Your SlideShare is downloading. ×
0
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

6

1,094

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,094
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Этүгэн дээд сургууль Лекц №6 Цацрагийн экологи Бэлтгэсэн: Б. Балдан-Осор Улаанбаатар 2011 он
  • 2. Оршил <ul><li>Аливаа амьд организмд байгалийн цацраг ямар нэгэн хэмжээгээр байнга нөлөөлж байсан байна. (1950 аад он хүртэл) </li></ul><ul><ul><li>Энэ үед хортой нөлөө бага байсан. </li></ul></ul><ul><li>Орчин үед хүний бий болгосон зохиомол цацрагийн нөлөөний үр дагавар нь олон улсын сэтгэлийг түгшээж байна. </li></ul><ul><li>Ялангуяа иончлогч цацрагийн их тун нь эс эдэд хүнд гэмтэл үүсгэж удам дамжсан өвчлөлүүдийг бий болгодог. </li></ul>
  • 3. Үргэлжлэл <ul><li>Иончлогч цацраг нь өнө эртнээс байгаль дээр байсан бөгөөд маш бага тун хэмжээтэй байсан байна. </li></ul><ul><li>Орчин үед техник технологийн үсрэнгүй хөгжил нь иончлогч цацрагийг их хэмжээтэйгээр үйлдвэрлэж байна. Тухайлбал атомын цахилгаан станцууд л гэхэд 2000 оны байдлаар дэлхий дээрх нийт эрчим хүчний 20% ийг хангаж байсан. </li></ul><ul><li>Атомын цахилгаан станцын аюулгүй байдлыг хангавал байгаль орчинд хоргүй сайн технологи бөгөөд аюулгүй байдал алдагдвал маш өндөр хор уршиг үзүүлдэг. </li></ul>
  • 4. Цацрагийн хүчин зүйл <ul><li>Эсрэг тэмдэгтэй цахилгаан цэнэгийг үүсгэж байгаа цацрагийг иончлогч цацраг гэнэ. </li></ul><ul><li>Иончлогч цацрагийг үүсгэн нэг атомын цөм нөгөөд хувирахыг цацраг идэвх гэнэ. </li></ul><ul><li>Иончлогч цацраг буюу цацраг идэвхт туяа нь амьд бие махбодийн доторх химийн холбоог задлан биологийн олон өөрчлөлтүүдийг бий болгодог. </li></ul>
  • 5. Цацрагийн фон <ul><li>Тодорхойолт: Цацрагийн фон гэдэг нь сансарын ба дэлхийн гаралтай байгалийн эх үүсвэр болон хүний үйл ажиллагааны үр дүнд амь мандалд цацагдсан радионуклидүүдээс үүсэж байгаа иончлогч цацраг юм. </li></ul><ul><li>Эмчилгээ оношилгооны зориулалттай цацрагууд энд хамаардаггүй. </li></ul><ul><li>Цацрагийн фоныг 3 ангилж үздэг байна. </li></ul><ul><ul><li>Байгалийн цацрагийн фон </li></ul></ul><ul><ul><li>Техникээр өөрчлөгдсөн байгалийн цацрагийн фон </li></ul></ul><ul><ul><li>Зохиомол цацрагийн фон </li></ul></ul>
  • 6. Байгалийн цацрагийн фон <ul><li>Цацрагийн фон гэдэг нь сансарын ба дэлхийн гаралтай байгалийн эх үүсвэрээс амьд организмд нөлөө үзүүлж буй иончлогч цацраг юм. </li></ul><ul><li>Цацрагийн фон нь амьд организмд нөлөөлөх байдлаараа гадаад болон дотоод гэж ангилдаг. </li></ul><ul><ul><li>Амьд бие организмын гадна оршиж гаднаас үйлчилдэг </li></ul></ul><ul><ul><li>Ус, агаар хоол хүнсний хамт организмд нэвтрэн дотроос үйлчилдэг. </li></ul></ul>
  • 7. Техникээр өөрчлөгдсөн байгалийн цацрагийн фон <ul><li>Хүний үйл ажиллагааны үр дүнд тодорхой хэмжээний өөрчлөлт үүсгэдэг байгалийн эх үүсвэрээр үүсгэгдсэн иончлогч цацраг юм. </li></ul><ul><li>Тухайлбал </li></ul><ul><ul><li>Эрдэс бордоог бэлтгэх юмуу ашиглах (фосфорын бордоо) </li></ul></ul><ul><ul><li>Ашигт малтмал олборлох ... гэх мэт </li></ul></ul>
  • 8. Зохиомол цацрагийн фон <ul><li>Амь мандалд сарнисан зохиомол радионуклидээс үүссэн цацраг юм. Үүнийг атомын цахилгаан станц, цөмийн бөмбөг дэлбэрэх үед үүсгэдэг байна. </li></ul><ul><li>Гэвч эдгээр бий болсон иончлогч цацраг нь байгалийн цацрагийн фоныг 3-5% - оор ихэсгэдэг байна. </li></ul>
  • 9. Иончлогч цацрагийн эх үүсвэрүүд <ul><li>Атомын цахилгаан станцын үйл ажиллагаа </li></ul><ul><li>Атомын цахилгаан станц </li></ul><ul><li>Рентген радио изотопын эмчилгээ оношилгоо </li></ul><ul><li>Гэр ахуйн тоног төхөөрөмж (телевизор, электрон бараанууд гэх мэт) </li></ul><ul><li>Цөмийн бөмбөгийн дэлбэрэлт (туршилт хийх, дайн хийх) </li></ul><ul><li>Сансрын туяа </li></ul><ul><li>Нарны гэрэл </li></ul>
  • 10. Атомын цахилгаан станц <ul><li>1954 оноос атомын цахилгаан станцыг ашиглаж эхлэн улам боловсронгуй болгосоор байна. </li></ul>№ Он Цөмийн реакторын тоо 1 1984 345 2 1986 316 3 1988 433 4 1990 470
  • 11. Атомын цахилгаан станц <ul><li>Аваар осолгүй ажиллах ёстой бөгөөд иончлогч цацраг байгаль орчинд цацагдахаас урьдчилан сэргийлэх ёстой бөгөөд радионуклид нь аюулгүй байдлын хэм хэмжээнээс хэтрэх ёсгүй. </li></ul><ul><li>Атомын цахилгаан станц нь хөрсийг цацраг идэвхт бодисоор бохирдуулах нь харьцангуй бага байдаг. </li></ul><ul><li>Агаарт хаягдаж байгаа бодисуудын ихэнх нь ксенон, криптон, аргон байдалтайгаар цацагддаг. </li></ul><ul><li>Аюулгүй байдал алдагдвал агаарт цацагдаж байгаа иончлогч цацраг нь зарим тохиолдолд 1000 км зайд байгаа хүн амд нөлөөлдөг. </li></ul>
  • 12. Атомын цахилгаан станц <ul><li>Цөмийн реактортой ойр амьдардаг хүмүүс илүү их цацрагийн тун биедээ шингээж авдаг байна. </li></ul><ul><li>Хүн зөвшөөрөгдөх тун хэмжээнээс илүү их тунг биедээ шингээж авбал олон төрлийн өвчин тусч эхэлдэг байна. </li></ul><ul><li>Атомын цахилгаан станцаас ялгарч байгаа иончлогч цацраг нь байгалийн цацрагийн фонын 3% иас илүү гардаггүй байна. </li></ul>
  • 13. Атомын цахилгаан станц
  • 14. Атомын цахилгаан станцын дэлбэрэлт <ul><li>1986 онд Чернобылийн цахилгаан станц дэлбэрч маш их хэмжээний хор уршиг учруулж байсан байна. </li></ul><ul><li>ОХУ-ын 17 муж цацраг идэвхт бодисоор бохирдсон бөгөөд хөрш зэргэлдээх улс орнуудын нутаг дэвсгэрийг хамарсан. </li></ul><ul><li>Дэлхий дээр 14 улс, оронд 150 гаруй осол гарч байсан байна. </li></ul>
  • 15. Атомын цахилгаан станцын хог хаягдал <ul><li>Атомын цахилгаан станцын хамгийн том асуудал нь олон янзын цацраг идэвхтэй хаягдал юм. </li></ul><ul><li>Олон улс орнууд үүнийг бүрэн шийдэж чадахгүй байна. </li></ul><ul><li>Шийдэж байгаа арга замууд </li></ul><ul><ul><li>Далай тэнгисийн гүнд хаяж байна. </li></ul></ul><ul><ul><li>Ядуу буурай улс орнуудад мөнгө төлж газарт булуулах </li></ul></ul><ul><ul><li>Гүн нүхэнд 500 жилийн баталгаатай хаалт хийж түүн дотроо битүүмжлэх ... гэх мэт </li></ul></ul>
  • 16. Хог хаягдал хуримтлагдаж байгаа нь
  • 17.  
  • 18. Гарах арга зам <ul><li>Огторгуйд хаях: </li></ul><ul><ul><li>Энэ нь хөрөнгө мөнгөний хувьд асар их зардалтай тул одоогоор яригдаж байгаа, шийдэгдээгүй </li></ul></ul><ul><ul><li>Сарыг цацраг идэвхт хаягдлын хогийн цэг болгох. Үүнд бас хөрөнгө мөнгөний асуудал тулгарч байна. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Дэлхий дээр эдгээр хог хаягдалын асуудал маш их хурцаар тавигдаж байгаа бөгөөд дэлхийн хэмжээний бас нэгэн тулгамдсан асуудал болоод байна. </li></ul></ul></ul>
  • 19. <ul><li>Цацраг идэвхт материал, хог хаягдал дээр байх шошго. </li></ul>
  • 20. Иончлогч цацрагийг анагаах ухаанд хэрэглэх нь <ul><li>Орчин үед оношлогоо болон эмчилгээнд маш өргөн хэрэглэж байна. </li></ul><ul><li>Гэвч тунг (дооз) тохируулж хэрэглэхгүй бол анагаах, эмчлэхээсээ илүү хор уршиг учруулж болно. </li></ul><ul><li>Цацрагийн их тун нь амьд биеийн молекул, биохимийн холбоог өөрчлөн задалж улмаар олон төрлийн өвчин эмгэг үүсгэдэг. </li></ul><ul><ul><li>Хортой, хоргүй хавдарууд, удамшлын өвчин гэх мэт зэргийг үүсгэдэг байна. </li></ul></ul>
  • 21. Рентген оношлогоо <ul><li>Оношлогоо, эмчилгээнд тодорхой хугацаатайгаар хэрэглэнэ. </li></ul><ul><li>Тухайн хугацаанаас хэтэрвэл цацрагийн тун ихдэж хортой үйлчлэл үзүүлдэг байна. </li></ul>
  • 22. Рентген оношлогоо
  • 23. Цацрагийн шарлага
  • 24. Иончлогч цацрагийн биологийн үйлчлэл <ul><li>Иончлогч цацраг нь Биологийн маш өндөр идэвхтэй. </li></ul><ul><li>Гэхдээ шарлагын тунгаас бүх зүйл хамаарна. </li></ul><ul><li>Тунг шингээж авахдаа амьтны аймаг болон ургамлын аймаг, бичил биетэн зэрэг нь ялгаатай байдаг. </li></ul><ul><li>Мөн иончлогч цацрагийн биологийн үйлчлэл нь эд, эрхтэн бүрд харилцан адилгүй нөлөө үзүүлдэг. </li></ul>
  • 25. Иончлогч цацрагийн биологийн үйлчлэл <ul><li>Иончлогч цацраг нь бие махбодийн биохимийн процесст нөлөөлж гажуудуулдаг. </li></ul><ul><li>Цусанд шилжин биеийг бүхлээр нь хордуулж дархлааны системийг устгадаг байна. </li></ul><ul><li>Иончлогч цацрагаар үүсгэгдсэн өвчлөлүүд </li></ul><ul><ul><li>Туяаны өвчин, арьсны үрэвсэл, цацрагаар үүсгэгдсэн нүдний цөцгий бүдгэрэх, үргүйдэлт, ургийн гаж хөгжлүүд... </li></ul></ul><ul><ul><li>Хортой болон хоргүй хавдарууд удамшлын өвчнүүд ордог байна. </li></ul></ul>
  • 26. Цөмийн зэвсэг <ul><li>Анх 1945 онд АНУ Япон орны Хирошима, Нагасака хотууд дээр цөмийн бөмбөг хаяж туршсан байдаг. </li></ul><ul><li>Үүнээс хойш АНУ. ОХУ. Англи. Хятад. Франц зэрэг улс орон нэлээд олон туршилтын дэлбэрэлтийг агаарт болон газар доор хийсэн байна. </li></ul><ul><li>Агаарт болон газар доор их хэмжээний цацраг цацагдсан гэж үздэг бөгөөд эдгээр цацагдсан радионуклид нэг сараас 100 жил хүртэл оршдог байна. </li></ul>
  • 27. Цөмийн зэвсэг 1945 он Little boy
  • 28. Дэлбэрч байх үе
  • 29.  
  • 30. Дэлбэрсэний дараа нь
  • 31. Амьд үлдсэн хүн эмнэлэгт
  • 32. Төрөлхийн удмын гажиг, согог той хүүхэд
  • 33. Цөмийн дэлбэрэлт явагдахад юу болох вэ? <ul><li>Маш их хэмжээний агаарын даралт бий болж улмаар газраас байшин барилга, хүн амьтан, ургамлыг газрын хөрснөөс арчдаг. </li></ul><ul><li>Маш өндөр тунгийн иончлогч цацраг 100км радиуст тархана. </li></ul><ul><li>Маш их дулааныг үүсгэдэг. </li></ul><ul><li>Цацраг идэвхт тунадас үүсдэг. </li></ul><ul><li>Хүчиллэг шинж чанартай хар бараан үүлүүд бий болж улмаар хүчлийн бороо орно. </li></ul><ul><li>Амьд үлдсэн амьд биетүүд хүчлийн бороонд түлэгдэх, их халуунаас болж ам цанган уудаг байна. </li></ul>
  • 34. Эрүүл чийрэг монгол хархүү
  • 35. Анхаарал тавьсан явдалд баярлалаа

×