Tailieu.vncty.com luan-van-giai-phap-hoan-thien-moi-quan-he-giua-cong-ty-chung-khoan-va-khach-hang

196 views

Published on

http://tailieu.vncty.com/index.php

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
196
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Tailieu.vncty.com luan-van-giai-phap-hoan-thien-moi-quan-he-giua-cong-ty-chung-khoan-va-khach-hang

  1. 1. Më ®Çu ThÞ tr−êng chøng kho¸n tËp trung t¹i ViÖt Nam ®· ®i vµo ho¹t ®éng ®−îc h¬n 4 n¨m, ®¸nh dÊu b−íc ngoÆt quan träng trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ hoµn thiÖn c¬ cÊu nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng nãi chung vµ thÞ tr−êng tµi chÝnh ë n−íc ta nãi riªng. ThÞ tr−êng chøng kho¸n tËp trung ra ®êi ®· më ra mét kªnh huy ®éng vèn míi cho nÒn kinh tÕ. Tuy quy m« cßn nhá bÐ, vai trß t¸c ®éng ®Õn nÒn kinh tÕ ch−a lín nh−ng TTCK ViÖt Nam thêi gian qua ®· cã nh÷ng b−íc tiÕn quan träng. §iÒu ®¸ng ghi nhËn tr−íc hÕt lµ sù vËn hµnh vµ ho¹t ®éng su«n sÎ, an toµn cña thÞ tr−êng ®· thu hót ®−îc sè ®«ng c¸c nhµ ®Çu t− tham gia vµ dÇn h×nh thµnh thãi quen, tËp qu¸n ®Çu t− chøng kho¸n trong c«ng chóng. Bªn c¹nh ®ã, sù tr−ëng thµnh c¶ vÒ sè l−îng vµ chÊt l−îng cña c¸c chñ thÓ quan träng kh¸c tham gia thÞ tr−êng nh− c¸c tæ chøc niªm yÕt, c«ng ty chøng kho¸n còng lµ mét dÊu hiÖu tÝch cùc. TTCK lµ lo¹i thÞ tr−êng ®Æc biÖt, ë ®ã c¸c ph¸p nh©n vµ c¸ nh©n tham gia giao dÞch trªn thÞ tr−êng ®Òu ph¶i th«ng qua c¸c c«ng ty chøng kho¸n. Kh¸ch hµng cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n chÝnh lµ c¸c chñ thÓ tham gia TTCK, víi t− c¸ch lµ ng−êi ®¹i diÖn cho nguån cung vµ cÇu chøng kho¸n. Kh¸ch hµng cña c«ng ty chøng kho¸n còng rÊt ®a d¹ng, bao gåm c¸c doanh nghiÖp, nhµ ®Çu t−, quü b¶o hiÓm, quü t−¬ng hç, ChÝnh phñ, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng … nªn cã nhiÒu nhu cÇu kh¸c nhau. Khi thiÕt lËp mèi quan hÖ giao dÞch gi÷a kh¸ch hµng vµ c«ng ty chøng kho¸n, c¶ hai bªn th−êng t×m hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn nhau vµ ph¶i tu©n thñ nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh. MÆt kh¸c, mèi quan hÖ nµy cßn mang tÝnh nh©n b¶n: tr¸ch nhiÖm tõ khÝa c¹nh ®¹o ®øc, v¨n ho¸ øng xö, bæ sung thªm cho v¨n ho¸ ®Çu t− ®−îc lµnh m¹nh vµ hiÖu qu¶. HiÖn nay chóng ta ®ang x©y dùng LuËt Chøng kho¸n, c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng míi chØ ®−îc ®Ò cËp r¶i r¸c trong mét sè v¨n b¶n. ViÖc nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy sÏ lµm s¸ng tá mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng. 1 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  2. 2. §Ó thùc hiÖn ®−îc môc tiªu chiÕn l−îc ph¸t triÓn TTCK ®Õn n¨m 2010, ®Æc biÖt chó träng ph¸t triÓn TTCK c¶ vÒ quy m« vµ chÊt l−îng ho¹t ®éng nh»m b¶o vÖ lîi Ých hîp ph¸p cña nhµ ®Çu t−, mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng lµ vÊn ®Ò kh«ng nhá, t¹o nªn chÊt xóc t¸c quan träng trong viÖc thu hót c¸c nhµ ®Çu t− ®Õn víi c¸c dÞch vô mang tÝnh chuyªn nghiÖp cao. ViÖc nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy còng cã ý nghÜa thùc tiÔn phï hîp víi ®Þnh h−íng ph¸t triÓn cña c¸c ®Þnh chÕ trung gian thÞ tr−êng trong nh÷ng n¨m s¾p tíi. T×nh h×nh nghiªn cøu trong vµ ngoµi n−íc: ë ngoµi n−íc, vÊn ®Ò nµy ®· ®−îc quy ®Þnh trong c¸c LuËt chøng kho¸n, nh÷ng Quy ®Þnh, Quy chÕ cña Së Giao dÞch vµ mét sè v¨n b¶n ph¸p quy kh¸c. Ngoµi ra, vÊn ®Ò nµy th−êng rÊt ®−îc chó träng trong c¸c ch−¬ng tr×nh gi¶ng d¹y vµ s¸t h¹ch cho c¸c nh©n viªn muèn lµm viÖc t¹i c¸c c«ng ty chøng kho¸n; ë trong n−íc, c¸c v¨n b¶n ph¸p quy míi ®Ò cËp r¶i r¸c mét sè nguyªn t¾c vÒ mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng. Nh− vËy, mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng nªn ®−îc nghiªn cøu ®Çy ®ñ vµ cã hÖ thèng h¬n trªn ph−¬ng diÖn c¸c dÞch vô mµ c«ng ty chøng kho¸n cung cÊp th× tÝnh thùc tiÔn sÏ cao h¬n. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi: - §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n trong mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng; - HÖ thèng ho¸ c¸c v¨n b¶n ph¸p lý quy ®Þnh c¸c mèi quan hÖ trªn; - Nghiªn cøu thùc tr¹ng cña mèi quan hÖ nµy t¹i ViÖt Nam; - Nghiªn cøu mèi quan hÖ tõ khÝa c¹nh ®¹o ®øc; - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p ®Ó hoµn thiÖn mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng theo xu h−íng ph¸t triÓn cña TTCK t¹i ViÖt Nam. 2 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  3. 3. Ph¹m vi nghiªn cøu: §Ò tµi nghiªn cøu t×nh h×nh ho¹t ®éng cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng cña hä trong mèi quan hÖ giao dÞch tõ hai khÝa c¹nh: quy ®Þnh ph¸p lý vµ ®¹o ®øc. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu: Trong ®Ò tµi cã sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p nh− thèng kª, tæng hîp, c¬ së lý luËn cña chñ nghÜa M¸c Lªnin vµ chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng. Néi dung cña ®Ò tµi gåm 3 ch−¬ng: - Ch−¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng; - Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng mèi quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng t¹i ViÖt Nam; - Ch−¬ng 3: Gi¶i ph¸p hoµn thiÖn mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng. 3 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  4. 4. Ch−¬ng I Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng 1.1. C«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng §Ó h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr−êng chøng kho¸n (TTCK) cã hiÖu qu¶, mét trong c¸c yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu ®−îc lµ c¸c chñ thÓ tham gia kinh doanh trªn thÞ tr−êng cïng víi ®«ng ®¶o c¸c nhµ ®Çu t− chøng kho¸n. C¸c nhµ ®Çu t− tham gia TTCK kh«ng chØ víi môc tiªu lµm lîi cho m×nh mµ chÝnh lµ tham gia vµo qu¸ tr×nh tÝch tô vèn ®Çu t− dµi h¹n cho ph¸t triÓn kinh tÕ vµ t¹o ra tÝnh thanh kho¶n cho c¸c lo¹i chøng kho¸n. Nh−ng ho¹t ®éng cña TTCK ph¶i ®−îc ®iÒu tiÕt trËt tù, c«ng b»ng vµ hiÖu qu¶ nªn cÇn vµ ph¶i cã c¸c ®Þnh chÕ trung gian víi t− c¸ch lµ c¸c tæ chøc kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n t¹o nªn mèi liªn kÕt gi÷a c¸c nhµ ®Çu t− víi ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng. Tõ ý nghÜa ®ã, c¸c tæ chøc ho¹t ®éng kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n mµ cô thÓ h¬n lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ c¸c nhµ ®Çu t− - nh÷ng kh¸ch hµng cña c«ng ty chøng kho¸n cã vai trß ®Æc biÖt ®èi víi TTCK. 1.1.1. C«ng ty chøng kho¸n LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña TTCK cho thÊy, khi nhu cÇu mua b¸n chøng kho¸n xuÊt hiÖn sÏ t¹o nªn nh÷ng tô ®iÓm mua, b¸n chøng kho¸n s¬ khai vµ sau ®ã h×nh thµnh nªn TTCK. Còng nh− c¸c thÞ tr−êng kh¸c, lóc ®Çu nh÷ng ng−êi tham gia mua, b¸n chøng kho¸n lµ nh÷ng c¸ nh©n së h÷u chøng kho¸n. VÒ sau, khi thÞ tr−êng ph¸t triÓn, khèi l−îng vèn lu©n chuyÓn ngµy cµng lín, ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng tæ chøc trung gian ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n. C¸c ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n tõ ®ã còng ®a d¹ng h¬n. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n do c¸c tæ chøc thùc hiÖn chung quy vÉn ®−îc gäi lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n, lµ chñ thÓ mµ ®Ò tµi nµy nghiªn cøu. 4 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  5. 5. C«ng ty chøng kho¸n lµ mét chñ thÓ kinh doanh chøng kho¸n nªn còng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm t−¬ng ®ång víi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty kh¸c nãi chung. Còng cÇn hiÓu r»ng, tiÕn hµnh ho¹t ®éng kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n kh«ng chØ cã c«ng ty chøng kho¸n mµ cßn bao hµm c¶ nh÷ng lo¹i h×nh kh¸c nh− c«ng ty qu¶n lý quü, c«ng ty t− vÊn ®Çu t−... C«ng ty chøng kho¸n ®−îc hiÓu lµ mét tæ chøc ®−îc thµnh lËp theo ph¸p luËt, tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam, c«ng ty chøng kho¸n lµ c«ng ty cæ phÇn hoÆc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n ®−îc thµnh lËp ®Ó ho¹t ®éng kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n víi c¸c lo¹i h×nh (hay nghiÖp vô) kinh doanh chÝnh: m«i giíi chøng kho¸n, tù doanh chøng kho¸n, qu¶n lý danh môc ®Çu t− chøng kho¸n, b¶o l·nh ph¸t hµnh chøng kho¸n, t− vÊn tµi chÝnh vµ ®Çu t− chøng kho¸n. Nh−ng do tÝnh chÊt ®Æc thï cña hµng ho¸ trong kinh doanh chøng kho¸n (chøng kho¸n) nªn chñ thÓ kinh doanh (c«ng ty chøng kho¸n) ph¶i tu©n theo nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt nh− ph¶i cã tiÒm lùc vÒ tµi chÝnh, c¬ së vËt chÊt phôc vô ho¹t ®éng kinh doanh, tr×nh ®é chuyªn m«n vµ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp. Vai trß cña c«ng ty chøng kho¸n: TTCK kh«ng thÓ ho¹t ®éng nÕu kh«ng cã chñ thÓ kinh doanh chøng kho¸n mµ cô thÓ lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n tham gia. §iÒu ®ã còng ®ång nghÜa víi vai trß hÕt søc quan träng cña c«ng ty chøng kho¸n, ®−îc coi nh− mét nguyªn lý khi tæ chøc vµ vËn hµnh TTCK. Tr−íc hÕt, c«ng ty chøng kho¸n cã vai trß quan träng trong viÖc huy ®éng vèn, cã nghÜa lµ c¸c tæ chøc nµy chÝnh lµ chiÕc cÇu nèi vµ lµ kªnh dÉn vèn tõ mét bé phËn nµo ®ã cña nÒn kinh tÕ cã sù d− thõa vèn ®Õn c¸c bé phËn kh¸c cña nÒn kinh tÕ ®ang thiÕu vèn vµ cã nhu cÇu huy ®éng vèn. Qu¸ tr×nh ®ã diÔn ra kh«ng ph¶i theo mét quy −íc nh− lµ mét lÏ tù nhiªn: khi doanh nghiÖp cÇn huy ®éng vèn ®Ó ®Çu t− ph¸t triÓn s¶n xuÊt, kinh doanh, hä sÏ vµ cã thÓ ph¸t hµnh chøng kho¸n (cæ phiÕu hoÆc tr¸i phiÕu). Nh−ng hä kh«ng thÓ lµm hoµn h¶o viÖc ®ã bëi kh«ng cã bé m¸y chuyªn nghiÖp. C«ng ty chøng 5 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  6. 6. kho¸n víi nghiÖp vô chuyªn m«n, kinh nghiÖm nghÒ nghiÖp, c¬ chÕ huy ®éng vµ bé m¸y tæ chøc thÝch hîp sÏ ®ãng vai trß trung gian, m«i giíi mua b¸n, ph¸t hµnh chøng kho¸n, t− vÊn ®Çu t− vµ thùc hiÖn c¸c dÞch vô kh¸c kh«ng chØ cho ng−êi ph¸t hµnh mµ cho c¶ ng−êi ®Çu t−. Nhê c¸c c«ng ty chøng kho¸n mµ c¸c cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu ®−îc l−u th«ng, mua b¸n trªn TTCK vµ qua ®ã, mét l−îng vèn ngµy cµng lín ®−îc tËp hîp tõ nh÷ng nguån nhá, lÎ ®Ó ®−a vµo ®Çu t− ph¸t triÓn doanh nghiÖp nãi riªng vµ nÒn kinh tÕ nãi chung. §¸nh gi¸ chung sau 4 n¨m ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña TTCK cã thÓ nãi r»ng, ViÖt Nam ®· x©y dùng vµ vËn hµnh ®−îc TTCK cã tæ chøc, vÒ c¬ b¶n ®· h×nh thµnh kh¸ ®Çy ®ñ c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng, b−íc ®Çu ®· thùc hiÖn huy ®éng vèn ®Çu t− cho doanh nghiÖp th«ng qua TTCK, cung cÊp cho nÒn kinh tÕ mét kªnh ®Çu t− tµi chÝnh míi. Trong ®ã, kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn vai trß c«ng ty chøng kho¸n víi t− c¸ch lµ mét chñ thÓ kh«ng thÓ thiÕu trªn TTCK. Vai trß quan träng tiÕp theo cña c«ng ty chøng kho¸n lµ cung cÊp mét c¬ chÕ gi¸ c¶ trong giao dÞch, mua b¸n chøng kho¸n. C«ng ty chøng kho¸n th«ng qua Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n (Së giao dÞch chøng kho¸n), cã chøc n¨ng cung cÊp mét c¬ chÕ gi¸ c¶ nh»m gióp c¸c nhµ ®Çu t− (kh¸ch hµng cña c«ng ty) cã ®−îc sù ®¸nh gi¸ ®óng thùc tÕ vµ chÝnh x¸c vÒ gi¸ trÞ kho¶n ®Çu t− cña m×nh. Ngoµi ra, c«ng ty chøng kho¸n cßn cã chøc n¨ng quan träng lµ can thiÖp trªn thÞ tr−êng, gãp phÇn ®iÒu tiÕt gi¸ chøng kho¸n. Vai trß nµy ®−îc thÓ hiÖn râ h¬n ë c¸c TTCK ph¸t triÓn, cßn ®èi víi TTCK míi h×nh thµnh hoÆc TTCK míi næi ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, vai trß nµy cßn phô thuéc vµo c¸c yÕu tè kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi kh¸c. C«ng ty chøng kho¸n cßn cung cÊp c¬ chÕ chuyÓn ra tiÒn mÆt cho c¸c nhµ ®Çu t−, gióp cho c¸c nhµ ®Çu t− gi¶m thiÓu rñi ro, thiÖt h¹i khi tiÕn hµnh ®Çu t−. C¸c nhµ ®Çu t− lu«n muèn cã ®−îc kh¶ n¨ng chuyÓn tiÒn mÆt thµnh chøng kho¸n cã gi¸ vµ ng−îc l¹i trong mét m«i tr−êng ®Çu t− æn ®Þnh. §Ó ®¶m b¶o quyÒn vµ lîi Ých ®ã, c«ng ty chøng kho¸n sÏ gióp hä. 6 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  7. 7. Trong ho¹t ®éng kinh doanh, c«ng ty chøng kho¸n kh«ng chØ thùc hiÖn mÖnh lÖnh cña kh¸ch hµng (mua, b¸n chøng kho¸n) mµ cßn tham gia vµo nhiÒu dÞch vô t− vÊn kh¸c th«ng qua viÖc nghiªn cøu thÞ tr−êng ®Ó cung cÊp th«ng tin vµ h−íng dÉn kh¸ch hµng cña m×nh tham gia ®Çu t− trªn thÞ tr−êng. Vai trß t− vÊn ®Çu t− ngµy cµng cã ý nghÜa khi tÝch luü cña nÒn kinh tÕ quèc d©n t¨ng lªn bëi lÏ viÖc tÝch luü vµ nhu cÇu ®Çu t− ngµy cµng ®a d¹ng sÏ khiÕn nhu cÇu t− vÊn cña kh¸ch hµng vµ nhu cÇu qu¶n lý tµi s¶n cña hä còng ngµy cµng t¨ng lªn. Ho¹t ®éng cña c«ng ty chøng kho¸n cßn t¹o ra s¶n phÈm míi, gãp phÇn quan träng trong sù ph¸t triÓn n¨ng ®éng cña TTCK. Vai trß nµy cµng thÓ hiÖn râ h¬n trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y trong bèi c¶nh c¸c c«ng cô chøng kho¸n ph¸t triÓn víi tèc ®é rÊt nhanh do dung l−îng thÞ tr−êng vµ biÕn ®éng thÞ tr−êng ngµy cµng lín, c¸c nhµ ®Çu t− nhËn thøc râ rµng h¬n vµ tiÕp cËn nhiÒu h¬n víi thÞ tr−êng tµi chÝnh cïng víi sù nç lùc trong tiÕp thÞ cña c«ng ty chøng kho¸n. Ngoµi cæ phiÕu, tr¸i phiÕu th«ng th−êng, nhiÒu s¶n phÈm míi th«ng qua c«ng ty chøng kho¸n ®· ®−îc mua b¸n, giao dÞch nh− tr¸i phiÕu chÝnh phñ, chøng quyÒn, tr¸i quyÒn, c¸c hîp ®ång lùa chän, hîp ®ång t−¬ng lai vµ c¸c s¶n phÈm lai t¹o ®a d¹ng kh¸c ®· lµm cho TTCK ngµy cµng s«i ®éng vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Víi TTCK ViÖt Nam, tuy quy m« cßn nhá bÐ nh−ng ®· ®−îc h×nh thµnh ®ång bé vµ tõng b−íc ph¸t triÓn, trong ®ã c¸c c«ng ty chøng kho¸n ®¶m ®−¬ng vai trß kh«ng thÓ thiÕu trªn TTCK. Tõ con sè Ýt ái khi míi thµnh lËp TTCK víi 7 c«ng ty chøng kho¸n, ®Õn nay ®· cã 13 c«ng ty chøng kho¸n ®−îc cÊp phÐp ho¹t ®éng víi xuÊt xø tõ nhiÒu lÜnh vùc quan träng nh− ng©n hµng, b¶o hiÓm,... C¸c c«ng ty chøng kho¸n nµy cã sù ph¸t triÓn tèt, thÓ hiÖn ë sè l−îng tµi kho¶n giao dÞch cña kh¸ch hµng t¨ng liªn tôc qua c¸c n¨m, tõ kho¶ng 500 tµi kho¶n ban ®Çu vµ ®Õn th¸ng 5/2004 ®· cã 18.777 tµi kho¶n cña c¸c nhµ ®Çu t− më t¹i c¸c c«ng ty chøng kho¸n ®Ó giao dÞch, mua b¸n chøng kho¸n. Tuy ch−a thÓ so s¸nh víi c¸c TTCK ph¸t triÓn nh−ng ®iÒu ®ã chøng tá 7 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  8. 8. trong sù khëi ®Çu vµ hoµn toµn míi mÎ, c¸c c«ng ty chøng kho¸n ®· t¹o ®−îc sù tin cËy ®èi víi kh¸ch hµng cña m×nh mµ ®a sè lµ nhµ ®Çu t− c¸ nh©n, nhá lÎ, ®iÒu nµy t¹o tiÒn ®Ò cho sù ph¸t triÓn cña TTCK ViÖt Nam. 1.1.2. C¸c nghiÖp vô kinh doanh chñ yÕu cña c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng cña c«ng ty chøng kho¸n C¸c c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ kh¸c nhau, tuú theo lo¹i h×nh dÞch vô hay s¶n phÈm cung cÊp vµ c¸ch t¹o ra doanh thu (c¸c lo¹i phÝ hay thu nhËp). Theo nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt nµy, c¸c c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ thùc hiÖn 5 lo¹i h×nh nghiÖp vô chÝnh: - M«i giíi - Tù doanh - Qu¶n lý doanh môc ®Çu t− - B¶o l·nh ph¸t hµnh - T− vÊn ®Çu t− §èi víi mäi nghiÖp vô kinh doanh, c«ng ty chøng kho¸n ®Òu cã c¸c ®èi t−îng kh¸ch hµng cña m×nh víi nh÷ng nhu cÇu dÞch vô kh¸c nhau. 1.1.2.1. NghiÖp vô m«i giíi Vai trß chÝnh cña c¸c nhµ m«i giíi lµ gióp cho kh¸ch hµng cña hä mua hoÆc b¸n chøng kho¸n. Nh×n chung, kh¸ch hµng cã thÓ ®−îc ph©n thµnh 2 nhãm sau: - Kh¸ch hµng cã tæ chøc: lµ c¸c quü t−¬ng hç hoÆc c«ng ty b¶o hiÓm huy ®éng nh÷ng nguån vèn tõ nh÷ng ng−êi ®Çu t− kh¸c nhau vµ thay mÆt hä tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng ®Çu t−. - Kh¸ch hµng c¸ nh©n lµ nh÷ng ng−êi ®Çu t− c¸ nh©n mua b¸n chøng kho¸n cho b¶n th©n. Doanh thu tõ nghiÖp vô m«i giíi lµ phÝ hoa hång m«i giíi ®−îc tÝnh theo theo tû lÖ phÇn tr¨m trªn gi¸ trÞ giao dÞch. 8 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  9. 9. Mét c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n còng t−¬ng tù nh− mét c«ng ty s¶n xuÊt, s¶n phÈm cña c«ng ty lµ dÞch vô cung cÊp cho kh¸ch hµng. Qu¸ tr×nh thùc hiÖn nghiÖp vô m«i giíi chøng kho¸n bao gåm: më tµi kho¶n cho kh¸ch hµng, nhËn lÖnh giao dÞch (mua, b¸n) chøng kho¸n cña kh¸ch hµng, chuyÓn lÖnh giao dÞch cña kh¸ch hµng ®Õn ®¹i diÖn cña c«ng ty t¹i c¸c thÞ tr−êng phï hîp ®Ó thùc hiÖn, x¸c nhËn kÕt qu¶ giao dÞch vµ thanh to¸n giao dÞch víi kh¸ch hµng. Qu¸ tr×nh nµy thÓ hiÖn mèi quan hÖ g¾n bã hÕt søc chÆt chÏ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n víi kh¸ch hµng. Trong mèi quan hÖ nµy, c«ng ty chøng kho¸n kh«ng chØ cung cÊp dÞch vô mua, b¸n chøng kho¸n cho kh¸ch hµng mét c¸ch ®¬n thuÇn mµ cßn lµ sù hîp t¸c nh©n qu¶ cho c¶ c«ng ty lÉn kh¸ch hµng trong ho¹t ®éng kinh doanh - ®Çu t− chøng kho¸n. Cã thÓ ®−a ra thÝ dô cô thÓ: c¸c nh©n viªn marketing cã nhiÖm vô ph¶i t×m hiÓu vµ quyÕt ®Þnh vÒ lo¹i chøng kho¸n mµ c«ng chóng ®ang quan t©m dùa trªn ®iÒu kiÖn kinh tÕ, xu h−íng t¨ng tr−ëng kinh tÕ dù to¸n, ®iÒu kiÖn thÞ tr−êng hiÖn t¹i, nh÷ng vÊn ®Ò mµ c¸c kh¸ch hµng ®ang t×m hiÓu vµ bµn t¸n… NÕu hä sai lÇm trong viÖc ®¸nh gi¸, c«ng ty cã thÓ mÊt c¬ héi phôc vô kh¸ch hµng vµ hiÓn nhiªn lµ cã thÓ mÊt kh¸ch hµng hoÆc nh©n viªn cña bé phËn hç trî khi vµo sæ, lªn c©n ®èi vµ hoµn tÊt c¸c bót to¸n mét c¸ch thµnh thôc th× t¹o ra mét c¶m gi¸c su«n sÎ vµ tho¶ m·n cho c¸c kh¸ch hµng, xö lý giao dÞch mét c¸ch chuyªn nghiÖp ®Ó t¹o lßng tin cho hä, t¹o dùng h×nh ¶nh tèt ®èi víi hä sao cho kh¸ch hµng vui lßng tiÕp tôc ho¹t ®éng kinh doanh víi c«ng ty. Bªn c¹nh ®ã, phÇn lín c¸c nguyªn t¾c trong quan hÖ kh¸ch hµng vµ c«ng ty m«i giíi còng do bé phËn ký quü (hay tÝn dông) thùc hiÖn; bé phËn nµy theo dâi c¸c tµi kho¶n cña kh¸ch hµng ®Ó ®¶m b¶o r»ng mäi tµi kho¶n ®Òu ho¹t ®éng trong khu«n khæ quy ®Þnh. Theo ®Æc ®iÓm nµy, kh¸ch hµng ph©n lo¹i thµnh: kh¸ch hµng giao dÞch th«ng th−êng vµ kh¸ch hµng giao dÞch ký quü. - Kh¸ch hµng giao dÞch th«ng th−êng: + §èi víi mäi giao dÞch ®−îc thùc hiÖn th«ng qua ng−êi m«i giíi, kh¸ch hµng ph¶i tr¶ cho ng−êi m«i giíi sè tiÒn ph¶i thanh to¸n hoÆc giao cho 9 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  10. 10. ng−êi m«i giíi sè l−îng chøng kho¸n d−íi h×nh thøc ®−îc chÊp nhËn hoÆc ®¶m b¶o r»ng ng−êi m«i giíi ®· nhËn ®−îc sè tiÒn hoÆc sè l−îng chøng kho¸n ®ã (®iÒu nµy kh«ng ¸p dông trong tr−êng hîp ng−êi m«i giíi ®ang gi÷ tiÒn hoÆc chøng kho¸n ®Ó thay mÆt kh¸ch hµng thanh to¸n giao dÞch). + Tuy nhiªn, nÕu kh¸ch hµng kh«ng tu©n thñ quy ®Þnh trªn, ng−êi m«i giíi cã thÓ b¸n sè l−îng chøng kho¸n ®· mua trong tr−êng hîp giao dÞch mua chøng kho¸n vµ vay, mua chøng kho¸n ®Ó thanh to¸n cho giao dÞch b¸n chøng kho¸n. - Kh¸ch hµng giao dÞch ký quü: + Ng−êi m«i giíi qu¶n lý tµi kho¶n cã thÓ yªu cÇu kh¸ch hµng ®Æt cäc hay ký quü b»ng tiÒn mÆt, chøng kho¸n hoÆc tµi s¶n kh¸c theo quy ®Þnh. + §èi víi tµi kho¶n ký quü, kh¸ch hµng th−êng ®−îc vay tÝn dông tèi ®a b»ng mét tû lÖ nhÊt ®Þnh trªn tæng gi¸ trÞ thÞ tr−êng tµi s¶n thÕ chÊp víi c«ng ty m«i giíi. + NÕu kh¸ch hµng kh«ng thanh to¸n kho¶n ký quü nªu trªn hoÆc bÊt kú kho¶n ph¶i tr¶ nµo kh¸c th× ng−êi m«i giíi cã quyÒn khãa tµi kho¶n ký quü, b¸n ®i sè l−îng chøng kho¸n ®ang gi÷ vµ dïng sè tiÒn thu ®−îc vµ kho¶n ký quü b»ng tiÒn mÆt ®Ó trang tr¶i cho c¸c kho¶n nî cña kh¸ch hµng. + Trong tr−êng hîp kh¸ch hµng giao dÞch ký quü kh«ng tr¶ tiÒn hoÆc giao chøng kho¸n ®Ó thùc hiÖn thanh to¸n, kh¸ch hµng sÏ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm nh− kh¸ch hµng giao dÞch th«ng th−êng. Tãm l¹i, c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n ph¶i coi viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô cho kh¸ch hµng nh− mét phÇn quan träng trong s¶n phÈm cña c«ng ty khi thùc hiÖn c¸c quy tr×nh ho¹t ®éng. Khi thùc hiÖn nghiÖp vô m«i giíi chøng kho¸n, c«ng ty chøng kho¸n cã hai nhiÖm vô chÝnh nh− sau: Mét lµ cung cÊp th«ng tin vµ t− vÊn cho kh¸ch hµng: th«ng qua nh©n viªn hµnh nghÒ, c«ng ty chøng kho¸n cung cÊp cho kh¸ch hµng c¸c b¸o c¸o nghiªn cøu vµ c¸c khuyÕn nghÞ ®Çu t−; 10 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  11. 11. Hai lµ cung cÊp c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô tµi chÝnh, gióp kh¸ch hµng thùc hiÖn giao dÞch theo yªu cÇu vµ v× lîi Ých kh¸ch hµng. Víi nhiÖm vô nµy, nh©n viªn m«i giíi nhËn ®¬n ®Æt hµng tõ kh¸ch hµng vµ thùc hiÖn giao dÞch cho hä. Qu¸ tr×nh nµy bao gåm c¸c t¸c nghiÖp tõ h−íng dÉn kh¸ch hµng më tµi kho¶n t¹i c«ng ty, tiÕn hµnh truyÒn lÖnh, x¸c nhËn giao dÞch, thanh to¸n vµ chuyÓn kÕt qu¶ giao dÞch cho kh¸ch hµng. Kh«ng chØ dïng l¹i ë ®ã, sau khi giao dÞch ®−îc thùc hiÖn, ng−êi m«i giíi cßn ph¶i tiÕp tôc qu¶n lý tµi kho¶n cña kh¸ch hµng, ®−a ra nh÷ng khuyÕn c¸o vµ cung cÊp th«ng tin, theo dâi ®Ó n¾m b¾t nh÷ng thay ®æi trong ®êi sèng, c«ng viÖc cña kh¸ch hµng mµ cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng thay ®æi trong t×nh tr¹ng tµi chÝnh vµ th¸i ®é chÊp nhËn rñi ro cña kh¸ch hµng, tõ ®ã ®Ò xuÊt chiÕn l−îc ®Çu t− míi thÝch hîp h¬n. Trªn thÞ tr−êng s¬ khai, khi s¶n phÈm hµng ho¸ cßn ®¬n gi¶n, nhµ ®Çu t− cã thÓ ch−a cã nhu cÇu sö dông dÞch vô t− vÊn. Tuy nhiªn, ngµy nay, ho¹t ®éng m«i giíi ®Çu t− chøng kho¸n ®ång thêi chøa ®ùng hµm l−îng t− vÊn ®Çu t− kh¸ cao. Ng−êi ®Çu t− tr«ng chê ng−êi m«i giíi cho biÕt khi nµo th× nªn mua chøng kho¸n, lóc nµo th× nªn b¸n chøng kho¸n vµ cung cÊp th«ng tin vÒ t×nh h×nh diÔn biÕn trªn thÞ tr−êng. Ng−êi m«i giíi giái nghÒ d−êng nh− cã mét n¨ng lùc tiÒm Èn trong viÖc biÕn nh÷ng dßng th«ng tin liªn tôc nµy thµnh nh÷ng khuyÕn nghÞ ®Çu t− ®óng ¸p dông cho môc tiªu cña tõng kh¸ch hµng riªng biÖt. Nh÷ng ng−êi m«i giíi lu«n ®¹i diÖn cho c«ng ty chøng kho¸n trong mäi hµnh ®éng cña m×nh, do vËy, ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña ng−êi m«i giíi lu«n lµ vÊn ®Ò ®−îc quan t©m hµng ®Çu. ChÝnh nh÷ng ng−êi m«i giíi giái, cã uy tÝn lµ yÕu tè thu hót kh¸ch hµng cho c«ng ty. §¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña ng−êi m«i giíi ®−îc quy ®Þnh râ trong quy chÕ qu¶n lý néi bé cña tõng c«ng ty, th«ng qua quy chÕ nµy, ng−êi m«i giíi thùc hiÖn viÖc kiÕm thu nhËp, lµm giµu vµ b¶o vÖ quyÒn lîi cho kh¸ch hµng, ®¶m b¶o r»ng mäi kh¸ch hµng ®Òu ®−îc ®èi xö b×nh ®¼ng trong mäi hoµn c¶nh. Mét thÞ tr−êng chøng kho¸n kh«ng cã sù b×nh ®¼ng gi÷a c¸c 11 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  12. 12. kh¸ch hµng th× ngµnh c«ng nghiÖp chøng kho¸n sÏ mÊt ®i lßng tin tõ c«ng chóng. 1.1.2.2. NghiÖp vô tù doanh §©y lµ nghiÖp vô cña c«ng ty chøng kho¸n khi c«ng ty tù mua hoÆc b¸n chøng kho¸n cho chÝnh m×nh ®Ó t¹o ra thu nhËp tõ nh÷ng giao dÞch cã l·i. C«ng ty ®ãng vai trß cña nh÷ng nhµ t¹o lËp thÞ tr−êng trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. Khi thùc hiÖn nghiÖp vô nµy, c«ng ty chøng kho¸n ®ãng vai trß lµ nhµ ®Çu t− cã tæ chøc trªn thÞ tr−êng. Ho¹t ®éng tù doanh cña c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ ®−îc thùc hiÖn trªn c¸c thÞ tr−êng giao dÞch tËp trung (Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n, Së giao dÞch chøng kho¸n) hoÆc trªn thÞ tr−êng OTC víi môc ®Ých thu lîi cho chÝnh m×nh víi c¸c nghiÖp vô: mua, b¸n chøng kho¸n cho chÝnh c«ng ty ®Ó thu lîi nhuËn tõ chªnh lÖch gi¸ qua c¸c lÇn mua, b¸n chøng kho¸n; t¹o lËp thÞ tr−êng (mua vµo khi gi¸ chøng kho¸n gi¶m vµ b¸n ra khi gi¸ chøng kho¸n t¨ng nh»m gi÷ gi¸ chøng kho¸n). Khi c«ng ty chøng kho¸n võa thùc hiÖn nghiÖp vô tù doanh, võa thùc hiÖn nghiÖp vô m«i giíi cã thÓ ph¸t sinh xung ®ét lîi Ých gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng. V× vËy, khi tiÕn hµnh nghiÖp vô nµy, c«ng ty chøng kho¸n ph¶i tu©n thñ mét sè quy ®Þnh nh−: kh«ng ®−îc mua b¸n cïng lo¹i chøng kho¸n trong mét ngµy giao dÞch, −u tiªn thùc hiÖn lÖnh cña kh¸ch hµng tr−íc lÖnh cña c«ng ty, kh«ng ®−îc lîi dông c¸c th«ng tin vµ quyÕt ®Þnh ®Çu t− cña kh¸ch hµng ®Ó mua b¸n tr−íc, kh«ng ®−îc xói giôc kh¸ch hµng mua chøng kho¸n mµ c«ng ty muèn b¸n, kh«ng ®−îc sö dông tµi s¶n cña kh¸ch hµng ®Ó kinh doanh cho chÝnh m×nh, kh«ng ®−îc tiÕn hµnh c¸c giao dÞch tr¸ h×nh lµ c¸c giao dÞch lµm dÞch chuyÓn quyÒn së h÷u lµm ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ chøng kho¸n vµ ®Æc biÖt ph¶i cung cÊp th«ng tin ®Çy ®ñ vµ trung thùc vÒ c¸c chøng kho¸n mµ c«ng ty ®ang giao dÞch cho kh¸ch hµng… 1.1.2.3. NghiÖp vô qu¶n lý danh môc ®Çu t− C«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn nghiÖp vô qu¶n lý danh môc ®Çu t− cã nghÜa lµ thay mÆt kh¸ch hµng qu¶n lý mét tËp hîp tµi s¶n ®Çu t−. Nh− vËy, 12 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  13. 13. thùc tÕ lµ kh¸ch hµng (tæ chøc vµ c¸ nh©n) ñy th¸c c«ng ty chøng kho¸n ®−a ra c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t− cho hä vµ kh¸ch hµng tr¶ phÝ cho dÞch vô nµy cña c«ng ty. Cã thÓ nãi, khi thùc hiÖn nghiÖp vô nµy, c«ng ty chøng kho¸n võa b¶o qu¶n hé chøng kho¸n, võa ®Çu t− hé chøng kho¸n cho kh¸ch hµng. Muèn vËy, hä ph¶i t×m hiÓu râ vÒ kh¸ch hµng: tæ chøc hay c¸ nh©n, sè tiÒn vµ nguån gèc tiÒn ®Þnh ®Çu t−, môc ®Ých ®Çu t−, thêi h¹n ®Çu t−… §ång thêi c«ng ty còng ph¶i cho kh¸ch hµng biÕt vÒ kh¶ n¨ng chuyªn m«n vµ kh¶ n¨ng kiÓm so¸t néi bé cña m×nh ®Ó võa cã thÓ mang l¹i lîi nhuËn cho kh¸ch hµng, võa ®¶m b¶o an toµn tµi s¶n cho hä. Qu¶n lý danh môc ®Çu t− gåm c¸c b−íc c¬ b¶n sau: - T×m hiÓu nhu cÇu cña kh¸ch hµng (chñ ®Çu t−), ®Æc tÝnh kh¸ch hµng, môc tiªu vµ h¹n chÕ ®Çu t− cña kh¸ch hµng. - §Þnh gi¸ chøng kho¸n - x¸c ®Þnh toµn bé tµi s¶n ®Çu t− ®Ò −íc tÝnh lîi nhuËn vµ rñi ro cã kh¨ n¨ng x¶y ra; - QuyÕt ®Þnh ph©n bæ tµi s¶n –ph¶i x¸c ®Þnh tµi s¶n sÏ ®−îc ph©n bæ nh− thÕ nµo; lùa chän mét trong nhiÒu ph−¬ng ¸n ®Çu t− ®−îc ®−a ra, ®Çu t− vµo cæ phiÕu, ®Çu t− vµo tr¸i phiÕu hay ®Çu t− c¶ 2 lo¹i chøng kho¸n; - Tèi −u ho¸ danh môc ®Çu t−. Trong b−íc nµy ph¶i c©n nh¾c rñi ro vµ lîi nhuËn nh»m lùa chän chøng kho¸n ®−a vµo danh môc ®Çu t−, x¸c ®Þnh danh môc ®Çu t− chøng kho¸n nµo sÏ cho lîi nhuËn cao nhÊt øng víi mét møc rñi ro dù kiÕn; - §¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc hiÖn. Trong ®ã ph¶i ph©n lo¹i kÕt qu¶ thùc hiÖn (rñi ro) cña tõng lo¹i chøng kho¸n thµnh lo¹i mang tÝnh hÖ thèng, lo¹i liªn quan ®Õn thÞ tr−êng vµ lo¹i mang tÝnh ®Æc tr−ng ngµnh c«ng nghiÖp, cña chøng kho¸n (phÇn kh«ng mang tÝnh hÖ thèng). Tãm l¹i, thùc chÊt nghiÖp vô qu¶n lý danh môc ®Çu t− chøng kho¸n lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý vèn cña kh¸ch hµng bao gåm tõ viÖc ®Þnh gi¸, ph©n tÝch chøng kho¸n, lùa chän ®Çu t−, theo dâi c¸c kÕt qu¶ ®Çu t− vµ ph©n bæ vèn ®Çu 13 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  14. 14. t−, vµ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ ®Çu t− v× lîi Ých cña kh¸ch hµng trªn c¬ së hîp ®ång ký kÕt. Tõ b¶n chÊt nµy, khi thùc hiÖn nghiÖp vô qu¶n lý danh môc ®Çu t−, c¸c c«ng ty chøng kho¸n cÇn: - §¶m b¶o tÝnh sinh lêi vµ an toµn cña danh môc ®Çu t− th«ng qua viÖc ®a d¹ng ho¸ hîp lý thµnh phÇn c¸c tµi s¶n hay chøng kho¸n trong danh môc ®Çu t−; - §¶m b¶o ®¸p øng nhu cÇu ®a d¹ng cña nhãm c¸c nhµ ®Çu t− cã môc ®Ých vµ cã ®é m¹o hiÓm kh¸c nhau; - §¶m b¶o an toµn vÒ ph¸p lý, tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ ®Çu t−, quy ®Þnh cña c¬ quan qu¶n lý, Uû ban Chøng kho¸n vµ c¸c Trung t©m giao dÞch, c¸c c¬ quan tù qu¶n nh− HiÖp héi kinh doanh chøng kho¸n vµ quyÒn së h÷u hîp ph¸p cña c¸c nhµ ®Çu t−; - §¶m b¶o tÝnh linh ho¹t trong ®Çu t−, tÝnh dÔ dµng chuyÓn nh−îng vµ ph¶n øng hîp lý tr−íc nh÷ng diÔn biÕn cña thÞ tr−êng còng nh− diÔn biÕn cña c¸c c¸n c©n kinh tÕ vÜ m«; - §¶m b¶o c¬ chÕ kiÓm so¸t néi bé vµ b¸o c¸o th«ng tin vÒ ho¹t ®éng qu¶n lý danh môc ®Çu t−. 1.1.2.4. NghiÖp vô b¶o l∙nh ph¸t hµnh Kh¸ch hµng chñ yÕu cña nghiÖp vô nµy lµ c¸c doanh nghiÖp huy ®éng vèn hoÆc tiÒn th«ng qua viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n. C«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn nghiÖp vô nµy th«ng qua hai h×nh thùc phæ biÕn: ph¸t hµnh lÇn ®Çu ra c«ng chóng (IPO) vµ ph¸t hµnh riªng lÎ. C«ng ty chøng kho¸n ph¶i tæ chøc mét m¹ng l−íi ph©n phèi chøng kho¸n bao gåm c¸c c«ng ty chøng kho¸n hoÆc c¸c c«ng ty m«i giíi kh¸c nh»m më réng thÞ tr−êng vµ chia sÎ rñi ro b¶o l·nh ph¸t hµnh. ChiÕn dÞch qu¶ng c¸o tiÕp thÞ còng cã thÓ ®−îc tiÕn hµnh nh»m n©ng cao danh tiÕng cña tæ chøc ph¸t hµnh tr−íc nh÷ng ng−êi ®Çu t− trong vµ ngoµi n−íc, ®Æc biÖt nh÷ng ng−êi ®Çu t− cã tæ chøc lµ ng−êi cã thÓ mua phÇn lín khèi l−îng chøng kho¸n s¾p ph¸t hµnh. Ho¹t ®éng b¶o l·nh ph¸t hµnh th−êng ®−îc thùc hiÖn theo c¸c h×nh thøc cam kÕt ch¾c ch¾n, b¶o 14 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  15. 15. l·nh cè g¾ng tèi ®a, b¶o l·nh ®¶m b¶o tÊt c¶ hoÆc kh«ng. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng b¶o l·nh ph¸t hµnh tiÒm Èn nhiÒu rñi ro. Do ®ã, c«ng ty thùc hiÖn nghiÖp vô b¶o l·nh ph¸t hµnh cÇn cã vèn ph¸p ®Þnh lín, thËm chÝ lín nhÊt so víi vèn ph¸p ®Þnh cho ho¹t ®éng m«i giíi vµ tù doanh. C«ng ty chøng kho¸n ë c¸c n−íc ph¸t triÓn rÊt chó träng ®Õn nghiÖp vô cña ng©n hµng ®Çu t− - ®Þnh chÕ tµi chÝnh chuyªn m«n hãa trªn thÞ tr−êng s¬ cÊp. Thùc hiÖn nghiÖp vô nµy, c«ng ty chøng kho¸n ®ãng vai trß trung gian gi÷a tæ chøc ph¸t hµnh vµ ng−êi mua chøng kho¸n cuèi cïng - hai ®èi t−îng kh¸ch hµng cña c«ng ty. C«ng ty chøng kho¸n t− vÊn cho tæ chøc ph¸t hµnh vÒ viÖc x¸c lËp gi¸ ph¸t hµnh chøng kho¸n theo h×nh thøc ch¾c ch¾n, ký tháa thuËn b¶o l·nh dù phßng víi tæ chøc ph¸t hµnh ®Ó mua toµn bé sè l−îng chøng kho¸n kh«ng ph©n phèi hÕt trong tr−êng hîp ph¸t hµnh quyÒn mua cæ phiÕu, ®ãng vai trß ®¹i lý theo h×nh thøc nç lùc tèi ®a trong c¸c ®ît chµo b¸n kh¸c (cæ phiÕu ®−îc chµo b¸n ra c«ng chóng tr−íc) vµ ®ãng vai trß “b×nh æn” gi¸ trªn thÞ tr−êng thø cÊp trong kho¶ng thêi gian sè cæ phiÕu ch−a ph©n phèi hÕt. 1.1.2.5. NghiÖp vô t− vÊn ®Çu t− T− vÊn ®Çu t− ®Ò cËp ®Õn dÞch vô t− vÊn vµ tham vÊn cña c«ng ty chøng kho¸n cho c¸c kh¸ch hµng tïy theo yªu cÇu cña hä theo mét sè néi dung sau: - Yªu cÇu vÒ lîi tøc, nghÜa lµ tËp trung vµo thu nhËp hiÖn hµnh, t¨ng tr−ëng vèn dµi h¹n hoÆc phßng tr¸nh l¹m ph¸t; - Møc ®é chÞu ®ùng rñi ro, nghÜa lµ møc ®é biÕn ®éng cña gi¸ trÞ danh môc ®Çu t− mµ kh¸ch hµng cã thÓ chÊp nhËn ®−îc; - Yªu cÇu vÒ tÝnh thanh kho¶n vµ tÝnh kh¶ m¹i, nghÜa lµ yªu cÇu vÒ møc ®é thanh kho¶n dùa trªn nhu cÇu chuyÓn ®æi thµnh tiÒn mÆt; - Ph−¬ng diÖn thêi gian: ®©y lµ yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn tÝnh biÕn ®éng cña danh môc ®Çu t− mµ kh¸ch hµng cã thÓ chÊp nhËn ®−îc; - C©n nh¾c vÒ thuÕ: ®©y lµ vÊn ®Ò cÇn ®−îc ®Ò cËp nh»m tèi ®a hãa lîi tøc sau thuÕ cho kh¸ch hµng; 15 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  16. 16. - Rµng buéc ph¸p lý, nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc chÊp hµnh mäi quy ®Þnh ph¸p luËt liªn quan; - Nhu cÇu, së thÝch cña kh¸ch hµng vÒ ®Çu t− hoÆc kh«ng ®Çu t− trong mét sè tr−êng hîp… Kh¸ch hµng sÏ tr¶ phÝ cho dÞch vô t− vÊn mµ c«ng ty chøng kho¸n cung cÊp. §Ó t¨ng c−êng vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho chøc n¨ng t− vÊn ®Çu t−, víi môc ®Ých t¹o dùng vµ duy tr× mét h×nh ¶nh ®¸ng tin cËy ®èi víi kh¸ch hµng hiÖn t¹i vµ kh¸ch hµng tiÒm n¨ng, hÊp dÉn nh÷ng kh¸ch hµng cã tæ chøc (kÓ c¶ n−íc ngoµi) vµ më réng kh¸ch hµng, c«ng ty chøng kho¸n ph¶i tæ chøc cung cÊp nh÷ng chiÕn l−îc cho kh¸ch hµng, ph¸t triÓn chiÕn l−îc kinh doanh míi ®Ó nhê ®ã nhu cÇu cña kh¸ch hµng ®−îc tèi −u hãa. 1.2. B¶n chÊt mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng 1.2.1. B¶n chÊt vµ ®Æc ®iÓm mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng Nh− chóng ta ®· biÕt, mét trong nh÷ng nguyªn t¾c quan träng cña giao dÞch trªn TTCK lµ nguyªn t¾c trung gian: c¸c nhµ ®Çu t− mong muèn mua, b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n niªm yÕt trªn thÞ tr−êng kh«ng thÓ tiÕn hµnh giao dÞch trùc tiÕp, mµ ph¶i ký hîp ®ång më tµi kho¶n t¹i mét c«ng ty chøng kho¸n nhÊt ®Þnh, vµ chÝnh c«ng ty chøng kho¸n ®ã sÏ ®ãng vai trß nh− ng−êi ®¹i diÖn cña nhµ ®Çu t−. Nh− vËy, gi÷a nhµ ®Çu t− vµ c«ng ty chøng kho¸n ®· h×nh thµnh mèi quan hÖ phøc t¹p xÐt c¶ trªn gãc ®é d©n sù vµ h×nh sù, tïy thuéc vµo b¶n chÊt cña c¸c giao dÞch. VÒ c¬ b¶n, mèi quan hÖ gi÷a nhµ ®Çu t− vµ c«ng ty chøng kho¸n lµ mèi quan hÖ gi÷a th©n chñ vµ ®¹i diÖn. Trªn gãc ®é d©n sù, c¸c giao dÞch cña nhµ ®Çu t− ®¬n thuÇn lµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, kh«ng nh÷ng bÞ ®iÒu chØnh bëi nh÷ng ®iÒu luËt kinh tÕ mµ cßn chÞu sù ®iÒu chØnh cña c¸c ®iÒu luËt vÒ chøng kho¸n vµ TTCK. Tuy nhiªn, tÝnh phøc t¹p cña c¸c giao dÞch vµ cña mèi quan hÖ gi÷a nhµ ®Çu t− víi c«ng ty chøng kho¸n ®¹i diÖn cho hä kh«ng dõng l¹i trong khu«n khæ c¸c ®iÒu luËt nªu trªn mµ ®«i khi cßn thuéc ph¹m vi ®iÒu 16 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  17. 17. chØnh cña c¸c ®iÒu luËt h×nh sù kh¸c. Do ®ã, mèi quan hÖ nµy tÊt n¶y sinh c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn tham gia. §Ó hiÓu râ h¬n vÒ b¶n chÊt cña mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng, chóng ta t×m hiÓu thªm vÒ ®Æc ®iÓm cña mèi quan hÖ nµy. Nh− ®· ®Ò cËp ë trªn, vÒ c¬ b¶n mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng lµ mèi quan hÖ gi÷a th©n chñ vµ ®¹i diÖn. Rowlatt, t¸c gi¶ cña cuèn “Chøc n¨ng cña c¸c c«ng ty m«i giíi vµ tù doanh chøng kho¸n” (XuÊt b¶n n¨m 1991) ®· m« t¶ rÊt râ vÒ c¸c chøc n¨ng cña c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n. Theo «ng, c«ng viÖc cña mét ng−êi m«i giíi chøng kho¸n lµ mua vµ b¸n hµng hãa trªn thÞ tr−êng. Trªn thùc tÕ, ng−êi m«i giíi ®ã kh«ng kú väng lµ b¶n th©n anh ta ph¶i tr¶ tiÒn cho sè hµng hãa ®ã hay tù ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm cuèi cïng ®Ó hoµn thµnh giao dÞch ®ã bëi v× anh ta mua hoÆc b¸n cho th©n chñ cña m×nh - ng−êi mµ anh ta cho lµ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm cuèi cïng. Ng−êi m«i giíi chøng kho¸n ®−îc h−ëng hoa hång tõ th©n chñ. Râ rµng, khi kh¸ch hµng yªu cÇu c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn viÖc mua hoÆc b¸n chøng kho¸n th× c«ng ty chøng kho¸n ®ã ®ãng vai trß lµ mét ®¹i diÖn vµ khi ®ã c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt ®−îc ¸p dông trong mèi quan hÖ nµy. Trong tr−êng hîp ®¬n gi¶n nµy, nghÜa vô vµ quyÒn lîi cña c¶ hai bªn ph¶i ®−îc tu©n thñ: tr¸ch nhiÖm cña c«ng ty chøng kho¸n lµ thùc hiÖn ®óng, ®Çy ®ñ, hîp ph¸p c¸c lÖnh do kh¸ch hµng ®−a ra vµ c«ng ty chøng kho¸n cã lîi Ých tõ kho¶n hoa hång ®−îc h−ëng, ngoµi ra c«ng ty chøng kho¸n cßn gióp cñng cè lßng tin cña kh¸ch hµng nãi riªng vµ c«ng chóng ®Çu t− nãi chung ®èi víi ho¹t ®éng c«ng khai, minh b¹ch cña thÞ tr−êng. Trong khi ®ã, kh¸ch hµng cã nghÜa vô tu©n thñ c¸c quy ®Þnh vÒ giao dÞch, t«n träng c¸c cam kÕt trong hîp ®ång gi÷a kh¸ch hµng vµ c«ng ty theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, ®ãng gãp ®Çy ®ñ c¸c kho¶n phÝ hoa hång, phÝ vµ lÖ phÝ kh¸c theo quy ®Þnh vµ kh¸ch hµng cã lîi Ých tõ c¸c dÞch vô t− vÊn, m«i giíi, b¶o l·nh ph¸t hµnh cña c«ng ty vµ tõ c¸c kho¶n ®Çu t− cña m×nh. 17 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  18. 18. Tuy nhiªn trong mét sè tr−êng hîp kh¸c, mét c«ng ty chøng kho¸n kh«ng chØ thùc hiÖn nghiÖp vô t− vÊn vµ m«i giíi cho kh¸ch hµng mµ cßn thùc hiÖn nghiÖp vô tù doanh, tøc lµ mua hoÆc b¸n chøng kho¸n trªn thÞ tr−êng b»ng chÝnh tµi kho¶n cña c«ng ty. Khi c«ng ty nµy tham gia giao dÞch víi mét c«ng ty kh¸c, th× mét trong hai c«ng ty sÏ gi÷ vai trß th©n chñ hoÆc ®¹i diÖn tïy vµo viÖc mua hay b¸n chøng kho¸n cña c«ng ty. Nh− vËy, ngoµi c¸c lîi Ých vµ nghÜa vô mµ mét c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn ®èi víi kh¸ch hµng, c«ng ty ®ã cßn cã c¸c lîi Ých kh¸c cÇn quan t©m vµ theo ®uæi. C«ng ty chøng kho¸n ph¶i th«ng b¸o cho kh¸ch hµng nh÷ng tr−êng hîp giao dÞch mµ nã ho¹t ®éng nh− mét th©n chñ. Nh− vËy, ®iÒu quan träng vµ c¬ b¶n nhÊt ®èi víi bÊt cø mét c«ng ty chøng kho¸n nµo lµ ph¶i thùc hiÖn c¸c lÖnh kh¸ch hµng ®−a ra. 1.2.2. Tr¸ch nhiÖm vµ quyÒn cña c«ng ty chøng kho¸n víi kh¸ch hµng Tr¸ch nhiÖm cña c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ ®−îc xem xÐt d−íi hai khÝa c¹nh: tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ph¸p lý vµ tr¸ch nhiÖm mang tÝnh lu©n lý. 1.2.2.1. Tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ph¸p lý Nh− chóng t«i ®· tr×nh bµy ë trªn, quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ nhµ ®Çu t− lµ mèi quan hÖ gi÷a th©n chñ vµ ®¹i diÖn vµ mèi quan hÖ nµy lµm n¶y sinh c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn tham gia. ë phÇn nµy cña ®Ò tµi, chóng t«i sÏ xem xÐt c¸c tr¸ch nhiÖm ph¸p lý cña c«ng ty chøng kho¸n ®èi víi kh¸ch hµng trong kinh doanh chøng kho¸n. Nh×n chung, c¸c tr¸ch nhiÖm nµy th−êng ®−îc qui ®Þnh râ trong LuËt chøng kho¸n vµ trong c¸c Bé §¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña c¸c tæ chøc tù qu¶n. Theo th«ng lÖ quèc tÕ th× c¸c tæ chøc tù qu¶n ®−îc trang bÞ mét sè quyÒn h¹n nhÊt ®Þnh nh»m c−ìng chÕ c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ c¸c t¸c nghiÖp viªn trªn thÞ tr−êng tu©n thñ, kh«ng chØ theo c¸c qui ®Þnh trong Bé §¹o ®øc nghÒ nghiÖp, mµ cßn c¶ c¸c qui ®Þnh trong luËt chøng kho¸n hoÆc c¸c qui chÕ ®Æt ra bëi c¸c c¬ quan qu¶n lý thÞ tr−êng. • Tu©n thñ c¸c yªu cÇu cña kh¸ch hµng 18 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  19. 19. C«ng ty chøng kho¸n ph¶i thùc hiÖn c¸c yªu cÇu cña kh¸ch hµng theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. NÕu nh− c«ng ty kh«ng xem xÐt ®Õn c¸c yªu cÇu cña kh¸ch hµng, th× c«ng ty tù m×nh chÞu rñi ro. Nãi c¸ch kh¸c, nÕu c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn yªu cÇu cña kh¸ch hµng, dï trong tr−êng hîp c¸c quyÕt ®Þnh cña kh¸ch hµng kh«ng phï hîp víi lîi Ých thùc tÕ, kh¸ch hµng kh«ng cã lý do g× ®Ó phµn nµn. Do ®ã, thÝ dô, khi c¸c tr−êng hîp thay ®æi gi÷a thêi gian nhËn lÖnh vµ thêi gian c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n thùc hiÖn lÖnh, c«ng ty nªn lu«n cè g¾ng liªn hÖ víi kh¸ch hµng ®Ó nhËn ®−îc c¸c yªu cÇu chØnh ®æi cña hä. NÕu c«ng ty kh«ng thùc hiÖn c¸c yªu cÇu cña kh¸ch hµng, c«ng ty sÏ kh«ng cã quyÒn nhËn tiÒn hoa hång vµ cã thÓ mÊt quyÒn båi th−êng cho c¸c nhiÖm vô trªn c¬ së ®¹i diÖn cña kh¸ch hµng, cã thÓ chÞu tr¸ch nhiÖm víi kh¸ch hµng ®èi víi nh÷ng thiÖt h¹i g©y ra. Ngoµi ra, c«ng ty chØ ®−îc phÐp thùc hiÖn c¸c giao dÞch khi vµ chØ khi cã sù ®ång ý cña kh¸c hµng. • LËp th«ng b¸o giao dÞch Mét c«ng ty chøng kho¸n ph¶i th«ng tin bÊt cø giao dÞch nµo thùc hiÖn trªn c¬ së ®¹i diÖn cña kh¸ch hµng th−êng trùc c¸c quy ®Þnh ®Òu chØ ra viÖc th«ng b¸o giao dÞch nh− thÕ nµo, h×nh thøc th«ng b¸o vµ néi dung th«ng b¸o. • Kh«ng c¹nh tranh víi kh¸ch hµng C«ng ty chøng kho¸n, còng nh− c¸c c«ng ty kh¸c, ®Òu cã c¸c lîi Ých tµi chÝnh cña m×nh theo luËt ph¸p. Tuy nhiªn, khi lîi Ých cña c«ng ty m©u thuÉn víi lîi Ých cña kh¸ch hµng, luËt th−êng cã c¸c giíi h¹n rÊt nghiªm ngÆt cho viÖc hä theo ®uæi c¸c lîi Ých riªng ®ã. C«ng ty chøng kho¸n cã tr¸ch nhiÖm thµnh thËt ®èi víi kh¸ch hµng ®Ó tr¸nh c¸c kh¶ n¨ng m©u thuÉn hay m©u thuÉn thùc sù gi÷a tr¸ch nhiÖm vµ lîi Ých khi c«ng ty chøng kho¸n giao dÞch víi kh¸ch hµng, c«ng ty ph¶i thùc hiÖn víi sù thµnh thËt tuyÖt ®èi vµ ph¶i hoµn toµn c«ng khai tÊt c¶ c¸c tr−êng hîp 19 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  20. 20. quan träng vµ tÊt c¶ sù viÖc c«ng ty coi ®ã lµ cã liªn quan tíi giao dÞch, ¶nh h−ëng tíi sù tham gia cña kh¸ch hµng. Khi ho¹t ®éng nh− mét ®¹i diÖn, c«ng ty chøng kho¸n nªn ®Æt lîi Ých cña kh¸ch hµng trªn lîi Ých cña c«ng ty, −u tiªn thùc hiÖn lÖnh mua - b¸n chøng kho¸n cô thÓ cña kh¸ch hµng… Tuy nhiªn, sù chÆt chÏ nµy kh«ng ¸p dông khi kh¸ch hµng cã c¸c ®iÒu kiÖn vÒ ®Æt gi¸ vµ c«ng ty chøng kho¸n kh«ng thÓ thùc hiÖn lÖnh cña kh¸ch hµng v× c¸c ®iÒu kiÖn ®ã. Khi ho¹t ®éng nh− mét th©n chñ, c«ng ty chøng kho¸n kh«ng ®−îc phÐp thùc hiÖn lÖnh cña kh¸ch hµng trong viÖc mua b¸n c¸c chøng kho¸n mµ kh«ng th«ng b¸o cho kh¸ch hµng biÕt c«ng ty ho¹t ®éng nh− mét th©n chñ. VÝ dô, mét c«ng ty chøng kho¸n kh«ng thÓ b¸n c¸c cæ phiÕu cña chÝnh c«ng ty cho kh¸ch hµng, trõ khi hä th«ng b¸o th«ng b¸o cho kh¸ch hµng tõ tr−íc vµ cã sù ®ång ý cña hä. NÕu kh«ng cã sù ®ång ý, cho tíi khi kh¸m ph¸ sù thËt, kh¸ch hµng cã quyÒn kh−íc tõ viÖc giao dÞch. Bªn c¹nh ®ã, khi c«ng ty chøng kho¸n göi bÊt kú th«ng b¸o tíi kh¸ch hµng t− vÊn mét lo¹i chøng kho¸n cô thÓ, c«ng ty ph¶i c«ng khai bÊt cø lîi Ých g× mµ c«ng ty cã trong c¸c chøng kho¸n ®ã. • Gi¸m ®èc vµ nh©n viªn c«ng ty chøng kho¸n cïng tu©n thñ c¸c quy ®Þnh trong giao dÞch kinh doanh chøng kho¸n Nh©n viªn cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn kh«ng thÓ giao dÞch chøng kho¸n nÕu kh«ng cã sù ®ång ý cña Gi¸m ®èc c«ng ty b»ng v¨n b¶n viÕt cho phÐp giao dÞch. C¸c gi¸m ®èc cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn ph¶i cã sù ®ång ý b»ng v¨n b¶n viÕt tõ Héi ®ång qu¶n trÞ c«ng ty thµnh viªn tr−íc khi hä cã thÓ ®iÒu hµnh giao dÞch. Gi¸m ®èc vµ nh©n viªn c¸c c«ng ty chøng kho¸n ph¶i tu©n thñ c¸c quy ®Þnh qu¶n lý cña c¸c c¬ quan qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n. 20 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  21. 21. • Gi÷ c¸c tµi kho¶n cña kh¸ch hµng t¸ch biÖt C«ng ty chøng kho¸n ph¶i gi÷ c¸c tµi s¶n cña kh¸ch hµng t¸ch biÖt víi tµi kho¶n cña chÝnh c«ng ty, gi÷ c¸c ghi chÐp kÕ to¸n mét c¸ch hîp lý ®Ó cho phÐp nhËn d¹ng tµi s¶n cña kh¸ch hµng. C«ng ty chøng kho¸n kh«ng ®−îc dïng chøng kho¸n cña kh¸ch hµng lµm vËt thÕ chÊp ®Ó vay vèn trõ tr−êng hîp ®−îc kh¸ch hµng ®ång ý b»ng v¨n b¶n. C¸c tµi kho¶n l·i vµ lç vµ b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶i ®−îc chuÈn bÞ tèt vµ ®iÒu chØnh theo thùc tÕ. ë c¸c n−íc, bé phËn gi¸m s¸t thÞ tr−êng cña c¸c së giao dÞch hay thùc hiÖn c¸c kiÓm to¸n bÊt ngê ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n vµ ®Õn c«ng ty chøng kho¸n ®Ó x¸c minh vµ kiÓm tra c¸c ghi chÐp kÕ to¸n cña hä. • M©u thuÉn lîi Ých Nh×n chung, c¸c m©u thuÉn cã thÓ ph¸t sinh gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng trong 3 lo¹i h×nh kinh doanh chøng kho¸n: giao dÞch, m«i giíi, b¶o l·nh ph¸t hµnh do mét c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn. Trong mçi tr−êng hîp, ®iÒu quan träng lµ nhËn ra m©u thuÉn vµ tr¸ch nhiÖm cña c«ng ty chøng kho¸n. - C«ng ty chøng kho¸n trong sù c¹nh tranh víi kh¸ch hµng: + M©u thuÉn: C«ng ty mua vµ b¸n tr−íc kh¸ch hµng vµ cã ®−îc gi¸ tèt h¬n so víi kh¸ch hµng. + Gi¶i quyÕt: C«ng ty chøng kho¸n ph¶i −u tiªn lÖnh cña kh¸ch hµng. - C«ng ty chøng kho¸n ho¹t ®éng nh− mét th©n chñ ®èi víi kh¸ch hµng: + M©u thuÉn: Lîi Ých cña c«ng ty chøng kho¸n ®Ó ®¹t ®−îc gi¸ tèt nhÊt cho b¶n th©n c«ng ty cã thÓ m©u thuÉn víi tr¸ch nhiÖm cña c«ng ty trong viÖc cã ®−îc gi¸ tèt nhÊt ®èi víi kh¸ch hµng. Kh¸ch hµng cã thÓ cã kh¶ n¨ng mua/ b¸n chøng kho¸n víi gi¸ tèt h¬n ë mét n¬i nµo kh¸c. 21 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  22. 22. + Gi¶i quyÕt: C«ng ty ph¶i c«ng khai viÖc c«ng ty ho¹t ®éng nh− mét th©n chñ. Ngay c¸c m©u thuÉn lîi Ých tiÒm n¨ng c«ng ty còng ph¶i nhËn ra vµ c«ng khai hoµn toµn vÒ lîi Ých vµ kh¶ n¨ng lîi Ých trong giao dÞch. - C«ng ty chøng kho¸n lµ ng−êi b¶o l·nh ph¸t hµnh cæ phiÕu vµ cã thÓ ®¹i diÖn cho kh¸ch hµng mua cæ phiÕu: + M©u thuÉn: C«ng ty chøng kho¸n cã thÓ bÞ lç nÕu cæ phiÕu b¶o l·nh kh«ng ®−îc mua hoµn toµn. Do ®ã, v× lîi Ých cña m×nh, c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ khuyÕn khÝch kh¸ch hµng mua c¸c chøng kho¸n nµy, t¹o sù m©u thuÉn víi tr¸ch nhiÖm cña c«ng ty trong viÖc ho¹t ®éng v× lîi Ých cao nhÊt cña kh¸ch hµng. + Gi¶i quyÕt: C«ng ty chøng kho¸n c«ng khai viÖc c«ng ty ho¹t ®éng nh− mét b¶o l·nh ph¸t hµnh, v× vËy kh¸ch hµng cã thÓ nhËn ra r»ng lêi t− vÊn cã thÓ cã ý nghÜa ng−îc l¹i. - C«ng ty chøng kho¸n cã thÓ së h÷u c¸c cæ phiÕu vµ t− vÊn c¸c cæ phiÕu ®ã cho kh¸ch hµng, tuy nhiªn kh«ng kinh doanh trùc tiÕp víi hä. + M©u thuÉn: C«ng ty chøng kho¸n cã lîi Ých trong viÖc t¨ng gi¸ cæ phiÕu cña chÝnh c«ng ty. Gi¸ c¸c cæ phiÕu nµy cã kh¶ n¨ng t¨ng lªn nÕu kh¸ch hµng mua c¸c cæ phiÕu nµy. + Gi¶i quyÕt: C«ng ty chøng kho¸n ph¶i c«ng khai b¶n chÊt cña viÖc n¾m gi÷ c¸c cæ phiÕu ®ã tíi c¸c kh¸ch hµng, do ®ã c¸c kh¸ch hµng biÕt r»ng t− vÊn cña c«ng ty cã thÓ cã ý nghÜa ng−îc l¹i. Trªn ®©y lµ c¸c tr¸ch nhiÖm mang tÝnh rµng buéc mµ bÊt kú c«ng ty chøng kho¸n nµo còng ph¶i tu©n thñ. C¸c tr¸ch nhiÖm nµy ®−îc thÓ chÕ hãa b»ng c¸c qui ®Þnh ph¸p luËt. Tuy nhiªn, cã thÓ thÊy lµ c¸c tr¸ch nhiÖm nµy tuy rÊt cÇn thiÕt nh−ng l¹i ch−a ®ñ ®Ó cã thÓ ®¶m b¶o sù bÒn v÷ng cña mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ nhµ ®Çu t−. 22 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  23. 23. 1.2.2.2. Tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ®¹o ®øc Ngoµi nh÷ng tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ph¸p lý võa nªu ë trªn. Quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng cÇn ph¶i ®−îc lµm giµu thªm bëi nh÷ng tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp. Mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng ®−îc thÓ hiÖn b»ng tiÕng Anh lµ “fiduciary relationship”. NÕu hiÓu theo nghÜa th«ng th−êng, ®ã lµ mèi quan hÖ “cÈn thËn” hay “thËn träng”, nh−ng hiÓu trong khung c¶nh cña vÊn ®Ò chóng ta quan t©m, nã cã mét ý nghÜa s©u sa vµ nh©n b¶n h¬n: ®ã lµ “tËn tuþ”, “tr¸ch nhiÖm cao”. C¸c tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp ®−îc thÓ chÕ hãa d−íi c¸c h×nh thøc lµ c¸c qui chÕ trong Bé §¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña c¸c tæ chøc tù qu¶n mµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n - c¸c thµnh viªn cña c¸c tæ chøc nµy - cã tr¸ch nhiÖm ph¶i tu©n thñ trong khi t¸c nghiÖp. Nh÷ng qui ®Þnh nµy ®−îc c¸c tæ chøc tù qu¶n x©y dùng ra nh»m môc ®Ých b¶o vÖ nhµ ®Çu t− còng nh− n©ng cao hiÖu qu¶ cña ngµnh kinh doanh chøng kho¸n. Th«ng th−êng th× c¸c tr¸ch nhiÖm trong c¸c bé ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cã thÓ ®−îc chia thµnh bèn nhãm: ph¶i ®¶m b¶o sù phï hîp, kh«ng ®−îc l¹m dông kh¸ch hµng thùc hiÖn hµnh vi churning, tr¸ch nhiÖm gi¸m s¸t, vµ ph¶i ®¶m b¶o t− c¸ch, ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp. • §¶m b¶o sù phï hîp: C¸c nhµ m«i giíi chØ ®−îc phÐp t− vÊn cho kh¸ch hµng nh÷ng lo¹i chøng kho¸n phï hîp víi hä, dùa theo môc ®Ých ®Çu t− còng nh− kh¶ n¨ng ®Çu t−, t×nh h×nh tµi chÝnh cña nhµ ®Çu t−. B»ng c¸ch nµy, c¸c c«ng ty chøng kho¸n, mét mÆt sÏ h¹n chÕ bít nh÷ng rñi ro cã thÓ x¶y ra ®èi víi kh¸ch hµng, mÆt kh¸c còng ®¶m b¶o kh«ng biÕn thÞ tr−êng chøng kho¸n trë thµnh nh÷ng sßng b¹c ®èi víi c¸c kh¸ch hµng kh«ng tù l−îng ®−îc søc m×nh. Nh− vËy, tr−íc khi ®−a ra t− vÊn cho kh¸ch hµng, c«ng ty chøng kho¸n ph¶i t×m hiÓu kü môc ®Ých ®Çu t− cña kh¸ch hµng, kiÕn thøc vµ kinh nghiÖm trong viÖc kinh doanh c¸c chøng kho¸n, t×nh h×nh tµi chÝnh vµ c¸c th«ng tin kh¸c ®Ó xem xÐt 23 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  24. 24. vµ kh¼ng ®Þnh tÝnh thÝch hîp ®èi víi kh¸ch hµng vÒ giao dÞch ®−îc t− vÊn thùc hiÖn. C«ng ty chøng kho¸n còng ph¶i c«ng khai víi kh¸ch hµng c¸c rñi ro tiÒm Èn liªn quan tíi yªu cÇu cña kh¸ch hµng vµ ®¶m b¶o r»ng kh¸ch hµng cã kiÕn thøc vµ kinh nghiÖm ®Ó ®¸nh gi¸ rñi ro nµy, cã kh¶ n¨ng tµi chÝnh ®Ó chÞu c¸c rñi ro cña yªu cÇu mµ kh¸ch hµng ®Ò nghÞ c«ng ty thùc hiÖn. • Kh«ng l¹m dông kh¸ch hµng C¸c c«ng ty chøng kho¸n kh«ng ®−îc phÐp thùc hiÖn hµnh vi l¹m dông quyÒn qu¶n lý tµi s¶n kh¸ch hµng vµ thùc hiÖn c¸c giao dÞch qu¸ lín hoÆc thùc hiÖn qu¸ nhiÒu (hµnh vi l¹m dông churning). C¸c giao dÞch nµy ®−îc c¸c c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn chØ nh»m môc ®Ých thu lÖ phÝ m«i giíi mµ bá qua môc ®Ých vµ quyÒn lîi ®Çu t− cña kh¸ch hµng. Hµnh vi churning th−êng hay ®−îc c¸c c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t− khi hä “ngÇm” cho phÐp c¸c c«ng ty nµy ®−îc toµn quyÒn quyÕt ®Þnh vµ thùc hiÖn c¸c lÖnh giao dÞch. Cã thÓ nãi, hai nhãm tr¸ch nhiÖm trªn nh»m môc ®Ých ®¶m b¶o r»ng, c¸c c«ng ty chøng kho¸n kh«ng ®Æt lîi Ých c¸ nh©n lªn trªn lîi Ých kh¸ch hµng vµ hä ph¶i rÊt thËn träng khi t− vÊn cho kh¸ch hµng cña m×nh. • Tr¸ch nhiÖm gi¸m s¸t C¸c tæ chøc tù qu¶n yªu cÇu c¸c c«ng ty chøng kho¸n ph¶i cã nh÷ng qui chÕ néi bé bao trïm tÊt c¶ c¸c qui ®Þnh cña luËt chøng kho¸n còng nh− c¸c qui ®Þnh cña c¸c tæ chøc tù qu¶n ®èi víi c¸c ho¹t ®éng cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ c¸c t¸c nghiÖp viªn. C¸c c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ cã nh÷ng qui chÕ néi bé nghiªm ngÆt h¬n so víi c¸c qui ®Þnh cña luËt ph¸p còng nh− cña c¸c tæ chøc tù qu¶n. VÝ dô, mét sè c¸c c«ng ty chøng kho¸n x©y dùng nh÷ng tiªu chuÈn cao h¬n nh− cho phÐp khãa tµi kho¶n nh»m b¶o vÖ kh¸ch hµng khi hä thùc hiÖn nh÷ng giao dÞch qu¸ m¹o hiÓm. 24 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  25. 25. • Cã ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp C«ng ty chøng kho¸n ph¶i gi÷ ch÷ tÝn, ®¶m b¶o ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp, thùc hiÖn c¸c giao dÞch mét c¸ch c«ng b»ng, trung thùc, kh«ng thiªn vÞ. VÝ dô, mét nhµ m«i giíi ®ang cÇn ph¶i b¸n gÊp mét l−îng chøng kho¸n nµo ®ã vµ nÕu nh− anh ta t×m ®−îc mét kh¸ch hµng quen thuéc muèn mua l−îng chøng kho¸n nµy th× nhµ m«i giíi kia còng kh«ng nªn thu mét møc phÝ hoa hång cao h¬n b×nh th−êng (cho dï nh− anh ta cã thÓ lµm thÕ ®−îc). HoÆc, nhµ m«i giíi kh«ng ®−îc phÐp lîi dông sù hiÓu biÕt cña kh¸ch hµng trôc lîi b»ng c¸ch ®Æt nhê mét sè lÖnh cho c¸ nh©n m×nh xen kÏ gi÷a c¸c lÖnh cña kh¸ch hµng hoÆc thùc hiÖn hµnh vi ”mua nÉng tay trªn” (front-running) cña kh¸ch hµng. Tr¸ch nhiÖm nµy th−êng ®−îc níi réng ra, vµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n th−êng ph¶i cã tr¸ch nhiÖm t¹o th−¬ng vô tèt nhÊt cho kh¸ch hµng, cô thÓ: nÕu c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n cã thÓ mua víi gi¸ thÊp h¬n gi¸ ®−a ra cña kh¸ch hµng, vµ nÕu cã thÓ b¸n víi gi¸ cao h¬n gi¸ ®Æt ra, th× c«ng ty nªn thùc hiÖn cho kh¸ch hµng. Mét c«ng ty chøng kho¸n nªn cã sù cÈn träng, kü n¨ng vµ c¶ sù siªng n¨ng, mÉn c¸n trong viÖc thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô cña m×nh, −u tiªn thùc hiÖn lÖnh cña kh¸ch hµng theo thø tù mµ c«ng ty ®−îc nhËn, kh«ng kÓ ®Õn ®ã lµ kh¸ch hµng c¸ nh©n hay tæ chøc. Ngoµi c¸c tr¸ch nhiÖm trªn, c«ng ty chøng kho¸n ph¶i hÕt søc trung thùc, quan t©m vµ ph¶i cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi c¸c danh môc ®Çu t− cña kh¸ch hµng. C«ng ty chøng kho¸n ph¶i th−êng xuyªn cËp nhËt cho kh¸ch hµng nh÷ng th«ng tin thÞ tr−êng cã ¶nh h−ëng ®Õn quyÒn lîi cña kh¸ch hµng vµ ph¶i cã nh÷ng hµnh ®éng b¶o vÖ quyÒn lîi kh¸ch hµng mét c¸ch chñ ®éng vµ tù nguyÖn trong mäi t×nh huèng. C«ng ty chøng kho¸n ph¶i lu«n ®Æt lîi Ých cña kh¸ch hµng lªn trªn lîi Ých c¸ nh©n. Bëi v× xÐt vÒ b¶n chÊt th× lîi Ých cña kh¸ch hµng còng sÏ lµ lîi Ých cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n, nãi ®óng h¬n, ®ã lµ nguån sinh lîi cho c«ng ty chøng kho¸n. 25 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  26. 26. Cã thÓ nãi, c¸c tr¸ch nhiÖm mang tÝnh ®¹o ®øc nªu trªn th−êng rÊt khã c−ìng chÕ. NÕu c«ng ty chøng kho¸n kh«ng coi ®ã lµ tr¸ch nhiÖm cña m×nh th× hä còng kh«ng vi ph¹m ph¸p luËt tuy cã thÓ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm thanh to¸n cho c¸c thiÖt h¹i tõ bÊt cø tæn thÊt nµo do thiÕu sù cÈn träng t¹o nªn. 1.2.2.3. QuyÒn cña c«ng ty chøng kho¸n T¹i c¸c n−íc cã thÞ tr−êng chøng kho¸n ph¸t triÓn, quyÒn cña c«ng ty chøng kho¸n th−êng ®−îc quy ®Þnh trong LuËt së giao dÞch. Nh×n chung, c«ng ty chøng kho¸n cã c¸c quyÒn chÝnh nh− nhËn tiÒn hoa hång, quyÒn ®−îc båi th−êng, quyÒn nhËn thÕ chÊp phô thuéc vµo luËt ph¸p cña tõng n−íc. • QuyÒn nhËn tiÒn hoa hång: C«ng ty chøng kho¸n cã quyÒn nhËn c¸c kho¶n thanh to¸n cña kh¸ch hµng theo quy ®Þnh cho viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô cña m×nh. • QuyÒn ®−îc båi th−êng: NÕu c«ng ty chøng kho¸n thùc hiÖn c¸c yªu cÇu, chØ dÉn cña kh¸ch hµng, c«ng ty nµy, theo luËt th«ng dông, cã quyÒn ®−îc båi th−êng cho bÊt cø giao dÞch nµo ®−îc thùc hiÖn trªn c¬ së ®¹i diÖn cho kh¸ch hµng. ThÝ dô, c«ng ty ®−îc b¶o vÖ mét c¸ch hîp ph¸p trong tr−êng hîp: kh¸ch hµng kh«ng thanh to¸n giao dÞch, th× c«ng ty mua chøng kho¸n cã quyÒn b¸n l¹i c¸c chøng kho¸n ®ã hoÆc c«ng ty b¸n chøng kho¸n cã quyÒn mua chøng kho¸n ®Ó chÊp hµnh c¸c quy ®Þnh “giao tr¶” chøng kho¸n t¹m thêi, khi mét kh¸ch hµng kh«ng giao tr¶ chøng kho¸n t¹m thêi. Ng−îc l¹i, c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ mÊt quyÒn båi th−êng nÕu nã ho¹t ®éng ngoµi ph¹m vi quyÒn h¹n hoÆc nã ho¹t ®éng trong hoµn c¶nh mµ nã biÕt lµ kh«ng hîp ph¸p. • QuyÒn nhËn thÕ chÊp: C«ng ty chøng kho¸n cã quyÒn l−u gi÷ c¸c chøng kho¸n cña kh¸ch hµng cho tíi khi c«ng ty nhËn ®−îc c¸c kho¶n thanh to¸n ®Çy ®ñ tõ kh¸ch hµng. Kho¶n thanh to¸n nµy kh«ng nhÊt thiÕt liªn quan trùc tiÕp chøng kho¸n n¾m gi÷. Trong tr−êng hîp nÕu kh¸ch hµng cã kho¶n tiÒn nî víi c«ng ty chøng kho¸n th× luËt th−êng cho phÐp c«ng ty 26 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  27. 27. chøng kho¸n ký quü c¸c chøng kho¸n t¹m thêi cña kh¸ch hµng, nh− mét kho¶n ®¶m b¶o cña kho¶n vay cho tíi khi c¸c kho¶n nî nµy hoµn toµn ®−îc kh¸ch hµng tr¶ cho c«ng ty. 1.2.3. Tr¸ch nhiÖm vµ quyÒn cña kh¸ch hµng 1.2.3.1. Tr¸ch nhiÖm cña kh¸ch hµng Kh¸ch hµng cã nghÜa vô tu©n thñ c¸c quy ®Þnh vÒ giao dÞch, t«n träng c¸c cam kÕt trong hîp ®ång gi÷a kh¸ch hµng vµ c«ng ty theo quy ®Þnh ph¸p luËt, cung cÊp ®Çy ®ñ th«ng tin ®ãng gãp ®Çy ®ñ c¸c kho¶n vÒ tr¶ phÝ hoa hång, c¸c kho¶n phÝ, lÖ phÝ kh¸c theo quy ®Þnh. Ngoµi ra, kh¸ch hµng lµ c¸ nh©n cßn cã tr¸ch nhiÖm nghiªn cøu, häc tËp vµ n©ng cao tr×nh ®é hiÓu biÕt cña b¶n th©n m×nh ®Ó cã kiÕn thøc tèt h¬n khi tham gia vµo thÞ tr−êng chøng kho¸n. 1.2.3.2. QuyÒn cña kh¸ch hµng NhiÒu bé luËt giao dÞch chøng kho¸n cña c¸c n−íc quy ®Þnh kh¸ch hµng cã quyÒn khiÕu n¹i (b»ng v¨n b¶n) ®Õn Së giao dÞch vÒ c«ng ty thµnh viªn hay ®¹i diÖn cña ng−êi kinh doanh vÒ giao dÞch kinh doanh chøng kho¸n t¹i Së giao dÞch. C¸c c«ng ty thµnh viªn thiÕt lËp vµ thùc hiÖn c¸c thñ tôc trong viÖc gi¶i quyÕt khiÕu n¹i cña kh¸ch hµng, ®¶m b¶o tÊt c¶ c¸c khiÕu n¹i ph¶i ®−îc ®iÒu tra vµ gi¶i quyÕt mét c¸ch kÞp thêi. Mçi c«ng ty thµnh viªn cö ra mét nh©n viªn ®Ó gi¶i quyÕt tÊt c¶ c¸c khiÕu n¹i mµ kh¸ch hµng hay c«ng chóng nép, tªn cña nh©n viªn nµy ph¶i ®−îc biÕt réng r·i trong c«ng chóng. Bªn c¹nh ®ã, khi ®iÒu tra, Së Giao dÞch cã quyÒn nép c¸c khiÕu n¹i lªn c¬ quan qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n ®Ó xem xÐt vµ ph©n xö. QuyÕt ®Þnh cña c¬ quan qu¶n lý sÏ rµng buéc c«ng ty thµnh viªn hoÆc ®¹i diÖn cña ng−êi kinh doanh vµ kh¸ch hµng khiÕu n¹i. Cßn quyÕt ®Þnh cña Së Giao dÞch còng cã thÓ bÞ kh¸ch hµng kh¸ng c¸o lªn c¬ quan qu¶n lý nÕu ng−êi nµy cã ®¬n thØnh cÇu tíi c¬ quan qu¶n lý trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh nµo ®ã sau ngµy quyÕt ®Þnh cña Së giao dÞch. Kh¸ch hµng sÏ ®−îc båi th−êng tõ quü båi th−êng do Së giao dÞch 27 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  28. 28. qu¶n lý nÕu sau khi c¸c c¬ quan h÷u quan ®iÒu tra viÖc khiÕu n¹i cña hä vµ ®−a ra quyÕt ®Þnh r»ng kh¸ch hµng bÞ thiÖt h¹i. ë ViÖt Nam, nhµ ®Çu t− khi ký hîp ®ång më tµi kho¶n giao dÞch chøng kho¸n t¹i c¸c c«ng ty chøng kho¸n, ngoµi c¸c quyÒn dµnh riªng cho kh¸ch hµng cña mçi c«ng ty chøng kho¸n ®Òu ®−îc h−ëng c¸c quyÒn lîi chung theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n, bao gåm c¸c quyÒn sau: - Së h÷u hîp ph¸p tiÒn, chøng kho¸n mµ kh¸ch hµng ñy th¸c cho c«ng ty chøng kho¸n l−u gi÷ vµ c¸c kho¶n lîi nhuËn; - NhËn c¸c kho¶n lîi nhuËn hîp ph¸p g¾n liÒn víi chøng kho¸n thuéc quyÒn së h÷u cña kh¸ch hµng bao gåm cæ tøc, l·i suÊt tr¸i phiÕu, cæ phiÕu th−ëng; - Thùc hiÖn c¸c quyÒn hîp ph¸p cña ng−êi së h÷u chøng kho¸n nh− quyÒn biÓu quyÕt cña cæ ®«ng, quyÒn cña chñ së h÷u tr¸i phiÕu víi t− c¸ch lµ chñ nî; - H−ëng l·i suÊt kh«ng kú h¹n trªn sè d− tiÒn mÆt trong tµi kho¶n cña kh¸ch hµng; - §Æt lÖnh giao dÞch th«ng qua c«ng ty chøng kho¸n; - NhËn b¸o c¸o vÒ giao dÞch kh¸ch hµng ®· thùc hiÖn; - Yªu cÇu rót tiÒn, chøng kho¸n khái tµi kho¶n vµ chÊm døt hîp ®ång hoÆc chuyÓn mét phÇn tiÒn, chøng kho¸n sang tµi kho¶n cña kh¸ch hµng t¹i c«ng ty chøng kho¸n kh¸c. - §−îc båi th−êng thiÖt h¹i nÕu c«ng ty vi ph¹m nghÜa vô quy ®Þnh t¹i c¸c hîp ®ång ký víi kh¸ch hµng. 28 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  29. 29. 1.3. C¬ chÕ gi¸m s¸t mèi quan hÖ giao dÞch gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng ë trªn chóng ta ®· ®Ò cËp ®Õn c¸c khÝa c¹nh cña mèi quan hÖ ph¸p lý gi÷a c¸c ®èi t−îng kh¸ch hµng vµ c«ng ty chøng kho¸n trong giao dÞch, kinh doanh chøng kho¸n. ViÖc ph©n tÝch mèi quan hÖ nµy d−íi gãc ®é tr¸ch nhiÖm vµ nghÜa vô cña hai bªn sÏ lµ c¬ së ®Ó qu¶n lý hä. Th−êng trong luËt chøng kho¸n hoÆc LuËt Së giao dÞch ë c¸c n−íc ®Òu ®−a néi dung trªn mét c¸ch râ rµng vµ phï hîp víi ®iÒu kiÖn thÞ tr−êng cña tõng n−íc. Theo ®ã, c¬ quan qu¶n lý tiÕn hµnh c¸c ph−¬ng thøc qu¶n lý chÆt chÏ vµ phï hîp. 1.3.1. Môc tiªu gi¸m s¸t Còng nh− viÖc qu¶n lý c¸c tæ chøc trung gian thÞ tr−êng nãi chung, viÖc gi¸m s¸t mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng nh»m: - Duy tr× sù an toµn, c«ng b»ng vµ minh b¹ch cña thÞ tr−êng, ®¶m b¶o cho c¸c c«ng ty chøng kho¸n ho¹t ®éng æn ®Þnh, hiÖu qu¶. - B¶o vÖ nhµ ®Çu t− 1.3.2. Khung ph¸p lý ViÖc ho¹t ®éng cña c«ng ty chøng kho¸n nãi chung, ho¹t ®éng cña c¸c nh©n viªn cña c«ng ty chøng kho¸n nãi riªng trong mèi quan hÖ víi kh¸ch hµng cña hä ®−îc qu¶n lý b»ng viÖc ¸p dông LuËt (LuËt C«ng ty, LuËt chøng kho¸n, LuËt giao dÞch, LuËt Th−¬ng m¹i, LuËt hîp ®ång, LuËt b¶o vÖ ®Çu t− vµ c¸c quy ®Þnh, quy chÕ t−¬ng øng… Ngoµi ra, c¸c yªu cÇu ®èi víi mèi quan hÖ trªn cßn ë quy ®Þnh ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp trong kinh doanh chøng kho¸n. 1.3.3. C¬ quan qu¶n lý gi¸m s¸t ViÖc ®iÒu hµnh, gi¸m s¸t thÞ tr−êng nãi chung ë mçi n−íc kh¸c nhau, th−êng ë 2 cÊp ®é c¬ quan qu¶n lý cña ChÝnh phñ vµ tæ chøc tù qu¶n. - C¬ quan qu¶n lý chÝnh phñ gåm Uû ban chøng kho¸n vµ mét sè Bé, Ngµnh liªn quan. VÒ gãc ®é qu¶n lý, gi¸m s¸t mèi quan hÖ giao dÞch gi÷a 29 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  30. 30. c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng, c¸c c¬ quan nµy cã thÈm quyÒn ban hµnh c¸c quy ®Þnh ®iÒu chØnh ®Ó t¹o nªn c¬ së cho c¸c tæ chøc tù qu¶n trùc tiÕp thùc hiÖn trùc tiÕp c¸c chøc n¨ng ®iÒu hµnh, gi¸m s¸t. Uû ban chøng kho¸n lµ c¬ quan qu¶n lý chuyªn ngµnh cña Nhµ n−íc trong lÜnh vùc chøng kho¸n cã chøc n¨ng kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t mäi ho¹t ®éng trªn thÞ tr−êng, ph¸t hiÖn, xö lý c¸c tr−êng hîp gian lËn trong ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n, c¸c vi ph¹m nÕu tæ chøc tù qu¶n kh«ng xö lý ®−îc vµ thanh tra ®èi víi c¸c c¸ nh©n hay tæ chøc ®Ó b¶o vÖ lîi Ých chung cña c«ng chóng ®Çu t− trong tr−êng hîp cã vi ph¹m ph¸p luËt. - C¸c tæ chøc tù qu¶n thùc hiÖn qu¶n lý, gi¸m s¸t thÞ tr−êng nãi chung trªn c¬ së tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña c¸c tæ chøc qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng cña ChÝnh phñ. Nh×n chung, c¸c tæ chøc tù qu¶n gåm cã: Së giao dÞch, HiÖp héi c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n. Ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc nµy sÏ tËp trung vµo qu¶n lý vµ gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc gi÷a c¸c c«ng ty thµnh viªn vµ kh¸ch hµng cña hä, qu¶n lý vµ gi¸m s¸t c«ng ty chøng kho¸n, gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp vµ tiÕn hµnh xö lý c¸c tr−êng hîp vi ph¹m. Trong tr−êng hîp vi ph¹m nghiªm träng ®Õn c¸c quy ®Þnh cña ngµnh chøng kho¸n, c¸c tæ chøc nµy cã thÓ b¸o c¸o lªn c¸c c¬ quan cã thÈm quyÒn cao h¬n ®Ó gi¶i quyÕt. 1.3.4. Néi dung qu¶n lý, gi¸m s¸t 1.3.4.1. Qu¶n lý cÊp phÐp kinh doanh ViÖc ®−a ra c¸c tiªu chuÈn ®Ó cÊp phÐp ho¹t ®éng cho mét c«ng ty chøng kho¸n mét c¸ch chÆt chÏ lµ mét “®Çu vµo” hiÖu qu¶ do kh¼ng ®Þnh c¸c c«ng ty ®ñ tiÒm lùc vÒ tµi chÝnh, nh©n sù, c¬ së vËt chÊt,... ®Ó cã thÓ ho¹t ®éng v× lîi Ých cña ng−êi ®Çu t−. Tuú theo ®iÒu kiÖn cña mçi n−íc mµ c¸c ®iÒu kiÖn cÊp phÐp còng kh¸c nhau vÒ vèn ph¸p ®Þnh theo h×nh thøc nghiÖp vô kinh doanh ®¨ng ký, lo¹i c«ng ty, thùc tr¹ng tµi chÝnh, kÕ ho¹ch kinh doanh, ®éi ngò l·nh ®¹o vµ nh©n viªn. §©y coi nh− lµ cæng vµo duy nhÊt ®Ó mét tæ chøc cã thÓ tham gia thÞ tr−êng chøng kho¸n, nªn nã lµ phÇn rÊt quan träng trong qu¸ tr×nh qu¶n lý c¸c c«ng ty chøng kho¸n. 30 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  31. 31. - T×nh h×nh tµi chÝnh: C¸c c«ng ty chøng kho¸n ho¹t ®éng kinh doanh vµ cÇn vèn. C¸c c«ng ty nµy còng n¾m gi÷ mét sè l−îng vèn vµ tµi s¶n lín cña kh¸ch hµng. §Ó ®¶m b¶o lîi Ých cña c¸c nhµ ®Çu t−, mét viÖc quan träng lµ ®−a ra c¸c quy ®Þnh tµi chÝnh ®Ó ®¶m b¶o cho c¸c c«ng ty chøng kho¸n khi giao dÞch víi kh¸ch hµng ph¶i cã t×nh h×nh tµi chÝnh tèt vµ cã n¨ng lùc cung cÊp ®Çy ®ñ dÞch vô cho kh¸ch hµng. HÇu hÕt c¸c quèc gia ph¸t triÓn ®Òu sö dông c¸c quy chÕ vÒ nguån lùc tµi chÝnh dùa trªn hÖ sè rñi ro ®Ó ®¶m b¶o t¹i mäi thêi ®iÓm, c¸c c«ng ty ®Òu cã thÓ s½n sµng thanh to¸n c¸c kho¶n nî ®Õn h¹n vµ phßng ngõa c¸c rñi ro thÞ tr−êng vµ rñi ro tÝn dông. Do vËy, c¸c c«ng ty chøng kho¸n cã tiÒm lùc tµi chÝnh m¹nh vµ ®−îc kiÓm so¸t b»ng c¸c luËt lÖ chÆt chÏ lµ ®iÒu kiÖn rÊt quan träng ®Ó ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh vµ minh b¹ch, an toµn cña TTCK. - CÊp phÐp hµnh nghÒ: Nh©n viªn hay c¸c ®¹i diÖn cña c«ng ty chøng kho¸n lµ nh÷ng ng−êi trùc tiÕp giao dÞch víi kh¸ch hµng vµ ¶nh h−ëng ®Õn lîi Ých cña kh¸ch hµng. ë hÇu hÕt c¸c n−íc, viÖc cÊp phÐp cho c¸c nh©n viªn c«ng ty chøng kho¸n ®−îc coi lµ mét trong nh÷ng ph−¬ng thøc qu¶n lý trùc tiÕp hiÖu qu¶ cña c¬ quan qu¶n lý. HÖ thèng cÊp giÊy phÐp hµnh nghÒ ph¶i ®¶m b¶o r»ng tÊt c¶ nh÷ng ai tham gia kinh doanh ®Òu ph¶i “phï hîp” vµ ®ñ tiªu chuÈn. Hä ph¶i chøng minh hä cã nguån lùc phï hîp ®Ó ®¶m b¶o viÖc tu©n thñ ph¸p luËt còng nh− lµm viÖc v× lîi Ých cña ng−êi ®Çu t−. 1.3.4.2. Qu¶n lý, gi¸m s¸t theo mét sè quy ®Þnh quan träng trong mèi quan hÖ giao dÞch - Quy ®Þnh vÒ b¶n hîp ®ång: LuËt C«ng ty quy ®Þnh nh÷ng yªu cÇu chi tiÕt ®èi víi c¸c nhµ giao dÞch vÒ viÖc vËn dông vµ viÖc giao c¸c b¶n hîp ®ång, yªu cÇu vÒ viÖc th«ng b¸o cho kh¸ch hµng vÒ c¸c giao dÞch ®· lµm cho hä. - Quy ®Þnh b¾t buéc ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n vÒ viÖc th«ng b¸o cho kh¸ch hµng khi c«ng ty hµnh ®éng nh− th©n chñ, nh− chóng ta ®· cã dÞp ®Ò cËp ë trªn. 31 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  32. 32. - Quy t¾c −u tiªn kh¸ch hµng: ViÖc giao dÞch chÆn tr−íc mét giao dÞch cña kh¸ch hµng hay giao dÞch dùa trªn c¬ së nh÷ng th«ng tin ®· biÕt vÒ mét lÖnh kh¸ch hµng lµ sù l¹m dông tiÒm tµng trong mèi quan hÖ kh¸ch hµng vµ c«ng ty chøng kho¸n. C¸i gäi lµ “giao dÞch ch¹y tr−íc” cã thÓ lµ giao dÞch néi gi¸n, nh−ng dï ®ã cã ph¶i mét giao dÞch néi gi¸n hay kh«ng th× giao dÞch nµy còng ®Æc biÖt bÞ cÊm t¹i c¸c tÊt c¶ c¸c n−íc. §iÒu kho¶n nµy cÊm c¸c nhµ giao dÞch mua b¸n chøng kho¸n ®−îc yÕt gi¸ trªn mét së giao dÞch cho chÝnh m×nh trong tr−êng hîp mét trong nh÷ng kh¸ch hµng ®· ®−a lÖnh cho nhµ giao dÞch ®ã thùc hiÖn mét giao dÞch cïng lo¹i nh−ng l¹i ch−a ®−îc hoµn thµnh. Tuy nhiªn, nÕu v× kh¸ch hµng ®Æt gi¸ hoÆc c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c trong lÖnh ch−a ®−îc thÝch hîp mµ lÖnh ch−a ®−îc thùc hiÖn th× giao dÞch kh«ng bÞ ng¨n cÊm ®èi víi giao dÞch nµy, hä cã thÓ thùc hiÖn giao dÞch ®ã cho chÝnh m×nh. - ViÖc c«ng bè vÒ lÖ phÝ/ lîi nhuËn: Mét nhµ giao dÞch m«i giíi chøng kho¸n hoÆc mét nhµ t− vÊn ®Çu t− - nh÷ng ng−êi ®−a ra lêi khuyªn vÒ chøng kho¸n ph¶i cho kh¸ch hµng biÕt mäi chi tiÕt vÒ phÝ hoa hång, vµ c¸c lîi Ých kh¸c mµ kh¸ch hµng cã thÓ nhËn ®−îc hoÆc cã thÓ ¶nh h−ëng tíi kh¶ n¨ng suy xÐt cña kh¸ch hµng. UBCK óc coi viÖc c«ng bè ®Çy ®ñ vÒ hoµn c¶nh xung ®ét nh− mét phÇn quan träng cña khung qu¶n lý. Uû ban ®· c«ng bè mét sè b¶n tµi liÖu thùc hµnh (Practice Notes) nªu lªn quan ®iÓm râ rµng vÒ nh÷ng g× ph¶i ®−îc c«ng bè, vÝ dô bao gåm c¶ c¸i gäi lµ “tho¶ thuËn dollar mÒm” (trong tho¶ thuËn nµy nhµ t− vÊn chøng kho¸n thu ®−îc lîi nhuËn b»ng hiÖn vËt tõ nh÷ng ng−êi cã thÓ thu ®−îc lîi nhê lêi khuyªn cña nhµ t− vÊn ®ã). - Quy t¾c “BiÕt râ kh¸ch hµng vµ s¶n phÈm cña b¹n”. §©y còng lµ c¸c thñ tóc mµ nh÷ng ng−êi m«i giíi, t− vÊn ph¶i tu©n thñ ®Ó ®¶m b¶o c¸c tiªu chuÈn chuyªn nghiÖp. C¸c b−íc nµy rÊt quan träng vµ sÏ h×nh thµnh c¬ së cho mèi quan hÖ kinh doanh. Mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n víi kh¸ch 32 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  33. 33. hµng cã thÓ lµ ng¾n h¹n hay dµi h¹n, thËm chÝ cã thÓ tiÕp tôc trong nhiÒu n¨m, vµ qua nhiÒu thÕ hÖ… - C¸c th«ng tin ®−îc thu thËp hoÆc cung cÊp tr−íc khi t− vÊn mét kh¸ch hµng míi: Ng−êi t− vÊn kh¸ch hµng yªu cÇu thu thËp vµ cung cÊp c¸c th«ng tin quan träng tr−íc khi ®−a ra nh÷ng lêi khuyªn hoÆc nhËn xÐt tíi kh¸ch hµng míi mµ liªn quan ®Õn viÖc mua, b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n. Th«ng tin kh¸ch hµng: vµo thêi gian b¾t ®Çu mèi quan hÖ kinh doanh, ng−êi m«i giíi ph¶i ®−a ra mét “chØ dÉn c¸c dÞch vô t− vÊn cho kh¸ch hµng”. C¸c môc tiªu ®Çu t− cña kh¸ch hµng: - C¸c chi tiÕt vÒ nhu cÇu cña kh¸ch hµng vÒ thu nhËp, t¨ng tr−ëng vèn, vËt ®¶m b¶o, tÝnh thanh kho¶n, møc ®é dÔ dµng chuyÓn ®Çu t− sang tiÒn mÆt, møc ®é −a thÝch rñi ro vµ bÊt cø yªu cÇu nµo vÒ thêi gian. T×nh h×nh tµi chÝnh cña kh¸ch hµng - Chi tiÕt cña c¸c tµi s¶n së h÷u bëi mét m×nh kh¸ch hµng, chung, hoÆc h−ëng cïng víi mét ng−êi kh¸c. - Chi tiªu vµ thu nhËp hiÖn t¹i vµ dù tÝnh trong t−¬ng lai, t×nh h×nh thuÕ, vµ kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm. - Møc ®é vµ lo¹i h×nh cña tiÒn h−u trÝ. - C¸c chi tiÕt kh¸c nh− tuæi, gia ®×nh, kh¶ n¨ng ®−îc b¶o hiÓm x· héi. C¸c th«ng tin nµy nªn ®−îc duy tr× bëi ng−êi t− vÊn nh»m t¸i tiÕp cËn vµ cËp nhËn ®Þnh kú, nhÊt lµ khi c¸c nhËn xÐt cuèi cïng ®−îc ®−a ra. ý kiÕn vÒ rñi ro cña kh¸ch hµng: C¸c nhµ t− vÊn ph¶i x¸c ®Þnh ý kiÕn vÒ rñi ro cña kh¸ch hµng vµ ®−a ra c¸c t− vÊn dùa theo ®ã. NÕu nh− kh¸ch hµng lµ “mét ng−êi hay lo nghÜ” vÒ viÖc thÞ tr−êng suy gi¶m cã thÓ n¶y sinh c¸c vÊn ®Ò. C¸c nhµ t− vÊn cÇn ph¶i 33 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  34. 34. ®−a ra mét b¶n tiÕp cËn ý kiÕn vÒ rñi ro cña kh¸ch hµng vµ sau ®ã khíp víi c¸c t− vÊn vÒ ®Çu t− mét c¸ch thÝch hîp. ViÖc nµy sÏ liªn quan tíi sù c©n b»ng gi÷a c¸c lîi Ých dµi h¹n cña bÊt cø kho¶n ®Çu t− nµo víi møc ®é lo l¾ng cña kh¸ch hµng. VÝ dô nh− mét sè kh¸ch hµng lµ “nh÷ng ng−êi dÔ bÞ lo l¾ng”. Hä lu«n lu«n tá ra biÕt mét ng−êi nµo ®ã mÊt tiÒn trong mét ®Çu t− thÊt b¹i. Th«ng th−êng nh©n tè g©y ra lo l¾ng hoÆc ho¶ng sî lµ v× kh«ng cã kinh nghiÖm, thiÕu hiÓu biÕt vÒ ®Çu t− hoÆc vÒ c¸c thÞ tr−êng ®Çu t−. NÕu nh− mét kh¸ch hµng chÊp nhËn rñi ro ®Ó kiÕm lîi nhuËn lín/ nhanh, ng−êi t− vÊn cÇn thiÕt ph¶i th«ng b¸o cho kh¸ch hµng c¸c vÊn ®Ò vµ c¸c rñi ro cao ®i kÌm víi mét chiÕn l−îc cô thÓ. Ng−êi t− vÊn ph¶i xem xÐt liÖu r»ng mét kh¸ch hµng cã kh¶ n¨ng cho phÐp mét phÇn kho¶n tiÒn ®Çu t− cña hä ®−îc ®Çu t− theo khuynh h−íng t¸o b¹o/t¨ng tr−ëng. CÇn nhËn thøc r»ng sù chÊp nhËn rñi ro cña kh¸ch hµng chØ lµ mét trong nh÷ng nh©n tè kh¼ng ®Þnh ý kiÕn cña hä vÒ rñi ro. Gi¶i thÝch c¸c lîi nhuËn vµ c¸c rñi ro liªn quan tíi c¸c ®Çu t− kh¸c nhau lµ rÊt quan träng, v× thÕ mµ c¸c lùa chän cho ®Çu t− cã thÓ ®−îc th¶o luËn. Ng−êi t− vÊn ph¶i cã mét c¬ së t−¬ng ®èi cho viÖc ®−a ra lêi t− vÊn vµ ph¶i dµnh thêi gian ®Ó lËp ra mét b¶n tiÕp cËn trung thùc ý kiÕn cña kh¸ch hµng vÒ rñi ro. B¶n tiÕp cËn ý kiÕn rñi ro sÏ ®−îc thùc hiÖn bëi kh¸ch hµng, bao gåm c¸c néi dung: - Tuæi - Nh÷ng ng−êi phô thuéc - Tr¸ch nhiÖm - Thêi gian ®Çu t− - Nhu cÇu tiÒn trong t−¬ng lai - Kinh nghiÖm ®Çu t− - C¸ch nh×n nhËn vÒ ®Çu t− vµ kiÕn thøc vÒ thÞ tr−êng ®Çu t− - C¸c môc tiªu 34 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  35. 35. - TÇm quan träng t−¬ng ®èi cña danh môc ®Çu t− vÒ mÆt cña c¶i hoÆc lèi sèng cña hä. Thu nhËn th«ng tin tõ phÝa kh¸ch hµng: Ng−êi m«i giíi ph¶i: - Cã nhËn thøc vÒ nh÷ng kú väng cña kh¸ch hµng - khi c¸c kh¸ch hµng liªn l¹c, liÖu r»ng ®ã ®· lµ c¬ së cho r»ng: kh«ng cã ý ®Þnh t×m kiÕm t− vÊn riªng cho cæ phiÕu, hoÆc t¹o nªn mét quü ®Çu t− cæ phiÕu. - Kh¼ng ®Þnh liÖu r»ng mét kh¸ch hµng lµ chØ muèn thùc hiÖn mét th−¬ng vô - phæ biÕn nhÊt víi tªn gäi chØ lµ mét giao dÞch mµ th«i. - §ßi hái nh÷ng hiÓu biÕt vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh cña kh¸ch hµng vµ ý kiÕn vÒ rñi ro khi kh¸ch hµng t×m kiÕm t− vÊn vÒ quü ®Çu t−. §Ó tiÕp cËn c¸c nhu cÇu vÒ ®Çu t− cña mét kh¸ch hµng, ng−êi m«i giíi nªn hái mét sè c©u hái nhá rÊt lÞch sù vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh nãi chung cña hä vµ khíp víi chiÕn l−îc rñi ro vµ lîi nhuËn cña hä. §iÒu ®ã sÏ ®−a ra ý t−ëng chung vÒ lo¹i cæ phiÕu g× ®−îc mua/ b¸n. Trong t×nh huèng thu thËp cæ phiÕu hoÆc t− vÊn vÒ quü ®Çu t−, môc ®Ých cña quü ®Çu t− bao gåm: - Yªu cÇu vÒ tiÒn mÆt hiÖn t¹i vµ t−¬ng lai. - Yªu cÇu t¨ng tr−ëng vèn vµ thu nhËp. - LiÖu r»ng yªu cÇu cæ phiÕu tr¶ tiÒn cæ tøc mét phÇn hay toµn bé. Cung cÊp th«ng tin tíi kh¸ch hµng Nh÷ng nh©n viªn m«i giíi th«ng qua c¸c c«ng ty cña hä th−êng sÏ ph¶i trao cho kh¸ch hµng mét quyÓn s¸ch nhá h−íng dÉn c¸c dÞch vô t− vÊn, s¬ l−îc ®iÒu g× kh¸ch hµng mong ®îi tõ viÖc giao dÞch víi c«ng ty. BiÕt s¶n phÈm cña m×nh - ph©n tÝch ®Çu t− Ng−êi t− vÊn còng ph¶i nghiªn cøu vµ ph©n tÝch c¸c s¶n phÈm ®Çu t−. ViÖc më réng c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu nµy sÏ phô thuéc vµo b¶n chÊt cña 35 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  36. 36. s¶n phÈm ®−îc kiÓm tra. ViÖc t×m kiÕm cña ng−êi t− vÊn sÏ t¹o nªn c¬ së cho nh÷ng nhËn xÐt cô thÓ, ®ång thêi xem xÐt ®Õn nhu cÇu cña kh¸ch hµng ®−îc t− vÊn. C¸c th«ng tin cÇn thiÕt cho sù ph©n tÝch cã thÓ ®Õn tõ c¸c b¶n c¸o b¹ch, c¸c b¸o c¸o cña Së giao dÞch (trong tr−êng hîp c¸c chøng kho¸n ®−îc niªm yÕt), c¸c b¸o c¸o cña c¸c nhµ qu¶n lý vèn, vµ c¸c b¸o c¸o kh¸c vµ c¸c ph©n tÝch ®−îc chuÈn bÞ bëi c¸c chuyªn gia thÞ tr−êng (vÝ dô nh− c¸c tæ chøc ®Þnh møc tÝn nhiÖm, c¸c c¬ quan trong ngµnh chøng kho¸n). NÕu nh− c¸c nguån bªn ngoµi ®−îc sö dông, c¸c nhµ t− vÊn còng ph¶i ®¸nh gi¸ chÊt l−îng vµ hiÖu qu¶ cña nã ®Ó ®¶m b¶o tÝnh hîp lý vµ chÝnh x¸c trong mäi tr−êng hîp. ViÖc vi ph¹m c¸c ®iÒu kho¶n trªn cã thÓ bÞ quy tr¸ch nhiÖm h×nh sù lÉn d©n sù. Bøc t−êng Trung Hoa Ng−êi t− vÊn cã nh÷ng th«ng tin mµ th«ng th−êng c«ng chóng kh«ng biÕt tíi, LuËt chuyªn ngµnh vÒ chøng kho¸n nghiªm cÊm ng−êi t− vÊn cung cÊp th«ng tin ®ã tíi bÊt kú mét bé phËn nµo cña c«ng ty liªn quan tíi viÖc kinh doanh hoÆc t− vÊn vÒ chøng kho¸n. §Ó ®¶m b¶o th«ng tin ®ã kh«ng bÞ rá rØ tíi c¸c bé phËn kinh doanh hoÆc t− vÊn, c¸c nhµ m«i giíi chøng kho¸n ®Æt v¨n phßng t¸ch biÖt hoµn toµn gi÷a hai phßng ban. Sù t¸ch biÖt nµy ®−îc gäi lµ “Bøc t−êng Trung Hoa”. Bªn c¹nh ®ã, th«ng th−êng, c¸c nh©n viªn cã c¸c b¶n khai b¸o víi ch÷ ký x¸c nhËn r»ng hä ®· ®äc néi dung vÒ “Bøc t−êng Trung Hoa” vµ ®ång ý tu©n thñ. Së dÜ ph¶i nghiªm cÊm nh− vËy lµ v×: - §¶m b¶o sù c«ng b»ng trªn thÞ tr−êng - tÊt c¶ c¸c bªn tham gia trªn thÞ tr−êng ®−îc tiÕp cËn c«ng b»ng víi th«ng tin. - §¶m b¶o tÝnh thèng nhÊt cña thÞ tr−êng. 36 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  37. 37. - Tr¸ch nhiÖm uû th¸c cña nh©n viªn c«ng ty ®èi víi c«ng ty vµ c¸c cæ ®«ng. - Phßng tr¸nh tæn thÊt tíi c«ng ty ph¸t hµnh chøng kho¸n (trong tr−êng hîp c«ng ty chøng kho¸n ®¶m nhËn nghiÖp vô b¶o l·nh ph¸t hµnh), c¸c cæ ®«ng vµ c¸c nhµ ®µu t−. C¸c yªu cÇu vÒ kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n: LuËt c«ng ty luËt chøng kho¸n th−êng bao gåm nh÷ng quy ®Þnh chi tiÕt vÒ c¸c thñ tôc kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n cho c¸c c«ng ty chøng kho¸n. Nh÷ng quy ®Þnh nµy bao gåm c¶ viÖc yªu cÇu c¸c c«ng ty gi÷ nh÷ng b¸o c¸o kÕ to¸n chi tiÕt, h¹ch to¸n riªng biÖt tÊt c¶ c¸c giao dÞch vµ viÖc chØ ®Þnh c¸c kiÓm to¸n viªn. Qu¶n lý tµi kho¶n tÝn th¸c vµ l−u ký: + C¸c c«ng ty ph¶i më vµ duy tr× nh÷ng tµi kho¶n tÝn th¸c ®Ó nhËn tiÒn cña kh¸ch hµng tr¶ vµo. + ChØ ®−îc rót tiÒn tõ tµi kho¶n tÝn th¸c ®Ó dïng cho môc ®Ých ®−îc phÐp, vÝ dô tr¶ tiÒn m«i giíi hoÆc c¸c lo¹i phÝ thÝch hîp kh¸c. + TiÒn trong mét tµi kho¶n tÝn kh¸c cña mét nhµ giao dÞch kh«ng ®−îc dïng ®Ó tr¶ cho c¸c kho¶n nî cña nhµ giao dÞch ®ã. + Chøng tõ cña mét nhµ giao dÞch nhËn göi cho mét kh¸ch hµng ph¶i ®−îc b¶o qu¶n an toµn. Nh÷ng quy ®Þnh trªn lµ thiÕt yÕu nh»m qu¶n lý chÆt chÏ c¸c c«ng ty chøng kho¸n. Kh¸ch hµng ph¶i ®−îc ®¶m b¶o r»ng nÕu hä giao phã tµi s¶n së h÷u cã gi¸ trÞ cho c«ng ty th× c¸c tµi s¶n ®ã sÏ kh«ng ®−îc ®em thanh to¸n cho c¸c kho¶n nî c¸ nh©n cña c¸c nhµ trung gian chøng kho¸n ®ã. C«ng ty ph¶i t¸ch biÖt tµi kho¶n së h÷u cña hä khái tµi kho¶n së h÷u cña kh¸ch hµng. - Kª khai ®¨ng ký lîi Ých: Ban Gi¸m ®èc, Héi ®ång qu¶n lý nh©n viªn hµnh nghÒ quy ®Þnh ph¶i ghi chÐp ®Çy ®ñ, chi tiÕt c¸c chøng kho¸n n¾m gi÷. 37 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  38. 38. LuËt nhiÒu n−íc ®· cho phÐp ñy ban chøng kho¸n cã thÓ yªu cÇu b¶n sao sæ s¸ch ®ã khi cÇn, trong khi c«ng chóng kh«ng cã quyÒn kiÓm tra. 1.3.4.3. Gi¸m s¸t viÖc thùc thi ph¸p luËt - Thµnh tè cuèi cïng cña c«ng viÖc qu¶n lý lµ viÖc gi¸m s¸t thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh víi c¸c biÖn ph¸p trõng ph¹t thÝch hîp. ViÖc gi¸m s¸t thùc hiÖn kh«ng nªn chØ dùa vµo duy nhÊt hoÆc chñ yÕu ë luËt h×nh sù mµ nªn bao gåm nh÷ng lo¹i c«ng cô kiÓm so¸t x· héi kh¸c. ThÝ dô: T¹i óc, UBCK −u tiªn thu håi l¹i c¸c kho¶n tiÒn, b¶o toµn c¸c tµi s¶n, ¸p dông c¸c hµnh ®éng d©n sù, vµ sau ®ã míi t×m tßi c¸c hµnh ®éng h×nh sù. Theo quan ®iÓm nµy, tuú thuéc vµo møc ®é nghiªm träng cña hµnh vi vi ph¹m sÏ cã c¸c biÖn ph¸p trõng ph¹t nh− c¶nh c¸o, khiÓn tr¸ch (néi bé hoÆc c«ng khai), ph¹t tiÒn, ®×nh chØ, rót giÊy phÐp ®¨ng ký kinh doanh. T¹i mét sè n−íc, c¸c nhµ qu¶n lý TTCK ®éc lËp ®−îc trao quyÒn qu¶n lý vµ gi¸m s¸t réng r·i ®èi víi c¸c tæ chøc trung gian. Trong khi ®ã, t¹i mét sè n−íc kh¸c, quyÒn lùc cña c¸c nhµ qu¶n lý ®éc lËp lµ cã giíi h¹n nhÊt ®Þnh nh»m ®¶m b¶o TTCK vËn hµnh su«n sÎ nh−ng còng kh«ng ®Æt g¸nh nÆng qu¸ lín cho c¸c tæ chøc trung gian. Tãm l¹i, ®iÒu g× lµ tèt nhÊt cho thÞ tr−êng th× ph¶i quan t©m tr−íc tiªn khi thiÕt lËp quyÒn lùc, mét thÝ dô phæ th«ng: UBCK cã kh¶ n¨ng tiÕn hµnh c−ìng chÕ thùc thi ph¸p luËt trong mét sè tr−êng hîp vµ b¾t buéc ph¶i ®−a ra toµ ¸n mét sè tr−êng hîp nghiªm träng kh¸c… - ViÖc thu håi vµ ®×nh chØ giÊy phÐp kinh doanh: BiÖn ph¸p trõng ph¹t quan träng vµ hiÖu qu¶ nhÊt ®èi víi viÖc vi ph¹m c¸c tiªu chuÈn lµ c¬ quan qu¶n lý thÞ tr−êng cã thÓ thu håi giÊy ph¸p cña c«ng ty chøng kho¸n do: 38 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  39. 39. + C«ng ty vi ph¹m luËt chøng kho¸n hoÆc vi ph¹m ®iÒu kho¶n cÊp phÐp; + C¬ quan qu¶n lý thÊy r»ng c¸c c¸n bé chñ chèt cña c«ng ty thiÕu c¸c ®iÒu kiÖn ®µo t¹o thÝch ®¸ng hoÆc thiÕu kinh nghiÖm hoÆc mét c¸n bé chñ chèt bÞ cÊm hµnh nghÒ; + C¬ quan qu¶n lý cã lý do ®Ó tin ch¾c r»ng c«ng ty kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô cña m×nh mét c¸ch hiÖu qu¶, trung thùc vµ c«ng b»ng. - LÖnh cÊm hµnh nghÒ hoÆc thu håi, ®×nh chØ, chøng chØ hµnh nghÒ ®èi víi c¸c nh©n viªn c«ng ty chøng kho¸n: C¬ quan qu¶n lý còng ®−a ra nh÷ng c¨n cø ®Ó cã ®ñ lý do cÊp hµnh nghÒ, thu håi chøng chØ hµnh nghÒ do nh÷ng hµnh vi vi ph¹m cña c¸c nh©n viªn c«ng ty chøng kho¸n. - QuyÒn lùc toµ ¸n: ë nhiÒu n−íc (óc, Hång K«ng, Malaysia…) toµ ¸n tè c¸o trong ph¹m vi thÈm quyÒn ®−îc trao quyÒn h¹n ®−a ra c¸c lÖnh kh¸c nhau gåm c¶ lÖnh cÊm giao dÞch chøng kho¸n khi mét ng−êi vi ph¹m luËt c«ng ty hoÆc c¸c ®iÒu kho¶n, nh÷ng ®iÒu cÊm trong giÊy phÐp. Nh÷ng lÖnh mµ toµ ¸n cã thÓ thùc hiÖn bao gåm lÖnh ng¨n c¶n nh÷ng ng−êi tiÕp tôc kinh doanh nh− mét nhµ giao dÞch hoÆc nhµ t− vÊn ®Çu t−. Toµ ¸n còng cã thÓ tuyªn bè r»ng c¸c giao dÞch chøng kho¸n lµ kh«ng cã hiÖu lùc vµ cã thÓ chØ thÞ cho mäi ng−êi thùc hiÖn hoÆc kh«ng thùc hiÖn nh÷ng hµnh ®éng cô thÓ theo quy ®Þnh, xa h¬n n÷a, toµ ¸n cã quyÒn niªm phong tµi s¶n, ban lÖnh vµ b¾t buéc tu©n thñ c¸c quy t¾c kinh doanh hoÆc niªm yÕt cña së giao dÞch . - QuyÒn thanh tra vµ gi¸m s¸t: ë c¸c n−íc, luËt chøng kho¸n trao cho uû ban chøng kho¸n quyÒn h¹n lín ®Ó thanh tra vµ ®iÒu tra c¸c c«ng ty chøng kho¸n gi¸m s¸t viÖc thùc hiÖn ph¸p luËt. ñy ban cã thÓ kiÓm tra sæ s¸ch, tiÕn hµnh ®iÒu tra vµ b¾t buéc c«ng bè th«ng tin. Ch−¬ng tr×nh gi¸m s¸t h÷u hiÖu vµ quyÒn ®iÒu tra lµ cÇn thiÕt ®Ó ng¨n c¶n nh÷ng kÎ ph¹m ph¸p. Nh−ng nÕu viÖc gi¸m s¸t vµ qu¶n lý tuú tiÖn th× 39 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  40. 40. kh«ng chØ g©y ra sù l·ng phÝ vµ tÖ quan liªu mµ cßn cã thÓ c¶n trë lín ®Õn viÖc kinh doanh chøng kho¸n hîp ph¸p. Trong qu¸ tr×nh giao dÞch víi c«ng ty chøng kho¸n, quyÒn vµ lîi Ých cña kh¸ch hµng ph¶i ®−îc b¶o ®¶m ®Õn møc tèi ®a. §ã kh«ng chØ lµ yªu cÇu kh¾t khe cña kh¸ch hµng mµ còng lµ môc tiªu cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n. ChÝnh v× vËy, muèn thu hót ®−îc kh¸ch hµng, c¸c c«ng ty chøng kho¸n ph¶i lu«n coi träng kh¸ch hµng. Nh− trong nghiÖp vô m«i giíi, ®Ó thµnh c«ng trong c«ng viÖc cña m×nh, ng−êi m«i giíi ph¶i ®Æt kh¸ch hµng lªn trªn hÕt vµ doanh thu ®−îc ®Æt ë hµng thø hai. HoÆc mét nhµ t− vÊn kh«ng tèt sÏ bÞ kh¸ch hµng tÈy chay, c«ng ty sÏ gÆp khã kh¨n. Còng nh− nh÷ng ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c, c¹nh tranh ®Ó thu hót kh¸ch hµng lµ ®iÒu dÔ hiÓu, nh−ng kh«ng thÓ v× lîi Ých cña kh¸ch hµng mµ c¹nh tranh b»ng bÊt cø gi¸ nµo. Kh¸ch hµng cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n sÏ kh«ng khã nhËn ra lîi Ých cña hä khi c«ng ty trë nªn g¾n bã víi m×nh. ë §µi Loan, cã c«ng ty chøng kho¸n ®· ®−a ra mét ph−¬ng thøc khiÕn kh¸ch hµng rÊt hoan nghªnh: nÕu cã mét nhµ ®Çu t− chøng kho¸n muèn më tµi kho¶n ®Ó giao dÞch, c«ng ty sÏ tÆng ngay mét m¸y tÝnh vµ kÕt nèi vµo hÖ thèng giao dÞch cña c«ng ty. Ph−¬ng thøc nµy cã thÓ nãi lµ thuËn tiÖn ®Õn møc tèi ®a cho kh¸ch hµng vµ cßn thÓ hiÖn ý thøc coi kh¸ch hµng lµ “th−îng ®Õ” cña c«ng ty chøng kho¸n. Tuy nhiªn, còng cÇn hiÓu r»ng, trong ®Çu t− chøng kho¸n, nhµ ®Çu t− khi mua, b¸n chøng kho¸n ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm ®èi víi hËu qu¶ kinh tÕ cña giao dÞch mµ chÝnh hä quyÕt ®Þnh. V× vËy, tÝnh kh¸ch quan vµ chÝnh x¸c trong nghiÖp vô vµ dÞch vô mµ c«ng ty chøng kho¸n cung cÊp cho kh¸ch hµng lµ sù ®¶m b¶o mèi quan hÖ g¾n bã gi÷a c«ng ty vµ kh¸ch hµng. C«ng ty chøng kho¸n kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù thua lç cña kh¸ch hµng nh−ng còng kh«ng thÓ chèi bá tr¸ch nhiÖm nÕu cã sai lÇm trong ho¹t ®éng m«i giíi, t− vÊn cho kh¸ch hµng. Mèi quan hÖ nµy hÕt søc nh¹y c¶m, ®ßi hái bÊt kú c«ng ty chøng kho¸n nµo còng ph¶i cã tr¸ch nhiÖm cao nhÊt víi kh¸ch hµng cña m×nh. 40 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  41. 41. 1.4. Quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng - LÞch sö vµ hiÖn t¹i Sau ThÕ chiÕn thø I, trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n Mü l−u hµnh mét l−îng chøng kho¸n trÞ gi¸ kho¶ng 50 tû ®« la Mü. Tuy nhiªn, mét nöa sè chøng kho¸n tr«i næi nµy lµ kh«ng cã gi¸ trÞ. §iÒu ®ã lµ tÊn bi kÞch cho hµng ngh×n c«ng chóng ®Çu t−, nh÷ng ng−êi ®· bá toµn bé vèn liÕng, hoÆc tiÒn tiÕt kiÖm c¶ ®êi vµo nh÷ng chøng kho¸n v« gi¸ trÞ nµy, vµ g©y ra cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh n¨m 1929. Ng−êi ta cho r»ng, chÝnh sù v« tr¸ch nhiÖm cña c¸c nhµ b¶o l·nh ph¸t hµnh, c¸c nhµ tù doanh, m«i giíi chóng kho¸n, hä ®· kh«ng trung thùc, kh«ng thËn träng trong t− vÊn kh¸ch hµng lµ nguyªn nh©n g©y nªn sù ®Çu t− qu¸ møc nµy. Hä ®· khuyÕn khÝch c«ng chóng ®Çu t− vµo tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp mµ kh«ng cã bÊt kú sù ph©n tÝch nµo cho nhµ ®Çu t−. Cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh n¨m 1929 ®· khiÕn c¸c nhµ qu¶n lý thÞ tr−êng Mü ph¶i suy nghÜ tíi ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña c¸c tæ chøc trung gian thÞ tr−êng. Cuèi cïng, ng−êi ta ®· quyÕt ®Þnh thay thÕ nguyªn t¾c “caveat emptor”1 trong quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ nhµ ®Çu t− b»ng mét lo¹t nh÷ng tr¸ch nhiÖm cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n dùa trªn nguyªn t¾c theo ®ã th× ng−êi qu¶n lý tµi s¶n cña ng−êi kh¸c ph¶i thùc hiÖn nh÷ng tr¸ch nhiÖm cña ng−êi ®−îc ñy th¸c (trustee duties). Ngµy nay, nhiÒu ng−êi cho r»ng, nÒn kinh tÕ Mü ph¸t triÓn hïng m¹nh trong suèt b¶y thËp kû qua, kÓ tõ cuéc §¹i khñng ho¶ng n¨m 1930 chÝnh lµ nhê sù chuyªn nghiÖp cao vµ ®¹o ®øc kinh doanh cña ngµnh chøng kho¸n. Ngµnh chøng kho¸n ph¸t triÓn ®· t¹o nªn mét thÞ tr−êng vèn hiÖu qu¶, mét kªnh chuyÓn vèn v« cïng quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ. Ngµy nay, nh÷ng yÕu tè mµ v× chóng, c¸c nhµ qu¶n lý thÞ tr−êng kh«ng thÓ kh«ng quan t©m ®Õn mèi quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng, ®ã chÝnh lµ xu h−íng héi nhËp quèc tÕ vµ sù ®ét ph¸ cña c«ng nghÖ cao. 1 Nguyªn t¾c ng−êi mua ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ hµng ®· nhËn 41 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  42. 42. Sù héi nhËp s©u réng gi÷a c¸c thÞ tr−êng tµi chÝnh th−êng ®−îc thùc hiÖn dùa trªn mét sè c¸c ®iÓm chÝnh sau: - Tù do hãa thÞ tr−êng tµi chÝnh, nh÷ng rµo c¶n kü thuËt trong c¬ chÕ ®iÒu hµnh thÞ tr−êng chøng kho¸n dÇn dÇn bÞ lo¹i bá; - Nh÷ng rµo c¶n ph¸p lý vµ kü thuËt nh»m ng¨n chÆn c¸c giao dÞch xuyªn biªn giíi còng dÇn dÇn bÞ dì bá. C¸c ranh giíi ®Þa lý ®· kh«ng cßn lµ rµo c¶n dßng ch¶y vèn. KÓ c¶ nh÷ng ng−êi t×m c¬ héi ®Çu t− còng nh− nh÷ng ng−êi t×m vèn ®Òu cã thÓ tiÕp cËn mäi thÞ tr−êng ë kh¾p mäi n¬i trªn thÕ giíi nh»m tháa m·n nhu cÇu cña m×nh víi mét møc ®é lîi nhuËn mµ ng−êi ta cho lµ tèi −u nhÊt; §ång hµnh víi xu h−íng héi nhËp lµ sù ph¸t triÓn mang tÝnh ®ét ph¸ cña c«ng nghÖ th«ng tin. Sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ ®· lµm t¨ng hiÖu qu¶ cña thÞ tr−êng, ®Èy nhanh tèc ®é trao ®æi th«ng tin. Trong vßng vµi ba thËp kû trë l¹i ®©y, c¸c c«ng cô nh− m¸y tÝnh c¸ nh©n, c¸c m¹ng côc bé, nh÷ng siªu m¸y tÝnh cïng víi nh÷ng phÇn mÒm hiÖn ®¹i ®· ph¸t triÓn vµ ®−îc b¸n ë kh¾p thÕ giíi. Sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ th«ng tin vµ c«ng nghÖ m¸y tÝnh ®· lµm cho thÞ tr−êng trë nªn hiÖu qu¶ h¬n, minh b¹ch h¬n vµ cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn c¸c giao dÞch víi sè l−îng ngµy cµng lín. C«ng nghÖ th«ng tin ph¸t triÓn ®· cã ¶nh h−ëng s©u réng ®Õn mäi khÝa c¹nh cña c¶ ngµnh chøng kho¸n chø kh«ng chØ h¹n chÕ trong c¸c ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng chøng kho¸n. Ngµy nay, bÊt kÓ mét nhµ ®Çu t− nµo, chØ cÇn trang bÞ m¸y tÝnh c¸ nh©n vµ modem, lµ cã thÓ tiÕp cËn víi c¸c nhµ ®Çu t− kh¸c vµ cã thÓ tiÕp cËn víi bÊt kú mét thÞ tr−êng n−íc ngoµi nµo chØ b»ng mét có nhÊn chuét vµ hä cã thÓ ®Çu t− vµo bÊt kú n¬i nµo mµ hä cho lµ an toµn vµ lîi nhuËn cao nhÊt. Trong khi ®ã, c¸c ®Þnh chÕ thÞ tr−êng nh− c«ng ty chøng kho¸n, c«ng ty qu¶n lý quü, tæ chøc gi¸m s¸t, tæ chøc l−u ký vµ thanh to¸n, bï trõ ®Òu cã xu h−íng më réng ho¹t ®éng ra bªn ngoµi, cung cÊp dÞch vô xuyªn biªn giíi. Nh− vËy, trong bèi c¶nh héi nhËp quèc tÕ, c¸c thÞ tr−êng chøng kho¸n ®ang cã sù c¹nh tranh khèc liÖt. C¸c c«ng ty chøng kho¸n, kh«ng ph©n biÖt 42 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  43. 43. quèc tÞch, còng ®ang ph¶i c¹nh tranh víi nhau. Trong khi ®ã kh¸ch hµng l¹i cã rÊt nhiÒu sù lùa chän. Nh− vËy, ®Ó c¸c c«ng ty chøng kho¸n cã thÓ ®øng v÷ng trong cuéc c¹nh tranh nµy, mèi quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ nhµ ®Çu t− ph¶i ®−îc nh×n nhËn d−íi gãc ®é nh©n b¶n h¬n, kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ c¸c tr¸ch nhiÖm ph¸p lý. Mèi quan hÖ nµy ph¶i ®−îc n©ng lªn tÇm cao míi. Tuy nhiªn, c¸c c«ng ty chøng kho¸n kh«ng chØ ph¶i chó träng trong cung cÊp dÞch vô, trong quan hÖ ®èi t¸c víi c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi, mµ víi ngay c¶ c¸c nhµ ®Çu t− trong n−íc, bëi v× hä còng hoµn toµn cã kh¶ n¨ng chuyÓn h−íng ®Çu t− sang mét thÞ tr−êng kh¸c nÕu nh− quan hÖ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n vµ hä kh«ng ®−îc quan t©m mét c¸ch ®óng mùc. Tuy nhiªn, nÕu nh− mét sè c«ng ty chøng kho¸n ph¶i chÞu ph¸ s¶n v× cã quan hÖ kh«ng tèt víi kh¸ch hµng, dÉn ®Õn mÊt sù tÝn nhiÖm cña kh¸ch hµng, th× ®iÒu nµy còng chØ lµ mét hiÖn t−îng rÊt b×nh th−êng trong kinh tÕ thÞ tr−êng. §iÒu mµ chóng ta, nh÷ng ng−êi qu¶n lý thÞ tr−êng ph¶i thËt sù quan t©m, ®ã lµ khi mèi quan hÖ nµy kh«ng ®−îc quan t©m ®óng mùc mét c¸ch cã hÖ thèng, cã nghÜa lµ khi c«ng chóng ®Çu t− mÊt hoµn toµn niÒm tin vµo sù trung thùc cña thÞ tr−êng nãi chung, mÊt niÒm tin vµo toµn bé hÖ thèng trung gian thÞ tr−êng chø kh«ng ph¶i ®èi víi mét sè c«ng ty chøng kho¸n riªng lÎ. Khi lßng tin cña c«ng chóng ®Çu t− vµo mét thÞ tr−êng trung thùc bÞ xãi mßn th× hÖ lôy cña nã lµ sù sôt gi¶m ®Çu t− trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. LÞch sö còng ®· cho thÊy r»ng, sù sôt gi¶m thÞ tr−êng chøng kho¸n th−êng g©y ¶nh h−ëng nghiªm träng ®Õn c¸c chØ sè kinh tÕ vÜ m« kh¸c, vµ ®Æc biÖt sù ®Çu c¬ qu¸ møc lµ nguyªn nh©n trùc tiÕp lµm suy sôp c¶ nÒn kinh tÕ. Mét sè c¸c diÔn biÕn trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n Mü gÇn ®©y còng chøng tá suy luËn nµy lµ ®óng. ThËt vËy, trong mét nghiªn cøu c¸ch ®©y vµi n¨m, mét sè nhµ khoa häc quan s¸t r»ng l−îng d©n c− ®Çu t− vµo cæ phiÕu t¨ng tõ 31.6% vµo n¨m 1989 tíi 49% n¨m 1998 vµ l−îng tµi s¶n d©n c− ®Çu t− vµo thÞ tr−êng chøng kho¸n t¨ng tõ 15% n¨m 1983 tíi 35% n¨m 19892 . Sau ®ã, gi¸ cæ phiÕu t¨ng vät bÊt 2 Chi tiÕt xem Carol Bertaut & Martha Starr-McCluer, “Household Portfolios in the United States”, working paper ngµy 26 th¸ng 4 n¨m 2000, Federal Reserve Board of Governors, 43 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  44. 44. chÊp mét sè lêi khuyÕn c¸o vÒ “bong bãng tµi chÝnh” cña c¸c nhµ ph©n tÝch. TiÕp theo lµ sù sôt gi¶m trªn thÞ tr−êng. Ng−êi ta tÝnh r»ng tõ ®Ønh ®iÓm cña thÞ tr−êng vµo th¸ng 3 n¨m 2000 cho tíi khi thÞ tr−êng sôt gi¶m, thÞ tr−êng Mü mÊt kho¶ng 4900 tû ®« la3 . LÇn ®Çu tiªn kÓ tõ sau thÕ chiÕn thø II, thu nhËp cña ng−êi d©n Mü bÞ sôt gi¶m, kÐo theo ®ã lµ lßng tin cña d©n chóng vµo c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m«. Hai phÇn ba sè ng−êi ®−îc pháng vÊn vµo thêi ®iÓm ®ã cho r»ng nÒn kinh tÕ ®ang l©m vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng. Sù mÊt niÒm tin nµy ®· g©y ra rÊt nhiÒu khã kh¨n cho c¸c nhµ qu¶n lý trong ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vÜ m« ®Ó b×nh æn nÒn kinh tÕ, kh¾c phôc nh÷ng hËu qu¶ cña cuéc khñng ho¶ng trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. Tõ bµi häc trªn, theo chóng t«i, c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c¸c trung gian thÞ tr−êng trong kiÒm chÕ ph¶i ®ãng vai trß tÝch cùc, chñ ®éng h¬n n÷a trong quan hÖ víi kh¸ch hµng ®Æc biÖt ph¶i h¹n chÕ sù ®Çu c¬ qu¸ møc cña c«ng chóng ®Çu t−. Sau cuéc §¹i khñng ho¶ng, John Keynes cho r»ng, ®ång hµnh víi sù phæ biÕn cña ®Çu t− chøng kho¸n trong céng ®ång d©n c− lµ sù xuÊt hiÖn cña mét bé phËn ngµy cµng t¨ng c¸c nhµ ®Çu t− kh«ng cã mét chót kiÕn thøc g× vÒ chøng kho¸n còng nh− ®Çu t− trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n4 . KÐo theo ®ã lµ “hiÖu øng ®¸m ®«ng” víi viÖc mua hoÆc b¸n mét lo¹i chøng kho¸n mét c¸ch å ¹t, kh«ng dùa trªn gi¸ trÞ thùc cña chøng kho¸n, còng nh− t×nh h×nh tµi chÝnh, kinh doanh cña tæ chøc ph¸t hµnh ra lo¹i chøng kho¸n ®ã. Vµ trong hoµn c¶nh ®ã, th× thËm chÝ mét nhµ ®Çu t− chuyªn nghiÖp còng bÊt lùc vµ còng sÏ ph¶i ch¹y theo thÞ tr−êng thùc hiÖn c¸c chiÕn l−îc ®Çu t− duy lý trÝ. HiÖn t−îng nµy còng ®· lÆp l¹i trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n Mü n¨m 2000 trong vÝ dô mµ chóng t«i võa tr×nh bµy ë trªn. Nh− vËy, mét hÖ thèng ®Þnh chÕ trung gian chuyªn nghiÖp víi c¸c c«ng ty chøng kho¸n thËt sù cã tr¸ch nhiÖm sÏ hoµn toµn cã thÓ ph¸ vì “hiÖu øng ®¸m ®«ng” ngay tõ khi nã xuÊt hiÖn. Bëi v× c¸c nhµ m«i giíi chuyªn nghiÖp vµ cã tr¸ch nhiÖm sÏ cã nh÷ng ®Þnh h−íng kÞp thêi, khoa häc, hä sÏ t− vÊn nh÷ng chiÕn l−îc ®Çu t− cho c¸c nhµ ®Çu t− kh«ng 3 Chi tiÕt xem Robert J Samuelson, “Into the Great Unknown”, Washington Post ngµy 21 th¸ng 3 n¨m 2001. 4 Chi tiÕt xem John Keynes, “The General Theory of Employment, Interest and Money” (1936), tr. 153 44 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  45. 45. chuyªn. Tõ bµi häc trªn ®©y, cã thÓ nãi, mét hÖ thèng c¸c c«ng ty chøng kho¸n chuyªn nghiÖp, cã tr¸ch nhiÖm vµ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cao lµ v« cïng cÇn thiÕt cho mét thÞ tr−êng cßn non trÎ nh− ViÖt Nam. 45 Dowload tai website: www.freebook.vn www.freebook.vn HoTro: yh! freebook_hotro
  46. 46. Ch−¬ng II Thùc tr¹ng mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng t¹i viÖt nam 2.1. C¨n cø ph¸p lý cho viÖc thùc hiÖn mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty chøng kho¸n vµ kh¸ch hµng 2.1.1. Kh¸i qu¸t chung vÒ khung ph¸p lý ®iÒu chØnh ho¹t ®éng cña TTCK Trong giai ®o¹n ®Çu khi TTCK míi ®i vµo ho¹t ®éng, v¨n b¶n cã hiÖu lùc ph¸p lý cao nhÊt chi phèi c¸c ho¹t ®éng trªn TTCK lµ NghÞ ®Þnh 48/1998/N§-CP ngµy 11/7/1998 cña ChÝnh phñ vÒ chøng kho¸n vµ TTCK. Tuy nhiªn, sau mét thêi gian ¸p dông, NghÞ ®Þnh nµy ®· béc lé nhiÒu h¹n chÕ, bÊt cËp nh− ®èi t−îng ®iÒu chØnh hÑp, ch−a cã sù t¸ch b¹ch gi÷a ph¸t hµnh v€

×