Your SlideShare is downloading. ×
0
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

XVI eta XVII. mendeak: Iparraldea, euskal literatura idatziaren sehaska

4,764

Published on

Euskal literatura idatziaren sorrera

Euskal literatura idatziaren sorrera

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
4,764
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
33
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. EUSKAL LITERATURAEUSKAL LITERATURA IDATZIARENIDATZIAREN SORRERASORRERA XVI eta XVII. mendeak: IPARRALDEA, EUSKAL LITERATURA IDATZIAREN SEHASKA
  • 2. Euskal literatura idatziaren sorrera Lehenengo testuak euskaraz Pizkundea inprentaren eskutik Autoreak: Etxepare eta Leizarraga Eranskinak Galde- erantzunak
  • 3. Lehenengo testuak euskarazLehenengo testuak euskaraz • Lehen euskal liburua: Etxepareren “ Linguae Vasconum Primitiae” (1545). • Liburu hau baino lehenagoko testuak: • Akitaniako hilarrietan, Frantziako hegoaldean: anderexo, nescato, sembe, bihox... • Kukullako Donemiliaga monastegian, Errioxan (X. mendean):“ Jzioqui dugu” eta “ guec ajutuezdugu” bi esaldi • “Donemiliagako Errexa” herri katalogoan (1025): Opakua, Mendibil, Betolaza… • Picaud frantziarraren “ Codex Callixtinus” euskal hiztegitxoa (XII. mendea): “panem ogui, vinum ardum, carnem aragui…”
  • 4. Pizkundea inprentarenPizkundea inprentaren eskutikeskutik • XVI. mendea Pizkunde garaia. –Inprentaren sorrerak egoera aldatu –Europako hizkuntza askotan literaturaren hasiera –Liburuen zabalkunde errazagoa –Literaturarako giro aproposa
  • 5. Pizkundea inprentarenPizkundea inprentaren eskutikeskutik • Gutemberg-ek inprenta sortu: BIBLIA lehen liburua, 1456an. • Ordura arte, esku izkribuak: urri eta garestiak, latinez (aberats eta intelektualen esku) • Inprenta sortzearekin, liburuak ugaldu eta merkatu (herri hizkuntzetara jo) • Inprenta erabakiorra Erdi Arotik Aro Modernorako urrats haietan
  • 6. Bernard Etxepare
  • 7. Bernard EtxepareBernard Etxepare • Euskal literaturako lehen idazle ezaguna. • “Linguae Vasconum Primitiae” lehen euskal liburu inprimatua, 1545ean Bordelen. • Euskal literaturak ere bere lehen kimuak Pizkunde garaian agertu
  • 8. LiburuarenLiburuaren edukiaedukia • Ekialdeko behe-nafarreraz idatzia • Estiloa: – 31 lerrotako prosazko sarrera – Beste guztia bertsoz idatzia (15 silabatako laukoak) • Hiru atal nagusi: • Erlijio gaiak: Iudizio Jenerala, amorosen gaztiguya • Gai profanoak: emakumeekiko maitasun gaiak • Kontrapas eta Sautrela: dantzarako olerki berezi eta alaiak
  • 9. Joanes Leizarraga
  • 10. Erreforma Euskal HerrianErreforma Euskal Herrian • Pizkunde garaia Europan – Luterok Testamendu Berria alemanera itzuli, 1522an (Erreforma). – Trentoko Kontzilioa, 1545-1563 urte bitartean (Kontrarreforma). – EHan ere Erreforma eta Kontrarreformaren eraginak: 1599an Joana Albretekoa, Nafarroako erregina, kalbindar bihurtu , erlijio katolikoa arbuiatuz.
  • 11. Leizarraga, erreformaren bidetik • Zurrunbiloaren erdi-erdian • Kalbindarren erreforma onartu (erreginaren esanetara) • Testamendu Berria itzuli: Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria. • Bi zailtasun: – Prosaren erritmorako euskara egokitu. – Euskalkien banaketa: lapurtera oinarri, zuberera eta behe-nafarreraren zenbait forma
  • 12. LeizarragaLeizarraga • Hiru liburu, 1571n La Rochellen argitaratuak: – Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria – Kalendrera – Abc edo Christinoen instructionea
  • 13. EranskinakEranskinak • Linguae Vasconum Primitiae, 1545 – Kontrapas – Sautrela • Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria, 1571
  • 14. Galderak eta erantzunakGalderak eta erantzunak • Etxeparek idatzi zuen liburua baino lehenago ere badira euskal testuak. Adieraz ezazu horretaz dakizuna.
  • 15. • Akitaniako hilarrietan, Frantziako hegoaldean: anderexo, nescato, sembe, bihox... • Kukullako Donemiliaga monastegian, Errioxan (X. mendean):“ Jzioqui dugu” eta “ guec ajutuezdugu” bi esaldi • “Donemiliagako Errexa” herri katalogoan (1025): Opakua, Mendibil, Betolaza… • Picaud frantziarraren “ Codex Callixtinus” euskal hiztegitxoa (XII. mendea): “panem ogui, vinum ardum, carnem aragui…”
  • 16. •Zergatik dira hain urriak Pizkunde garai arteko liburuak?
  • 17. • Inprenta sortu arte: –Liburuak esku izkribuak ziren –Urri eta garestiak –Latinez idatziak –Aberats eta intelektualen esku)
  • 18. •Nork idatzi zuen “Linguae Vasconum Primitiae” liburua eta noiz eta non argitaratu zen?
  • 19. •Bernard Etxeparek idatzi zuen eta Bordelen, 1545ean argitaratu zen.
  • 20. •Zer esan nahi du “Linguae Vasconum Primitiae” izenburuak eta nondik dator izenburu hori?
  • 21. •Baskoinen hizkuntzaren lehen fruituak esan nahi du. •Etxeparek ondo daki dela euskaraz lehena.
  • 22. •Zeintzuk dira lehen euskal liburuaren atalak?
  • 23. • Hiru atal nagusi ditu: •Erlijio gaiak: Iudizio Jenerala, amorosen gaztiguya •Gai profanoak: emakumeekiko maitasun gaiak •Kontrapas eta Sautrela: dantzarako olerki berezi eta alaiak
  • 24. •Zein euskalkitan dago idatzia Etxepareren Lingua Vasconum Primitiae?
  • 25. • Hizkuntzari dagokionez, laster ikusten da Etxeparek ez zuela bere euskara apaintzeko eta eredu bateratua erabiltzeko ardurarik. Berak dakien euskalkian, ekiladeko behe- nafarreraz, idazten du.
  • 26. •Zer gertatzen da Europan Erreforma eta Kontrarreformarekin?
  • 27. • Pizkunde garaia Europan – Luterok Testamendu Berria alemanera itzuli, 1522an (Erreforma). – Trentoko Kontzilioa (Kontrarreforma). – EHan ere Erreforma eta Kontrarreformaren eraginak: 1599an Joana Albretekoa, Nafarroako erregina, kalbindar bihurtu , erlijio katolikoa arbuiatuz.
  • 28. •Zein hizkuntzatara itzuli zuen Luterok Testamendu Berria?
  • 29. • Luterok Testamendu Berria alemanera itzulia argitaratzen du 1522an, eta Biblia osoa 1534an, aleman hizkuntzari batasun bidea eta literatura lantzeko gaitasuna emango ziona.
  • 30. •Noren agindupean eta zergatik hasi zen Joanes Leizarraga Testamendu Berria itzultzen?
  • 31. • Nafarroako erregina zen Joana Albretekoaren agindupean hasi zen Leizarraga Testamendu Berria itzultzen. • Kalbindarren erreforma onartu eta erreginaren esanetara jartzen da, irakasbide berria zabaldu asmotan.
  • 32. •Zein euskalkitan dago idatzia Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria eta zergatik?
  • 33. • Lapurtera hautatzen du oinarritzat, zuberera eta behe-nafarreraren zenbait formaz osatuz. • Euskalkien banaketak kezkatzen zuen. • Erreformak gure herrian arrakastarik izan balu, hark emandako urratsetatik abiatuko zatekeen euskal literatura eta euskara batua.
  • 34. jakintzaikastola Maite Goñi

×