T.C.              ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ             SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ               İKTİSAT ANABİLİM DALIDÜNYA BAN...
T.C.              ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ             SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ               İKTİSAT ANABİLİM DALIDÜNYA BAN...
Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğüne,      Bu çalışma, jürimiz tarafından İktisat Anabilim Dalında ...
i                                         ÖZET      DÜNYA BANKASI’NIN YAPISI, FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE’DE    FİNANSMANI DÜN...
iipiyasalarda sunulan diğer finansal alternatiflere göre daha ucuz ve esnek koşullartaşımaktadır. Türkiye’nin Dünya Bankas...
iii                                     ABSTRACTSTRUCTURE, ACTIVITIES OF THE WORLD BANK AND EVALUATION OFTHE WORLD BANK FI...
ivthe international financial markets. Funds that have been taken from World Bank byTurkey is focused on macroecononomic s...
v                                                    İÇİNDEKİLERÖZET ........................................................
vi             1.2.4.2. MIGA’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi .............. 21                        ...
vii2.7. Dünya Bankası’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi ....................... 41     2.7.1. Genel Olar...
viii    3.6.1. Proje Bazlı Kısmi Risk Garantisi ...................................................................... 75 ...
ix                                                  5.     BÖLÜM    FİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN PROJELERİN MALİ  ...
x     6.2.1. MEER Projesinin Tespiti ............................................................................... 118  ...
xi      7.6.3. Önceki CAS Programlarının Sonuçlarının Değerlendirilmesi ......................... 142               7.6.3....
xii                       KISALTMALAR LİSTESİAB        Avrupa BirliğiABD       Amerika Birleşik Devletleriage       Adı Ge...
xiiiGNI        Brüt Milli Gelir- Gross National IncomeGSMH       Gayri Safi Milli HasılaGSYİH      Gayri Safi Yurt İçi Has...
xivOECD     Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü-         Organization For Economic Cooperation And DevelopmentOED      U...
xvUNHCR    Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği-         United Nations High Commissioner for RefugeesUNICEF ...
xvi                                            TABLOLAR LİSTESİTablo 1: Dünya Bankası Grubu Şemsiyesi Altındaki Kuruluşlar...
xviiTablo 29: FSL Kredilerinde Kullanım Bağlantılı Geri Ödemelerde Vade Limitleri ......... 106Tablo 30: VSL Kredileri İçi...
xviii                                        GRAFİKLER LİSTESİGrafik 1: Dünya Bankası Grubu Kuruluşları......................
xix                                            EKLER LİSTESİEk 1: Dünya Bankası Ana Sözleşmesinin Madde, Kısım ve Çizelge ...
1                                        GİRİŞ       Bretton Woods Sisteminin önemli bir parçası olarak 1944 yılında kurul...
2Bankası ilişkiler daha güçlü hale gelmeye başlamış ve Türkiye’nin Dünya Bankasındakikredi portföyü artarak devam etmiştir...
3ekonomisi üzerindeki etkileri değerlendirilecek, konuya ilişkin tespit, eleştiri veönerilere yer verilecektir.         Yu...
4        Türkiye’de finansmanı Dünya Bankasınca sağlanan projelerin büyük bölümüIBRD kredileri ile finanse edilmesi sebebi...
5                                     1. BÖLÜM                  DÜNYA BANKASI GRUBU ve FAALİYETLERİ1.1. Dünya Bankasının T...
6güden Dünya Bankası 250 milyon ABD doları tutarındaki ilk krediyi Fransanın imarıiçin 1947 yılında vermiştir. Daha sonra ...
7kurulduğunu, bu kurum ve şirketlerin iş birliği ile yoksul ülkelere aslında ihtiyaçlarıolmayan ve bu ülkelere fayda getir...
8kurum gelişmenin farklı yönlerinde uzmanlaşmış olsa da hepsinin ortak bir amacıvardır: “yoksulluktan arınmış bir dünya ol...
9       Dünya Bankası Grubu altındaki kuruluşlara ilişkin bilgiler aşağıdaki tablodaözetlenmiş olup ayrıntılı bilgilere mü...
10dönüştürülmesi vb.) ile borçlanabilirler. IBRD, genel olarak, yoksulluğun azaltılması,sosyal    hizmetlerin   sağlanılma...
11bu ülkelerin ödemeler dengesinde önemli bir yük oluşturmayacak koşullarla sağlamak”hükmü bulunmaktadır (IDA, 1960:3).   ...
121.2.2.2. IDA’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi1.2.2.2.1. Sağlanan Fonlar           Kuruluşundan bu yan...
13       Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere; IDA’nın 2004-2007 yılları arasındafaaliyetleri sonucunda zararlar söz kon...
14                                                                            Güney Asya                                 A...
15gerçekleştirememiştir. Bu nedenle, aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere, IDA İcraDirektörlerinin onayı neticesinde 2007...
161.2.3. Uluslararası Finansman Kurumu (International Finance Corporation - IFC)1.2.3.1. Genel Olarak IFC       Özel sektö...
17Almanya, %5.03 ile Fransa ve İngiltere tarafından sağlanmaktadır. Ülkeler sermayeoranında IFC’ de oy gücü elde etmektedi...
18       Grafik 4: IFC Fonların Ürün Bazında Dağılımı                  Kaynak: IFC Annual Report 2007, s.251.2.3.2.2. Önem...
191.2.3.2.3. Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı       Özel sektör aracılığıyla ekonomik kalkınmayı geliştirmeyi amaçla...
20         Genel olarak IFC tarafından sağlanan fonların bölgesel ve sektörel dağılımınabaktığımızda, IFC’ nin misyonuna d...
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Structure of the World Bank Group and Evaluation of  Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Structure of the World Bank Group and Evaluation of Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey

2,274

Published on

Structure of the World Bank Group and Evaluation of Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey, Thesis for Master of Science in Economics, Cukurova University Institute of Social Sciences, August 2008 (in Turkish)

The World Bank, built as an important part of the Bretton Woods System in 1944, undertook important missions and a pioneer role as an important actor for the development aid sources in the international monetary system. The Bank has supported important projects and government programmes in order to ensure economical and social improvement of the developing countries since it was founded. The mission of the Bank has transformed in order to accommodate with world conjuncture which is varied throughout time.

Nowadays, there are serious criticisms for the World Bank that has a mission of “working for a world free of poverty”. International Organizations, especially the World Bank, have responsibility for abating the disastrous affects of “Globalization” on both developing countries and their poor people.

Turkey became a member of The World Bank in the 1947 and the relationship has reached up today by solidifying. Various applications, notably, within the framework of “Liberalization Programme of Turkish Economy”, disclosed in 24th January 1980, have been implemented in the direction of liberalization in commodity, exchange, capital and labor markets. Parallel to these improvements, as with other international organizations, relationship between Turkey and World Bank started to be stronger and Turkey’s credit portfolio in World Bank continued increasingly.

World Bank credits have cheaper and more flexible conditions for member countries in general when they are compared with other financial alternatives issued in the international financial markets. Funds that have been taken from World Bank by Turkey is focused on macroecononomic stability, growth, increasing in productivity and major on competitive environment in markets.

In Turkey’s participation process to European Union, The Bank’s aids continued and coordinated works with IMF to provide economic stability has accelerated. The World Bank arranges the flow of credit by Country Assistance Strategy (CAS) which composes the outline of financial and technical support of The World Bank in Turkey since 2000.

International Organizations and countries, which are giving important financial supports to Turkey, have common strategies and cooperative efforts with the World Bank on Turkey. To benefit from these supports, Turkey should ensure the necessary coordination.

Published in: Education
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Hello my dear
    I am Modester by name good day. i just went to your profile this time true this site (www.slideshare.net) and i got your detail and your explanation in fact the way you explain your self shows me that you are innocent and maturity and also understand person i decided to have a contact with you so that we can explain to our self each other because God great everyone to make a friend with each other and from that we know that we are from thism planet God great for us ok my dear please try and reach me through my email address (modester4life4@yahoo.com) so that i can send you my picture true your reply we can know each other ok have a nice day and God bless you yours Modester
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,274
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
21
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Structure of the World Bank Group and Evaluation of Loans and Effects of World Bank Financed Projects in Turkey

  1. 1. T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALIDÜNYA BANKASI’NIN YAPISI, FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE’DEFİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN KREDİLERİN VE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Ergül HALİSÇELİK YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA, 2008
  2. 2. T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALIDÜNYA BANKASI’NIN YAPISI, FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE’DEFİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN KREDİLERİN VE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Ergül HALİSÇELİK DANIŞMAN: Doç. Dr. M. Fatih CİN YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA, 2008
  3. 3. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğüne, Bu çalışma, jürimiz tarafından İktisat Anabilim Dalında YÜKSEK LİSANSTEZİ olarak kabul edilmiştir.Başkan : Doç. Dr. M. Fatih CİN (Danışman)Üye : Prof. Dr. Murat DOĞANLARÜye : Doç. Dr. Harun ARIKANONAYYukarıdaki imzaların, adı geçen öğretim elemanlarına ait olduklarını onaylarım......./...../……. Prof. Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ Enstitü MüdürüNot: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekilve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat EserleriKanunundaki hükümlere tabidir.
  4. 4. i ÖZET DÜNYA BANKASI’NIN YAPISI, FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE’DE FİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN KREDİLERİN VE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Ergül HALİSÇELİK Yüksek Lisans Tezi, İktisat Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. M. Fatih CİN Ağustos 2008, 185 sayfa 1944 yılında “Bretton Woods Sistemi”nin önemli bir parçası olarak kurulanDünya Bankası, uluslararası parasal sistemde dünyadaki kalkınma yardımıkaynaklarının en önemli aktörlerinden birisi olarak öncü bir rol ve önemli misyonlarüstlenmiştir. Banka, kuruluşundan bu yana kalkınmakta olan ülkelerin ekonomik vesosyal gelişmelerini sağlayabilmek için önemli proje ve hükümet programlarınıdesteklemiştir. Bankanın misyonu zaman içinde değişen dünya konjonktürüne paralelolarak dönüşüm sergilemiştir. Günümüzde misyonunu “yoksulluktan arınmış bir dünya oluşturmak” olarakhedeflemiş olan Bankaya yönelik ciddi eleştiriler söz konusudur. Özellikleküreselleşmenin gelişmekte olan ülkeler, bu ülkelerdeki yoksul insanlar üzerindekiyıkıcı etkilerinin azaltılması yönünde başta Dünya Bankası olmak üzere, uluslararasıkuruluşlara önemli görevler düşmektedir. Türkiye, Dünya Bankasına 1947 yılında üye olmuş ve ilişkiler güçlendirilerekgünümüze kadar gelmiştir. Özellikle 24 Ocak 1980’de açıklanan Türk Ekonomisi’niliberalleştirme programı çerçevesinde mal, döviz, sermaye ve emek piyasalarındaserbestleşme yönünde çeşitli uygulamalara gidilmiştir. Bu gelişmelere paralel olarak,diğer uluslararası kuruluşlarla olduğu gibi, Türkiye-Dünya Bankası ilişkileri daha güçlühale gelmeye başlamış ve Türkiye’nin Dünya Bankasındaki kredi portföyü artmıştır. Genel olarak Dünya Bankası kredileri üye ülkeler için uluslararası mali
  5. 5. iipiyasalarda sunulan diğer finansal alternatiflere göre daha ucuz ve esnek koşullartaşımaktadır. Türkiye’nin Dünya Bankasından sağlamış olduğu fonlar daha çokmakroekonomik istikrar, büyüme ve verimlilik artışının sağlanması ile piyasalardarekabet ortamının oluşturulması üzerinde yoğunlaşmıştır. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde Banka yardımları devam etmişve ekonomik istikrarın sağlanması konusunda IMF ile koordineli çalışmalar hızkazanmıştır. Dünya Bankası Türkiye’de 2000 yılından itibaren, sağlayacağı mali veteknik desteğin çerçevesini oluşturan Ülke Destek Stratejisi (CAS) yöntemiyle krediakışını düzenlemektedir. Türkiye’ye önemli destekler veren uluslararası kuruluşlar ve ülkelerinTürkiye’deki strateji ve faaliyetleri, finansal destekleri ve Türkiye konusunda DünyaBankası ile işbirliği alanları söz konusudur. Bu desteklerden gerekli veriminalınabilmesi için bu konuda gerekli koordinasyonun sağlanması gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Dünya Bankası, IBRD, Proje ve Uyum Kredileri, Proje Döngüsü,MEER Projesi, Ülke Destek Stratejisi(CAS), Kredilerin Mali Koşulları.
  6. 6. iii ABSTRACTSTRUCTURE, ACTIVITIES OF THE WORLD BANK AND EVALUATION OFTHE WORLD BANK FINANCED PROJECTS AND ITS EFFECTS IN TURKEY Ergül HALİSÇELİK M.A. Thesis, Department of Economics Supervisor: Assist. Professor M. Fatih CİN August 2008, 185 pages The World Bank, built as an important part of the Bretton Woods System in1944, undertook important missions and a pioneer role as an important actor for thedevelopment aid sources in the international monetary system. The Bank has supportedimportant projects and government programmes in order to ensure economical andsocial improvement of the developing countries since it was founded. The mission ofthe Bank has transformed in order to accommodate with world conjuncture which isvaried throughout time. Nowadays, there are serious criticisms for the World Bank that has a mission of“working for a world free of poverty”. International Organizations, especially the WorldBank, have responsibility for abating the disastrous affects of “Globalization” on bothdeveloping countries and their poor people. Turkey became a member of The World Bank in the 1947 and the relationshiphas reached up today by solidifying. Various applications, notably, within theframework of “Liberalization Programme of Turkish Economy”, disclosed in 24thJanuary 1980, have been implemented in the direction of liberalization in commodity,exchange, capital and labor markets. Parallel to these improvements, as with otherinternational organizations, relationship between Turkey and World Bank started to bestronger and Turkey’s credit portfolio in World Bank continued increasingly. World Bank credits have cheaper and more flexible conditions for membercountries in general when they are compared with other financial alternatives issued in
  7. 7. ivthe international financial markets. Funds that have been taken from World Bank byTurkey is focused on macroecononomic stability, growth, increasing in productivity andmajor on competitive environment in markets. In Turkey’s participation process to European Union, The Bank’s aids continuedand coordinated works with IMF to provide economic stability has accelerated. TheWorld Bank arranges the flow of credit by Country Assistance Strategy (CAS) whichcomposes the outline of financial and technical support of The World Bank in Turkeysince 2000. International Organizations and countries, which are giving important financialsupports to Turkey, have common strategies and cooperative efforts with the WorldBank on Turkey. To benefit from these supports, Turkey should ensure the necessarycoordination.Keywords: World Bank, IBRD, Project and Policy Loans, Project Cycle, MEERProject, Country Assistance Strategy (CAS), Financial Conditions of the Loans
  8. 8. v İÇİNDEKİLERÖZET ................................................................................................................................. iABSTRACT..................................................................................................................... iiiKISALTMALAR LİSTESİ ........................................................................................... xiiTABLOLAR LİSTESİ .................................................................................................. xviGRAFİKLER LİSTESİ .............................................................................................. xviiiEKLER LİSTESİ .......................................................................................................... xixGİRİŞ................................................................................................................................ 1 1. BÖLÜM DÜNYA BANKASI GRUBU VE FAALİYETLERİ1.1. Dünya Bankasının Tarihçesi ........................................................................................ 51.2. Dünya Bankası Grubu ................................................................................................. 7 1.2.1. Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD)................................................. 9 1.2.2. Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA) ................................................................ 10 1.2.2.1. Genel Olarak IDA ............................................................................... 10 1.2.2.2. IDA’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi ................. 12 1.2.2.2.1. Sağlanan Fonlar .................................................................. 12 1.2.2.2.2. Önemli Finansal Göstergeler ............................................... 12 1.2.2.2.3. Donör Ülkelerin Yaptığı Katkılar ........................................ 13 1.2.2.2.4. Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı ............................... 13 1.2.2.2.5. Silinen Borçlar .................................................................... 14 1.2.3. Uluslararası Finansman Kurumu (IFC) ............................................................ 16 1.2.3.1. Genel Olarak IFC ............................................................................... 16 1.2.3.2. IFC’ nin 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi ............... 17 1.2.3.2.1. Sağlanan Fonlar ................................................................. 17 1.2.3.2.2. Önemli Finansal Göstergeler .............................................. 18 1.2.3.2.3. Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı .............................. 19 1.2.4. Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA) ..................................................... 20 1.2.4.1. Genel Olarak MIGA ............................................................................ 20
  9. 9. vi 1.2.4.2. MIGA’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi .............. 21 1.2.4.2.1. Sağlanan Fonlar ................................................................... 21 1.2.4.2.2. Önemli Finansal Göstergeler ................................................ 22 1.2.5. Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) .................... 23 1.2.5.1. Genel Olarak ICSID ............................................................................ 23 1.2.5.2. Türkiye’de Uluslararası Tahkim .......................................................... 24 1.2.5.3. ICSID’in 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi ................ 25 1.2.5.3.1. Faaliyetler ............................................................................ 25 1.2.5.3.2. Önemli Finansal Göstergeler ................................................ 26 2. BÖLÜM DÜNYA BANKASININ (IBRD) YAPISI İŞLEYİŞİ VE 2007 MALİ YIL PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ2.1. Dünya Bankasının Kuruluş Amacı ve Ana Sözleşmesi .............................................. 272.2. Dünya Bankasının Milenyum Kalkınma Hedefleri..................................................... 282.3. Dünya Bankasına Üyelik ve Üye Ülkelerle Olan İlişkiler .......................................... 302.4. Dünya Bankasına Üye Olan Ülkelerin Sermaye Payları, Oy Güçleri ve Temsilleri..... 312.5. Dünya Bankasının Örgüt Yapısı ve Yönetimi ............................................................ 32 2.5.1. Guvernörler Kurulu ......................................................................................... 32 2.5.2. İcra Direktörleri Kurulu ................................................................................... 34 2.5.3. Dünya Bankası Başkanı ................................................................................... 34 2.5.4. Dünya Bankası’nın Departmanları ................................................................... 35 2.5.4.1. Teknik Departmanlar........................................................................... 35 2.5.4.2. Yönetim ve Hukuk Departmanları ....................................................... 35 2.5.5. Kalkınma Komitesi .......................................................................................... 362.6. Dünya Bankasının Finansman Kaynakları ................................................................. 36 2.6.1. Bankanın Sermayesi ........................................................................................ 37 2.6.2. Banka Tarafından Yapılan Borçlanma ............................................................. 39 2.6.3. Dünya Bankasının Diğer Gelirleri .................................................................... 40 2.6.3.1. Faiz ve Taahhüt Gelirleri ..................................................................... 40 2.6.3.2. Hisse Senedi, Tahvil ve Bono Piyasalarından Elde Edilen Gelirler ...... 41 2.6.3.3. Bankanın Elde Etmiş Olduğu Karlar .................................................... 41
  10. 10. vii2.7. Dünya Bankası’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi ....................... 41 2.7.1. Genel Olarak.................................................................................................... 41 2.7.2. Sağlanan Fonlar ve Önemli Finansal Göstergeler ............................................. 42 2.7.3. Bankanın 2007 Mali Yılı Gelirleri.................................................................... 43 2.7.4. 2007 Mali Yılında Sağlanan Fonların Türleri Açısından Dağılımı .................... 44 2.7.5. 2007 Mali Yılında Sağlanan Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı ............... 45 2.7.6. 2007 Mali Yılında En Çok Fon Sağlanan Ülkeler ve Ülke Kredi Riskleri ......... 47 3. BÖLÜM DÜNYA BANKASI TARAFINDAN SAĞLANAN KREDİ TÜRLERİ VE DİĞER İMKÂNLAR3.1. Dünya Bankası Tarafından Sağlanan Kredi Türleri .................................................... 503.2. Yatırım (Proje) Kredisi Anlaşmaları ......................................................................... 51 3.2.1. Yatırım Kredisi Anlaşma Türleri...................................................................... 52 3.2.1.1. Özel Yatırım Kredileri (SIL) ................................................................ 53 3.2.1.2. Sektör Yatırım ve Koruma Kredileri (SIM).......................................... 54 3.2.1.3. Program Uyum Kredileri (APL)........................................................... 55 3.2.1.4. Hazırlık Kredileri (LIL) ....................................................................... 56 3.2.1.5. Teknik Yardım Kredileri (TAL) ........................................................... 58 3.2.1.6. Aracı Kurum Kredileri (FIL) ............................................................... 59 3.2.1.7. Acil İyileştirme (Yardım) Kredileri (ERL) ........................................... 603.3. Uyum (Program) Kredisi Anlaşmaları ....................................................................... 61 3.3.1. Uyum Kredisi Anlaşma Türleri ...................................................................... 63 3.3.1.1. Yapısal Uyum Kredileri ( SAL).......................................................... 65 3.3.1.2. Sektör Uyum Kredileri (SECAL) ....................................................... 66 3.3.1.3. Programlı Yapısal Uyum Kredileri (PSAL) ........................................ 67 3.3.1.4. Özel Yapısal Uyum Kredileri (SSAL) ................................................ 68 3.3.1.5. Rehabilitasyon Kredileri (RIL) .......................................................... 69 3.3.1.6. Borç Azaltma Kredileri (DRL)........................................................... 703.4. Karma Kredi Anlaşmaları .......................................................................................... 703.5. Dünya Bankası Kredilerinin Kullanım Koşulları........................................................ 713.6. Dünya Bankası Garantileri......................................................................................... 75
  11. 11. viii 3.6.1. Proje Bazlı Kısmi Risk Garantisi ...................................................................... 75 3.6.2. Proje Bazlı Kısmi Kredi Garantisi ..................................................................... 75 3.6.3. Politika Bazlı Garanti........................................................................................ 763.7. Dünya Bankası’nın Sağladığı Diğer İmkânlar ............................................................ 76 3.7.1. Proje Hazırlama İmkânı ................................................................................... 76 3.7.2. Dünya Bankası’nın Yönettiği Fonlardan Açılan Krediler ve Verilen Hibeler .... 77 3.7.3. Analiz ve Danışma Hizmetleri ......................................................................... 77 3.7.4. Kapasite Yaratmak........................................................................................... 783.8. Dünya Bankası’nın Kredi Kullanımı Hususunda Yaptırımları.................................... 79 4. BÖLÜM FİNANSMANI DÜNYA BANKASI’NCA SAĞLANAN PROJELERİN AŞAMALARI (PROJE DÖNGÜSÜ)4.1. Genel Olarak Proje Döngüsü ve WB Proje Döngüsü Kavramının Gelişimi ................ 804.2. Finansmanı Dünya Bankasınca Sağlanan Projelerin Aşamaları .................................. 82 4.2.1. Ülke Destek Stratejisi (CAS) ............................................................................ 83 4.2.2. Projenin Tespiti ............................................................................................... 85 4.2.3. Projenin Hazırlanması...................................................................................... 86 4.2.4. Projenin Değerlendirilmesi .............................................................................. 87 4.2.5. Müzakereler ve İkrazın Onaylanması ............................................................... 88 4.2.5.1. Müzakereler ........................................................................................ 88 4.2.5.2. İkrazın Onaylanması ........................................................................... 89 4.2.6. Projenin Uygulanması ve Uygulama Sırasında Denetim................................... 90 4.2.7. Projenin Uygulanması ve Tamamlanması ........................................................ 91 4.2.8. Proje Sonuçlarının Değerlendirilmesi............................................................... 924.3. Finansmanı WB’ca Sağlanan Projelerin Mevcut Statüleri Bakımından Durumları ..... 934.4. Projelerin Aşamalarında Tarafların Sorumlulukları.................................................... 94
  12. 12. ix 5. BÖLÜM FİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN PROJELERİN MALİ KOŞULLARININ ANALİZİ5.1. Ortak Finansman (Co-Financing) .............................................................................. 975.2. Dünya Bankası (IBRD) Kredilerinin Temel Koşulları............................................... 985.3. Dünya Bankası (IBRD) Kredi Sistemleri ................................................................... 98 5.3.1. Sabit-Ek Faizli Kredi (FSL) ............................................................................. 99 5.3.2. Değişken-Ek Faizli Kredi (VSL) ...................................................................... 995.4. FSL ve VSL Kredilerinin Karşılaştırılması .............................................................. 100 5.4.1. FSL ve VSL Kredilerin Benzerlikleri ............................................................. 100 5.4.2. FSL ve VSL Kredilerinin Farklılıkları............................................................ 102 5.4.2.1. Genel Farklılıklar .............................................................................. 102 5.4.2.2. Geri Ödeme Koşulları ....................................................................... 103 5.4.2.2.1. FSL Kredilerinin Geri Ödeme Koşulları ............................. 104 5.4.2.2.1.1. Taahhüt Bağlantılı Geri Ödeme Çizelgesi ......... 104 5.4.2.2.1.2. Kullanım (Disbursement) Bağlantılı Geri Ödeme Çizelgesi............................................... 105 5.4.2.2.2. VSL Kredilerinin Geri Ödeme Koşulları ............................ 1065.5. Dünya Bankası Ülke Kategorileri ve Geri Ödeme Koşulları .................................... 1075.6. Dünya Bankası Tarafından Türkiye’ye Sağlanan Kaynakların Mali Koşullarına İlişkin Tespit ve Öneriler………………………………………………………. ....... 1085.7. Finansmanı Dünya Bankasınca Sağlanan Projelerde Danışmanlık Ücretleri ............. 1115.8. Finansmanı Dünya Bankasınca Sağlanan Projelerin Fayda-Maliyet Analizine İlişkin Tespit ve Öneriler .................................................................................................... 113 6. BÖLÜM FİNANSMANI DÜNYA BANKASINCA SAĞLANAN ÖRNEK BİR PROJENİN (MEER PROJESİ) AŞAMALARININ VE MALİ KOŞULLARININ ANALİZİ6.1. Genel Olarak MEER Projesi ve Analizi ................................................................... 116 6.1.1. Proje Hakkında Genel Bilgiler ....................................................................... 116 6.1.2. Metodoloji ..................................................................................................... 1176.2. MEER Projesinin Proje Döngüsü Çerçevesinde Analizi ve İlgili Dokümanlar ......... 118
  13. 13. x 6.2.1. MEER Projesinin Tespiti ............................................................................... 118 6.2.2. MEER Projesinin Hazırlanması ..................................................................... 119 6.2.3. MEER Projesinin Değerlendirilmesi .............................................................. 120 6.2.4. MEER Projesine İlişkin Müzakereler ve İkrazın Onaylanması ....................... 121 6.2.4.1. MEER Projesine İlişkin İkraz Anlaşması ........................................... 121 6.2.4.2. MEER Projesine İlişkin Kullanım Mektubu ...................................... 122 6.2.4.3. Milletlerarası Anlaşmanın Onaylanmasına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı ................................................................................................ 122 6.2.5. Projenin Uygulanması ve Uygulama Sırasında Denetim................................. 123 6.2.6. MEER Projesinin Uygulanması ve Tamamlanması ........................................ 124 6.2.7. MEER Projesinin Sonuçlarının Değerlendirilmesi.......................................... 1266.3. MEER Projesinin Mali Koşullarının Analizi ............................................................ 126 6.3.1. Sağlanan Finansmanın Türü ........................................................................... 127 6.3.2. Kredi Sistemi ve Faiz ..................................................................................... 127 6.3.3. Kredinin Diğer Masrafları .............................................................................. 128 6.3.4. Projede Kullanılan Fonların Sektörel Dağılımı ............................................... 128 6.3.5. Projenin Maliyeti ve Finansmanın Planlanması .............................................. 129 6.3.6. Projenin Maliyeti ve Finansman Sonuçları ..................................................... 130 7. BÖLÜM DÜNYA BANKASI - TÜRKİYE İLİŞKİLERİ DÜNYA BANKASI KREDİLERİNİN TÜRK EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ7.1. Genel Olarak Türkiye Dünya Bankası İlişkileri ....................................................... 1337.2. Dünya Bankası İlişkilerinde Hazine Müsteşarlığının Fonksiyonu............................. 1347.3. Türkiye’nin Aktif Kredi Portföyü ve Sektörel Dağılımı ........................................... 1367.4. Dünya Bankası Kaynaklı Kredilerin Kullanım ve Geri Ödemeleri ........................... 1387.5. Dünya Bankası Kredilerinin Borç Servisi ................................................................ 1387.6. Ülke Destek Stratejileri (CAS) Programları ............................................................ 139 7.6.1. Genel Olarak Türkiye’nin CAS Programları .................................................. 139 7.6.2. Önceki CAS Programları ............................................................................... 140 7.6.2.1. FY 2000-2003 CAS Programı ........................................................... 140 7.6.2.2. FY 2004-2007 CAS Programı ........................................................... 140
  14. 14. xi 7.6.3. Önceki CAS Programlarının Sonuçlarının Değerlendirilmesi ......................... 142 7.6.3.1. 1993-2004 Dönemi Sonuçlarının Değerlendirilmesi .......................... 142 7.6.3.2. 2004-2007 CAS Programı Sonuçlarının Değerlendirilmesi ................ 1457.7. Ülke İşbirliği Stratejisi (CPS) .................................................................................. 150 7.7.1. Genel Olarak Ülke İşbirliği Stratejisi ............................................................. 150 7.7.2. Yürürlükteki Ülke İşbirliği Stratejisine İlişkin Anlaşmalar ve Temel Alanlar . 150 7.7.2.1. Anlaşmalar ........................................................................................ 150 7.7.2.2. Temel Alanlar ................................................................................... 152 7.7.2.2.1. Rekabetin ve İstihdam Olanaklarının Arttırılması............... 152 7.7.2.2.2. Adil İnsani ve Sosyal Kalkınma ......................................... 152 7.7.2.2.3. Kaliteli Kamu Hizmetlerinin Verimli Sunumu ................... 152 7.7.3. Yürürlükteki Ülke İşbirliği Stratejisi Raporu ve Ekleri ................................... 153 7.7.4. Yürürlükteki CPS’de Vurgulanan Noktalar ve Önerilerimiz ........................... 153 7.7.5. Türkiye’de WB’nın Diğer Uluslararası Kuruluşlar ve Ülkelerle İşbirliği ........ 156SONUÇ VE DEĞERLENDİRME ............................................................................... 159KAYNAKÇA ................................................................................................................ 164EKLER ......................................................................................................................... 176ÖZGEÇMİŞ ................................................................................................................. 185
  15. 15. xii KISALTMALAR LİSTESİAB Avrupa BirliğiABD Amerika Birleşik Devletleriage Adı Geçen EserAPL Program Uyum Kredileri -Adaptable Program LoanARIP Tarım Reformu Uygulama Projesi- Agricultural Reform Implementation ProjectBDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme KurumuBM-UN Birleşmiş Milletler- United NationCAS Ülke Destek Stratejisi -Country Assistance StrategyCPS Ülke İşbirliği Stratejisi-Country Partnership StrategyDBG-WBG Dünya Bankası Grubu-World Bank GroupDEİ Hazine Müsteşarlığı Dış Ekonomik İlişkiler Genel MüdürlüğüDİBS Devlet İç Borçlanma SenediDPL Kalkınma Politika Kredileri- Development Policy LendingDPT Devlet Planlama TeşkilatıDRL Borç Azaltma Kredileri-Debt Reduction LoanDTM Dış Ticaret MüsteşarlığıEA Çevre Değerlendirme Raporu-Environmental Assessment ReportECA Avrupa ve Orta Asya Bölgesi-Europe and Central Asia RegionERL Acil İyileştirme (Yardım) Kredileri-Emergency Recovery LoanEUR Avrupa Para BirimiFAO Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü- Food and Agriculture Organization of the United NationsFDI Doğrudan Yabancı Sermaye-Foreign Direct InvestmentFIL Aracı Kurum Kredileri-Financial Intermediary LoanFSL Sabit-Ek Faizli Kredi-Fixed-Spread LoanFSCL Sabit Faiz Tabanlı Tek Para Cinsi Kredisi- Fixed-Rate Single Currency LoanFY Mali Yıl-Financial YearGEF Küresel Çevre Kolaylığı- Global Environment Facility
  16. 16. xiiiGNI Brüt Milli Gelir- Gross National IncomeGSMH Gayri Safi Milli HasılaGSYİH Gayri Safi Yurt İçi HasılaHKK Hazine Müsteşarlığı Hazine Kontrolörleri KuruluHM Hazine MüsteşarlığıIBRD Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası- International Bank for Reconstruction and DevelopmentICB Uluslararası Rekabete Açık İhale- International Competitive BiddingICR Uygulama Tamamlama Raporu-Implementation Completion ReportsICSID Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi- International Centre for Settlement of Investment DisputesIDA Uluslararası Kalkınma Birliği-International Development AssociationIEG Dünya Bankası Bağımsız Değerlendirme Grubu- The World Bank Independent Evaluation GroupIFC Uluslararası Finansman Kurumu-International Finance CorporationIMF Uluslararası Para Fonu-International Monetary FundIPA Katılım Öncesi Mali Yardım-Instrument For Pre-AccessionISDS Birleştirilmiş Önlemler Veri Sayfası- Integrated Safeguards Data SheetJPY Japon Yenik.b.GSMH Kişi Başına Gayri Safi Milli HasılaKOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerLA İkraz Anlaşması-Loan AgreementLIBOR Londra Bankalararası Faiz Oranı- London Interbank Offered RateLIL Hazırlık Kredileri-Learning and Innovation LoanLRP Eşit Anapara Geri Ödemesi-Level Repayment of PrincipalMDA Temel Türevler Anlaşması-Master Derivatives AgreementMEDA Avrupa-Akdeniz Ortaklığı- Mediterranean Economic Development AreaMEER Marmara Depremi Acil Yeniden Yapılandırma Projesi- Marmara Earthquake Emergency Reconstruction ProjectMIGA Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı- Multilateral Investment Guarantee AgencyN/A Mevcut Değil, Uygulanabilir Değil- Not Available, Not Applicable
  17. 17. xivOECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü- Organization For Economic Cooperation And DevelopmentOED Uygulamaları Değerlendirme Departmanı- Operations Evaluation DepartmentOPEC Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü – Organization of the Petroleum Exporting CountriesPAD Proje Değerlendirme Dokümanı-Project Appraisal DocumentPCN Proje Konsept Notu-Project Concept NotePCM Proje Döngüsü Yönetimi- Project Cycle ManagementPGD Program Dokümanı-Program DocumentPID Proje Bilgi Dokümanı-Project Information DocumentPRS Yoksulluk Azaltma Stratejisi-Poverty Reduction StrategyPSAL Programlı Yapısal Uyum Kredileri- Programmatic Structural Adjustment LoanQAG Kalite Güvence Grubu -Quality Assurance GroupRIL Rehabilitasyon Kredileri-Rehabilitation LoanSA Özel Hesap-Special AccountSAL Yapısal Uyum Kredileri-Structural Adjustment LoanSECAL Sektör Uyum Kredileri-Sector Adjustment LoanSIL Özel Yatırım Kredileri-Specific Investment LoanSIM Sektör Yatırım ve Koruma Kredileri- Sector Investment and Maintenance LoanSOE Harcama Bildirimleri-Statements of ExpendituresSOPE Aktif Projeler-Status Of Projects In ExecutionSSAL Özel Yapısal Uyum-Special Structural Adjustment LoanSTÖ Sivil Toplum ÖrgütleriTAL Teknik Yardım Kredileri-Technical Assistance LoanTCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez BankasıTÜİK Türkiye İstatistik KurumuUNESCO Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu- United Nations Educational, Scientific and Cultural OrganizationUNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı- United Nations Development Programme
  18. 18. xvUNHCR Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği- United Nations High Commissioner for RefugeesUNICEF Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu – United Nations Childrens FundUSD Amerika Birleşik Devletleri DolarıVSL Değişken-Ek Faizli Kredi-Variable-Spread LoanWB Dünya Bankası-World BankWBI Dünya Bankası Enstitüsü-World Bank InstituteWHO Dünya Sağlık Örgütü-World Health Organization
  19. 19. xvi TABLOLAR LİSTESİTablo 1: Dünya Bankası Grubu Şemsiyesi Altındaki Kuruluşların Amacı........................... 9Tablo 2: 2007 Yılında IDA’ dan En Çok Kaynak Sağlayan 10 Borçlu Ülke...................... 12Tablo 3: IDA 2003-2007 Önemli Finansal Göstergeler ..................................................... 12Tablo 4: IDA’ ya Donör Ülkelerce Yapılan Katkılar ........................................................ 13Tablo 5: Ülke Bazında 2007 Mali Yılı Boyunca Silinen IDA Kredi Bakiyeleri ................. 15Tablo 6: IFC 2003-2007 Önemli Finansal Göstergeler ..................................................... 18Tablo 7: MIGA 2003-2007 Önemli Finansal Göstergeler ................................................. 22Tablo 8: T.C Hükümeti Aleyhine ICSID Bünyesinde Görülen Davalar............................. 26Tablo 9: Türk Şirketlerinin ICSID Bünyesinde Görülen Davaları ..................................... 26Tablo 10: Milenyum Kalkınma Programı Hedefleri ve Performans Ölçütleri .................... 29Tablo 11: Dünya Bankasında En Yüksek Sermaye Payına Sahip 11 Ülke, Türkiye’nin Sermaye Payları ve Oy Güçleri ......................................................................... 37Tablo 12: IBRD Önemli Finansal Göstergeler .................................................................. 42Tablo 13: IBRD Tarafından 2007 Mali Yılda Sağlanan Fonların Türleri Açısından Dağılımı ........................................................................................................... 45Tablo 14: Dünya Bankasınca 2007 Mali Yılında En Çok Fon Sağlanan Ülkeler ............... 48Tablo 15: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Özel Yatırım Kredileri (SIL) ............. 54Tablo 16: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Sektör Yatırım ve Koruma Kredileri (SIM)............................................................................................................... 55Tablo 17: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Program Uyum Kredileri (APL) ........ 56Tablo 18: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Teknik Yardım Kredileri (TAL) ........ 59Tablo 19: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Aracı Kurum Kredileri (FIL) ............. 60Tablo 20: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Acil İyileştirme Kredileri (ERL) ........ 61Tablo 21: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Kalkınma Politika Kredileri (DPL) .... 64Tablo 22: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Yapısal Uyum Kredileri (SAL) .......... 66Tablo 23: Türkiye’de Dünya Bankasınca Sağlanan Programlı Yapısal Uyum Kredileri (PSAL) ............................................................................................................ 68Tablo 24: Ülke Destek Stratejisinde (CAS) Bulunması Gereken Özellikler ...................... 84Tablo 25: Proje Döngüsünde Tarafların Sorumlulukları.................................................... 95Tablo 26: IBRD Kredi Masrafları ve Ertelemeler ........................................................... 101Tablo 27: IBRD Kredilerine İlişkin Ek Faiz (Spread) Oranları ....................................... 102Tablo 28: FSL Kredilerinde Taahhüt Bağlantılı Geri Ödemelerde Vade Limitleri ........... 104
  20. 20. xviiTablo 29: FSL Kredilerinde Kullanım Bağlantılı Geri Ödemelerde Vade Limitleri ......... 106Tablo 30: VSL Kredileri İçin Standart Ülke Koşulları .................................................... 106Tablo 31: IBRD Geri Ödeme Koşulları .......................................................................... 107Tablo 32: MEER Projesinin Ana Bileşenleri .................................................................. 119Tablo 33: Dünya Bankası Kaynaklarının Tahmini Kullanımı.......................................... 129Tablo 34: MEER Projesinin Tarihsel Gelişimi................................................................ 129Tablo 35: MEER Projesinin Finansman Planlanması ve Sonuçları.................................. 130Tablo 36: MEER Projesine İlişkin Olarak Alınan Kredinin Anapara Geri Ödeme Tablosu ........................................................................................................... 132Tablo 37: WB Grubu Kuruluşları ve Türkiye’nin Bu Kuruluşlara Sermaye Katkısı ....... 134Tablo 38: WB Kaynaklı Kredilerin Kullanım Geri Ödeme ve Yükümlülükleri ............... 138Tablo 39: Tahmini Borç Servisi Ödemeleri Özeti ........................................................... 139Tablo 40: II. CAS Temel Kalkınma Temaları ve Hedefler .............................................. 141Tablo 41: Genel Sonuçların Değerlendirilmesi ............................................................... 144Tablo 42: CAS Kalkınma Teması Sonuçlarının Türkiye’nin Stratejik Amaçları Çerçevesinde Değerlendirilmesi. ..................................................................... 146Tablo 43: Özel Sektör Dış Borç Stoku............................................................................ 148Tablo 44: Finansmanı IBRD ve IDA Tarafından Sağlanan Projelerin Kullanım ve Geri Ödeme Bilgileri .............................................................................................. 154Tablo 45: Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliği ................................................................... 157
  21. 21. xviii GRAFİKLER LİSTESİGrafik 1: Dünya Bankası Grubu Kuruluşları....................................................................... 8Grafik 2: IDA Fonlarının Bölgesel Dağılımı..................................................................... 14Grafik 3: IDA Fonların Sektörel Dağılımı ........................................................................ 14Grafik 4: IFC Fonların Ürün Bazında Dağılımı ................................................................ 18Grafik 5: IFC Tarafından Sağlanan Fonların Bölgesel Dağılımı........................................ 19Grafik 6: IFC Tarafından Sağlanan Fonların Sektörel Dağılımı ........................................ 19Grafik 7: IBRD’ nin Borçlanma ve Yatırımları ................................................................. 39Grafik 8: Dünya Bankasının 2007 Mali Yılı Sonu İtibariyle Özkaynak/Kredi Oranları ..... 40Grafik 9: IBRD’ nin Taahhüt Bazında Kredi Dağılımı ...................................................... 44Grafik 10: 2007 Mali Yılında IBRD tarafından Sağlanan Fonların Bölgesel Dağılımı ...... 46Grafik 11: 2007 Mali Yılında IBRD Tarafından Sağlanan Fonların Sektörel Dağılımı ...... 46Grafik 12: 2007 Mali Yılı Sonu İtibariyle Kredi Riski En Yüksek Olan 8 Ülke ................ 48Grafik 13: Garantili Yatırım Projelerinde Taraflar ve Aralarındaki Anlaşmalar ................ 72Grafik 14: Dünya Bankası Proje Döngüsü Yönetimi......................................................... 81Grafik 15: Dünya Bankası Proje Döngüsü ........................................................................ 82Grafik 16: Finansmanı Dünya Bankasınca Sağlanan Projelerin Mevcut Statüleri Bakımından Durumları ................................................................................... 93Grafik 17: Proje Döngüsünde Sorumluluklar. ................................................................... 95Grafik 18: MEER Projesinde Kullanılan Fonların Sektörel Dağılımı .............................. 129Grafik 19: Aktif Projelerin Sektörel Dağılım .................................................................. 137
  22. 22. xix EKLER LİSTESİEk 1: Dünya Bankası Ana Sözleşmesinin Madde, Kısım ve Çizelge Başlıkları ............... 176Ek 2: Dünya Bankası Ülke Kategorileri Tablosu ............................................................ 179Ek 3: MEER Projesine İlişkin İkraz Anlaşmasının Özeti ................................................ 180Ek 4: Türkiye’de Aktif Yatırım Projeleri ........................................................................ 183Ek 5: WB’nın Türkiye’deki Hedeflerinin Gerekçeleri ve Hedeflerle İlgili İlerlemeler..... 184
  23. 23. 1 GİRİŞ Bretton Woods Sisteminin önemli bir parçası olarak 1944 yılında kurulan DünyaBankası, IMF ile birlikte uluslararası parasal sistemde öncü bir rol üstlenmiştir. IMFküresel ekonomik istikrarın sağlanması ve sürdürebilirliği üzerinde yoğunlaşırken,Banka kuruluşundan bu yana kalkınmakta olan ülkelerin ekonomik ve sosyalgelişmelerini sağlayabilmek için önemli proje ve hükümet programlarını desteklemiş veuluslararası para yönetiminin bir parçası olarak dünyadaki kalkınma yardımıkaynaklarının en önemli aktörlerinden birisi olarak önemli misyonlar üstlenmiştir.Bankanın misyonu zaman içinde değişen dünya konjonktürüne paralel olarak dönüşümsergilemiş ve günümüzde Bankanın misyonu “yoksulluktan arınmış bir dünyaoluşturmak” olarak hedeflenmiştir. Dünya Bankası Grubu ile daha dar kapsamlı Dünya Bankası terimini birbiriylekarıştırmamak gerekir. Dünya Bankası Grubu, her biri nihai karar almaya yetkili üyeülkelerinin sahibi oldukları, birbiriyle yakın ilişki içerisinde koordineli bir şekildefaaliyet gösteren ancak farklı misyonlar üstlenmiş olan beş kuruluştan oluşmaktadır. Bukuruluşlar: Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD), Uluslararası KalkınmaBirliği (IDA), Uluslararası Finans Kurumu (IFC), Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı(MIGA) ve Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi (ICSID) dir. "Dünya Bankası" terimi ise bu beş kuruluştan sadece IBRD ile IDAyı ifadeetmekte olup çoğu zaman sadece IBRD için kullanılmaktadır. Diğer dört kuruma üyeolabilmek için öncelikle IBRD’ye üye olmak zorunluluğu bulunmaktadır. Türkiye’ninkullandığı kredinin çok büyük bölümü IBRD kaynaklı olduğundan, aksi ifadeedilmedikçe, Banka ya da Dünya Bankası deyimi IBRD’yi ifade edecek ve çalışmadadaha çok IBRD-Türkiye ilişkileri üzerinde durulacaktır. Türkiye, Dünya Bankasına 1947 yılında üye olmuş ve ilişkiler güçlendirilerekgünümüze kadar gelmiştir. Özellikle 24 Ocak 1980’de açıklanan Türk Ekonomisi’niliberalleştirme programı çerçevesinde mal, döviz, sermaye ve emek piyasalarındaserbestleşme yönünde çeşitli uygulamalara gidilmiştir. Bu tarihten sonra Türkiye-Dünya
  24. 24. 2Bankası ilişkiler daha güçlü hale gelmeye başlamış ve Türkiye’nin Dünya Bankasındakikredi portföyü artarak devam etmiştir. 1999 yılında gerçekleşen Marmara depreminden sonra, Türkiye’nin DünyaBankasından sağlamış olduğu kredilerde önemli artışlar gerçekleşmiştir. Sağlananfonlar daha çok makroekonomik istikrarın, büyümenin ve verimlilik artışınınsağlanması ile piyasalarda rekabet ortamının oluşturulması üzerinde yoğunlaşmıştır.Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde Banka yardımları devam etmiş veekonomik istikrarın sağlanması konusunda IMF ile koordineli çalışmalar hızkazanmıştır. 3 Nisan 2008 tarihi itibariyle Türkiye’de finansmanı Dünya Bankasınca sağlananproje sayısı (aktif, kapanan, düşen ve taslak halinde) 194’tür. Bu projelerin 167’si(%86’sı) yatırım kredisi ile finanse edilirken kalan 27’si (%14’ü) ise uyum kredileri ilefinanse edilmiştir. Yürürlükteki (aktif) proje sayısı 25 olup bunların 20 adedi yatırım(proje) kredisi ile finanse edilirken kalan 5’i temel olarak bütçe finansmanı amaçlıyapısal uyum programlarıdır. Dünya Bankası Türkiyeye sosyal güvenlik, kamusektörü yönetimi, kamu sağlığı, su tedariki ve kanalizasyon, çevre, tarım, inşaat, hukukreformu, enerji sektörü reformu konularında destek sağlamaktadır. Türkiye sağladığıkredi dışında, Dünya bankasının pozitif dışsallığından da faydalanmaktadır. BankaTürkiye’de kısmen ya da tamamen finanse ettiği proje ya da programlarla tecrübe vebilgilerini aktarmakta ve önerileriyle Türk ekonomisinin gelişimine katkılarsağlamaktadır (World Bank [WB] Projects & Operations, 2008). Bu çalışmada gerek dünyada gerekse Türkiye’de önemli proje ve hükümetprogramlarını destekleyen, dünyadaki kalkınma yardımı kaynaklarının enbüyüklerinden birisi olan ve uluslararası para yönetiminin bir parçası olarak 1944yılında kurulan Dünya Bankası Grubu’nu oluşturan kurumların yapısı, işleyişleri, 2007mali yılı performansları, Dünya Bankası’nca sağlanan kredi türleri ve diğer imkânlarınne olduğu ve finansmanı Dünya Bankasınca karşılanan projelerin safhaları üzerindedurulacaktır. Daha sonra ise finansmanı Dünya Bankasınca sağlanan projelerin malianalizine yer verilecektir. Son olarak, Bankanın Türkiye’de kısmen ya da tamamenfinanse ettiği proje ya da program kredilerinin finansal ve ekonomik koşullarıincelenerek, Türkiye-Dünya Bankası ilişkilerinden bahisle söz konusu kredilerin Türk
  25. 25. 3ekonomisi üzerindeki etkileri değerlendirilecek, konuya ilişkin tespit, eleştiri veönerilere yer verilecektir. Yukarıda kısaca bahsedilen amaçlara bağlı olarak hazırlanan tez çalışmamız,temel olarak altı bölüme ayrılmıştır. I. Bölümde Dünya Bankası Grubu’nu oluşturankuruluşlar tanıtılmaya çalışılacaktır. Bu kapsamda; Dünya Bankası Grubu’nuntarihçesine yer verilerek, Dünya Bankası Grubu’nu oluşturan İmar ve KalkınmaBankası (IBRD), Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA), Uluslararası Finans Kurumu(IFC), Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA), Uluslararası YatırımAnlaşmazlıkları Çözüm Merkezi (ICSID)’nin genel olarak amaçları, sağladıkları fonlarve faaliyetleri üzerinde durularak IBRD dışındaki kuruluşların 2007 mali yılıperformans değerlendirmelerine yer verilecektir. Çalışmamızın II. Bölümünde grubun en önemli kurumu olan, Türkiye’ninkullandığı kredinin çok büyük bölümünü de sağlayan, IBRD’nin kuruluşu, yapısı,işleyişi, hedefleri, üye ülkelerle ilişkileri, finansman kaynakları ve 2007 mali yılperformansı (borçlanması, gelirleri, sağlanan fonların türleri-bölgesel ve sektörel açıdandağılımları vb.) hakkında geniş bir değerlendirilme yapılacaktır. Çalışmamızın III. Bölümünde, Dünya Bankası tarafından sağlanan kredi türlerive diğer imkânlar üzerinde durulacaktır. Bu kapsamda sağlanan üç kredi türü olan“Yatırım (Proje) Kredisi”, “Uyum (Program) Kredisi” ve “Karma Kredi” anlaşmatürleri üzerinde ayrıntılı bir değerlendirme yapılacaktır. Türkiye’de Dünya Bankasıncasağlanan kredi türlerinden örnekler verilerek sağlanan garantiler ve diğer imkânlardanbahsedilecektir. Son olarak da Dünya Bankasının kredi verdiği ülkeler üzerindeki rolüve kredi kullanımı hususunda yaptırımları üzerinde durulacaktır. Tez çalışmamızın IV. Bölümünde, kuruluşundan günümüze gerek ekonomik vemali politikaların uygulanmasında gerekse yatırım projelerine teknik ve finansal desteksağlanmasında etkili olan Dünya Bankası’nın proje finansmanına bakışı, Dünya Bankasıprojelerinin gelişimi ve finansmanı Dünya Bankasınca sağlanan projelerin aşamaları(proje döngüsü) üzerinde durulacaktır. Bu kapsamda; Ülke Destek Stratejisi (CAS) veprojenin tespiti ile başlayıp, proje sonuçlarının değerlendirilmesi ile sona eren projedöngüsünün tüm aşamaları analiz edilecektir.
  26. 26. 4 Türkiye’de finansmanı Dünya Bankasınca sağlanan projelerin büyük bölümüIBRD kredileri ile finanse edilmesi sebebiyle, Tez çalışmamızın V. Bölümünde DünyaBankası (IBRD) kredi sistemleri (FSL Sabit Ek-Faizli Kredi ve VSL Değişken Ek-FaizliKredi), kredilerin temel koşulları, ülke kategorilerine göre kredi uygunlukları ve geriödeme koşulları incelenecektir. Bu kapsamda, kredinin türleri, vadesi, para cinsi, geriödeme ve geri ödememe süresi (grace period) ve kredi faizi analiz edilecektir. Ayrıca,maliyet hesaplamasında çoğu zaman dikkate alınmayan, ancak kredinin net maliyetininhesaplanmasında önemli bir yer tutan diğer maliyetleri (ön ödeme ücreti, taahhüt ücreti)üzerinde durularak Dünya Bankası tarafından Türkiye’ye sağlanan kaynakların malikoşullarına ilişkin tespit ve önerilere yer verilecektir. Son olarak finansmanı DünyaBankasınca sağlanan projelerdeki danışmanlık ücretleri ve bu projelerin fayda-maliyetanalizine ilişkin tespit, değerlendirme, eleştiri ve önerilere yer verilecektir. Tez çalışmamızın VI. Bölümünde ise Türkiye için en önemli projelerden birisiolan “Marmara Depremi Acil Yeniden Yapılandırma (MEER) Projesi”nin genel olaraktanıtılmasından sonra, gerek Çalışmamızın IV. Bölümünde yer alan proje döngüsüçerçevesinde aşamalarının gerekse Çalışmamızın V. Bölümünde yer alan hususlardâhilinde mali koşullarının analizi yapılacaktır. Çalışmamızın son bölümü olan VII. Bölümde ise, Bankanın Türkiye’de kısmenya da tamamen finanse ettiği proje ya da program kredileri ve Türkiye-Dünya Bankasıilişkilerinden bahsedilecektir. Bankanın Türkiye’ye sağladığı kredi dışında sağlamışolduğu pozitif dışsallıklardan da bahisle, söz konusu kredilerin Türk ekonomisiüzerindeki etkileri değerlendirilecektir. Dünya Bankası fonlarının Türkiye’demakroekonomik istikrar, büyüme, verimlilik artışı ve piyasalarda rekabet ortamınınsağlanması üzerindeki etkileri analiz edilecektir. Türkiye ile Dünya Bankası arasındakiÜlke Destek Stratejileri (CAS) ve Ülke İşbirliği Stratejisinden (CPS) bahisle bustratejiler ayrıntılı bir şekilde değerlendirilerek konuya ilişkin tespit, eleştiri ve önerilereyer verilecektir. Ayrıca Türkiye’de Dünya Bankası’nın diğer uluslararası kuruluşlar veülkelerle işbirliği konusu analiz edilmeye çalışılacaktır. Çalışmamızın “SONUÇ VE DEĞERLENDİRME” kısmında ise tezimizinönceki bölümlerinde yer alan konularla ilgili genel bir değerlendirme yapılacaktır.
  27. 27. 5 1. BÖLÜM DÜNYA BANKASI GRUBU ve FAALİYETLERİ1.1. Dünya Bankasının Tarihçesi Dünya Bankası, IMF ile birlikte 1946 yılından 1973 yılına kadar uluslararasıparasal sistemde geçerli olan “Bretton Woods Sistemi”nin önemli bir parçası olarakkurulmuştur. IMF ile birlikte kurulan Dünya Bankası Temmuz 1944’de yapılanBirleşmiş Milletler Para Konferansı’nın ardından 25 Haziran 1946 tarihindefaaliyetlerine başlamıştır. Konferansta başta Avrupa ülkeleri olmak üzere, II. Dünya Savaşı’ndan zarargören ülkelerin yeniden imarı üzerinde odaklanılarak, çok taraflı serbest ticaretolanaklarının açılması, tek taraflı dış alım sınırlandırmalarına veya devalüasyonlaraengel olunarak ekonomik işbirliğin sağlanması konularında mutabakat sağlanmıştır.IMF uluslararası parasal işbirliğinin ve ticaretin dengeli bir şekilde gelişmesineyardımcı olmak; ödemeler dengesi sıkıntısı çeken üye ülkelere kotaları oranında maddidestekte bulunarak ödemeler dengesi sorunlarına çözüm bulmak ve bunların bir sonucuolarak da küresel ekonomik istikrarın sağlanması konularında bir misyon üstlenmiştir.Dünya Bankası ise misyonunu; savaştan tahrip olmuş Batı Avrupa ülkelerinin yenideninşası ve bu ülkelerin savaş ekonomisinden sorunsuz bir biçimde çıkışınıkolaylaştırmak, azgelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin kalkınmasına yardımcı olmakolarak belirlemiştir (Korkmaz, 2003:10,24). Banka, özellikle II. Dünya Savaşının global ekonomide yarattığı tahribatlarıngiderilmesi amacıyla, IMF ile birlikte, ABD New Hampshire eyaletinin BrettonWoods şehrinde yapılan konferansta oluşturulmuş ve her iki kuruluş 1946 yılındaABD’nin başkenti Washington DC’ de fiilen çalışmaya başlamıştır. Dünya Bankası veIMF’ in kuruluş aşamasında konferansa katılan 44 ülkenin imzası vardır ve bu ülkeleraynı zamanda bankanın kurucu üyeleri olarak anılmaktadır (Rasgelener, 1990:3). Kuruluşunda II. Dünya Savaşı’nın neden olduğu yıkıntıyı gidermek amacını
  28. 28. 6güden Dünya Bankası 250 milyon ABD doları tutarındaki ilk krediyi Fransanın imarıiçin 1947 yılında vermiştir. Daha sonra da Hollanda, Danimarka ve Lüksemburg’a krediaçmıştır. Savaştan olumsuz etkilenen Avrupa ekonomisinin yeniden ayakları üzerindedurmasını sağlayacak yapılanmaya öncelik tanıyan Banka, ilgili ekonomiler için gerekliolan ithalatın finansmanını sağlamak doğrultusunda kredi açmıştır. Banka ana sözleşmesinin III. Maddesinin 5’inci bendinde “istisnai durumlardışında Banka kredilerinin ve Banka garantisinden yararlanan kredilerin imar (yenideninşa) ve kalkınma amaçlı olduğu” ifade edilmesine rağmen yukarıda belirtilen ülkelereithalatın finansmanı amacıyla verilen krediler dolaylı olarak ekonomilerinin yenideninşası ile ilgili olduğu için “istisnai durumlar” olarak değerlendirilmelidir (Korkmaz,2003:29). Savaş sonrası Avrupa’sının imarının ABD’nin sağladığı Marshall yardımı ilesağlanması sonucunda, bankanın amacında değişmeler olmuş ve Banka, gelişmekte olanülkelerin yatırım kredisi ihtiyaçlarını karşılama amacını güden bir yatırım ve kalkınmabankası haline gelmiştir (Eğilmez, 1996:64). Dünya Bankasının kuruluş ve işleyişine ilişkin düzenlemeler bankanın anasözleşmesinde (Articles of Agreement) yer almaktadır. Müteakip bölümlerde ayrıntılıolarak inceleyeceğimiz ana sözleşme zaman içerisinde çeşitli değişikliklere uğramıştır. Gelişmekte olan ekonomileri etkileyen krizler, acil durumlar ve savaş sonrasırehabilitasyon ihtiyaçları Bankanın faaliyetleri arasında önemli bir yer oluşturmuştur.Başlangıç misyonu zaman içinde değişen dünya konjonktürüne paralel olarak dönüşümsergilemiş ve günümüzde Bankanın misyonu “yoksulluktan arınmış bir dünyaoluşturmak” olarak hedeflenmiştir (WB About Us, 2008). Dünya Bankasının kuruluş, işleyiş ve misyonuyla ilgili çeşitli eleştiriler sözkonusudur. Bu eleştirilerden Perkins’e ait olanı oldukça dikkat çekicidir. Perkins;Dünya Bankasının II. Dünya savaşında yıkıma uğrayan ülkelerin toparlanmasına yardımetmek amacıyla kurulduğunu, ancak misyonunun bir süre sonra kapitalist sistemin ozamanki Sovyetler Birliği’ne üstünlüğünü kanıtlamaya dönüştüğünü belirtmektedir.Ayrıca, kapitalizmin ana unsurları olan çok uluslu şirketlerle sıcak ilişkiler
  29. 29. 7kurulduğunu, bu kurum ve şirketlerin iş birliği ile yoksul ülkelere aslında ihtiyaçlarıolmayan ve bu ülkelere fayda getirmeyen yatırımlar yapıldığını ifade etmektedir.Ayrıca, Perkins Dünya Bankasındaki sermaye ve buna bağlı oy dağılımına işaret ederek,Dünya Bankası’nın tıpkı Bretton Woods Sistemi’nin diğer kurumu olan IMF gibi,gerçekte “dünyanın bankası” ya da kurumu değil ABD’nin bankası-kurumu olduğunuve bunun sonucu olarak ABD’nin çıkarlarına hizmet ettiğini savunmaktadır (Perkins,2007, 3-5). Yukarıda belirtilen politikaların bir sonucu olarak, günümüzde Dünya Bankasıkaynaklarının yoksul ülkelere aktarılarak bu ülkelerin borçlandırıldığı, ancak gerçektehem aktarılan kaynakların hem de borçlandırılan ülke doğal kaynaklarının (özelliklepetrol), Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası kurumlarınca öngörülen istikrarpolitikaları ve yapısal uyum kriterlerinin de yardımıyla, başta ABD olmak üzere zenginülkeler ve o ülkelerin şirketlerine aktarılarak yoksul ülkelerin gerçekte sömürüldüğüyönünde ciddi eleştiriler söz konusudur.1.2. Dünya Bankası Grubu Dünya Bankası gerek dünyada gerekse Türkiye’de önemli proje ve hükümetprogramlarını destekleyerek, ülkelerin kalkınması konusunda kaynak sağlayan enönemli kurumlardan birisidir. Uluslararası para yönetiminin bir parçası olarak 1944yılında kurulan Dünya Bankası Grubu, her biri nihai karar almaya yetkili üyeülkelerinin sahibi oldukları, birbiriyle yakından ilişkili ve belirli bir koordinasyoniçerisinde faaliyet gösteren beş kuruluştan oluşmaktadır. Dünya Bankası Grubunu oluşturan Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası(IBRD), Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA), Uluslararası Finans Kurumu (IFC), ÇokTaraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA), Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları ÇözümMerkezi (ICSID) kaynak ve hesap yönünden birbirlerinden bağımsız kuruluşlardır.Ancak bunların hepsinin Başkanlığı Dünya Bankası (IBRD) Başkanı tarafındanüstlenilmiş olup idare, amaç ve işlevler bakımından da Dünya Bankası ile doğrudanilişki içerisinde bulunmaktadırlar. Her bir kuruluş, gelişmekte olan ülkelerde yoksullukla savaşım ve yaşamstandartlarının geliştirilmesi görevinde belirgin bir işlev üstlenmiştir. Gruptaki her bir
  30. 30. 8kurum gelişmenin farklı yönlerinde uzmanlaşmış olsa da hepsinin ortak bir amacıvardır: “yoksulluktan arınmış bir dünya oluşturmak” (WB Annual Report, 2007:4). "Dünya Bankası" terimi bu beş kuruluştan yalnızca IBRD ile IDAyı ifade eder.Yukarıda yer alan kurumların bir grupta toplanmış bulunması, beşinin başkanlığınıDünya Bankası (IBRD) Başkanının üstlenmiş olması, yönetim, amaç ve fonksiyonlarıbakımından bu kurumların Dünya Bankası ile doğrudan ilişkili bulunması ve bütün bukuruluşların kaynak ve hesapları bakımından birbirinden bağımsız olmakla birlikte,üyelik, amaçlar ve yönetim ilişkileri açısından Dünya Bankası şemsiyesi altındatoplanmış olmaları nedeniyle Dünya Bankası (IBRD) ile ilgili olarak yapılan ayrıntılıyorum ve değerlendirmelerin genel anlamda diğer kurumlar için de geçerli olduğunubelirtmemiz gerekir. Türkiye’ de şu an kişi başına milli gelir seviyesi olarak IDA’dan mezun1 olmuşülkeler arasında olduğundan, kullandığı kredinin çok büyük bölümü Uluslararası İmarve Kalkınma Bankası (IBRD) kaynaklıdır. Bu nedenle, aksi ifade edilmedikçe, Bankaya da Dünya Bankası deyimi IBRD’yi ifade edecek ve çalışmada daha çok IBRD-Türkiye ilişkileri üzerinde durulacaktır. Dünya Bankası Grubunun organizasyonu,kurumların amblemleriyle birlikte şematik olarak aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. WB Grubu IBRD IDA IFC MIGA ICSID Grafik 1: Dünya Bankası Grubu Kuruluşları Kaynak Dünya Bankası Web Sitesi 1 Türkiye 1973 yılında IDA’dan mezun olmuş, 1987 yılında aktif donör rolü üstlenmiştir. 2008 mali yılı için, Kişi Başına geliri $1.065 dan fazla ülkeler IDA’ dan mezun olmuş sayılmakta ve IBRD’ den kredi kullanmaktadır.
  31. 31. 9 Dünya Bankası Grubu altındaki kuruluşlara ilişkin bilgiler aşağıdaki tablodaözetlenmiş olup ayrıntılı bilgilere müteakip bölümde yer verilecektir. Tablo 1:Dünya Bankası Grubu Şemsiyesi Altındaki Kuruluşların Amacı Üye Sayıları ve Sermayeleri Kuruluşun Adı Kuruluş Amacı Kuruluş Üye Toplam Tarihi Sayısı Sermaye ($)Uluslararası İmar ve Orta Gelir grubunda (1500$ <Kalkınma Bankası k.b.GSMH < 5225$) yer alan ülkelerde 1945 185 189.718.000.000(IBRD) sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak.Uluslararası (k.b.GSMH < 1065 $) olan ülkelere uzunKalkınma Birliği 1960 165 167.926.000.000 vadeli düşük faizli kredi sağlamak.(IDA)Uluslararası Finans 1956 179 2.076.100.000 Özel sektör kuruluşlarına krediKurumu sağlamak.(IFC)Çok Taraflı Yatırım 1988 171 1.882.301.000 Yabancı yatırımcılara ev sahibi ülkelerinGaranti Kurumu politik risklerine karşı garanti vermek.(MIGA) Anlaşmazlıkların çözümünde hakemlik, 1966 144 -Uluslararası Yatırım ülkelerin yatırım ve yabancı sermayeAnlaşmazlıklarının kanunları, ikili yatırım anlaşmalarıÇözümü Merkezi üzerinde yayın, araştırma ve danışmanlık(ICSID) yapmak.Kaynak: HM Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü Dünya Bankası Projeleri Dairesi1.2.1. Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (The International Bank forReconstruction and Development - IBRD) 1945 yılında kurulmuş olan Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası’nın (DünyaBankası) 185 üyesi bulunmaktadır. Türkiye bu kuruluşa 1947 yılında üye olmuştur.IBRD, orta-gelirli ve yoksul olmakla birlikte kredi değerliliğine sahip ülkelerdeyoksulluğu; krediler, garantiler ve kredi dışı olanaklar aracılığıyla sürdürülebilirkalkınmaya destek vererek ve analitik ve danışma hizmetlerinde bulunarak azaltmayıhedeflemektedir. IBRD kârı azamileştirmeye çalışmadığı halde 1948 yılından bu yanaher yıl net gelir elde etmiştir. Elde ettiği kârlar birçok kalkınma faaliyetininfonlanmasında kullanılmakta ve mali gücüne katkıda bulunmaktadır. Dolayısıyla da,üye ülkelere düşük maliyette ve uygun koşullarda kaynak sağlayabilmektedir (WBAbout Us, 2008). IBRDden borçlanan ülkeler, ticari bankalardan yapacakları borçlanmalarakıyasla daha uygun şartlarda (düşük faiz, daha uzun vade, anapara ödemelerininbaşlamasından önce 3–5 yıllık ödemesiz bir dönem, döviz cinsi ve faizin
  32. 32. 10dönüştürülmesi vb.) ile borçlanabilirler. IBRD, genel olarak, yoksulluğun azaltılması,sosyal hizmetlerin sağlanılması, çevrenin korunması, yaşam standartlarınıniyileştirilmesi ve ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesi gibi amaçlarla ülkelere kredisağlamakta ve/veya bu amaçlarla yürütülen proje ve programları kısmen ya da tamamenfinanse etmektedir. IBRD söz konusu konularda uzmanlaşmış bir kurum olarak dadeğerlendirilebilir (Tünsoy, 2005:5). Üye ülkelerin sahibi bulundukları IBRDde oylama gücü, kredilerin tahsisindeönemli bir rol oynamaktadır. Oylama gücünün belirlenmesinde ise her üyenin göreceliekonomik gücüne göre hesaplanan sermaye payı dikkate alınmakta, bunun sonucuolarak da sermaye payı yüksek olan ülkeler Dünya Bankası’nın kaynaklarının tahsisi vekullanımı konusunda etkin olmaktadırlar. Ancak bu ülkeler aynı zamanda kuruluşunnasıl finanse edildiğinden ve paraların nasıl harcandığından müştereken sorumluolmaktadır. Dünya Bankası üyelerine sağladığı fonlarının büyük bölümünüsermayelerinden ziyade dünya finans piyasalarından borçlanma yolu ile sağlanmaktadır. Dünya Bankası ismi günümüzde Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD)ve Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA) için kullanılmaktadır. IBRD ve IDAmüştereken, ülkelerin gelişmişlik düzeyini dikkate alarak, gelişmekte olan ülkelerekredi (duruma göre ya düşük faizli ya da faizsiz kredi) ve hibeler sağlamaktadırlar.Dünya Bankası tarafından verilen kredilerin geri ödemeleri genellikle uzun dönemlidir.Banka şu anda akla gelebilecek hemen her sektör ve gelişmekte olan her ülkede binlerceprojeyle ilgilenmektedir.1.2.2. Uluslararası Kalkınma Birliği (International Development Assocation -IDA)1.2.2.1. Genel Olarak IDA Ayrı bir tüzel kişiliği olan IDA 1960 yılında kurulmuş olup, Türkiye aynı yıl bubirliğe üye olmuştur. IDA’nın şu an 166 üyesi bulunmaktadır. Birlik üye ülkeleriçerisinde piyasa koşullarında borçlanma kapasiteleri çok düşük veya hiç olmayan enyoksul kesimin kalkınması için ihtiyaç duyduğu finansmanı sağlamak için kurulmuştur.Bu amaç IDA’nın ana sözleşmesinin birinci maddesinde açıklanmıştır. Söz konusumaddede; “üye ülkelerden en az gelişmiş düzeyde bulunanlara, verimliliği ve yaşamstandartlarını yükseltmek suretiyle kalkınma amaçlarına katkıda bulunacak kredileri,
  33. 33. 11bu ülkelerin ödemeler dengesinde önemli bir yük oluşturmayacak koşullarla sağlamak”hükmü bulunmaktadır (IDA, 1960:3). IBRD ve IDA aynı merkezde faaliyet gösterir ve aynı personel ile aynıstandartlarla projeleri değerlendirir. Temel fark ise IDA kredileri, her üye ülkeye değil,kişi başına milli geliri “fakirlik çizgisi”2 altında kalan ülkelere verilmektedir. Ayrıca bu krediler, faizsiz ve 10 yılı geri ödemesiz olmak üzere 35–40 senevadeye yayılan imtiyazlı kalkınma kredilerdir. Bu nedenlerden dolayı IDA’nın sağladığıkrediler, IBRD’ nin sağlamış olduğu kredilerin şartlarından farklıdır. IDA eğitim,sağlık, temiz su gibi temel hizmetlerden daha iyi biçimde yararlanılmasına yardımcıolmaya çalışmakta ve ekonomik kalkınma ile istihdama yönelik reformlarla yatırımlaradestek vermektedir (Tünsoy, 2005:2). Birliğin sermayesi Dünya Bankası sermayesinden ayrı olduğu için hesapları daBankadan ayrı olarak tutulmaktadır. IDA’ ya üye olabilmek için öncelikle IBRD’ye üyeolmak gerekmektedir. IDA, yönetim, amaç ve fonksiyonlar bakımından IBRD ilebirlikte hareket etmektedir. IDA, 39’u Afrika’da olmak üzere dünyanın en fakir 80ülkesine yardım sağlayan en önemli kaynaklardan biridir. Aynı zamanda fakir ülkelerdetemel sosyal ihtiyaçlar için fon sağlayan en önemli kaynaktır (IDA, 2007:111). HM Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü Dünya Bankası Projeleri Dairesi’nin verilerine göre; Türkiye 1960 yılında kurulan IDA’nın kuruluş sermayesine 7milyon ABD Dolarlık katkı ile %0,76 oranında katılım sağlamıştır. Türkiye 1973yılında IDA’ dan mezun olmuş ve 1987 yılında aktif donör rolü üstlenmiştir (HazineMüsteşarlığı, 2008/c). Türkiye IDA kaynak artırımlarına bugüne kadar 142,37 milyon ABD Dolarıtutarında katkıda bulunmuştur. Türkiye’nin toplam oy sayısı 107.538 olup IDA içindekioy gücü % 0.64 oranındadır (IDA, 2007:111).2 “Fakirlik çizgisi” belli bir meblağın altındaki “kişi başına milli geliri” ifade eder. Bu rakam her yılgüncellenmekte olup 2008 mali yılı için US$1,065 olarak belirlenmişidir.
  34. 34. 121.2.2.2. IDA’nın 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi1.2.2.2.1. Sağlanan Fonlar Kuruluşundan bu yana IDA kredi ve hibelerinin toplam tutarı 181 Milyar Dolaraulaşmıştır. Son yıllarda ortalama yıllık 10 milyar dolarlık kaynak sağlayan birlik bukaynakların yaklaşık % 50 sini Afrika ülkelerine aktarmaktadır. 2007 mali yılındaIDA’nın sağlamış olduğu fon miktarı tarihi zirvesine ulaşarak 11,9 Milyar ABD Dolarıolarak gerçekleşmiştir. Bu miktar 2006 yılına göre yaklaşık %25 daha fazladır.Sağlanan fonların 5,8 Milyar ABD Dolarlık kısmını Afrika ülkeleri kullanmıştır (WBAnnual Report, 2007:3-5). Bu birlikten 2007 mali yılı3 içinde en çok kaynak kullanan 10 ülke aşağıdakitabloda gösterilmiştir. Tablo 2: 2007 Yılında IDA’ dan En Çok Kaynak Sağlayan (Hibe Dâhil) 10 Borçlu Ülke Ülkeler Kaynak Miktarı (Milyon ABD Doları) Hindistan 2.251 Pakistan 885 Nijerya 750 Vietnam 712 Etiyopya 630 Uganda 540 Tanzanya 432 Kenya 395 Endonezya 389 Bangladeş 379 Kaynak:Dünya Bankası Resmi Web Sitesi.1.2.2.2.2. Önemli Finansal Göstergeler IDA’nın, mali tablolarına göre, 2003–2007 mali yıllarındaki önemli finansalgöstergeleri karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Tablo 3: IDA 2003-2007 Önemli Finansal Göstergeler (Milyon USD) Finansal Göstergeler 2003 2004 2005 2006 2007 Faaliyet Geliri 108 -1.684 -986 -2.043 -2.075 Kredi Bakiyesi 106.877 115.743 120.907 127.028 102.457 Toplam Kaynaklar 119.454 127.930 130.378 102.871 111.330 Taahhüt Bazında Sağlanan Fonlar 7.283 9.035 8.696 9.506 11.867 Desteklenen Toplam Proje Sayısı 141 158 165 173 189 Desteklenen Kalkınma Proje Sayısı 24 23 33 30 35 Kaynak: The World Bank Annual Report 2007, s.633 Banka mali yılı, 1 Temmuz ile başlayıp takip eden yılın 30 Haziranında sona ermektedir
  35. 35. 13 Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere; IDA’nın 2004-2007 yılları arasındafaaliyetleri sonucunda zararlar söz konusudur. Kurumun faaliyetleri sonucu 2007 maliyılı sonu itibariyle kaybı 2.075 Milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. 2007 maliyılında 35’ i kalkınma projesi olmak üzere toplam 189 proje desteklenmiş ve kredibakiyesi 2006 yılına göre yaklaşık 24,6 Milyar ABD Doları düşerek, 102,46 MilyarABD Doları olarak gerçekleşmiştir (WB Annual Report, 2007:63)1.2.2.2.3. Donör Ülkelerin Yaptığı Katkılar IDA’nın sağlamış olduğu fonların en önemli kaynağını donör ülkelerin yaptığıkatkılar oluşturmaktadır. Ayrıca, gerek IDA üyeliğinde terfi eden ülkeler, gereksemevcut IDA borçlanıcıların geri ödemeleri ve IDA’nın yatırım gelirleri ile IBRD’ denyapılan aktarımlar IDA’nın diğer kaynaklarını oluşturmaktadır. Aşağıdaki tabloda dagörüleceği üzere; donör ülkelerin yaptığı katkılar 2006 yılında 5.214 Milyon ABDDoları iken bu rakam 2007 mali yılı sonu itibariyle 7.334 Milyon ABD Doları olarakgerçekleşmiştir. IDA’ ya 2007 mali yılında en önemli katkıyı 1.190 Milyon ABD Dolarıile İngiltere sağlamıştır (WB Annual Report, 2007:62). Tablo 4: IDA’ ya Donör Ülkelerce Yapılan Katkılar (Milyon USD) Kaynak: The World Bank Annual Report 20071.2.2.2.4. Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı IDA 2007 mali yılında taahhüt bazında 64 ülkede 189 proje için 11,9 MilyarABD Doları fon sağlamıştır. Bu fonların bölgesel dağılımına baktığımızda az gelişmişbölgelerde yoğunlaştığını görmekteyiz. Aşağıdaki grafikte de görüleceği üzere, 11,8Milyar ABD Dolarlık fonun %48’i Afrika bölgesinde, %34’ü Güney Asya’dakullanılırken sadece %4’ü Türkiye’nin de sınırları içerisinde bulunduğu Avrupa ve OrtaAsya (ECA) bölgesinde kullanılmıştır (WB Annual Report, 2007:54).
  36. 36. 14 Güney Asya Avrupa & 34% Orta Asya 4% Latin Amerika & Karayipler 2% Doğu Asya & Pasifik 10% Afrika Ortadoğu & 48% Kuzey Afrika 2% Grafik 2: IDA Fonlarının Bölgesel Dağılımı Kaynak: The World Bank Annual Report 2007 IDA fonları farklı sektörlerde kullanılabilmektedir. IDA tarafından sağlananfonların sektörel dağılımına baktığımızda, aşağıdaki grafikte de görüldüğü üzere, 2007mali yılında sağlanan toplam 11,9 Milyar $ fonun %23’ ünün adalet ve kamu yönetimi,%16’ sının sağlık ve diğer sosyal hizmetler, %13’ ünün eğitim, %12’ sinin ise ulaştırmaprojelerinde kullanıldığını görmekteyiz (WB Annual Report, 2007:54). Su & Sağlık T arım& Balık çılık& Koşulları & Su Orm ancılık 7% Adalet & Kamu T aşk ını 10% Yö net im i 23% Fin ans 4% En düst ri & T icaret Enerji & 4% M adencilik 10 % Bilgi & İlet işim 1 % Sağlık & Diğer Sosy al Hizm et ler Ulaşt ırm a 12% 16% Eğit im 1 3% Grafik 3: IDA Fonların Sektörel Dağılımı Kaynak: The World Bank Annual Report 2007 Kuruluşundan bu yana IDA kredi ve hibelerinin toplam tutarı 181 Milyar Dolaraulaşmıştır. Bu fonların büyük bölümü gelir seviyesi düşük ve borç geri ödemekabiliyetleri zayıf olan Afrika ülkelerine kullandırılmıştır.1.2.2.2.5. Silinen Borçlar Afrika ülkelerinin büyük bölümü kullandıkları fonların geri ödemesini
  37. 37. 15gerçekleştirememiştir. Bu nedenle, aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere, IDA İcraDirektörlerinin onayı neticesinde 2007 mali yılı sonu itibariyle 32,5 Milyar ABD Dolarıtutarında kalkınma kredisi bakiyesi silinmiştir. Bundan en çok faydalanan ülkeler 3,8Milyar ABD Doları ile Gana, 3,3 Milyar ABD Doları ile Tanzanya ve 3,1 Milyar ABDDoları ile Etiyopya’dır (IDA, 2007:122-123). Tablo 5: Ülke Bazında 2007 Mali Yılı Boyunca Silinen IDA Kredi Bakiyeleri Kaynak: IDA Special Purpose Financial Statements 2007, s.123 IDA tarafından borçları silinen ülkelerin büyük bölümünü Afrika kıtasında yeralan az gelişmiş ülkeler oluşturmaktadır. Borç silinmesi ile ilgili fonların temelkaynağını ise başta İngiltere, Hollanda ve ABD olmak üzere gelişmiş donör ülkelerinyaptığı katkılar oluşturmaktadır. IDA’ nın üye ülkelerden en az gelişmiş düzeydebulunanların kalkınmalarını gerçekleştirmeleri konusunda uygun koşullarda fonsağlama misyonu söz konusudur. Ancak, yıllardan beri yukarıdaki tabloda yer alan azgelişmiş ülkeler IDA’dan kullandıkları fonların geri ödemesini gerçekleştirememekte vebunun sonucu olarak borçları IDA tarafından silinmektedir. Kalkınma hamlelerinigerçekleştiremeyen bu ülkelerin IDA fonlarına dolayısıyla gelişmiş ülkelere bağımlılığıartarak devam etmekte, bu durum da IDA’nın misyonunun ve politikalarının ciddi birbiçimde eleştirilmesine neden olmaktadır.
  38. 38. 161.2.3. Uluslararası Finansman Kurumu (International Finance Corporation - IFC)1.2.3.1. Genel Olarak IFC Özel sektör aracılığıyla ekonomik kalkınmayı geliştirmek amacıyla 1956 yılındakurulan Uluslararası Finans Kurumu (IFC)’nun üye sayısı 179 olup Türkiye aynı yıliçerisinde bu kuruluşa üye olmuştur. Dünya Bankası başkanı aynı zamanda IFC’ ninbaşkanlık görevini de yürütmektedir. IFC, Dünya Bankası Grubunun diğer kurumlarıylakoordineli bir şekilde faaliyetlerini sürdürür ancak yasal ve mali açıdan bağımsızdır(Hazine Müsteşarlığı, 2008/c). Kurumun temel kuruluş amacı, ana sözleşmesinin birinci maddesinde yeralmaktadır. Söz konusu madde; “IFC’ nin temel amacı, Dünya Bankası’nın üye ülkelereyönelik faaliyetlerini desteklemek için, üye ülkelerde, özellikle daha az gelişmişbölgelerdekiler öncelikli olmak üzere, verimli özel kesim kuruluşların büyümesiniözendirmek yoluyla ekonomik kalkınmaya daha fazla katkıda bulunmaktır.” hükmünütaşımaktadır (IFC, 1993:1). Bu nedenle IFC, gelişmekte olan ülkelerin özel kesim kuruluşlarına kredivermektedir. Özel sektör yatırımcılarına vermiş olduğu bu krediler için devlet garantisitalep etmemektedir. IFC, özel sektörden yatırımcıların uygun bulmadığı bölge vesektörlerde yatırımda bulunmaktadır. Bu kuruluşun görevleri (IFC, 2007: 9-12); Ø İş ortaklarıyla çalışarak IDA ülkeleri dahil gelişmekteki ülkelerde sürdürülebilir özel girişim yatırımlarını desteklemek, Ø Müşterilerine uzun vadeli kredi, garanti ve risk yönetimi sağlamak ve yerel şirketlerle uzun süreçli ilişkiler kurmak, Ø Çevresel ve sosyal sürdürebilirliği sağlamak. Ø Yerel finansal piyasaları geliştirmek ve danışmanlık hizmeti vermektir. IFC’ nin vizyonu; “yoksul insanların fakirlikten kurtulma ve yaşamkalitelerini yükseltme yönünde fırsatları vardır” yönündedir. IFC’ nin toplamödenmiş sermayesi 2.365 Milyon ABD Dolarıdır. Türkiye’ nin katkısı 14,5 MilyonABD Doları olup toplam içindeki payı %0.62 dır. Ödenmiş sermayeye en önemliyikatkıyı ABD sağlamakta olup, toplam katkısı 569,4 Milyon ABD Doları, toplamiçindeki payı ise %24.07’dir. Diğer önemli katkılar %5.87 ile Japonya, %5.36 ile
  39. 39. 17Almanya, %5.03 ile Fransa ve İngiltere tarafından sağlanmaktadır. Ülkeler sermayeoranında IFC’ de oy gücü elde etmektedir (IFC, 2007:1,141). HM DEİ Genel Müdürlüğü Dünya Bankası Projeleri Dairesi’ nin verilerine göre;Türkiye’de IFC, İstanbul’da Avrupa ve Orta Asya (ECA) bölgesel ofisi olarak faaliyetgöstermektedir. Türkiye IFC’den kredi kullanımında Dünyada 4’üncü, bölgesinde ise1’inci sıradadır. IFC’ nin sağlamış olduğu toplam fonların %6,34’ü ve bölgedekullanılan fonun % 30,13 Türkiye tarafından kullanılmıştır. Türkiye bugüne kadarIFC’den yaklaşık 2,1 Milyar ABD Doları sendikasyon kredisi olmak üzere toplam 5,8Milyar ABD Doları fon sağlamıştır. Sağlanan fonlar genellikle mali sektörüngeliştirilmesi, KOBİ’lerin güçlendirilmesi ve üretimin genişletilmesi alanlarındakullanılmıştır. Türkiye’ de 2002-2007 yılları arasında sağlanan kredilerin %42’si finansve sigortacılık sektörü, %13’ü bilişim, %12’si sanayi ve tüketim mamullerisektörlerinde kullanılmıştır (Hazine Müsteşarlığı, 2008/c).1.2.3.2. IFC’ nin 2007 Mali Yılı Performansının Değerlendirilmesi1.2.3.2.1. Sağlanan Fonlar Özel sektör aracılığıyla ekonomik kalkınmayı geliştirmeyi amaçlayan IFC özelsermayeyi yerel ve uluslararası mali piyasalarda harekete geçirerek, özel sektöre uzunvadeli kredi, garanti ve risk yönetimiyle taahhüt bazında 2007 mali yılında 8,2 MilyarABD Doları (982 Milyon ABD Dolarlık kısmı garanti) kaynak sağlamıştır. Bu miktar2006 yılında sağlanan 6,7 Milyar ABD Dolarından %22 daha fazladır. Bu kaynaklara3,9 Milyar Dolarlık ekstra katkı ile 69 gelişmekte olan ülkede 299 yatırımıdesteklemiştir. IFC ayrıca, 97 ülkede yatırımların geliştirilmesi yönünde danışmanlıkhizmeti sağlamıştır. Böylece IFC kuruluşundan bu yana kümülâtif olarak taahhütbazında yatırımları destelemek için 25,4 Milyar ABD Doları ve buna ilaveten 5,5 milyarABD Doları sendikasyon kredisi kaynak sağlamıştır (IFC, 2007:1-28). IFC özel sektöre uzun vadeli kredi, garanti ve risk yönetimiyle fonkullandırmaktadır. Aşağıdaki grafikte de görüleceği üzere 2007 mali yılındakullandırılan 8,2 Milyar ABD Doları fonun % 68.7’sinin kredi, %19.3’ ü sermayeyatırımı, %11.9’ u garanti ve %1’den daha azı risk yönetimi ürünü olarak kullanılmıştır(IFC Annual Report 2007:25).
  40. 40. 18 Grafik 4: IFC Fonların Ürün Bazında Dağılımı Kaynak: IFC Annual Report 2007, s.251.2.3.2.2. Önemli Finansal Göstergeler IFC’ nin 2003-2007 mali yıllarındaki önemli finansal göstergeleri karşılaştırmalıolarak aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Tablo 6: IFC 2003-2007 Önemli Finansal Göstergeler (Milyon ABD Doları) Finansal Göstergeler 2003 2004 2005 2006 2007Faaliyet Geliri 528 982 1.953 1.409 2.611Likit Varlıklar 12.952 13.055 13.325 12.730 13.269Krediler, Özkaynak Yatırımları ve Teminatlar 9.377 10.279 11.489 12.731 15.812Toplam Sermaye 6.789 7.782 9.798 11.076 14.130Proje Sayısı 204 217 236 284 299Projelerden Faydalanan Ülke Sayısı 64 64 67 66 69Kaynak: The World Bank Annual Report 2007, s.64 ve IFC Annual Report 2007, s.24,136-138 IFC, mali tablolarına göre, yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere, 2003-2007yılları arasında faaliyetleri sonucunda net gelir elde etmiştir. IFC’ nin 2007 mali yılısonu itibariyle faaliyetleri sonucu kazancı 2.611 Milyon ABD Doları olarakgerçekleşmiştir. 2006 yılında 66 ülkede 284 yatırım projesini destekleyen IFC 2007mali yılında 69 ülkede 299 projeyi desteklemiş, ayrıca 84 ülkede 349 yeni danışmanlıkprojesini onaylayarak danışmanlık hizmeti için 197 Milyon ABD Doları fon sağlamıştır(IFC, 2007:27). IFC’ nin toplam sermayesi ise 2007 mali yılı sonu itibariyle bir önceki faaliyetyılına göre %27,57 artarak 14.130 Milyon Dolara ulaşmıştır. Sağlamış olduğu toplamfon (kredi, özkaynak yatırımları ve sağlanan teminatlar) miktarı da % 24,2 oranındaartarak 2007 mali yılı sonu itibariyle 15,8 Milyar ABD Dolarına ulaşmıştır (WB AnnualReport, 2007:64 ve IFC Annual Report, 2007:24).
  41. 41. 191.2.3.2.3. Fonların Bölgesel ve Sektörel Dağılımı Özel sektör aracılığıyla ekonomik kalkınmayı geliştirmeyi amaçlayan IFC özelsektöre uzun vadeli kredi, garanti ve risk yönetimiyle taahhüt bazında 2007 mali yılındasağlamış olduğu 8,2 Milyar ABD Doları fonun en büyük kısmını %22 ile Türkiye’ninde sınırları içerisinde bulunduğu Avrupa ve Orta Asya (ECA) bölgesindekullandırmıştır. fonun %22’si Latin Amerika ve Karayip bölgesinde, %17’si SahraAfrika bölgesinde ve %15’i ise Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinde kullanılmıştır(IFC Annual Report, 2007:25). Global <1% Ortadoğu& Sahra Afrika Kuzey Afrika 17% 15% Doğu Asya &Pasifik 11% Latin Amerika& Karayipler Avrupa& 22% Güney Asya Orta Asya 13% 22% Grafik 5: IFC Tarafından Sağlanan Fonların Bölgesel Dağılımı Kaynak: IFC Annual Report 2007, s.25 IFC fonları farklı sektörlerde kullanılabilmektedir. Aşağıdaki grafikte degörüldüğü üzere, sağlanan 8.2 Milyar ABD Doları fonun %41’ i global malipiyasalarda, yaklaşık %17’si global imalat ve hizmet sektöründe, %12’si petrol, gaz,madencilik ve petrol-kimya sektöründe ve yaklaşık %11’i ise altyapı sektöründekullanılmıştır (IFC Annual Report, 2007:25). Özel sermaye Tarım ticareti payları ve yatırım 7,60% fonları 3% Altyapı sektörü Global mali 11,40% piyasalar 41,00% Subnational finans 1,00% Petrol, gaz, madencilik ve petrol-kimya sektörü 12,00% Global bilgi ve Global imalat ve Sağlık ve eğitim iletişim hizmet sektörü 2,40% teknolojileri 4,90% 16,70% Grafik 6: IFC Tarafından Sağlanan Fonların Sektörel Dağılımı Kaynak: IFC Annual Report 2007, s.25
  42. 42. 20 Genel olarak IFC tarafından sağlanan fonların bölgesel ve sektörel dağılımınabaktığımızda, IFC’ nin misyonuna da paralel olarak, Türkiye’nin de içerisinde yer aldığıgelişen piyasalardaki (emerging market)4 global mali sektörde yoğunlaşma gözeçarpmaktadır.1.2.4. Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (Multilateral Investment GuaranteeAgency - MIGA)1.2.4.1. Genel Olarak MIGA 1988 yılında kurulmuş bulunan MIGA’nın temel misyonu; ekonomik büyüme,yoksulluğu azaltma ve insanların yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla doğrudanyabancı sermayenin (FDI-Foreign Direct Investment) gelişme yolundaki ülkelere doğruakımını özendirmektir. Bu amaçla MIGA, üye ülkelerdeki yatırımları özendirmekamacıyla çeşitli riskler için garantiler vermekte, teknik yardım ve online yatırımhizmetleri sağlamaktadır (MIGA, 2007:1). Bu çerçevede MIGA, Dünya Bankası ve IFC’ nin çabalarına tamamlayıcı yöndekatkı sağlamaktadır. MIGA yatırım uzlaşmazlığı olduğunda talep üzerine arabuluculukhizmeti de sunmaktadır. Ayrıca, yatırım olanaklarıyla ilgili bilginin ülkelerceyaygınlaştırılabilmesi için teknik yardım hizmeti de vermektedir. Türkiye’nin 1988yılında üye olduğu MIGA’nın üye sayısı 171’dir (Hazine Müsteşarlığı, 2008/c). MIGA, yatırımın yapılacağı ülkede gerek döviz yetersizliği, gerekse döviztransferiyle ilgili mevzuat değişikliklerinin yarattığı döviz transfer sorunlarının ortayaçıkması, kamulaştırma veya diğer bir yolla garanti edilmiş yatırım konusu mülkünyatırım sahibi kuruluşun elinden çıkması, yatırıma ilişkin proje sözleşmesinin yatırımınyapılacağı ülke tarafından bozulması ya da iptal edilmesi ve savaş halinin veyaolağanüstü hallerin ortaya çıkması sonucunda garanti konusu yatırıma devamedilememesi gibi risklere karşı yatırımcıları koruyup teşvik edilebilmesi için garantilersağlamaktadır (Omura, 2008).4 Gelişen piyasalar küresel konjonktüre en duyarlı olan, etkilen ve kısa vadeli-sıcak para giriş çıkışının enyoğun yaşandığı Türkiye, Çin, Güney Kore, Endenozya, Arjantin, Meksika, Brezilya, Pakistan,Hindistan, Macaristan, Polonya ve Rusya’nın da dahil oldugu piyasalardır.

×