Collectiehulpverlening 2010

Collectiehulpverlening

Collectiehulpverlening Presentatie: Leon Smets

Waarover?
Wat is CHV?
Rol van CHV-team
Kennis van materialen en hun eigenschappen
Calamiteiten en schadebeelden
Hoe handelen?
Praktische afspraken:
samenstellen team
prioriteitenlijst
noodmaterialen
aanwezigheid
externe hulp; beredderingsfirma’s
netwerking
opleiding en oefening

Wat is CHV?
Onderdeel van calamiteitenplan
Niets wettelijk geregeld
Teamwerk, geleid door collectieverantwoordelijke of in beste geval een restaurateur
Ontfermt zich over de collectie, in het bijzonder in geval van calamiteit

Wie?Organisatie team CHV
Collectieverantwoordelijke en/of restaurateur
Neemt de leiding in noodsituaties, geeft instructies (evacuatie, behandeling)
Contactpersoon intern, met brandweer en met hulpverlening
Heeft actueel bestand externe hulpverlening
Medewerkers collectiebeheer
Kennis en vaardigheden voor juiste handelingen
Weten wat hun rol is en hun taken zijn binnen de ploeg
Medewerkers technische dienst
Beschikken over materialen om kasten en vitrines te openen, schilderijen af te haken,..
Medewerkers beveiliging/veiligheid

Rol van het CHV-team
Hebben aandacht voor collectiezorg binnen calamiteitenplan
Analyseren de risico’s voor de collectie
Registreren de incidenten m.b.t. objecten (meldformulier)
Doen aanbevelingen voor preventieve conservering
Stellen interne en externe waarschuwingslijsten op
Stellen mee de prioriteitenlijst op (welke objecten voorrang bij evacuatie)
Oefenen regelmatig (table top; art handling; …)
Werken samen met de andere afdelingen (netwerk; contact met Monumentenwacht e.a.) en maken afspraken met de hulpdiensten

Prioriteitenlijst mogelijke criteria:
Uniciteit (onvervangbaarheid)
Eigendom (bruikleen of eigen collectie)
Standplaats (publieke ruimte of depot)
Cultuurhistorische waarde
Financiële waarde
Fysieke toestand
Transport (kwetsbaarheid? 1 of meer personen nodig?)
Kwetsbaarheid

Prioriteitenlijst (2)
Gebaseerd op de verschillende onderdelen van het gebouw, locaties. Bv. Lijst per lokaal afwerken bij (begin van) calamiteit
Hoe aanduiden? Zichtbaar markeren, bv. indicatie op kast of legger (bv. kleurstrip)
Voorzie gereedschap en middelen om objecten te vervoeren

Opdracht in geval van calamiteit
Op verantwoorde wijze redden, evacueren en gevolgschade trachten te voorkomen
Oproepen van andere CHV-ers
Juiste handelingen kunnen verrichten (korte termijn, intern)
Contacten met externe hulpverleners
Dit veronderstelt:
Kennis van de materialen, schadeoorzaken en -gevolgen
Inzicht en vaardigheid (manipuleren, verpakken,..)
Procedures voor evacuatie (draaiboek te nemen acties)
Beperking eigen handelingen (do’s & dont’s)
Als team kunnen werken
Hulpmateriaal beschikbaar

Evacuatie
Collectieverantwoordelijke (CHV-leiding) bepaalt wanneer en waar naartoe objecten verplaatst worden
Best te werken volgens vooraf opgestelde/afgesproken procedures voor evacuatie (draaiboek opgenomen in calamiteitenplan!)
Hanteren volgens de instructies
Aandacht voor registratie bij evacuatie
Uitgaan van de prioriteitenlijst

CHV-richtlijnen: 5 groepen van respons
Respons 1: organisatorische aspecten : BHV en CHV
faciliteren
Respons 2: triëren . Doel is: objecten in 3 categoriën verdelen
Objecten die eerste hulp behandeling nodig hebben voor ze kunnen gehanteerd en getransporteerd worden
Objecten die geen onmiddellijke behandeling nodig hebben
Objecten die total loss zijn
Respons 3: stabilisatie . Eerste hulp behandeling,
objectgericht
Respons 4: inpakken en transport
Hoe beschadigde objecten verpakt en getransporteerd
moeten worden
Respons 5: acties in de veilige locatie . Uitpakken en
procedures m.b.t. de behandeling

Calamiteiten: quick en slow
Ernstige en onomkeerbare schade aan de collectie is niet enkel het gevolg van een kortstondige rampsituatie. Langzame processen kunnen even desastreuze gevolgen hebben:
Ongeschikte klimaatomgeving (RV)
Lichtschade
Insecten en schimmels
Luchtverontreiniging
Verkeerde (be)handelingen
Calamiteiten: natuurlijke: brand, overstroming, storm. Andere: ontploffing, oorlog, instorting,…

Aard van de schade/aantasting
Mechanische breuk; scherven; scheuren, vervorming...
Vervuiling (stof; olie; bluspoeder; …)
Brandschade; roetschade
Waterschade
Schimmel
Menselijke oorzaak zonder /met opzet
……

Eigenschappen van materialen
Organisch (papier, leder, hout, textiel, ivoor, been, pels, …)
Dierlijk of plantaardig van oorsprong
Koolstofketting; brandbaar (cellulose; collageen, …)
Hygroscopisch; reageert op omgeving
Volumeverandering (zwellen; krimpen)
lichtgevoelig
Anorganisch
Steen, metaal, aardewerk, glas. Meer inert, maar corrosie, uitzetting, capillariteit
Synthetisch (petrochemische industrie) en halfsynthetisch (bv cellulosenitraat, celluloseacetaat> foto, film,…): complex; vocht- en lichtgevoelig; autonoom desintegrerend; gevoelig voor gassen

Prioriteiten
Op basis van materiaal: eerst organisch materiaal.
prioriteiten mogelijk binnen collectieonderdelen: bv. bij waterschade fotografische collecties: eerst kleurenmateriaal redden

schilderijen
Water- en roetschade: tracht ze in hun geheel over te brengen naar een veilige ruimte; zo gauw mogelijk restaurateur betrekken.
Langzaam laten drogen (paneel, doek, lijst)
Niet uitlijsten, niet van spieraam halen maar neerleggen, goede kant naar boven
Gescheurd schilderij (droog): neerleggen met goed kant naar onder

Meubilair, beelden 1
Gevaar bij waterschade: schimmelvorming, loskomen van fineer, vlekvorming in afwerklaag, loskomen van verbindingen
Ofwel ter plaatse laten, hogerop plaatsen, ofwel verplaatsen: goed organiseren
Ken de te volgen weg
Voldoende mankracht
Correcte manier van manipuleren
Drogen
Vocht opdeppen met nette katoenen doeken of absorberend papier (niet wrijven)
Voorzie goede luchtcirculatie (op blokken; kastdeuren en schuiven open, eventueel ventilator, indirect)

Meubilair, beelden 2
Niet te snel drogen (> spanningen> barsten, vervormingen)
Langzame daling RV > 55% (max. 10%/dag, geringer bij fineer)
Eventueel tijdelijk bedekken met polyethyleen om té snelle droging te verlijden (kleine objecten in geperforeerde zak)
Schimmel (vooral in stoffering); T°>4,5°C
IJzerbeslag: tijdelijk wegnemen

meubilair, beelden 3
Oude verlijmingen zijn wateroplosbaar > losse fragmenten opbergen in PE-zak, bewaren bij meubel
Gepolychromeerde beelden, vergulde lijsten, inlegwerk: zeer gevoelig (krijtpreparatie = hygroscopisch). Zo weinig mogelijk aanraken
Ook niet-aangetaste geëvacueerde objecten verantwoord opslaan…

Textiel
Waterschade:
vezels zwellen; verzwakking; vormverlies
kleuren kunnen uitbloeden (bij droging)
schimmels en bacteriën
Manipuleren:
nat textiel: gewicht + verzwakt = scheuren
één voor één verplaatsen, ondersteund ( met laken, plastic plaat..)
Voorzichtig droogbetten (handdoek). Nooit uitwringen!
Liefst niet vouwen. Indien nodig: barrièrelaag en ondersteuning van vouwen
Gevaar van uitbloeden: droogbetten en koude föhn, ofwel: nat houden, ofwel: invriezen
Hulp van restaurator; vriesdrogen

Papier en boeken 1
Algemene regels:
Probeer natte boeken niet te openen of te sluiten
Natte boeken niet ‘uitpersen’
Verhuisdozen niet te vol stoppen
Nooit oppervlak van natte foto’s aanraken

Papier en boeken 2
Schadebeelden:
Boeken zwellen; vervorming van papier en perkament; gewichtstoename
Migratie van onzuiverheden in papier
Uitbloeden van kleuren
Aaneenkleven van bladen;
Schimmelvorming (binnen 48u)

Boeken, boekbanden
Vochtig: opstaand, waaieren, aan lucht drogen
Nat: neerleggen; doorschieten met absorberend materiaal, aan lucht drogen
Doordrenkt: dichtlaten, eventueel inpakken in plastic, in krat verpakken, invriezen, vriesdrogen

Leder
Modder en vuil afspoelen met zuiver water
Afdeppen
In vorm brengen met (ongekleurde) handdoeken of vloeipapier
Aan de lucht laten drogen
Het meeste ledermateriaal kan ingevroren en gevriesdroogd worden

Fotografisch materiaal
Zeer complex, verschillende materialen en technieken
Nooit beeldzijde aanraken
Ingelijste foto’s: uit de lijst, tenzij foto aan glas kleeft. Idem met hoes
Langzaam aan de (koude) lucht laten drogen, beeldzijde naar boven
Massa foto’s:
in koud schoon water; aan de lucht drogen
Invriezen (indien mogelijk met folie tussen – siliconenpapier?). Opgepast: geen glas, metaal of collodium invriezen

Andere materialen, overzicht 1
Keramiek:
Eventueel spoelen en aan de lucht laten drogen
Water uit recipiënten verwijderen
Fragmenten, stukken met zoutafzetting: in polyethyleen zak
Steen
Afdeppen
Aan de lucht laten drogen
Metaal
Spoelen, afdeppen
Aan de lucht drogen
Werk met handschoenen

Andere materialen, overzicht 2
Elektronische dragers
Video- en geluidsbanden. In cassettes meestal voldoende beschermd. Zoniet: uit cassette nemen, spoelen in lauw zuiver water en aan de lucht laten drogen. Opnieuw in cassette en kopiëren
Diskettes. Omhulsel verwijderen en in gedestilleerd water leggen. Voorzichtig afdrogen met niet-pluizende handdoek. In nieuw omhulsel en kopiëren
Been, schelp, ivoor
Ivoor is zeer gevoelig. Indien vuil: voorzichtig spoelen, afdeppen en langzaam in koude lucht laten drogen.

Over roetschade
Beroete foto’s, prenten, schilderijen, boeken enz. niet aanraken!
Beroete objecten ter plaatse door restaurator laten zuiver maken
Niet-beroete objecten afdekken met plastic en (laten) verwijderen
Vermijd roetverspreiding via tocht, klimaatsysteem, openstaande deuren
Veiligheidskledij en masker
Neem/zuig roet weg van werkplek en gangpaden
Nat beroet papiermateriaal invriezen en nadien laten vriesdrogen

Denk aan persoonlijke veiligheid en gezondheid
Aangepast schoeisel, laarzen
beschermende kledij, handschoenen (rubber, vinyl)
Stofmasker; beschermmasker tegen schimmels e.a. (FFP3)

Praktische afspraken
Lijst contacten (waarschuwing intern / extern)
Rolverdeling en taakafspraken / procedures / draaiboek. Maak eventueel werkfiche per persoon en/of per type van object.
Noodmaterialen
Collectiesamenstelling definiëren
Afspreken over voorraden en –beheer
Aankoop?
Externe hulp- en beredderingsfirma’s
Netwerking
Disaster squad oprichten?
Opleiding en oefening
Afspraken plaatsbezoeken & training (tabletop?)
Hands-on oefeningen

Karretje en materialen
www.cr.nps.gov/museum/publications/conserveogram/21-02.pdf
www.cr.nps.gov/museum/publications/conserveogram/cons_toc.html
http://www.kb.nl/kvce/noodvoorraad.pdf
http://www.museum-security.org/getty-inhoud.pdf

Prioriteitenlijst samenstellen
Hoe te herkennen?
Plattegrond met nummering, voor interne evacuaties
Afspraken voor externe evacuaties
Met wie?
Hoe?
Langs welke weg?
Waar naartoe?

ECCE-forum
Lijst hulpmaterialen
Lijst externe hulpverleners (niet beperkend)
Voorbeelden van draaiboeken
Voorbeelden van acties, richtlijnen, do’s & dont’s bij diverse soorten collecties

Praktische afspraken
Noodmaterialen
Collectiesamenstelling definiëren
Afspreken over voorraden en –beheer
aankoop
Externe hulp en beredderingsfirma’s
Aanzet en begeleiding: Dienst B&B, FARO, KMSK, MoWa, restauratieopleiding e.a.?
Netwerking
Disaster squad?
Opleiding en oefening
Workshop “water in de kelder”
Afspraken plaatsbezoeken & training (tabletop?)

Voorbeelden van training protocollen
Table top trainingen
Evacuatie trainingen
Art handling
Training in eerste hulp voor objecten
Opleiden van trainers
Workshops voor restauratoren inzake art handling, eerste hulp, CHV-groepsleiding
Zie ook http://www.museum-security.org/calamiteitenwijzer.pdf

Waterschadewiel

http://www.chv-training.net	197
http://www.faronet.be	9
http://collectiehulpverlening.be	5
http://www.slideshare.net	2
http://www.toncremers.nl	2
http://webcache.googleusercontent.com	1

Collectiehulpverlening 2010

by FARO on Jan 22, 2010

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

6 Embeds 216

Statistics

Collectiehulpverlening 2010 — Presentation Transcript