FATİH PROJESİ: Eğitimde bilişim teknolojisi kullanımı ve temel kavramlar

9,037 views
8,657 views

Published on

Published in: Technology
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
9,037
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1,437
Actions
Shares
0
Downloads
102
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

FATİH PROJESİ: Eğitimde bilişim teknolojisi kullanımı ve temel kavramlar

  1. 1. MODÜL III: Eğitimde Bilişim Teknolojisi Kullanımı ve Temel Kavramlar3.1. Neden Teknoloji? Teknolojinin sağlamış olduğu kolaylıklar ve fırsatlar ile günlük yaşamın vazgeçilmez bir unsuru haline geldiği, teknolojisiz bir yaşamın artık hayal bile edilemediği bir zaman diliminde yaşamaktayız. Ticaret, iletişim, bankacılık başta olmak üzere hayatın birçok farklı alanında ciddi değişimlere sebep olan teknoloji, bireylerin davranışlarında ve kurumların organizasyon yapılarında veişleyişlerinde köklü değişimleri gerçekleştirmektedir. Örneğin, bireyler bir yandan internetüzerinden alışveriş yapmanın kolaylık ve zevkini çıkarırken, diğer yandan arkadaşlık, paylaşma,iletişim gibi ihtiyaçlarını da yine bilgi iletişim teknolojilerini kullanarak karşılamaktadırlar.Kurumsal yapıların ise sunmakta oldukları hizmet ve ürünlere kolay erişimi sağlamak,bulundukları fiziksel kısıtlamaları aşarak daha fazla müşteriye ulaşabilmek için teknolojininsunmuş olduğu bütün imkanları en etkin bir şekilde yapılarına entegre etme çabasıiçerisindedirler. Toplumun değişik katmanlarında meydana gelen bu değişimlerden eğitim sistemlerinin etkilenmemesi, değişim ve dönüşümlere karşı duyarsız davranması düşünülemez. Bireyin bilgiye duyduğu ihtiyacı karşılamak, öğretme ve öğrenme faaliyetlerinde verimi artırmak, bireysel farklılıklara göre öğretme ve öğrenme alternatifleri sunmak, öğretme ve öğrenme ile ilgili bugüne kadar yaşamış olduğumuz problemler, yetersizlikler ve benzeri sorular son yıllarda eğitimcilerin teknolojiyi kullanarak çözüm bulmak istediği konulardan bazılarıdır (Bransford, 2000; Papert, 1980).Aslında günümüz itibariyle öğrenme ve öğrenmede aktif rol alan bireylerin (öğrenci, öğretmenvb.) rolleri konusunda genel anlamda bir değerler dizisi(Paradigma) değişikliğinin yaşandığı söylenebilir. Budeğişim öğrenci merkezli bir öğretim modelini sunarken,bu model içerisinde bireysel öğrenme (self-managed, self-directed, veya personalized) kavramını da bizlere İlgi Motivasyon Beklentitanımlamaktadır. Bu yeni kavram ile öğrenenlerin farklıilgi, motivasyon, beklenti ve yaşam tecrübelerine uygun Bireysel Öğrenmebir öğrenme ortamı ve öğretim yaklaşımı sunmayı ifadeetmektedir. Küresel ölçekte yaşanan rekabetin ve bunu bir sonucu olarak ihtiyaç duyulan güncelbilgilerin ancak bu yaklaşım ile mümkün veya daha etkin olacağı ilgili literatürdetartışılmaktadır. Teknolojinin etkin bir biçimde öğretim faaliyetlerine entegre edilmesi ile“öğrencilerin sahip oldukları yaşam tecrübeleri arasındaki farklılıklara bakılmaksızın, onlarıöğrenme konusunda motive edecek, öğrenmeye engel imkânsızlıkları en aza indirecektir.Teknoloji öğrencilere bireysel öğrenme fırsatları sunarak onların birer hayat boyu öğrenenbireyler olmasını da sağlayacaktır” (ABD-DOE, 2010). 23
  2. 2. Farklı öğrenme kuram ve perspektifinden de incelendiğinde, teknolojinin kullanımının öğrenmeyi Kolay kolaylaştırdığı, zenginleştirdiği ve geliştirdiği söylenebilir. Örneğin Bandura’nın (1977)sosyal öğrenme veya sosyal- Öğrenme Zengin bilişsel öğrenme kuramına göre bireyler her öğrendikleri konuyu mutlaka tecrübe etmek ve bir davranış olarak Gelişmiş sergilemek durumda değildirler. Bu kurama göre bireyler etrafında olup biten olayları gözlemleyerek de öğrenebilir. Teknoloji Bandura’nın bu görüşünü destekleyen en önemli çalışmasıise bebeklerin şiddet eğilimli davranışları bir yetişkinden veya televizyondan seyredecekleri birprogramdan öğrenebilir. Bu öğrendiklerini hemen davranışlara dönüştürebilecekleri gibi, dahasonra ileriki zamanlara da erteleyebilir. Dolayısıyla bu kuramda bir öğrencinin normal hayatiçerisinde gözlemlemesi ve tecrübe etmesi çok zor veya imkânsız olan bazı konularıöğrenebilmesi için teknolojiden faydalanarak bunların sınıfortamına getirilmesi öğrenmeyi olumlu yönde Bireyetkileyecektir. Küreselleşen dünyamızda insanların sahip Dönütoldukları farklı coğrafyaların, kültürlerin ve yaşambiçimlerinin öğrenilebilmesinde teknoloji önemli bir rol Öğrenme Birey Bireyoynayabilir. Elektronik ortamda tasarlanan bir öğrenme Platformuplatformu içerisinde öğrencilerin bireysel hızlarına göreilerleyebilmesi, her öğrencinin gelişimine göre geri dönütlersağlanması öğrenciler motive edecek ve öğretmene de her Bireybir öğrencinin birey gelişimi konusunda veri sağlayacaktır. Amerika Birleşik Devletlerinin 2010 yılında hazırlamış olduğu ulusal eğitim teknolojisiplanı “Amerikan eğitiminin dönüşümü: Teknoloji ile güçlendirilmiş öğrenme” raporundateknolojinin: Öğrenme, Öğretme, Değerlendirme, Yapısal ve Üretkenlik konularında etkin birbiçimde kullanılması gerektiğine vurgu yapmaktadır (ABD-DOE, 2010). Küresel dünyanın bir parçası olan ülkemizin eğitim sistemi ve fertlerinin dünyadagelişmiş ülkelerde meydana gelen teknoloji tabanlı değişim ve dönüşüm hareketlerindenetkilenmemesi söz konusu değildir. Küresel ölçekte meydana gelen rekabet, bireylerin hayatboyu öğrenme ihtiyacı içerisinde olacağını göstermektedir. Eğitim sistemler ve öğretimkuramları alanlarda ki güncel tartışmalar teknolojinin etkin kullanılması ile çeşitlilik sergileyenöğrenme ihtiyaçlarının karşılanabileceği, öğrenme-öğretme ortamlarının zenginleştirilebileceği,bireysel farklılıkların dikkate alınabileceğini göstermektedir.3.1.1. Teknoloji Kullanımı Öğrenmeyi Nasıl Destekler? Bir önceki başlık altında da kısaca bahsedildiği üzere teknoloji kullanımının öğrenmeyiolumlu yolda etkileyebileceği değişik çalışmalarda tartışılmaktadır. Bu konuda yapılan kuramsalve uygulamaya yönelik çalışmalarda teknoloji aşağıda sıralanan hususlarda öğrenmeyi doğrudanetkilemektedir. a. Bireysel farklılıkları dikkate alarak öğrenmeyi desteklerÖğrenme süreci tabii ki çok kompleks ve zor bir süreçtir (Schunk, 2000). Dolayısıyla bazıkuramsal çalışmalarda öğrenme “ill-structured” diye ifade edilen zor bir yapıya sahiptir. Bilindiğiüzere değişik bilim insanları bu konuda çalışmalar yapmış ve öğrenmenin tanımını, nasıl 24
  3. 3. gerçekleştiğini ve öğrenme üzerinde etkili olan temel dinamikleri tartışmışlardır (Davranışçı,Sosyal öğrenme, Yapılandırmacı, Çoklu Zekâ vb.). Bu çalışmalar dikkatle incelendiğinde öğrenmesürecinin temelinde bireyin (öğrenen) olduğu ve bu bireyin sosyal bir varlık olarak farklı birtakım özelliklere sahip olduğu gerçeğini görmek mümkündür. Sınıf içerisinde bulunan öğrencilerin her birisinin farklı düzeylerde sosyal, kültürel, Birey 1 Birey 2 psikolojik, sosyo-ekonomik gibi değerlere sahip olması derste anlatılan konuyu nasıl anlamlandıracağını etkilediği ortak kanaatlerden birisidir. Öğretmenin belirli bir ders saati gibi kısa bir süre içerisinde farklı öğrenme stillerine sahip olan öğrencilere hitap edebilmesi oldukça sınırlıdır, eğer ki imkânsız değilse.Teknoloji kullanımı öğretmenin öğrencilerin farklılıklarını değerlendirebilmesine ve buöğrencilere farklı düzeylerde bilgi sunabilmesine fırsat tanımaktadır. Hızlı öğrenen biröğrencinin bireysel olarak ilerleyebilmesi veya dahafarklı düzeyde konu hakkında bilgi sahibi olma Birey 1 Teknolojifırsatını sağlarken, yavaş öğrenen bir öğrenci yineherhangi bir baskı hissetmeden birey özelliklerineuygun bir öğrenme sürecini yaratabilir. Öğrenci Birey 2günlük hayatta ihtiyaç duyacağı bilgilere bir takımveritabanları aracılığıyla ulaşabilmesi, sosyal ağlardiye ifade edilen bir takım internet araçları ile uzman kişiler ile bilgi alış-verişinde bulunabilmefırsatı teknoloji ile mümkün olabilmektedir. Teknoloji, özetle, bireye kendi öğrenme ihtiyaçlarınave öğrenme stiline uygun öğrenme sürecini belirleme ve yönetme fırsatı sunmaktadır. Böyle birfırsatın değerlendirilmesi öğrenmeyi daha geniş bir sürece yaymakla birlikte, öğrenmeninseviyesini de artıracaktır. Teknoloji bir yandan bireysel, bağımsız öğrenme fırsatını sağlarkendiğer yandan işbirliği yapma imkânını da sağlamaktadır. b. Etkileşimli-dinamik içerik sunabilirKlasik sınıf ortamında kullanılan ders materyalleri genellikle yazı tabanlı statik yapıdatasarlanmış olan basılı materyallerden (kitap, harita, grafik) oluşmaktadır. Bilgi patlamasıyaşadığımız çağ itibariyle bu bilgilerin güncel olabilmesi, kullanılan sunum formatının (bilgiorganizasyonunun) herkese uygun olmaması gibi bir takım sınırlayıcı faktörler teknoloji kullanımı ile aşılabilir. Teknoloji destekli bilgi organizasyonları daha esnek, zengin ve güncel bilgileri Birey farklı formlarda öğrencilere sunabilir. Örneğin herhangi bir konuda hazırlanmış olan bir etkileşimli web sitesi, her öğrencinin ilgi ve motivasyonuna göre gezinmeyi, istenilen bilgiye ulaşmayı sağlayabilir. Buna Birey Konu Birey ilaveten öğrencinin o konu ile ilgili içerikle ve diğer şahıslar ile etkileşim kurmasına da imkân tanır. Birçok sitede kullanılan yorum ekleme bölümü aynı bilgiye Birey erişen insanların konu hakkında ne düşündüğünü, 25
  4. 4. konu ile ilgili eksiklerin veya yanlışların neler olduğunu paylaşma fırsatını da sumakta veöğrenenlerin kendi öğrenmelerini yaratabilme fırsatını sunmaktadır. İşbirliğine dayalı, dinamik,etkileşimli ve güncel bilgilere erişim fırsatını sağlayan teknoloji öğrenmeyi etkin kılacak vekolaylaştıracaktır. c. İşbirliği ve Ortak çalışma yapabilme imkânı sağlar Önceki maddelerde de kısaca ifade edildiği üzere, çeşitli sebeplerden dolayı sınıf ortamında gerçekleştirilmesi zor olan bir takım öğrenme aktivitelerini (grup tartışması, araştırma vb.) teknoloji aracılığıyla gerçekleştirebiliriz. Bilginin yalnızca bireyin kendi ürünü olmadığı, bir takım sosyal etkileşimler ile gerçek manada anlam kazandığı ilkesinden yol çıkarak, tam ve anlamlı bir öğrenmenin gerçekleşebilmesi için öğrenciler arasında etkileşiminolması, işbirliğinin sağlanması önemli bir husustur. Bireysel çabanın yanı sıra bahsedilen ortakçalışmaların yapılması teknolojinin desteği alınarak daha da kolaylaştırılabilir. Örneğin, sınıfiçerisinde tartışılan konun devamının öğrencilere sağlanacak öğretim yönetim sistemi içerisindeki bir sanal sınıfta devam ettirilmesi, okul dışında konu ile ilgili çalışan kişilerin bu sanal sınıfamisafir olarak davet edilmesi o konunun daha farklı bir düzeyde anlam kazanmasınısağlayacaktır. Örneğimizi daha somutlaştıracak olursak, hava olaylarının nasıl meydana geldiğikonusunda derste yapılan faaliyetlere ilaveten öğrencilerin kendilerine verilecek olan görevlerisanal sınıf içerisinde bir bölümde tartışabilmeleri sağlanabilir. Bu tartışmalar öğrencilerinbireysel öğrenme sürecini olumlu yönde etkileyecektir. Uzman kişilerin de bu sanal ortamdabulunması ve tartışmanın bir katılıcısı olması hiç şüphe yok ki öğrencilerin konuyu daha doğruve anlamlı bir şekilde öğrenmesini sağlayacaktır. d. Motivasyonu ve aktif katılımı sağlar Gerçek hayattan örneklerin sınıf ortamına getirilmesi her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumlarda öğrencilerin öğrenmeye çalıştıkları konu ile ilgili olarak sözel olarak anlatılan veya kitaptan okudukları bilgileri dersin verildiği zaman dilimi içerisinde kavramaları ve konu ile ilgili ilgi ve motivasyon geliştirmeleri zor olabilir. Öğrencilerin kendilerine verilecek olan teknoloji destekleri dinamik veetkileşimli içerikler öğrencilerin bireysel olarak konu ile etkileşim kurmalarının yanı sıra dersekatılımları da sağlanabilir. Yağmurun nasıl meydana geldiğini öğrenen öğrenciler içinhazırlanmış bir etkileşimli animasyon, öğrencilerin yağmurun oluşmasının sağlayan faktörlerisürükle bırak yaparak ve bunların ne tür sonuçlar doğurabileceğini bireysel olarak test edebilir,yağmurun oluşumuna etki eden faktörlerin değerini (sıcaklık, nem oranı vb.) arttıkça durumunnasıl değiştiğini gözlemleme şansına sahip olacaktır. Bu denemeler sonunda öğrencinin birtakım çıkarımlar yapması ve dersin grup çalışması bölümünde aktif bir katılım sergilemesisağlanabilir. Burada verilen örnek aslında yukarıda bahsedilen hususları da kapsayacak şekildeöğretmen tarafından ders planı içerisine dahil edilerek kullanılabilir. 26
  5. 5. e. Alternatif öğretme ve bilgi sunma / değerlendirme formları sağlarÖğrencilerin farklı yaşam tecrübesine sahip olması, bireysel farklılıkları gibi faktörlerinöğrenmeye etki ettiği daha önceki başlıklarda ifade edilmişti. Bu farklıların doğal olarak her biröğrencinin nasıl öğreneceğini belirlediği gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Öğretmeninöğrencilerin bu derece çok sayıda olan farklı öğrenme sitillerine göre öğretim yapabilmesioldukça zor bir görevdir. Buna ilaveten her konunun kendine özel bir takım sunuş ve öğretimstratejilerini gerektirdiği ise öğretmeni sınıf içerisinde zorlayan bir diğer faktördür. Bu vebenzeri durumlarda teknoloji öğretmene bir takım fırsat ve destekler sunabilme potansiyelinesahiptir. Öğretimin farklı bileşenleri (Sunuş, değerlendirme, motivasyon, katılım vb.) içinteknolojin sunmuş olduğu fırsatlar değerlendirilebilirse, öğrencilerin farklılıkları dikkate alınmışolur hem de daha etkin ve verimli bir öğretim gerçekleştirilmiş olabilir. Bir sonraki bölümdefarklı teknolojiler ile öğretim bileşenlerinin nasıl desteklenebileceği sunulmuştur.3.2. Temel Kavramlar ve Güncel TeknolojilerBu bölümde teknolojinin eğitim ve öğretim faaliyetlerinde kullanılması ile ilgili olan temelkavramlar ve teknoloji kullanımları kısaca tanımlanmıştır. Tanımlanan teknolojilerin kullanımalanları öğretim pedagojik yaklaşımına ve ihtiyaçlarına göre farklılıklar gösterebilir. Dolayısıyla,verilen örnekler ilgili teknolojinin sadece o konuda kullanılabileceği gibi bir sonuççıkarılmamalıdır.3.2.1. Öğretim Teknolojisi Öğrenme ve öğretme faaliyetlerinin etkinliği artırmak Planlama amacıyla kullanılan bilgi iletişim teknolojilerine kısaca Analiz öğretim teknolojisi denmektedir. Bu kavram ile aslında Uygulama somut bir teknoloji değil daha çok bir süreç tanımlanmaktadır. Öğretmenin belirlediği öğrenme çıktıları ve diğer hedefleri doğrultusunda teknolojiyi kullanmak için gerçekleştireceği analiz, planlama, Öğretim Teknolojisi uygulama ve değerlendirme gibi aşamaları kapsar. Eğitim teknolojisi olarak da bilinir.3.2.2. E-ÖğrenmeElektronik kaynaklardan yararlanarak yapılan öğrenme genel olarak e-öğrenme (elektroniköğrenme / e-learning) olarak adlandırılır. Günümüzde bu kavram ile yalnızca internete dayalıkaynakları değil, dijital materyallere dayalı öğrenme faaliyetleri ifade edilmektedir.3.2.3. E-Materyaller3.2.3.1. Animasyon: Genellikle bir olayın gerçekleşme adımlarını veyabir işin yapılış şeklini açıklama eşliğinde hareketlendirilmiş temsiligösterimleri içerir. Bu animasyonlar, fotosentez süreci gibi normaldegözlenemeyen süreçlerin anlatımında büyük etkililik ve kolaylık sağlar.Ayrıca bir kurgunun animasyonu şeklinde de olabilir. Aşağıdakivideolar, animasyon videolarına örnek olarak gösterilebilir. 27
  6. 6. Örneğin; Dünyanın güneşin etrafındaki hareketi, kulağın nasıl duyduğunun anlatılması ve tehlikeli deneylerin anlatılması animasyon türü videolar için iyi bir örnek olabilir.Animasyon türü video örneğiKaynak:http://www.youtube.com/watch?v=36o6RnXcYF0&feature=related 3.2.3.2. Simülasyon (Benzetim-Canlandırma): Simülasyon en kısa ifadesi ile taklit demektir. Gerçek hayattaki bir durumun veya sistemin taklit edilmesidir. Bir sisteme ait neden-sonuç ilişkilerinin bir bilgisayar modeline yansıtılmasıyla, değişik koşullar altında gerçek sisteme ait davranışların bilgisayar modelinde izlenmesini sağlayan bir modelleme tekniğidir. Bazı durumlarda simülasyonlar maliyet ve zaman konusunda avantajlı olduğu için kullanılırken,bazı durumlarda ise vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Pilot eğitimi bu duruma bir örnek olabilir. Gerçekuçak ile eğitim vermenin tehlikesi dikkate alındığında simülatörler üzerinde verilecek eğitiminne derece önemli olduğu bir gerçektir.Eğitim ortamlarında simülasyonlar, birtakım olay ve durumları modelleyerek öğrenciye bu olayve durumlar hakkında bilgi ve beceri kazandırmayı amaçlayan yazılımlar olarakkullanılmaktadır (Yalın, 2004). (Ayrıntılı bilgi Modül 6’da verilmiştir.)3.2.3.3. E-Doküman: Elektronik doküman diye de adlandırdığımız bukavram ile en çok bilgilerin bir elektronik dosya formatında (pdf, doc,xls vb.) saklanmasını ifade etmektedir. Elektronik iletişimin artmasıylabirlikte bu tür dokümanların bir kişiden diğerine transferi basılımateryallere göre çok daha kolay ve hızlı olması bu tür materyallerinkullanımını artırmaktadır.3.2.3.4. Multimedya (Çoklu Ortam): Çoklu ortam birden fazla elektronikmateryalin ortak bir platformda kullanılması olarak tanımlanabilir.Ses, video, resim, yazı, animasyon gibi materyaller çoklu ortamçalışmalarının en çok kullanılan materyalleridir. Richard Mayer’in bualanda yapmış olduğu çalışmalar çoklu ortam kullanımının öğrenmeüzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Mayer’e (2001) göre çokluortam “resim ve yazı kullanan materyallerin sunumudur. Yazı kelimesi ile daha çok sözel olarakifade etmeyi (basılı veya konuşulan metin gibi), resim kelimesi ile görsel-resim formundasunulan (resim, grafik, fotoğraf, animasyon, video gibi) materyaller tanımlanmaktadır” (Mayer,2001). Çoklu ortam aynı anda birden fazla duyu organına hitap ettiği için hem öğrencilerin derseilgilisini çekme hem de derse motive olmalarını sağlamada etkili olabilir. Çeşitli materyallerden 28
  7. 7. oluşmuş (video, ses, metin vb.) bir e-doküman veya bir etkileşimli eğitsel DVD buna bir örnekolabilir.3.2.3.5 Öğrenme Nesnesi: Öğrenme süreci içerisinde hedeflere bağlıolarak üretilen ve tek başına bir bütün olma özelliğiyle birlikte birbütünün de parçası olabilme, paylaşılabilme, uyarlanabilme veyeniden kullanılabilme gibi öğrenene ve öğretene avantaj sağlayanbirçok özelliği olan eğitim içerikleridir (Karaman, 2005). Öğrenmenesneleri kullanılarak öğrenme ortamları oluşturulurken nesnelerinisırayla birleştirerek doğrusal bir yapı oluşturulabileceği gibiöğrencinin kullanım tercihine bırakılarak bağımsız öğrenmemodülleri hazırlanabilir. Bu doğrultuda öğrenme nesneleri öğrencilerin ön bilgilerini hareketegeçirmede, kavramsal değişimi desteklemede, çoklu gösterimler sağlamada, öğrenilenleritransfer etmesi ve beceri geliştirmesinde sınıf içi ya da sınıf dışı öğretim etkinliklerindekullanılabilir (Karaman, Özen ve Yıldırım, 2007).3.2.3.6. Etkileşimli İçerik: Kullanıcının pasif olarak izlediği, okuduğuveya dinlediği materyallerin dezavantajlarını ortadan kaldırma veöğrenen kişinin daha aktif bir şekilde içerik ile etkileşim kurmasınıifade eden bir kavramdır. Öğrenmenin öğrenenin aktif katılımı ilegerçekleşen bir süreç olduğu gerçeğini dikkate aldığımızda hazırlanacakmateryallerde etkileşimin sağlanması önemlidir. Örneğin, Trafikkurallarını öğretmek amacıyla hazırlanan bir animasyonda öğrencinin belirli noktalarda sorularsorarak ve fare ile ekranda bir takım aktivitelere katılımı olabilir. Sizce bu kavşakta dönüşyapacak araçların öncelik sırasına göre ne olmalıdır, belirtiniz? Öğrencinin yanlış yapmasıdurumunda ortaya çıkabilecek kazalara göre içeriğin yönlendirilmesi ve öğrencinin soruyutekrar cevaplaması istenebilir. Öğretmen ders materyali seçerken veya geliştirirken içerik ileöğrenenin etkileşim kurmasına dikkat etmelidir. Bu durum özellikle uzaktan öğretimdurumlarında daha da fazla önem kazanmaktadır.3.2.3.7. E-Portfolyo: Kişilerin yapmış olduğu çalışmaları belirlenen bir formatdahilinde düzenlemesi ve elektronik ortama sunması veya saklaması olaraktanımlayabiliriz. e-portfolyo klasik anlamda hazırlan bütün çalışmaların birdosya klasöründe organize bir şekilde tutulmasına benzetilebilir. e-portfolyo’nun getirmiş olduğu en önemli avantajlar arasında elektronikolması sebebiyle elektronik materyallerin sergilenmesi, başka kişiler ilepaylaşımı, içeriğin güncellenmesi ve özellikle internet ortamında paylaşılması ile farklı yorumlar,değerlendirmelere açık olması sayılabilir. Eğitimde e-portfolyo özellikle öğrencinin gelişiminigöstermek amacıyla oluşturup, paylaştığı ve daha çok öğrencinin gelişimini değerlendirmeamacıyla kullanılan bir materyaldir. E-portfolyo’lar öğrencinin basılı formlarda açıklayamayacağıveya tam anlamıyla ifade edemeyeceği gelişimini sergilemede etkili bir araç olarak kullanılabilir.E-portfolyo’lar genellikle değerlendirme amaçlı kullanılmaktadır. Değişik tasarımlarda olduğuiçin bazı sistemlerde portfolyo’ya erişimi olan kişilerin çalışmalar hakkında yorum yapmasına daimkan sağlayabilir. Örneğin öğretmen öğrencilerin gelişimini onların portfolyo’ları aracılığıylatakip edebilir ve gerekli düzeltmeleri, geri dönütleri zamanında öğrenci ile paylaşabilir. 29
  8. 8. 3.2.4. Uzaktan Öğretim:Öğrenci ve öğretmenin farklı fiziksel mekânlarda bulundukları biröğretim modelinin ifade etmektedir. Değişik iletişim araçlarınınkullanılmasıyla sağlanan ilişki ve sunulan materyaller ile öğrenme süreciişler. Örgün öğretime değişik sebeplerden dolayı katılma fırsatıbulamayanlar için sağlanan bu fırsatlar günümüzde okullarda kiöğrencilerin okul dışında da bir takım öğretim faaliyetlerini devam ettirebilmeleri içindekullanılmaktadır.Bu yaklaşım ile ilgili kavramlar ise;3.2.4.1. Öğretim Yönetim Sistemi: Elektronik ortamda öğrenci, öğretmen ve ders materyallerininpaylaşılması, katılımcılar arasında iletişimin sağlanmasını sağlayan yazılımlara genel olarakverilen isimdir. “Learning Management” veya “Course Management” sistemi olarak daadlandırılan bu sistemde öğrenci İnternet üzerinden kendisine verilen bir şifre ve kullanıcı adıile sisteme girerek yukarıda belirtilen materyallere ve imkânlara erişebilir. Sistem genellikledışarıya kapalı olup, öğrenciler için ise kendilerine izin verilen dersler ve materyallere erişim ileyönetilmektedir. Bu sistemi aslında “Sanal okul” olarak da adlandırabilir. Burada idareciler veyaöğretmenler öğrencilerin sisteme ne zaman, ne sıklıkla giriş yaptığı aralarındaki etkileşimi vediğer çalışmaları takip etme şansına sahiptir.3.2.4.2. Sanal Sınıf: Öğrencilerin bir video konferans veya öğretim yönetim sistemi içerisinde birarada olduğu, kendilerine sunulan materyal ve imkânlarda yararlanabildiği sanal bir ortamolarak adlandırılabilir. Sınıf üyeleri arasında iletişim ve diğer paylaşımlar yine bu ortamdagerçekleşir. Öğretim yönetim sistemini bir okul olarak düşünürsek orada bir dersi alanöğrencilerin oluşturduğu gruba ve onlar için ayrılmış bölüme de sanal sınıf diyebiliriz.3.2.4.3. Tartışma Forumları: Uzaktan öğretimde öğrencilerin veöğretmenlerin konu ile ilgili etkileşim ve karşılıklı bilgi paylaşımı içerisindebulunduğu ortamlardır. Tartışma forumlar özellikle uzaktan öğrenenler içinçok önemli bir görevi yerine getirmektedir. Öğrenciler bu forumlararacılığıyla öğrenebilir, yanlış veya eksik öğrendiklerini diğer katılımcılarınkatkısı ile bu forumlarda giderebilir.3.2.4.4. Video, Sesli Konferans ve Anlık ileti : Bu araçlar yine uzaktan eğitimin temelmateryallerinden, iletişim araçlarındandır. Öğrenci ve öğretmenlerin eş-zamanlı olarak(senkron) katılımları ile gerçekleşen bu aktivitelerde sınıf içerisindeki etkileşimler sağlanabilir.Video ile yapılan konferanslar genellikle video konferans, sadece sesli yapılanlar ise seslikonferans, tele konferans olarak isimlendirilir. Anlık ileti ise metin tabanlı bir tür konferanssistemidir.3.2.4.5. Eşzamanlı (Senkron) / Farklı Zamanlı (Asenkron) İletişim: Bu kavramlar ile uzaktaneğitimdeki iletişim formatı tanımlanmaktdır. Eşzamanlı iletişim araçları kullanarak etkileşimdebulunan kişilerin (mesaj alıcı-meraj verici veya öğretmen-öğrenci) yüzyüze gerçekleşeniletişimde olduğu gibi aynı anda mesaj gönderebilir ve alabilir. Bunun en yaygın örneği videokonferans veya sesli görüşme olabilir. Farklı zamanlı iletişimde ise mesaj alıcı ve vericinin aynıanda tek yönde mesaj gönderebildiği ve mesajları aldığı bir iletişim yöntemidir. E-postagönderimi veya uzaktan eğitimde forumlara mesaj yazma bu tür iletişime birer örnek olabilir. 30
  9. 9. Eşzamanlı bir uzaktan öğretim veya eğitim denildiği zaman, katılımcıların(öğretmen-öğrenci vb)belirlenen zaman dilimi içerisinde internet veya başka bir iletişim aracı vasıtasıyla buluşup,“canlı” e-ders sürecini ifade etmektedir. Bu tür bir uzaktan öğretim aktivitesinde öğrencisorusuna sınıf ortamında olduğu gibi hemen cevap alabilir, sınıftaki sosyal atmosferihissedebilir. Farklı Zamanlı uzaktan eğitimde ise ders öğretmeni daha önceden hazırlamışolduğu ders materyallerini (pdf dokuman, e-book, kayıttan video, ses vb) öğrencilerine iletişimaraçları (internet) aracılığıyla sunar ve öğrenciler kendilerine uygun olan bir zamanda bumateryallere erişebilir. Bu yöntemde öğrenci öğretmene soru sormak isterse bunu e-posta veyaforumlar aracılığıyla yapabilir. Bu durumda öğretmen kendisine uygun olan bir zamandabunlara cevap verebilme olanağına sahiptir. Farklı Zamanlı bir uzaktan öğretim modelinde herne kadar bir iletişim eksikliği veya gecikmeler olsa da aslında bu tür bir iletişimin öğrencileremateryalleri dikkatli okuma, sorgulama ve öğrenme için ihtiyaç duyacakları zamanı ve fırsatısağlamaktadır. Öğrenciler materyallere daha fazla hakim olacakları için soru sorma veya derseolan katılımlarının düzeyi de artacaktır. 3.3. Materyallerin Genel Özellikleri Materyaller ders anlatımlarını daha ilgi çekici hale getirebilirler. Dersin giriş, sunuş veözet aşamalarının hepsinde ilgi çekmek ve ilgiyi sürekli tutmak, hatırlamayı kolaylaştırmak,bilgileri anlamlandırmak ve organize etmek için materyallerden faydalanılabilir. Örneğin, dersingiriş aşamasında öğrencilerin var olan bilgilerinden farklı bir resim öğrenciler için ilgi çekiciolabilir.Materyallerin öğretim ortamlarında sıkça kullanılmasının diğer bir nedeni de öğrencilerin dersitakip etmelerini kolaylaştırmasıdır. İyi tasarlanmış materyaller öğrencinin konuyu sıkılmadan,yoğun bir ilgiyle takip etmelerini ve sürekli dersle meşgul olmalarını sağlar. Materyalkullanılmadan önce dersin yapılandırılması ve nerede kullanılacağının belirlenmesi gerekir.Ayrıca, dersin önceden tasarlanıp, belli bir sıra ile işlenmesi öğrencilere dersi daha rahat takipetme imkânı sağlar.Materyaller bilginin organize edilmesini kolaylaştırır. Çeşitli kıstas ve öğretim yaklaşımlarınagöre tasarlanmış materyaller bilginin organize bir şekilde sunulması noktasında etkili bireraraca dönüşmektedir. Örneğin, canlı türlerinin anlatıldığı bir derste içeriğin hiyerarşik yapısınınbir görsel yardımıyla sunulması yeni bilgilerin zihinde yapılandırılmasını kolaylaştırır. Konularilerledikçe öğrencilerin bütünün hangi bölümünde olduğunu anlamaları ve bölümler arasıilişkileri kurmaları kolaylaşır.Materyaller, bilginin kalıcılığını ve transferini artırır. Materyaller sayesinde öğrencilere farklıdurumlar kolaylıkla sunulabilir. Bu nedenle bilgilerin hatırlanması ve yeni durumlarauyarlanması kolaylaşır. Örneğin, molekül yapılarının anlatıldığı bir derste, zorluk derecesigiderek artan çok sayıda örneğin gösterilmesi hatırlamayı destekler. 3.4. Materyal Kullanım İlkeleri Her bir materyal türünün kendine özgü güçlü ve zayıf yönleri bulunmakta ve kullanımınailişkin yöntemler farklılık göstermektedir. Ayrıca, materyallerin öğretmenin öğretim anlayışı,sınıfın seviyesi ve içerik türüne göre kullanımları değişiklik gösterebilir. Bu nedenle, materyalinnasıl kullanılacağını katı bir şekilde sınıflandırmak mümkün değildir. Ancak, materyal 31
  10. 10. kullanımında göz önünde bulundurulması gereken temel ilkeler vardır. Materyal türünden veortamdan bağımsız genel yaklaşımları içeren bu ilkeler aşağıda örneklerle açıklanmıştır.  Kullanılan materyaller dersin içeriği ve hedefleriyle uyumlu olmalıdır.Materyaller her dersin yapısına, hedeflerine ve içeriğine uygun olarak kullanılmalıdır. Öğretimdehedefler içeriğin, ortamın ve stratejilerin belirlenmesinde en önemli bileşendir. İçeriksunumunda kullanılan materyalin de hedeflere uygun olarak belirlenmesi ve kullanılması bunoktada önemlidir. Örneğin, öğrencilerden maddenin halleri arasındaki ilişkileri kullanarakkarşılaştıkları problemleri çözmesi bekleniyorsa öğrencilere sadece maddenin hallerini gösterenbilgi seviyesindeki bir materyal yeterli olmayacaktır.  Materyaller kullanım amaçlarına uygun olarak sunulmalıdır.Materyaller derste dikkat çekme, ön bilgileri harekete geçirme, öğrenmeyi kolaylaştırma,alıştırma-pratik yapma ve öğrenmeyi kalıcı hale getirme gibi amaçlarla kullanılabilir. Ancak,önemli olan materyale kullanım amacına uygun bir şekilde yer vermektir.  Materyaller hedef kitleye uygun olarak kullanılmalıdır.Derste kullanılacak materyal öğrenci seviyesine uygun olarak belirlenmelidir. Materyalin öğrenciseviyesinin altında olması sıkılma, motivasyon kaybı, derse isteksizlik gibi istenmeyendurumlara neden olabilir. İlköğretim birinci sınıf matematik dersi için hazırlanmış toplamaişlemi animasyonunun ilköğretim beşinci sınıf matematik dersinde kullanılması bu durumaörnek olabilir. 3.5. Materyalin kullanıldığı öğretim süreçleriBir ders süreci belli aşamalardan oluşur ve her aşama kendine özgü bazı özelliklere sahiptir. Buyüzden ders sürecini tek bir materyalle bitirmek yerine, dersin belli aşamalarında kullanılmaküzere farklı materyal seçimine gidilmelidir.3.5.1. Giriş aşamasıGiriş, dersin başlangıcını oluşturduğundan önemli bir aşamadır. Bu aşamanın en önemliözelliklerinden biri dikkat çekmedir. İlk izlenimler insanların bir nesne ya da duruma karşıtutumlarında çok önemli bir etkiye sahiptir.Dersin ilk birkaç dakikasında dikkatler çekilebilirse, öğrencilerde bu derse karşı pozitif tutumoluşturulabilir. Bütün öğretmenlerin bildiği ve uyguladığı gibi, dikkat çekmek içinkullanılabilecek birçok yöntem ve materyal vardır. Derse konuyla ilgili bir problem veya soruyönelterek başlamak, öğrencilerin geçmiş deneyimleri ile çelişkili ifadeler vermek, esprilerkullanmak dikkat çekmek için kullanılabilecek yöntemlerden bazılarıdır. Gerçek bir olay, hikâyeya da fıkra anlatmak da dikkat çekmek için kullanılabilir. Ayrıca, sınıfa gerçek eşya veya model,resim, karikatür, afiş gibi materyaller getirmek de öğrencilerin dikkatini çekebilir.Dikkat Çekme, Motivasyon, Önbilgilerin Hatırlatılması ve Dersin Amaçlarından Haberdar Etme 32
  11. 11. 3.5.2. Sunma/bilgi edinme aşamasıYeni bilgilerin verildiği sunuş aşamasında içerik düzenli bir şekilde yapılandırılmalı, içerik ile ilgisiolmayan konu ve uyarıcıların kullanımından kaçınılmalıdır. İçerik ile ilgilisi bulunmayan ve öğrenciseviyesine uygun olmayan materyaller kullanılmamalıdır. Kullanılan materyallerdeki bilginin, kullanıcıiçin uygun seviyede, kesin, gerçek ve güncel olmasına dikkat edilmelidir.Sunuş aşamasında tek bir materyal kullanılabileceği gibi içeriğe göre birden fazla farklı materyallerdende yararlanılabilir. Basılı, görsel, işitsel materyallerin yanı sıra eğitsel yazılımlar gibi çoklu ortamaraçları da sunuş aşamasında kullanılabilir.Dersin sunuş aşaması öğrenci seviyesine uygun hızda ilerlemelidir. Çok yavaş sunumlar öğrencilerisıkabileceği gibi çok hızlı sunumlar ise öğrencilerde eksik öğrenmeye yol açabilir. Ders sürecinde sıksık tekrarlara başvurmak gereklidir. Özellikle zor ve önemli bilgiler tekrarlanmalıdır.3.5.3. Uygulama aşamasıÖğrencilerin öğrenme sürecine katıldığı alıştırma süreci, dersin sonuna bırakılmadan yeni bilgininsunuluşundan sonra yapılmalıdır. Böylece öğrencilerin eksik ya da yanlış öğrenmeleri görülüpdüzeltilebilir. Ayrıca alıştırma yapılan bilginin kalıcılığı arttığı bilinmektedir.Dersin bu aşamasında eksik şemalar, bulmacalar resimleri ile varsa eğitsel oyun ve alıştırmayazılımları da kullanılabilir. Alıştırma yazılımlarının işlevi öğretmek değil, konuyu belli bir düzeydebilen bir öğrenciye uygulama olanağı sunmaktır. Sınıfta sadece öğretmenin kullanımında bilgisayarbulunduğu durumlarda öğretmen bu yazılımları öğrencilerle etkileşim içerisinde kendisi kullanabilir.3.5.4. Özetleme aşamasıÖğrencilere alıştırma aşamasından sonra gösterdikleri performansa göre dönüt verilmelidir. Başarıylatamamladıkları görevler için ödül ve pekiştireçler verilebilir. Yanlış yaptıklarında ise düzeltmeyapılmalı, sadece yanlış yaptıklarını söylemekle yetinilmemeli, davranışın neden yanlış olduğugerekçeleriyle açıklanmalıdır.3.5.5. Değerlendirme aşamasıDersin değerlendirme aşamasında da birçok materyal tasarlanıp kullanılabilir. İşlem ve çalışmayaprakları, kelime ilişkilendirme testleri, kavram haritaları gibi alternatif değerlendirme araçlarıkullanılabilir. Ayrıca öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından da yararlanmalıdır.KaynaklarABD-DEO. (2010). Transforming American Education: Learning Powered by Technology. http://www.ed.gov/technology/netp-2010 adresinden alınmıştır.Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. New York: General Learning Press.Bransford, J. D. (Eds.) . (2000) How people learn: Brain, mind, experience, and school. National Research Council. Washington, DC: National Academy Press.Mayer, R. E. (2001). Multimedia Learning. New York: Cambridge University Press. 33
  12. 12. Papert, S. (1980). Mindstorms: Children, computers, and powerful ıdeas. New York, NY: Basic Books.Schunk, D. H. (2000). Learning Theories: An Educational Perspective (third edition).. Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall.Yalın, H. İ (2004).Karaman, Özen ve Yıldırım, (2007). 34

×