Your SlideShare is downloading. ×
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
ολικο θεωρια
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

ολικο θεωρια

7,786

Published on

0 Comments
6 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
7,786
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
6
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηqσwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλιqπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςjklzxcvλοπbnαmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρωυdfghjργklαzxcvbnβφδγωmζqwertλκοθξyuiύασφdfghjklzxcvbnmqwertyuiopaβsdfghjklzxcεrυtγyεuνiιoαpasdfghjklzxcηvbnασφδmqwertασδyuiopasdfασδφγθμκxcvυξσφbnmσφγqwθeξτσδφrtyuφγςοιopaασδφsdfghjklzxcvασδφbnγμ,mqwertyuiopasdfgασργκοϊτbnmqwertyσδφγuiopasσδφγdfghjklzxσδδγσφγcvbnmqwertyuioβκσλπpasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdγαεορlzxcvbnmqwertyuiopasdfghjkαεργαεργαγρqwertyuiopasdfghjklzxασδφmοιηξηωχψφσuioψασεφγvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopσδφγasdfghjklzxcvbnσρμνmςqweωrtyuζχiopβνοιςβηνklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertσδφηxτθυξτδθυξκcυθκvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerδφopaδφγsdfσδφghθυικjλklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdασδργfghjklzxcvbnmrtσδφγσδγyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuαργετργηghjkεργετρcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmrtyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjαργαερbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqweαεργεργrtyuiopasdfghjkαεσργαςεγρvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmrtyuiopamqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbαεργερiopaαργsεργdαεργfαερgγhjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmrtyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvςψωbnmrtyuiβυδopμηξκghjklzxcvbnmqwertyuiopasdνfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmrtyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzvbnmqwertyuiopasjlψωβxcμνκvbnmqwerεtypadfghjυβlzxnmqwuiopasdfghjklzxcvbnmqwσδφxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmΕΠΙΣΤΗΜΗ-ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ-ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ- ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ-ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ-ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΜΟΣ-ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ- ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΕΚΘΕΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ2010-2011<br />Διαφήμιση<br />Ορισμός<br />Η με κάθε τρόπο δημόσια προβολή προσώπων, ιδεών, προϊόντων ή υπηρεσιών με σκοπό τη γνωστοποίηση των αρετών, του περιεχομένου ή των προτερημάτων τους.<br />Ιστορική Αναδρομή<br />Η εμπορική διαφήμιση ήταν γνωστή από τους ιστορικούς χρόνους. Στην αρχαία Ελλάδα και στη Ρώμη οι εμπορικοί «κήρυκες» με αμοιβή διαφήμιζαν τα προϊόντα. Υπήρχαν ακόμα και πινακίδες τοποθετημένες σε περίοπτα σημεία των δρόμων που συνιστούσαν την αγορά ορισμένων προϊόντων και ενημέρωναν και για τη θέση του καταστήματος στο οποίο θα έβρισκαν τα συγκεκριμένα προϊόντα. Ο ίδιος τρόπος διαφήμισης συνεχίστηκε και στο Μεσαίωνα. Με την ανακάλυψη όμως της τυπογραφίας η διαφήμιση έλαβε ευρύτερη διάδοση. Στις μέρες μας, λόγω της πληθώρας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά και των οικονομικών ανταγωνισμών κορυφώθηκε η αναγκαιότητά της. Επικρατεί η αντίληψη πως, χωρίς διαφήμιση, δεν είναι δυνατόν να γίνει γνωστό κανένα πρόσωπο και κανένα προϊόν.<br />Επιδράσεις της διαφήμισης<br />Θετικές επιδράσεις<br />Η διαφήμιση, όταν λειτουργεί ορθά και έχει ως σκοπό την αντικειμενική ενημέρωση, έχει θετικές επιδράσεις. Ειδικότερα:<br />* Πληροφορεί το καταναλωτικό κοινό για τα υπάρχοντα προϊόντα, τη χρησιμότητα και τις τιμές τους. Ο καταναλωτής με αυτό τον τρόπο κερδίζει χρόνο και χρήματα, γιατί ενημερώνεται γρήγορα και εύκολα για τα προϊόντα της αγοράς, κάνει τις συγκρίσεις του, αποφεύγει την ταλαιπωρία της αναζήτησης και προβαίνει σε συμφέρουσες αγορές.<br />* Καλύπτει καθημερινές ανάγκες που κάνουν τη ζωή μας πιο άνετη. Η αγορά κατακλύζεται όχι μόνο από προϊόντα που θεωρούνται βασικά, αλλά και από ένα πλήθος άλλων μικροπραγμάτων, που καλύπτουν τις καθημερινές δευτερογενείς ανάγκες μας. Η γνωστοποίηση τέτοιων προϊόντων θα ήταν αδύνατη χωρίς τη διαφήμιση.<br />* Συμβάλλει στη δημιουργία άμιλλας και συναγωνισμού με αποτέλεσμα την αύξηση της<br />παραγωγής και την ποιοτική βελτίωση των προϊόντων. Φέρνει, επομένως, κέρδος στο<br />καταναλωτικό κοινό.<br />* Σημαντική είναι η συμβολή της στην οικονομική ανάπτυξη. Η παραγωγή, η διάδοση και η κατανάλωση προϊόντων ευνοεί τη δημιουργία βιομηχανιών και βιοτεχνιών με άμεση οικονομική ωφέλεια τόσο για τα άτομα, όσο και για τις χώρες τους. Όταν μάλιστα τα παραγόμενα αγαθά γίνονται γνωστά μέσω της διαφήμισης και απορροφώνται από αγορές του εξωτερικού, εξοικονομείται πολύτιμο συνάλλαγμα.<br />* Πολλές φορές δίνει τη δυνατότητα απορρόφησης αγαθών, που η υπερπαραγωγή τους θα δημιουργούσε προβλήματα στους παραγωγούς αλλά και στην πολιτεία.<br />* Συμβάλλει μερικώς στον περιορισμό της ανεργίας. Αρκετά άτομα ασχολούνται με τη<br />διαδικασία παραγωγής και παρουσίασης μιας διαφήμισης. Ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, γραφίστες, αφισοκολλητές, τεχνίτες είναι μερικοί κλάδοι εργαζομένων, που θεωρούνται απαραίτητοι για την ικανοποιητική παρουσίαση μιας διαφήμισης.<br />* Καλλιεργεί την καλαισθησία. Οι αισθητικά προσεγμένες διαφημίσεις «διασκεδάζουν το μάτι» (Μπλεζ Σαντράρ) και εθίζουν το άτομο στην αρμονία χρωμάτων, σχημάτων και αναλογιών.<br />* Ευνοεί την πολιτιστική ανάπτυξη. Όταν η διαφήμιση αναφέρεται σε θέματα που σχετίζονται με το θέατρο, τη μουσική, τη ζωγραφική και, γενικότερα, με την πολιτιστική μας κληρονομιά, αποτελεί σημαντικό παράγοντα πολιτιστικής ανάπτυξης.<br />Αρνητικές επιδράσεις<br />Όταν η διαφήμιση δεν επιτελεί ορθά τον προορισμό της και αντί να ενημερώνει, παραπλανά και αποπροσανατολίζει, μοιραία έχει αρνητικές επιδράσεις. Επισημαίνουμε τις κυριότερες:<br />* Πολλαπλασιάζει τις ανάγκες του ατόμου και δημιουργεί τάσεις υπερκαταναλωτισμού.<br />Διεγείροντας την αγοραστική επιθυμία οδηγεί στη χωρίς μέτρο αγορά περιττών υλικών αγαθών. Η κατανάλωση γίνεται το μοναδικό «όραμα» και η ύψιστη επιδίωξη. Ο άνθρωπος, όπως εύστοχα παρατηρήθηκε, δεν καταναλώνει πια για να ζει, αλλά ζει, για να καταναλώνει.<br />* Παραπληροφορεί και αποπροσανατολίζει από την πραγματική πληροφόρηση. Προβάλλει τις θετικές πλευρές του διαφημιζόμενου προϊόντος και αποσιωπά τις αρνητικές. Δεν είναι, βέβαια, λίγες και οι φορές που προβάλλει και ανύπαρκτα προτερήματα.<br />* Δημιουργεί άγχος για την απόκτηση των διαφημιζόμενων αγαθών. Τα άτομα κυριευμένα από το καταναλωτικό «όραμα», που έντεχνα προωθεί η διαφήμιση, δεν μπορούν να αποκτήσουν την ψυχική τους ηρεμία. Όταν δεν μπορούν να ικανοποιήσουν, έστω και μερικώς, την καταναλωτική τους βουλιμία, αδημονούν, αισθάνονται εξοφλημένα και καταλαμβάνονται από φθόνο και ζήλια εναντίον αυτών που διαθέτουν καταναλωτικά αγαθά.<br />* Συμβάλλει στη δημιουργία φαινομένων κοινωνικής παθογένειας. Δεν είναι λίγες οι φορές που τα άτομα φθάνουν στη βία και στο έγκλημα, για να εξασφαλίσουν «τα αγαθά» που αφειδώλευτα διαφημίζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Άλλοι πάλι νέοι απογοητευμένοι οδηγούνται στους επίγειους παράδεισους των ναρκωτικών.<br />* Οδηγεί στην πνευματική και πολιτιστική υποβάθμιση. Ο καταναλωτικός μονόδρομος και η δημιουργία πρόσθετων, πλαστών αναγκών εξαναγκάζει το άτομο να εργάζεται περισσότερες ώρες, με αποτέλεσμα να μη μένει χρόνος για ενασχόληση με πνευματικά και πολιτιστικά θέματα, όπως θέατρο, μουσική, λογοτεχνία και άλλες παρόμοιες ενασχολήσεις. Η διαφήμιση θεοποιώντας τα καταναλωτικά αγαθά τοποθετεί την «καταναλωτική προσωπικότητα στη θέση της ανθρώπινης». (Dieter Duhm)<br />* Με τη δημιουργία της κοσμοαντίληψης, που προωθεί η διαφήμιση, ότι δηλαδή η ευτυχία βρίσκεται στην κατανάλωση, συμβάλλει στην απομάκρυνση του ατόμου από τα κοινωνικοπολιτικά ενδιαφέροντα.<br />* Η διαφήμιση, μέσω της τηλεόρασης, με τον ήχο, την εικόνα και τη μουσική αιχμαλωτίζει τη σκέψη, νεκρώνει την κρίση και μεταβάλλει το άτομο σε εξαρτημένο, άβουλο και παθητικό δέκτη μηνυμάτων. Το αποχαυνώνει, το αλλοτριώνει και το αδρανοποιεί. Με αυτό τον τρόπο μπορεί εύκολα να το χειραγωγεί και να το οδηγεί στην τυφλή αποδοχή οποιουδήποτε ιδεολογικοπολιτικού ρεύματος.<br />* Με τον καταιγισμό των μηνυμάτων πετυχαίνει την «πλύση εγκεφάλου». Προπαρασκευάζει την επιθυμία και την αισθητική του ατόμου. Οι αισθητικές του αντιλήψεις είναι οι αντιλήψεις του διαφημιστή. Τι είναι «μόδα», πώς θα είμαστε στη μόδα και τι θα μας αρέσει τα έχουμε εναποθέσει στη διαφήμιση. Προσωπικές επιλογές δεν υπάρχουν. Επιλέγουν άλλοι για μας. Με αυτό τον τρόπο η διαφήμιση μας στερεί την ελευθερία της βούλησης, την ψυχολογική μας ελευθερία, καταστάσεις που δημιουργούν και ηθικό πρόβλημα.<br />* Προσβάλλει και εξευτελίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα. Ο άνθρωπος γίνεται το μέσο για εξοικονόμηση χρημάτων. Η εκμετάλλευση και ο διασυρμός της γυναίκας, μέσω της διαφήμισης, αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα του εξευτελισμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Εύστοχα επισημαίνει ο Έριχ Φρομ: «..ο καθένας για τον άλλον είναι εμπόρευμα».<br />* Διαστρεβλώνει και κακοποιεί Τη γλώσσα. Η γλώσσα της διαφήμισης είναι συνθηματική. Στόχος της περισσότερο είναι να εντυπωσιάσει, να συναρπάσει, παρά να πει.<br />* Μολύνει και ρυπαίνει το περιβάλλον. Οι γιγαντοαφίσες, οι πινακίδες στους δρόμους, οι<br />τοιχοκολλήσεις και άλλες ποικίλες μορφές της διαφημιστικής πρακτικής δημιουργούν<br />απαράδεκτη αισθητική ρύπανση.<br />* Αυξάνει υπερβολικά τις τιμές των προϊόντων. Το κόστος της διαφήμισης πέφτει τελικά στους ώμους των καταναλωτών.<br />* Εκνευρίζει το άτομο. Πολλές φορές η επιλογή του χρόνου προβολής της είναι τέτοιος που διακόπτει τη ροή του προγράμματος ή του προβαλλόμενου έργου, με αποτέλεσμα και τη διακοπή της συναισθηματικής μέθεξης του ατόμου με τους πρωταγωνιστές των προβαλλόμενων σκηνών. Αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι ο εκνευρισμός και η αγανάκτηση.<br />Ποιον τύπο ανθρώπου προβάλλει η διαφήμιση;<br />Συνηθέστερα προβάλλει τον άνθρωπο, που, ακολουθώντας τις οδηγίες των διαφημιστών, κατορθώνει να είναι:<br />- Ενημερωμένος στα προβλήματα της εποχής του.<br />- Οικονομικά επιτυχημένος.<br />- Κοινωνικά επιτυχημένος.<br />- Άνετος στις διαπροσωπικές του σχέσεις.<br />- Έξυπνος, διορατικός και δημιουργικός.<br />- Όμορφος, ελκυστικός, γοητευτικός, σύγχρονος ως προς την ενδυμασία του.<br />Λόγοι που συντέλεσαν στην ευρύτατη διάδοση της διαφήμισης<br />* Οι οικονομικοί ανταγωνισμοί. Οι βιομηχανίες, οι βιοτεχνίες, αλλά και μεμονωμένοι<br />παραγωγοί, για να γνωστοποιήσουν τα προϊόντα τους και να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους επιδίδονται σε διαφήμιση των παραγόμενων αγαθών τους.<br />* Η καταναλωτική μανία. Οι σύγχρονες κοινωνίες διακατέχονται από καταναλωτικό πνεύμα, με αποτέλεσμα η παραγωγή αγαθών να είναι γοργή και πολυποίκιλη. Η γνωστοποίηση όλων των αγαθών και η απορρόφησή τους από το καταναλωτικό κοινό απαιτούν διαφήμιση.<br />* Η σύγχρονη τεχνολογία. Η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, οι εφημερίδες και τα διάφορα έντυπα δίνουν τη δυνατότητα εύκολης και γρήγορης μετάδοσης των διαφημιστικών μηνυμάτων.<br />* Η συνειδητοποίηση της αντίληψης ότι, χωρίς τη διαφήμιση, τα διάφορα προϊόντα δεν μπορούν να προωθηθούν. Η αντίληψη αυτή επιβεβαιώνεται καθημερινά από τους παραγωγούς καταναλωτικών αγαθών.<br />* Οι επιστημονικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στη σημερινή διαφήμιση. Η ψυχολογία και η κοινωνιολογία, αλλά και η τελειοποίηση της φωτογραφίας συμβάλλουν στην εύκολη αιχμαλώτιση της σκέψης, στη δημιουργία «πλύσης εγκεφάλου» και στη χειραγώγηση των ατόμων.<br />Τρόποι αντιμετώπισης των αρνητικών της διαφήμισης<br />* Ορθή αγωγή από την οικογένεια. Ανάλογη με τη στάση των γονέων απέναντι στη διαφήμιση θα είναι και η στάση των παιδιών. Τα νεαρά άτομα μιμούνται τους γονείς τους και επηρεάζονται από τις συμβουλές τους.<br />* Σωστή παιδεία. Θα πρέπει να μάθει στους νέους να διατηρούν την ελευθερία της βούλησης. Να εξετάζουν σφαιρικά τα δεδομένα, να κρίνουν, να συγκρίνουν και να επιλέγουν. Με τον τρόπο αυτό τα άτομα θα αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και θα αποφύγουν την «πλύση εγκεφάλου» και τη χειραγώγηση.<br />* Επαναπροσδιορισμός αξιών. Το άτομο να αποβάλει τη μονοδιάστατη αντίληψη του «έχω» και όχι του «είμαι». Να αποσυνδέσει την ευτυχία από την κατανάλωση. Η αποβολή του καταναλωτικού πνεύματος θα περιορίσει τη δημιουργία πλαστών αναγκών, που αποπροσανατολίζουν τα άτομα από τους πραγματικούς στόχους και τα προβλήματα της ζωής.<br />* Ο άνθρωπος να θεωρήσει ως χρέος του την αντίσταση στη διαβρωτική επίδραση της<br />διαφήμισης. Να βρίσκεται πάντα σε εγρήγορση, για ν' αποφύγει την αποχαύνωση, την<br />παθητικότητα, την αδρανοποίηση και την αλλοτρίωση γενικότερα.<br />* Οι διαφημιστές να σέβονται την αξιοπρέπεια και την πνευματική υπόσταση του ατόμου είτε αυτό είναι καταναλωτής είτε φορέας της διαφήμισης.<br />* Ρυθμιστική παρέμβαση της πολιτείας. Επιβάλλεται η παρέμβαση της πολιτείας, που αποτελεί την οργανωμένη έκφραση του κοινωνικού συνόλου. Πρέπει να τεθούν όρια τόσο στη χρήση, όσο και στο περιεχόμενο της διαφήμισης. Η ανεξέλεγκτη και ασύδοτη διαφήμιση αναντίρρητα αντιστρατεύεται το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου, γι’ αυτό κρίνεται απαραίτητη η παρέμβαση της πολιτείας, αρκεί να μη φτάνει στο σημείο της καταλυτικής λογοκρισίας. Είναι, επομένως, απαραίτητο να θεσπιστεί κώδικας δεοντολογίας για τη διαφήμιση.<br />Η επίδραση της διαφήμισης στον κόσμο των παιδιών<br />Οι Φέλντμαν και Γουλφ το 1974 ύστερα από ειδική μελέτη διαπιστώνουν ότι οι παιδικές τηλεοπτικές διαφημίσεις έχουν κατηγορηθεί για τους εξής κυρίως λόγους:<br />* Εκμεταλλεύονται την άγνοια των παιδιών σχετικά με τις οικονομικές σχέσεις.<br />* Υπερβάλλουν σε ό,τι αφορά τα οφέλη του προϊόντος.<br />* Παρουσιάζουν φανταστικές καταστάσεις όπου το παιδί έχει υπερφυσικές ικανότητες.<br />* Διεγείρουν επιθυμίες που δε θα είχαν. προτεραιότητα, αν δεν υπήρχε η συγκεκριμένη<br />διαφήμιση.<br />* Εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι τα παιδιά επηρεάζονται εύκολα.<br />* Δημιουργούν ή δίνουν έμφαση σε αρνητικές αξίες, όπως η φιλαρέσκεια και η ματαιοδοξία.<br />* Διαστρεβλώνουν την αλήθεια, υπερβάλλουν και εξαπατούν τα παιδιά σχετικά με το προϊόν.<br />* Προωθούν την αγορά προϊόντων όχι για την αξία τους αυτή καθαυτή, αλλά για κάποιο<br />παρελκόμενο όφελος ή απόκτημα, όπως παιχνίδια μέσα σε τρόφιμα ή φαγώσιμα.<br />* Τα παιδιά δεν έχουν ακόμα αναπτύξει την κρίση τους, και γι’ αυτό είναι πιο ευάλωτα και πιο εύπιστα στα προβαλλόμενα διαφημιστικά μηνύματα.<br />* Μπορούν εύκολα να εξαναγκάσουν τους γονείς τους, για να τους αγοράσουν ό,τι επιθυμούν. Καθημερινά διαπιστώνουμε ότι οι γονείς ξοδεύουν περισσότερα χρήματα για την ικανοποίηση των επιθυμιών των παιδιών παρά των δικών τους.<br />* Υπάρχει τεράστια και ποικίλη αγορά προϊόντων που αφορά τα παιδιά.<br />* Οι νέοι θέλουν να είναι σύγχρονοι, και γι’ αυτό ακολουθούν πιστά τη μόδα. Είναι, επομένως, σίγουροι καταναλωτές. Σε καθεμιά από τις παραπάνω περιπτώσεις, δημιουργούνται συγχύσεις και ματαιώσεις στα παιδιά, γιατί τους παρουσιάζεται ένα υλικό που συγκρούεται με τις γονεϊκές αξίες και τις οικογενειακές τους εμπειρίες. Και πρώτα - πρώτα ας σημειωθεί ότι όλες ανεξαίρετα οι διαφημίσεις, ανεξάρτητα από το είδος του εμπορεύματος, κάπου απευθύνονται στο παιδί, με την έννοια ότι μπορεί να το επηρεάζουν. Το παιδί, βέβαια, που δεν έχει κανένα λόγο να μην τις παρακολουθεί όλες, ταυτίζεται τόσο με τους ενήλικους όσο και με τους ανήλικους ήρωες των διαφημίσεων, είτε αυτές αναφέρονται σε παιχνίδια ή λιχουδιές είτε αναφέρονται σε καλλυντικά, τσιγάρα, είδη νοικοκυριού. Οι διαφημίσεις αξιοποιώντας τα ΜΜΕ εκπέμπουν τα μηνύματά τους προς τους καταναλωτές. Στις ΗΠΑ υπολογίστηκε ότι ένας νέος στα πρώτα είκοσι χρόνια της ζωής του βλέπει κατά μέσο όρο ένα εκατομμύριο διαφημίσεις, που δεν προωθούν μόνο προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά παρέχουν κι ένα μοντέλο συμπεριφοράς και στάσης των ατόμων απέναντι στη ζωή. Η επίδραση της διαφήμισης εκδηλώνεται στην αύξηση των καταναλωτικών επιθυμιών του παιδιού, που ασκεί πίεση στους γονείς να του αγοράσουν τα προϊόντα, ενώ παράλληλα μπαίνουν οι βάσεις για τη διαμόρφωση της «καταναλωτικής ιδεολογίας». Η εικόνα, η κίνηση, τα έντονα χρώματα, ο ήχος χρησιμοποιούνται για τη διαμόρφωση της «υπόθεσης – ιστορίας», που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι το διαφημιστικό μήνυμα. Το μήνυμα αυτό είναι αφομοιώσιμο και αποκωδικοποιείται και από παιδιά της προσχολικής ηλικίας. Η συνεχής επανάληψη βοηθά στην εμπέδωσή του. Για τα παιδιά αυτής της ηλικίας οι διαφημίσεις αποτελούν την πιο αγαπημένη εκπομπή τους. Τα διαφημιστικά δίστιχα με μελωδία (Jingles) τείνουν να αντικαταστήσουν τα παραδοσιακά τραγούδια στο παιγνίδι τους. Αργότερα στην εφηβεία αναπτύσσουν έναν κώδικα «επικοινωνίας» που συστατικά του στοιχεία είναι διαφημιστικά «σλόγκαν». Οι διεργασίες αυτές έχουν αρνητικές επιπτώσεις. Η «γλώσσα» των νέων ανθρώπων στερεύει, φτωχαίνει επικίνδυνα, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούν περιορισμένο λεξιλόγιο, που πολλές φορές δεν ξεπερνά τις 3.500 λέξεις. Ο κόσμος του παιδιού διαμορφώνεται σ’ ένα μεγάλο βαθμό από τις διαφημίσεις. Τα παιδιά περισσότερο από τα προϊόντα, «καταναλώνουν» τα μηνύματα της διαφήμισης, είναι ευαίσθητοι δέκτες. Δεν είναι τυχαίο ότι για τον προέλεγχο της αποτελεσματικότητάς της, με κριτήρια την απομνημόνευση και την παρακίνηση του ενδιαφέροντος, χρησιμοποιούνται παιδιά.<br />Γυναίκα και διαφήμιση<br />Μελετώντας το μηχανισμό διακίνησης ιδεών και προβολής προτύπων και μηνυμάτων που αποτελούν και το ρόλο της, παρατηρούμε πως στοχεύει ιδιαίτερα στη γυναίκα - καταναλωτή. Πράγματι, στις διαφημίσεις και τα πρόσωπα που διαφημίζουν τα προϊόντα είναι κυρίως γυναίκες μα και τα προτεινόμενα είδη αφορούν σε μεγάλο ποσοστό τη γυναίκα και τα ενδιαφέροντά της. Έτσι, η γυναίκα σήμερα αποτελεί τον πρώτο στόχο των διαφημιστικών βελών αλλά και το κύριο όπλο επιβολής τους. Η σύγχρονη διαφήμιση προβάλλει πολλά πρότυπα γυναίκας, έτσι που αγκαλιάζει όλο το φάσμα του γυναικείου πληθυσμού. Το πρότυπο της εξευγενισμένη ς συζύγου που είναι όμορφη, αισθησιακή, καλλίγραμμη, ένα όργανο εύκολης μεταχείρισης αλλά και ακριβής συντήρησης, το πρότυπο της μοντέρνας νοικοκυράς που βρίσκει την ευτυχία μέσα σε<br />μια ακριβή και πεντακάθαρη κουζίνα, το πρότυπο της πολυάσχολης εργαζόμενης που συνδέει την εργασία της με το καινούριο χτένισμά της, το πρότυπο της μητέρας ή ακόμα και το πρότυπο της γυναίκας - διανοούμενης.<br />Η γυναίκα λοιπόν ως μέσο διαφήμισης παρουσιάζεται νέα, ωραία, ελκυστική, με πλαστικότητα και αρμονία με την προβολή προτύπων που τις περισσότερες φορές δεν αντανακλούν την ελληνική πραγματικότητα, μεταφέρει τη γυναίκα σε κόσμους μαγευτικούς, κάνοντάς την να ταυτίζεται με τα πρότυπα που της υποβάλλει. Επιπροσθέτως, η γυναίκα, η οποία τα τελευταία χρόνια κατόρθωσε να αποδεσμευτεί από την κοινωνική καταπίεση και τις παραδοσιακές αντιλήψεις σχετικά με το ρόλο της στην οικογένεια και την κοινωνία έχει ανάγκη από κοινωνική καταξίωση. Η σημερινή καταναλωτική κοινωνία προωθεί το πρότυπο του / της οικονομικά ισχυρού / ισχυρής, που έχει κύρος, γόητρο και οικονομική επιφάνεια. Προωθεί το «έχειν» ως μέσο καταξίωσης και επιβολής. Έτσι, η γυναίκα προσπαθώντας ν’ αποκτήσει καταξίωση από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, καταναλώνει διαρκώς και γίνεται ευάλωτη στο διαφημιστικό λόγο μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας της αφθονίας.<br />Γιατί η γυναίκα σαγηνεύεται από το διαφημιστικό λόγο;<br />Η σύγχρονη διαφήμιση, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις της σημερινής εποχής έχει κύριο στόχο τη γυναίκα. Διότι η γυναίκα εξαιτίας του ρόλου της ως διαχειρίστρια του οικογενειακού προϋπολογισμού και θεματοφύλακας της ευμάρειας του νοικοκυριού, είναι ο κύριος αποδέκτης του διαφημιστικού μηνύματος, γιατί αποτελεί το βασικό καταναλωτικό πρόσωπο. Αυτή είναι που αγοράζει τα απαραίτητα για τα μέλη της οικογένειας, αυτή βρίσκεται πιο κοντά στους κανόνες της αγοράς, άρα αυτή αγγίζει περισσότερο η διαφήμιση των καταναλωτικών προϊόντων. Επίσης, η γυναίκα είναι πιο επιρρεπής κυρίως εξαιτίας της ευαισθησίας της που απορρέει από την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία της και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς της. Εύκολα συγκινείται, ευαισθητοποιείται, εντυπωσιάζεται. Κι ένας άνθρωπος που εντυπωσιάζεται εύκολα, παρασύρεται και εύκολα. Έτσι, στη συγκεκριμένη περίπτωση η γυναίκα βρίσκεται παγιδευμένη στους κόλπους της διαφήμισης και γίνεται ευάλωτη στο διαφημιστικό λόγο. Επιπλέον, τα καταναλωτικά αγαθά λειτουργούν ως υποκατάστατα και ψυχολογικές αναπληρώσεις καθώς και μέσα εκτόνωσης της ψυχολογικά καταπιεσμένης γυναίκας μέσα στα στενά πλαίσια της οικογενειακής εστίας, στην οποία έχει το ρόλο της νοικοκυράς. Η διαφήμιση λοιπόν εκμεταλλεύεται τα συμπλέγματα της καταπίεσης και της κατωτερότητας που είχαν συσσωρευτεί στην ψυχή της γυναίκας και με μόνιμη φροντίδα για την εξωτερική της εμφάνιση χρησιμοποιείται σα δόλωμα, για να παρασύρει τους καταναλωτές στο προϊόν που προβάλλει. Για το λόγο αυτό τις περισσότερες φορές εμφανίζεται στη διαφήμιση για προϊόντα που δεν προορίζονται γι’ αυτήν αλλά για τον άνδρα, έτσι ώστε να ελκύει την προσοχή του ανδρικού φύλου, με αποτέλεσμα την αύξηση της κατανάλωσης του διαφημιζόμενου προϊόντος. Επίσης, σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζεται σε ρόλους κατώτερους από τους άνδρες, υποδηλώνοντας έτσι το διαχωρισμό των δύο φύλων και την παραδοσιακή ιεραρχία του άνδρα που στηρίζεται στις παραδοσιακές δομές της κοινωνίας. Η γυναίκα ως αγοραστής, ως δέκτης των καταναλωτικών μηνυμάτων αγωνίζεται να πλησιάσει το διαφημιζόμενο γυναικείο πρότυπο, αγωνίζεται να εξομοιωθεί με αυτό. Τείνει και προσπαθεί να ταυτίσει το «είναι» της με το γυναικείο πρότυπο, γιατί ο παραδοσιακός της ρόλος είναι να διατηρηθεί νέα και ωραία, διότι μόνο η σωματική της διάπλαση κι όχι τα άλλα χαρακτηριστικά της καταξιώνουν την ύπαρξή της και την παρουσία της στον κοινωνικό χώρο. Παίζει λοιπόν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία του καταναλωτικού προτύπου ως καταναλώτρια η ίδια,<br />προμηθευτής όχι μόνο των αγαθών που προορίζονται γι’ αυτήν αλλά και για ολόκληρη την οικογένεια, αφού ο καταμερισμός των ευθυνών προσφέρει την ευθύνη του σπιτιού στη γυναίκα, Τέλος, η σημερινή γυναίκα είναι φιλάρεσκη, αγαπά τον εαυτό της και το κυριότερο ενδιαφέρον της είναι η φροντίδα και η περιποίηση της εξωτερικής της εμφάνισης, Γι’ αυτό και καταναλώνει συνεχώς ή στρέφεται στα διαφημιζόμενα καταναλωτικά προϊόντα, γιατί προσπαθεί να διατηρηθεί νέα, ωραία, για το λόγο ότι θεωρεί πως η σωματική διάπλαση αποτελεί το μέτρο καταξίωσης της ύπαρξής της στον κοινωνικό χώρο. Είναι μια θεώρηση που καθίσταται σύμπλεγμα κατωτερότητας και προσπαθώντας να ξεφύγει από αυτό γίνεται επιρρεπής στο διαφημιστικό λόγο.<br />Τι συνεπάγεται για τη γυναικεία χειραφέτηση και τις σχέσεις των δύο φύλων η διαφημιστική προπαγάνδα;<br />Η γυναίκα σήμερα αποτελώντας τον πρώτο στόχο των διαφημιστικών βελών, από τη μια μεριά αναγκάζεται να υιοθετεί πρότυπα που προωθούν τη λειτουργία της ως καταναλωτή, ενώ από την άλλη μεταβάλλεται σε ετεροκατευθυνόμενο και άκριτο ενεργούμενο των συμφερόντων της αγοράς. Η γυναίκα στις διαφημίσεις δεν αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος αλλά σαν απλό αντικείμενο. Τα αξιόλογα στοιχεία της προσωπικότητάς της, όπως η ομορφιά, η μητρότητα, ο συναισθηματισμός ταυτίζονται με τα προϊόντα που χρησιμοποιεί. Αποτέλεσμα είναι να επιτυγχάνεται η μείωσή της κι όχι η εξύψωσή της. Επίσης, η σύγχρονη διαφήμιση προβάλλοντας πρότυπα διαφόρων γυναικών, δεν προβάλλει ένα πρότυπο άξιο για μίμηση αλλά μια oυτoπική ιδέα που κάθε προσπάθεια για προσέγγισή της οδηγεί στον εξευτελισμό της γυναίκας.<br />Επιπροσθέτως, η γυναίκα γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης για την αύξηση των κερδών μιας επιχείρησης, Η σύγχρονη διαφήμιση προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις της εποχής μας δεν προβάλλει πρότυπα προϊόντων αλλά πρότυπα καταναλωτών και επομένως πρότυπα αξιών. Η γυναίκα λοιπόν αποκτά αξία, όταν χρησιμοποιεί κάποια συγκεκριμένη σειρά καλλυντικών, όταν πίνει ένα συγκεκριμένο ποτό και, γενικότερα, όταν ταυτίζεται με το προϊόν που διαφημίζει, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αύξηση των εσόδων της επιχείρησης. Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα να χάνει την προσωπική της αξία μαζί με την εσωτερική της ελευθερία, πράγμα που έχει δυσάρεστες συνέπειες στην προσπάθειά της να χειραφετηθεί και να απελευθερωθεί.<br />Επιπλέον, η σύγχρονη διαφήμιση εξευτελίζει το συναισθηματικό κόσμο της γυναίκας. Όταν την κάνει να ταυτίζει την αγάπη με τα κοσμήματα, όταν την αναγκάζει να εκφράσει τη μητρική της στοργή με το να χρησιμοποιεί κάποιο ειδικό προϊόν για τα παιδιά της, τότε εύκολα τη μειώνει ως άτομο και ως γυναίκα. Παράλληλα, επιδρά και στη συνείδησή της δεσμευτικά με το να προβάλλει ορισμένα είδη σαν απαραίτητα, τα οποία ουσιαστικά είναι περιττά. Παρατηρείται λοιπόν σημαντική διόγκωση των ατομικών της αναγκών, που προκαλεί τη διαρκή αναζήτηση νέων προϊόντων που θα συντελούν στη βελτίωση της προσωπικής της εμφάνισης και δεσμεύει τη συνείδησή της.<br />Τέλος, η διαφήμιση λειτουργεί ανισωτικά τόσο μεταξύ των γυναικών όσο και με το άλλο φύλο. Συγκεκριμένα δημιουργεί τεχνητά χάσματα και διευρύνει τα προϋπάρχοντα μεταξύ των γυναικών. Έτσι, όσες γυναίκες δε διαθέτουν τα προσόντα του διαφημιζόμενου προτύπου και υπολείπονται αυτού, νιώθουν μειονεκτικά, έστω κι αν διαθέτουν αξιόλογα πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα. Όσον αφορά τις σχέσεις τους με το αντρικό φύλο, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι μέσα από τη διαφήμιση εκφράζεται εντονότερα το πρότυπο της γυναίκας - νοικοκυράς που γνωρίζει καλά όλα τα μυστικά της αγοράς. Παρουσιάζεται ένας τύπος «ανατολίτικης προέλευσης» που τροφοδοτεί ακόμα περισσότερο τις απόψεις των ανδρών που επιθυμούν να έχουν τη γυναίκα υπoζύγιό τους. Αποτέλεσμα είναι ο ρόλος της γυναίκας να εξευτελίζεται όσο κι<br />αν η ίδια προσπαθεί να καταξιωθεί ως προσωπικότητα και οι σχέσεις των δύο φύλων, αντί να βελτιώνονται και να βρίσκονται σε μια πορεία εξίσωσης, χειροτερεύουν, βασιζόμενες στη στυγνή μεταχείριση της γυναίκας από το ανδρικό φύλο.<br />ΥΛΙΚΟ για τη διαφήμιση και τον καταναλωτισμό «Απ’ το ελάχιστο φτάνεις πιο εύκολα οπουδήποτε»Γυμνός, Ιούλιο μήνα, το καταμεσήμερο. Σ’ ένα στενό κρεβάτι, ανάμεσα σε δυο σεντόνια χοντρά, ντρίλινα (= βαμβακερά, ευτελούς αξίας), με το μάγουλο πάνω στο μπράτσο μου που το γλείφω και γεύομαι την αρμύρα του.     Κοιτάζω τον ασβέστη αντίκρυ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια, τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα. Δίπλα, η καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Χάμου, στ’ άσπρα και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα.Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο.Γεννήθηκα για να ’χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ. Από το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε.. Μόνο που ’ναι πιο δύσκολο. Κι από το κορίτσι που αγαπάς επίσης φτάνεις, αλλά θέλει να ξέρεις να τα’ αγγίξεις οπόταν η φύση σου υπακούει. Κι από τη φύση – αλλά θέλει να ξέρεις να της αφαιρέσεις την αγκίδα της (απόσπασμα από το ΜΙΚΡΟ ΝΑΥΤΙΛΟ του Οδυσσέα Ελύτη)<br />1. Εισαγωγικές έννοιες και ιστορική αναδρομή: η μαζική παραγωγή αγαθών «απαιτούσε» τη μαζική κατανάλωσή τους        Χωρίς υπερβολή η ζωή μας έχει κατακλυστεί από διαφημίσεις που δεν μας πληροφορούν απλώς και μόνο για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία αλλά, είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι, μας επηρεάζουν διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο ζωής μας, τις απόψεις μας και την αισθητική μας. Πότε και πώς προέκυψε αυτό; Μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο είχαμε ραγδαία ανάπτυξη βιομηχανικής παραγωγής και εμπορίου που είχε ως αποτέλεσμα την υπερπαραγωγή αγαθών. Άμεση ήταν λοιπόν η ανάγκη της γνωστοποίησης στο κοινό των προϊόντων που παράγονταν και της δελεαστικής προβολής τους με στόχο την κατανάλωσή τους. Τη λειτουργία αυτή εκπληρώνει η διαφήμιση και είναι πολύ σημαντική για τη σταθερότητα του οικονομικού συστήματος της βιομηχανικής κοινωνίας. Επειδή, λοιπόν, η μαζική παραγωγή αγαθών «απαιτούσε» τη μαζική κατανάλωσή τους, η προώθηση και διανομή τους μέσω της διαφήμισης έγινε επιστήμη. Διότι, αν για οποιοδήποτε λόγο, σπάσει ο κύκλος παραγωγής – κατανάλωσης, τότε ο κίνδυνος να καταρρεύσει το όλο σύστημα της ανάπτυξης είναι πολύ μεγάλος με απρόβλεπτες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Έτσι, επινοήθηκε ένα ολόκληρο σύστημα διαφήμισης, που χάρη στην επιστημονική του οργάνωση και στα καταιγιστικά μηνύματά του, εξωθεί τον άνθρωπο σε μιαν αδιάκοπη και συχνά αλόγιστη αγορά αγαθών. Με τη διαφήμιση, λοιπόν, (αλλά και γενικά από τον τύπο την τηλεόραση και τον κινηματογράφο) προβάλλονται τέτοια πρότυπα ζωής και διαμορφώνονται εκείνες οι νέες αντιλήψεις και αξίες για τη ζωή, που εξυπηρετούν στην κατανάλωση πολλών υλικών αγαθών.2. Τα σύγχρονα διαφημιστικά μηνύματα είναι προϊόντα επιστημονικής μελέτης     Η τέχνη της διαφήμισης είναι σύνθετη, επιστημονικά οργανωμένη και γι’ αυτό διαθέτει δύναμη και αποτελεσματικότητα: σ’ ένα καλό διαφημιστικό μήνυμα αξιοποιούνται κατάλληλα και αποτελεσματικά οι δυνατότητες πειθούς που διαθέτουν η εικόνα, ο λόγος και ο ήχος (και όχι μόνο)Τα σύγχρονα διαφημιστικά μηνύματα είναι προϊόντα επιστημονικής μελέτης: ερευνώνται οι ανάγκες του καταναλωτικού κοινού, εξετάζονται οι ιδιαιτερότητες της συμπεριφοράς του κατά ηλικία, φύλο, μορφωτικό επίπεδο, αναλύεται η κοινωνική και κοινωνική του κατάσταση. Ο τρόπος επομένως με τον οποίο θα διαφημιστεί ένα προϊόν βασίζεται στα πορίσματα της ψυχολογίας, σε κοινωνιολογικά δεδομένα, στους κανόνες της αισθητικής και στην αξιοποίηση κάθε άλλης λεπτομέρειας που περιβάλλει ό,τι διαφημίζεται.3. Το διαφημιστικό μήνυμα είναι πολυσήμαντο και τις περισσότερες φορές δεν διακρίνεται καθαρά, αλλά υπολανθάνει, περνάει μέσα από συμβολισμούς«Η διαφήμιση με τον τρόπο που δημιουργείται και δομείται (ως ενιαίο σύνολο μορφής και περιεχομένου), διαμορφώνει δεσμούς και σχέσεις ανάμεσα σε προϊόντα και σε καταναλωτές και κατασκευάζει «σύμβολα ανταλλαγής», π.χ. τα διαμάντια. Το προϊόν αυτό συσχετίζεται με την «παντοτινή αγάπη». Όποιος προσφέρει διαμάντια κάνει έμμεσα φανερές τις συναισθηματικές του διαθέσεις, γιατί ήδη έχει διαμορφωθεί ο «συμβολισμός». Το ορυκτό διαμάντι δεν έχει καμιά αξία, αλλά από τη στιγμή που αρχίζει η διαδικασία εξόρυξης και ενσωματώνεται σ’ αυτό ανθρώπινη εργασία, αποκτά αξία ως εμπόρευμα, ενώ με τη διαφήμιση επιχειρείται να τονιστεί το αναγνωριστικό σημάδι, ο «συμβολισμός». Η σχέση ανάμεσα στα άτομα και στα αντικείμενα που επιχειρείται να αναπτυχθεί μέσα από τη διαφήμιση μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα αμοιβαίας αντικατάστασης. Έτσι διαβάζουμε ή βλέπουμε στα «μηνύματα» τα εξής: «ένα χρυσό κόσμημα τα λέει όλα» ή «εκφραστείτε με λουλούδια». Ή και αντίστροφα τα άτομα αναγνωρίζονται από τα αντικείμενα: π.χ. «οι άνθρωποι της PEPSI, the pepsi people)» (Γ.Χ. ΖΩΤΟΣ, σχολικό βιβλίο Έκφρασης/ Έκθεσης σελ. 57) 4. Πολύ σημαντικό ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: κύριο μέλημα των διαφημιστών είναι η δημιουργία προτύπων ζωής (κι ακόμα δημιουργία ψευδαισθήσεων)     Η προσπάθεια των διαφημιστών στηρίζεται πάρα πολύ στη δημιουργία προτύπων ζωής, στο να υποβάλλουν δηλαδή αξίες ζωής τις οποίες μπορεί να έχει κανείς αν υιοθετήσει συμπεριφορές οι οποίες με τη σειρά τους είναι εφικτές μόνο με τη δημιουργία συγκεκριμένης καταναλωτικής νοοτροπίας. Σαν διακινητές και προμηθευτές ψευδαισθήσεων που είναι εξ ορισμού οι διαφημιστές, κατασκευάζουν έναν εικονικό κόσμο, γυαλιστερό, γραμμικό, απροβλημάτιστο, κυρίως δε πλουσιοπάροχο, έναν κόσμο όπου χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν υπομονετικά στη σειρά τους για να σου προσφέρουν αυτοκίνητα, σπίτια, εορτοδάνεια, ταξίδια σε μέρη εξωτικά, απεριόριστο χρόνο για τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, τα πάντα. 5. ΘΕΤΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ: οικονομική και κοινωνική λειτουργία της    Η αύξηση της ζήτησης και της κατανάλωσης προϊόντων οδηγεί στην αύξηση της παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας, είτε με την ίδρυση νέων παραγωγικών μονάδων είτε με την επέκταση όσων ήδη υπάρχουν είτε με την ανάπτυξη του εμπορίου. Έτσι, καταπολεμείται η ανεργία. Παράλληλα, αναπτύσσεται έντονος ανταγωνισμός ανάμεσα σε παραγωγούς και επιχειρηματίες, για να κερδίσουν την προτίμηση του καταναλωτικού κοινού με νέα πρωτότυπα προϊόντα υψηλών προδιαγραφών. Δηλαδή αποτέλεσμα του ανταγωνισμού είναι να βελτιώνεται η ποιότητα και η ποικιλία των προϊόντων και των υπηρεσιών που παρέχονται. Εξάλλου, πολλές φορές σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς ο ανταγωνισμός συμβάλλει και στη μείωση των τιμών. Επιπλέον, οι μεγάλες εταιρείες, που έχουν την οικονομική δυνατότητα, γίνονται για διαφημιστικούς λόγους χορηγοί αθλητών, αθλητικών συλλόγων, μεγάλων αθλητικών και πολιτιστικών διοργανώσεων (Ολυμπιακοί αγώνες, φεστιβάλ). Έτσι, με την οικονομική ενίσχυση που προσφέρεται από τη διαφήμιση, επωφελείται ο αθλητισμός και ο πολιτισμός.2     Η μανία κατανάλωσης χωρίς να υπάρχουν πραγματικές ανάγκες για τα προϊόντα που καταναλώνονται οδηγεί στην πνευματική και ψυχική υποδούλωση του ανθρώπου: με τον καταιγισμό διαφημιστικών μηνυμάτων που δέχεται ακατάπαυστα από όλα τα μέσα ο σημερινός άνθρωπος, τίθεται σε λειτουργία ένας μηχανισμός με τον οποίο δημιουργούνται όλο και περισσότερες ανάγκες, που κατά ένα μεγάλο μέρος δεν είναι πραγματικές αλλά εικονικές. Καλλιεργείται, λοιπόν, η ψευδαίσθηση πως η ευτυχία του ανθρώπου εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά από την ικανοποίηση των αναγκών αυτών που συνεχώς αυξάνονται και πληθαίνουν και κορεσμό δεν έχουν. Ο καταναλωτής μοιάζει με τις μυθικές Δαναΐδες που ήταν υποχρεωμένες να γεμίζουν ένα πιθάρι χωρίς πυθμένα.7. Ο σημερινός άνθρωπος πειθαναγκάζεται να σκεφτεί και να αποφασίσει σύμφωνα με ανάγκες και επιθυμίες που δεν είναι πραγματικές      Σύμφωνα με τα παραπάνω, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου που επηρεάζεται από τη διαφήμιση, είναι η στέρηση της ελευθερίας του: πειθαναγκάζεται να σκεφτεί και να αποφασίσει σύμφωνα με κάποιες πλασματικές ανάγκες και επιθυμίες. Αφού, λοιπόν, με τη διαφήμιση διαμορφώνονται πρώτα αρνητικά πρότυπα ζωής, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων είναι η άνεση, η πολυτέλεια, η επίδειξη και το κυνήγι της ευτυχίας στην αφθονία των υλικών αγαθών, ασθμαίνων ο άνθρωπος στη συνέχεια προσπαθεί να ικανοποιήσει αυτές τις αυξημένες επιθυμίες του. Άγχεται, νιώθει μειονεκτικά, εντατικοποιεί τη δουλειά του, εξαντλείται, διαταράσσεται η ψυχική του ισορροπία και, έτσι, μένει μόνιμα ανικανοποίητος, αφού η αναζήτηση της ευτυχίας στον υλικό ευδαιμονισμό είναι ένας φαύλος κύκλος. (σχετικό με αυτή την αρνητική πλευρά της διαφήμισης το δοκίμιο του Β. Φίλια «Αφθονία και σύγχρονες όψεις απανθρωποίησης» (Θεματικοί Κύκλοι σελ. 196)8. Ο μηχανισμός καταναλωτισμού εξανδραποδίζει τον άνθρωπο, τον υποδουλώνει, δηλαδή, στις υλικές ανάγκες (απόσπασμα από το δοκίμιο του Τερζάκη)       Ποια ακριβώς είναι η ελευθερία του υπηκόου της καταναλωτικής κοινωνίας, που βομβαρδίζεται νύχτα-μέρα από μιαν επιστημονικά οργανωμένη, ακατανίκητη διαφήμιση, και αποκτά όλο και περισσότερες, ανυποψίαστες ίσαμε χθες, υλικές ανάγκες; Σε τούτο μόνο το θέμα αν σταθούμε, θα καταλάβουμε πόσο ρευστό, αν όχι απατηλό, γίνεται το περιεχόμενο της σύγχρονης ελευθερίας. Για να νιώσει ελεύθερος ο αποπροσωποποιημένος αυτός καταναλωτής, πρέπει να μπορεί να ικανοποιεί τις όλο και αυξανόμενες ανάγκες του. Διαφορετικά, πιστεύει πως υστερεί, πως υπολείπεται ταπεινωτικά στον αγώνα δρόμου που είναι ο ρυθμός της σύγχρονης ζωής και τότε, άμεση συνέπεια, χάνει το αίσθημα της ελευθερίας. Γιατί ελευθερία, για το μέσο ανθρώπινο τύπο, είναι η ευχέρεια να ικανοποιεί τις άμεσες βιοτικές του ανάγκες. Όταν του βάλετε σε κίνηση ένα μηχανισμό δημιουργίας αναγκών και δεν του δώσετε σύγκαιρα το μέσο να τις ικανοποιεί, τον κάνετε ψυχικά προλετάριο. Προλετάριος ονομάστηκε ο διάδοχος του αλλοτινού δούλου… Ο μηχανισμός τώρα, έχει έτσι ρυθμιστεί, ώστε το αόρατο λουρί που κρατάει δεμένο αυτόν τον κατάδικο από το πόδι να κονταίνει ή να μακραίνει κατά την κρίση του επιμελέστατα κρυμμένου αφέντη. Αν τα συμφέροντα του αφέντη υπαγορεύουν μεγαλύτερη δέσμευση του καταναλωτή, ρίχνει στην αγορά καινούργια συνθήματα για νέες ανάγκες. Ο καταναλωτής πολλαπλασιάζει τις προσπάθειές του να ανταποκριθεί, αυτοενεχυριάζεται2. Δεν χρειάζεται πάντοτε με νέα πρόσθετη εργασία, για να μπορεί να τα βγάλει πέρα: φτάνει που δεσμεύεται ψυχολογικά. Η ικανοποίηση των νέων «απαιτήσεων της ζωής», των νέων ανέσεων, γίνεται κεντρικός πόλος του ψυχικού βίου. Από κει και πέρα, έχει καταστεί υποχείριος3 χωρίς να το ξέρει. Νομίζοντας πως ικανοποιεί τον εαυτό του, ικανοποιεί τον αφέντη του, τον μεγάλο κερδοσκόπο…9. ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ και ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ, φαύλος κύκλος: το αδιέξοδο της σημερινής κοινωνίας     Τι έκανε για χρόνια η διαφήμιση με παραγγελιά του συστήματος; Ερέθιζε τις επιθυμίες. Κάνοντάς το όμως, δεν ώθησε απλά τον κόσμο να θέλει, αλλά του είπε τι να θέλει και τι ήταν καλό να θέλει. Αν το σκεφτούμε καλά, θα δούμε ότι πέτυχε δυο αποτελέσματα από «αντικειμενική» άποψη επαναστατικά. Οι συντηρητικές κοινωνίες και οι αντιδραστικοί παιδαγωγοί δήλωναν πάντα με σοφό τρόπο ότι οι υπερβολικές επιθυμίες είναι κακό πράγμα και ότι κατ’ αρχή δεν πρέπει να δίνουμε στους φτωχούς την εντύπωση ότι μπορούν ν’ αποχτήσουν τα πράγματα των πλουσίων. Το ότι οι βασιλιάδες μετατοπίζονταν με τη φορητή πολυθρόνα ήταν απόδειξη ότι αυτό το σκεπαστό πολυτελές φορείο ήταν βασιλικό πράγμα: κανείς άλλος δεν μπορούσε να το θέλει. Ήρθε όμως η διαφήμιση και μεταφράζοντας τη φορητή πολυθρόνα σε «αυτοκίνητο», είπε ότι όλοι μπορούσαν να επιθυμούν να αποκτήσουν αυτοκίνητο, ήταν υποχρέωση να το επιθυμούν. Το ίδιο έγινε και για το σαπούνι, το γαλλικό άρωμα, και για το διαμέρισμα, για τη γραβάτα και για το μηχανάκι…..     Και να που η κοινωνία, αφού πρώτα ερέθισε τις επιθυμίες για όλα τα πράγματα, τρομοκρατείται γιατί ο κόσμος απαιτεί τουλάχιστον ένα μέρος χωρίς να πρέπει αναγκαστικά να εγκληματήσει. Είναι σαν να έλεγε το σύστημα στους υπηκόους του: «Έπρεπε να θέλετε να ξοδέψετε όλο το μισθό σας, και το δέκατο τρίτο και το δέκατο τέταρτο, αλλά τώρα το παρακάνετε: τώρα θέλετε και αύξηση μισθού! Το παιχνίδι δεν ήταν έτσι. Μην υπερβάλλετε, και σκεφτείτε τα αγαθά της λιτότητας». Ηδιαφήμιση, δηλαδή, πρέπει να προκαλεί επιθυμίες για ψυγεία (και τα άλλα αγαθά του υλικού ευδαιμονισμού), γιατί, αλίμονο, αν δεν πουληθούν αρκετά, θα κλείσουν τα εργοστάσια. Αλλά αν για να τα αγοράσει ο κόσμος όλα αυτά, χρειάζεται νέα συλλογική σύμβαση εργασίας και γενναία αύξηση των μισθών, τότε κάτι δεν πάει καλά! Συναγερμός, οι πολίτες καταναλώνουν πολλά, ζητούν πολυτέλειες! (ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΕΚΟ, Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή, ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΛΥΚΕΙΟΥ σελ. 203) 10. Η μανία για κατανάλωση έχει χάσει κάθε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου     Αρχικά, η ιδέα της κατανάλωσης περισσοτέρων και καλύτερων πραγμάτων υποτίθεται ότι θα έδινε στον άνθρωπο μια ευτυχέστερη, πιο ικανοποιητική ζωή. Η κατανάλωση ήταν το μέσο για κάποιο σκοπό –εκείνον της ευτυχίας. Τώρα έγινε αυτοσκοπός. Η σταθερή αύξηση των αναγκών μας υποχρεώνει σε μια διαρκώς αυξανόμενη προσπάθεια, μας κάνει να εξαρτόμαστε απ’ τις ανάγκες, κι απ’ τους ανθρώπους και τους θεσμούς, μέσω των οποίων τις ικανοποιούμε… Τι πρέπει να προσδοκούμε; Εάν ένας άνθρωπος εργάζεται χωρίς αίσθηση συγγένειας με ό,τι κάνει, εάν αγοράζει και καταναλώνει είδη ανέσεως μ’ έναν αφηρημένο και αλλοτριωμένο τρόπο, θα παραμένει πάντοτε ένας παθητικός και αλλοτριωμένος καταναλωτής. Θα «καταναλίσκει» ποδοσφαιρικούς αγώνες, κινηματογραφικά έργα, ομιλίες, φυσικές σκηνές, κοινωνικές συγκεντρώσεις, με τον ίδιο αλλοτριωμένο και αφηρημένο τρόπο που καταναλίσκει τα είδη ανέσεων που αγόρασε. Δηλαδή, δεν συμμετέχει ενεργητικά, θέλει να πιστεύει πως όλα υπάρχουν για να αποκτηθούν και να έχει όσο το δυνατό περισσότερη ευχαρίστηση και τίποτα άλλο. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ελεύθερος να απολαύσει τη «σχόλη» του. Η κατανάλωση του ελεύθερου χρόνου καθορίζεται απ’ τη βιομηχανία, όπως τα είδη ανέσεων που αγοράζει. Το γούστο του κατευθύνεται, θέλει να δει και ν’ ακούσει ό,τι είθισται να βλέπει και ν’ ακούει. Η διασκέδαση είναι μια βιομηχανία όπως κάθε μια άλλη, ο πελάτης φτιάχνεται για ν’ αγοράσει ευτυχία όπως φτιάχνεται για ν’ αγοράσει ρούχα και παπούτσια. Η αξία της διασκέδασης καθορίζεται απ’ την επιτυχία της στην αγορά –όχι από κάτι που θα μπορούσε να μετρηθεί με ανθρώπινους όρους. (ΕΡΙΧ ΦΡΟΜ, Τετράδια ευθύνης, ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΛΥΚΕΙΟΥ σελ. 200)11. Ο φαύλος κύκλος της πλεονεξίας οδηγεί στην «ύβριν» και τη νέμεση (= οικονομική κρίση)     Η πλεονεξία είναι μια διαρκής υπέρβαση των ορίων μας στη διάσταση του έχειν. Δεν μας αρκούν αυτά που έχουμε, θέλουμε να έχουμε ολοένα και περισσότερα αγαθά, γνώσεις, εξουσία, φίλους, φήμη κτλ. Αυτό το ολοένα και περισσότερο είναι όμως μια κατάσταση οδυνηρή, γιατί είναι μια διαρκής υπέρβαση των ορίων μας. Ο πλεονέκτης ζει σε μεγάλη ένταση –όσα κι αν έχει- το πάθος της ανέχειας και την αθλιότητά της, που τη νιώθει σαν στέρηση, γιατί όσο μεγάλο κι αν είναι το έχειν του, η ανέχεια του είναι μεγαλύτερη. Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν το πάθος αυτό προς το απεριόριστο «ύβριν» και θεωρούσαν δεδομένη τη «θεία τιμωρία» του πλεονέκτη. Γι’ αυτό η φιλοσοφία τους στράφηκε γύρω από την ανάγκη παρουσίας ενός μέτρου σ’ όλους τους τομείς της ζωής τους, σ’ όλα τα πράγματα, στην ομορφιά, στην υγεία, τις ώρες του χρόνου και τη μουσική. 12. Τρόποι προστασίας από τις επιπτώσεις της αλόγιστης κατανάλωσης     Για να προστατευτεί ο άνθρωπος από τις επιπτώσεις της αλόγιστης κατανάλωσης, είναι απαραίτητο ν’ αποκτήσει μηχανισμούς άμυνας, ηθικής και πνευματικής αντίστασης, ώστε να μην ενδίδει απερίσκεπτα στους καταναλωτικούς πειρασμούς. Αυτό θα τι πετύχει, αν κρίνει και αν είναι εγκρατής. Η διατήρηση της ελεύθερης βούλησης –γιατί, τελικά, εκεί έγκειται το πρόβλημα – βασίστηκε πάντα στη γνώση και το ψυχικό σθένος. Χρειάζεται επίσης, αυτογνωσία, ώστε να γνωρίζει ακριβώς τις ανάγκες του και να τις ιεραρχεί, να γνωρίζει τις δυνατότητές του και να προβαίνει σε σωστές επιλογές. Τέλος, κρίνεται επιβεβλημένη η αναθεώρηση αντιλήψεων και αξιών, για να αποκατασταθεί η ανατραπείσα ισορροπία που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στις υλικές και τις πνευματικές αξίες, ανάμεσα στο ατομικό και στο κοινό συμφέρον. Με λίγα λόγια, και το πρόβλημα της προστασίας από τις επιπτώσεις της αλόγιστης κατανάλωσης ανάγεται σε πρόβλημα κατάλληλης αγωγής και παιδείας. 13. Υπάρχει λύση (απόσπασμα από το δοκίμιο του Τερζάκη)     Ας έχουμε το θάρρος να προχωρήσουμε πιο πέρα. Είναι βέβαιο τάχα πως στην πλειοψηφία του, το ανθρώπινο γένος έχει επίγνωση της σκλαβιάς του και πως επιθυμεί αληθινά την απελευθέρωσή του; Τέτοια πράγματα δεν τα επιθυμώ με τα λόγια, τα διεκδικώ με τις πράξεις. Και για να αποκτήσω επίγνωση τι σημαίνει αυτό, ζητάω πρώτα-πρώτα να πληροφορηθώ ποιο είναι το αντίτιμό τους, πόσο στοιχίζουν. Με τα λόγια, όταν διεκδικώ, μου απαντάνε με λόγια. Όταν προχωρήσω στην περιοχή του συγκεκριμένου, βλέπω ότι το αντίτιμο συνίσταται πρώτα-πρώτα σε στερήσεις. Όχι μεγάλες στερήσεις, θυσίες αιματηρές, σωματικές. Αποφυγή να γίνομαι υποχείριος του μηχανισμού που μου έχουν στήσει. Βλέπω, κοντολογίς, κάτι πολύ οδυνηρό, αναμφισβήτητα: ότι για να αποκτήσω κάποια, στοιχειώδη έστω, ανεξαρτησία και ένα ήθος ελεύθερο, ανάγκη να μη χαρίζομαι σε όλους τους πειρασμούς. Η ευμάρεια είναι κάτι απύθμενο, ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, και για τούτο απαιτεί όλο και μεγαλύτερες δόσεις. Ζούμε κιόλας σε κοινωνικά σύνολα από τοξικομανείς της ευμάρειας. Να μεταπέσουμε από την έκλυση τούτη σε μιαν εγκράτεια που θα μας φανεί αμέσως ασκητισμός δε γίνεται. Να, όμως που αυτό θα ήταν η μόνη λύση…. 14. Η γυναίκα στη διαφήμιση: ερωτισμός στη διαφήμιση     Εικόνες της σύγχρονης γυναίκας στη διαφήμιση: η παρουσία της γυναικείας μορφής στις διαφημίσεις έχει στόχο να προσελκύσει τη γυναίκα καταναλώτρια αλλά πολλές φορές χρησιμοποιείται για να προσελκύσει το ανδρικό καταναλωτικό κοινό. Στην πρώτη περίπτωση πρόκειται για διαφημίσεις που προβάλλουν προϊόντα που συνδέονται με παραδοσιακούς ρόλους της γυναίκας ως μητέρας και νοικοκυράς. Στη δεύτερη περίπτωση, η γυναικεία μορφή εμφανίζεται κυρίως ως σύμβολο της ανδρικής επιθυμίας (π.χ. διαφημίσεις αυτοκινήτων). Δύσκολα βρίσκει κανείς διαφήμιση οποιουδήποτε προϊόντος που να μη συνδέει το μήνυμά της, ευθέως ή πλάγια, με την επιτυχία, ιδίως την ερωτική. Δύσκολα επίσης μπορεί να βρει διαφήμιση όπου, και πάλι ανεξαρτήτως του προϊόντος που υμνολογείται, οι γυναίκες (ηθοποιοί ή μοντέλα) να μην παριστάνουν επί της οθόνης ότι γεύονται την ακρότατη απόλαυση, την πλήρη ηδονή. Αρκετά διαφημιστικά φιλμάκια και γιγαντοαφίσες μοιάζουν αποσπασμένα από ταινίες σοφτ πορνό. Είτε αυτοκίνητο διαφημίζεται, είτε κινητό ή ξυριστική μηχανή, είτε γιαούρτι ή παγωτό ή σοκολάτα ή σαμπουάν, ο ερωτισμός, επεξεργασμένος ή ωμός και πάντοτε αρσενικών προδιαγραφών, εκλύεται σε μεγάλες δόσεις. Τον παράγουν τα μάτια και τα χείλη, το ημίγυμνο σώμα, τα λόγια και τα υπονοούμενα. Τον παράγει το εκτιθέμενο γυναικείο σώμα, το οποίο παρουσιάζεται σαν δέλεαρ και σαν λεία μαζί, σίγουρη λεία. «Αρκεί να ντυθείς έτσι, αρκεί να φερθείς έτσι κλπ, και ο δρόμος σου θα γίνει αμέσως, άκοπα και ανέξοδα, λεωφόρος του έρωτα και της χαράς, αυτό είναι το υποβλητικό μήνυμα. (Παντελής Μπουκάλας, από άρθρο στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, διασκευασμένο ως κριτήριο αξιολόγησης στο βιβλίο ΙΔΕΕΣ και ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ για την Έκθεση του Άρη Γιαβρή σελ. 183)15. Διαφήμιση και παιδιά     Η προβολή διαφημίσεων τις βράδυνες ώρες όχι μόνο επιτρέπει στις εταιρείες να «απλώσουν» χρονικά τις διαφημιστικές τους καμπάνιες, αλλά και να απευθυνθούν σε ένα εξίσου ευάλωτο με τα παιδιά κοινό: τους… γονείς τους. Οι Έλληνες είναι ικανοί να περιορίσουν τις ανάγκες τους προκειμένου να τα δώσουν όλα στα παιδιά τους, δίνοντάς τους λανθασμένες εντυπώσεις σχετικά με την οικονομική τους κατάσταση. Και οι διαφημιστές, φυσικά, γνωρίζουν πώς να εκμεταλλευτούν την ανησυχία των γονιών μήπως το παιδί τους απομονωθεί, αν δεν γίνει κάτοχος ενός πολυδιαφημισμένου προϊόντος. Με αυτό τον τρόπο, οι περισσότεροι γονείς εξαγοράζουν, βέβαια, τις τύψεις ή τις ενοχές τους που δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν με τα παιδιά τους, από την άλλη όμως, με το να τους προσφέρουν συνεχώς υλικά αγαθά, μεγαλώνουν τη λίστα με τις επιθυμίες τους και, το σπουδαιότερο, δεν τα μαθαίνουν ότι υπάρχουν όρια. Κανένα παιχνίδι όμως δεν είναι ικανό να αντικαταστήσει την επαφή των παιδιών με τον πατέρα και τη μητέρα του [βλέπε κι άλλα ενδιαφέροντα κείμενα για τις επιπτώσεις της διαφήμισης στα παιδιά στους ΘΕΜΑΤΙΚΟΥ ΚΥΚΛΟΥΣ Λυκείου] 16. Ο καταιγισμός διαφημίσεων και οι επιπτώσεις του στον ψυχικό κόσμο των παιδιών      Η τηλεοπτική εικόνα εισβάλλει με την αμεσότητά της στον «ψυχικό χώρο» των παιδιών μ’ ένα βίαιο τρόπο. Η χωρίς όρια έκθεση των παιδιών στις διαφημίσεις τα οδηγεί αναπόφευκτα στον υπερκαταναλωτισμό. Η προσωπικότητά τους διαμορφώνεται μέσω μιας σειράς ταυτίσεων, αρχικά με τους γονείς και εν συνεχεία με άλλα σημαντικά πρόσωπα που «πρωταγωνιστούν» στις διαφημίσεις. Τα προτεινόμενα ανταγωνιστικά πρότυπα (κούκλες μανεκέν τύπου Μπάρμπι) υπόσχονται τη γρήγορη και εύκολη άνοδο, δημιουργώντας εικόνες σύγχυσης, που μοιραία θα επηρεάσουν τη ψυχολογική και γνωστική ωρίμανση των παιδιών. Επειδή από τα πρότυπα αυτά προβάλλονται μορφές εξαϋλωμένες με έμφαση στη σεξουαλικότητα και σχέσεις επιφανειακές, επιπόλαιες, πρόσκαιρες και ψευδείς, η παιδικότητά τους βιάζεται. Ένα άλλο σοβαρό θέμα, που υπογραμμίζουν οι ψυχολόγοι, είναι η βία που προβάλλεται στα πλαίσια διαφημίσεων παιχνιδιών με τρομακτική όψη. Η βία μοιάζει να διαθέτει ένα προνομιούχο εργαλείο φοβερής αποτελεσματικότητας: την εξουσία. Η παιδική ηλικία γίνεται θέατρο επικίνδυνων τολμημάτων και ανεξιλέωτων συγκρούσεων, όπου συνδυάζεται η ενδογενής επιθετικότητα με την εξωτερική βία, που ασκείται από το περιβάλλον με διάφορες μορφές. [Τζένη Σουμάκη, πρόεδρος Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας της Ελλάδος] <br />ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ<br />Προσδιορισμός εννοιών<br />Κατανάλωση: η διαδικασία αγοράς αγαθών προκειμένου να καλυφθούν οι<br />βιοποριστικές ανάγκες του ανθρώπου και περαιτέρω οι ανάγκες για ποιότητα<br />ζωής.<br />Καταναλωτισμός: η ικανοποίηση που προσφέρει η ίδια η πράξη της<br />κατανάλωσης, η δυνατότητα του ατόμου να καταναλίσκει ακόμη και μετά την<br />κάλυψη των αναγκών του, η έντονη επιθυμία να ξοδεύει υλικά και πνευματικά<br />αγαθά.<br />Καταναλωτική κοινωνία: η σύγχρονη βιομηχανικά ανεπτυγμένη κοινωνία στο<br />πλαίσιο της οποίας οι πολίτες καταναλώνουν μαζικά και στόχος τους είναι η<br />υλική ευημερία (= άνοδος των δευτερογενών αναγκών, πολυτελής διαβίωση,<br />σπατάλη).<br />Άνθρωπος Καταναλωτής (Homo Consumens): ο άνθρωπος που καταναλώνει<br />διαρκώς χωρίς να νιώθει ποτέ κορεσμό, που προσπαθεί να ικανοποιήσει<br />πλασματικές ανάγκες, που η απληστία γίνεται το νόημα της ζωής του, η<br />εξισορρόπηση της ψυχικής αδυναμίας και της μοναξιάς του. (Ο όρος «homo<br />consumens» ανήκει στον Έριχ Φρομ.).<br />Παράγοντες/αιτίες του Καταναλωτισμού<br />Οικονομικοί:<br />Η βιομηχανοποίηση (αυτοματοποίηση) των κοινωνιών έδωσε τη<br />δυνατότητα υπερπαραγωγής αγαθών, σε μικρό κόστος και άριστη<br />ποιότητα, τα οποία διοχετεύονται και απορροφώνται από το αγοραστικό<br />κοινό ποικιλία προϊόντων προσιτών οικονομικά και ταυτόχρονη ανάγκη<br />διάθεσής τους.<br />Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου στις δυτικές κεφαλαιοκρατικές κοινωνίες (Ευρώπη, Αμερική), αλλά και σε άλλες (Ιαπωνία), επέτρεψε την ικανοποίηση των πρωταρχικών αναγκών και την επιθυμία για ικανοποίηση δευτερευουσών -> κοινωνία αφθονίας.<br />Κοινωνικοί:<br />Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται μονόπλευρα -> δίνεται βαρύτητα στην ικανοποίηση των υλικών αγαθών έναντι των πνευματικών και ηθικών.<br />Επικρατεί το πρότυπο του «πλούσιου και επιτυχημένου» ανθρώπου -> η γοητεία, το κοινωνικό κύρος, ο σεβασμός «ανταλλάσσονται» με τα υλικά αποκτήματα και απορρέουν από αυτά <br />Ψυχολογικοί:<br />Οι άνθρωποι μιμούνται ο ένας τον άλλον για να νιώσουν αποδεκτοί, να ανήκουν σε μια ομάδα, να γίνονται αγαπητοί -> μαζοποίηση, ομοιομορφοποίηση.<br />Το άτομο προσπαθεί να εξισορροπήσει το ψυχικό κενό, τους φόβους και τις ανασφάλειές του, την αγωνία του για το μέλλον καταναλώνοντας -> άγχος, κατάθλιψη.<br /> Οι άνθρωποι βομβαρδιζόμενοι από τα διαφημιστικά μηνύματα δημιουργούν ψεύτικες, «περιττές» ανάγκες τις οποίες βιώνουν σαν πραγματικές.<br />Οι καταναλωτές μπερδεύουν την έξαψη και τον ενθουσιασμό από την αγορά προϊόντων με την αληθινή χαρά και ευτυχία -> ψευδαίσθηση ευτυχίας, απομάκρυνση από τα ουσιαστικά συναισθήματα, ψυχική υποδούλωση.<br />Ηθικοί:<br />Η υλική άνεση προσφέρει μια ψευδαίσθηση ικανοποίησης στους ανθρώπους σαν αντίβαρο στην απουσία ανθρωπιάς, αλληλεγγύης, ηθικών αρχών και αξιών ~ το άτομο αισθάνεται ανίσχυρο, ευάλωτο, ευεπίφορο στη μαζική υποβολή.<br />Ο στυγνός ανταγωνισμός και η επικράτηση του εγωισμού στις μέρες μας οδηγεί σε μια στείρα, ατομιστική στάση ζωής με μόνο στόχο την οικονομία ευρωστία και το κοινωνικό γόητρο.<br />Αρνητικές συνέπειες της υπερκατανάλωσης<br />Εργασία<br />Αυξάνει σημαντικά ο ανθρώπινος μόχθος (με στόχο την απόκτηση χρήματος) και μειώνεται ο ελεύθερος χρόνος.<br />Αλλοτριώνεται ο χαρακτήρας της εργασίας (υπερεντατικοποίηση, αυτοματοποίηση) η οποία παύει να αποτελεί χώρο δημιουργίας και έκφρασης.<br />Κοινωνία<br />Κυριαρχεί ο ανταγωνισμός και η ιδιοτέλεια στις ανθρώπινες σχέσεις ενώ<br />παραγκωνίζονται η άμιλλα και η αλληλεγγύη.<br />Χάνεται η συλλογικότητα και τη θέση της παίρνει ο ατομικισμός.<br />Η κάλυψη των υλικών αναγκών από μέσο για τη βελτίωση της ζωής<br />μετατρέπεται σε αυτοσκοπό.<br />Η απληστία των ανθρώπων επηρεάζει αρνητικά το φυσικό περιβάλλον με επιπτώσεις στην οικολογική ισορροπία (σπατάλη πηγών ενέργειας/ πρώτων υλών κτλ).<br />Νοσηρά φαινόμενα όπως η παραοικονομία, η αισχροκέρδεια, η εκμετάλλευση πλήττουν το σύνολο. ποσότητα.<br />Οι άνθρωποι προσανατολίζονται στον υλικό ευδαιμονισμό (τάση αυτοπροβολής, νεοπλουτισμός, επιδεικτική κατανάλωση).<br />Οι πολίτες γίνονται ευάλωτοι στην πνευματική χειραγώγηση (π.χ. από επιτήδειους δημαγωγούς).<br />Πνευματικότητα<br />Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε «εξαρτημένο υπήκοο» της καταναλωτικής κοινωνίας αλλά η υποτέλειά του δεν περιορίζεται στο χώρο του εμπορίου επεκτείνεται και στο χώρο της ιδεολογίας.<br />Θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και υποβαθμίζονται τα πνευματικά και ηθικά (απουσία σταθερού έρματος).<br />Ψυχική κατάσταση<br />Οι άνθρωποι εμφορούνται από συναισθήματα αρνητικά: άγχος, αγωνία, φθόνος, επιθετικότητα.<br /> Επιδίδονται σε έναν αγώνα απόκτησης ολοένα και περισσότερων αγαθών (άχρηστες/πλασματικές ανάγκες) -> ταύτιση του «έχειν» με το «είναι» (αιτία και συνέπεια ταυτόχρονα / φαύλος κύκλος).<br />Τρόποι αντιμετώπισης των επιπτώσεων του Καταναλωτισμού<br />Παιδεία:<br />Ως φορέας αυτογνωσίας, η παιδεία βοηθά τα άτομα να ιεραρχήσουν τις ανάγκες τους και να διατηρήσουν το μέτρο.<br />Ως μέσο καλλιέργειας σφυρηλατεί πιο ισχυρές προσωπικότητες που διαθέτουν ευθυκρισία<br />Άτομο:<br />Οφείλει να αντιμετωπίζει με κριτικό πνεύμα τα αποπροσανατολιστικά<br />μηνύματα της εποχής (από TV και διαφήμιση).<br />Είναι σκόπιμο να βοηθά τους συνανθρώπους του να απορρίψουν τα καταναλωτικά πρότυπα (ιδιαίτερα τα παιδιά και τους εφήβους) -> ως γονέας, δάσκαλος, διανοούμενος.<br />Κράτος:<br />Ορθολογιστικός τρόπος ανάπτυξης της οικονομίας.<br />Σωστή, εποικοδομητική χρήση των τεχνολογικών επιτευγμάτων. <br />Δικαιότερη κατανομή του πλούτου.<br />Φορείς Κοινωνικοποίησης:<br />Η οικογένεια πρέπει να παρέχει ισχυρές αρχές και αξίες ως αντίβαρο στο δέλεαρ του υπερκαταναλωτισμού.<br />Το σχολείο αναλαμβάνει να καλλιεργεί δυναμικές προσωπικότητες.<br /> Τα ΜΜΕ απαιτείται να προβάλουν υγιή πρότυπα, να επανακτήσουν τον ενημερωτικό τους ρόλο.<br />Η διαφήμιση πρέπει να πληροφορεί κι όχι να παραπλανά και να διαφθείρει (δεοντολογία/νομοθεσία).<br />Π Ρ Ο Π Α Γ Α Ν Δ Α<br />ΟΡΙΣΜΟΣ<br />Είναι η προβολή αντιλήψεων, ιδεών ή ιδεολογικών θέσεων (πολιτικού, θρησκευτικού κλπ. περιεχομένου) με τρόπο ελκυστικό (γι' αυτό άλλωστε αξιοποιούνται η ψυχολογία, η επικοινωνιολογία, η διαφήμιση κτλ.), ώστε να υιοθετηθούν απ' το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και να εξυπηρετηθούν σκοπιμότητες, ιδιοτελείς σκοποί και συμφέροντα.ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ;Πολιτική. <br />Εμπορική (διαφήμιση).Θρησκευτική.Εθνική - εθνικιστική.Κοινωνική.Επιστημονική.Αθλητική.Γενικότερα, ιδεολογική.ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ - ΦΟΡΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ;Οικογένεια.Σχολείο.Μέσα μαζικής ενημέρωσης.Πολιτικοί ηγέτες.Τέχνη.Βιβλίο.Στρατός.Πνευματικοί - θρησκευτικοί ηγέτες κλπ.ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ - ΜΕΘΟΔΟΙ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ;<br />Σύγχυση είδησης και σχολίου.<br />Ωραιοποίηση της πραγματικότητας.<br />Επιλεκτική προβολή ορισμένων πτυχών ενός γεγονότος και συνειδητή αποσιώπηση άλλων (παραπληροφόρηση - παραπλάνηση τουδέκτη).<br />Μεγέθυνση ή υποβάθμιση της σημασίας μιας κατάστασης, για να προκληθεί έτσι τεχνητή ένταση, αποπροσανατολισμός του πολίτη κ.α.<br />Υπερπληροφόρηση - σύγχυση. Κινδυνολογία κι εκφοβισμός για την υιοθέτηση των προβαλλόμενων θέσεων.<br />Λαϊκιστική ρητορεία και πολιτική.<br />Φημολογία. Φανταχτεροί τίτλοι, εντυπωσιακές εικόνες - ήχοι στα ΜΜΕ.<br />Πλύση εγκεφάλου.<br />Υποσχεσιολογία.<br />Εκμετάλλευση του θρησκευτικού, πατριωτικού κλπ. συναισθήματος.<br />Χρήση εννοιών με φορτισμένο, ιδεολογικά, εθνικά, ηθικά, πολιτικά, περιεχόμενο (π.χ πατρίδα, λαός, έθνος, πρόοδος, συντήρηση, αριστερά, δεξιά, προδότης κλπ.).<br />Χρήση γλώσσας που τη χαρακτηρίζει:<br /> η συνθηματολογία,ο συγκινησιακός τόνος, <br />η περίπλοκη σύνταξη, <br /> τα πολλά συνώνυμα,οι εξεζητημένες εκφράσεις, <br />οι επαναλήψεις, η βεβαιωτική, δεοντολογική, θαυμαστική διατύπωση.<br />ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ;Από Πομπούς - Λαϊκιστές(Γιατί κάποιοι προωθούν την προπαγάνδα;)Οικονομικά συμφέροντα.Πολιτικά συμφέροντα - επεκτατικές βλέψεις. Προσωπικές φιλοδοξίες.Φανατισμός.Κρίση αξιών - ηθική χαλάρωση (π.χ συχνά κάποιοι εκμεταλλεύονται τους άλλους χωρίς ίχνος σεβασμού, επειδή έχουν εξουσία και δύναμη στα χέρια τους).Από Δέκτες - Θύματα Προπαγάνδας(Γιατί οι άνθρωποι παρασύρονται συχνά και γίνονται θύματα της προπαγάνδας;)Πολλοί σήμερα έχουν γίνει δούλοι του καταναλωτισμού, θεοποιούν το χρήμα κι υπερεργάζονται για την απόκτησή του. Επομένως, αδιαφορούν για τα κοινά, δε διαμορφώνουν άποψη για τα πολιτικοκοινωνικά δρώμενα, δεν προβάλλουν αντιστάσεις κι εύκολα παρασύρονται απ' την προπαγάνδα.Η τυφλή προσκόλληση στην ειδίκευση κάνει τον άνθρωπο πνευματικά μονομερή, δίχως κριτικό πνεύμα και σφαιρική γνώση. Κατά συνέπεια, εύκολα μετατρέπεται σε θύμα της προπαγάνδας.Η στείρα τεχνοκρατική αντίληψη (= η τεχνολογία και μόνο οδηγεί το άτομο στην ευτυχία) κι ο σύγχρονος βιομηχανοποιημένος τρόπος ζωής (= υποδούλωση του ατόμου στη μηχανή) έχουν απογυμνώσει ηθικοπνευματικά τον άνθρωπο. Χωρίς την απαιτούμενη καλλιέργεια παρασύρεται ευκολότερα από διάφορες μορφές προπαγάνδας.Οι κοινωνίες είναι σύνθετες και πολύπλοκες, οι ρυθμοί ταχύτατοι, τα μηνύματα καταιγιστικά, οι ρόλοι που καλούνται να επιτελέσουν οι άνθρωποι πολλαπλοί κι αλληλοσυγκρουόμενοι. Όλα αυτά απορροφούν πλήρως το ενδιαφέρον πολλών πολιτών σήμερα, μ' αποτέλεσμα να στερούνται τον απαραίτητο ελεύθερο χρόνο για να επεξεργαστούν τα διάφορα μηνύματα. Πάλι, λοιπόν, μετατρέπονται ευκολότερα σε θύματα της προπαγάνδας.Λόγω της μεγάλης συσσώρευσης τόσων ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις (αστικοποίηση) χαλαρώνουν οι κοινωνικοί δεσμοί, τα άτομα αποξενώνονται και ζουν στην ανωνυμία. Παύουν να ενδιαφέρονται ο ένας για τον άλλον ή για τα κοινά ζητήματα, οπότε παρασύρονται ευκολότερα και γίνονται θύματα της προπαγάνδας.Η έλλειψη κατάλληλης παιδείας (κρίση αντίστοιχων φορέων αγωγής) περιορίζει την κριτική σκέψη των ατόμων - δεκτών.<br />ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ;<br />Μαζοποίηση, χειραγώγηση, αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης.<br />Ευκολότερη εδραίωση του φανατισμού και του δογματισμού.Εθνικισμοί, πόλεμοι, συγκρούσεις, βία - εγκληματικότητα, παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ρατσισμός. <br />Διαιώνιση στερεοτύπων, προκαταλήψεων, αναχρονιστικών αντιλήψεων.<br />Καταναλωτισμός, υπερεντατικοποίηση εργασίας (λόγω διαφημιστικής προπαγάνδας).<br />Κομματικός φανατισμός (πολιτική προπαγάνδα), απουσία διαλόγου -πολυφωνίας, ελαχιστοποίηση ελέγχου της εξουσίας - ηγεσίας, κρίση της δημοκρατίας.<br />Έλλειψη σεβασμού - ανθρωπισμού, στέρηση πνευματικής ελευθερίας.<br />Επικράτηση ξένης κουλτούρας, πολιτιστική διείσδυση από αναπτυγμένες χώρες σε βάρος υπανάπτυκτων ή αναπτυσσόμενων κρατών, ξενομανία<br />ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ<br />ΟΡΙΣΜΟΣ:<br />Ελευθερία είναι η ανεξαρτησία από κάθε εξωτερικό και εσωτερικό καταναγκασμό. Είναι το αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να ενεργεί χωρίς περιορισμούς, αφού όμως παράλληλα σέβεται τα δικαιώματα των άλλων και τις επιταγές των νόμων.<br />ΜΟΡΦΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ:<br />Κύριες μορφές:<br />α) Εσωτερική: πρόκειται για αποδέσμευση του ανθρώπου από τα πάθη, τις ορμές, τα άσχημα ένστικτα και τις προκαταλήψεις).<br />β) Εξωτερική: είναι η διατήρηση ανεξαρτησίας για ένα κράτος, αλλά και ανεξαρτησία ατομική, όσον αφορά τις καθημερινές σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας.<br />Δευτερεύουσες μορφές:<br />                α) Εθνική ελευθερία: είναι η δυνατότητα ενός κράτους, να διατηρεί την ανεξαρτησία του από εξωτερικούς καταναγκασμούς.<br />                β) Πολιτική ελευθερία: είναι το αναφαίρετο δικαίωμα του πολίτη, να συμμετάσχει στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας.<br />                γ) Ατομική ελευθερία: είναι το δικαίωμα του πολίτη να ενεργεί και να ευημερεί, ενταγμένος μέσα στο κοινωνικό σύνολο, σύμφωνα με τα πλαίσια που καθορίζουν οι νόμοι.<br />                δ) Φυσική ελευθερία: είναι η αποδέσμευση του ατόμου από την εξάρτηση των νόμων της φύσης.<br />                ε) Πνευματική ελευθερία: είναι η ανεξαρτησία στο λόγο, στον τύπο, στη σκέψη και στην τέχνη.<br />                στ) Οικονομική ελευθερία: είναι το δικαίωμα του ανθρώπου να αναπτύσσει δραστηριότητες οικονομικής φύσεως, χωρίς τον περιορισμό στενών και ανασταλτικών παραγόντων.<br />                Ως υψηλότερη μορφή ελευθερίας θεωρείται η ηθική – εσωτερική ελευθερία.<br />ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:<br />Όλοι οι λαοί τίμησαν περισσότερο από κάθε άλλο αγαθό την ελευθερία. Κάθε κράτος έχει να επιδείξει μέσα από την ιστορία του απελευθερωτικούς αγώνες. Και αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως η ελευθερία δε δωρίζεται, αλλά κατακτιέται με αγώνες και θυσίες. Διέκριναν το ελεύθερο από το δουλικό καθεστώς. Η ευτυχία και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια κατοχυρώνονται μόνο μέσα σε ένα πλαίσιο ελευθερίας.<br />Ειδικότερα για το ελληνικό έθνος η έννοια της ελευθερίας συνδέθηκε με αμέτρητους αγώνες και θυσίες για τη διατήρηση της εθνικής ανεξαρτησίας, ενάντια σε εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς. Η ελευθερία ήταν το κύριο γνώρισμα της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας.<br />- Ο Περικλής γράφει στον «Επιτάφιό» του: «η ευδαιμονία στηρίζεται στην ελευθερία, η δε ελευθερία θεμελιώνεται πάνω στη γενναιοψυχία».<br />- Ο Σολωμός ύμνησε όλες τις μορφές της ελευθερίας: την εθνική με τον «Ύμνο στην Ελευθερία», την ηθική με τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους», την κοινωνική με τη «Γυναίκα της Ζάκυνθος», τη γλωσσική με το «Διάλογο».<br />- Από όσα κατάλαβα στα λίγα χρόνια που ζω, δεν είναι η λευτεριά πέσε πίτα να σε φάω. Είναι κάστρο, και το παίρνεις με το σπαθί σου. Όποιος δέχεται από ξένα χέρια τη λευτεριά είναι σκλάβος». (Νίκος Καζαντζάκης)<br />Ελευθερία: η έλλειψή της συνεπάγεται δουλεία και καταπίεση. Η υπερβολή της επιφέρει ασυδοσία και αναρχία.<br />ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.<br />Το άτομο όταν είναι ελεύθερο: <br />1. Αναπτύσσεται πνευματικά, ηθικά και ψυχικά.<br />2. Μπορεί να ενεργεί ελεύθερα, σύμφωνα με τις ικανότητές του, ώστε να πετύχει την υλική ευημερία του.<br />3. Διαμορφώνει και ολοκληρώνει την προσωπικότητά του σωστά και αυτό το βοηθάει, ώστε να γίνει ένας υπεύθυνος πολίτης.<br />4. Η ελευθερία δίνει νόημα και περιεχόμενο στη ζωή του ανθρώπου.<br />5. Διασφαλίζονται τα απαράβατα δικαιώματά του και θεμελιώνεται η ευτυχία του.<br />6. Το άτομο αυτοπραγματώνεται, καθώς κάθε φορά και κάθε στιγμή αγωνίζεται για τη διατήρηση της ελευθερίας.<br />7. Το άτομο αισθάνεται πως είναι κύριος της ζωής και της μοίρας του. Έτσι ωθείται στη δημιουργία, με αποτέλεσμα να πλησιάζει την επίτευξη του απώτερου σκοπού του, που είναι η ηθική τελείωση.<br />Ανώνυμος, «Ελληνική Νομαρχία»: Η ελευθερία είναι αναγκαιότερη και από την ίδια την ύπαρξή του στον άνθρωπο. Γιατί αυτή κάνει γλυκιά τη ζωή, αυτή γεννά διαυθεντευτές της πατρίδας, αυτή νομοθέτες, αυτή ενάρετους, αυτή σοφούς, αυτή τεχνίτες και αυτή μόνο τέλος πάντων τιμά την ανθρωπότητα.<br />Η κοινωνία όταν είναι ελεύθερη:<br />1. Καλλιεργείται η ισότητα στην έκφραση.<br />2. Καλλιεργείται η ισονομία και η ισοπολιτεία.<br />3. Καλλιεργείται η συνεργασία, η αλληλοβοήθεια, η αλληλοκατανόηση και ο συναγωνισμός μεταξύ των πολιτών που συμβάλλουν στην πρόοδο και στην ευημερία της.<br />4. Η κοινωνία αποδεσμεύεται από ανισότητες, προκαταλήψεις και ταμπού.<br />5. Βοηθά στην ομαλή κοινωνική συμβίωση με αποτέλεσμα να προωθείται ο πολιτισμός, να προστατεύεται και να κατοχυρώνεται η δημοκρατία.<br />ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΣΗΜΕΡΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗ:<br />1. Με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, κρατικά και ιδιωτικά, που πολλές φορές καλλιεργούν τον καταναλωτισμό και κάνουν προπαγάνδα.<br />2. Με τον τρόπο άσκησης της εξουσίας που χαρακτηρίζεται από συγκεντρωτισμό.<br />3. Με τη σημερινή τεχνολογική ανάπτυξη που οδηγεί στην κυριαρχία της μηχανής πάνω στον άνθρωπο.<br />4. Με τη λανθασμένη πολλές φορές λειτουργία του θεσμού της παιδείας που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις απαιτήσεις του νέου ανθρώπου.<br />5. Με την ύπαρξη κοινωνικών ανισοτήτων, που περιορίζουν και αντιμάχονται την ανεξαρτησία της σκέψης και της βούλησης.<br />6. Με την αδυναμία των ίδιων των ανθρώπων να περιορίσουν την εκδήλωση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιφέρουν αναστάτωση και οπισθοδρόμηση στην κοινωνία.<br />7. Με τις σημερινές, γενικά, συνθήκες που επικρατούν και την αντίληψη για τη ζωή, όπου κυριαρχούν ανταγωνιστικές τάσεις, που φτάνουν σε ακρότητες τόσο σε ατομικό – συλλογικό όσο και σε κρατικό επίπεδο.<br />ΤΡΟΠΟΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΟΥΝ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΑΧΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ:<br />1. Μέσω της εκπαίδευσης, η οποία μπορεί να δημιουργήσει σωστούς και υπεύθυνους πολίτες. Χωρίς την παιδεία και την πνευματική καλλιέργεια δε νοείται ελεύθερη και δημοκρατική ζωή.<br />2. Με την αλλαγή της αντίληψης για τη ζωή.<br />3. Με τους αγώνες που θα πρέπει να κάνει ο άνθρωπος για την προάσπιση των δικαιωμάτων του και αυτό θα σημαίνει αυτόματα προάσπιση της ίδιας της ελευθερίας.<br />4. Με την καλλιέργεια του κριτικού πνεύματος, που θα βοηθήσει τον άνθρωπο να αποκτήσει μια πολύπλευρη ενημέρωση και γνώμη για όλα τα θέματα.  Με αυτόν τον τρόπο θα κατοχυρωθεί η ελευθερία, από τη στιγμή που ο υπεύθυνος πολίτης θα αποδεσμευτεί από τα πάθη του και τις προκαταλήψεις, που αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες στην κοινωνική πρόοδο και ευημερία. <br />ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΜΟΣ<br />κομφορμισμός: η νοοτροπία του κομφορμιστή, η στάση που κρατάει απέναντι στη ζωή και στα προβλήματά της. [λόγ. < γαλλ. conformisme (-isme = -ισμός)] κομφορμιστής ο [komformistís] & κομφορμίστας ο [komformístas] θηλ. κομφορμίστρια[komformístria] : αυτός που προσαρμόζει τη στάση του στις εκάστοτε συνθήκες, που συμβιβάζεται και συμμορφώνεται με τις κυριαρχούσες απόψεις, ακόμα και όταν αυτές έρχονται σε σύγκρουση με τα βαθύτερα πιστεύω του ή με τις επιταγές της συνείδησής του. ANT αντικομφορμιστής.α) Αίτια του φαινομένου του κοινωνικού κομφορμισμού : - Η φυσική τάση του ανθρώπου να αισθάνεται μέλος μιας ομάδας- Ο φόβος της περιθωριοποίησης περιορίζει κάθε διάθεση για διφοροποίηση- Η ανάγκη για επιδοκιμασία και αναγνώριση της προσωπικής μας αξίας από τους γύρω μας- Ο χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος που δεν ενθαρρύνει την πρωτότυπη σκέψη και την ανάπτυξη κριτικής ικανότητας- Τα ΜΜΕ που δημιουργούν ισοπεδωτικά ομοιόμορφο τρόπο συμπεριφοράς και «επιβάλλουν» κοινά πρότυπα- Ο τρόπος λειτουργίας της δημοκρατίας που δεν ενθαρρύνει τον πολίτη στην ανάληψη πρωτοβουλιών παρά τον θέλει πειθαρχημένο όργανο στις αποφάσεις των ισχυρώνΒ) Επιδράσεις του κοινωνικού κομφορμισμού: Θετικές: - Παροχή αισθήματος ασφάλειας. Το άτομο ακολουθώντας τους τρόπους συμπεριφοράς και τις συνήθειες των πολλών, δε νιώθει αποκομμένο, αισθάνεται σιγουριά και προστασία από την ομάδα που ανήκει- Διευκολύνεται η κοινωνικοποίηση, η επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους αλλά και τους λαούς.Αρνητικές: - Καταργείται η ελεύθερη βούληση, ο άνθρωπος υποδουλώνεται πνευματικά, αδρανεί η κριτική του σκέψη, χαλιναγωγείται η αυθόρμητη δράση, με αποτέλεσμα το άτομο να μετατρέπεται σε άθυρμα στα χέρια των ισχυρών.- Το άτομο άκριτα ενστερνίζεται κανόνες και συμπεριφορές και γίνεται<br />ευκολότερα θύμα στην παγίδα του δογματισμού, του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας. - Απώλεια φαντασίας. Το άτομο δεν αναζητά εναλλακτικές λύσεις, τόσο για τη λειτουργία της κοινωνίας όσο κα για την προσωπική του ζωή. - Κλονίζονται οι θεσμοί, η δημοκρατία αλλοιώνεται και εκφυλίζεται.- Δυσχεραίνονται οι διαπροσωπικές σχέσεις, υποχωρούν οι συναισθηματικοί δεσμοί, οι άνθρωποι γίνονται σκληροί και ανάλγητοι.- Ο πολιτισμός καταδικάζεται σε στασιμότητα. Οι επιμέρους εθνικοί πολιτισμοί φθίνουν και κυριαρχεί η ομοιομορφία.<br />ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ<br />« Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να πάρει, στην πράξη, τη μορφή της παθητικής ένταξης σε ένα αμερικάνικης, κατά κανόνα, προέλευσης σχήμα που τείνει να επιβληθεί παγκοσμίως. Είναι διαδικασία αφομοίωσης μέσα σε μια ευρύτερη χοάνη αμερικάνικου τύπου [...]. Έτσι, η παγκοσμιοποίηση παίρνει συχνά το χαρακτήρα του εξαμερικανισμού σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι μια μορφή πολιτισμικού ηγεμονισμού που πηγάζει από την παθητική γενικευμένη μίμηση αμερικανικών προτύπων.»Γ. Μπαμπινιώτης« Εντός των χωρών πια, εντός των πόλεων, στις κοινωνίες, τοπικές και εθνικές, ορθώνονται σύνορα κοινωνικά, μη οριζόμενα κατ' ανάγκη από συμβάσεις και κυρωμένα έγγραφα. Σύνορα εθιμικά, σύνορα συμπεριφοράς, εμφάνισης, που απλώς προσδιορίζουν την οικονομική κατάσταση αυτών που φέρουν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και τίποτε άλλο. Σύνορα που χωρίζουν καταλυτικά την κοινωνία, στους εντός και εκτός των τειχών. Ανεργία, φτώχεια, υποαπασχόληση, εγκατάλειψη, αναλφαβητισμός, που κατά συνέπεια οδηγούν στον αποκλεισμό από την προοδευτική και ευημερούσα κοινωνία, είναι ίσως τα χειρότερα σύγχρονα σύνορα.» .ΟρισμόςΠαγκοσμιοποίηση:Η δημιουργία μιας παγκόσμιας οικονομικής ζώνης, μιας παγκόσμιας αγοράς, όπου τα προϊόντα θα κινούνται ελεύθερα. Η μετατροπή της οικουμένης σε μια ενιαία οικονομική, πολιτική και πολιτιστική επικράτειαΑιτίες εξάπλωσης του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης: Οικονομικός παράγοντας:Ο πιο σημαντικός λόγος μετατροπής της οικουμένης σε ένα ενιαίο οικονομικό, πολιτικό, πολιτισμικό σχηματισμό είναι η επιδιωκόμενη ανάπτυξη της οικονομίας των διαφόρων χωρών μέσω της αποδέσμευσης του διεθνούς εμπορίου. Παρατηρείται, δηλαδή, η τακτική συνεργασία των εταιρειών που βρίσκονται σε διαφορετικά μέρη του κόσμου προκειμένου να παράγουν προϊόντα, να τα προωθήσουν και βεβαίως να αποκτήσουν κέρδη από τη διάθεση αυτών.Η ανάπτυξη εμπορικών, λοιπόν, δραστηριοτήτων μέσω της χρησιμοποίησης των πλουτοπαραγωγικών πηγών αλλά και της εργασίας των ατόμων σε κάθε γωνιά της γης για την τόνωση της οικονομίας συντελούν στην εξάπλωση της διεθνοποίησης της οικονομίαςΤα οφέλη της οικονομίας:<br />Αύξηση πολυεθνικών εταιρειών στις οποίες τα παραγόμενα αγαθά (πχ: φάρμακα μετά από αξιόλογη έρευνα) μπορούν να ωφελήσουν όχι μόνο μια χώρα αλλά ταυτόχρονα πολλές χώρες. Ως λογικό επακόλουθο του παραπάνω είναι η απασχόληση ατόμων σε πολλές νέες θέσεις εργασίες αλλά και η εφαρμογή της τεχνογνωσίας σε μεγάλη έκταση.<br />Η τιμή των προϊόντων συγκρατείται σε λογικά επίπεδα λόγω δύο παραγόντων: α) του κόστος παραγωγής είναι σχετικά χαμηλό και β) των ανταγωνιστικών σχέσεων των εταιρειών. Επομένως, το επίπεδο διαβίωσης των καταναλωτών είναι δυνατό να αναβαθμιστεί μακροπρόθεσμα<br />Μια ακόμη θετική απόρροια της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας είναι και η ελάττωση του μεταναστευτικού κύματος με την εφαρμογή επενδύσεων σε χώρες αναπτυσσόμενες από τις ανεπτυγμένες.<br />Η τεχνολογική εξάπλωση - Η πρόοδος στο χώρο των επιστημώνΕίναι σίγουρο ότι η κατάρρευση των εθνικών συνόρων διευκολύνθηκε από την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Η χρήση των υπολογιστών σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας (πχ: στο χώρο εργασίας) η ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών, η βελτίωση των συγκοινωνιών στον τομέα των μεταφορών κατήργησαν στην κυριολεξία τη μεγάλη απόσταση μεταξύ των λαών με αποτέλεσμα την αλληλογνωριμία τουςΤα επακόλουθα της τεχνολογικής εξέλιξης στο οικοδόμημα της παγκοσμιοποίησης:Με το νέο επικοινωνιακό μέσο, το διαδίκτυο, διευκολύνθηκε η μαζική γνωστοποίηση νέων πληροφοριών/ νέων γνώσεων μιας που οι τελευταίες μεταδίδονται αστραπιαία. Χάρη στην τεχνολογία, λοιπόν, διεθνοποιούνται νέες ιδέες.Η διαδικτυακή επικοινωνία των λαών αναμφισβήτητα φέρνει ανθρώπους από διαφορετικές κουλτούρες σε επαφήΠολιτικός τομέας- Οι θετικές συνέπειες στον πολιτικό τομέα: Στη σταθερότητα του πολιτικού πεδίου (μετά τον ψυχρό πόλεμο με την ήττα του σοσιαλιστικού συστήματος) μπορεί να αποδοθεί η διαδικασία κατάργησης των συνόρων. Η κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλο και πιο πολλές χώρες μέσω διεθνών οργανισμών, η επιβολή ποινών σε κράτη με ανελεύθερα/ απολυταρχικά καθεστώτα μέσω του διεθνούς δικαστηρίου της Χάγης αποτελούν κινήσεις αποδεκτές από ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα δηλώνοντας την προτίμηση της σε δημοκρατικές/ φιλελεύθερες τακτικές.Η ισχυροποίηση δημοκρατικών πολιτευμάτων μέσω της κοινής χάραξης πολιτικής των κρατών αποτελεί ένα θετικό επακόλουθο της παγκοσμιοποίησηςΗ ψήφιση νόμων, η υπογραφή συνθηκών μέσω των οποίων ο κοινοβουλευτισμός ενισχύεταιΠολιτιστικός τομέας: Η παγκοσμιοποίηση φέρει ως κοινό κώδικα επικοινωνίας των λαών την τέχνη. Οιάνθρωποι με καταγωγή από τη Γαλλία, τη Φιλανδία, την Ισπανία, τη Γερμανία κλπ μπορούν να πλησιάσουν ο ένας τον άλλον μέσω του τραγουδιού, ενός κινηματογραφικού έργου, ενός βιβλίου, ενός θεατρικού έργου που έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Το όφελος του παραπάνω είναι διττό για την ανθρωπότητα:<br /> α) μια νέα πνοή είναι πολύ πιθανό να περιβάλει τη συνολική καλλιτεχνική δημιουργία μέσω του πολιτιστικού συγκρητισμού <br />β) η συνειδητοποίηση και δη η τόνωση της διαφορετικής πολιτιστικής ταυτότητας του κάθε λαού μέσα από τις πολιτιστικές ανταλλαγέςΟι θετικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης στο διεθνιστικό τομέα: Η από κοινού αντιμετώπιση διεθνών προβλημάτων που ταλανίζουν πολλές ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να συγκαταλεχθεί στα επιχειρήματα των υποστηρικτών της παγκοσμιοποίησης. Για το οικολογικό, το ενεργειακό, τη βία- την εγκληματικότητα, την καταπολέμηση της μάστιγας των ναρκωτικών είναι δυνατό να χαραχτούν κοινοί προσανατολισμοί και να σχεδιαστούν καίριες λύσεις. Η επιτακτικότητα της λύσης των παραπάνω φαινομένων επιβάλλουν την ανάπτυξη αλληλεγγύης και αλληλοκατανόησης μεταξύ των κρατών για να συστήσουν προτάσεις που θα αμβλύνουν την οξύτητα των προβλημάτων παγκόσμιας εμβέλειας. Στον κορμό των θετικών της παγκοσμιοποίησης μπορούμε να εντάξουμε την παγίωση της παγκόσμιας ειρήνης μέσω της διακρατικής συνεργασίας. Πιο ειδικά, μέσω της κατάργησης των συνηθισμένων προκαταλήψεων που τονώνουν τις ρατσιστικές διαθέσεις εις βάρος κάποιων λαών, μέσω της αποδοχής του πολιτισμού των ατόμων που καθίστανται μόνιμα σε μια ξένη χώρα, μέσω της ανοχής στη διαφορετική θρησκεία των τελευταίων γίνεται σαφές ότι οι έχθρες/ τα μίση που φούντωναν τα παλαιότερα χρόνια είναι δυνατό να περιοριστούν. Η παγκοσμιοποίηση, λοιπόν, δημιούργησε ένα νέο τύπο κοινωνιών, τις πολιπολιτισμικές στα πλαίσια των οποίων η ειρηνική συμβίωση διαφορετικών λαών είναι επιβεβλημένη και επομένως η παγίωση φιλειρηνικών προτύπων ζωής κατορθωτή.<br />Οι κίνδυνοι της παγκοσμιοποίησης- Οι αρνητικές πλευρές της- Τα προβλήματα που προξενούν οι νέοι κανόνες της παγκοσμιοποίησης« Με λίγα λόγια, η παγκοσμιοποίηση έφερε μαζί της ένα νέο είδος δυτικής υπεροψίας, που είναι παρούσα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ: οι δυτικές αξίες πρέπει να ισχύουν σε όλο τον κόσμο, διότι έχουν οικουμενική αξία».Πλάι στους ένθερμους θιασώτες της ενιαιοποίησης του κόσμου βρίσκονται και οι αρνητικά διακείμενοι οι οποίοι δε χαιρετίζουν το φαινόμενο αυτό για πολλούς λόγους.Δείγματα επικράτησης του παγκοσμιοποιημένου τρόπου ζωής:<br />η ομοιογενοποίηση του τρόπου σκέψης/ ο εξορθολογισμός της σκέψης<br />η πίστη στις ίδιες σύγχρονες αξίες (πχ: η κατανάλωση αγαθών)<br />ο ίδιος τρόπος διασκέδασης, η μαζική παραγωγή τραγουδιών μη πηγαίας καλλιτεχνικής έκφρασης<br />οι συνήθειες της διατροφής<br />το οικολογικό πρόβλημα<br />η δοκιμασία της δημοκρατίας<br />η πυροδότηση κοινωνικών ανισοτήτωνΚοινωνικό επίπεδο:Είναι αναντίρρητη αλήθεια ότι η κοινωνική διαφορά ανάμεσα στο σύνολο των ατόμων έχει μεγιστοποιηθεί. Υπάρχει χάσμα ανάμεσα στους γνώστες και στους μη γνώστες πληροφορικής ή στους άπειρους αυτής. Επίσης, οι έχοντες πλούτο και οι μη έχοντες υλικά αγαθά αποτελούν εντελώς ξένες ομάδες μεταξύ τους. Μάλιστα, οι τελευταίες προβαίνουν σε παράνομες/ ανήθικες πράξεις (διάπραξη εγκλημάτων, παιδεραστία κλπ) μόνο και μόνο για να αποκομίσουν κάποια κέρδη και έτσι να αλλάξουν τις συνθήκες διαβίωσής τους (πχ: μετανάστες)Σε ατομικό επίπεδο θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος αλλοτριώνεται, χάνει τον εαυτό του και αποξενώνεται από τους γύρω του, γεγονός που δηλώνει ότι επηρεάζεται άμεσα από το νέο υπερεθνικό σύστημα που του επιβάλλεται σε κάθε τομέα της δράσης του.Η ζωή των ταχύτατων ρυθμών στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις είναι όντως έντονη και απαιτητική. Έτσι, η έλλειψη δημιουργικού χρόνου οδηγεί κάποιον πιο εύκολα στη μοναξιά και όχι στη σύναψη υγιών κοινωνικών σχέσεων. Η τεχνοκρατία, ως νέο μοντέλο διακυβέρνησης και η εξειδίκευση θολώνουν όλους τους ανθρώπους οι οποίοι δεν μπορούν να αποδεχτούν άλλες κοινωνικές αξίες, όπως η αλληλεγγύη, η αλληλοκατανόηση, η αλληλοβοήθεια, εκτός από κάποιες απαξίες: το χρήμα, η εφήμερη τηλεοπτική δόξα κλπΠολιτικός παράγοντας: Η δημοκρατία δοκιμάζεται συνεχώς με πολλούς τρόπους. Οι εξουσιαστές πλέον έχουν αλλάξει πρόσωπο. Εκπροσωπούνται από πολυεθνικές εταιρείες στις οποίες οι κυβερνήσεις πρέπει να μη φέρουν αντίρρηση. Έτσι, οι δημοκρατικοί θεσμοί/ οι αρχές της δημοκρατίας καταντούν ένα απλό διακοσμητικό στοιχείο και όχι το ουσιωδέστερο στοιχείο αυτής. Στο πλαίσιο αυτό, η καταστρατήγηση των κοινωνικών δικαιωμάτων, η μη υιοθέτηση ή έστω η επιλεκτική υιοθέτηση των δημοκρατικών αρετών, όπως της ισονομίας, της ισηγορίας αποτελούν σύνηθες φαινόμενο. Η δημοκρατία σαν ένα σώμα εκφυλίζεται. Οι πολίτες/ οι ψηφοφόροι της κάθε δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας συνειδητοποιούν ότι η εξουσία ασκείται από τους γιγαντιαίους οικονομικούς οργανισμούς και όχι από τις τοπικές κυβερνήσεις, πόσο μάλλον από τους ίδιους. Έτσι, το ενδεχόμενο της αδιάφορης στάσης/ της απάθειας προς την πολιτική είναι μέχρι ενός βαθμού δικαιολογημένο. Ο κάθε λαός έχει πλέον την αίσθηση ότι δεν μπορεί με παραδοσιακούς τρόπους (απεργίες, διαδηλώσεις διαμαρτυρίας) να αλλάξει την πολιτική κατάσταση του τόπου του διότι το κράτος προνοίας ελέγχεται από πολυεθνικές εταιρείες.<br />Διεθνιστικός τομέας:<br />Μεμονωμένες τρομοκρατικές ενέργειες που απειλούν την παγκόσμια ειρήνη<br />Αφομοίωση όσων εθνών δεν έχουν το προνόμιο να υπερέχουν στον τομέα της τεχνολογίας<br /> Εξασθένιση της λειτουργικότητας των διεθνών οργανισμών εξαιτίας της επιβεβλημένης υπηρέτησης των οικονομικών συμφερόντων από τους ίδιουςΗ επιβολή της μαζικής κουλτούρας: Η μαζική κουλτούρα αποτελεί μια αδιάσειστη επίπτωση της παγκοσμιοποίησης με ανησυχητικά αποτελέσματα. Η προώθηση των υπερπαραγωγών του κινηματογράφου, η διαφήμιση των μουσικών δημιουργιών στην "τεχνοαγγλική αγγλική" γλώσσα του ίντερνετ, η επιβολή ιδεολογιών μη καίριας ουσίας, η προβολή από τα ΜΜΕ ενός τρόπου ζωής ο οποίος καθορίζεται από τα διάφορα οικονομικά μεγέθη και όχι η ποιότητα των ατόμων αποτελούν συστατικά στοιχεία της κουλτούρας που καταναλώνεται από τη μάζα. Έτσι, οι λαοί ανεξαρτήτου καταγωγής ακολουθούν ό, τι προτείνεται από τη διαφήμιση, την τηλεόραση, το διαδίκτυο, δηλαδή από τους φορείς της «κονσερβοποιημένης κουλτούρας». Επομένως, η ιδιαίτερη φυσιογνωμία, τα ήθη, οι συνήθειες, η συμπεριφορά, ο πολιτισμός της κάθε χώρας τίθεται στο περιθώριο ή μάλλον ισοπεδώνονται στο όνομα της κενής μαζικής κουλτούρας.Οικονομικός τομέας:<br />Το κλίμα ανταγωνισμού των επιχειρήσεων είναι ο κανόνας επιβίωσης των τελευταίων στο πλαίσιο της ελεύθερης αγοράς. Σε αυτό, οι μικρές επιχειρήσεις αδυνατώντας να ανταποκριθούν στους όρους του ανταγωνισμού ακολουθούν τα κελεύσματα των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών.<br />Με τη μεταφορά παραρτημάτων μεγάλων εταιρειών σε φτωχές χώρες όπου η παραγωγή/ η κατασκευή των αγαθών θα είναι σαφώς μικρότερου κόστους, η εκμετάλλευση των εργαζομένων είναι συχνή. Ειδικότερα, οι αποδοχές τους είναι μικρού μεγέθους ενώ ο κίνδυνος των μαζικών απολύσεων παραμονεύει.<br />Φαίνεται, λοιπόν, ότι η ελεύθερη αγορά αποδυναμώνει μέχρι ενός σημείου την εθνική οικονομία μιας χώρας και συμβάλλει στην αύξηση των δεικτών της φτώχειας, της ανεργίας στο όνομα της μεγιστοποίησης των κερδών της παγκοσμιοποιημένης αγοράς.<br />Επίσης, στο νέο πλαίσιο του αμείλικτου ανταγωνισμού οι μικρές εταιρείες του κάθε κράτους δεν έχουν πολλά περιθώρια: πρέπει να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, να ανανεώνονται συνεχώς, να βελτιώνουν τις υπηρεσίες που παρέχουν βάσει των νέων επιταγών της ελεύθερης αγοράς. Μπορούν, επίσης, να μετατραπούν σε θυγατρικές μιας πολυεθνικής υπό δυσβάστακτους όρους προκειμένου να μην καταρρεύσουνΠολιτισμικός τομέας: Η εξάλειψη της πολιτιστικής ταυτότητας του κάθε λαού προς όφελος ενός νέου, κοινού πολιτισμού για όλους που στηρίζεται στην υποκουλτούρα, στην ανούσια διασκέδαση, στην τεχνοαγγλική γλώσσα, στις ίδιες συνήθειες διατροφής, στους ίδιους αξιακούς δείκτες κλπ. Με αυτό τον τρόπο σίγουρα η πολιτιστική φυσιογνωμία/ ιδιοπροσωπία μιας χώρας φθείρεταιΧαρακτηριστικάΗ παγκοσμιοποίηση/διεθνοποίηση ταυτίζεται με διάφορες τάσεις οι οποίες έκαναν την εμφάνισή τους ή ενισχύθηκαν σημαντικά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές περιλαμβάνουν την αυξημένη διεθνή κινητικότητα αγαθών, χρημάτων, πληροφοριών και ανθρώπων, καθώς και την ανάπτυξη της τεχνολογίας, των οργανισμών, των νομικών συστημάτων και των υποδομών που συνέβαλαν σε αυτή την κινητικότητα. Όμως αμφισβητείται το κατά πόσο αυτές οι τάσεις υπάρχουν πραγματικά.• Περισσότερες διεθνείς πολιτισμικές ανταλλαγές <br /> Ενίσχυση της πολυπολιτισμικότητας μέσω της εξαγωγής κουλτούρας, αν και συχνά αυτό καταλήγει σε υβριδοποίηση ή αφομοίωση <br /> Περισσότερα ταξίδια και τουρισμός σε χώρες του εξωτερικού<br /> Αυξημένη μετανάστευση, περιλαμβανομένης της παράνομης μετανάστευσης<br />Εξαγωγή τοπικών καταναλωτικών αγαθών (π.χ. τρόφιμα) σε άλλες χώρες (τα οποία συχνά προσαρμόζονται στην κουλτούρα όπου εισάγονται)<br />Παγκόσμιες μόδες και παγκόσμια μαζική κουλτούρα (π.χ. Πόκεμον, Sudoku, ιστολόγιο)<br /> Διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις (π.χ. Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, Ολυμπιακοί Αγώνες<br /> Δημιουργία παγκόσμιων αξιών• Τεχνικές/νομικές <br />Ανάπτυξη παγκόσμιας υποδομής τηλεπικοινωνιών και μεγαλύτερη διασυνοριακή ροή δεδομένων, με χρήση του Διαδικτύου, δορυφόρων επικοινωνίας, υποβρύχιων συρμάτων με οπτικές ίνες, και κινητής τηλεφωνίας<br /> Αύξηση του αριθμού προτύπων που εφαρμόζονται διεθνώς (π.χ. πνευματική ιδιοκτησία, ευρεσιτεχνία)<br /> Δημιουργία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.<br />Υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης<br />Οι υποστηρικτές της δημοκρατικής παγκοσμιοποίησης θεωρούν ότι η πρώτη φάση, η οποία αφορά τις αγορές, πρέπει να ολοκληρωθεί με τη δημιουργία πολιτικών θεσμών που θα εκφράζουν τη θέληση των παγκόσμιων πολιτών. Η διαφορά τους με άλλους γκλομπαλιστές είναι ότι δεν καθορίζουν εκ των προτέρων κάποια ιδεολογία που να συγκεκριμενοποιεί αυτή τη θέληση, η οποία θα πρέπει να αφεθεί στην ελεύθερη επιλογή των πολιτών μέσω δημοκρατικών διαδικασιών.Οι υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου επισημαίνουν ότι οι οικονομικές θεωρίες για συγκριτικό πλεονέκτημα υποδεικνύουν ότι το ελεύθερο εμπόριο οδηγεί σε πιο αποτελεσματική κατανομή του πλούτου, με όφελος για όλες τις χώρες που μετέχουν στο εμπόριο. Γενικά, αυτό οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές, χαμηλότερη ανεργία και ψηλότερη αποδοτικότητα.Οι φιλελεύθεροι και άλλοι υποστηρικτές του laissez-faire καπιταλισμού ισχυρίζονται ότι περισσότερη πολιτική και οικονομική ελευθερία υπό τη μορφή δημοκρατίας και καπιταλισμού στον ανεπτυγμένο κόσμο είναι αυτοσκοπός, αλλά παράγει ταυτόχρονα και περισσότερο υλικό πλούτο. Βλέπουν την παγκοσμιοποίηση ως την ωφέλιμη επικράτηση της ελευθερίας και του καπιταλισμού.<br />Πολλοί ισχυρίζονται ότι το κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση παρουσιάζει μη εμπεριστατωμένα επιχειρήματα και ότι οι διεθνείς στατιστικές υποστηρίζουν σθεναρά την παγκοσμιοποίηση:• Το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε αναπτυσσόμενες χώρες με ημερήσιες απολαβές κάτω του ενός δολαρίου ΗΠΑ (προσαρμοσμένο για πληθωρισμό και αγοραστική αξία) έχει πέσει στο μισό σε διάστημα είκοσι ετών,[3] αν και κάποιοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να ληφθούν υπ' όψη άλλοι παράγοντες μέτρησης της φτώχειας.[4]• Το προσδόκιμο ζωής στον αναπτυσσόμενο κόσμο έχει σχεδόν διπλασιαστεί μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και η ψαλίδα, σε σχέση με τον αναπτυγμένο κόσμο όπου η αύξηση ήταν μικρότερη, έχει μικρύνει κάπως. Η παιδική θνησιμότητα έχει μειωθεί σε όλες τις αναπτυσσόμενες περιοχές του κόσμου.[5] Η εισοδηματική ανισότητα ανά το παγκόσμιο μειώνεται.[6]• Η δημοκρατία είχε εντυπωσιακή αύξηση, όπου σχεδόν σε κανένα κράτος δεν υπήρχε δικαίωμα ψήφου για όλους το 1900, σε σύγκριση με 62.5% όλων των κρατών το 2000.[7]• Η αναλογία του ανά τον κόσμο πληθυσμού που ζει σε χώρες όπου η κατά κεφαλή προμήθεια τροφίμων ανά ημέρα είναι κάτω από 2.200 θερμίδες (9,200 kilojoule) μειώθηκε από 56% στα μέσα της δεκαετίας του 1960 σε κάτω από 10% τη δεκαετία του 1990.[8]• Μεταξύ του 1950 και του 1999 ο αλφαβητισμός στον κόσμο αυξήθηκε από 52% σε 81%. Ο αλφαβητισμός των γυναικών ως ποσοστό σε σχέση με τους άντρες αυξήθηκε από 59% το 1970 σε 80% το 2000.[9]• Το ποσοστό παιδιών στο εργατικό δυναμικό μειώθηκε από 24% το 1960 σε 10% το 2000.[10]• Υπάρχει αυξητική τάση για παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, αυτοκίνητα, ραδιόφωνα και τηλέφωνα κατά κεφαλή, καθώς και για ποσοστό πληθυσμού με πρόσβαση σε πόσιμο νερό.[11]Παρ' όλα αυτά, μερικές από αυτές τις βελτιώσεις πιθανόν να μην οφείλονται στην παγκοσμιοποίηση, ή να ήταν δυνατές σε κάποιο βαθμό χωρίς τη σημερινή μορφή της παγκοσμιοποίησης ή των αρνητικών συνεπειών τις οποίες επικαλούνται κινήματα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση.<br />Μερικοί υπέρμαχοι του καπιταλισμού τηρούν κριτική στάση έναντι στην Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για διεφθαρμένους γραφειοκρατικούς οργανισμούς που ελέγχονται και χρηματοδοτούνται από κράτη και όχι από εταιρείες. Πολλά δάνεια έχουν δοθεί σε δικτάτορες που ποτέ δεν υλοποίησαν μεταρρυθμίσεις τις οποίες υποσχέθηκαν, αφήνοντας αντ' αυτού τον λαό να πληρώσει αργότερα τα χρέη. Θεωρούν ότι ο καπιταλισμός σήμερα είναι πολύ λίγος και όχι υπερβολικός. Επισημαίνουν επίσης ότι αντίσταση στην παγκοσμιοποίηση φέρνουν διάφορες ομάδες με ειδικά συμφέροντα, όπως συντεχνίες σε χώρες του Δυτικού Κόσμου. Ο Χοσέ Μποβέ, ένας από τους ηγέτες του κινήματος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, εκπροσωπεί επίσης τους Γάλλους αγρότες, οι οποίοι προστατεύονται από τον ανταγωνισμό με χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου με ψηλούς εισαγωγικούς δασμούς και μεγάλες επιχορηγήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση.Άλλοι, όπως ο Καναδός γερουσιαστής Ντάγκλας Ρος, βλέπουν την παγκοσμιοποίηση ως απλώς αναπόφευκτη και υποστηρίζουν τη δημιουργία θεσμών όπως μια Κοινοβουλευτική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, η οποία θα εκλέγεται απευθείας από τους πολίτες και θα επιβλέπει τη λειτουργία διεθνών φορέων των οποίων η διοίκηση δεν εκλέγεται.Οι υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης ασκούν έντονη κριτική σε αρκετές υφιστάμενες πολιτικές, ιδιαίτερα στις πολύ ψηλές επιχορηγήσεις για τη γεωργία στον αναπτυγμένο κόσμο και τους σχετικούς προστατευτικούς δασμούς. Για παράδειγμα, σχεδόν ο μισός προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάει σε αγροτικές επιχορηγήσεις, κυρίως σε μεγαλοαγρότες και αγροεπιχειρήσεις, οι οποίοι αποτελούν ένα ισχυρό λόμπι.[12] Το 2005 η Ιαπωνία έδωσε 47 δισ. δολάρια σε επιχορηγήσεις του αγροτικού της τομέα,[13] σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερα χρήματα από τη συνολική βοήθεια που έδωσε σε άλλες χώρες.[14] Οι ΗΠΑ δίνουν 3,9 δισ. δολάρια κάθε χρόνο για να στηρίξουν τον τομέα καλλιέργειας βαμβακιού, ο οποίος περιλαμβάνει 25.000 καλλιεργητές, τρεις φορές φορές περισσότερο από τον προϋπολογισμό της USAID για τα 500 εκατομμύρια Αφρικανούς.[15] Αυτό εξαντλεί τα έσοδα του κράτους από φορολογία και αυξάνει τις τιμές για τους καταναλωτές στον αναπτυσσόμενο κόσμο, μειώνει τον ανταγωνισμό και την αποτελεσματικότητα, αποτρέπει τις εξαγωγές από περισσότερο ανταγωνιστικούς αγροτικούς και άλλους τομείς στον αναπτυσσόμενο κόσμο λόγω των εμποδίων, και υποδαυλίζει τους τομείς στους οποίους οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα.[16]<br />Πολέμιοι της παγκοσμιοποίησηςΟι επικριτές της οικονομικής πτυχής της παγκοσμιοποίησης υποστηρίζουν ότι δεν είναι, όπως δηλώνουν οι υποστηρικτές της, μια αναπόφευκτη διαδικασία η οποία πηγάζει φυσικά από τις οικονομικές ανάγκες όλων. Οι επικριτές συνήθως επισημαίνουν ότι η παγκοσμιοποίηση είναι μια διαδικασία που εξυπηρετεί τα συμφέροντα των εταιρειών, και αντιτάσσουν τη δυνατότητα καθιέρωσης εναλλακτικών θεσμών και πολιτικών, οι οποίοι θα αντιμετωπίσουν τις επιθυμίες των φτωχών και εργατικών τάξεων στον κόσμο, καθώς και τα περιβαλλοντικά θέματα, με πιο δίκαιο και σωστό τρόπο.[17] Το κίνημα είναι πολύ ευρύ και περιλαμβάνει εκκλησιαστικές οργανώσεις, εθνικοαπελευθερωτικές ομάδες, αριστερά κόμματα, οικολόγοι, αγροτικές συντεχνίες, αντιρατσιστικές οργανώσεις, αναρχικούς, κ.ά. Κάποιοι ζητούν μεταρρυθμίσεις (για ένα πιο ανθρώπινο είδος καπιταλισμού), ενώ άλλοι έχουν πιο επαναστατική προσέγγιση (υποστηρίζοντας εναλλακτικές προτάσεις στον καπιταλισμό) και άλλοι αντιδρούν θεωρώντας την παγκοσμιοποίηση ως καταστροφική για τη βιομηχανία και την απασχόληση της χώρας.Αναφορικά με το φλέγον θέμα της παγκόσμιας μετανάστευσης, η διαμάχη εκτυλίσσεται γύρω από τις αιτίες (σε τι βαθμό είναι εθελοντική ή υποχρεωτική, απαραίτητη ή όχι), αλλά και τις συνέπειες (κατά πόσο είναι ωφέλιμη ή όχι, αν συμφέρει κοινωνικά ή περιβαλλοντικά). Οι υποστηρικτές θεωρούν τη μετανάστευση απλά σαν μια διαδικασία κατά την οποία μέλη του εργατικού δυναμικού μπορούν να πάνε από μία χώρα σε άλλη για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, ενώ οι επικριτές δίνουν έμφαση στις αρνητικές συνέπειες, όπως την οικονομική, πολιτική και περιβαλλοντική ανασφάλεια, και επισημαίνουν τον συσχετισμό μεταξύ μετανάστευσης και της τεράστιας ανάπτυξης φτωχών συνοικιών σε πόλεις του αναπτυσσόμενου κόσμου. Σύμφωνα με το The Challenge of Slums, έκθεση που εξέδωσε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών το 2003, «η κυκλική φύση του καπιταλισμού, η αυξημένη ζήτηση για ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό σε σχέση με το ανειδίκευτο, και οι αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης — και ιδιαίτερα οι απότομες βελτιώσεις και επιδεινώσεις της οικονομίας ανά τον κόσμο που συμβάλλουν στην ανισότητα και τη μη ομοιόμορφη κατανομή του νέου πλούτου — συμβάλλουν στην τεράστια ανάπτυξη των φτωχογειτονιών»[18].Διάφορες πτυχές της παγκοσμιοποίησης θεωρούνται ζημιογόνες από πολλές ομάδες ακτιβιστών, καθώς και από εθνικιστές. Έτσι, περί τα τέλη της δεκαετίας του '90 σφυρηλατήθηκε ένα ετερόκλητο, διεθνές κίνημα το οποίο έγινε γνωστό κυρίως από τις αναταραχές, τις διαδηλώσεις και τις συγκρούσεις που ξέσπασαν το 1999 στο Σιάτλ των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Παρόμοιες συγκρούσεις επαναλήφθηκαν το 2001 στη Γένουα της Ιταλίας, στην 27η Σύνοδο των G8. Το κίνημα αυτό, το οποίο χαρακτηρίζεται κυρίως από έναν σοσιαλιστικό και οικολογικό χαρακτήρα, δεν έχει συγκεκριμένο όνομα. Ο όρος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση ή κατά της παγκοσμιοποίησης χρησιμοποιείται συχνά από τα ΜΜΕ, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση, καθώς πολύ συχνά οι ακτιβιστές αντιτίθενται σε συγκεκριμένες πτυχές της παγκοσμιοποίησης και όχι σε ολόκληρο το φαινόμενο. Ακτιβιστές όπως ο Νόαμ Τσόμσκι είπαν ότι ο όρος αυτός δεν έχει νόημα, αφού στόχος του κινήματος είναι η παγκοσμιοποίηση της δικαιοσύνης[19] (βλ. Κίνημα Παγκόσμιας Δικαιοσύνης). Πολλοί ακτιβιστές έχουν ως σύνθημα το «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», το οποίο έχει δώσει ονόματα όπως το altermondialisme στα γαλλικά.Υπάρχουν πολλά είδη «αντι-παγκοσμιοποίησης». Σε γενικές γραμμές, οι πολέμιοι ισχυρίζονται ότι τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης δεν ήταν αυτά που προβλέφθηκαν όταν ξεκίνησαν οι προσπάθειες για απελευθέρωση του εμπορίου και ότι πολλοί οργανισμοί που είναι αναμεμιγμένοι στο σύστημα της παγκοσμιοποίησης δεν λαμβάνουν υπ' όψη τα συμφέροντα των φτωχότερων χωρών, της εργατικής τάξης και του φυσικού περιβάλλοντος.Στο επίπεδο της οικονομίας, θεωρητικοί που υποστηρίζουν το δίκαιο εμπόριο δηλώνουν ότι το ελεύθερο εμπόριο χωρίς περιορισμούς ευνοεί τους πλούσιους σε βάρος των φτωχών.Ορισμένοι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης βλέπουν το φαινόμενο ως την προώθηση των συμφερόντων των εταιρειών, με πρόθεση να περιοριστούν οι ατομικές ελευθερίες στο όνομα του κέρδους. Υποστηρίζουν επίσης ότι η αυξανόμενη αυτονομία και δύναμη των εταιρειών καθορίζει την πολιτική των κρατών.Μερικές ομάδες που τάσσονται εναντίον ισχυρίζονται ότι η παγκοσμιοποίηση είναι ιμπεριαλιστική, και είναι ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στον πόλεμο του Ιράκ και συμβάλλουν στην εισροή κεφαλαίων στις ΗΠΑ αντί στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Έτσι, από μία άποψη, η «παγκοσμιοποίηση» είναι άλλος ένας όρος για την «αμερικανοποίηση», καθώς κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ είναι μια από τις πολύ λίγες χώρες που πραγματικά επωφελούνται από την παγκοσμιοποίηση.Η οικονομική κρίση που ξέσπασε στην ανατολική Ασία το 1997, ξεκινώντας από την εύθραυστη οικονομία της Ταϊλάνδης για να εξαπλωθεί γρήγορα στη Μαλαισία, την Ινδονησία και τη Νότια Κορέα και σιγά σιγά έγινε αισθητή σε όλο τον κόσμο, έδειξε τους νέους κινδύνους και την αστάθεια των ευμετάβλητων παγκοσμιοποιημένων αγορών. Η εκχώρηση χρημάτων που ακολούθησε από το ΔΝΤ ήταν υπό όρους για πολιτικές αλλαγές, κάτι οι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης είδαν ως νεοαποικιακό πλήγμα στην εθνική κυριαρχία των κρατών.Η κύρια αντίδραση είναι στην παγκοσμιοποίηση χωρίς περιορισμούς (νεοφιλελευθερισμός - laissez-faire καπιταλισμός), βασικοί εκφραστές της οποίας θεωρούνται κυβερνήσεις και άλλοι φορείς με μεγάλη δύναμη (όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα), οι οποίοι - σύμφωνα με τους πολέμιους - δεν ενδιαφέρονται για τον λαό, αλλά για τα συμφέροντα των εταιρειών. Πολλά συνέδρια και συναντήσεις μεταξύ υπουργών εμπορίου και οικονομικών των ισχυρών χωρών συνοδεύτηκαν από διαμαρτυρίες, καμιά φορά βίαιες, από ομάδες που αντιτίθενται στην εταιρική παγκοσμιοποίηση. Ορισμένοι έχουν εκφράσει την άποψη ότι η παγκοσμιοποίηση είναι ταυτόχρονα αναπόφευκτη συνέπεια αλλά και αιτία του νεοφιλελευθερισμού, η οποία συνίσταται κυρίως στην απελευθέρωση των αγορών κεφαλαίου και στην κατάργηση δασμών και ρυθμιστικών ελέγχων στις διεθνείς αγορές, με αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση πλούτου στα χέρια των πιο ανταγωνιστικών πολυεθνικών εταιρειών εις βάρος των επί μέρους τοπικών κοινωνιών.Ακτιβιστές που είναι εναντίον της παγκοσμιοποίησης αντιδρούν επίσης στο γεγονός ότι η τρέχουσα παγκοσμιοποίηση παγκοσμιοποιεί το κεφάλαιο και τις επιχειρήσεις, αλλά όχι τους ανθρώπους και τις συντεχνίες, υποδεικνύοντας τους αυστηρούς ελέγχους μετανάστευσης σε όλες σχεδόν τις χώρες και την απουσία εργατικών δικαιωμάτων σε πολλές χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.Άλλη μία πιο συντηρητική παράταξη που αντιτίθεται στην παγκοσμιοποίηση είναι οι εθνικιστές που υποστηρίζουν ένα ισχυρό κράτος και οι οποίοι φοβούνται ότι η παγκοσμιοποίηση συρρικνώνει τον ρόλο των εθνικών κρατών στη διεθνή πολιτική, καθώς και ότι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις τα αποδυναμώνουν. Παραδείγματα αυτής της αντίληψης είναι ο Πατ Μπιουκάναν και ο Ζαν Μαρί Λεπέν.Πολλοί έχουν επικρίνει την έλλειψη ενότητας και προσανατολισμού του κινήματος, αν και άλλοι, όπως ο Νόαμ Τσόμσκι έχουν δηλώσει ότι αυτή η απουσία συγκέντρωσης μπορεί να είναι και ένα δυνατό σημείο.<br />Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ I ΑΠως ορίζεται η τεχνολογία;Η Τεχνολογία είναι η πρακτική εφαρμογή των πορισμάτων των θετικών επιστημών με τη βοήθεια της μηχανής, καθώς και το σύνολο των γνώσεων γύρω απ' αυτή την εφαρμογή.Ιστορική αναδρομήΟ άνθρωπος στην προσπάθεια του να επιβιώσει επινόησε, αρχικά, απλά εργαλεία και μεθόδους, που προέρχονταν απ' την καθημερινή του εμπειρία. Οι προσπάθειες του αυτές, επειδή βοήθησαν στην κάλυψη σημαντικών αναγκών, εντάχθηκαν στα στοιχεία του ανθρώπινου πολιτισμού με τον όρο «τεχνική».Καθώς ο άνθρωπος εξελίχθηκε πνευματικά και προώθησε σταδιακά την επιστημονική σκέψη, προχώρησε και στην εφαρμογή των επιτευγμάτων στην πράξη. Έτσι επινόησε πρακτικές που στηρίζονταν πια στην επιστημονική γνώση, η οποία κατασκεύασε μηχανές. Τα επιτεύγματα αυτά επικράτησε ν' αναφέρονται με τον όρο «τεχνολογία», ώστε να είναι σαφής η σύνδεσή τους με την επιστήμη. Σήμερα πια ο όρος «τεχνολογία» χρησιμοποιείται παράλληλα με τον όρο «τεχνική» και σημαίνει την εφαρμοσμένη επιστήμη.Στη σημερινή εποχή η τεχνολογία έχει αναπτυχθεί θεαματικά κι εξελίσσεται μ' αλματώδη ταχύτητα. Παράλληλα με την επιστήμη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της ανθρώπινης ζωής και δράσης. Δίκαια, λοιπόν, η εποχή μας αποκαλείται «τεχνολογική» ή «εποχή της υψηλής τεχνολογίας».Ποια είναι τα θετικά αποτελέσματα της τεχνολογίας;<br />Αύξηση της γνώσης -> άνοδος του μορφωτικού επιπέδου,καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, απαλλαγή από προλήψεις,προκαταλήψεις, δεισιδαιμονίες, <br /> καλύτερη ταξινόμηση κι οργάνωση της γνώσης. Η γνώση γίνεταιεύκολα κοινωνικό αγαθό, με την πρόσβαση σε τράπεζες δεδομένων,βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια, κινηματογράφο κλπ., <br /> αύξηση του ενδιαφέροντος για την επιστήμη, διεύρυνση τηςεπιστημονικής έρευνας. Διείσδυση στο μικρόκοσμο και τομακρόκοσμο, ανάπτυξη της τεχνολογίας του διαστήματος,αναζήτηση ζωής σ' άλλους πλανήτες, <br />έγκαιρη κι έγκυρη πληροφόρηση σ' εθνική και παγκόσμια κλίμακα(έντυπος κι ηλεκτρονικός τύπος, διαδίκτυο κλπ.), <br />ικανοποίηση των βασικών αναγκών, βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, Β<br />ειδίκευση — παροχή διευκολύνσεων κι ανέσεων — ελάττωση μόχθου,αυτοματισμός, απλούστευση ζωής — αύξηση του ελεύθερου χρόνου, <br /> ποικίλες δυνατότητες για διασκέδαση και ψυχαγωγία (ραδιόφωνο,τηλεόραση, κινηματογράφος κτλ.), <br /> ευκολότερη επικοινωνία ατόμων και λαών — πολιτιστικήαλληλεπίδραση (τέχνη, γλώσσα κλπ.) — κοσμοπολιτισμός, <br /> πρόοδος της ιατρικής, πρόληψη και καταπολέμηση ασθενειών —αύξηση του μέσου όρου ζωής, <br /> ψυχική ικανοποίηση και χαρά απ' την αίσθηση της δημιουργίας, τηςκατάκτησης της γνώσης και της προσφοράς, <br /> έλεγχος της φύσης — σιγουριά λόγω της κυριαρχίας του ανθρώπουστον κόσμο, <br /> καινούργιες πηγές ενέργειας,<br /> αύξηση των τομέων απασχόλησης και των θέσεων εργασίας,<br /> αύξηση της παραγωγής κι ανάπτυξη όλων των κλάδων: εμπόριο,γεωργία, βιομηχανία — οικονομία χρόνου και χρημάτων, <br /> βελτίωση των συνθηκών εργασίας και δυνατότητα εκτέλεσης πολλώνκαι σημαντικών δραστηριοτήτων εξ αποστάσεως (τηλεργασία,τηλεχειρισμός κλπ.), <br />εξέλιξη μέσων μεταφοράς και συγκοινωνίας.Αίτια κακής χρήσης της τεχνολογίας<br /> Θεοποίηση της μηχανής,<br />προβολή των υλικών αξιών, κυνήγι του κέρδους, απληστία του ανθρώπου,<br /> παραμερισμός των ηθικών αξιών κι ανάδειξη νέων (π.χ. χρήμα), <br />απουσία πνευματικής καλλιέργειας, έλλειψη ιδανικών, ανηθικότητα, <br /> η «επιστήμη για την επιστήμη» κι όχι η «επιστήμη για τον άνθρωπο», <br /> αδυναμία προσαρμογής του ατόμου, σύγχυση λόγω της ταχύτατης εξέλιξης.Ποια είναι τα αρνητικά αποτελέσματα της τεχνολογίας;<br />Προσκόλληση στη μηχανή, υλιστική νοοτροπία — αδιαφορία για την πνευματική καλλιέργεια και απομάκρυνση απ' τη σφαιρική μόρφωση,<br />εξειδίκευση, πνευματική μονομέρεια, υπεροψία της δύναμης, μανία για τεχνολογική τελειότητα, απομάκρυνση των φυσικοθετικών επιστημών απ' τις ανθρωπιστικές, απώλεια του μέτρου — τεράστιοικίνδυνοι για την ανθρωπότητα, <br /> παθητικοποίηση του ανθρώπου, αφού η μηχανή αντικατέστησε τηνανθρώπινη σκέψη — ατονία της κριτικής σκέψης και του γόνιμουπροβληματισμού, υποβάθμιση της δημιουργικής φαντασίας —κατευθυνόμενη βούληση, εύκολη αποδοχή των μηνυμάτων, <br /> απώλεια των ηθικών αξιών κι αρχών, υποκρισία, ασυνέπεια,κυριαρχία των παθών (ατομισμός, φανατισμός κτλ.), <br /> κρίση θεσμών κι αξιών (οικογένεια, θρησκεία κτλ.), <br /> υποδούλωση του ατόμου στην τεχνολογία, στα υλικά αγαθά και τοχρήμα — υπερεργασία — απουσία στοιχειώδους ελεύθερου χρόνου ήσπατάλη του για εκτόνωση σε φτηνή διασκέδαση, <br /> άγχος απ' τους γρήγορους ρυθμούς της τεχνολογικής ανάπτυξης καιτην προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου να τους παρακολουθήσει— πίεση, ατομικισμός, ψυχολογικά προβλήματα, αυτοκτονίες,μαζοποίηση,<br /> αποξένωση των ανθρώπων, κρίση των διαπροσωπικών σχέσεων,έλλειψη ανεκτικότητας και συνεργασίας, μοναξιά, <br /> δημιουργία εγκεφαλικών ανθρώπων, έλλειψη ανθρωπιάς κιευαισθησίας — κοινωνικοί κίνδυνοι (βία, εγκληματικότητα,ναρκωτικά κτλ.),<br />καλλιέργεια στείρου ανταγωνισμού (διεθνούς ή μη) για το ποιος θα προσεγγίσει περισσότερο τ' αγαθά της τεχνολογίας,<br />υπερκατανάλωση, ικανοποίηση πλασματικών αναγκών,<br /> παραγκωνισμός του ανθρώπου απ' την εργασία — μείωση των θέσεων εργασίας, αύξηση της ανεργίας — δυσάρεστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες,<br />μετατροπή της εργασίας σε μηχανική ενέργεια, περιορισμός της πρωτοβουλίας και της δημιουργικής συμμετοχής του ανθρώπου — αποξένωση απ' τα προϊόντα, απουσία οποιασδήποτε χαράς, ψυχική κόπωση, ανία, κορεσμός,<br /> καλλιέργεια φανατισμού ή μεσσιανισμού απ' τα ΜΜΕ, προβολή ή επιβολή ηγετών, κατάργηση του ουσιαστικού διαλόγου, προπαγάνδα, παραπληροφόρηση, αποπροσανατολισμός του λαού απ' τα σημαντικά προβλήματα, εξυπηρέτηση συμφερόντων και σκοπιμοτήτων<br /> καταπάτηση των ανθρωπίνων ελευθεριών και δικαιωμάτων<br /> υπερπληθυσμός, αστυφιλία που υποβαθμίζουν συνεχώς την ποιότητα<br /> ασύδοτη εκμετάλλευση ή απομάκρυνση του ατόμου απ' τη φύση, εξάντληση των φυσικών πόρων — κλονισμός της υγείας,<br /> αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης λόγω της δημιουργίας των απαραίτητων στελεχών για το χειρισμό και τον έλεγχο των αυτοματοποιημένων συστημάτων — μονόπλευρη τεχνοκρατική παιδεία που παράγει ανθρώπους χωρίς ολοκληρωμένη προσωπικότητα<br /> προοδοπληξία, απομάκρυνση του ανθρώπου απ' την παράδοση και τιςαξίες που συνδέονται μ' αυτή (π.χ. τέχνη, γλώσσα κλπ.), <br />εκβιομηχανισμός κι εμπορευματοποίηση της τέχνης, η οποία δενυπηρετεί πια το αισθητικά ωραίο, <br /> άνιση κατανομή των τεχνολογικών επιτευγμάτων στους λαούς,διεύρυνση του χάσματος, <br /> πολιτιστική διείσδυση των αναπτυγμένων χωρών μέσω τηςτεχνολογίας — οικονομική εξάρτηση των λιγότερο αναπτυγμένων —επιβολή του δίκαιου του ισχυρού, <br /> ανάπτυξη φοβερών εξοπλισμών που απειλούν όχι μόνο την ειρήνη αλλάκαι την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου στη γη.Λύσεις<br />Συνειδητοποίηση των αρνητικών σημείων της τεχνολογίας,ευαισθητοποίηση και προβληματισμός, <br /> χρήση της γνώσης με τη βοήθεια της ορθής λογικής, <br /> η μηχανή μέσον κι όχι σκοπός,<br /> ισόρροπη ανάπτυξη τεχνικού και πνευματικού πολιτισμού,<br /> ενεργοποίηση και συλλογική δράση, επικοινωνία, ενίσχυση της ηθικήςή κοινωνικής συνείδησης του ατόμου, <br /> περιορισμός της καταναλωτικής μανίας,<br /> μόρφωση μ' ανθρωπιστικό περιεχόμενο, καλλιέργεια της ψυχής κι όξυνση της κρίσης,<br /> επαναπροσδιορισμός της στάσης του ανθρώπου σε θέματαανθρωπιστικά, <br /> απαλλαγή από προκατασκευασμένα σχήματα σκέψης, <br /> επιστράτευση των πνευματικών ανθρώπων, <br />υπευθυνότητα των επιστημόνων.<br />ΕΠΙΣΤΗΜΗ (επίσταμαι (= γνωρίζω καλά))<br />Ο όρος επιστήμη με την ευρεία έννοια αρχικά δήλωνε το οργανωμένο σώμα της εξακριβωμένης και τεκμηριωμένης γνώσης. Ο πρώτος αυτός ορισμός διατυπώνεται στο έργο Θεαίτητος του Πλάτωνα όπου ένας από τους συνομιλητές αναφέρει ότι «έστιν ουν επιστήμη δόξα αληθής μετά λόγου», δηλαδή η επιστήμη αποτελεί βεβαιωμένη με λογικά επιχειρήματα γνώση. Στη σύγχρονη εποχή, ο όρος είναι πιο περιορισμένος και δηλώνει το σύστημα απόκτησης γνώσης με βάση την επιστημονική μεθοδολογία που βασίζεται στην επιστημονική έρευνα, καθώς και στην οργάνωση και ταξινόμηση της αποκτώμενης με αυτόν τον τρόπο γνώσης. Διακρίνουμε συνεπώς διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς που εντάσσονται συνήθως σε τέσσερις μεγάλες ομάδες, τις θετικές επιστήμες, τις εφαρμοσμένες επιστήμες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις κοινωνικές επιστήμες.Στην ενότητα συνεξετάζουμε την τεχνολογία, εφόσον αυτή συνιστά το σύνολο των πρακτικών εφαρμογών της επιστήμης. Η τεχνολογία είναι το πρακτικό αντίκρισμα των θεωρητικών πορισμάτων της επιστήμης) Στην πράξη αυτός ο διαχωρισμός σήμερα δεν είναι εφικτός αφού στο έργο των τεχνοκρατών συντίθενται επιστήμη και τεχνολογία<br />Α. ΘΕΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ<br />1.Αύξηση παραγωγής, εντατική / αποτελεσματική εκμετάλλευση φυσικού πλούτου2. Αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών - άνοδος βιοτικού επίπεδου - απελευθέρωση του ανθρώπου από το φυσικό καταναγκασμό - εξασφάλιση βιοτικών ανέσεων και ευκολιών.3. Aυτοματοποίηση / εκμηχάνιση εργασίας, απαλλαγή από τη σκληρή εργασία - βελτίωση των εργασιακών όρων - αύξηση του ελεύθερου χρόνου.4. Πρόληψη θεραπεία ασθενειών - αύξηση μέσου όρου ζωής - περιορισμός της θνησιμότητας.5. Εκμηδένιση των αποστάσεων - διευκόλυνση της επικοινωνίας - απελευθέρωση από προλήψεις, προκαταλήψεις δεισιδαιμονίες ικανοποίηση φιλομάθειας - ορθολογική προσέγγιση των πραγμάτων, αυτοπεποίθηση.6.Γενίκευση της παιδείας --> εκδημοκρατισμός της γνώσης και της κουλτούρας.Β. ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ1.Συσσώρευση εξοπλισμών --> απειλή πυρηνικού ολέθρου2.Εντατική και ανορθόλογη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων --> Ανατροπή της οικολογικής ισορροπίας.3.Διαμόρφωση αφύσικου, αντιανθρώπινου αστικού χώρου --> υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στις μεγαλουπόλεις.4.Αλλοτρίωση της εργασίας.5.Μηχανοποίηση - τυποποίηση ανθρώπινης συμπεριφοράς.6.Έλεγχος της επιστημονικοτεχνικής προόδου από πλέγματα πολιτικών-οικονομικών - στρατιωτικοβιομηχανικών συμφερόντων --> απειλή για τη δημοκρατία και τις συλλογικές κατακτήσεις.7.Διαιώνιση των προβλημάτων - όξυνση των οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων - διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα:α) στις προηγμένες και τις αναπτυσσόμενες κοινωνίες.β) στο εσωτερικό των ίδιων των προηγμένων κοινωνιών ανάμεσα σε μια ευημερούσα μειοψηφία και την πλειονότητα που βιώνει την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής τηςγ) διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στον επιστήμονα και στον απλό άνθρωπο.8.Κυριαρχία άκρατου ορθολογισμού - αλαζονεία - υπέρβαση του μέτρου.<br />ΑΝΑΛΥΣΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗΑ. Η ΗΘΙΚΗ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣΥπάρχει η άποψη ότι οι ηθικές, αξιολογικές κρίσεις, οι πολιτιστικές παραδόσεις και οι πολιτικές τοποθετημένες δεν επηρεάζουν με κανένα τρόπο και πολύ περισσότερο δεν καθορίζουν την επιστημονική γνώση. Δεν υπάρχει "καλό" και "κακό" στην επιστημονική γνώση. Ο Γαλιλαίος εκφράζει αρκετά καθαρά την παραπάνω άποψη."Τα συμπεράσματα των φυσικών επιστημών είναι αληθή και αναπόφευκτα και η κρίση του ανθρώπου δεν έχει να κάνει τίποτε με αυτά". <br />ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ : Κατά καιρούς έχει υποστηριχτεί η άποψη ότι η επιστήμη, οπότε και η πρακτική της εφαρμογή η τεχνολογία, πρέπει να έχουν ως βασικό τους γνώρισμα και αρχή την ουδετερότητα και κυρίως την απεμπλοκή των επιστημόνων από ηθικές ευθύνες για το πρακτικό αντίκρισμα των επιτευγμάτων τους στην ανθρώπινη ζωή. Πάγια θέση πολλών επιστημόνων και τεχνοκρατών αποτελεί η ηθική ουδετερότητα, σύμφωνα με την οποία η δική τους ευθύνη εξαντλείται στην έρευνα, στην ανακάλυψη της αλήθειας, στη διεύρυνση των ορίων του επιστητού, ενώ η ευθύνη για τις όποιες καταστροφικές εφαρμογές του έργου τους βαραίνει αποκλειστικά τους πολιτικούς - οικονομικούς κύκλους της κοινωνίας.Β. ΚΑΤΑΡΡΙΨΗ ΤΗΣ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣΗ αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι, επειδή ο κρατικός - ή άλλος - σχεδιασμός της επιστημονικής έρευνας δεν διαμορφώνεται με μοναδικό κριτήριο την ανακάλυψη της αλήθειας για τον κόσμο, αλλά επηρεάζεται από κοινωνικούς και πολιτικούς παράγοντες, όπως άλλωστε και η εκπαίδευση του επιστήμονα, η ιδέα της ουδετερότητας της επιστήμης είναι μάλλον έκφραση ενός ιδανικού και όχι μιας πραγματικότητας. Κοινωνικοί, πολιτικοί, οικονομικοί και πολιτιστικοί παράγοντες επηρεάζουν την επιστήμη, όπως και κάθε άλλο κοινωνικό θεσμό.ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ· ο επιστήμονας αποτελεί ενεργό μέλος της εθνικής - πολιτικής κοινότητας - > διαμορφώνει αντίστοιχα εθνική - πολιτική συνείδηση, αποκτά κατάρτιση αλλά και μόρφωση από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και το ιδιαίτερο πολιτιστικό περιβάλλον της χώρας του, επηρεάζεται κατ' ανάγκη από τα χαρακτηριστικά και τις κοινωνικές - πολιτικές - οικονομικές συνθήκες που επικρατούν.· το επιστημονικό έργο χρηματοδοτείται από κονδύλια του κρατικού προϋπολογισμού, από μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες - στρατιωτικές βιομηχανίες, οπότε εξορισμού είναι περιορισμένη η ελευθερία του επιστήμονα.· στις τεχνοκρατούμενες κοινωνίες κάθε δραστηριότητα επηρεάζεται και συχνά καθορίζεται από τα προγράμματα τεχνοοικονομικής ανάπτυξης, τις επιταγές της ανταγωνιστικής οικονομίας που επιτάσσει τη μέγιστη παραγωγικότητα και αποδοτικότητα, οπότε και επιστρατεύεται στην προσπάθεια επίτευξης αυτού του σκοπού. Μια χώρα σήμερα θεωρείται μεγάλη δύναμη όταν έχει την ευχέρεια να εξάγει τεχνολογία - τεχνογνωσία σε άλλες, οπότε διαθέτει και τα μέσα για να ασκήσει οικονομική πίεση και πολιτική επιρροή σε αυτές. Έτσι σήμερα το επιστημονικό έργο έχει γίνει δύναμη για τη διαιώνιση της εξουσίας των ισχυρών - οικονομικούς παράγοντες, από πανίσχυρα κέντρα εξουσίας.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: η ιδέα της ουδετερότητας της επιστήμης είναι μάλλον έκφραση ενός ιδανικού και όχι μιας πραγματικότητας. Ο Ρ. Οπενχάιμερ, ο άνθρωπος που ευθύνεται για το σχέδιο Λος Άλαμος κατασκευής και δοκιμής της πρώτης ατομικής βόμβας, δήλωσε το 1976:"Η δουλειά μας άλλαξε τις ανθρώπινες συνθήκες ζωής. Η χρησιμοποίηση που της έγινε είναι υπόθεση των κυβερνώντων και όχι των επιστημόνων". Ωστόσο, μια τέτοια θέση, που απαλλάσσει τον επιστήμονα από την ηθική του ευθύνη, οδηγεί στην ηθική αλλοτρίωση και στην κοινωνική αποξένωση του επιστήμονα και του έργου του.Γ. "Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ"Η ανακάλυψη της αλήθειας με οποιοδήποτε μέσο και τίμημα. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα η περίπτωση με τους ναζιστές επιστήμονες, οι οποίοι κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έκαναν στα ανυπεράσπιστα θύματά τους πειράματα, τα οποία, ωστόσο οδήγησαν σε εντυπωσιακά αποτελέσματα και επιστημονικές επιτεύξεις. Ως άλλες περιπτώσεις μπορούν να αναφερθούν : η ατομική βόμβα, τα αμφιλεγόμενα πειράματα της γενετικής ιατρικής / μηχανικής, η επιστράτευση των κοινωνικών - ανθρωπιστικών επιστημών στην τελειοποίηση των σύγχρονων μηχανισμών πειθούς - προπαγάνδας και αποπροσανατολισμού των ανθρώπων.· Πρόκειται για επιστήμονες που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε προγράμματα με αντιανθρωπιστικό χαρακτήρα και επικίνδυνες εφαρμογές για τον άνθρωπο, που αποκηρύσσουν την ευθύνη τους για τις καταστροφικές επιδράσεις του έργου τους, που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στις πολεμικές βιομηχανίες, συμπράττουν με ανελεύθερα καθεστώτα."Το ότι σε πολύ κοντινό μέλλον δεν θα είναι η φύση που θα προσδιορίζει τον άνθρωπο αλλά ο άνθρωπος τον άνθρωπο, αυτό θα πρέπει να θεωρηθεί αισιόδοξο ή όχι;" Α. Τερζάκης<br />Δ. "Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ"Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝΕίναι δυνατόν ακόμη και σήμερα η επιστήμη να εμμένει στο σύνθημα "η αλήθεια για την αλήθεια" και να διακηρύσσει την πολιτική της ουδετερότητα ή μήπως είναι καιρός να κάνει την (αυτό)κριτική της και να αντιμετωπίσει την κοινωνική της ευθύνη ;ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ - ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ· Ο επιστήμονας όπως και κάθε άλλος πολίτης έχει πολλές ευθύνες, όμως έχει και πρόσθετες. Έχει ευθύνη απέναντι στην επιστήμη που υπηρετεί αλλά και στους ανθρώπους που επηρεάζονται από το έργο του -> ευθύνη να βρει τη ΜΕΣΟΤΗΤΑ ώστε και πιστός στις επιστημονικές αρχές να μένει και να αξιοποιεί την επιστήμη προς όφελος του συνόλου. -> ΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΕΝΝΟΟΥΜΕΝΗ και ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΕΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ που έχει καθήκον να επιτυγχάνει τον εξανθρωπισμό της ζωής και να υποδεικνύει λύσεις για τα καίρια προβλήματα της ανθρωπότητας.· "Η γνώση είναι δύναμη" (ΒΑΚΩΝ) και ο επιστήμονας ως φορέας αυτής της δύναμης είναι υπεύθυνος όχι μόνο για την έρευνα αλλά και για την εφαρμογή της . Άλλωστε δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιεί ως άλλοθι την άγνοια για τις τυχόν μακροπρόθεσμες εφαρμογές του έργου του, καθώς εργάζεται πάνω σε συγκεκριμένα προγράμματα και στο πλαίσιο μιας αυστηρά καθορισμένης και εξειδικευμένης εργασίας. <br />ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ· Οφείλει: να είναι δεκτικός στα νέα μηνύματα, να μην έχει παρωπίδες, να μην μένει αδιάφορος σε οποιοδήποτε κοινωνικό πρόβλημα, να αποδεσμεύεται από κομματικές προκαταλήψεις, μικρόψυχα πάθη, ιδιοτελείς σκοπούς, να απορρίπτει οποιαδήποτε παρέμβαση στο έργο του, να έχει συναίσθηση του κοινωνικού του χρέους, να διαθέτει συνείδηση λειτουργού, κοινωνική ευαισθησία, να συνεργάζεται με τα άλλα μέλη της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας για να αποτρέπει τη στρατιωτική εφαρμογή των επιτευγμάτων του, να διαφωτίζει το κοινό για ενδεχόμενους κινδύνους που απορρέουν από την εφαρμογή των ανακαλύψεών του με τη μορφή της εκλαΐκευσης για το ευρύτερο κοινό, να αναλαμβάνει ενεργητικούς ρόλους στην κοινωνική ζωή, "δεν μπορεί να είναι αμέριμνος θεατής δραστηριοτήτων που αντιλαμβάνεται ότι βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα βλάπτουν την κοινωνία των ανθρώπων είτε σε περιορισμένο χώρο είτε σε οικουμενικό επίπεδο". (Θ. Μαυρόπουλος, ). <br />ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ· Πλατιά - ανθρωπιστική καλλιέργεια, πολύπλευρα ενδιαφέροντα -> αποφυγή της πνευματικής μονομέρειας και αποσπασματικής / μονόπλευρης θεώρησης των πραγμάτων -> ορθές αξιολογικές προτεραιότητες, διαχωρισμός μέσων - σκοπών.· Ενισχυμένη κοινωνικοπολιτική συνείδηση, ανθρωπιστική και κοινωνική ευαισθησία -> ενίσχυση ηθικών αντιστάσεων στην αντιανθρωπιστική χρήση της γνώσης, αξιοποίηση του κύρους και της επιρροής που διαθέτει σε πολιτικούς κύκλους· Απεμπλοκή των επιστημόνων και του έργου τους από τους κύκλους πολιτικών - οικονομικών συμφερόντων· Κοινωνικός έλεγχος που περιορίζει την "ασυδοσία", αυθαιρεσία των επιστημόνων, διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών (νομοθετικό πλαίσιο).ΗΘΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ"πάσα επιστήμη χωριζόμενη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής πανουργία και ου σοφία φαίνεται" (Πλάτων) :· Ο επιστήμονας οφείλει παράλληλα με την επιστημονική κατάρτιση να συναισθάνεται το χρέος του στην κοινωνία, να διαθέτει βαθιά ηθική και κοινωνική ευαισθησία. Αυτή η ηθική προσωπικότητα μορφώνεται από τα πρώιμα χρόνια με την παρέμβαση της αγωγής. Η παιδεία που λαμβάνει το άτομο τόσο από την οικογένεια όσο και το σχολείο πρέπει να προσανατολίζει στις ηθικές και ανθρωπιστικές αξίες και όχι αποκλειστικά στη στείρα εξειδίκευση.· Γι΄αυτό οφείλει να είναι έντιμος, ακέραιος, φιλαλήθης, ανιδιοτελής, να έχει αυτοκυριαρχία, ταπεινοφροσύνη, μετριοπάθεια. αποφεύγοντας επικίνδυνες ιδεοληψίες και δογματισμούς, να τον διακρίνει αφιλοκέρδεια, σύνεση και περίσκεψη στις ενέργειες του· Το θάρρος, η παρρησία ενισχύουν την αποφασιστικότητά του να συγκρουστεί με ισχυρά συμφέροντα· Πρέπει να έχει πίστη σε υψηλά ιδανικά: τη δημοκρατία, την ειρήνη, την ισότητα και σεβασμό και υπακοή προς τους νόμους, να είναι προσηλωμένος στα ανθρωπιστικά ιδανικά: ανθρωπιά, δικαιοσύνη, σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας<br />ΓΕΝΕΤΙΚΗΕξελικτική πορείαΈνας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματα του προκάλεσε έντονες συζητήσεις στο τέλος του εικοστού αιώνα κι αναμένεται ν' απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας και των κοινωνιών και τον εικοστό πρώτο, είναι αυτός της Γενετικής. Το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα χαρακτηρίζεται απ' τη ραγδαία ανάπτυξη της γνώσης μας όσον αφορά τη δομή και την οργάνωση του γενετικού μας υλικού, του ϋΝΑ, την αποκρυπτογράφηση του γενετικού κώδικα, τη λειτουργία και τη ρύθμιση του DΝΑ. Γρήγορα συσσωρεύτηκαν πάρα πολλές επιστημονικές γνώσεις που οδήγησαν, μετά το 1970, σε μια ανάπτυξη των μεθοδολογιών απομόνωσης, ανάλυσης, σύνθεσης, πολλαπλασιασμού, παρέμβασης και τροποποίησης του γενετικού υλικού οποιουδήποτε οργανισμού με τη μεταφορά και την έκφραση ξένου DΝΑ σ' άλλο άτομο, μ' αποτέλεσμα ορισμένοι να λένε ότι «οι Γενετιστές παριστάνουν το Θεό».ΣυνέπειεςΗ πρόοδος στη Γενετική είχε πρακτικές συνέπειες στην κλινική ιατρική, στην παραγωγή φαρμάκων, στον πειραματισμό σε ζώα, στη βιομηχανία, στη γεωργία και φαίνεται ότι οι εφαρμογές της είναι απεριόριστες. Οι δυνατότητες κι οι επιπτώσεις της Γενετικής είναι γνωστές, αλλά πολλοί έχουν αμφισβητήσει τις συνέπειες απ' την εφαρμογή αυτής της νέας γνώσης, φοβούμενοι ανεπιθύμητα ή καταστροφικά αποτελέσματα.Απ' τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η Γενετική έχει διεισδύσει πλέον κυριαρχικά στο πεδίο των ενδιαφερόντων των ανθρώπινων κοινωνιών, ενώ οι κατακτήσεις της αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τη ζωή μας. Γι' αυτό και κρίνεται σκόπιμο να προσδιοριστεί η σημασία των νέων όρων που αυτή εισήγαγε, η παρουσίαση των νέων μεθόδων που ανέπτυξε κι η καταγραφή των διλημμάτων που προκύπτουν απ' τη χρήση τους.ΒιοτεχνολογίαΑποτελεί ένα σύνολο από τεχνικές που έχουν σκοπό να διαφοροποιήσουν και να βελτιώσουν έναν οργανισμό (φυτό ή μικροοργανισμό) ως προς ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά του, είτε να βελτιώσουν ένα προϊόν μεταφέροντας σ' αυτό γονίδια από ένα άλλο είδος.Οι οργανισμοί που προκύπτουν απ' αυτή τη μεταφορά γονιδίων ονομάζονται γενετικά τροποποιημένοι ή μεταλλαγμένοι οργανισμοί, ονομασία που δηλώνει ότι δεν πρόκειται για νέους, αλλά απλώς για διαφοροποιημένους οργανισμούς.Οι επιστήμες που συνθέτουν τη Βιοτεχνολογία είναι κυρίως η Γενετική Μηχανική, η Μοριακή Βιολογία, η Βιοχημεία κι η Μικροβιολογία.ΚλωνοποίησηΜέθοδος δημιουργίας ενός νέου εμβρύου απ' την ένωση απύρηνου ωαρίου με τον πυρήνα ενός σωματικού κυττάρου. Απ' την ένωση προκύπτει βιώσιμο έμβρυο με γενετικό υλικό κοινό μ' εκείνο του δότη (του οργανισμού απ' το σωματικό κύτταρο του οποίου προήλθε ο πυρήνας). Η κλωνοποίηση, μ' άλλα λόγια, επιτρέπει τη δημιουργία πανομοιότυπων αντιγράφων ενός οργανισμού.Ανάγνωση του ανθρώπινου γονιδιώματοςΟι συνέπειες της άμεσης πρόσβασης στο γενετικό υλικό είναι πολλές τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο:<br />διαπιστώθηκε η συνέχεια των βιολογικών όντων, καθώς έγινε φανερό ότι τα είδη δε διαφέρουν τόσο ως προς τον αριθμό των γονιδίων τους, όσο ως προς τη ρύθμιση της έκφρασής τους,<br />επιβεβαιώθηκε η μοναδικότητα κάθε ατόμου. Αυτό δηλ. που γνωρίζουμε φιλοσοφικά, το απέδειξε κι η επιστήμη, δίνοντας έτσι το απαραίτητο κίνητρο για την κατάρρευση του ρατσισμού,<br /> η δυνατότητα «ανάγνωσης» του γενετικού υλικού μάς επιτρέπει να διαγνώσουμε στο έμβρυο γενετικά νοσήματα, τα οποία μπορεί να εκδηλώνονταν νωρίς κατά την παιδική ηλικία. Βεβαίως η λέξη διάγνωση είναι κάπως παραπλανητική, αφού συνήθως αποτελεί διαδικασία η οποία βοηθά στη θεραπεία, ενώ στην περίπτωση των γενετικών νοσημάτων διάγνωση σημαίνει διακοπή της κύησης,<br /> η αποκωδικοποίηση του DΝΑ προσφέρει τη δυνατότητα παρασκευής νέων φαρμακευτικών προϊόντων, ικανών ν' αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά κληρονομικές ασθένειες.ΕυγονικήΕπανέρχεται στο προσκήνιο εξαιτίας των παραπάνω επαναστατικών ανακαλύψεων. Πρόκειται για το σύνολο των θεωριών αλλά και των πρακτικών που αποσκοπούν στη βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του ανθρώπου.Επιπλέον ορίζεται ως «επιστήμη της βελτίωσης της φυλής που δεν περιορίζεται στα ζητήματα των σωστών γάμων αλλά, ιδιαίτερα στην περίπτωση του ανθρώπου, ασχολείται μ' όλες τις επιδράσεις που μπορούν να δώσουν στις πιο προικισμένες φυλές περισσότερες ευκαιρίες να υπερισχύσουν έναντι των λιγότερο προικισμένων».Ο ευγονισμός διακρίνεται σε θετικό, ο οποίος επιδιώκει τη διάδοση των ευνοϊκών χαρακτηριστικών, και σ' αρνητικό, που θέλει να περιορίσει τη διασπορά των φυσικών ελαττωμάτων.Ερωτήματα - διλήμματαΟι παραπάνω εξελίξεις δημιουργούν ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα, που η ανθρωπότητα θα κληθεί ν' απαντήσει.<br />Για ποιες ασθένειες υπάρχει η επιστημονική γνώση, η οικονομική ευχέρεια και το ηθικό κύρος, ώστε να γίνεται προεμφυτευτική, προγεννητική ή μεταγεννητική διάγνωση και σε ποιον θα δίνονται αυτές οι πληροφορίες, ώστε να εξασφαλίζεται το απόρρητο;<br />Ποια άτομα ή φορείς θα έχουν στα χέρια τους το δικαίωμα να καθορίζουν ποια ανθρώπινα όντα θα ζήσουν και ποια θα πεθάνουν ή ποιοι θα έχουν προτεραιότητα στην εκπαίδευση, στις θέσεις εργασίας ή στις υπηρεσίες πρόνοιας;<br /> Είναι ηθικά, βιολογικά και νομικά επιτρεπτός ο πρόωρος τερματισμός της κύησης με μοναδικό λόγο ότι το φύλο του εμβρύου δεν είναι της αρεσκείας κάποιου μελλοντικού γονέα;<br /> Ποιος είναι ο «επιθυμητός τύπος» ανθρώπου; Είναι άραγε ο υγιής, ο ευφυής, ο ανεξάρτητος κι ο ηθικός τύπος ή ένα πειθήνιο όργανο για την παραγωγή συγκεκριμένου κάθε φορά έργου;<br />Μήπως θα έπρεπε να δημιουργηθεί εθνική τράπεζα με γενετικά δεδομένα, στην οποία θα κατατίθεται το μοριακό (DΝΑ) αποτύπωμα όλων των κατοίκων μιας χώρας; Μια τέτοια τράπεζα θα συμπλήρωνε το παραδοσιακό αρχείο δακτυλικών αποτυπωμάτων και θα συνέβαλλε άμεσα στην επίλυση πολλών ιατροδικαστικών προβλημάτων;<br />Μέχρι πού θα φτάσει η επιστήμη; Στη δημιουργία π.χ. κλωνοποιημένων ανθρώπων;<br />Επιτρέπεται η παρέμβαση στον εγκέφαλο για τη «βελτίωση» των ανθρώπων;<br />Μήπως η ανθρωπότητα οδηγείται σ' ένα γενετικό ρατσισμό, σε μια ναζιστικού τύπου ευγονική; <br /> Πόσο ασφαλή είναι τα μεταλλαγμένα προϊόντα; Μήπως οδηγούν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις και τελικά σε μη αναστρέψιμη μόλυνση του περιβάλλοντος;<br /> Μήπως όλα αυτά αποτελούν ύβρη του ανθρώπου, ο οποίος θέλει να αντικαταστήσει το Δημιουργό, μην κατέχοντας τα μυστικά της Δημιουργίας;<br /> Η ανθρωπότητα θ' αφεθεί στα χέρια των λίγων μικρών «θεών» που θ' ανακαλύπτουν ή θα δημιουργούν τη γνώση, ή στα χέρια της ολιγαρχίας που θα τη διαχειρίζεται; Ποιοι θα αποτελούν αυτή την ολιγαρχία και ποιους ή τι θα υπηρετεί; Οικονομικά συμφέροντα, πολιτικές αποφάσεις, κοινωνικές σκοπιμότητες;<br />Όλα τα παραπάνω ερωτήματα επισημαίνουν τον κίνδυνο:<br /> ί. ενίσχυσης των κοινωνικών ανισοτήτων,ϋ. δημιουργίας μιας κατευθυνόμενης ανθρωπότητας υπό την εξουσία λίγων, ίίί. δηλητηριασμού της φύσης.Βιο-ηθικήΦυσική συνέπεια όλων αυτών υπήρξε η ανάπτυξη της Βιοηθικής, η οποία μελετά τα ηθικά προβλήματα που γεννά η σύγχρονη τεχνολογία, η ιατρική κι η γενετική και κυρίως η ανθρώπινη παρέμβαση στη βιολογική διαδικασία. Στην Ελλάδα, η ίδρυση του «Οργανισμού Βιοηθικής» υπήρξε καρπός της συνειδητοποίησης της κρισιμότητας αυτών των ζητημάτων κι αναμένεται να βοηθήσει προς την κατεύθυνση:ί. της έγκυρης ενημέρωσης, της υγείας και της ασφάλειας επιστημόνων καιπολιτών απ' τη χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, <br />ίί. της εξασφάλισης του απορρήτου των γενετικών πληροφοριών, <br />ίίί. της προστασίας των γενετικών δικαιωμάτων τόσο των φορέων γενετικών ασθενειών όσο και των παιδιών τους.<br />ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ <br />ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣΣτην ιατρική : <br />έλεγχος – πρόληψη – διάγνωση – θεραπεία των κληρονομικά μεταδιδόμενων ασθενειών – διάγνωση της προδιάθεσης σε συγκεκριμένη ασθένεια και έγκαιρη θεραπεία<br /> εφαρμογές στον τομέα της έρευνας για τη θεραπεία ανίατων ασθενειών, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον , καρκίνος…, ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου<br />εξέλιξη στο φαρμακευτικό τομέα = παραγωγή φαρμακευτικών σκευασμάτων με αποκλειστική εφαρμογή στο γονότυπο του κάθε ασθενούς (οι επιστήμονες θα μπορούν να ελέγχουν κάθε ασθενή για δεδομένα γονίδιά του και να γνωρίζουν ποιο είναι το καταλληλότερο φάρμακο γι΄ αυτόν)<br /> δημιουργία τράπεζας μοσχευμάτων που λύνει το πρόβλημα εύρεσης κατάλληλων – συμβατών δοτών αλλά και καταστέλλει την ειδεχθή σημερινή πειρατεία οργάνων με απαγωγές παιδιών και ενηλίκων από τριτοκοσμικές χώρες<br />. προγεννητικός έλεγχος, ρύθμιση – βελτίωση της ανθρώπινης αναπαραγωγής, αποτροπή γενετικών ανωμαλιών<br />Εφαρμογές που ήδη γίνονται από τη βιοτεχνολογία στον τομέα της γεωργίας – κτηνοτροφίας = βελτίωση των ειδών, ρύθμιση -αύξηση- βελτίωση της αποδοτικότητας της γης, διατήρηση της βιοποικιλότητας, καταπολέμηση της πείνας.ΚΙΝΔΥΝΟΙΠειραματικές εφαρμογές με απρόβλεπτες για την ανθρώπινη ζωή συνέπειες:<br />κίνδυνος γεννήσεων θνησιγενών νεογνών με συγγενείς ανωμαλίες, πρόωρη γήρανση κλπ.<br />Κίνδυνος ανεύθυνης εμπορικής εκμετάλλευσης των προϊόντων της ανθρώπινης κλωνοποίησης από κύκλους οικονομικών συμφερόντων. Είναι εφιαλτική και αποκρουστική η προοπτική να δημιουργηθούν βιομηχανίες που παράγουν και εκμεταλλεύονται κλωνοποιημένα ανθρώπινα νεογνά ως αποθήκες ανταλλακτικών – μοσχευμάτων.<br />Η συγκέντρωση πληροφοριών για το γονιδιακό υλικό ενός πληθυσμού σε κεντρική βάση δεδομένων δημιουργεί κινδύνους. Πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος διαρροής αυτών των απόρρητων πληροφοριών, όσο κι αν εγγυώνται οι ειδικοί το αντίθετο. Ο κίνδυνος αυτός μεγαλώνει, όταν οι πληροφορίες περάσουν στον έλεγχο ιδιωτικών παραγόντων που εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη ζωή, ανοίγοντας το δρόμο στη δημιουργία ενός νέου βιολογικού ρατσισμούΠχ. εργοδότες που δε θα προσλαμβάνουν άτομα των οποίων η γονιδιακή ταυτότητα μαρτυρά μικρό «προβλέψιμο χρόνο ζωής» ή υπόνοια για άμεση ή μακροπρόθεσμη εκδήλωση ανίατης ασθένειας. Έτσι, γλιτώνουν χρηματικές αποζημιώσεις, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη , δεν δαπανούν χρήμα προσλαμβάνοντας και εκπαιδεύοντας «θνησιγενή» στελέχη.Πχ. ασφαλιστικές εταιρείες που θα βάζουν σε «μαύρη λίστα» και δεν θα ασφαλίζουν τους «υπόπτους» για επιβαρυμένο γενετικό υλικό πελάτες.<br />εφιαλτικό αλλά όχι τόσο μακρινό το σενάριο σύμφωνα με το οποίο στο μέλλον όλοι θα γνωρίζουμε το προβλέψιμο χρόνο ζωής από τη μέρα της γέννησής μας. Τι πρόκειται να συμβεί; Μέχρι τώρα μόνο ταινίες επιστημονικής φαντασίας έχουν τολμήσει να το υποθέσουν.<br /> φανταζόμαστε όμως ότι ο άνθρωπος θα έχει ανοίξει το κουτί της Πανδώρας: ένας νέος τύπος Καιάδα θα δημιουργηθεί στις κοινωνίες, καθώς μέσω του γονιδιακού ελέγχου και του αναπαραγωγικού κλωνισμού του ανθρώπου θα είναι εφικτή η κατά παραγγελία ανθρώπινη δημιουργία. Ο κόσμος θα διαχωρίζεται πλέον με γενετικά κριτήρια και η οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας θα στηριχτεί σε αυτά τα πληροφοριακά δεδομένα.«Το ότι σε πολύ κοντινό μέλλον δεν θα είναι η φύση που θα προσδιορίζει τον άνθρωπο, αλλά ο άνθρωπος τον άνθρωπο, αυτό πρέπει να θεωρηθεί αισιόδοξο ή όχι;»(Α.Τερζάκης)ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ – ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ – ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΔΙΚΛΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ<br />Η ιστορία της επιστημονικής σκέψης και του πολιτισμού αποδεικνύει ότι δεν μπορεί ο φόβος να αναστείλει την πρόοδο. Όπως σε κάθε νέο επιστημονικό επίτευγμα, έτσι και με την κλωνοποίηση είναι περισσότερο ο φόβος και η άγνοια που προκαλούν όλη αυτή την αναστάτωση και όχι η συνειδητή γνώση των ενδεχόμενων κινδύνων. Η άγνοια και οι φοβικές προκαταλήψεις δημιουργούν πανικό στο κοινό. Γι΄ αυτό είναι ανάγκη να διαφωτίζεται η κοινωνία και να εξοικειώνεται με τα επιτεύγματα της επιστήμης. Ένα επαρκώς ενημερωμένο κοινό είναι ένα απαιτητικό κοινό που ξέρει να διεκδικεί και να διασφαλίζει τα δικαιώματά του.<br />Επίσης είναι αναγκαία η σύσταση επιτροπών βιοηθικής και η σαφής διατύπωση κανόνων βιοηθικής (= κανόνες δεοντολογίας που προστατεύουν την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια από την επιστημονική ασυδοσία)<br />Έργο του νομοθέτη είναι η πρόληψη και η αποτροπή των αρνητικών συνεπειών της κλωνοποίησης. Μια νομοθεσία όμως που θα έχει διεθνή ισχύ, προκειμένου να μη δημιουργηθούν χώρες – παράδεισοι νομοθετικής/ επιστημονικής ασυδοσίας. Η νομοθετική παρέμβαση προϋποθέτει τη διάγνωση των διαγραφόμενων κινδύνων και τη σύγκρισή τους με τα ενδεχόμενα θετικά αποτελέσματα μιας γενετικής εφαρμογής.<br />Διάλογος, συνεργασία των μελών της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Οι ίδιοι οι επιστήμονες οφείλουν να περιφρουρήσουν το έργο τους από λογής αυθαίρετες παρεμβάσεις. Επίσης είναι αναγκαία η διάδοση της επιστημονικής γνώσης που αφορά το γονιδίωμα και τη γενετική έρευνα σε διεθνές επίπεδο καθώς και η πολιτιστική συνεργασία μεταξύ βιομηχανικών και αναπτυσσόμενων κρατών = ελεύθερη ανταλλαγή της επιστημονικής γνώσης και πληροφορίας.<br />Ενεργοποίηση και εφαρμογή των άρθρων που συνέταξε η Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της μοναδικότητας των ανθρώπων από επικίνδυνες επιστημονικές έρευνες.<br />Ευαισθητοποίηση – ενημέρωση – ετοιμότητα του κοινού απέναντι στην ενδεχόμενη απειλή παραβίασης των δικαιωμάτων. Σε αυτή την κατεύθυνση καίριος κρίνεται ο ρόλος της εκπαίδευσης στην κοινωνική ευαισθητοποίηση. <br />

×