• Save
Tailieu.vncty.com   vhdocs (55)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Tailieu.vncty.com vhdocs (55)

on

  • 194 views

http://tailieu.vncty.com/index.php

http://tailieu.vncty.com/index.php

Statistics

Views

Total Views
194
Views on SlideShare
194
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Tailieu.vncty.com   vhdocs (55) Tailieu.vncty.com vhdocs (55) Document Transcript

  • ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNKHOA VĂN HỌC---------------TIỂU LUẬNQUAN NIỆM VỀ CON NGƯỜI TRONG VỞ KỊCHDƯỚI ĐÁY CỦA A.M.GORKYGiảng viên : PGS.TS Phạm Gia LâmSinh viên thục hiện : Phạm Thị Bích ThảoLớp : k50Hà Nội -2007
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.3681. Con người ! hai tiếng thiêng liêng ấy không biết đã bao lần được vang lên, đượckhẳng định như một chân lý không bao giờ mất đi. Con người, quyền làm người, quyền tự docủa con người luôn là vấn đề nhức nhối của mọi thời đại, mọi quốc gia, vượt mọi không gianvà thời gian. Cùng với sự phát triển của xã hội vì thế mà vai trò của con người ngày càngđược khẳng định. Trong tương quan với hiện thực cuộc sống con người trở thành một thực thểtồn tại tất yếu, còn trong mối quan hệ với tự nhiên và xã hội con người vừa là chủ thể tácđộng lại vừa chịu sự chi phối.Trong văn học, vấn đề con người cũng được đặt ra bởi văn học vừa là bức tranh thunhỏ của hiện thực cuộc sống, vừa là nơi để tác giả bộc lộ quan điểm của bản thân đối với cuộcsống nói chung và con người nói riêng. Vấn đề đặt ra là mỗi tác giả lại có cách riêng để thểhiện quan điểm của mình. Với Gorki, nhà văn không chỉ kế thừa mà còn phát triển để đưa racái nhìn toàn vẹn về con người. Dù là tác phẩm hiện thực hay lãng mạn thì hình ảnh conngười hiện lên vẫn hết sức chân thành mà không kém phần sinh động. Với những tác phẩmnhư Bọn tiểu thị dân, Dưới Đáy, Thù địch…Gorki đã cung cấp cho ta cái nhìn rõ hơn về con người, cuộc sống xã hội Nga đươngđại. Trong đó Dưới Đáy được xem là vở kịch thể hiện rõ nét quan niệm của Gorki xungquanh vấn đề con người. Nhưng cái nhìn của Gorky có là cái nhìn thương hại, phiến diện, conngười có thỏa hiệp với cuộc sống không hay đó là cái nhìn toàn diện, sâu sắc. Bằng việcnghiên cứu tác phẩm Dưới Đáy chúng ta sẽ thấy được những nét cách tân mới mẻ trong sángtác của Gorky, trong quan niệm của Gorky và phần nào hiểu hơn về nhà văn, và cũng là ngườichiến sĩ cách mạng, người con ưu tú của nhân dân Nga.2. Dưới Đáy là vở kịch được Gorky sáng tác vào năm 1902 ngay sau vở kịch Bọn tiểuthị dân. Nó cũng như nhiều tác phẩm hiện thực khác đã khái quát được cuộc sống của những“Con người chân đất” với những chi tiết cụ thể và sắc nét. Ngay bản thân cái nhan đề DướiĐáy cũng phần nào gợi lên cho mỗi người những cảm nhận khác nhau. Dưới Đáy hay tậncùng của xã hội - nơi mà những con người cùng khổ đang sống và đang phải chịu đựng.Không gian Dưới Đáy là không gian của một quán trọ nghèo - nơi mà đủ mọi loại người chânđất khác nhau, cùng phải trải qua những cay đắng của cuộc đời và cuối cùng bị rớt xuống cáiđáy cùng của xã hội này.Mỗi nhân vật là mỗi cảnh đời, mỗi số phận khác nhau. Nếu như Naxchia hiện lên làmột cô gái điếm lúc nào cũng cau có, mơ mộng về mối tình viển vông thì Pêpen lại xuất hiệnvới tư cách là một tên trộm cắp, klies là một người thợ thất nghiệp, có vợ và lúc nào cũngđánh đập chửi bới cô vợ tàn nhẫn. Tất cả họ đều có một “nghề” riêng nhưng nó chẳng thể nàonuôi sống được họ.2
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368Tuy vậy họ vẫn còn được biết đến với những cái tên cụ thể. Còn có những kẻ mà ngaycả cái tên cũng biến mất và người ta chỉ còn biết gọi họ theo nghề nghiệp, địa danh hay đặcđiểm cơ thể. Đó là anh chàng diễn viên nát rượu là người TacTa, là Bừu Cong. Bên cạnh đólại có những kẻ trước đây thuộc tầng lớp trên mà giờ đây cũng chỉ được xếp ngang hàng vớiphận tôi tớ, trộm cắp đầu đường xó chợ như xatin - vốn là nhân viên điện báo có học thức haycông tử vốn là một tên quý tộc bị phá sản. Đối với họ thì nhân phẩm danh dự tình yêu và niềmtin đều bị chà đạp.Anna thì đau khổ về thể xác lẫn tâm hồn bị bị klies đánh đập, diễn viên thì chán nản,bê tha trong rượu chè Pêpen thì như một kẻ mất phương hướng… Tất cả đều được Gorkydựng lên cụ thể. Dựng lên số phận của những con người đó Gorky muốn đặt ra câu hỏi tại saohọ lâm vào số phận như vậy và do đâu mà cái đáy của xã hội cứ mở rộng ra mãi, cứ đen ngòmkhiến con người như lạc lõng, bỏ rơi không lối thoát. Họ chỉ là đại diện cho vô vàn những cánhân khác, cho cả một nhóm người, một tầng lớp bị chính cái chế độ chuyên chế tàn bạo chènép. Trong hiện thực rối ren ấy con người như một thực thể tồn tại mà chịu sự chi phối của xãhội. Bởi vậy lẽ dĩ nhiên họ không thể thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn của đau thương - khổ ải -tuyệt vọng.Như vậy Gorky đã có cái nhìn đầy hiện thực về con người. Nhưng nếu con ngườitrong quan niệm của Gorky chỉ dừng lại ở đó thì đâu còn gì đáng phải nói, phải bàn cãi.Những con người ấy mặc dù đã bị vứt xuống đấy cùng của xã hội nhưng Gorky vẫn để họphát biểu, tranh luận về số phận về chân lí của cuộc đời. Giữa họ diễn ra sự xung đột, làm nổibật lên cá tính, quan điểm, bản chất của mỗi người. Thông qua từng nhân vật cùng những mốiquan hệ của họ Gorky dần bộc lộ rõ hơn quan niệm của mình, đặc biệt là trong vấn đề conngười.Trước hết, Gorky muốn khẳng định con người không thể sống bằng sự an ủi và lòngthương hại mà con người phải dũng cảm đối mặt với sự thật chứ không phải là sự dối trá.Trong khi mọi người đang tuyệt vọng và cố tìm cho mình một con đường thoát thìLuka xuất hiện. Luka hiện lên như một vị thánh sống, một ông già tốt bụng, một kẻ sáng thếđem đến cho con người sự an ủi vô bờ bến, lòng thương cảm tới xúc động. Qua con mắt củaLuka con người hiện lên thật đáng thương bởi thông qua nhân vật này mọi đau khổ, tủi nhụccủa con người cứ thế ào ra. Qua lời tâm sự của Anna với Luka, ta thấy hiện lên thân phận củacon người an phận, nhu nhược. Cuộc sống của Anna là cuộc sống của đòn roi, chửi bới. Tủinhục, đau khổ về cả thể xác lấn tinh thần nên khi gặp được Luka, Anna như “người chết đuốivớ được cọc”. Bằng sự an nủi, Luka đã chiếm được lòng tin của Anna. Nhưng cái mà Luka3 View slide
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368đem lại cho cô vẫn chỉ là sự cam chịu, nhẫn nhục mà thôi. “… Ráng chịu ít lâu nữa! cháu yêuạ, mọi người đều phải chịu đựng cả…”.Để an ủi, Anna, Luka đã không tiếc những lời dối trá khi vẽ lên trong mắt Anna mộtthế giới mới mà sống trong thế giới đó cô sẽ hạnh phúc hơn. Và cái chế chỉ là sự nghỉ ngơithanh thản trước khi đến với thế giới đó. Vì vậy cái chết được xem như một ân huệ mà khôngphải ai cũng có. Khi chết đi, Anna sẽ được gặp chúa, được Người ban phước lành. Như vậymô hình chung Luka đã khuyên Anna từ bỏ sự thật để tìm tới cái ảo mộng viển vông, tin vàosự dối trá.Với diễn viên Luka lại tiếp tục công cuộc an ủi của mình bằng một lời dối tra khác.Nhưng trước tiên Luka vẫn tiếp tục an nủi và đẩy con người đến chỗ cam chịu. “… Phải cứngrắn lên… cắn răng mà chịu đựng… Sau đó thì sẽ khỏi…” Và diễn viên cứ tiếp tục tin vàođiều đó, tin rằng mình hãy chịu đựng và rồi sẽ có một thành phố - nơi có những bệnh việnchữa cho anh khỏi bệnh nát rượu.Như vậy Luka đã xây dựng cho con người một niềm tin mới trên cơ sở của sự camchịu và sau đó là sự dối trá. Với Pêpen Luka vẫn tiếp tục dối tra khi ông vẽ lên trong đầu anhta một thế giới của sự công bằng. Với câu chuyện về miền đất công bằng Luka muốn gieo rắcvào tâm trí mọi người quan niệm “dối trá thì tốt hơn sự thật”, vì nhờ vào dối trá mà con ngườitrong câu chuyện của Luka mới sống, mới tồn tại, còn khi anh ta biết được sự thật chẳng cómột miền đất công bằng nào, anh ta đã chết. Vậy con người hãy cứ tin có một miền đất nhưvậy thì tốt hơn.Nói tóm lại, sự an ủi và lòng thương hại là những tiêu chí hàng đầu mà Luka dành chocon người. Chính điều đó đã giết chết con người dám đấu tranh tìm tòi, sáng tạo mà thay thếvào đó là con người yếu đuối, an phận. Họ tin rằng có những điều tốt đẹp hơn đang đợi họ ởphía trước. Chính vì thế mà Anna cứ thoi thóp chờ đợi cái chết sẽ giải thoát và đem cô đếnmột miền đất mới mà không cố gắng tìm phương thuốc chữa trị.Diễn viên và Pê-pen thì nuôi ảo vọng rằng ngày mai họ sẽ hạnh phúc hơn, sẽ cónhững nơi chấp nhận và ban phát cho họ niềm tin mà không biết niềm tin, ý chí, nghị lựchạnh phúc nằm ngay trong bản thân mỗi người. Vì vậy tất cả những con người đó cứ tiếp tụcbuông xuôi, không vươn lên mà dễ dàng chấp nhận số phận, chối bỏ sự thật để tìm tới ảomộng, tìm tới thứ niềm tin tôn giáo và coi đó như ánh sáng của đời họ. Nhưng kết quả cuốicùng thì sao? Anna đã chết, diễn viên thì thắt cổ tự tử còn Pê-pen thì bị đi đày. Thực ra họchết, họ phải chịu những hình phạt đó không phải chỉ vì nguyên nhân bệnh tật, tội lỗi màtrước đấy họ đã chết vì vỡ mộng. Anh chàng diễn viên đã chết trước khi anh ta thắt cổ vì tuyệt4 View slide
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368vọng. “Tôi đã uống cạn tâm hồn tôi… Bạn ạ, tôi đã chết rồi… Tại sao tôi chết? Vì trongngười tôi không còn niềm tin nào nữa. Hết thật rồi…”.Như vậy an ủi, lòng thương hại chẳng hề giúp gì được con người ta nếu như người tacứ mùa quáng sống với nó mà không vươn lên, đạp bằng số phận, tìm cho mình một niềm tinmới để sống tốt đẹp hơn - sống có nghị lực, sống dựa vào sự thật chứ không phải là dối trá.Thông qua nhân vật XaTin, Gorky muốn đưa ra quan niệm con người mới. Đó là con ngườidám đối mặt với sự thật, sống dựa trên sự thật, sự tôn trọng.Ta thấy tất cả những ảo mộng mà Luka xây dựng đều bị sự thật dìm chết. Thế cho nênKlies đã phải cay đắng thốt lên “sự thật nào ! Sự thật ở đâu? Đấy sự thật đấy !. Việc làmkhông có… sức lực kiệt quệ !… Phải chết như chó chết!… sự thật đáng phỉ nhổ, đáng nguyềnrủa!”. Không một ảo mộng nào có thể thắng được sự thật. Vì vậy lẽ dĩ nhiên con người phảiđối mặt với sự thật. Lẽ ra Anna sẽ không chết nếu cô dám chiến đấu với bệnh tật chứ khôngphải mơ tưởng viển vông. Diễn viên hoàn toàn có thể kiểm soát bản thân chứ không cần tớibệnh viện nào hết. Pê-pen có thể tìm tới công bằng khi kiếm cho mình một chỗ đứng, mộtnghề nghiệp mới. Nhưng họ đều không làm và cuối cùng họ bị cuộc đời vùi dập mà ảo mộng,dối trá chính là tác nhân khiến họ lâm vào hoàn cảnh như vậy. Và Xatin đã phát biểu như mộtngười đã nhận ra chân lí “kẻ nào yếu đuối về tâm hồn… và kẻ nào sống bằng nhiệt huyết củangười khác thì kẻ ấy cần đến lời nói dối…. Còn đối với những ai làm chủ được mình…những ai tự chủ và không ngốn ngấu người khác thì người ấy cần gì phải dối trá? Dối trá làtôn giáo của những người nô lệ và bọn chủ… Sự thật là Chúa của con người tự do”.An ủi, lòng thương hại liệu có tốt không nếu như sự thật vẫn mãi là sự thật. Bởi vậycon người đừng để mình phụ thuộc mà hãy nhìn thẳng vào sự thật để sống, để tìm đường đi.Nó tuy phũ phàng nhưng nó sẽ giúp con người có ý chí vươn lên.Không chỉ dừng lại ở đây. Xatin tiếp tục được Gorky sử dụng như một người phátngôn, một con người mới nhận ra chân lý khi mà thông qua nhân vật này Gorky đã thể hiệnđược quan niệm của mình. Con người qua con mắt của Xatin được nâng lên tầm vĩ đại mới.Đó không còn là con người của sự trốn tránh, hèn nhát mà là con người của sáng tạo, conngười của sự tôn trọng.Trong tác phẩm không biết bao lần Gorky cho thấy thái độ tôn trọng của mình dànhcho con người. Ở đây, nhân vật của Gorky tuy là những kẻ ở đáy cùng của xã hội nhưng tronghọ vẫn có lòng tự trọng. Và Gorky đã để cho nhân vật đứng lên đòi quyền sống, quyền làmngười, quyền được tôn trọng của mình. Pê-pen cũng nhận thấy ghê tởm cho chính cuộc sốngcủa mình và nhận ra an ủi cũng chẳng giúp gì được mình “Phải sống khác đi! Phải sống chotốt hơn, phải sống cho mình có thể kính trọng mình”. Không dừng lại, Pê-pen còn lên tiếng5
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368đòi quyền sống, quyền tự do cho Natasa khi dám đấu tranh chống lại cái ác, chống lại vợchồng Kôxtưlep để bảo vệ cho cô “Rồi các người - sẽ thấy! Sỉ nhục người ta thế là đủ rồi”.Như vậy con người đã biết đứng lên bảo vệ cho chính bản thân mình cũng như chongười khác. Con người cần phải được tôn trọng dù họ có ở tầng lớp nào, bởi giá trị của haichữ “con người” là hết sức thiêng liêng. Để tổng kết lại giá trị của con người, Gorky đã đểcho Xatin tuyên bố hùng hồn “Con người ! Cái đó thật vĩ đại! Tiếng đó vang lên đầy tự hào!Con người ! Phải tôn trọng con người! Không được thương hại… Không được hạ tháp conngười bằng lòng thương hại… mà phải tôn trọng!”.Con người muốn giải phóng mình, muốn được tôn trọng thì con người phải thoát rakhỏi gánh nặng của đồng tiền, tội ác để hướng tới một tâm hồn trong sạch. Có như vậy conngười mới tự do. Thông qua các nhân vật Gorky muốn đề cao tâm hồn con người chứ khôngphải bề ngoài, muốn hướng con người tìm đến lương tâm, rũ bỏ mọi nhơ bẩn của cuộc đời.Pê-pen đã hùng hồn tuyên bố với Va-xi-li-xa “cô là một mụ không có tâm hồn… những kẻnhư tôi là những con thú dữ… Chúng tôi cần được… Chúng tôi cần được cảm hóa… nhưngcô, liệu cô có thể lấy cái gì để cảm hóa tôi”. Như vậy tâm hồn mới là giá trị đích thực của conngười chứ không phải bề ngoài bởi bề ngoài dù có được tô điểm ra sao thì rồi nó cũng bị mấtmàu và con người chỉ là “con người trần trụi” và giá trị của con người sẽ mất đi. Vì vậy đừngcố tô vẽ cho tâm hồn mình, đừng sống dối trá mà hãy sống thực với bản thân mình vốn có.Tóm lại, cả tác phẩm là một quá trình nhận thức của con người từ chỗ mù quáng, anphận, chỉ biết sống dựa vào an ủi, lừa dối đến chỗ nhận ra giá trị của sự thật, của tâm hồn. Đólà sự tự do và lòng tôn trọng. Sự ra đi của Luka cũng chính là sự trốn tránh của một kẻ hènnhát sống dựa vào lòng thương hại và chủ nghĩa an ủi. Còn tuyên ngôn của Xatin cũng làtuyên ngôn của tác giả gửi tới toàn bộ những “con người chân đất”. Hãy đứng lên, và vượt lênsố phận. Như vậy qua lăng kính của Gorky con người không phải là kẻ đáng thương và ôngcũng không nhìn con người bằng con mắt của một kẻ bề trên mà con người được nhìn dướigóc độ nhân đạo sâu sắc. Con người ở đây không dễ dàng chấp nhận, thỏa hiệp với cuộc sốngmà cố gắng tìm ra chân lí, con đường để đi tiếp về phía tương lai. Cũng qua xung đột trongtác phẩm thì hình ảnh con người hiện lên càng rõ nét. Xung đột ở đây không chỉ đơn thuần làxung đột của cá nhân, của từng nhân vật mà đó là xung đột của những kẻ chỉ biết sống anphận với những người đã biết vượt lên số phận, xung đột giữa cái cũ và cái mới.Thế nhưng Gorky vẫn chưa hoàn toàn bộc lộ được hết những quan điểm của mình bởiXatin dù là nhân vật phát ngôn cho Gorky nhưng do hạn chế của hoàn cảnh, bản thân Xatin làmột người có học nhưng đứng trên tư cách là một kẻ chân đất thì Xatin vẫn chỉ dừng lại ởnhững quan niệm mang tính lí tưởng hóa và thuyết giáo. Và phải cho đến khi Bài ca về Con6
  • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368người ra đời Gorky mới thực sự bộc lộ hết được quan điểm của mình về con người, giá trị củacon người và con người trong quan niệm của ông là con người viết hoa, con người mới tiếnbộ. Để rồi trong một bức thư gửi cho Pêpin Gorky phải thốt lên rằng “Tôi không hiểu có cáigì tốt đẹp hơn con người. Con người là tất cả. Con người đã sáng tạo ra cả thượng đế nữa”1.3. Ôi! Gorky, thật sự giờ đây tôi đã hiểu vì sao Gorky lại được coi là người con ưu túcủa nhân dân Nga. Ông không chỉ để lại một số lượng tác phẩm có giá trị mà người ta cònthấy ở ông một tình yêu thương dạt dào. Dưới Đáy không chỉ là vở kịch hiện thực sâu sắc,dựng lên cuộc sống của những “con người chân đất”, thể hiện quan niệm của Gorky mà cùngvới những tác phẩm khác nó đã góp phần tổ điểm cho tài năng của tác giả. Thông qua DướiĐáy con người hiện lên toàn diện, sâu sắc; là con người đang cố gắng tìm ra con đường đimới chứ không thỏa mãn với cuộc sống. Con người ở đây là con người được nhìn nhận quacon mắt của sự trân trọng và yêu thương của chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc. Vì vậy để kết thúcbài viết này tôi xin mượn 2 câu thơ của Tố Hữu:Có gì đ/ẹp trên đời hơn thếNgười yêu người sống để yêu nhau2.127