EUSKAL LITERATURA XX. MENDEAN XX.a, mende berria: literatura berria?

XX.a, mende berria: literatura berria?

Testuinguru sozio-kulturala Mende hasierako kultur eragileak : Azkue Urkijo Mujika Euskaltzaindia Narratiba: Euskal Eleberriaren Hastapenak: T. Agirre Lirika: E. Arrese Kazetaritza: Aldizkarien ugaritasuna Dramatika: T. Alzaga Barriola Euskal Iztundea

Dramatika:

T. Alzaga

Barriola

Euskal Iztundea

Testuinguru sozio-kulturala (1900-1923) EKONOMIA ETA GIZARTEA Industrializazio prozesu izugarria (Altos Hornos de Vizcaya, Banco de Bilbao) Hirien hedapena, garraiabideen garapena Langileen klase-kontzientzia (sindikatuak, partiduak…) EH eskualde oparoa (Gipuzkoa eta Bizkaia) Langile etorkinak (hirietako biztanle nagusiak)

EKONOMIA ETA GIZARTEA

Industrializazio prozesu izugarria (Altos Hornos de Vizcaya, Banco de Bilbao)

Hirien hedapena, garraiabideen garapena

Langileen klase-kontzientzia (sindikatuak, partiduak…)

EH eskualde oparoa (Gipuzkoa eta Bizkaia)

Langile etorkinak (hirietako biztanle nagusiak)

Testuinguru sozio-kulturala (1900-1923) Politika Lehen Mundu-Gerra (1914-1918) Sabino Arana Abertzaletasuna ren eta euskal kontzientziaren sortzailea (aurreko mendearen foruen galerak eraginda) EAJen sortzailea (1895) Euzkadi aldizkaria, 1913-37 (ideologia abertzalea)

Politika

Lehen Mundu-Gerra (1914-1918)

Sabino Arana

Abertzaletasuna ren eta euskal kontzientziaren sortzailea (aurreko mendearen foruen galerak eraginda)

EAJen sortzailea (1895)

Euzkadi aldizkaria, 1913-37 (ideologia abertzalea)

Testuinguru sozio-kulturala Kultura Abertzaleen beldurra: etorkinek hemengo kultura eta hizkuntza kolokan jarri? Euskaldunek langile-mugimenduekiko mesfidantza (inmigranteak) XX. mende hasieran: egoera honetan, euskal kulturaren jarraitzaile sutsuak

Kultura

Abertzaleen beldurra: etorkinek hemengo kultura eta hizkuntza kolokan jarri?

Euskaldunek langile-mugimenduekiko mesfidantza (inmigranteak)

XX. mende hasieran: egoera honetan, euskal kulturaren jarraitzaile sutsuak

Mende hasierako kultur eragileak Resurrección María Azkue (1864-1951) Dialektologoa eta Euskaltzaindiako lehen lehendakaria Julio Urkijo (1871-1950) RIEV aldizkariaren sortzailea (Revista Internacional de Estudios Vascos) 1907 Zehaztasun zientifikoa bultzatzeko aldizkaria Gregorio Mujika (1882-1931) Euskalerriaren Alde aldizkaria (euskal kulturaren zabalkundea eta euskal literato gazteen sustapena) Euskaltzaindia (1918)

Resurrección María Azkue (1864-1951)

Dialektologoa eta Euskaltzaindiako lehen lehendakaria

Julio Urkijo (1871-1950)

RIEV aldizkariaren sortzailea (Revista Internacional de Estudios Vascos) 1907

Zehaztasun zientifikoa bultzatzeko aldizkaria

Gregorio Mujika (1882-1931)

Euskalerriaren Alde aldizkaria (euskal kulturaren zabalkundea eta euskal literato gazteen sustapena)

Euskaltzaindia (1918)

Narratiba Euskal eleberriaren hastapenak: Txomin Agirre (1864-1920) eta ohitura-eleberria Auñamendiko Lorea (1898) Bizkaieraz idatzia Kresala (1906), bizkaieraz itsasbazterreko herrien bizimodua eta herritarren pentsamendu eta ohiturak ezagutzeko eta ulertzeko aukera ematen digu. Garoa (1912), gipuzkeraz nekazal inguruko bizimodu Moralismoa: autorearen baloreak Hiria/Herria: Hirien garapenen eragin kaltegarria Manikeismoa: On-onak edo zeharo gaiztoak

Auñamendiko Lorea (1898) Bizkaieraz idatzia

Kresala (1906), bizkaieraz

itsasbazterreko herrien bizimodua eta herritarren pentsamendu eta ohiturak ezagutzeko eta ulertzeko aukera ematen digu.

Garoa (1912), gipuzkeraz

nekazal inguruko bizimodu

Moralismoa:

autorearen baloreak

Hiria/Herria:

Hirien garapenen eragin kaltegarria

Manikeismoa:

On-onak edo zeharo gaiztoak

Lirika XIX. mende bukaeran: Gehien landutako generoa (Lore-jokoetan…) XX. mendean: Tradizioarekin jarraitu: tonua, gaiak (herri-kultura eta bertsolaritzakoak) Irudi bukolikoak: Itsas eta baserri-giroa goraipamena (euskal izatearen funtsa) Subjektibotasuna, begiratu idiliko eta malenkoniatsua (Aranaren kutsu ideologikoa)

XIX. mende bukaeran:

Gehien landutako generoa (Lore-jokoetan…)

XX. mendean:

Tradizioarekin jarraitu:

tonua, gaiak (herri-kultura eta bertsolaritzakoak)

Irudi bukolikoak:

Itsas eta baserri-giroa goraipamena (euskal izatearen funtsa)

Subjektibotasuna, begiratu idiliko eta malenkoniatsua (Aranaren kutsu ideologikoa)

Lirika Emeterio Arrese (1869-1954) Erromantizismoarekiko hurbiltasuna Irudien subjektibotasuna Igarotako aldiei buruzko aipamenak Sentimenduak azaleratzeko joera Nere bidean (1913) Txindor (1928)

Emeterio Arrese (1869-1954)

Erromantizismoarekiko hurbiltasuna

Irudien subjektibotasuna

Igarotako aldiei buruzko aipamenak

Sentimenduak azaleratzeko joera

Nere bidean (1913)

Txindor (1928)

Kazetaritza. Aldizkarien ugaritasuna. Euskal kultura zabaltzea helburu: Autore klasikoak zein garaikoak ezagutarazi Ikerketa filologikoak, diskurtso ideologikoak Euskal kazetaritzaren oinarriak (kronista, artikulugile…) Eskualduna, Euskalzale, Euskal-Erria, Euskal-Esnalea, Euzkadi, Euskera (Euskaltzaindia), RIEV … Ebaristo Bustinza “ Kirikiño ” (1866-1929)

Euskal kultura zabaltzea helburu:

Autore klasikoak zein garaikoak ezagutarazi

Ikerketa filologikoak, diskurtso ideologikoak

Euskal kazetaritzaren oinarriak (kronista, artikulugile…)

Eskualduna, Euskalzale, Euskal-Erria, Euskal-Esnalea, Euzkadi, Euskera (Euskaltzaindia), RIEV …

Ebaristo Bustinza “ Kirikiño ” (1866-1929)

Dramatika Toribio Alzaga (1861-1941) Soroa eta Donostiako Eskolaren estiloa jarraituz Hainbat lan: San Tomas’eko feriya (1894), Asentxi eta Kontxexi (1914) Garrantzitsuena Ramuntxo (1920) Pierre Loti frantziarrak idatzitako antzezlanaren itzulpena Komediak (euskal identitatea eta tradizioen zainketa) Jostirudi : trufa eta burla artean, estilo jostagarria EUSKAL IZTUNDEA (1915) Donostian sortutako antzerki-eskola Ordura arte testua garrantzitsuena. Dramatizazioarekiko kezka sartu (keinuak, adierazpena, dekorazioa, makillajea…)

Toribio Alzaga (1861-1941)

Soroa eta Donostiako Eskolaren estiloa jarraituz

Hainbat lan: San Tomas’eko feriya (1894), Asentxi eta Kontxexi (1914)

Garrantzitsuena Ramuntxo (1920) Pierre Loti frantziarrak idatzitako antzezlanaren itzulpena

Komediak (euskal identitatea eta tradizioen zainketa)

Jostirudi : trufa eta burla artean, estilo jostagarria

EUSKAL IZTUNDEA (1915)

Donostian sortutako antzerki-eskola

Ordura arte testua garrantzitsuena.

Dramatizazioarekiko kezka sartu (keinuak, adierazpena, dekorazioa, makillajea…)

Galderak: Erantzun Txomin Agirreren Garoa ren pasarte bati buruzko galdeketa .

Erantzun Txomin Agirreren Garoa ren pasarte bati buruzko galdeketa .

Egilea: Maite Goñi Eizmendi Euskaljakintza Jakintza Ikastola (Ordizia) Euskara, DBHO 2

Egilea: Maite Goñi Eizmendi

Euskaljakintza

Jakintza Ikastola (Ordizia)

Euskara, DBHO 2