монгол хэл Iii

14,192 views

Published on

Published in: Entertainment & Humor, Sports
2 Comments
1 Like
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
14,192
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
35
Actions
Shares
0
Downloads
88
Comments
2
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

монгол хэл Iii

  1. 1. МОНГОЛ ХЭЛ IIIЗохиогч: Р.Бигэрмаа МУИС-ийн монгол хэл , соёлынсургуулийн багш , докторантП.Батчулуун МУБИС-ийн Багшийн сургуулийн багш, АБТА, ХШУ-ны магистарМ.Энхтуул Сэлэнгэ аймгийн Хөтөл хотын 1O жилийнсургуулийн бага ангийн багш
  2. 2. МОНГОЛ ХЭЛ IIIЭнэхүү сурах бичиг нь Монгол улсын төрийн сүлд дуулалаар эхэлж байна.Сурах бичиг нь 1O –н бүлэгтэй.1-р бүлэг. Гараг ертөнцийн нууц. Сэргээн санцгаая2-р бүлэг.Миний нутаг. Нэрлэсэн үг3-р бүлэг. Эрдэнэт хүн. Шинж тэмдэгийг нэрлэсэн үг4-р бүлэг. Хүний гайхамшигт бүтээл. Тоо хэмжэ орон байрыг нэрлэсэнүг5-р бүлэг. Амьтаны ертөнц -Тийн ялгал6-р бүлэг.Амьтаны хөдөлмөр-Эсрэг ба ойролцоо нэр7-р бүлэг. Сэтгэн бодохуйн гайхамшиг-Захирах анхааруулах өгүүлбэр8-р бүлэг.Мэдрэмж ба зөгнөл- Эхийн төгс шинж9-р бүлэг. Монгол ардын аман зохиол- Зохиолын зохиомж ба дүрслэххэрэглүүр1O-р бүлэг.Ургамлын аймаг- Бататгал
  3. 3. МОНГОЛ ХЭЛ IIIМонгол хэл1- улиралд үзэх онолын мэдлэг:1-р бүлэгӨргөлтөт ба балархай эгшигЭгшиг зохицох ёсҮгийн нэрлэсэн утгаГээгдэх ба гээгдэхгүй эгшигӨгүүлбэрийн утга санааАсуусан ба хүүрнэсэн өгүүлбэрЭхийн утга санаа, цогцолбор
  4. 4. МОНГОЛ ХЭЛ III1-р бүлэгт орсон эхүүд:Есөн сарын нэгэн(шүлэг) Ө.БаасанжавДэлхий (шүлэг) Б.ЯвуухуланДөрвөн хүсэл (өгүүллэг) К.Д. УшинскийСалхины учирУул усаа шинжиж яваарай (шүлэг) С.БазарсадУлаан ном (өгүүллэг)Сургаал үг
  5. 5. МОНГОЛ ХЭЛ III2-рбүлэг онолын мэдлэгНэрлэсэн үг , түүний ангилалОноосон нэрийн зүйлНэрлэсэн үгийн тооЯ-ийн төрлийн урт , хос эгшигЯлгах эгшгийн тухай
  6. 6. МОНГОЛ ХЭЛ III2-р бүлэгт орсон эхүүдЭх орны газрын зураг( шүлэг)Т.ОчирхүүМиний хайртай эх орон(Өгүүлэг)Улаанбаатар хотын тулгын чулуу (Өгүүлэг)Загийн гол(Монгол ардын домог)Мөрөөдөл ( шүлэг) Ө.БаасанжавСургаал үгБуга( Монгол ардын үлгэр)Оньсого тааж, оюунаа хөгжүүлье.
  7. 7. МОНГОЛ ХЭЛ III3-р бүлэгт онолын мэдлэгНэрлэсэн үг түүнийг давтахЮмны шинж чанарыг нэрлэсэн үгГийгүүлэгч үсгийн ангилалЭгшигт гийгүүлэгчЗаримдаг ба онцгой гийгүүлэгчҮйл хөдлөл заасан үг
  8. 8. МОНГОЛ ХЭЛ III3-р бүлэгт орсон эхүүдШавь орсон нь(өгүүллэг) Ч.ЛувсанжавШүтээн (шүлэг) Р.БолорцэцэгХүн чанар (өгүүллэг )К.Д. УшинскийЭхийн ач (монгол ардын дуу) Ертөнцийн гуравМонгол хүүхэдЧоно ямаа хоѐр (Монгол ардын үлгэр)
  9. 9. МОНГОЛ ХЭЛ III4-р бүлгийн онолын мэдлэгШинж чанарыг нэрлэсэн үг, түүнийгдавтахТоо хэмжээг нэрлэсэн үгОрон цагийг нэрлэсэн үгЭгшигт гийгүүлэгчЗаримдаг гийгүлэгч
  10. 10. МОНГОЛ ХЭЛ III4-р бүлэгт орсон эхүүдМонголчуудын бичиг үсэгЭх хэл (шүлэг) Б.ЯвуухуланЗурагтай танилцсан минь Л.ТүдэвБилгийн улирлын тоололДолоо хоног (шүлэг)Дээл (шүлэг) Т.Жамьянсүрэн
  11. 11. МОНГОЛ ХЭЛ III5-р бүлгийн онолын мэдлэгТийн ялгал гэж юу вэ?Тийн ялгалын нөхцөлүүдТийн ялгалын нөхцөлийг зөв бичихХамаатулах нөхцөлҮгийн дуну орсон ж,ч,ш-ийн дараахбалархай эгшгийг зөв бичих
  12. 12. МОНГОЛ ХЭЛ III5-р бүлэгт орсон эхүүдНайман бор оготоно буюу найман тийн ялгал(шүлэг) Д.БатжаргалТэмээ (шүлэг) П.БадарчМорин хуур (шүлэг) Ж.ДашдондогАврагч нохо д (өгүүллэг ) Л.Н. ТолстойНарийн сайхан хээр (Монгол ардын уртын дуу)Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ (Монгол ардын үлгэр)Амьтад хоорондоо ярилцдаг уу. З.ТүмэнжаргалХөөрхөн халиун .Монгол ардын уртын дуу
  13. 13. МОНГОЛ ХЭЛ III6-р бүлгийн онолын мэдлэгҮгүгийн утгын зүйлчлэлЭсрэг утгатай үгОйролцоо утгатай үгШилжсэн утгатай үг
  14. 14. МОНГОЛ ХЭЛ III6-р бүлэгт орсон эхүүдЭвт шаазгайн үүр (өгүүллэг) Д.НямааАтаархуу зан (шүлэг)Нэрээ хэлдэг шувуу Л.ЛувсандэндэвАргатай хүн арслан унана. (Монгол ардынүлгэр)Уулын бугыг хараад унасан бухаа хаяв.(Монгол ардын үлгэр)
  15. 15. МОНГОЛ ХЭЛ III7-р бүлгийн онолын мэдлэгӨгүүлбэр гэж юу вэ?Асуух хүүрнэх өгүүлбэрийг давтахЗахирах өгүүлбэрАнхааруулах өгүүлбэрӨгүүлбэрийн цэг тэмдэг
  16. 16. МОНГОЛ ХЭЛ III7-р бүлгийн орсон эхүүдГурван загас (Монгол ардын үлгэр)Таавар (шүлэг)Уулын оргил өөд (домог)Бяцхан цамхаг (жүжигийн хэсэг)Авьяас билэг гэж юу вэ?Анчин Дорж (оньсогон өгүүллэг )Д.МягмарТелефон шүлэг Д.Содномдорж
  17. 17. МОНГОЛ ХЭЛ III8-р бүлгийн онолын мэдлэгЭх гэж юу вэ?Эхийн утга санаа ба цогцолборыг бататгахЭхийн бүтэцЭхийн төгс шинж
  18. 18. МОНГОЛ ХЭЛ III8-р бүлэгт орсон эхүүдМэдрэлийн эрхтэнүүдНүд ба чих (Монгол ардын үлгэр)Наран зуух (Туужийн хэсэг)Зараа тугал хоѐр”шүлэг” А.БартоЗуу зууХөөс хөөс
  19. 19. МОНГОЛ ХЭЛ III9-р бүлгийн онолын мэдлэгЗохиолын зохиомжУран яруу хэрэглүүрАдилтгал ба зүйрлэлИхэсгэл ба багасгал
  20. 20. МОНГОЛ ХЭЛ III9-р бүлэгт орсон эхүүдТэмүүжин Бооритой нөхөрлөсөн түүх “МНТ зохиолоос “Сүүлэнхүү “Монгол ардын үлгэр “Эрийн сайн Хан Харангуй “Туулиас “Эрийн гурван наадам “Ерөөлт “
  21. 21. МОНГОЛ ХЭЛ III10-р бүлгийн онолын мэдлэгНэрлэсэн үг , түүний хувилалЮмны шинж тэмдэг ба тоо хэмжээг нэрлэсэн үгОрон цагийг нэрлэсэн үгЭсрэг ба ойролцоо нэрИжил ба шилжсэн утгатай үгГээгдэх, гээхдэхгүй эгшигЗахирах анхааруулах өгүүлбэрЭх,эхийн бүтэц төгс шинж
  22. 22. МОНГОЛ ХЭЛ III10-р бүлэгт орсон эхүүдГазар дэлхий дээр ургамал хэдийд бий болсон бэ? З.ТүмэнжаргалГүзээлзгэнэ “Шүлэг “ Ч.ЛхамсүрэнҮндэс, иш хоѐрын үлгэр С.НадмидМод яаж хөрсөнд тогтдог бэ? Д.Базаррагчаа
  23. 23. МОНГОЛ ХЭЛ IIIДүрмийн тайлбар тольЗөв бичгийн тольТайлбар тольӨвөрмөц хэлц үгийн толь
  24. 24. МОНГОЛ ХЭЛ III Монгол хэлний үлгэрчилсэн хүрээтэйгээ тохирохгүйбайна.Энэхүү ном нь бага нэгжээсээ их нэгжрүү чиглэсэн байна.Эхний улиралд 70 цаг2р улиралд 63-н цаг,3-р улиралд 56 н цаг,4-р улиралд 49 н цаг орж нийт 238 н цаг орохоос номонд орсон 220цагийн сэдвийн хүрээ хамрагдаж 16 н цаг нь яриа бичгийн дадлага болонбататгал хичээл орж байна.Мөн бүлэг бүрийн төгсгөлд өөрийгөө шалгах ,хичээлээ бататгахасуулт үнэлгээ орсон байна.
  25. 25. МОНГОЛ ХЭЛ IIIЗохиогч:С.Долзодмаа “ТэргүүлэхбагшД.Янсүрэн “Магистар , зөвлөх багш “Н.Баянбат “Магистар, тэргүүлэх багш
  26. 26. МОНГОЛ ХЭЛ IIIЭнэхүү ном нь 10 бүлгээс бүтсэнбайна.Бүлэг бүр нь сэдэвтэй .Тухайнбүлэгт судлах нэгж мэдлэгсудлагдахуунуудыг жагсаасан байна.
  27. 27. МОНГОЛ ХЭЛ III1.Миний сурах эрдэмЭхийн төгс шинж , эхийн хэлний бусад нэгжээс ялгахЭнэ бүлэг 9 н сэдэвтэй1. Саруул оюуныг баясгагч “эхийн гол санааг олох”2. Аргал “эхийн яруу дүрслүүдийг олох “3. Голын жараахай “ эхийн утга санаа”4. Авхайлжтай хүүхэд “Эхийг өөрөөр нэрлүүлэх “5. Мартамхай “Эхийг эсрэг утгатай болгох “6. Туулай “Хэлц , хэлц бус нэгжүүдийг олуулах “7. Хониноос авсан өшөө “Цогцолбор бүрийн утгыг олох”8. Би ингэж бодлоо “эхийн утга санаа тайлбарлах “9. Онож хэлэх үү “Эхийг дэлгэрүүлэн бичих “10. Дасгал ажил
  28. 28. МОНГОЛ ХЭЛ III2.Ээжийгээ баярлуулж яваарайЭхийн бүтэц цогцолбор ба догол мөр ,Эхийн бүтцээс цогцолборыгялгахЭнэ бүлэг 10 сэдвээс бүтсэн байна.1. Хонин холбоо “Эх цогцолборын ялгаа “2. Ээждээ захидал бичээрэй “Цогцолбор тус бүрийн онцлог “3. Үүрд хамт байгаач ээжээ “Эхийн адилтгал зүйрлэл “4. Бага нас “Эхийн цогцолбор олох “5. Аз жаргалын эрэлчин “Эх зохиолгох “6. Уран ээж “Эхийн бүтэц “7. Болжмор “Эхийн утга санаа”8. Миний сайхан ээж “ Цогцолборыг догол мөрөөс бичих “9. Ээжийгээ баярлуулж яваарай “Шүлгийг мөр мөрөөр нь тайлбарлах “10. Ээжийн зөөлөн гар “цогцолбор бүрийн утга “11. Дасгал ажил
  29. 29. МОНГОЛ ХЭЛ III3.Хангай шиг түшигтэй аавАнхааруулах ба захирах өгүүлбэр ,Анхаарлын тэмдэгЭнэ бүлэг 7 сэдвээс бүтсэн байна.1. Нэр “эхээс анхааруулах өгүүлбэрийг олох “2. Чөдөр “эхийн утга санааг олох”3. Янзага “захирах ,анхааруулах өгүүлбэр олох “4. Зохион бүтээхтэй танилцах “нэрлэсэн үгийг түүж бичих “5. Хангай шиг түшигтэй аав минь “шүлгийн утга санааг олох”6. Хэргийн учир “асуух өгүүлбэр зохиолгох “7. Өөлдийн тухай домог “асуух анхааруулах үгийг олох,8. Дасгал ажил
  30. 30. МОНГОЛ ХЭЛ III4.Өвөг дээдэсЭсрэг ба ойролцоо утгатай үг Нэрлэх үгийн утга ,Асуух заахүг, асуух бүтэвэр түүнийг зөв бичихЭнэ бүлэг 9 сэдвээс бүтсэн байна.1. Хар сүлд “эсрэг утгатай үг “2. Эрдэнэт хүмүүний төрөл “эсрэг ойролцоо үгийг олох “3. Сэтгэлийг амраагч “ойролцоо утгатай үгийголох “4. 5 н дохио “үгийн салаа утгыг ярих “5. Урам хайрла “асуух үгийн оронд нэр үг олох “6. Хүнд хоол “эсрэг утгатай үгийг олох “7. Өвөг дээдэс минь “адилтгасан утгыг олох “8. Морин хуур “эхийн хэв маяг “9. Баян ходоод “заах төлөөний үг “10. Дасгал ажил
  31. 31. МОНГОЛ ХЭЛ III5.Эх оронОноосон нэр том үсэг, Оноосон нэрийг зөв бичихЭнэ бүлэг 8 сэдвээс бүтсэн байна.1. Үүлэн цэнхэр хангай “Жэнхэнэ нэр ,тэмдэг нэр олох “2. Сутай “Ойролцоо үгийг олох “3. Манхан” Оноосон нэрийг олох “4. Зуун модон тоорой “Ерийн нэрийг олох “5. Гэр “Оноосон нэр ерийн нэрийг олох “6. Нүүдэл “Оноосон нэрийг олн зүйлчилэх “7. Халуун элгэн нутаг “үгийн бүтцийг олох “8. Бумбат овоо “оноосон нэр “9. Дасгал ажил
  32. 32. МОНГОЛ ХЭЛ III6.Сайнтай нөхөрлвөл сарны гэрэлНэрлэх үгийн ангилал, жинхэнэ нэр ,тэмдэг нэр, тооны нэр , үйлүг, орон цагийн нэрЭнэ бүлэг 9 сэдвээс бүтсэн байна.1. Эрдэнийн сан субашид “захирах анхааруулах өгүүлбэрийг олох “2. Дөрөө “холбоо үгийг олох “3. Тус уу заль уу “Оноосон нэрийг бичих дүрэм “4. Найз” жэнхэнэ нэрийг олох “5. Үндэс иш хоѐрын үлгэр “ганц тоо олон тоог олох “6. Нөхөрлөлийн тухай үлгэр “Тэмдэг нэрийг олох “7. Алттай домбо “ тэмдэг нэр “8. Эв эвээ бэхлэхтүн “ орон цагийн нэр”9. Тэмүүжин Боорч хоѐрын нөхөрлөсөн “ Тооны нэр “10. Дасгал ажил
  33. 33. МОНГОЛ ХЭЛ III7. Байгалийн сайханОрон цагийн нэр ,орон цагийн нэрийн ангилалЭнэ бүлэг 12 сэдвээс бүтсэн байна.1. Байгальтай сольсон үг “ Цэг таслал зөв бичих “2. Хөөрхөн зээрд морь “тэмдэг нэр үйл үгийг олох”3. Салхинд хийсэн хамхуулын хэлсэн үг” тийн ялгалын нөхцөлтэй үгийг олох “4. Намар “Ялгах эгшгийг олох “5. Нарс ,аньс ,хуш мөнх ногоон болсны учир “ Орон цагийн нэрийг түүх “6. Борооны үүл” өгүүлбэр зохио “7. Бороо “Цагийн нэрийг олох “8. Хаврын хайлаад урсаж байгаа цасны хэлсэн үг “Орны нэр , цагийн нэр гэж юу вэ?9. Өвөл “Орон цагийн ангилал “10. Сарьсан багваахай “Эхийн гол санаа “11. Гаднаа гяланцаг дотроо паланцаг “Орон цагийн нэрйг олох”12. Алаг даага маш хурдан амьтан “Асуулт гаргах13. Дасгал ажил
  34. 34. МОНГОЛ ХЭЛ III8. Хүмүүсийн амьдралНэрийн холбох нөхцөлийн утга, нэрийн тийн ялгалЭнэ бүлэг 11 сэдвээс бүтсэн байна.1. Мэддэгт мэргэн цоохор “8 н тийн ялгал “2. Мэргэн шүүхч “холбоо үг үүсгэх “3. Хэтэрхий ерөөлч “ үгийн бүтэц “4. Чулуу төөрнө “нэрийн холбоо үг үүсгэх “5. Чулуу “Эсрэг үгийг олох “6. Цэцэн хүү “ нэр үгийн тийн ялгалын асуулт”7. Найзын захиас “Тийн ялгалыг зөв дарааллуулах “8. Зарлагдсан нь “хэлц үгийг түүгээрэй “9. Хахууль “Балархай эгшиг “10. Шар шувуу хэрээ хоѐр “тийн ялгалтай үгийг ялгаж бичих “11. Хориотой “ Хамаатуулах ѐс “12. Дасгал ажил
  35. 35. МОНГОЛ ХЭЛ III9. Манай дэлхийНэрийн тийн ялгалын нөхцөлийг зөв бичихЭнэ бүлэг 13 сэдвээс бүтсэн байна.1. Эрхэм эрдэнэ “ эх зохио “2. Ойдов мэх нэрийн холбох нөхцөл зөв бичих “3. Дэлхийн дээвэрт хөл тавьсан нь “оноосон нэрийг олох “4. Үхэр хулганы нүүдэл “ тийн ялгалын нөцөлийг хэрхэн бичих “5. Зааны тугал хоѐр жил эхийгээ хөхнө. “Цогцолбор тус бүрийн утга тайлбарлах”6. Долоон бор оготоно буюу долоон тийн ялгал “хэлцийг олох “7. Анхны талх ямар байсан бэ? “оноосон нэрийг зүйчил”8. Сансарын нисгэнч хүүхэд байлаа “ эх зохиох “9. Улаанбаатар Нэрлэсэн үгийг олох “10. Сумо “Харъяалах ,заахын тийн ялгалын нөхцөлийг олох “11. Цунами “12. Халим гэж юу гэсэн үг вэ? “зөв бичих дүрэм “13. Оюун түлхүүр цаасан шувуу хоѐр “эхийн утга санааг тайлбарлах “14. Дасгал ажил
  36. 36. МОНГОЛ ХЭЛ III10. УхааралБүх бүлгийг нэгтгэн дүгнэсэн бүлэгЭнэ бүлэг 7 сэдвээс бүтсэн байна.1. Сариг цагаан ботго2. Шөнө гарсаны учир3. Салан баавгай4. Эрвээхий5. Өвөө ач хүү хоѐрын үлгэр6. Багын наадам7. Зүйр цэцэн үг8. Дасгал ажил
  37. 37. МОНГОЛ ХЭЛ IIIЭнэ ном нь агуулгын хүрээтэйгээ таар ч байна. Эх нэгжээсээбага нэгжрүүгээ задарч байна. Нийт 238 цаг заагдсан байдгаасномын хүрээнд 210 цагийн хичээл багтаж үлдсэн 28 цаг ньяриа бичгийн дадлага ,шалгалтын цаг болон орж байна. Энэхоѐр номыг харьцуулсанаар

×