• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
титэм үг цуврал 1
 

титэм үг цуврал 1

on

  • 22,360 views

титэм үг цуврал 1

титэм үг цуврал 1

Statistics

Views

Total Views
22,360
Views on SlideShare
21,459
Embed Views
901

Actions

Likes
25
Downloads
0
Comments
4

12 Embeds 901

http://dumee.miniih.com 670
http://khuuma.blog.gogo.mn 177
http://blog.gogo.mn 16
http://anhaa-8506.blogmn.net 14
http://www.blogmn.net 10
https://www.facebook.com 4
http://www.khuuma.blog.gogo.mn 3
http://webcache.googleusercontent.com 3
http://www.dumee.miniih.com 1
https://twitter.com 1
https://www.google.mn 1
http://www.google.mn 1
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel

14 of 4 previous next Post a comment

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    титэм үг цуврал 1 титэм үг цуврал 1 Document Transcript

    • Нацагийн Багабанди ТИТЭМ ҮГЭх сурвалж: Үндэсний Торрент Трекер Р2Р.МN [2007/03/01 - 2009/12/13]
    • 1. Зориг эс хүрвэл ухаан эс хүрнэ2. Сайн төрийн толгойд хууль ноѐрхож байг3. Өөрийгөө ялах нь4. Тэвчээр хатамж, сэтгэл, урамшил магтаал5. Хэмнэж, гамная6. Өөртэйгөө ажиллах нь7. Таныг аугаа их үйл хэрэг хүлээж байна8. Сайнд хүрэхийн тулд муугаа хая9. Гурван тахалаас хол байя10. Сайн хүн11. Мөс сайтын мөр цагаан12. Хүн чанар13. Номтой нөхөрлөе14. Хүн сайтыг олж нөхөрлө15. Сэтгэл ариун бол үйлс ариун16. Алтан дэлхийг аргаар засахаас аашаар засахгүй17. Үгний алдаанаас үргэлж хол яв18. Тусыг тусаар19. Ид хаваа гайхуулсан жил болоосой20. Аз жаргалыг алсад хайх хэрэггүй21. Хариу нэхээгүй буяны үйлс хамгаас илүү үнэтэй22. Өөрсдийн цаг хугацааг нэр төртэй эзэгнэе23. Өөрийнхөө хүчээр өөрийгөө аврагтун24. Чин сэтгэлээсээ талархаж суръя25. Өөрийгөө хүндэтгэ26. Эрхэлсэн ажилдаа эзэн бол27. Итгэл28. Бага боддог хүн их алддаг29. Эр зориг
    • 30. Эвлэвэл бүтнэ31. Үнэн юм үнэнээрээ сайхан32. Хүрээллээ ухаантай бөгөөд зөв сонго33. Мэдлэг бол хүч34. Амжилт гаргах нь хамгийн сайн өшөө авалт мөн35. Буурлын буян дундаршгүй36. Бэрхийг давж амьдар37. Салхинд туугдсан хамхуул мэт амьдарч болохгүй38. Сайн араншин39. Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлье40. Өөртөө итгэ41. Гэртээ аз жаргалтай байдаг тэр хүн аз жаргалтай42. Цаг заваа дэмий юманд бүү үр43. Өөрийн замаа өөрөө бүтээ44. Өөрийнхөө буянт үйлсээр гайхуулдаг хүнээс болгоомжил45. Бусдыг аялдан дагалдагч салбадай болох хэрэггүй46. Оролдлого сайт оройд нь гарна47. Сайн эхнэр амьдралын аврал48. Нөхрөө харж биеэ зас49. Мөрөөдлийнхөө хойноос мөшгөн тэмүүл50. Эх орноо хайрлая51. Муу, муухайгаас салъя52. Шунахай зан бол бүх муу муухайн үндэс53. Гомдлыг уураар тайтгаруулдаггүй, галыг тосоор унтраадаггүй
    • 54. Хүмүүжил хүнийг бүтээдэг55. Урагшлах хүний санах сэдэх нь их56. Хүний замаар хурдалж явснаас өөрийн замаар гэлдэрч яв57. Эд хөрөнгө зоригтой хүнийг дагана58. Жаргах цагт ч нөхрийн чанар танигдана59. Хэлэх үгийг эзэнд нь
    • Зориг эс хүрвэл ухаан эс хүрнэ2007 оны 03 сарын 01Монголын хүүхэд залуус бүгдээрээ суу билэгтэн болжчадахгүй ч сурч мэдсэн, ажилсаг бүтээлч, зөв хүн байжлавтай чадна. Аливаа зүйлийг бүтээхэд биеэ мэдэхмэдэл, өөртөө итгэх итгэл, эр зориг хэрэгтэй. "Биеэмэдвэл хүн, бэлчээрээ мэдвэл мал" гэсэн монгол үг бий.Биеэ мэдэх гэдэг нь бүтээх үйлс, хүрэх зорилгооухаандаа бодон тунгааж, сэтгэлдээ мэдэрч, тэр бүгдээбүтээх өөрийн чадал бололцоондоо гүн бат итгэх,улмаар эргэлт буцалтгүй итгэл үнэмшил болгох хувьхүний чадвар юм. "Биеэ мэдэж, бяраа таних"-ыг өвөгдээдэс бидэнд сургамжлан захисан. Энэ нь биеийнбярыг хэлэхээсээ ухааны бядаа танихыг илүүтэй бодсонхэллэг юм. Тэгээд ч биеийн бөхөөр нэгийг давна, ухааныбөхөөр олныг давна гэж хэлэлцэж ирсэн нь эрдэмухааныг эрхэмлэх гүн гүнзгий утга агуулгатай билэгсургаал билээ.Өөртөө итгэх гэдэг нь өөрийн хүчиндээ итгэх ухаанчадал, сэтгэлийн тэнхээ, үйлдлийн даац билээ. Сурах,бүтээх чамбай хүсэл төрж, даацтай зорилго өмнөөтавьсан бол түүнийхээ төгс үр дүнг үзэх өөрийн итгэлгуйвалтгүй цогцолсон байх учиртай. Өөрөө өөртөөитгэлгүй байх нь хүн урагш ахиж, дэвжиж хөгжихөд гайтотгор болдог. Аргамаг хүлэг авч давхих гээд байхадзориг алдан жолоо цулбуураасаа зуурч татаад байдагшиг өөртөө итгэхгүй, зориг алдан зүрхшээдгээс хүний
    • амьдрал дахь алдааны тал хувь нь үүсдэг гэсэн яриаявдаг. "Хүчиндээ итгэдэг байсан учраас л би амжилтгаргаж чадсан юм даа" гэж амжилтын оройд цойлсонэрхэмийн ямагт хэлдэг бардам мөртлөө үнэн үг бий.Өөрийнхөө хүч чадалд хэт итгэдэг, эсхүл өөрөө юучадахаа ч олигтой мэддэггүй хүн аль аль нь зөндөөбайна. Ямар ч гэсэн өөртөө итгэдэггүйгээс үүсэлтэйүхээнц дорой байдал нь хүний хөгжил дэвшилд хаалтболж саатуулдаг зан араншингийн согог дутагдал яахаргагүй мөн. Өөрөө өөртөө итгэлтэй байж, идэвхтэйзоримог алхам хийхгүйгээр томоохон үр дүнг хүсэж,мөрөөдөхийн ч хэрэггүй."Эрдэнэсийн арал", "Хар сум" зэрэг алдартай романтуурвисан зохиолч Л.Стивенсоны "Би зовлон зүдүүрнөмөрсөн ч бай, баяр хөөр бялхсан ч бай, ямар чнөхцөлд халирч шантралгүй цагийг зөв ашиглаж чадна"гэж хэлсэн үг зохиолчийн өөртөө итгэж, бэрхшээлийгсөрж, бүтээж туурвих чадварыг илтгэхийн хамтзалуучууд ирээдүйгээ дархлахад нэн сургамжтай. Суубилэгт хүмүүсийн сэтгэхүйд өөрийн хүчинд бүрэнитгэсэн эрэмгий зориг бат бэх сууж өгсөн байдаг."Зоригловол бүтнэ" гэх үг тэдний сэтгэлийн мөнхийндуудлага. Эртний Персийн яруу найрагч "Эр чадал, илдэзэмших чадвар үнэндээ эр зориг биш, өөрийгөө захирч,бусдын хувьд зөв шударга байхыг эр зориг гэж нэрлэнэ"хэмээн бичсэн нь оюуны өв болон өдий хүртэлхадгалагджээ. "Агуу их хатан зориг гэдэг бол агуу их
    • нинжин сэтгэл мөн" гэж америкийн яруу найрагчГ.Лонгфелло шүлэглэсэн.Бүтээлч хүнд зориг нь жаргал болдог. Хэдий мэргэнухаантай, мэдлэг чадвартай ч хийхийг зорихдоосэтгэлийн зориг дутваас ухааны сан хөмрөг нь далай мэтбаялагаа харамлан дутааж, зориг муутан жаргал эдэлжчадахгүй ээ. Суу билэгт Шекспир "Зориг эс хүрвэл ухаанэс хүрнэ" гэж сургасны учир ийм ажээ.Зүрх зориг дутах, эргэж хургах, эргэлзэж болгоомжлохнь ямар нэг юм бүтээх гэж хүсэж мөрөөдөж явааэрмэлзэл тэмүүлэлд чинь чөдөр тушаа болж, саадучруулна. Тиймээс залуус та нар аливаа үйлийг хийхдээмохошгүй туйлбартай, няцашгүй хатан зоригтой байж,ухааны чадлаа дүүрэн ашиглахыг хичээцгээ.Манай залууст би чадах болов уу, дийлэх болов уу, бүтэхболов уу гэсэн болгоомжлол түгээмэл. Шийдэмгийзоригтой занг тогтоон баригч дотоод сэтгэлийн хүлээснь болгоомжлол билээ. Хэт болгоомжлол зорилгоосооняцах, чадвараа мохооход хүргэнэ. Болгоомжлох нь нэгталдаа сэтгэлгээний залхуурал мөн. Болгоомжлол гэдэгнь өөртөө болон ирээдүйдээ итгэх итгэлийн архагхомсдол гэж үздэг хүмүүс байдаг. Болгоомжлол нь явявсаар хүнийг зориггүй, туйлбаргүй болгох нь бий.Гэхдээ болгоомжлох нь бүхэлдээ муу зүйл биш ээ. Эрүүлсаруул болгоомжлолыг, эмгэг архаг болгоомжлолтойхольж хутгаж, ад үзэж болохгүй. Эрүүл болгоомжлол ньямар нэг шийдвэр гаргахдаа юмс үзэгдлийн наад
    • цаадахыг бодож цэгнэхэд тус болно. Ийм болгоомжэргэлзээ нь нинжин сэтгэл, зөн билэг, зөв мэдрэмжээс эхсурвалжтай байдаг. Дутуу бодож, буруу шийдэхээссэрэмж сургамж болдог учир эрүүл болгоомж ач тустай.Эрүүл болгоомжтой хүнийг хашир егзөр хүн гэж хүндлэнүгийг нь сонсож, зөвлөгөөг дагадаг нь монголчуудадэртнээс уламжлагдаж ирсэн хэв ѐсны нэг мөн билээ.Залуучууд Та нар элдэв шийдвэр гаргахдаа эрүүлболгоомжтой байж, эрдэм номд шамдахдаа эмгэгболгоомжийг таягдан хаяж, зориг золбоотойхичээнгүйлэн шамд. Эмгэг болгоомжлол даамжирвалайдас хүйдэс рүү хөтөлнө. Өөртөө итгэлгүй хүн л аймхайхулчгар байдаг. "Алив муу чанарын дотроос адгийнх ньайж хулчийх явдал мөн". Хийвэл бүү ай гэдэг.Аймхайчуул хүчээ үзэх, чадал заах, туршиж оролдох,бүтээж туурвихаас ямагт ухарч мохож, нийгмийн үйламьдралд хүн шиг оролцох нь байтугай олигтойхонтэнүүн амьсгалж чадахгүй болтлоо доройтдог. Тэдүргэлж санааширч, ѐстой санаа нь сансарт сачий ньхатавчинд хэвтэнэ.Аймхай учир амьдралд ганц ч зоригтой алхам хийжчадахгүй, уруу доройхон, гутруу гундуухан насаа илээхболдог юм. Ийм дорой амьдралд өөрийгөө аваачижхэрхэвч болохгүй.Өөрийн хүчинд итгэл олох замд атаа жөтөө, эргэлзэлтээнэгэлзэл, болгоомжлол, айх сүрдэх зэрэг олон саадбэрхшээл тохиолдож магад. Атаа хорсол нь муу санааныүр, бусдын чадал эрдэмд хордож мөшөөрхсөн хуудуутайсэтгэл юм. "Атаа хорсол бол төмрийг идэх зэв" гэсэн үг
    • бий. Атаа хорсол өөрөө гүтгэлэг, бусармаг явдал, гэмтхэргийн үүсгүүр. "Атаат хүн хэзээ ч баяр баясгалангэдэлдэггүй". Залуу хүн бусдын амжилтанд атаарханжөтөөрхөх бус баярлах, дэмжих цэвэр ариун сэтгэлтэйбайх ѐстой. Хүний сайн чанарыг олж харж тусган авччаддаг, түүнийг ухаан бодолдоо шингээхсэн гэж чинзүрхнээсээ эрмэлзэх бодолтой хүн өөрийн хүч чадалдааитгэж, хийсэн бүтээсэндээ урамшиж, улам урагшлахзориг хүчийг олж авна. Өөрийн сул талуудаа алхамалхмаар ялж сурах нь амжилтанд хүрэх урт аяны замдчинь найдвартай унаа хөсөг болж өгнө. "Нэгэн алдартзураачид залуу зураач судалбар зургуудаа авчирчүзүүлжээ. Тэрээр зургуудыг ихэд таашаан магтаж,олзуурхан баясав. Гэтэл залуу зураач цаашид уран зурагбүтээж, ахиж дэвших бололцоогүй гэв. Эхнэр хүүхдээтэжээхийн тулд өглөө 10 цагаас орой 6 цаг хүртэл өөражил хийх шаардлагатайгаа учирлав. Та өглөө 4-өөс 10цаг хүртэл бүтэн зургаан цаг юу хийдэг вэ? гэж асуухадзалуу зураач: "Унтдаг" гэж хариулав. Тэгвэл та зурагзурах биш насаараа унтах төөрөгтэй хүн байна даа. Сайнзураач болъѐ гэж хүсэж мөрөөдөж яваа бол өглөө 4-өөс9 цагийн хооронд зүтгэж оролдоод үз дээ.Хүний хамгийн бүтээлч үе бол өглөөний 4-9 цагийнхооронд байдаг, би зургаа энэ хугацаанд л зурж зураачболсон юм даа" гэж зөвлөжээ. Залуу зураач авьяастөгөлдөр багшийнхаа алтан сургаалийг ѐсчлонбиелүүлж, сул талаа засч залруулан нэр алдартайзураач болж чадсан гэдэг. Залуус Та нар ч гэсэн өглөөэртийн бүтээлч үеийг аль болохоор ашиглаж сурахыг
    • хичээцгээ. Ийм дэглэмд суралцахын тулд зүтгэлоролдлого зайлшгүй чухал. "Гойд давуу чадвар хичээлзүтгэлээр л зөвхөн олгогдож байдаг. Гайхалтайавьяастай байвал хичээл оролдлого түүнийг уламөндөрт өргөдөг. Чадвар нь бусдаас ялгарамгүй байлаа чгэсэн зүтгэл оролдлого тэрхүү дутагдалтай талыг нөхөхучиртай. Хичээл оролдлогыг зөв зүг рүү чиглүүлжбайвал ер түүнээс хол гарахгүй. Зүтгэл оролдлогобайхгүйгээр юуг ч олж чадахгүй" гэж хэлсэн зүтгэлоролдлогоо шахан дайчилж байж, хүн төрөлхтөнддавтагдашгүй бүтээлээрээ бэлэг барьсан эрдэмт хүнийүгийг залуус Та бүхэн тусган авч, мөрдөөсэй гэсэнхүслээр дамжуулж байна. Зүтгэл оролдлоготойгоорхичээж чармайвал хэн ч хүсэж мөрөөдсөн томзорилгодоо хүрч чадна.
    • Сайн төрийн толгойд хууль ноѐрхож байг2007 оны 03 сарын 05Эртний Герегийн домогт жинлүүр барьсан, нүд боолттойнэгэн бурхны тухай өгүүлдэг. Тэр бол шударга ѐснытэнгэр - Фемида гэгч билээ. Домгийн ѐсоор газардэлхий, түүний баялгийг ертөнцийн хүн ард адилханэзэмших эрхтэй гэнэ. Тийм учраас газар хуваарилахадалагчлах явдал гарч магадгүй гэж нүдийг боож, хүнбүрд тэгш оноохын учир жинлүүр бариулжээ. Домгийнбаатар Фемидагийн жинлүүр хожим нь хууль шүүхийнбилэгдэл, шударга ѐсны билэг тэмдэг болон хуулийнертөнцөд тухлан заларчээ.Арван таван жилийн өмнө улс төрийн хүчнүүдийнзөвшилцөлийн үндсэн дээр бүтээгдэн батлагдсан шинэҮндсэн хуулийн тулгуур зарчим энэ домгийн гол үзэлсанаатай үндсэндээ адил. Монголчууд Үндсэнхуулийнхаа заалт, үзэл баримтлалын дагуу улс орондооэдийн засаг, улс төр, оюун санаа, эрх зүйн шинэчлэлхийх чиглэлд чамлахааргүй ахиц дэвшилтэй ажиллаа.Төр нийгмийг ардчилахад Үндсэн хууль шийдвэрлэхүүрэг гүйцэтгэж байна. Эдүгээ хүртэл ард түмний эвнэгдэл, нийгмийн тогтвортой байдлыг хангахад болонулс орны хөгжил дэвшлийн зорилтуудыг шийдвэрлэхбүхий л үйлсэд Үндсэн хууль зүйрлэшгүй ач буянаа өгчирэв.
    • Монгол оронд хүн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгшбайх зарчмыг Үндсэн хууль баталгаажуулсан. Харинөдгөө хүн бүр хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байх алтанзарчим жинхэнэ ѐсоор хэрэгжиж чадаж байна уу? Нададмэдэгдэж байгаагаар бол нийгмийн гишүүдийн дийлэнхнь энэ зарчим шударгаар үйлчлэхгүй байгаа гэж үзэжбайна. Олон жилийн өмнө АНУ-д "Талх нууж авбалшоронд орно. Төмөр зам хулгай хийвэл Сенатын гишүүнболно" гэсэн ѐгт үг гарчээ. Хууль, шүүхийн өмнө эрхтэгш байх зарчим алдагдсаныг хамгийн ойлгомжтойбайдлаар ѐжлон хэлсэн санаа. Эдүгээ манайдФемидагийн барьсан жинлүүр тэгш бусаар хувиарланоноож, алагчлан ялгаварлаж, шударга биш байгаа тухайам амандаа ярьж байна. Өөрөөр хэлбэл Үндсэн хуулийнэнэ тулгуур заалтын хэрэгжилт хангалтгүй байна гэсэнүгээ. Үндсэн хуулийн амин сүнс болсон заалтаас ишлэлаван олон дахин ярих нь чухал биш ээ, түүнийг бодитамьдралд хэрэгжүүлэх нь л гол зүйл. Монгол улсыниргэн олон улсын эрх зүйн баримт бичигт тунхагласанхүний эрх, эрх чөлөөг бүрнээ эдлэх эрх зүйн боломжийгҮндсэн хуулиар хуульчлан тогтоосон. "Амьдрал гавгинжнээс чөлөөтэй газарт, аху санаа айдас хүйдсээсангид ертөнцөд..." хүн эрх чөлөөний хаант улсын иргэнбайж чаддаг билээ. Үндсэн хууль монгол хүнийамьдралыг гав гинжнээс эгнэгт салгаж өгсөн. Харин ахусанаа айдас хүйдсээс ангид ертөнцөд чөлөөтэй байжхараахан чадахгүй байна. Хэлье гэсэн үгээ хэлжчадахгүй, ярья гэсэн бодлоо илэрхийлж чадахгүй айжбэргэн, өөр хоорондоо шивнэлдэж, зарим үед амандаа
    • ус балгасан мэт дөмбийж байсан он жилүүдийг Үндсэнхууль батлагдснаас хойш ч бид туулсан. "Үнэнийгсонсохыг хүсч байвал чөлөөтэй ярих боломж олго" гэсэнүг бий. Үнэнийг сонсох эрүүл саруул уур амьсгалыгнийгэм даяар тогтоож өгөөгүй, хардлага, хавчлагасүүдэр мэт дагасан хэвээр байгаа учир айдас хүйдэс,болгоомжлол арилахгүй байна. Чөлөөтэй дугарахиргэний эрх чөлөөг боомилохыг эрх мэдэлтнүүд, бурууявдалтнууд л улайран чармайдаг юм. Урвуу эрх мэдэлгэгч - буруу иштэй хар муна хүний толгой дээр далайжбайгаа цагт аху санаа айдас хүйдсээс ангид, чөлөөтертөнцөд орших аргагүй.Үндсэн хууль төрийн эрх мэдлийг олон улсын жишиг,өөрийн орны онцлогт тулгуурлан зохистой, харилцантэнцвэртэй, хяналттай байхаар хуваарилан бататгаж,эрх зүйт төрийн буурийг засаж өгсөн юм. Хуульдүндэслэсэн эрх чөлөөг дээдэлж, хуулийг сахихадүндэслэсэн эрхийг зөвшөөрч, хуулийг зөвхөн хуулийнаргаар тогтоодог, хуулийн аргаар өөрчилдөг төрийг лэрх зүйт төр гэдэг билээ. Улсын Их Хурал 2000 ондҮндсэн хуульд өөрчлөлт хийсэн. Өнгөн дээрээ хуулийнаргаар хийсэн өөрчлөлт боловч үндэс суурь нь улстөрийн хуйвалдаанаар тавигдаж Ерөнхийлөгчийн хориг,Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрийг үл хэрэгсэнбатлагдсан юм. Энэхүү өөрчлөлт Үндсэн хуулийн голүзэл баримтлалыг гажуудуулж, Монгол төрийгдоройтуулав. Хариуцлагын тогтолцоог алдагдуулан,хяналтыг үлэмж сулруулсан. Засаглалын эрх мэдлийнтэнцвэр алдагдлаа. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт нийтийн
    • эрх ашгийн төлөө бус нэг хэсэг бүлэг хүмүүсийн цагзуурын ашиг сонирхлыг хангах зорилгоор хийгдсэнийхор уршгийг одоо амсаж байна. Энэ өөрчлөлтийн ганцзаалт нь ч өмнөхөөсөө дээрдээгүйг бодохоор гасламхарамсалтай.Хуулийн бодлогыг ул суурьтай, ухаалгаар, шинжлэхухаанд суурилан боловсруулж, зорилго чиглэлтэйхэрэгжүүлэхгүй бол ардчилалыг ардчилсан аргаарустгаж, эрх чөлөөг эрх чөлөөгөөр хөөн зайлуулахосолтой нөхцөл бүрдчихэж болох юм. Зарим улс орнытүүхэнд ийм эмгэнэлт явдал тохиолдож байлаа. Түүнээсбид ямагт сургамж авах учиртай.Хууль дээдлэх нь нийгмийн амьдралын хэм хэмжээ байхзарчмыг хэвшүүлэн тогтоох анхдагч нөхцлийг шинэҮндсэн хууль бий болгосон юм. Үндсэн хууль бол эрхзүйн дээд хүчин чадал бүхий эцэг хууль, өөрөөсөө бусадхуулийг төрүүлж байдаг эх хууль мөн. Энэ хугацаанднийгмийн олон талт харилцааг ардчилсан ѐсоорзохицуулах олон шинэ хуультай болж амжлаа. Хуульзөрчих эрх хэнд ч байж болохгүй нь тодорхой. Тэртусмаа төрийн зүгээс хууль зөрчвөл иргэн хүн түүнийгяах ч аргагүй хүчин мөхөсдөж хохирох болно. Иймдбүхий л хуулийг чандлан сахих нь төрөөс иргэний өмнө,нийгмийн өмнө хүлээсэн зайлшгүй үүрэг."Муу хуультай боловч сайн түшмэдүүдтэй бол улс орныгудирдаж болно. Харин түшмэдүүд муу бол хичнээн сайнхууль байгаад ч нэмэргүй" гэсэн нэрт улс төрчийн хэлсэнүг бий. Иймд төрийн хуулийг ягштал баримтлан
    • ажилладаг сайн түшмэдүүдтэй байх нь сайн хуультайбайхаас дутуугүй ач холбогдолтойг эрхбиш анхаарах цагболсон. Эцэг хуульдаа хүү нь мэт захирагдан, эх хуулиахүү нь мэт хүндлэн, дээдлэн сахиж, ѐсчлон биелүүлжявах нь иргэн ба төр, төрийн хүний аль алиных ньүндсэн болоод журамт үүрэг мөн билээ.Цагийн аясаар төрийн хууль тогтоомжуудад өөрчлөлтшинэчлэлт хийгдэж байдаг нь жам юм. Манай Үндсэнхууль ч гэсэн энэхүү жам ѐсны гадна байж чадахгүй бизээ. Үндсэн хуулийг өөрчлөхөд хүрвэл зайлшгүй анхаарчмөрдөх зүйл бий. Шинэ Үндсэн хууль нийт ард түмний оролцоотой1.бүтсэн, ардчилсан уг чанартай. Монгол Улсад Засгийнбүх эрх ард түмний мэдэлд байгаагийн баталгаа ньҮндсэн хууль мөн тул түүнд нэмэлт өөрчлөлт оруулахэсэх нь ард түмний мэдэлд байх ѐстой. Үндсэн хуулийгхөндсөн аливаа асуудлаар ард нийтийн санал асуулгабуюу өргөн дэлгэр, чөлөөтэй, нээлттэй хэлэлцүүлгийнүр дүн болсон зүйлийг л УИХ хууль тогтоох эрхмэдлийнхээ хүрээнд баталгаажуулдаг жишиг тогтох ньзүйтэй гэж би хувьдаа үздэг юм. Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах санал2.санаачлага, үйл явц, дэс дараалал, дэг горим эхнээсэээцсээ хүртэл цөм зөвхөн хуулийн дагуу байх учиртай. Аливаа нэмэлт өөрчлөлт нь Үндсэн хуулийн суурь3.бүтэц, амин сүнс, мөн чанарыг нь илэрхийлэгч эд эсийггэмтээж болохгүй. Хэрэв тэгэх аваас Үндсэн хууль мөнчанараа алдаж, төрөл арилжих болно.
    • Үндсэн хуулийг явцуу бүлгийн ашиг сонирхолд4.тулгуурлан, улс төрийн хуйвалдаанаар өөрчлөхоролдлого гаргуулахгүй байх нь онцгой чухал.Үндсэн хуулийг өөрчлөх зорилгоор нийгмийн сэтгэл зүйгбэлтгэх ажиллагаа явагдаж эхэлсэн нь илт байна.Ерөнхийлөгчийн засаглалыг дэмжигчид чанга дугарч,чанга дугаргах болов. Ерөнхийлөгчийн улс болохыгхүсэмжлэгчид хариуцлагыг УИХ-ын 76 гишүүнтэй бус нэгхүнтэй тооцох боломжтой болно гэж сэнхрүүлж байна.Хариуцлагын хомсдолд орчихсон монголын нийгэмд энэүг тод сонсогдож, найдвар төрүүлэхийг тооцсонбололтой. Дэлхий ертөнцийн халуун цэг болж байгааИрак орон хүчтэйгээс хүчтэй Ерөнхийлөгчийнзасаглалтай байсан. Ерөнхийлөгч нь үндэсний удирдагчхэмээн цоллогдож, амьд сэрүүндээ хөшөө дурсгалаасүндэрлүүлэн, магтуулж байсан нь саяхан. Гэтэлөнөөдөр ард түмэн нь аллага хядлага, тэсрэлтдэлбэрэлтийн айдас хүйдэс дунд өдөр өнгөрөөж байна.Үндэсний удирдагчаа цаазын тавцанд аваачиж"хариуцлага тооцлоо". Монголын ард түмэн иймаймшигийг үзэх нь бүү хэл хар даран зүүдлэх ч үгүй гэжитгэж байна. Тиймээс хяналтгүй дарангуйлагчмөрөөдсөн өөрчлөлтийг яавч дэмжиж болохгүй. Сайнтөрийн толгойд хууль, муу төрийн толгойд удирдагчноѐрхож байдаг. Би Монгол орныхоо сайн төрийнтолгойд хууль ноѐрхож байгаасай гэж хүсч байна.Үндсэн хуулийг бүтээхэд оролцсон эрдэмтэн мэргэд,төрийн зүтгэлтнүүд, хуулийг хэлэлцэн баталсан АрдынИх Хурлын депутатууд, хууль тогтоомжийг Үндсэн
    • хуульд нийцүүлэн шинэчлэх ажилд хүчин зүтгэсэн үеүеийн парламентын гишүүд, хууль хэрэгжүүлэх, хуульѐсыг сахиулахад оролцож ирсэн бүх хүмүүст төрт ѐсныэнэ баярын 15 жилийн ойг тохиолдуулан хийсэнбүтээснийх нь төлөө баяр талархлаа илэрхийлэх ѐстой.Төрийн минь сүлд Та биднийг ивээг!
    • Өөрийгөө ялах нь2007 оны 03 сарын 19Өнөөдөр би хүн өөрийгөө ялах тухай ярина. "Өөрийгөөялах нь дайны талбарт тоо томшгүй олон цэргийг дарж,ялалт байгуулснаас илүү юм" гэж бусдын төлөө асаасангэрэл гэгээ болон мөнхөрсөн цаглашгүй ачтан айлдсан.Өөрт заяасан авьяас билэг, давуу талаа танин мэдэж,түүнийхээ үр үндсийг ургаж төлжих шимт хөрсөнднайдвартай суулган, байнга санаа тавьж, арчилжтордон, ургуулж хөгжүүлж чадвал хэн ч зорьжтэмүүлсэн зорилготойгоо зовлон багатай золгох болно."Энэ ертөнцөд хүн төрөхдөө өөрийн хувьтай ирдэг.Эхээс заяасан тэр авьяасаа эрх биш олж таних нь чухал"гэж америкийн яруу найрагч Ж.Лоуэлл бичжээ. Давуусайн талаа олж мэдэхийн хамт, хэвшил заншил, занараншингийнхаа сул муу талыг олж тогтоон, хүлээнзөвшөөрч ухааран, түүнийг давж гарах, ялж дийлэхсэтгэлийн тэнхээг хураан хуримтлуулах хэрэгтэй юм.Тэгж чадваас оршиж тогтносон олхио муутайхэвшлээсээ холдон холдсоор төрөлх авьяас билгээхөгжүүлэн төгөлдөржүүлэх эрхэм сайн үйлс рүү ойртондөхсөөр байх нь гарцаагүй.Хүний оюун ухааныг хөглөж, эх орон нэгт иргэдээ зүгээрбайлгахгүй хөдөлгөн сэрээдэг байсан Сократ "ертөнцийгхөдөлгөе гэвэл эхлээд өөрөө өөрийгөө хөдөлгө" гэжхэлсэн. Гэтэл хорвоо ертөнцийн хүмүүс өөрийн муузуршлаа жаахан ч гэсэн засаж өөрчлөхөөс илүү засаг
    • төрөө засаж сайжруулах нь хялбар хэмээн бодох ньолонтоо. Өөрийн сул тал, муу зуршлийг ялан дийлжчадвал түүний хоосорсон орон зайг давуу тал нь нөхөнэзэлж, сайн үйл бүтээх зай багтаамж уужран өргөсдөгжамтай.Би хүүхэд, залуустай уулзахдаа байгалийн шинжээчнэрт эрдэмтний амьдралд тохиолдсон санаа авууштай,хөгжилтэй түүхийг жишээ болгон ярьдаг юм. Тэрэрдэмтэн цаг гэдэг олдошгүй ховор эрдэнэ үлэмжхязгаартай гэдгийг хэнээс ч илүү мэддэг хирнээ өглөөэрт босч чаддаггүй, хайран бүтээлч цагийг дэмийөнгөрөөдөг байжээ. Их унтдаг муу зуршлаа таягданхаяхаар хатуу шийдэж, эрт босож байхаар сэтгэлшулуудсан ч нэг л болж өгөхгүй, унтчихаад байв. Ингээдөөрийн зарцаасаа тусламж гуйж, хэрэв өглөө бүрзургаан цагаас өмнө сэрээж өгвөл сэрээсэн тоолонгоорнь мөнгө өгч байхаар тохиролцов. Эхний үед нойрханаагүй байна, жаахан унтуулаач хэмээн гонгинож, тэрч бүү хэл хүн тайван унтуулсангүй гэж уурлаж уцаарлажбайжээ. Тэгсэн мөртлөө арайхийж сэрэхээрээ "Яагаадамласан цагтаа босгосонгүй вэ?" гэж үглэнэ. Энэ мэтбайдалд зарцынх нь уур хүрчээ. Бас тохирсон ѐсоормөнгөө авах сонирхол зарцад байлгүй яахав. Тэгээд цагболохоор эзнийгээ орноос нь татаад унагачихдаг болов.Зарим өглөө ор руу нь хүйтэн ус цацаж буцаж хэвтэхийнаргагүй болгоно. Үр дүн удалгүй гарлаа. Хоѐр талаасаахичээл зүтгэл гаргасны дүнд сайх эрдэмтэн өөрийгөөялан муу зуршлаа хаяж, өглөө эртлэн босож судалгаашинжилгээний ажилдаа шамдах цаг хугацаа нь тавиу
    • болжээ. Хожим нь "Байгалийн шинжлэх ухаанаар минийбичсэн бүтээлийн дотроос гурав, дөрвөн боть нь зарцынминь хүч юм" гэж эрдэмтэн дурсан бичсэн байдаг.Зовлон зүдүүрт нэрвэгдсэн хүн өөрийгөө ялж, сэтгэлдбагтамгүй зориг тэвчээр заан байж, амжилтанд хүрч,алдар нэрээ мөнхөлсөн жишээ захаас аван олныг дурдахбололцоотой. Шулуун дардан замаар зогсолтгүй өгссөөрамжилт ололтын оргилд гарч чадсан гайхалтай жишээгхарин олоход бэрх. Хүн унаж, босож байж юм бүтээдэгхойно арга ч үгүй биз. Амьдралын бэрхшээл саад хүнийөсөж дээшлэх орон зайд хана хэрэм, хаалт саад биш,харин гишгэх шат, ширүүн урсгалт голын цаана гарахгүүр дамнуурга нь болно. Бэрхшээл хүнийг дардаг,харин хүн түүнийг ялж бүтээх туурвих хүсэл ньоргилдог.Канадын уугуул иргэд - улаан арьстнаас гаралтай нэгэнуран бүтээлчийн тухай өгүүлсэн үнэн түүх сэтгэлдхоногшин үлджээ. Тэрээр чулууны сийлбэрчин. Түүнийбүтээсэн чулуун сийлбэрүүд ертөнцийн олон музей,цуглуулгад хүндтэй байранд байдаг гэсэн. Тэрбарилгачин байгаад осолд орж бэртэн, эргээдмэргэжлийн ажлаа хийх чадваргүй болжээ. Түүнийгугийн авьяасгүй, жирийн нэгэн гэдэг байж. Эмнэлэгтхэвтэж байхдаа мод зорж өдрийн уртыг өнгөрөөн, азгүйхувь заяаны гунигаа нимгэлдэг байсан гэнэ. Дараа ньчулуу сийлэхээр зоригложээ. Эхлээд хоѐр сийлбэрурлаж тус бүрийг нь 50 доллараар зарахаар төлөвлөв.Эхнэр нь тал үнээр нь л хүн авч магадгүй гэж маргажбайсан гэдэг. Гэтэл худалдан авагч маргааныг таслан
    • нэг сийлбэрт нь хоѐр дахин өндөр үнэ өгч, нөгөөг ньарав гаруй дахин илүү үнээр дуртайяа худалдан авчээ.Арван жилийн дараа түүний сийлбэр 30 мянгандоллараар үнэлэгдэх болов. Тэрээр удаан сэтгэж,ургуулан бодож, уран бүтээлийн эрэл хайгуул хийж,асар их зориг тэвчээр, хичээл зүтгэл гарган байж тахирдутуу болсон оюун сэтгэлээ ургуулан төлжүүлж,өөрийгөө ялж билгүүн эрдэм төгөлдөр, уран гартайсийлбэрч болж чадсан байна. Сайн үйл бүтээсэн хүн эрторой хэзээ нэгэн цагт заавал ач буяныг нь үзнэ. Хүн биеэмэдэж, эрдмээ ухаарч, сул талаа танин өөрийгөө ялжчадсан тэр цагт хүссэндээ хүрч, зорьсонтойгоо золгоно.Хүн язгуураас хоѐр их төөрөгдөлд орсоор ирсэн. Нэг ньөөрийн гэмийг бусдаас хайдаг. Нөгөө нь золгүй явдлааөөрөөсөө холдуулж заяа тавилан төөрөг гэж бодонсэтгэлээ хуурдаг. Өөрийн гэмээ ухаарч чадна гэдэгөөрийгөө ялж байгаа сэтгэл зоригийн тод илэрхийлэл.Гэмээ ухаарч байгаа хүн өөрийн хатгасан гадсанд дахинбүдрэхгүй урагшлах дархлаагаа бий болгож дөнгөжбайгаа том ялалт юм. Золгүй явдлаа зохиомлоорхолдуулахыг чармайх хэрэггүй. Золгүй явдлыг хүссэнхүсээгүй өөрийн биеэр туулна. Тэр бүгдийг заяатавилан, төөрөг гэх зүйл рүү чихээд эвлэрээд суугаадбайвал удахгүй түүндээ эргэлтгүй ялагдаж боол ньболон дарлуулна.Хүн сурч мэдэх, өсөж өөдлөхөд хамгийн хорлонтойдайсан нь залхуурал. Залхуу хүн цаг хугацааны үнэцэнийн талаар туйлын бага төсөөлөлтэй. Хойш тавих,
    • зүгээр суух, сугарч хоцрох, биеийн амрыг харах тэднийхувьд амьдралынх нь утга учир мэт. Тэгээд ч ухаантөвгөд "залхуу хүнд маргааш олон" гэж шоглон,"залхуугаас заяа зайлна" гэж сургамжилж ирсэн. Залхуузанг ялж дийлэхгүйгээр заяа тэгш явна гэж үгүй. Залхуухүн ямагт сэтгэл дутуутай байдаг. Сэтгэлийн дутууг ялжнөхөхгүйгээр амжилт ололт, төгс төгөлдөр, сайнзүйлийн тухай мөрөөдөөд ч хэрэггүй. Сэтгэл дутсан, нүдхуурсан, ээлж өнгөрөөсөн юм бүхэн урт насгүй, сайнаархэлэгдэхгүй, эзэндээ баяр баясгаланг авчрахгүй, бусдадүнэлэгдэхгүй. Тийм болохоор монголчууд "сэтгэлд галбайвал, зууханд аргал олдоно" хэмээн ярьж, хэрэгжүүлжбайдаг юм."Муу дээвэрлэсэн байшинд дусаал гоождогтой адилөөрийгөө үл хянах хүний сэтгэлд хүсэл шунал дүүрнэ"гэж Бурхан багш сургасан. Шуналын сэтгэлийг яландийлэх нь хүний өөрийгөө ялах баатарлаг зориг, аюулгамшгаас биеэ аврах авралын од гийсэн чөлөө учралбилээ. "Шунал гэдэг бол аюултай бөгөөд хүчтэй зүйл.Үүнээс болоод олон хүн үхсэн. Олон ч хүн бузарлагдсан,олон ч хүн араатан болж хувирсан. Ялангуяа шуналатаатай хослохдоо хадыг хагалах хорыг гаргадаг" гэдэг.Атаа, жөтөө гэдэг нь муу хүний муухай араншингийн нэг,ажил амьдралын садаа, амар амгалангийн халгаа, ахиждэвшихийн хаалт билээ. Өчүүхэн боловч атаач зансэтгэл санаанд чинь шүглэсэн бол түүнийг ялж дийлэн,салахыг бод. Атаархал бол ховлох, гүтгэхийн төрсөн дүүбайдаг нь жам. Атаа жөтөө, хов жив, гүтгэлэг гүжирдлэг
    • хэзээ ч сайныг дагуулдаггүй тул энэ "ах дүүс"-ээс альболох холхон байхыг хичээ.Сэтгэл, үйлдэл, зан араншинд хургасан сөрөг бүхнээссалахын тулд өөрийгөө ялж чадах итгэлийн дархлаагзалуу хүн бүр өөртөө ургуулан төлжүүлэх хэрэгтэй.Өөрийгөө ялах нь ухаантай хүний утга учиртай үйлдэл.Гэхдээ дайраад ирсэн саар бүхнийг ялах гэж зовжбайснаас тойроод гарах, ойртуулж хавьтуулахгүйбайхыг хичээх нь илүү чухал шүү."Чихэндээ нүгэлт үгийг бүү сонсъѐ хэмээн хичээгтүн.Нүдэндээ самуун өнгийг бүү үзьехэмээн хичээгтүн. Амандаачалчаа шалигийг бүү өгүүльехэмээн хичээгтүн. Санаандаахортой сэтгэлийг бүү үүсгэехэмээн хичээгтүн.Энэ дөрвөн зүйл хичээлийг хичээн чадваас хэдийбурхан эс боловч сайн хүмүүн болох нь магад болой"хэмээн сударт өгүүлсэн нь бий.
    • Тэвчээр хатамж, сэтгэл, урамшил магтаал2007 оны 04 сарын 16"Амьдралын чинжүү мэт гашууныг амсаагүй бол чихэрмэт амтыг мэдэхгүй" гэсэн суу билэгтний үг бий. Авьяасбилэгтэй хүмүүс амьдралын чинжүү мэт гашууныгамсаж, түмэн зовлон бэрхшээлтэй учирч, түүнийгшантралгүй даван туулж байж, амжилтын оргилдоохүрч чихэр мэт амтыг мэдэрсэн байдаг. Боломжийнхүмүүс ирээдүйтэй том ажил эхлээд эцсийг нь үзэжчадалгүй шантран орхих нь цөөнгүй. Том зорилготавьсан хүнд мөн төдийчинээ хүнд бэрхшээл учирч,сорилт шалгалтыг туулна гэдгийг ухааралгүйгээс замынхугаст шантран зогсдог байна. Тэвчээр, хатамж болбэрхшээлээс үл шантрах, түүнийг даван гарах сэтгэлийнасар их хүчний нөөц юм. Бүтээлч хүмүүсийн намтартажиглагддаг нийтлэг зүйл бол учирсан саадбэрхшээлийг зовон зүдэн, гэхдээ амжилттай гэтлэнтуулсан тухай тэнгэрлиг дурсамж юм. Саад бэрхшээлийнхүнд лантуунд балбуулж, түүний дороос тэвчээр заанөндийн босож байж, бүтээж туурвиж чадсан агуу хүмүүсбайдаг.Английн зохиолч Сомерсет Моэм бол өнгөрсөн зуунынэрт уран бүтээлчдийн нэг яах аргагүй мөн. Тэрээрбагадаа хүнд өвчилж зовлон туулсан нь хожмынмэргэжлээ сонгох нэг шалтаг болсон гэдэг. Бие султайтэр залуу бэрхшээлийг сөрөн бүтээлч эрлийн их замдоржээ. Эцэг нь удам залгасан өмгөөлөгч байв. Харин
    • Моэм ээрч ярьдаг учир өмгөөлөгч болох тухай бодохынч хэрэггүй байлаа. Тэгээд зохиолч болохоор шийджээ.Нялх балчир насандаа эхээсээ өнчирч, хүний зовлонгэрт амссан нь хожимын зохиол бүтээлийн нилээдийнх ньэх ундарга тэндээс эхтэй гэнэ. Тэрээр зожиг амьдралдөсөж торниж, юмс үзэгдлийг хөндлөнгөөс ажиглаж,гаднаас нь зураглан бичих аргад гойд мэргэшсэнзохиолч гэгддэг билээ.Аливаа хүн насны бага, цусны шингэнд чадал эрдмээтаньж, тэрхүү эрдэнийн хосгүй чадлыг нээхийн тулдучир зорилготой, эцэлт цуцалтгүй хичээн зүтгэжажиллавал амжилтанд зайлшгүй хүрнэ. Энд тэвчээрхатамж тань нөхөр, түшиг тулгуур чинь болно. Ер ньтэвчээр хатамж хүн юманд хүрэх, амжилт гаргахынзайлшгүй нөхцөл мөн. Тэвчээр хатамж залуу хүний занчанар, зорилго эрмэлзэл болон зүрх сэтгэлд шингэнорсон цагт туйлын ирээдүйтэй, маш өгөөжтэй байх ньдамжиггүй ээ. "Хэн үл шантарна тэр олно".Хүн ямар ч ажил хийлээ гэсэн түүндээ сэтгэлээ шингээж,чин зүрхнээсээ хичээж чармайвал үр дүн хэзээд өндөр,бусдаас хавьгүй илүү байх болно. "Сэтгэлээ өгсөн ажилтань хүссэн санаснаар чинь бүтнэ. Тэр цагт хэн хүнчамтай өрсөлдөх хүч чадал мөхөсдөнө" гэж хэлсэнухаантны үгийг санаж явбал тустай. Сэтгэл гаргажхэлсэн үг хүний зүрх сэтгэлд хоногшдог. Чин сэтгэлээуудлан бичсэн зохиол бүтээл хүний чин зүрхэндшингэдэг. "Сэтгэл шингээгүй ажил амь сүнсгүй билээ".Тоос арчсан ч, тогоо барьсан ч түүнийгээ сэтгэлээсээ
    • хийж чадвал эрхэлсэн ажлаасаа таашаал авч, сэтгэлханамжийг дүүрэн эдлэх нь эргэлзээгүй. Хорслоорхийсэн хоол хүнд хор болно гэсэн үг бий. Оромдожхийсэн, нүд хуурсан, сэтгэл дутсан үйлдэл бүхэналиваад сэтгэлээсээ ханддаг хүний нүдэнд орсон шороомэт тээртэй байдаг юм. Тэгээд ч тийм зэргэмжийн ажилхэзээ ч үнэлгээгүй, шударга хүмүүст хогийн ургамал шигад шоод үзэгддэг билээ. Түүнчлэн "тулгатай гал шигхалуун сэтгэлээр хандаад байхад тулх муутай хүйтэнсэтгэлээр хариулах нь" сайн хүний төрх биш ээ. Тэгээд чмонголчууд "сүү шиг сэтгэлийг ээдүүлж, тос шигсэтгэлийг царцаав" гэж ярьдаг биз ээ. Английн их уранбарилгач Кристофер Ренийн тухай ийм нэгэн яриа ихалдартай. Та бүхэн сонссон байх аа. Тэр Лондонд ирээдөөрийн зураг төслөөр барьж буй нэгэн сүмийн дэргэдүүрөнгөрчээ. Барилгачдыг харснаа тэд юу бодож, яажажиллаж, хэрхэн аж төрж байдаг улс юм бол гэсэн бодолтөрж тэдэнтэй уулзаж ярилцжээ. "Та юу хийж байна"гэж барилгачдаас асуув. Нэг нь "Тоосго өрж байна".Нөгөөх нь "Хоолныхоо мөнгийг олж байна". Гуравдахьнь "Энэ сайхан сүмийг байгуулах буянтай ажилдоролцож байна" гэж сэтгэл бардам хэлжээ. Энэ хүн эгэлаж төрлөөс дээш гарч, сайхныг хүсэн тэмүүлэх сэтгэлийнохиор амьдарч байгааг уран барилгач олж мэджээ.Өөртөө болон эргэн тойрондоо байгаа өөдтэй, өнгөтэйбүхнийг олж харан баясаад сэтгэлээ хөвчлөх, чадлаадайчилбал үйлс заяа чинь өөдрөг сайн байх ньгарцаагүй ээ.
    • "Ертөнцийн юм бүхнийг санаа сэтгэл буй болгожудирдана" гэж Бурхан багш айлдсан. Тэгээд цааш нь "Ернь сэтгэл нь бузартсан хүнийг зовлон зүдүүр дагадгийгүлгэрлэвэл ерөөс шар үхрийн араас үхэр тэрэг үргэлждагахтай адилаа. Ер нь сайн санааг сайн үйл дагах ньсүүдэр эзнээ дагах лугаа" гэж сургасан билээ. Хүнийхийж бүтээснийг цаг үед нь зөв үнэлж, урмын сэтгэлээилэрхийлэх нь туйлын чухал. Хүнд чин сэтгэлээсээ оножхэлсэн урамшил магтаалын үг асар их хүч, зоригтэмүүллийг хайрладаг. Марк Твен "Нэг удаагийнмагтаал гурван сар урам зоригтой явах цэнэг өгдөг юм"гэж хэлсэн байна. Зөв магтаал хүн өөртөө итгэх, чадлаатанихад хамгийн ойрын туслагч нь болдог.Нэгэн нэрт гэрэл зурагчны амьдралын түүх та нартсургамжтай байх аа. Тэрээр нэг өдөр тавь гаруй зурагавснаас сайндаа л ганц хоѐр нь гайгүй болж. Эцэг ньүзээд "чадах юмаа оролдсон нь дээр биз дээ" гэжхэлжээ. Харин эх нь нэг зургийг зааж "энэ ганц чинь лбусдыгаа төлөөлж чадна" гэжээ. Эх нь хүүгийнхээ ганцзурган дахь авьяасын очийг олж харах уран сэтгэмж, тэрялимгүй ололтыг тэтгэн дэмжих сэтгэлийн тэнхээтэй хүнбайжээ. Тэр урмын хэдэн үг цөөдсөнгүй. Хүү нь урамшижяв явсаар эрин үеийнхээ нэртэй гэрэл зурагчин болсонгэдэг. Жинхэнэ уран бүтээлчид бие биенийхээ агуугшууд хүлээн зөвшөөрдөг билээ. "Үнэхээр ярих юм алга,Шубертын дотор бурхны дөл орогнож байна" гэжБетховен дуу алдсан гэдэг.Шинэ юм үүсгэж оролдож ядаж яваа хүнд нас биедхүрсэн ч байг ялгаагүй магтаалд урамших, шүүмжлэлд
    • гутах нь бүр хүүхэд шиг байдаг гээч. Хүмүүст шинэ санаатөрөх нь амархан, бас унтрах нь ч хялбар. "Шинэ санаабүхэн эмзэг байдаг. Үл тоомсорлох, илт басамжлах альнь ч хөнөөж чадна. Тэр ч байтугай нүдээ ирмэхэд лгэмтдэг юм" гэж сурталчилгааны нэртэй пүүсийн эзэнхэлжээ. Ингэхээр эелдэг харьцаа гэдэг бидний өөрсдийнтөдийгүй, нөхрийн амь хүчийг сэлбэж байдаг байна.Хүнийг өөлөн гоочлох нь амь хүчинд халгаатай.Өрөөсгөл шүүмжлэл хүний сэтгэлийг мэрж, идэвхийгунтрааж, бүтээлч чадлыг сааруулдаг гэмтэй юм. Тиймболохоор залуус Та нар ойр тойрныхонтойгоо эелдэгхарьцаж, сайн талыг нь үнэлэн, урам хайрлаж, магтахүйлийг нь магтаж урам зоригтой алхах цэнэг өгч бай.Гэхдээ энэ нь дутагдлыг нь нууж дуугүй яв гэсэн үг ердөөбиш. Алдааг хэлэлгүй, амаа хамхиж суу гэсэн үг бүр биш."Алаг эрээн хорвоод амьдарч ажиллаж явахын цаг доралдааг хэлж, нүглийг зааж, дутагдлыг илчилсэн ачбуянтай тэр хүнийг сэтгэл зүрхэндээ биширч, аль эртнуусан эрдэнийг олж өгсөн хүнтэй адилтган хүндэл"гэсэн үг залуу хүн бүрийн дагаж мөрдөх сургаал болонхоногшин хэрэгжиг."Хүнд эрдэм мэдлэг хэрэгтэй гэж батлах нь хүнд нүдхэрэгтэй гэж ятгаснаас ялгаагүй" гэж хэлсэн нэгэнэрхэмийн үнэн үгийг саяхан уншлаа. Гэлээ ч гэсэн бихүүхэд залууст эрдэм мэдлэг туйлаас чухал хэрэгтэй шүүгэж давтан хэлсээр байх болно оо.
    • Хэмнэж, гамная2007 оны 04 сарын 19... Цастын орон Түвдэд ийм нэгэн цэцэн үг байдаг гэнэ."Таны өмч хөрөнгө хумсны толион дайтай болтаны зовлон хумсны толион дайтай юм. Таны өмчхөрөнгө ямааны дайтай бол та ямааны дайтайзовно. Юмтай бол юмтайн зовлон байдаг. Юмгүйбол юмгүйн зовлон байх болно" гэж. Би эдгээрийгхэлэхдээ өмч хөрөнгөтэй болох, баян чинээлэгамьдрахын эсрэг санаагаар хэлээд байгаа юм биш шүү.Олсон юм үрэгддэг, бөөгнүүлсэн зүйл барагддагболохоор аль болох ариг гамтай зарж сурахыг шуудболон дам утгаар зөвлөөд байгаа хэрэг...Одоогийн амьдрал чинь боломжийн, таатай байна уу?Тийм бол түүнийгээ тэтгэж, хадгалж, болбол уламсайжруулахыг хичээж амьдар. Сайн бус байгаа бол засансайжруулахыг эрэгцүүлэн хичээнгүйлэн бод. Амьдралаасайжруулахад баталгаатай арга зөвхөн ганц байдаг гэнэ.Тэр нь хичээл зүтгэл, хэмнэж гамнах, тэвчээр хатамж,тэгээд зөв сэтгэл хэмээх сайн суртахууныг дагах явдал.Өмнө нь би хүмүүний мандах буурахыг чадлаа шавхсанхичээл зүтгэл л шийддэг тухай ярьсан. Мөн тэвчээрхатамж бол бэрхшээлээс үл шантрах, түүнийг гэтлэнтуулах сэтгэлийн асар их хүчний нөөц болох тухайхэлсэн. Бас аливаа ажил үйлд сэтгэлээсээ хандах талаарярихдаа "Сэтгэл шингээгүй ажил амь сүнсгүй" гэдгийгдурдсан. Сайн бус амьдралыг өөд татахад зайлшгүй
    • хэрэгтэй гурван чухал асуудлыг хөндөөд ярьчихжээ.Одоо амьдралаа тэтгэхэд хэрэгцээт дөрөв дэх зүйл болоххэмнэж гамнах тухай ярья. Хэмнэж гамнах гэдэг ньхоорондоо холбоотой хоѐр зүйлийг нэгтгэж хэлсэнойлголт билээ. Нэг дэх нь шоргоолж шиг хөдөлмөрлөнзүтгэж байж бий болгож, хураан хуримтлуулах бэрххэцүү ажил. "Дуслыг хураавал далай" гэсэн монгол үгүүнийг хураангуйлан илэрхийлнэ. Нөгөөх нь буйболгосноо ухаантай бөгөөд ариг гамтай зарах бүр хэцүүажил. Ер нь дутагдаж гачигдахын зовлонд хүлэгдсэн,дундуур сэтгэлээр дүүрсэн амьдралыг сэтлэн гарахадэнэхүү дөрвөн сайхан чанарыг эзэмдэн байж, гүйцэтгэнбиелүүлэхээс өөр дөт зам үгүй. Чин шударгаар мөнгө олжтүүнийгээ арвилж хэмнэж хэрэглэх нь хүний насантуршдаа сахин дагах зарчим байх ѐстой. Чин шударгаармөнгө хуримтлуулна гэдэг нь шунал хорхойдоо ялагдаждийлдэлгүйгээр, хичээл зүтгэл гаргаж, хүсэл тэмүүллээшавхахаас өөр зүйл биш. "Бузар аргаар олсон булганөмөрч явснаас, ариун хөлсөөрөө олсон адсага нөмөрсөннь дээр" гэдэг. Өмсөх хувцас, идэх хоол, амьдралдаасэтгэл хангалуун байх, өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл, өөрөөхөл дээрээ баттай босох сэтгэл зэрэг хүнд байх учиртайутга чанартай зүйлийг яах аргагүй мөнгөний хүчээролдог билээ. Тиймээс хуримтлал бол зовлон бэрхшээлийнэсрэг босгох хаалт юм. Хуримтлалаарбид амьдралынхаа гишгүүр шатыг бат тогтвортойболгоно. Хуримтлал бий болгохдоо мөнгө олохбөөгнүүлэх хугацаа болоод боломж бага, үрэх зараххугацаа хийгээд зарлага их байдгийг бодолцох
    • хэрэгтэй. Мөнгийг зарж сурна гэдэг олохоосоо дутуугүйур ухаан шаарддаг ажил. Олсноо бүгдийг үрээдхаячихаж таарахгүй, аль болох хэмнэж гамнах, үрашигтай зарцуулах хамгийн шалгарсан аргыг эзэмшиххэрэгтэй. Энэ бол залуу хүн амьдралын их сургуулиартүргэвчлэн суралцвал зохих хосгүй эрдэм яах аргагүймөн. Цалингаа буунгуут хэд хоног хамаа замбараагүйидэж уун, тооцоогүй үрж цацаад сарын эцэс рүүхүмүүсээс мөнгө зээлж, өр тавьж байдаг айлууд захаасаван бий. Мөнгөө тооцоотой, ариг гамтай зардаг боляаж ийгээд хоосон хонохгүй, хоѐр идэхгүй, мөр бүтэнболоод байх амьдралаа зөв зохицуулж чадахгүйтуйлдах өрх гэр элбэг. Хэзээ ямагт ядуугийн зовлонтуулах амьдралд ээрэгдэж байх нь боолын байдлаасбараг өөрцгүй. Ийм хүн өөрийнхөө үйлдлийг хүртэлөөрөө шийдэхгүй, бусад хүнд тушигдаж, бусдынхэлснээр хөдөлж, далайсан газар нь далд орж,далласан газар нь ил гарахад хүрдэг. Ийм өрөвдөлтэйбайдлаас гарч, амь амьдралаа өөрөө залгуулаад, биеэдаагаад явья гэж хүсвэл ердөө хэмнэж гамнахыг лгүйцэтгэвэл болох нь тэр. Хэмнэж гамнахад гайхшралтөрөм зориг, шилдэг сайхан зан суртахуун ч хэрэггүй.Бага зэрэг санаа сэтгэлийн бэлтгэл, ердийн жирийнухаан байхад л хангалттай. Хэмнэж гамнах гэдэг нь өрхгэрийн аж ахуй, санхүү зэрэг бүх ажлаа тооцоотой ѐсгоримоор нь гамтай эрхэлж, элдэв долоон илүү дэмийзүйлийг хасч орхивол тэгээд л боллоо. Ялангуяа архи,тамхи зэрэг шал дэмий зүйлд үргүй зардал гаргахшаардлага байхгүй. Гартаа байгаа юуг ч гэсэн арвилан
    • хямгад. Хэмнэж гамнах болон нарийлах харамлах хоѐртэс өөр юм. "Хэмнэлт чухал болоод ирэхээр жаахан чгэсэн хурааж хуримтлуулах хэрэгтэй болно. Харин биеэдоош нь унагаах хүртлээ нарийлан байж мөнгөжихөөрзүтгэе гэж бодож бас болохгүй" хэмээн гүн ухаантанФ.Бекон сургасан. "Хэмнэж гамнах гэдэг нь оюунухааны охин, биеэ барьж тэвчихийн эгч, эрх чөлөөнийээж мөн" гэж номонд бичсэн байна. Хямгач сэтгэлгүйхүн эцэстээ унаж хаягддаг. Тэд цагийг ч, мөнгийг чадилхан үргүй зардаг учраас тэр. Хураан хуримтлуулсанэд баялаг аз жаргалыг дуудахын хажуугаар зовлонгийнүрийг ч тарьдаг. "Баяны зовох ядуугийнхаас их,ядуугийн жаргах баяныхаас их" гэх. "Барж идсэнбаянаас, мэрж идсэн ядуу дээр" гэсэн үг ч бий. Цастынорон Түвдэд ийм нэгэн цэцэн үг байдаг гэнэ. "Таны өмчхөрөнгө хумсны толион дайтай бол таны зовлон хумснытолион дайтай юм. Таны өмч хөрөнгө ямааны дайтайбол та ямааны дайтай зовно. Юмтай бол юмтайн зовлонбайдаг. Юмгүй бол юмгүйн зовлон байх болно" гэж. Биэдгээрийг хэлэхдээ өмч хөрөнгөтэй болох, баянчинээлэг амьдрахын эсрэг санаагаар хэлээд байгаа юмбиш шүү. Олсон юм үрэгддэг, бөөгнүүлсэн зүйлбарагддаг болохоор аль болох ариг гамтай заржсурахыг шууд болон дам утгаар зөвлөөд байгаа хэрэг.Жаргал зовлон хосолсон, унаж босож байдагхорвоогийн алаг эрээн амьдралыг туулахдаабэрх хатууд нь сөгдөхгүй байх санамж, сэрэмж аваасайгэсэндээ энэ бүхнийг дурдаад байна.
    • Хэмнэж гамнах тухай хамгийн гол гэж үзсэн сургаалийгодоо та нарт хэлье."Хааны хатан Бурхан багшийн хайртай шавь Анандад 500хувцасаар өргөл барьжээ. Ананддуртайяа гардан авсныг хаан сонсоод хамгаас ариун андминь тийм олон хувцасаар яах гэсийм гэжасуув.- Олон хувраг ноорхой хувцастай, тэдэнд энэ хувцасыг өгчхуучныг нь солино гэв.- Тэгвэл хуврагуудын хуучин хувцасыг нь яах вэ?- Хуучин хувцасаар нь орны даавуу хийнэ.- Тэр орны хуучин даавуугаар юу хийхэв?- Түүгээр чинь би шаланд дэвсэх олбог хийх юм.- Тийм бол чи тэр хуучин олбогоо яахав?- Хөлний алчуур хийж тавина.- Тэгээд хуучин хөлний алчуураар чи бас юу хийхэв?- Тэр хуучин хөлний алчуураар шалны алчуур хийнэ.- Тийм бол шалны хуучин алчуурыг яах гэж байна?- Түүнийг цуучиж шавартай холин байшин шавна" гэжээ.Эд юмсдаа ариг гамтай, арвилан хэмнэлттэй хандажхэрэглэх тухай Бурхан багшийн энэ сургаал хэдий үед ч,хэнд ч хэмнэж гамнахын мөнхийн дуудлага болонхөтөлнө."Багыг гамнадаггүй хүн ихийг алдана" гэсэн үг бий.Хэмнэж гамнаж сурвал амьдрал чинь хүний дайтайбайна гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй.
    • Өөртэйгөө ажиллах нь2007 оны 05 сарын 04Өнөөдөр би өөртэйгөө ажиллах тухай ярина. Ухаант хүнсайн сайханд тэмүүлэх төрөлх чанартай. Хүний хүсэлдорон зайн хязгаар үгүй. Гэвч хүн болгон хүссэнсанасандаа хүрч чадахгүй хүчин мөхөсдөх нь түгээмэл.Энэ нь төрсөн өдрийн төөрөг гэхээсээ илүү өөрөөс ньшалтгаалсан байдаг. Өөртэйгөө ажиллах арга барилэзэмшээгүйгээс улбаалан зорьсондоо хүрэхгүй замынхугаст эцэж цуцаж зогсох болдог. "Бусдын өмнөичихгүйгээр амьдарна гэдэг юу юунаас чухал юм" гэсэн.Хүндлэл хүлээсэн сайн хүн байхын тулд, ичихгүйамьдрахын тулд өөртэйгөө ажиллах дадлага эзэмшихзайлшгүй хэрэгтэй. Өөртэйгөө ажиллаж сурахын тулддор хаяж дараах таван зүйлийг хийж хэрэгжүүлжхэвших шаардлагатай. Хаана ч сурч, ажиллаж байсан ялгаагүй тийм ийм юм1.хий гэж хэн нэгэн хэлж үүрэгдэхийг хэзээ ч бүү хүлээ.Бусдын дохиогоор биш өөрийн санаачлагаар ажиллажсур. Санаачлагатай, бие дааж үйл ажлаа хийдэг хүнийбүтээл хэзээд өндөр байна. Санаачлагагүй хүнээссанаанд хүрэх сайн үйлийг хүлээгээд нэмэргүй. "Алдаргавьяанд хүрэх чиг зорилго адил боловч хүрэх зам ньялгаатай байдаг. Сэтгэл байвал зүтгэл төрнө. Зүтгэлбайвал бүтээл төрнө" гэж насан туршдаа санаачлагатайтэгээд ичихгүйгээр нэр төртэй амьдарсан эрхэм хүнхэлсэн. Амсар бялхам амжилттайгаар хөдөлмөрлөж
    • амьдарсан энэ хүн бол Ц.Намхайнямбуу баатар байлаа.Маргааш ялахын тулд өнөөдөр улам сайн, улам ихийгсанаачлан хийх хэрэгтэй.2.Өөрийгөө ялна гэдэг бүхнийг ялахын үндсэн нөхцөлгэдгийг хүүхэд залуус санаж яв. Зөрүүд, адайр зангаахязгаарлаж бай. Хүслээ дарж, урам зоригоо зөвчиглүүлж чадвал их амжилтанд эргэлзээгүй хүрч чадна."Миний олимпийн ялалт бол өөрийгөө ямагт ялсных"гэж олимпийн нэгэн аваргын хэлсэн үг санаанаасгардаггүй юм. Тэрээр хүүхэд байхдаа сул дорой биетэй,бөгтөр нуруутай, спортоор төдий л хичээллэдэггүйядмагхан хүү байсан гэнэ. Өөртөө том зорилго тавьж,уйгагүй ажиллахаар эрс шийдэв. Бие бялдарындасгалжилтыг боломжийнхоо дээд хэмжээнээс давтал,бүр цөхөрч унаталаа хийдэг болов. Урьд урьдынхаасилүү хүч гаргаж идэвхтэй хичээллэсний үр дүнд спортынамжилтын оргилд дөхөж байлаа. Гэтэл гай дайрчбэртжээ. Мэргэжилтнүүд түүнийг цаашид илүү амжилтгаргахгүй хэмээн тооцож байв. Харин тэрээр сэтгэлээхатуужуулах дасгал махран хийлээ. Бие бялдарындасгалыг сэтгэл зүйн дасгалтай хослуулан хийсээрспортын амжилтаа сэргээн, улмаар ахиулж чаджээ.Шаргуу хичээл зүтгэлийн үрээр өөрийгөө ялж олимпийнүнэмлэхүй аваргын алдрыг хүртсэн юм. Ийнхүү үйлажиллагаа зан үйлээ оюун санаа, бие бялдар, эрзоригийн хувьд нэгтгэн удирдаж байж өөрийгөөдасгалжуулах арга барил тогтдог байна.
    • 3.Өөрөө шийдвэр гаргаж, түүнийгээ өөрөө биелүүлжбай. Шийдвэр гаргахдаа эхлээд сайтар бод, эргэжбуцахгүйгээр түс тас шийд, "шийдвэл бүү няц, зориволбүү буц". Бусдын тусламж ашигтай хэрэгтэй боловчөөрөө хийх нь гол. Хүний хөдөлмөрийг завшиж, хоолнысав бүү бологтун. Ингэвээс уруудаж доройтохын ихсургуульд сайн дураараа элсэн орлоо гэсэн үг. Биедаасан байдал, хөдөлмөрч чанар, идэвхи зүтгэл,хариуцлагатай байх энэ бүхэн хүний эрхэм шинжтөлөвийн үндэс гэдгийг залуу хүн бүр ой ухаандаатогтоож аваг. Хүн эрдэм чадлаа насан туршид сэлбэжсэтгэж байх учиртай. Тэр нь тухайн хүний зориг хүч,хүсэл эрмэлзэл, бодол ухаанаас шууд шалтгаалахболовч байнга суралцаж байх шийдвэрийг нэг удаагаргаж, амьдралын турш биелүүлэх ѐстой. Хүн хэдэнжил суралцсанаараа юм уу, уншсан номынхоо тоогоорцэцэн болдоггүй. Суралцах арга өөрийн чинь мөрдөхзорилгод тохирч байна уу үгүй юу, нэгэн үзүүртсэтгэлээр хичээлдээ шамдаж барьж авч байна уу, хичээлзүтгэл хэвшил заншил болж байна уу гэдэг л гол асуудалюм.4.Зовох зүдрэх цагт үлбэгэр халирхай бус омог бардамхатуу байж, зовсны эцэст жаргана гэж өөрийгөөзоригжуулан хатууж. Ялагдал, амжилтгүй, азгүйтохиолдолд сүлд хийморио битгий буулга. Унжуу доройбайдал сэхэх өөдлөхөд садаа болно. Зовж үзээгүй хүнжаргахыг мэдэрдэггүй гэдэг. Бас зовсны эцэст ялждийлж олсон зүйл л жинхэнэ үнэт эрдэнэ байдаг гэсэн үг
    • бий. Бие амар, тансаг амьдрал зовлон бэрхшээлийгдаван туулах хүчийг өгдөггүй юм. Харин зовлонбэрхшээл хүнийг өөд нь босгож нийгэмтэй тулалдахзориг хүчийг өгдөг. Болж бүтээгүй ажлаа арав дахинхийхээр өөрийгөө албадаж сур, тэгээд сэтгэлээсээчанартай хийх хэрэгтэй. Төрөлхийн билэг авьяастайтөрсөн хүнд ч түүнийгээ хөгжүүлэн амжилт олохын тулдурт удаан жилийн уйгагүй хичээл зүтгэл хэрэгтэй.Хүүхэд насандаа гоц авьяасыг нь магтан "тэнгэрийн хүү"мэтээр шагшуулж байгаад авьяасаа сэлбэж тордохооалгуурлаж, магтаалын намагт шигдэн эцэст нь "жирийнхүн" болон хувирсан жишээ олон бий. Түүнчлэн хар борорчинд өсч бойжлоо ч түүндээ сөхрөлгүй, цөхрөлгүйоролдож хичээсээр агуу ихийн алдрыг хүртсэн хүн олонбий. Дарга нь цэрэгтээ тушаал өгч байгаагийн адилаархүн өөртөө тушаал өгч чаддаг байх хэрэгтэй. Ялангуяаядрал, залхуу, сул дорой, аймхай хулчгар байдал, тэнэгбодол, буруу зуршлаа давж гарахын тулд өөртөө тушаалөгч сурвал тун сайн. Даргын тушаал заавал биелүүлэхшийдвэр байдаг шиг өөртөө өгсөн тушаал зайлшгүйхэрэгждэг байх учиртай.5. Хэзээ ямагт, аль ч үед хувийн сахилгатай байжхүмүүжигтүн. Энэ чинь өөртэйгөө ажиллах, өөрийгөөхүмүүжүүлэх бүх арга барилын үндсийн үндэс болно.Сахилгагүй, цэгцгүй хүн ѐроолгүй савтай л адил. Нэгийгхэлж нөгөөг хийдэг, хайш яйш, хайнга донгио зансахилгагүй замбараагүй хүнд л байна. Тэдэнд цаг барихсахилга төрөлхөөс заяагаагүй юм шиг, цагийн
    • үнэлэмжийн талаар төсөөлөл үгүй мэт. Хэлсэн үгэндэээзэн болохгүй байх нь сахилга батгүй хүний үндсэншинж. Цагийн юмыг цагт нь хийхгүй хойш тавинзалхуурах нь сахилгагүй хариуцлагагүй болохын анхныалхам. Сахилга султай хүнд ажлын төлөвлөлт, дэсдараа, хийх арга, хүрэх үр дүнгийн тооцоо төсөөлөл альаль нь бэлэн бус байдаг. Сахилга дэггүй газрын бүх юмнь эмх замбараагүй, ундуй сундуй, амьсгаа давчдамбөглүү харанхуй. Сахилга дэгтэй газарт бүх юм жин тан,эмх цэгцтэй, өнгө жавхаатай, өргөн уудам, сэтгэлддотно, гэрэл гэгээтэй. Амьдралдаа дэглэм журамтогтоож түүнийгээ хэлбэрэлтгүй мөрддөг болох ньхувийн сахилгатай байхын үндсэн нөхцөл юм. Аливаахүн хувийн сахилгатай байж л амжилтанд хүрдэг ньмаргашгүй үнэн билээ. Монгол орны ирээдүй - хүүхэдзалуус та нар өөртэйгөө ажиллаж сурахыг хичээгээрэй.
    • Таныг аугаа их үйл хэрэг хүлээж байна2007 оны 05 сарын 15Их сэтгэгч, үл гүйцэлдэх үзэлтэн Сен Симон өглөө бүр"Эрхэм ноѐнтон! Босоорой. Таныг аугаа их үйл хэрэгхүлээж байна" гэж дуудаж сэрээж байхыг тушаажбайсан гэдэг. Энэ нь аугаа их үйл хэрэг бүтээх томзорилт өмнөө тавьсан бүтээлч хүний хар нүдхуулахаасаа эхлээд өөртэйгөө ажиллаж, биеэ эзэмдэн,албадан захирах сэтгэлийн тэнхээгээ хөвчлөн буйнсонгодог жишээ билээ.Нэгэнт ийм уриа дуудлагатайгаар орноосоо өндийсөнхүн бэрх хатууг чандлан, их үйл хэргийн төлөө оюунухаан, хүч хөдөлмөрөө чин зоригтойгоор, эргэлтбуцалтгүй зориулах нь эргэлзээгүй тодорхой.Түүний нэг адил Монголын хүүхэд залуусыг аугаа их үйлхэрэг шил шилээ харан шийдлээ хүлээн угтан тосожбайгаа. Тэртээ хойно сэтгэлд өгүүлж гүйцэшгүй баясахсайн үйл бүтээхийн тулд өөрийгөө эзэмдэн албадахаргад цуцалтгүй суралцах хэрэгтэй. Биеэ эзэмдэналбадах аргад суралцах анхны алхам нь өөртөө тушааж,түүнээ туйлбартай хэрэгжүүлж сурах хувийн сахилгаюм.Үүнийг зайлшгүй сурах ѐстой, заавал хийх ѐстой, би эсхийвээс хэн хийхэв гэж зориглон барьж ав. Тэгэхдээхүмүүсийн хормойноос зүүгдэн, мөрийг нь дагангэлдрэгч биш, өөрөө тэргүүлэгч, шан татагч, ачааны
    • хүндийг үүрэгч байхыг хичээ. Тэгж байж илүү жин дарахамжилтыг олох болно. Залуу хүн "ууж идэхдээ уургынморь шиг, урагшаа гишгэхдээ ургаа хад шиг" байжхэрхэвч таарахгүй.Сурах, хийх аль алинд нь алгуурлан, азнан хойш тавьжхэрэггүй, шууд барьж аван хийж эхлэх хэрэгтэй. "Хэнэхэлнэв, тэр талыг нь хийчихлээ гэсэн үг" гэж эртнийРимийн яруу найрагч Ф.Гораций шүлэглэснийг санажявахад нэн сургамжтай. Эхэлснээ заавал туйлд ньхүргэж дуусган, үр дүнг нь үздэг байх нь та нарын насантурш хазайлгүй мөрдөх дүрэм. Эхэлснээ дуусгалгүйзамын хугаст зогссоноос эхлэхгүй байх нь ч дээр.Үзэл бодолдоо туйлбартай, үнэнч байж эхэлсэн ажлаатуйлд нь хүргэхийн төлөө хилэнц түйтгэрийг огоорон,амь насаараа дэнчин тавьж, билэг төгөлдөр авьяасаагайхуулан түүхэнд нэрээ алтан үсгээр бичиж мөнхөлсөнзориг баатарлагийн жишээ захаас аван бий.Хүүхэд насандаа ерийн биш асуудлуудыг байнга тавьдагер бусын сониуч хүү Жордано Бруно идэр насандаа"үнэн хаа байна" гэдэг асуултыг өөртөө тавьж, шинжлэхухаанд "донтон", үнэний эрэлд мордсон юм. Бруноөөрийгөө дээд зэргээр эзэмдэн албадаж бие даанболовсрол олоход гол анхаарлаа хандуулан, оюунухаанаа байнга төгөлдөржүүлж, хол ойрын хүмүүсийгмэдлэгээрээ хачирхуулж, сэтгэгч хүнийхээ хувьдөөрийгөө бий болгосон юм.
    • Тэрээр, хүн чи байгалийн бүтээгдэхүүн бөгөөд манайдэлхийгээс гадна бусад орчлонт ертөнц байдаг баамьдрал оюун ухаан байх боломжтой өөр ертөнц чоршиж болно гэдгийг анхлан зоригтойгоор дуугарсансуут сэтгэгч билээ. Дөрвөн зуу гаруй жилийн тэртээбурангуй үзэлтнүүд үнэнийг хэлснийх нь төлөөс болгонЖ.Бруног түүдэг гал дээр шатаасан.Хэдийгээр Ж.Бруног шатаасан боловч түүний нээсэнүнэн хэзээ ч шатаагүйгээр барахгүй хүн төрөлхтнийнүдийг нээж, сансарт нэвтрэх замыг засч өгсөн юм.Бруногийн тэрс үзлийг буруутгасан нь сүм хийдийналдаа байсныг 1979 онд Ромын пап II Ионн Павел өөрөөхүлээж, хүлцэл өчсөн билээ. Үхэвч үнэн ялна гэдэг энэажээ.Хүүхэд, залуус та нар өөрийгөө эзэмдэн албадажсурахын зэрэгцээ өөрийгөө тэвчин барих аргыг эзэмшихшаардлагатай. Юуны өмнө өөрийгөө хязгаарлаж сур.Муу явдалтны өдөөлт ятгалганд бүү авт. Болохгүй,бүтэхгүй үйлд сэтгэл хөдлөлөөр оролцон өөрийгөөсүйтгэхгүйг хичээ. Амьдралд сөгдөж туйлдах үетохиолдохгүй мэтээр ам гарч, ааг омогтоо дэврэххэрэггүй.Хүндрэл бэрхшээл, хатуу бэрх чамайг сөгдүүлжсөхрүүлэх цаг мөч таарч мэднэ. Тэгсэн ч унаад босччаддаг сэтгэлийн тэнхээтэй байх хэрэгтэй. "Унагаасан ньхүчтэй, өндийн боссон нь бүр илүү хүчтэй" гэж ярьдагяриа санамсаргүй зүйл бишээ. Зовлон бэрхшээл хүнийг
    • хөл дээр нь босгодог гэдэг. Унах бүрдээ улам чадалтайбосож ирж байсан гайхамшигт хүмүүсийн тухай уншижбайсан. Санаанд байгаа нэгнийх нь тухай одоо та нартайхуваалцая.Нэгэн нэрт түүхч өөрийн бичсэн номынхоо гар эхийгнайздаа уншуулахаар өгөв. Анзаарга муутай салан найзнь уул гар эхийг хаа нэгтээ тавиад мартжээ. Хэдэн долоохоног өнгөрсөн хойно хэвлэлийн газраас гар эхийгнэхэв. Гэтэл найзынх нь үйлчлэгч уг гар эхийг хэрэггүйхуучин цаас бичиг гэж бодоод шатаачихсан байжээ.Үүнийг сонссон түүхчийн бодол ухаан, сэтгэл дотрыгтөсөөлөхөд нэн хүнд. Дахин ширээндээ сууж үзгээбарихаас өөр зам байсангүй. Тэр үед ямар одоогийнхшиг хувилах хэрэгсэл, санах хадгалах ойтой төхөөрөмжбайсан биш. Бүр эхнээс нь дахин бичиж эхлэв. Анхтуурвиж байхад үзэг нь баяр баясгалан, цог хийморьдагуулан гулсаж байсан бол дахин эхнээс нь бичиждуусгана гэдэг шаналгаан болоод бухимдлаас өөр юу чбиш байсан гэнэ.Гэвч тэрээр бэрхийг тэвчиж эцсийг нь хүртэл дахинбичиж, хүндээс хүнд сорилтыг нугаралгүй давсан.Шинээр туурвисан бүтээл нь үнс болон хийссэн эхээсээилүү чамбай болсонд сэтгэл тэнэгэр урамтай байлаа.Унаж доройтсон сэтгэл бүтээн туурвих гайхалтай эрчхүчээр сэлбэгдэн тэжээгдэж улам чадалтай босч ирсэнгунигтай мөртлөө сургамжтай тохиолдол энэ билээ.Нэрт түүхчийн бүтээлийн замд хөндөлсөн саад болсон
    • энэхүү учрал заавал хийх хатуу шийдвэр гарганзүтгэвээс зорилтоо хэзээд гүйцэлдүүлж болохыг бидэндсургаж байна.Өөрийгөө хязгаарлаж сурахын хамт санаа бодлоосоотатгалзах чадвар эзэмших шаардлагатай. Хорхойг чиньхүргэж, хүслийг чинь дээд зэргээр өдөөж байсан чхэрэггүй гэж үзвэл татгалзах сэтгэлийн тэнхээтэй бай.Ашиггүй хий хоосон яриа дэлгэх, зорилгогүй цаг үрэхийгөөртөө хатуу хоригло. "Өдөр бүр нарийн тооцоотойбайж, алдагдсан минут бүрээ бодож цэгнэж бай. Бүххармын дотроос цагт харам байхыг л ганцхан магтажболох юм" гэж германы зохиолч Томас Манн-ыбичсэнийг цээжилж аваад үе үе эргэн санаж байхадилүүдэхгүй.Залуу нөхрийн минь амьдрал өнгөрсөн цагийн гутамшигболон гунигтайгаар өнгөрч хэрхэвч болохгүй. Чинийөнгөрсөн цагийн амьдрал чамайг хүлээж байсан аугааих үйл хэргийн төлөө зориулагдаж, ирээдүй үеийнхэндүлгэр жишээ болох ѐстой гэсэн итгэл үнэмшилээр утгатөгөлдөр амьдрах хэрэгтэй.
    • Сайнд хүрэхийн тулд муугаа хая2007 оны 06 сарын 13Зорилгогүй бол юу ч хийхгүй, гэтэл бас өчүүхэнзорилгоор үлэмжийн ихийг бүтээж чадахгүй.Зорилгодоо хүрэхийн тулд эхлээд өөрийнхөө юунддуртай, юунд дургүйг тодорхойлж, давуутай болондутагдалтай талаа мэдсэн байх хэрэгтэй гэж аугаа ихАристотель сургамжилсан.Хүн эргэн тойрондоо байгаа хорон муухай санаа, хортмуу явдалтай хайр найргүй тэмцэхэд ямагт бэлэн байххэрэгтэй. Түүний зэрэгцээ өөрт илэрч байгаа сөрөгчанар, хорт зуршил, согог дутагдлыг хувийнмэдрэмжээрээ гааруулахгүй таньж мэдээд, газаравахуулахгүй таслан зогсоох чадвартай болох ѐстой."Зан үйлээ ажигла. Надад адгуустай төстэй, бас буянтхүний үйлстэй адил юу байна вэ? гэдгийг өдөр тутамөөрөөсөө асууж бай" хэмээн Энэтхэгийн бүр эртнийтуульст өгүүлсэн буй. "Хүнд хичнээн сайн чанар байнабас төчнөөн гэм бий, хэн ч өө сэвгүй төрдөггүй. Харинтүүнтэйгээ хүлцэн эвлэрсэн тэр хүн л алдаж буруутайболдог" гэнэ. Хүний амьдралаас шахан зайлуулбалзохих гэм согог тунгалаг шөлөнд хөвөх нүүгэлтсэннитгэл шиг тодрох тэр агшинд түүнийг олж харан, хамажхаях мэдрэмжтэй байх нь юунаас ч илүү чухал. Аливаасөрөг муу чанарыг үлдэн хөөснөөр өөрт байгаа мунхагүйлдэл, сул талыг даван туулж, эерэг сайн чанарэрчимтэй түрэн орж ирэх дотоод ертөнцийнхөө орон
    • зайг чөлөөлж өгч буй нь тэр. Он жил солигдон амьдралурагшлахын хирээр оюун санааны чинь нөөцөд юу ньхуучирч урагшлахад саад болж байгаа, юунаастатгалзах хэрэгтэйг мэдэж мэдрэх билгийн мэлмийтэйбайвал туйлийн сайн. Зэвэрч хоцрогдсоноо хүлээнзөвшөөрч чадахгүй, биеэ хянах чадваргүй болтлоо доошунасан бол туйлаас муу. "Зэвэрснээс хигдэс болсон ньдээр" гэсэн үг ч бий.Өөрт байгаа согог дутагдлыг хэдий чинээ удаан хүлцэнтэвчвэл оюун санааны ертөнц чинь төчнөөн ядуурч,чиний хувьд төдий чинээ муу болно гэсэн эгэл үнэнийгүргэлж санаж яв. Хүн сул чанараа захирч чадахгүйболсон цагт хувь заяагаа засах чадвараа алддаг. Энэүеэс эхлэн сохор учрал, үгүй бол зориг шийдмэг өөрхүмүүсийн сэргэг ухаан тэднийг залж жолоодох болдог.Ийм учраас өөрийн ухамсарт амьдралаар амьдрая гэжхүсч байгаа л бол хүн сул чанараа таньж мэдэн, захирчзасч чаддаг байх ѐстой. Хөнгөн хялбар амьдралхөөцөлдөх нь бүх гэмт хэргийн 91 хувийн эх үүсвэрболдог гэсэн судалгаа байхыг олж үзсэн. Салан задгай,болгоомжгүй, өөрийн зан үйлд бодолгүй хөнгөн гоомойхандах нь ахуйн осол гэмтлийн 70 хувийг төрүүлдэг гэнэ.Сул талаа засахгүй бол түүний цаана ийм аймшиг,гамшиг хүлээж байдгийг эрхбиш бодож тунгаан, сайнчанараа бэхжүүлэх нь хүн байхын утга учир билээ.Өөрөөс чинь илүү сайн амьдарч, сурч, ажиллаж,хувцасласан хүнийг харах бүрд сэтгэл өвдөн атаархдаг
    • болсон бол санаа сэтгэл чинь хордож, бие сэтгэлд чиньмуу авир шүглэсэн байна гэсэн үг. "Төмрийг зэв идэхийнадил санаа сэтгэлийг атаархал хордуулдаг" гэж хоѐрмянга гаруй жилийн өмнө нэг ухаантай хүн хэлсэн.Атаач муу чанар хоѐр мянган жилд өөрчлөгдсөнгүй,хорт нянгаа үе залгамжлуулан халдаасаар өдий хүрсэннь тодорхой байна. Атаа хорсол хүний хүн чанарыгдотроос нь мэрж сүйтгэн доройтуулдаг олиггүй согогбилээ. "Хүн, хүн чанараа алдвал араатнаас долоон дорболдог" гэнэ. Тэгэхээр атаа жөтөө ягуухан яв явсаархүнийг араатнаас долоон дор болгон хувиргах адтай хормөн ажээ. Өчүүхэн боловч атаач зан сэтгэл санаандчинь хургасан бол түүнийг ялан дийлэн салахыг бод гэжөмнө хэлснээ давтая. Санаа нь байгаад сачий ньхүрэхгүй атаач хүмүүс бусдын түвшинд хүрэхийгчармайхаасаа илүүтэй атаархаж суух нь хялбар байдагбололтой. Өөрөө амжилт гаргах гэж хичээхээсээ өмнөбусдын амжилтыг сааруулж, хүний нэр төр дээр сүүдэрхаяж, шавхай цацаж байх нь илүү амар хялбар байдагшиг ээ. "Атаархлын далбаан дор үзэн ядах, гүжиргүтгэлэг, урвалт, далд хорон санаа залран ирдэг" гэжхэлсэн гүн ухаантны үг маргашгүй үнэн буюу. Хутганүймүүлэх, гүтгэн гүжирдэх гэдэг хорон дорой санааныхувь тавилан бөгөөд харин тийм өөдгүй хүний нүүрцарай илчлэгдэн зэс гууль нь цухуйхын цагт олныхүндлэлийг хүлээх заяагүй болон хаягддаг билээ. Хоронсанаат, гүтгэгч, урвуу үзэлт өөдгүй амьтан болж нэрнүүрээ барахгүй байж чадна гэж залуус хатуу андгайлан
    • тангараглах хэрэгтэй. Бусдын ийм байдлыг үзэн ядаж,жигшин зэвүүцэхийн зэрэгцээ өөрийгөө ч тийм булайявдлын нянд бузарлагдахаас сэргийлж байвал зохино.Гүтгэлэгийг үл хэрэгсэн, хов живийг үл дамжуулан,түүгээр хоол хийж зугаагаа гаргагчдад тохирсон хариугхатуухан өгч, няцааж сур. Энэ бол ойр орчноо бузарлахбусармаг үйлдлээс хүмүүсийн санаа сэтгэлийг сэргийлэнэмчлэх "өдөрт нь эдгээдэг өнөн цагаан эм" гэдэг шигсайн эм юм. "Бусдад гүжир үг шивэгнэгч тэр хүнийггэрээсээ хөөж гарга" гэж эртний грекийн долоонухаантны нэг Фалес сургасан. "Хов жив, гүжиргүтгэлэгийг сарнай цэцэг дээр ассан хорт өт адил хяргаххэрэгтэй. Ийм өт бол сайхан цэцгийн нимгэн булбарайталд нь нуугддаг юм" гэж өөр нэг гүн ухаантан айлджээ.Хов жив, гүжир гүтгэлэг, атгаг санаа залуу хүний дөлжтойрч, хол явбал зохих муу араншин. Тэдгээртэй нэртөрөө бодон шийдвэртэй тулалд, муугаас салахад ньбусдад тусал, өөрийнхөө бүтэлгүй муутай байнга тэмц,тэгээд гай түйтгэрийн шалтгааныг өөрөөсөө эхлээд хайжсурах хэрэгтэй. Тэгж чадаж байвал зүрх сэтгэлд таньсайны үр үржин төлжсөөр байх болно. Нэгэн нэртжүжигчнээс таны аз жаргалын нууц юунд байдаг вэ? гэжсэтгүүлч асуухад "Атгаг санадаггүйд" гэж хоѐрхон үгээрхариулсан байна. Атгаг санаагүй хүн аз жаргалдааумбаж суудаг ажээ.Өөрийгөө шинжин таньж, тааруу муу араншинг биеэсээзайлуулж чадаж байвал сайн сайхныг зорьсон эрхэм
    • зорилгодоо хүрэх өргөн дардан замаа засч байна гэсэнүг ээ. Сайнд хүрэхийн тулд муугаа хая.
    • Гурван тахалаас хол байя2007 оны 06 сарын 18Монгол улсын Ерөнхийлөгч бөлгөө Нацагийн Багабандиманай сониноор дамжуулан хүүхэд залууст үгээ хүргэжбайгаа билээ. Эрхэм уншигч танд Титэм үгийн ээлжитдугаарыг барья.Залуу анд минь. Хүн төрөлхтний заналт дайсан гурамсантахлаас од шиг хол бай гэж би чамд зөвлөх байна. Юунгурван тахал билээ? Цагаан тахал - хэмээх хар тамхи.Усан тахал - архи. Утаат тахал - тамхи.Энэ гурвын аль аль нь жаргах замын чинь садаа,жаргалтай амьдралын чинь хөнөөл. Гурваланд нь шунандурлаваас хүний төрлөө орхиж мал амьтнаас долоондор амьд сүг болон хувирлаа гэж тооцож болно. Гайхалгурав хүмүүний ертөнцөд хөнөөлт хороо цацан,хэрэглэсэн хүнээ нэг мөр дуусгаж, хүрээгээ уламтэлсээр, аюул нь ихэссээр байна. Тахлын нян шинэзуунд залуусын заналт дайсан болон тархаж олонтолгойтой мангас шиг та нарыг залгихаар амаа ангайн,араа шүдээ ярзайлгаж байна. Энэ гурав хоорондоо тэсондоо хор боловч хэрэглэсний дараа амсах хохирол ньнэг загвараар үйлдсэн юм шиг ижил байхыг нь яана.Хүний хамгийн нандин эрдэнэ болох эрүүл мэндийгтүйвээж насыг богиносгоно. "Архи арван насыг авна.Тамхи таван насыг авна" гэж өвөг дээдэс сургамжланүлдээсэн. Намба төрхийг алдагдуулна, зүс царайг
    • доройтуулна. Хэрэглэсэн хүнээ өөртөө зугуухан татажчангаан, дасгаж уусган оруулсаар хэрэглэхгүй бол байжсуухын аргагүй болгон донтуулдаг адтай, чөтгөрийнхүнс юм. Гэр бүлийн эдийн засагт учруулах хохирол ньдаанч харамсмаар, огт хэрэггүй үрэлгэн. Өөрийн эрүүлмэндийг хохироохын зэрэгцээ гэр бүлийн хамгийн ойрынхүмүүсийнхээ сэтгэл зүйг хордуулагч, тайван амьдралыгбусинуулагч дайсан юм. Тийм болохоор залуус та нартэдгээрийг шохоорхон сонирхох нь бүү хэл нэр гуншингсонсохын ч хэрэг байхгүй, дөлж тойрч яв.Эртний жүүдүүд хүний гэмт хэргийг ямаанд тохон ямаагзолигт гаргадаг уламжлалтай байсан гэдэг. Хар тамхи,архи, тамхинд шунан дурлагч залуу золиосны "ямаа"болгох цаазын тавцан руу өөрийгөө хөтөлж яваагааэрхбиш ойлгох учиртай. Хар тамхи гэгч тахлын сурагчимээ Монгол хүнд алсын алсад, долоон уулын цаанахуралдан буй аадрын үүл мэт төсөөлөгддөг байсан ньсаяхан. Мансууруулах бодис гэгч аюул манай хаалгыгтогшиж эхэллээ шүү, аюулаас сэрэмжлээрэй гэж бихэдэн жилийн өмнө хэлж сануулж байлаа. Өдгөө заримайлын гэрт ороод иржээ. Хэний хаяа хатавчинд, хэнийгол хойморт хилэнц түйтгэрийг хоцроолгүй дагуулантухалсан гэдгийг анзаарч мэдэж, айж түгшиж байгаа хүнбайна уу? Хар тамхи гэгч шүд цагаанаас үс бууралхүртэл бүх насныхныг донтуулдаг ад зэтгэрийн хорбилээ. Хамгийн түрүүнд юу ч мэдэхгүй, төлөвшижтомоожоогүй, цэцэг цэврүү шиг охид хөвгүүдийн гэнэншохоорхол, гэмгүй цайлган зангаар дамжин нэвчиж,
    • хааш нь ч хөдөлгөхгүй занга мэт хүлж авдаг тамынѐроол мөн юм. Хар тамхи газар авбал үүдээрээ оруулсанайл гэр бүү хэл угсаа, үндэстэнд аюул учрах гай барцадүүснэ. Түүний дагуулах хар мөр, гамшиг тахал хилхязгааргүй бөгөөд хэмжээ тооцоогүй. Хар тамхи үгүйрэлхоосролд хөтөлнө. Хүн чанарыг хордуулна. Хулгайзэлгий, дээрэм тонуул, хүчирхийлэл гээд ерөөс муумуухай болгоныг сүүдэр мэт дагуулдаг нүгэл үүрэнтөрсөн ороолон гэлтэй. Ухаан мэдрэлтэй, нэр төр, удамсудраа мэддэг, бас боддог залуу хүн энэ цагаан тахлыннянгаар халдварлахгүй байхыг эрхэмлэн хичээххэрэгтэй. Чадах уу, эс чадах уу, хүн байх уу, араатанболох уу гэдэг нь зөвхөн өөрөөс чинь шалтгаална.Архи аминд харш. Архинаас аюул. Сархадаас самуун.Архичин хүний өвөр хоосон. Монгол зүйр цэцэн үгийнтунгаамал далайд энэ мэт үгс маш олон. Бидний ухаантөвөг дээдэс архины хор аюулыг сануулан сэрэмжлүүлэхоюуны өв сангаа үе дамжуулан үлдээжээ. Санаа сэдэлавч архинаас хол яваасай гэсэндээ залуус та нарт энэбүхнийг хэлж байгаа хэрэг ээ. Сэтгэл зохист ааш хийгээдяриа хэл түвшин архичин байна гэж сонссон уу? Үгүй ээ.Харин ааш нь адсага, яриа хэл нь авах юмгүй, сэтгэлдөгүүлж гүйцэшгүй гачилант, хүн төрхөт адгуус архинылонх тэврэн сүүтгэнэхийг түүний зовлон гамшигийгойроос амссан хүн бүхэн мэднэ. Өнөөдөр эрүүл ирэхболов уу, дахиад л согтуу ирэх болов уу гэж айж түгшин,царайгаа барчилган барайлгасаар хүлээх гэр бүлийнгишүүдийн мөнхийн дарамт хичнээн зовлонтой, бэрххатууг өгүүлж баршгүй. Нийлж дарвин уулаа гэх. Уйдах
    • хийгээд магад гансрах үүднээс сэтгэл юугээтайтгаруулан балгав гэнэ. Баяр ѐслол, хөөр цэнгэлээтэмдэглэн, хавтгайран наргих нь нийтийг хамарсан ѐсбус заншил болон тогтов. Өвдөг сөхрөм зовлонд сэтгэлгутарснаа хөнгөлөн нимгэлэх зорилгоор архидсан гэжгэмээ цайруулахыг оролдоно. Жаргалдаа ташуурч, ужидсамуунд автан согтуурах нь хавтгайрав. Гэр орны аарсаархан үг сөргөлдөөнийг дааж чадахгүй тунирхан,гунигаа гашуун усаар тайлан замрах хөнгөн явдалтнуудхөлхөлдөнө. Аль нь ч өмөөрч өөгшүүлж боломгүй,амьдралаа уух хар замд ачаа бараагаа баглан гарч,гуйвж дайван гэлдэрч байгаа гунигт тавилангийн эхлэл.Сархад савнаасаа бусдыг дийлнэ гэх магтах муулахыгхослуулсан цэцэн үг бий. Архи хийсэн лонх согтожгуйвсан удаа үгүй. Харин уусан хүнээ л согтоон дийлдэгшулмын унд бол архи билээ. Уудаггүй хүнд архи хамгийннамуун томоотой идээ. Хэтрүүлж хэрэглэвэл хор, байнгахүртвэл балаг, донтож уувал үхэл. Архи амьдралындайсан. "Хундага сархадаас булш хүртэлх замбогинохон". Архины ид шид ийм болой. Ухаан санаа,эрүүл мэнд, мөнгөө архитай хамт уудаг. "Архичин хүнийзүрх алаг цоохор. Тамхичин хүний уушиг тарлан цоохор"гэсэн үг бий. Ухаант залуус та нар усан тахал - архинаасалсын алс хол байж, түүний хорлонт, хөнөөлт аюулаасөөрийгөө өмгөөлөн хамгаалах чадвартай байгтун. Муузуршлаа орхин, олхиогүй дадлаа хаяж, дутагдлаасаасалах нь хүний дайтай амьдрахын нэг гол үндэс билээ.Өөрийгөө зориуд хорлохоор санаатай зээлдэн авсанолиггүй согог бол тамхи татах хорт зуршил. Тамхинд
    • орсон учир шалтгаан янз бүр байдаг гэсэн. Дарвижхөөрцөглөх, саваагүй аашлах, оройн цэнгээний газармаяглах, шалихгүй шалиг зангийн шохоорхол, том хүнийхэмжээнд харагдах гэсэн хүсэл, заримдаа уйтгар гуниг,ганцаардал, турах хүслээр гэх мэт түмэн зүйл учирхэлэх. Харин шалтгаан нь ямар ч байсан төгсгөл ньердөө л гуниг зовлон, багтраа, мэнгэр, ходоодны шарх,зүрх судасны доголдол, улмаар хорт хавдар. Тамхичинхүний гэдэс дотор бие, эд, мөнгө бүхэлдээ шатаж утааболон замхарна гэж туркменчүүд зүйрлэн ярьдаг. Нэгхүний хорин жилийн татсан тамхины зардал сайнмашины өртөгтэй тэнцэнэ гэж эдийн засагчид тооцсонбайна. Та ч гэсэн хэдэн төгрөгний тамхи татав, дахиад5-10 жил татахад хэдийг үрэх вэ? гэдгийг багцаалантооцоод, түүгээрээ юу худалдан авч болохыг бодожүзээрэй. Энэ бол олиггүй дадлын чинь зөвхөн эдийнзасгийн багцаа тооцоо. Дээр нь өөрийн эрүүл мэндийгсүйтгэж байгаа, бас хамгийн хайртай хүмүүсээ хордуулжбайгаагаа нэмээд бодоорой. Янжууртай хамтамьдралынх нь мөрөөдөл утаа болон хэрхэн хувирсныголж харсан үедээ хүмүүс тамхийг хаядаг гэж сэтгэлсудлаачид өгүүлдэг. Өөрийгөө тэвчин барих аргыгтууштай эзэмшиж чадвал мулгуу тэнэг зуршлыг хаяжорхих замыг чинь лавтай заагаад өгнө. Өвчтөн эм уухыгхүсэхгүй байгаа бол хамгийн сайн эм байлаа ч түүнд тусболж чадахгүй. Түүний нэгэн адил хорт зуршлаасаасалая гэж өөрөө хүсэхгүй бол хамгийн ухаантайзөвлөгөө ч тус болж эс чадна.
    • Гурван тахлаас хол байя гэж залуу анд минь өөрийгөөчандлан, хичээгээрэй.
    • Сайн хүн2007 оны 07 сарын 31Тэмүүлэлгүй бол хүн адгуус болж хувирна. Хүсэлтэмүүлэл хүний хөгжил дэвшлийн оньсыг хөдөлгөн, сайнүйлд хөтөлнө. Хүн үргэлж сайныг хүсч, сайханд тэмүүлэхтөрөлх чанартай болохоор тэр. Сайн хүн болох хүсэлбол залуус та нарын амьдралын том зорилго, агуу ихтэмүүлэл байх учиртай. "Хүн бүхэн хүн байгаасай гэжхүснэм". Хүн бүхэн хүн байж чаддагсан бол айх аюулгүйамар тайван, ичих зүйлгүй нүүр бардам, хулчийжхулганахгүй харц дээгүүр амьдрахсан.Сайн хүн гэдэг нь муу үйлийг биеэр үйлдэх нь бүү хэлбодол сэтгэлдээ төсөөлөхгүй амьдрах эгэл жирийн лхүн. Сайн хүн байхын тулд гайхалтай мэргэн оюунухаан, гаргууд сайн мэдлэг боловсрол аль аль нь тэгтлээзайлшгүй биш. Хүнээ алдаагүй, хүн шиг хүн байхад лхангалттай. Хүн бүр алдар цуутан болж суу алдраамандуулан мөнхжүүлж чадахгүй ч сайн хүн байж, алдарнэрээ дуурсган хүндлүүлж лавтай чадна. Хүн өөрийнбодол ухаанаа хэзээ ямагт сайн үйл рүү захиранжолоодож чадвал гайхамшигийг эс бүтээвч,гутамшигтай үл учирна."Чамайг хорвоод анх мэндлэхэд эргэн тойрныхон чиньбаярлан инээж байхад чи ганцаараа уйлж байсан. Харинхорвоог орхин одохын цагт эргэн тойрны хүмүүс уйлжбайхад чи ганцаараа инээж байхаар амьдрах хэрэгтэй"гэсэн Энэтхэг ардын үг байдаг. Дорно дахины үг. Насан
    • турш сайн үйлийг бүтээж, сайн хүн байж чадсан тэрэрхэм хүн л амьдралын ийм гэгээн зам мөртэй байхтавилантай. "Жаахан хүүхдийг ичээж зовоогоогүй,эрэлхэг хүчтэнээс ч хулчийж зугатаагүй гэсэн сайханнэрийг би хойч үедээ үлдээмээр байна" гэж Английнзохиолч Тоомас Хюүз бичжээ. Өрнөдийн хүний үг.Дорно, өрнө хаана ч төрсөн бай ялгаагүй бүгд сайн хүнбайж, сайнаар дурсагдах амьдралын замыг туулах чинсэтгэлийн хүсэл мөрөөдөл нь адил ижил ажээ.Сайн хүн гэдэг чинь чухам хэн бэ? "Ертөнцийн юмбүхнийг санаа сэтгэл буй болгож удирдана. Ер нь сайнсанааг сайн үйл дагах нь сүүдэр эзнээ дагах лугаа".Эрдэм ухаан энэ ертөнцийн гэрэл гэгээ болон гийгүүлжбайдаг бол эерэг зөв санаа бодол энэ биеэс чинь гэрэлгэгээ болон цацарч явах замыг чинь нар, сар мэтгэрэлтүүлнэ. Сайн санаа, зөв бодолтой байх нь сайнхүний түших хоѐр багана, тулах бат тулгуур мөн. "Сайнсанаа, сайхан сэтгэл гэдэг бол хэлгүй хүмүүс ч ярьжчадах, дүлий хүмүүс ч сонсч чадах хэл юм". Санаасайтай хүн - сайн хүн.Эртний Герегийн нэгэн сэтгэгч "Хамгаас сайн үйл юувэ?" гэдэг асуултыг өөртөө тавиад "Хийж байгаа ажлаасайн хийх" гэж хариулсан байна. Хариуцсан ажлаа эзнийѐсоор, тэгэхдээ сэтгэл зүтгэл гарган хийдэг хүн - сайнхүн, сайн үйл үйлдэж яваа хүн ажээ. Сайн үйлс нь сайннэрийг үлдээдэг. "Хий ярихаас хийж үйлдэх нь чухал".Бага ярьж, ихийг хийх нь бас л сайн хүний шинж билээ.Ажил, анхиагүй хүн аз жаргалыг хэзээ ч үл эдэлнэ. Ажилсайтай хүн - сайн хүн. Германы гүн ухаантан
    • А.Шопенгауэрын хүмүүсийг гурван зиндаанд ангилжхэлсэн сургамжтай үг бий. "Бусдад сайныг хүсдэгхүмүүс. Өөрт сайныг хүсдэг хүмүүс. Бусдад мууг хүсдэгхүмүүс". Өөрт сайныг хүсэх нь хүний заяамал төрөлхараншин юм. Өөрөөсөө илүү бусдад сайныг хүсэх ньсайн хүний гэгээрсэн сэтгэлийн илэрхийлэл. Хүүхэдзалуус та нар бусдад сайныг хүсдэг хүн болохыг туйлаасхичээ. Харин бусдад мууг хүсдэг хүн байж хэрхэвчболохгүй гэдгийг цаг үргэлж санаж явах хэрэгтэй."Бусдын төлөө өөрийгөө зориулсан хүн хамгийн сайнхүн" гэж А.Линкольн тодорхойлжээ. "Бидний өдөртутмын санаа, явдал бусдын тусын тулд чиглэх ѐстой"гэж Дээрхийн гэгээнтэн айлдсан.Настнаа хүндлэн дээдэлж, нялхасыг асран халамжилжбайх нь сайн хүний ѐс. Эцэг, үрийн элбэрэлийг сахиж,эрхмийн дээд нэрийг нь хугалахгүйг хичээж, хүнийзэрэгтэй хүн болж, хөгшид өтгөсөө баярлуулдаг, алагмахны тасархай, алтан ясны хэлтэрхий гэж удмааэнэрдэг нь монгол зан буюу. Аав, ээжийн ачийг ачаархариулах шиг сайн үйл, буянтай үйлдэл үгүй. Аливаа хүнамьдралынхаа эх, эцэс хоѐрт бусдын хайр элбэрэл,халамж асаргаанд байх тавилантай. Үүнээс бусад цагтөөрийн биеийг өрөөлийг энэрч хайрлахад бүрнээзориулах нь таны эрхэм үүрэг."Чи амьд явах хэдий чинээ дуртай байгаа шиг чинь хүнбас төдий чинээ дуртай байгаа. Өөрийнхөө амьдралыгхайрладаг шигээ хүнийхийг бас тэгж хайрлах хэрэгтэй".Монгол эхийн үрээ гэсэн сэтгэл хайр, энэрэлийн ноѐн
    • оргил. Алаг үрээ айх аюулгүй, дутуу гуцуугүй, золжаргалтай байлгахад юугаа ч хайрлахгүй зориулжбайгаа эх хүний хайраас илүү гарах хүчтэй, ариуннандин зүйл нэгээхэн ч үгүй. Эхийн хайранд ойртождөхөж чадахгүй ч элбэрэл журамт хайраар бусдыгхайрлаж явцгаа. Хүнд тусархуу, өр нимгэн, өрөвчсэтгэлтэй байх нь сайны шинж. "Бусдын тус бүтвэлөөрийн тус бүтнэ". Энэ бол гайхамшигт "Үүлэнзардас"-ыг бичсэн суут Калидасын хэлсэн үг. Монголцэцэн үг шиг манайд нутагшсан хэллэг. Мэддэг, чаддагбүхнээрээ бусдад тусалж бай. Мэдэхгүй, чадахгүйдтулаад ирэхийн цагт бусдын тус чамд ирнэ. Нүднээсээнулимс дуслуулан уйлахыг зөвхөн хүн ч биш, хуурын хөгаялгуунд тэмээ мал ч хийж чадна. Харин зовсон ядарсаннэгнийхээ төлөө нулимс дуслуулдаггүй юмаа гэхэд тусболж, өөд татахыг гагцхүү ухаант хүн л хийж чадна.Чадал хүч дордсон өтгөс, зүдсэн ядсан хөөрхийсийгөрөвдөн хайрлах нь өр нимгэн, өрөвч хүний нинжинсэтгэл. Гэхдээ л зөвхөн амаа хөдөлгөн өрөвдөж,сэтгэлдээ шаналан халаглах нь хангалттай биш,бэрхшээл хүндрэлийг нь нимгэлэхэд гараа хөдөлгөнтуслахыг зайлшгүй үүргээ гэж үздэг байх хэрэгтэй. Хэлэхярих нь сайхан, ялдам тусархаг авч, хийхээ болохоорхойш суугчид тус нэмэргүй, өрөөлийг гомдоодог цэвдэгсэтгэлтнээс нэг их дээрдэхгүй ээ.Уур уцааргүй, уян зөөлөн байх нь бас л сайн хүний зөвтөрх. Уур биеийг зовооно, бусдыг шаналгана, басгомдооно. Уур бол сэтгэлийн гаж илэрхийлэл билээ.Галыг гал унтраадаггүйтэй адил уурыг уур дийлдэггүй.
    • Уурыг дарах бэлэн жор хүн бүрт заяасан байгаа. Энэ болэрүүл саруул ухаан. Уурыг ухаан л дарна. Хорыг хорооргэж монголчууд ярьдаг ч нэг бурууг сөргүүлэн нөгөөбурууг тавьснаар зөв үүсдэггүй гэдгийг залуу хүн бүрсанаж яв. Уурыг давж уурлаад сайнд хэзээ ч хүрэхгүй.Уурласныг уучилж чадах ууч сэтгэлтэй, уурын мөсийгхайлуулах уян зөөлний илчтэй байж сая уур уцааргүйорчинд амар жимэр, амгалан тайван амьдарна. Уурыгдарах бэлэн жор хүн бүрт байдгийн адил уурыг барихжор мөн заяасан байна. Энэ бол сэтгэлийн их амарамгалан. Амар амгаланг хор тайлах ерөндөг адил хэннэгэн ачтан танд хайрлахгүй. Амар амгаланг хаанэгтэйгээс худалдан авч чадахгүй. Мөнгөөрарилждаггүй олон зүйлийн нэг нь энэ. Сэтгэлээ барьж,өөрийгөө захирч, бусдыг хайрлаж байж амарамгалангийн жаргаланг эдлэх болно. Бусдын зовлонгөр зүрхээрээ мэдэрч, сэтгэл зүрхээрээхуваалцдаг, өрөөлийн жаргалыг хараад өөрийнхмэтээр баясаж чаддаг байх нь сайн хүний сайханчанар. Жаргал, зовлон ээлжлэн байдаг нь хорвоогийнжам. Зовох цагт илэрсэн хүн чанарын хэмжээсээрнөхрөө таньдаг нь монголчуудын зан. "Аяа наран саранхэний үүдэнд гийгүүлэхгүй буй? Мандах доройтох цагхэнд ирэхгүй буй" гэж ухаантны хэлсэнчлэн ядарчдоройтох үе хүмүүнд ирэх нь үйлийн үр, заяа төөргийнучрал биз. Зовлон надаас холуур өнгөрөг, намайгдайрахгүй бол аз гэж бодох нь мунхагийн гай. Бусдынзовлонгоор жаргал хийж цэнгэвэл бүр булай мунхагийншинж. Сайхан бүхнийг хараад нүд хорсон атаархах бус,
    • сэтгэл баясан таашаадаг байх хэрэгтэй. Хүний бүтээсэнсайн үйлсээр бахархаж, өөрөө хийсэн мэтээр догдлох ньариун сэтгэлт хүмүүний гэгээн тунгалаг араншин мөн.Бусдын төлөө хийсэн сайн үйлэндээ баясан дэвхцдэгхүний үйлс заяа нь үргэлж дээшээ. Биед учрах зовлонгтуулах бэрх хэцүү, бусдад тохиолдох зовлонгхуваалцахад амар хялбар гэж битгий бод. Бусдынзовлонг чин зүрхнээсээ хуваалцах сэтгэлтэй байвалөөрт учрах бэрхийг өлхөн туулах сэтгэлийн хатсуудгийм. Тэнхлүүн явахад танигдсан хүний мөс тэвдэжявахад шалгагддаг юм шүү.Би жигтэйхэн сайн хүн гэж цээжээ дэлдээд хэрэггүй.Сайн, муу хэн болохыг олны ам аяндаа хэлээд өгнө.Туулан өнгөрөөж байгаа амьдралын зам чинь өөрөөзурайтал зураад, дурайтал бичээд үлдээнэ.Залуу анд минь, хүний дээд, сайн хүн байж гарцаагүйчадна гэдэгтээ бат итгээрэй.
    • Мөс сайтын мөр цагаан2007 оны 08 сарын 07Үүний өмнө сайхан сэтгэлийн тухай ярьсан. Өнөөдөрхүний мөстэй байх талаар ярина. Сайхан сэтгэл, хүниймөс хоѐр төрсөн ах дүү, эгч дүүс юм. Сайхан сэтгэлтхүмүүс хүний мөстэй байх нь саруул орчлонд сар, одхоѐр хамт гэрэлтдэгтэй адил. Хүний мөстэй хүн сайхансэтгэлтэй байх нь маргааш өглөө наран манданагэдэгтэй ижил, хувиршгүй үнэн билээ.Хүний мөстэй хүн гэдэг нь сайхан сэтгэлтэй, сайн хүн.Хүн чанартай, ханилгаатай нөхөр. Хүний мөсийг төрмөл,заяамал шилдэг шинж чанар гэж үзэх нь бий. Эцэг эх,байгаль эхтэй хамтран харамгүй хайрладаг дээдараншин бол хүний сайн мөс чанар мөн. Төрмөл заяамалхүний мөстэй хүн ямар ч үед үл хувиран, нэг л шилмэлтөрхөөр хорвоог туулах тавилан тэгш хүмүүн билээ.Хүний мөс гэдэг нь олдмол араншин гэж үзэх нь ч бий.Хүмүүс хатуу хорвоогийн бэрх замыг тууланшигшигдэхдээ хүний мөс сайтай, хүний мөсөөрбарагтайхан гэсэн хоѐр хэсэгт хуваагдах мөртлөөхоорондоо холилдон сүлэлдэн амьдрах бөлгөө.Хонгорхон булбарай цэцэгсийн дунд хогийн ургамалсоѐолдогтой адил хүний мөстэй хүмүүсийн дунд хүниймөсөөр барагтайхан нь бас хөлхөлдөнө. "Өөдтэй гэдэгбүхнээ уруугийн сүүдэрт хиртээсэн" хэсэг нь хүниймөсгүй авирлах болдог. Өс атаанд хорлогдсон хүнийгмөсгүй сэтгэлтэн болох гунигт тавилан угтан тосч
    • байдаг. Сэтгэлийн буруу муруйгаа тэгшлэхгүй зөнд ньорхисноос хүний мөс цөвтөх хүсэшгүй зам руу хальтранорох нь түгээмэл.Дэм дэмэндээ амьдарсаар ирсэн нүүдэлчин удамтмонголчуудын дийлэнх нь мөс сайтай. Арын мод алагтайцоогтой, аавын хүү сайнтай муутай байдаг болохоорхүний мөсгүй загнах хүйтэн цэвдэг араншинтан хорвоодбас цөөнгүй. Хүний мөс хэмээх шилдэг зан араншин боламьдралд олдох хамгийн дээд үнэт эрдэнэс мөн. Хүүхэдзалуус Та нарыг хүний мөс сайтай, хамгийн дээд үнэтэрдэнэсийн эзэд байгаасай гэж хүсэж байгаа юм.Монголчууд сайн хүний үр, саальтай гүүний унага гэжярьдаг нь учиртай. Удмаараа хүний мөс сайтай хүмүүсхүндлэл сайтай, хүрээлэл өргөнтэй. Тэд голцуу удамзалгасан төрмөл заяамал хүний мөстэй хүмүүс. Удамдамнасан шилдэг зан араншин удавч өнгө нь үл хувирахшижир алт лугаа. Ах сайтын дүү цэцэн гэдэг билээ. Сайнсанаат ах нь сургаж сайн оюут дүү нь сонссоор цэлмэгухаантай, цэцэн билэгтэй болох ѐсон бий. Хүний сайнчанаруудыг өөрт шингээх хичээл оролдлого гаргажхураан хуримтлуулсаар мөс сайт хүн болох боломжзалуу хүн бүрийн гар хүрэх газарт хүлээж байгаа.Гагцхүү өөрөө хичээх хэрэгтэй. Хаяж гээх муу зан нададюу бий билээ, хамаж цуглуулах сайн араншинг хаанахэнээс зээлдэхэв гэдгээ сайтар бодож тунгаасан байхшаардлагатай. Сайн санаатныг бурхан дагаж, муусанаатанд чөтгөр шадарлаж явдаг гэдэг болохоор
    • бурханд ойр байх уу, бугтай нөхөрлөх үү гэдгээ шийдэхнь эрхбиш өөрийн чинь хийх сонголт.Нийгмийн байр суурь нь ямар ч байлаа гэсэн сайн авирараншинт хүн зөвхөн түүгээрээ хүндлэл хүлээмүй. Занараншингийн хүч эд баялгаас ч илүү. Шилдэг мөс чанарнь хорвоогийн итгэлийг гартаа оруулах өв хөрөнгө юм.Мөс сайт эрхэм булт олныхоо бахархал байдаг нь асчбуй галыг харахаас ч илүү тов тодхон үнэн билээ. Хүниймөс гэдэг гайхалтай эрхэм нандин чанар, хамгийн сайнонцгой шинж мөн. Аливаа юм элэгдэх хорогдох, өвөгрөхховордохын босгыг үргэлж алхаж байдаг бол мөс сайтынхүн чанар мөлийж хорогдоно, элэгдэж хуучирна гэжүгүй билээ. Хүний мөстэй хүн бусдын төлөө өөрийгөөзориулахад ямагт бэлэн. Бусдад туслах нь тэднийзаяамал ариун үүрэг мэт. Тэдний санаа сэтгэл нь хүнийтөлөө байнга хөглөгдөж байдаг. Тэд ямар ч үед түшижтулах, найдаж хандаж болох найдвартай хүмүүс. Итгэлдаах эрхэм хүн. Хүний итгэлийг хүлээнэ гэдэг амаргүй.Итгэж явсан нөхөр нь итгэл алдах шиг аймаар зүйл энэхорвоод үгүй. Хүний халуун цэвэр сэтгэл рүү хүйтэнбохир ус цацаж буй мэт итгэсэн хүн нь худалдах шигаюултай дайсан үгүй. Харин мөс сайт хэзээ ч, хэрхэвчийм үйлдэл хийдэггүй юм. Хүний мөстэй хүмүүс бусдадтусалснаа мартаж, харин бусдын тусыг үргэлж санажбайдаг. Тэд хүний хийснийг үнэлж, өөрийн хийснийгчамлах хачин гэмээр зантай ч хайрлахгүй байхынаргагүй, онцгой хүмүүс.
    • Ядарсан нэгнээ түшин тулж, зовсон нөгөөгийнх ньзовлонг хуваалцаж, тус дэм хэрэгтэйд тусалж дэмнэн,урагштай ахицтайг нь урмаар тэтгэж байдаг нь мөссайтуудын нийтлэг шинж. Зовох цагт нөхрийн чанартанигдана гэх үг монголчуудын нөхрөө таних шалгуурүг. Чадал бололцоотой мандаж явахад ч, чадруубололцоогүй гундуу үед ч нэг л аашаараа, байсантөрхөөрөө хандах нь мөс чанар сайтын төрөлх занбөлгөө.Мөстэй хүн ширүүн хатуу үгээр нөхдийн сэтгэлийгсандаагаад байдаггүй, сэтгэлд шингэх үнэн үгтэй. Зөвитгэл баримтлалтай. Эрүүл саруул сэтгэлгээтэй. Ихэдхичээнгүй, илүү дутуу авиргүй. Гүйлгүү хэрсүү ухаантай.Шилдэг авир араншин асар их нөлөөлөх хүчийг өөртөөагуулж байдаг. Сайныг дагавал сарны гэрэл гэж ярьдагнь ийм учиртай. Тэд шилдэг сайн чанаруудаараахүмүүсийн хүндлэлийг хураан цуглуулж чаддаг юм.Тэдний үйлдэл, хөдлөл бүхэн чухам энэ үнэнийгбатлахын тулд төрсөн мэт байх нь үзтэл бахархам,өгүүлтэл бахдам.Цаг хугацаа, цаг үе хүний мөсийг шалгана. Цөвүүн цагхүний мөс чанарт цөв суулгах нигууртай. Жинхэнэ ясмөс сайтай хүн цагийн саальтад ааш зангаа хувиргахгүй,авир араншингаа өөрчлөхгүй ээ. Цагийн аясаар өнгөтөрхөө хувилгаад байгаа бол уг язгуур нь тийм байжээгэж л ойлго. Сайтар халхалсан багтай байсныг нь цаг үехуу татан хаяж байгаа болохоос цаг үе хүний мөсийгтэгтлээ өөрчилж байгаа биш байж магад. Ер нь улааныг
    • үзээд урвагнах, шарыг үзээд шарвагнах нь сайны шинжогт биш.Хүний мөс чанар муудаж байна гэж хавтгайдаа ярихболж. Олны үг ортой гэдэг. Тийм бол юутай их харуусал.Хүн мөсөө алдуул мал шиг өөрөөсөө дайжуулжболохгүй, алдаж гээх ѐсгүй гэдгийг дотор сэтгэлдээшившин шивнэн хэлж байх хэрэгтэй. Яагаад гэвэл хүниймөс хэмээх аугаа их, ариун тунгалаг орон зайд хүнбайхын гол үнэт зүйлс чандмань эрдэнэ мэтхадгалаастай байдаг юм. Хүний мөсөө гээгээгүй хүнбусдын өмнө нүүр бардам, олны дунд толгой цэх алхана.Бусдаас ичихгүй, хүний нүүр эгц харахтайгаа амьдарнагэдэг бол хүний нэр төрийн хамгийн наад захын хэмжүүрбилээ.Би ч хүнээ алджээ, хүний мөсөө гөвж гүйцлээ гэж бодожчадаж байгаа бол муу биш, харин ч боломжийн бодол.Чиний толгойд хүний мөсөө сэргээх саруул ухаан урсанорж ирж байна гэсэн үг. Зүүний сүвэгчин чинээ нүхээр чнарны гэрэл тусдаг шиг дотор сэтгэлд чинь итгэлнайдварын дөл бадарч эхэлж байна гэж сайнаар бод.Сайн мөс чанараа эргүүлэн авчирч чадаж байгаа чамайг"харах гээд зовхи нь даагдахгүй" байсан ойр тойрныхончинь бахархалын харцаар цоо ширтэхийг мэдрэнэаяндаа^үд хардаг хирнээ толины тусламжгүйгээр духаахарж чаддаггүйтэй адил хүн гэмээ мэдэхгүй байх ньтүгээмэл. "Өрөөл бусдын алдаа мадаг нүдэнд шуудтусдаг бол өөрийнхөө алдаа мадгийг олж харах хэцүү.Өөлж бусдын нүглийн цууг, дорхноо л тараачихдагмөртлөө өөрсдийнхөө нүглийг бид, гартаа буй даалууг
    • нуух мэт хав дардаг билээ". Тийм болохоор нөхрийналдаа мадгийг нүүрэн дээр нь шууд ил хэлж сур. Үнэн үггашуун ч гэсэн эм гэдэг шиг тус болно. "Алаг эрээнхорвоод, амьдарч ажиллаж явахын цаг дор алдааг хэлж,нүглийг зааж, дутагдлыг илчилсэн ач буянтай тэрхүнийг сэтгэл зүрхэндээ биширч, аль эрт нуусанэрдэнийг олж өгсөн хүнтэй адилтган хүндэл" гэжсургасан ухаантны үгийг амьдралдаа хэвшүүлжхэрэгжүүлэхийг хичээгээрэй.Хүний мөсөө гээхгүй амьдрах шиг аз жаргал хүй хорвоодүгүй билээ. Мөс сайтын мөр цагаан.
    • Хүн чанар2007 оны 08 сарын 29"Байгаль дахь хамгийн агуу гайхамшигт зүйл бол хүнюм". Гэрэлт орчлонд мэндэлсэн хүн болгонд тэнгэрбурхан хүн чанарыг дутаалгүйгээр хайрладаг билээ.Хүндрэл бэрхшээл, зовлон гуниг, дутуу гуцуугийнзүдгүүр, тогтворгүй цагийн ааш араншинг сэтгэлийнхатаар даван туулж, ямар ч үе, ямар ч нөхцөлд"хугараагүй ноѐн нуруутай" аж төрж, төрөлх хүнчанараа гээлгүй хүний хорвоог гийгүүлсээр утгатөгөлдөр амьдрах сайн хүмүүс онцгой бахархам,олондоо үлгэртэй. Тэд үнэхээр аз жаргалтай. Хүнчанараа гээгээгүй хүмүүн чухам аз жаргалтай ажээ. Энэзамбуулинд амьд яваа цагтаа хүн чанараа гээхгүйамьдрах нь чухлаас чухал, магадгүй хүн болж төрснийутга учир ч байж болох юм.Хатуу хүтүү, эрээн бараан амьдралын бартаат замыгбүдчин туулахдаа хүн чанараа дусал дуслаар, ямхсөөмөөр хаяж гээн, нөхөж авалгүй дутаасаар төрөлх хүнчанар нь төрөл арилжиж, нүгэлт ертөнцийн сүүдэртнуугдан хоргодон амьдрах дутуу тавилан цөөнгүй хүндтохиодог. Энэ бол харамсавч үл барах үйл лай ажээ. Тэдаз жаргалын гайхамшигийг хүний дайтай амсажчаддаггүй нь харамсалтай. Яагаад гэвэл "Хүн чанарааалдсаны шарх хэзээ боловч аньж эдгэдэггүй". Аньжэдгээгүй шархтан аз жаргалыг эдлэх нь бүү хэлүргэлжийн зовлон шаналан дунд шар өдөр, бор
    • хоногийг гунигтайхан өнгөрөөх нь ойлгомжтой. Хүнчанар гэдэг нь хүний сэтгэл, үйлдэл дэх сайн сайханбүхний цогц, хэм хэмжээ юм. Хүн чанарыг хуульчлантогтоож, тунгаар хэмжиж, жингээр тодорхойлжболохгүй ч амьдралын бичигдээгүй хууль хүн чанарынүнэлгээг алдаа мадаг багатай тодорхойлж өгдөг ньбодитой юм. Хүн чанараа гээгээгүй тэр эрхэм хүн, хүнийдээд билээ. Хүн чанарыг алдагдуулах элдэв сорилтыгсөрөн зогсч, даван гарч чадсан нугарашгүй туйлбартайхүн л бусдын хайрыг хүлээж, хүндлэлийг олж, дуулимхорвоод дуурсах алдартай үлдэнэ. Амьдрал баян,жаргал зовлон хослон байдаг болохоор жаргалдааташуурч хүн чанараа алдах нэгэн байхад, зовлондсөхөрч хүн чанараа баллах нөгөө нь тааралдана.Жаргал даахгүйн зовлон гэж бий. Гадна талаас ньхарахад сүрлэг сайхан модыг дотор талаас нь өмх идэнгундуулан доройтуулдагийн адил гаднаас нь харахадюугаар ч дутаагүй, нүд булаам хайр татам залуусын хүнчанарыг дотор талаас нь сэхүүн амьдралын хөгц идэнсэвтүүлсэн байдаг нь халагламаар. Хэтэрхий тансагамьдрал хүн чанарыг өгөршүүлэн өмхрүүлдэгийг чадалбололцоондоо эрдэж яваа залуу хүн бүр санаж сэржбайгууштай. "Алган дээр бэлхнээ чулуудаад өгсөн азжаргал гэдэг аюултай, бүү автугай". Бага залуудаа"ѐстой хөөрхөн хүүхэд" байснаа өнгө мөнгө, эрх мэдэлдхууртан хүн чанараа гээж орхин томорсоор "ѐрынмуухай амьтан" болох ч учрал бий. Мөнгө гэдэг адтай.Нанчид ахиу хүртдэг хүмүүс архинд донтдогийн нэгэнадилаар мөнгөнд хэт шунавал донтон, хүн чанараа
    • алдах аюултай. Мөнгөнд шунан дурлаж, олсон хэдийгээбуруу зүйлд заран замарвал хүн чанар сэвтэх зам руухальтран гулсан орох болно. Өчигдөрхөн сайнхүмүүжилтэй, боловсон мэт байсан хүмүүс араатнышинжтэй, шуламын төрхтэй, хуурч дээрэмдэхэд бэлэнэтгээдийн дүрд нүд ирмэх зуур хувилах нь хүн чанарааалдсаны шинж. Тэд нүдний өмнө цатгалан ихэмсэгцарайлан төрөл арилжиж, нүглийн эзэд болон тодрох ньхарамсмаар. Ийм муу юмны ад шүглэсэн хүмүүсийн харцнь хүртэл нэг л ондоо, харваас хуурамч, хорон муусанаатай, бүхнийг үл тоомсорлож, өөрсдийгөө хэтдөвийлгөсөн, цаанаа л нэг чөтгөрийн гэмээр төрхтэйболж догширдог. Өөрийн хэрэг бүтэж байвал өөрбусдынх хамаагүй гэж үздэг болсон бол хүн чанар чиньхол орхигдон хаягджээ гэж мэд. Хүмүүс өөрсдийнамьдралыг гэрэл гэгээтэй болгохын төлөө хичээнзүтгэхийн зэрэгцээ өрөөл бусдын амьдралд өөрийнхөөсүүдрийг унагахгүй байхыг чармайх хэрэгтэй аж.Эрх мэдэлд бялууран, түүний боол болсон хүмүүс хүнчанараа хүсэшгүй муухайгаар доройтуулдаг. Гагцхүү эрхмэдэл, ямар ч үнээр хамаагүй олж авсан эрх мэдлээс өөрюм бодолгүй ангасан мал ус руу гүйж байгаа шигзүтгэвээс хүн чанараа хөсөр хаяж орхино. Ер нь эрхмэдлийн амтыг мэдэрсэн хүн баланд дурлах зөгий мэттүүнээс буцдаггүй гэдэг. Эрх мэдлээ хуулийн гадуурашиглагчид хуулийн дээгүүр алхан байж хүсэл шуналаагүйцэлдүүлнэ. Тэдний эрх мэдлийн хадуурын ирэнд гэмзэмгүй, мөрөөрөө хүн ард хуурай өвс адил хяргууланхохирох нь түүнд юу ч биш мэтээр хүн чанар нь
    • доройтдог. Эрх мэдлийн залуур дээр суугаа хэн боловчтүүнийгээ буруу тийш нь залваас бусдад нөхөж баршгүйгай тарьж, өөрийн хүн чанарыг шавар шавхайтайхутгана. Хүн чанар нь сэвтсэн хүн цээжиндээ байнгазовиуртай явдаг. Энэ зовиур нь хүнлэг чанараасэвтүүлсэн тэр цаг мөчийг эргэж дурсах тутам хүндрэншаналгана. Хүн чанараа гээсэн этгээд энэ яваа насныхаанамтарт адгийн муугийн тамга даруулдаг ньхарамсалтай. Адгийн муугийн "хар тамгатай" хүмүүсийнгол шинж нь шунал юм. Тэгэхдээ бүр арвич хямгач чбиш, тооцоотой ч биш, харин төрсөн эхээ ч мөнгөнийтөлөө худалдаж чадах гаж шунал. Ийм төрлийнхүмүүсийн хүн чанар шалдаа унаж, өөрийгөө тамланзовоох түвшинд хүрэх нь элбэг. Тэд буруу замаармөнгөжих, дахин дахин луйвардан цуглуулах шуналтхүсэлдээ бүрмөсөн автан уусаж, өөрөөсөө ч бүхнийгхарамлан, хав дарна. Эд нар мөнгөөр эрх мэдэл олжавах, улмаар эрх мэдлээ мөнгөөр аргамжиж авахыгхүснэ. Мөнгөнд мөргөн сөгдөж, эмэгтэй хүнийг хайрлаххайр хажууд нь исгэрээ мэт хоосон санагдахуйц тачаан,хамаг хайраа мөнгөнд зориулна.Шунал бол бурханы ном сургаалд ч, хүний ѐсонд ч харш,сэтгэлийн өвчин. Шунаг хүн тачаангуй халуунаархайрлах чадвартай ч түүний энэ хайр нь бурханыбүтээсэн бусдыг хайрлах ариун ѐсноос тэс ондоо, гажуудбайдаг. Шуналтан бурханы талаар өөд уруугүй ярьж,тэр ч бүү хэл бурханы сургаалиас ишлэл аван цэцэрхэж,бусдыг зүй ѐсоор амьдрахад сургамжлах боловчжинхэнэ бурханд биш, өөрт нь эрх мэдэл, баялгийг
    • дуудан авчрахыг мөрөөдөн буй "мөнгө хэмээх хуурамчцаасан бурханд" сэтгэл итгэлийн угаас хайртай болсонбайдаг. Тэд яваандаа нүглийн тулам болно. Мөнгөтэй,эрх мэдэлтэй, удирдах байр суурьтай эдгээр нүгэлтнийучруулах хор хөнөөл хэд дахин, үсрэн дүүлэн өсдөгучраас нэн осолтой. Шуналын гаж дон, хомхой сувьдагсэтгэл нь хүн чанарыг доройтуулан мөхөөх аймшигт хормөн тул түүнийг хар дарсан зүүдэндээ ч үзэхгүй тайванамьдрах эрүүл бодол залуу хүн бүрийн ухаан санаандмөнх хадаастай байг.Юу ч тохиолдлоо гэсэн хүний үнэргүй новш гэжхэлэгдтэлээ хэтэрхий доош унах хэрэггүйг хүн байна дааэрхбиш бодож явбал зохилтой. Сэвтсэн хүн чанарыгбурханы гэсгээл ч гэж нэрлэх нь бий. Хүн чанараасэвтээснийхээ төлөөх гэсгээлийг амьд ахуйдаа хүртдэгнь тойрон өнгөрөхгүй, дайран гарах гунигт тавилан юм."Хэнийг ч үл ойшоон, хэнийг ч үл тоомсорлон, хүнбүхнийг буруутайд үздэг тийм хүмүүсийг та сайтаражвал тийм л хүмүүс хэнд ч тоогддоггүйг мэдэх вий".Яагаад гэвэл тэд хүн чанараар тун дульхан болчихсонбайдаг юм. Хүн чанараар дульхан хүмүүс хүндлэлхүлээнэ гэж үгүй, хэнд ч тоогдохгүй, хорхойд идэгдэнөгөрч хатсан ганц мод шиг торойн хоцорно. Тиймболохоор л хүн чанараа яасан ч сэвтүүлж болохгүй гэжхэлээд байна.Хүн чанар нь хүнд заяасан өндөр дээд чанар билээ.Нинжин сэтгэл - хүн чанарыг тэтгэх ширгэшгүй ундарга.
    • "Нинжин сэтгэл бол зөөлөн, намуухан эрхэм чанар юм".Зүйрлэн хэлэх юм бол эхийн сэтгэл л гэсэн үг. "Нинжинсэтгэл нинжин биш сэтгэлийг заавал ялна. Энэ бол усгалыг ялахтай адил. Харин эдүгээгийн нинжин сэтгэлгаргагчдыг хараад байх нь ээ, нэгэн дусал ус барьчихаадасч буй нэг тэрэг модны галыг унтраах гээд байх юм".Өрөвч сэтгэл нь нинжин сэтгэл хэмээх өргөн дарданзамын эхлэл. Монголчууд зовсноо өрөвдөж, жаргалыгбилэгдэн "жаргал зовлонгоо хуваалцах" хэмээн ѐс зүйнгүн ухааны ундаргыг тодорхойлдог. Энэ нь ардын гүнухааны торгон шүүлтүүрээр шүүгдэн тунгаагдаж, олонүе дамжин зөвхөн хэлэгдэн яригдах биш, хэвшүүлэнхэрэгжүүлж ирсэн ѐс зүйн хэм хэмжээг тодорхойлогчхэллэг болон хөдөлшгүй тогтсон авай. Адам Смит ѐсзүйн гүн ухааны эхлэл суурийг "зовлонг хуваалцах" гэжнэрлэсэн. Тэгвэл түүнээс аль эрт дорнын нэгэн гүнухаантан "Нинжин сэтгэлтэй хүн зовж шаналсан хүнийгхэзээд өрөвдөнө" гэж хэлсэн байна. Хүн чанартай эрхэмхүн өрөвч, нинжин сэтгэлтэй байх нь маргашгүй үнэнбөлгөө. Орчлонг харах нүдээ хайрлаж,хамгаалдагийнхаа адилаар орчлонд хүн болж төрснийутга учир болох хүн чанараа хадгалж, хамгаалж явцгаа!
    • Номтой нөхөрлөе2007 оны 09 сарын 12- Хүүхэд, залуус та нар ухаантай байхыг хүсэж байна уу?Үнэхээр хүсэж байгаа бол...- Хүүхэд, залуус та нар мэдлэг, эрдэмтэй байхыг хүсэжбайна уу?-Хүүхэд залуус та нарт мэдэхгүй, чадахгүй зүйл их байнауу?Хүүхэд залуус, багш сурган хүмүүжүүлэгчид эрдэмномын гэрэлт өргөөндөө цуглан буй цаг мөч дор номтойнөхөрлөх тухай бүхний мэдэх сэдвээр ярьюу гэжзориглов.Одоогоос нэг мянга нэг зуун жил гаруйн тэртээ цаасандээр хэвлэгдсэн анхны ном манай өмнөд хөршидгарснаар соѐлын асар их хөгжлийн эхийг тавьсан гэгээнтүүхтэй. Номын нэр нь "Алмаазан судар". Энэ үеэс номхэмээх аугаа гайхамшиг хүн төрөлхтний оюуныг алмаазэрдэнэ адил гэрэлтэн гийгүүлж, хөгжүүлэн дэвжүүлэххөтөч нь болсоор ирэв. Бидний үеийнхэн "ном болертөнцийг харах цонх мөн" гэдэг үгийг шүлэг мэтцээжээр хэлдэг байсан юм. Зөвхөн цээжээр хэлжцэцэрхэх төдий ч биш ном хэмээх гэрэлт цонхоорертөнцийн түмэн зүйлийг харж мэдэхийг хичээдэгбайлаа. Олон ном уншсан хүүхэд "номын сайн нөхөрболно. Түүнээсээ ахиад "Д.Нацагдорж тэмдэгтэн"болчихвол бүр ч мундаг. Номтой нөхөрлөхийг ийнхүү
    • хөхүүлэн дэмжиж, урамшуулан тэтгэдэг байж. Бахархандурсмаар зөв бодлого. Хүүхэд, залуус ном унших ньбагаслаа гэж багш нар сэтгэл зовнин өгүүлэх болов."Уншихаа боливол сэтгэхээ болино". Сэтгэхээ боливолхөгжил зогсоно. Үндэстэн доройтно.Залуу андууд минь ном амтархан уншицгаа. Гэхдээтааралдсан ном болгоныг толгой дараалан уншаад байгэсэн үг биш шүү. Хэрэгтэй номоо уншиж, хэрэг болохзүйлээ авч сурах тухай зөвлөж байна. Ийм чадварыгномтой найзалсан залуу хүн болгон аяндаа чадамгайэзэмшинэ. "Ертөнцөд сайхан ном олон байдаг. Гэвчтэдгээр нь гагцхүү түүнийг уншиж чаддаг хүмүүстсайхан юм". Ном, шимтэн дурласан, уншиж нөхөрлөсөнхүндээ юугаар ч орлуулашгүй үнэт эрдэнэс. Тиймээс чаугаа их В.Шекспир "Ном надад хаан ширээнээс илүүүнэтэй" гэж хэлсэн биз ээ.Хүүхэд, залуус та нар ухаантай байхыг хүсэж байна уу?Үнэхээр хүсэж байгаа бол номтой хамгийн ойр шадарланнөхөрлө!Ухаан далай номноос эхтэй. Ном хэмээх хөлөг онгоцондтухлан сууж ухааны хөлгүй далайгаар хүссэнхэмжээгээрээ хөндлөн гулд зорчин, цэнгэлийг эдлэхболомж өдгөө залуу хүн бүрт тэгш заяасан байна. Энэболомжоо дүүрэн ашиглацгаа. "Ном бол эрин цаг гэгчдавалгааг дамжин үеэс үед уламжлан хүргэх эрдэнийначаа тээсэн оюун ухааны хөлөг онгоц мөн" гэж гүнухаантан Ф.Бэкон хэлсэн. Эрдэнийн ачаа тээсэн оюунухааны энэ хосгүй хөлөг онгоцны зорчигч байж
    • чадахгүйгээр бага, залуу насаа илээвэл чиний амьдралбүхэлдээ утга учиргүй, баяр цэнгэлгүй өнгөрнө.Хүүхэд, залуус та нар мэдлэг, эрдэмтэй байхыг хүсэжбайна уу? Ном дотор ариун эрдмийн тариа будаахалиуран шаргалтан найгаж байдаг юм. Болц нь гүйцсэнтэрхүү тариа будааг гагцхүү номын садан болсон ухаантхүн л хурааж нөөцөлж авна. Номноос мэдэхгүйгээ олжмэднэ. Сонсоогүйгээ сонсоно. Амьдралын гэрэл гэгээ,эрээн бараан бүхнийг ном чамд таниулна. Ухаарал өгнө.Тунгааж эргэцүүлэх, жишин харьцуулах, ургуулан сэтгэхзай цэнэгийг номноос хураан цуглуулна. Гоо сайхныүлэмжийн таашаал хүртэнэ. Ном шинжлэх эрдмийнмэдлэг хайрлана. Номонд байхгүй юм гэж үгүй.Ном хүн төрөлхтний яндашгүй баялаг. Өмнө өрөөстэйбайгаа хоолыг харж суугаад цаддаггүйтэй адил хажуудөрөөтэй байгаа номыг харж суугаад тусыг эс олно.Хоолыг идэж байж цаддагтай адил номыг уйгагүй уншинсудлаж байж л эрдэм мэдлэгийг чамбай хуримтлуулжавна. Ном, нөхөрлөсөн бүх хүнийхээ багш нь юм. "Багшгэдэг бол залуу оюуныг соѐн гийгүүлэгч юугаар ч сольжболшгүй нарны шим тэжээлт туяа" байдаг билээ. Хүн бүрбагштай. Багшийн багш нь яах аргагүй эрдмийн ихдалай - ном гэдэгтэй хэн маргах вэ?Хүүхэд залуус та нарт мэдэхгүй, чадахгүй зүйл их байнауу? Мэдэхгүй, дутуу бүхнээ номноос асуу. Бүгдийг ойтойнд чинь ортол хэлээд өгнө. Нэгэн гүн ухаантнаасхэрхэн их эрдэмтэй болсныг нь асуухад "эс мэдсэнээ биичихгүй асуудаг байсан" гэж хариулжээ. Юм мэдэхгүй
    • байна гэж ном хэзээ ч чамайг элэглэн шоолохгүй. Чиний,мэдэхгүй байсан тухай хэнд ч өөнтөглөн ярихгүй. Гэсэнхэрнээ дутуу дулимаг бүхнээ ичиж зовохгүй, залхуурчназгайралгүйгээр асууж, шимтэн уншваас бүхнийггүйцээн хэлж, гүйцэд туслах нэвтэрхий суутан ганцханном билээ. Баян ядуу, хөгшин залуу, эрэгтэй эмэгтэйялгалгүй хүн бүхний оюуны хэрэгцээг ижил тэгш хангажчаддаг алагчлалгүй шударга мөртлөө шавхагдашгүйундаргат эрдмийн эх булаг бол ном. "Номын утга ньтэнгэр мэт агуу, дэлхий мэт өргөн, далай мэт гүн. Номыгунших нь тэнгэрт нисэж, дэлхий тойрч, далайд хөвөхмэт..." гэж ардын уран зохиолч Цэндийн Дамдинсүрэнгуай зүйрлэн хэлсэн байна. Тэнгэрт нисэж, дэлхийгтойрч, далайд хөвөхийг хүсэмжлэх омголон дэврүүнзалуу насны чинь онгод хийморийг хөглөгч агуугайхамшиг ном мөн тул салшгүй сайн анд нөхөр чиньчухам ном байх учиртайг сэтгэл зүрхэндээ гүн баттогтоож авцгаа.Ном бол мэдлэг, мэдээллийн цоож цуургагүй алтанавдар. Түүнийг онгойлгохыг хүссэн хүн бүрт гэрэлцацруулан хавхагаа дэлгэж, хавтсаа нээн, үнэтэрдэнэсээ үнэ төлбөргүйгээр нүдний чинь өмнө мишээнтолилуулах болно. Дураараа уудлан, чадлаараахүртэцгээ. Номын ид шидийг амсаж мэдэрсэн хүнСоломон хааны нуусан эрдэнэсээс илүү баялгийгэзэмшиж, Монте Кристо гүнгээс баян болсондоо хөөрөнбаясч, хөгжин бахдах нь урамтай.Илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл номын санд морилонтухлаарай. Номын сан бол өмнөх үе, одоо цагийн оюун
    • ухааны дархчуулын туурвин бүтээсэн мэдлэг оюуныдээжис хадгалаастай ариун номын газар орон, хүнболгонд нээлттэй эрдэм мэдлэгийн сан хөмрөг, ирээдүйдхураан үлдээх дээдийн дээд өв хөрөнгийн ордон мөн.Залуус та нар хамгаас түрүүн, хэний ч урилга заллага,шахалт шаардлагагүйгээр яаран очих саруул өргөө ньномын сан болсон цагт тэрхүү гэгээн саруул өргөөндтоосонд дарагдан цагийн аясаар шарлан хэвтэх номхэмээх ид шидтэн мэдлэг боловсролын гэрэлт оргил өөдзамыг чинь заан найдвартай хөтлөх болно.Өөрөө уранхай, нөхөөстэй дээл эгэлдэргэлэх мөртлөөгэртээ байх ном судраа торго хоргойгоор баринтагландээдэлдэг судар номын өндөр соѐлтой монгол түмний үрсад гэдгээ хүүхэд залуус та нар үргэлж санаж, сайнуламжлалыг тасалж болохгүй гэдгээ эгнэгт ухаарч яваххэрэгтэй. Ямар ч хүн хэрэгцээнийхээ хэрээр ашиглажболох үнэт зүйлс ном шүү гэдгийг эрхбиш мэдэж, мэдрэхцаг болсон. "Хүн төрөлхтний бүх амьдрал номонд хуранцуглажээ. Овог, аймаг, хүмүүс, төр мөхөж байхад ном лхоцорч үлддэг. Ном бол хүн төрөлхтний хамт өсч,номонд оюун ухаан донсолгосон хамаг сургаал тогтнож,зүрх догдлом хүсэл эрмэлзэл шингэжээ." Шилдэг сайнном туурвин, оюуны сац суварга босгосон ном бүтээгчухаантан мэргэдийг хүндлэн дээдэлье. Шимтэн уншиж,ширээний болгон хэрэглэх номыг зохиогчид нь өнөө,ирээдүй үеийнхэний өмнө зүйрлэх ижилгүй гавьяатүйлсийг бүтээн, оюуны өв болгон үлдээж байгаа мөнхөддурсагдах буянтнууд. Тэднийг хайрлахгүй, хүндлэхгүй,бишрэхгүй байхын аргагүй.
    • Та нарын шимтэн дурлаж байгаа компьютерийнтехнологи болон интернэт түргэн хурдацтай хөгжсөнөөр1990-ээд оны сүүлээр хүн төрөлхтөн Е-Ьоок буюу цахимномтой нөхөрлөж эхэлсэн. Энэ бол ном соѐлын салбартгарсан хувьсгал байв. Энэ гайхалтай номыг орон зай,цаг хугацааны ялгаагүйгээр уншигчдад маш түргэншуурхай хүргэх шинэ зам зурайн тодорлоо. Та нардэлхийн аль ч өнцгөөс дөнгөж хэвлэгдсэн номыг ямарнэг татвар, төлөөс, тээвэрлэлтийн зардалгүйгээр цахимхэлбэрээр унших боломж бүрдсэн. Түүнчлэн ямар ч үнэхөлсгүй мянга мянган цахим ном тараах эрхтэйинтернэтийн урьд хожид байгаагүй үйлчилгээ бийболсныг олзуурхан хэрэглэж, оюунаа цэнэглэх бүхэнднээлттэй алтан боломжийг бололцоогоороо ашиглаххэрэгтэй. Цахим ном өмнө төрсөн ах, эгч нараасаа олондавуу талтай. Хэрэгцээт мэдээллийг нүд ирмэх зуурхайж олж чадна. Цахим номыг хадгалахад илүү дутууорон зай, шүүгээ тавиур хэрэггүй. Түүнээс гадна цахимномыг бага гэрэл, тэр ч бүү хэл харанхуй орчинд уншижболно. Нүд чинь ядраад, залхуу чинь хүрвэл цахимномыг уншигч програм нь чанга дуугаар уншаад өгнө.Гагцхүү ашиглаж хэрэглэж сурах хэрэгтэй. Хүүхэдзалуус та нар компьютерт шамдан суралцахтайгаа хамтгадаад хэлийг шимтэн сурах нь зайлшгүй чухал. "Олонхэл мэднэ гэгч нэг цоожинд таарах олон түлхүүртэйболно гэсэн үг" гэдгийг битгий мартаарай.Ном уншихад гурван янз байдаг гэнэ. "Нэгдүгээртуншаад үл ойлгох, хоѐрдугаарт уншаад ойлгох,гуравдугаарт уншаад ойлгох төдийгүй бүр бичигдээгүйг
    • ургуулан ойлгох". Хүүхэд залуус та нарыг дор хаяжномыг уншаад ойлгодог, улмаар бичигдээгүйг ургууланбодож ойлгодог чадвартай болоосой гэж хүсэж энэбүхнийг яриад байгаа юм."Чин сэтгэлээсээ номыг эрхэмлэгтүн. Ном бол танызөвхөн шилдэг нөхөр төдийгүй, хэзээд хамт байх үнэнчхань мөн"."Ном дор мөргөмү" гэсэн дээдсийн сургаалийг дээдэлжявцгаая.
    • Хүн сайтыг олж нөхөрлө2007 оны 10 сарын 10Сайн шувуу модоо шилж сууна. Сайн хүмүүн хүнээ олжнөхөрлөнө гэх хуучны үг сургамжтай. Хүнийг нөхөрлөжбуй хүнээр нь шинждэг нь аль ч үндэстэнд байдагнийтлэг зүйл. Үүнийг монголчууд нөхрийг нөхрөөр ньшинж гэж хэлдэг. Хүнээ олж нөхөрлөх нь энэ яваа насныэнэгшин ижилдэх эрхэм үйлсийн оргил билээ. Нэгэнбиений нөхөр, нимгэн хувцасны нөмөр болох хүнээтаньж олох нь залуу хүн чиний хувьд амьдралдаа хийхамжилттай сонголтын нэг яах аргагүй мөн. Яагаад гэвэлнөхрийн сайнаар хүн өөдлөж, нуурын сайнаар загасжаргаж явдаг гэдэг. Хүн хүнийхээ хүчинд, загас усныхаахүчинд байдаг болохоор ийм байх нь аргагүй ээ. Нөмөрсайтай гэр дулаан байдгийн адил нөхөр сайтай хүннөмөр нөөлөгтэй байна.Алаг хорвоогийн амьдрал баян болохоор аян замынуртад ачлах сайн нөхөр таарахын зэрэгцээ аман дээрээсүрхий, ачир дээрээ базаахгүй нь ч уулзана. Тус болохнөхөр гурав, ус болох нөхөр гурав байдаг тухай дорныннэгэн сэтгэгчийн сургаал бий. "Тус болох нь шулууннөхөр, шударга нөхөр, ихийг дуулсан нөхөр болно. Усболох нөхөр нь нүүр тал засагч, зусар бялангач, цуурхайзадгай амт нөхөр болой" гэжээ. Тус болох нөхөртэй үйзайгүй найзалж, ус болох нөхрөөс үүдэн хоймрын зайбарьж яв. Дайрч давшлан буй сөргөлдөгчөөс бүү ай.
    • Чадаж байгаа үед чинь чамд бялдуучлагч найз нөхдөөсайж бай. Нөхрөө сонгохдоо хашир болгоомжтой ханд."Урьдаар тэр хүн бусадтай хэрхэн нөхөрлөж байгааг ньмэдэж авсныхаа дараа чи түүнтэй нөхөрлө" гэсэнурьдын үг ул болоогүй байна. Өөнтөглөж харсан хүнд өөсэвгүй хүн гэж үгүй. Өөлөх муу талыг нь сонжихоосооөмнө өөдтэй сайн талыг нь олж харж нөхөрлө. "Өөгүйнөхөр эрсэн хүн өнчин ганцаар үлдэнэ" гэж гүржүүдярьдаг нь ортой. Цагийн шалгуурын цаана нь гарчцаглашгүй түшигт нөхрөө таньсан бол нөхөр журмыгнөхөрсөгөөр сахих нь андын ѐсны ариун үйл болно.Нөхрийн журмыг сахих гурван зүйл байдаг гэж "Барсанхэвнэгт баатар" хэмээх алдарт зохиолыг туурвисан ШотаРуставели захиж үлдээсэн байна. "Нөхцөхөө хүртэлхамт, салж үл хагацах; харамын сэтгэлээ гээж, байгаабүхнээ зориулах; хаа холоос ч ялгаагүй зохих цагт ньтуслах".Хорвоогийн амьдрал эрээн бараан, гэрэл сүүдэртэй,жаргал зовлон ээлжлэн, эрээлжлэн ирж, буцдаг нь хэнхүний дайран өнгөрөх зам. Жаргалтай үед ойр байсаннөхөр зовлон зүдгүүрт орхихгүй цуг хамтдаа бол тиймхүнийг чи эрхэм нөхрөө гэж бод. "Биднийг нарандявахын цагт хуурамч нөхөд сүүдэр мэт бараадан явна.Харин сүүдэрт орохын цагт хаяж алга болно". Иймхуурамч нөхдийг эрт танивал сайн, эртхэн холдвол бүрсайн.
    • Өгөө аваан дээр суурилсан нөхөрлөл өнө удаантогтохгүй. "Өөрийн үйлийг бүтээх төдий нөхөрлөх аминчхүнтэй өнө сайтар ханилан явахад ер бэрх" гэж биднийөвөг дээдэс анхааруулж хэлснийг өнөө цаг үед бүр чилүү санууштай. Хэлсэн үгийг чинь хадгалаад явах, хийхүйлийг чинь дэмжээд өгөх, хэзээ ч, хаана ч найдажболох итгэлт хүнтэй нөхөрлө. "Итгэлгүй нөхрөөсилэрхий дайсан дээр" гэж англичууд ярьдаг нь дэмий үгбиш. Итгэсэн нөхөр инээсэн дайсан болох нь бүр чаюултай. Өдөр бүр адилгүй, нөхөр бүр тэгшгүй болохооритгэлгүй нөхөртэй үг бүү зөвлө, итгэлт нөхрөөс үгээ бүүнуу. "Хүнийг танд муулсан хүн таныг хүнд муулна"гэдгийг ямар ч эргэлзээгүй бодож яв. Нөхөр ѐсныхарьцаанд зэмлэх үгний ил нь дээр, магтах үгний далднь дээр байдгийг бас санаж явахад илүүдэхгүй. Хамгийнгол нь "Үг хэлээр биш, үнэн сэтгэлээр нөхөрлө". Овхэрэглэн итгэлийг олоод, ольж түйвээх хуншгүйэтгээдээс оройтоогүй дээр нь зайгаа барь. Нүүрэн дээрнь долоох нь холгүй долигонох мөртлөө нүүрнээс далддооглон даажигнах дорви муутай хүнтэй дотночилонбүү ойрт. Буруу үйлдэлт нөхдөөс бүр хол бай. Хэлэх ярихнь бурханы сургаал мэт, хийгээд эхлэхээрээ буг ч хийжзүрхлэхгүй үйлдлийг сэдэгчид хэзээ ч чиний нөхөр биш. Хийдэг, хийдэггүй хоѐр нөхөрлөхөд хэцүү, нэгголонд бэхлээд хос дугуй болон эргэхгүй,нэг буулганд оруулаад хамтад нь зүтгүүлэхбололцоогүй. Бул хар чулуу үүрээд будан манант уул
    • өөд мацахтай л адил. Хийж бүтээдэг хүний дэргэд хийдэмий холхигсод ядаргаатай. Хэлж ярих нь уран цэцэнмөртлөө хийхээ болохоор араар суугсад бүтээгччанартай зөв хүмүүстэй бүтэн нөхөрлөлийг үүсгэж эсчадна. Тэнэг нөхөр тээг садаа болно. "Тэнэг нөхрөөсухаантай дайсан дээр" гэсэн үнэн үг бий. "Тэнэг хүнхарагдах гэж урд нь бултаганана. Ухаантай хүн харахгэж ард нь үлдэнэ". Тэнхлүүн яваа чамд харагдах гэжчанх өмнө чинь бултаганах тээртэй хүмүүсийг бүүанхаар. Харах гэж ард нь үлдсэн ухаантай хүнтэй нь лнөхөрлө.Ханилсан нөхрөө хамгаас дээдлэн хүндэтгэ. Нөхрөөхүндэтгэнэ гэдэг бол өөрийгөө хүндэтгэнэ гэсэн үг.Хагацашгүй сайн нөхөртөө хахир хатуу үг битгий чулууд,гал мэт халуун сэтгэлд нь мөс шиг цэвдэг үүсч мэднэ.Ханилсан нөхрийнхөө эсрэг далдуур хийсэн бурууүйлдэл хайрлаж явсан сэтгэлийнх нь илчийг хайлууланурсгаж, харлуулан гомдоох адын шидтэйг мэд. Ямар чүед найдаж болно гэж бодож явсан нөхрийн явдал ньхувирч, итгэл алдах шиг явай муутай яданги доройшинж нөхөрлөл ханилгаанд үгүй.Сайн нөхрөө харж саар талаа зас. Нөхрийн мууг олжхарахыг шимтэхээсээ өмнө өөрийн мууг онож тогтооншинж. Нөхрөө гомдоовол нөхөрлөлөө баллахыг сана.Нөхцсөнөө гомдоох буруу хэрэг үйлдсэн болнөхөрсөгөөр уучлал гуйх сэтгэлийн тэнхээтэй бай.Буртгаа угаавал цэвэрхэн болж, буруугаа хүлээвэл
    • нөхөрлөл батжина. Хүнтэй нөхөрлөсөн бол нэгэнзангаараа үлд. "Муудалцах сайдах нь хурдан, олонзантай хүн магад нэгэн зангаар удаан ханилж үл болох"гэж монгол ардын сургаалд өгүүлдэг. Явдал муут, хорхар ихт хүний хор санаж, яс хаясан бузар үгэнд нь ч,явган зулгуй булай ярианд нь ч битгий итгэ, бүү тоо.Итгэдэггүй юмаа гэхэд эргэлзэх сэв тогтвол эвнөхөрлөлд тань эвдрэлийн цав суухыг мэд. Муу бүхнийад шүглэж, буруу үйлдлийн овоолго сэтгэлд нь хурсанхар энергитэй нүгэлтэн ойр хавь, орчин тойрнообузарлан, үл итгэлцэл, үг сөргөлдөөн, хэрүүл уруулынхор цацаж байдаг юм. Атаанд хорлогдож, тачаалдхүлэгдсэн тийм сэтгэл муутнаас сэрэмжлэн дөлж, зайбарин холхон суу. Үг хэл нь цагаан мэт мөртлөө үйлхөдлөл нь хар хүнтэй үй зайгүй ойртвол үйлс чиньхазайж, үйлдэл чинь буруудахыг бод. Дотно нөхрөөурмаар тэтгэж, сэтгэлийн тэнхээ хайрлаж сурах ньнөхөрлөл батжих нэг үндэс. Хүн гар татуу, сэтгэл дутуубайхыг алийг тэр гэхэв. Гэхдээ нөхрөө дэмнэн, сэтгэлийгзасах урам магтаалын үгэндээ татуу, дутуу байж яавчболохгүй. Нөхдийн ололтыг дэмжиж, магтан сайшаахынхамт, дутууг гүйцээж, дутагдлыг хэлж өгөх нь чинийүүрэг. "Таны дутагдлыг хайж байгаа өрсөлдөгчдутагдлыг чинь нууж байгаа найзаас чинь хавьгүй дээр"гэдгийг санаж яваарай. "Гаргасан алдааг минь хэнзөвөөр хэлнэ вэ тэр миний багш. Хэрэг явдлын миньүнэнийг хэн шударгаар тэмдэглэнэ тэр миний нөхөр,
    • надад хэн зусарднав тэр миний дайсан" гэсэн дорнынмэргэн үг хэн нөхөр, хэн дайсан болохыг ялгаж танихадтусална. Шүүмжлэл, санамжийг сонсож сурах нь чухал.Сонсоод өнгөрөх биш сортоотой тусгаж авах нь бүр ччухал. "Зөв үг хэлэхэд зөрж туйлах буруу". Гар гарааугаадагтай адил хүн хүндээ тусалж, дэм дэмэндээхорвоог туулна. Хүн сайтыг олж нөхөрлөвөл хүнийхорвоод магнай тэнэгэр, магад жаргалтай амьдарна.
    • Сэтгэл ариун бол үйлс ариун2007 оны 11 сарын 13Түмэн зүйлээр эрээлжлэн эргэлдэх санаа бодолдоо хортсэтгэл үүсгэхгүй байвал үйлс заяа чинь үргэлжид өөдөө,өөрийгөө зовоохгүй, өрөөлд гай болохгүй амгаланжаргаланг бүтээнэ. Ариун сэтгэл гэдэг нь бузар буртагороогүй шүүдрийн ус шиг тунгалаг сэтгэл болой. Аливааюмс үзэгдлийг сайн талаас нь, зөв зүгээс нь бодожтунгааж байдаг нь ариун сэтгэлтний гол шинж. Ариунсэтгэлтэн бусдын сөргүү бодолт сэтгэлийн өчлийгөөрийн эерэг санаат итгэлийн шүүлтүүрээр дамжууланхүлээж авдаг юм. Тиймээс түүнд муу муухай, бузарбуртаг шингэн хорлодоггүй, усны гадарга дээр дуссантосны дусал мэт ил ялгаран, тусдаа хөвдөг билээ. Хүнмуу үг хэлсэн ч ариун сэтгэлтэн сайн талаас нь бодожхүлээж авна.Зовлон шаналан миний буруу үйлээс үүдэн гарлаахэмээн ойлгон бодох мэргэд тун ховор байдаг гэсэн.Харин ариун сэтгэлтэн бурууг бусдад тохохгүй өөрөөсөөэхлэн хайж, өрөөлийн зовлонг нимгэлдэг. Ариунсэтгэлтэн ойр тойрныхноо сэтгэлийн зовлонд унагантарчлаадаггүй. Бусдын зовлонг өр зүрхнээсээ хуваалцахзаяамал үүрэг түүнд ногдсон мэт бодож, үйлдэж явдагюм. Далайн гүнийг хэмжиж болно. Ариун сэтгэлийнгүнийг хэмжих аргагүй, хязгааргүй уужуу уудам бөгөөдгүн гүнзгий билээ. Зэрлэг араатнаас илүү муу нөхрөөсайж яв. Яагаад гэвэл зэрлэг араатан биеийг гэмтээнэ,муу нөхөр сэтгэлийг шархлуулна. Сэтгэлийн шархыг
    • анагааж эдгээх хэцүү. Хүний баян хоосон ньхөрөнгөндөө биш дотоод сэтгэлдээ байдаг гэдэг. Дуусчдундаршгүй, элэгдэж хорогдохгүй хур баян хүн болариун сэтгэлтэн. Хүн биеийн хирээ байнга үрж савандажугаан цэвэрлэх мөртлөө сэтгэлийн буртгаа цэвэрлэхгүйхир дагандаа баригдан хүлэгдэн амьдрах нь туйлаасбуруу. Ариун сэтгэлтэн дотор сэтгэлээ цаг үргэлжариусган цэвэрлэж явдаг юм. Гар нь цэвэр мөртлөөсэтгэл нь бохир хүн байх. Гарын бохирыг угаахад амар,сэтгэлийн бохирыг цэвэрлэхэд хэцүү. Хүн болж хүйорчлонд төрснийх ариун сайхан байх учиртай сэтгэлээадгийн муухай бөөгнөх хогийн сав шиг бузарлавалхалаглаад барамгүй харамсал. Хүнийг баярлуулбал өөртбаяр ирнэ. Сайн юм хэлэхэд муу гэж хүлээж авч байгаабол тархи толгой чинь эргэж гүйцжээ гэж мэд. Тэр хэлжбайгаа бол эсрэгээр нь хийнэ гэж бодох бодол чамайгэзэмдсэн бол үзэн ядах хорт сэтгэлдээ шатаж түлэгдэжяваагаа ухаар. Магадгүй тэр сайн санаж, хамгийн сайнхувилбарыг санал болгосон бол яахав? Хүний гэмийголж харахыг битгий шимт. Хайж төнхөөд бүр хэрэггүй.Хүнээс хэрэгтэй ашигтай, ухаантай сургамжтай зүйлийгнь олж хар. Түүний хойноос хайж хөөцөлдөж олжмэдэхийг хичээ. Өнгөрч улирсан явдлыг үе үе битгийсөх. Ялангуяа сайн бус дурсамжийг сануулж хэлснээссайн үр хүлээх хэрэггүй. Аньж ядан байгаа шархыгсэдрээн сэвтүүлэхээс цаашгүй. Сайхан дурсамжийгхарин санаа нийлэн, сэтгэлээ уудлан ярилц. Урамсэргээсэн тэр яриа урьдах замыг чинь засч, угтах
    • ирээдүйг бүтээхэд ухаан бодол сэлбэж, урам зоригнэмнэ.Ариун сэтгэлтэн муу муухай, нүгэлт үйлийг үйлдэх ньбүү хэл бодол санаанд нь байхгүй учир хэлэх ярих нь чариун цагаан. Тэд амандаа чалчаа шалигийг үл өгүүлнэ.Сэтгэл дэнслүүлэх сэрэмжгүй үгийг хаана ч хэлэхгүй.Хараалын бузар үг хэлж, гүтгэлэг гөрдлөг хийх ньбайтугай хэл ярианы санд нь ийм зүйл байхгүй. Хэл яриань ариун хүн голд нь ортол гомдох хилс бөгөөд хэлтгийүгийг хэзээ ч, хаана ч цухуйлгахгүй. Үг хэл нь ариун хүншальдир бульдир яриа хөөрөөнд ажин түжин. Үг сөржхэрэлдэхгүй, үг өөнтөглөн сөргөлдөхгүй. Хэлэх ярих ньдөлгөөн, хэн ч сонссон бахархам. Ам хэлээ ариунбайлгахыг хичээ. Зусар бялдуучийн үгнээс зайлж хол яв."Бялдууч хүний хэлэнд нь бал, сэтгэлд нь хор байдаг"юм. Залуус та нарын сэтгэл ариун, үг хэл ариун болбаясгалан жаргалан байнга дагалдана гэдэгт баттайитгэж болно. Сайныг бодож, сайхныг хүсдэг хүнийгсаруул ирээдүй угтан тосно. Бодол хүсэл нь бохирдсонхүн болохгүй, бүтэхгүйтэй зууралдана. Бодол хүсэл ньариун хүн нүгэл хилэнцийн түйтгэрээс холдон зайлж,буян хишигийг хураан, бусдын хүндлэлийг хүлээнэ.Бодол хүсэл нь ариун хүн мууд бэлэн ч сайнд найдажявдаг юм. Бусдыг өөрийнхөө эсрэг муу хэрэг бүүүйлдээсэй гэж хүсвэл бусдын эсрэг муу зүйл бүү хий.Өөдрөг итгэлтэй хүн өсөж өндийж, өөдлөн дэвжинэ."Хүчирхэгийг давж, бэрхийг гэтэлж байж хүн өсөжөндийдөг". Ариун итгэл - амжилтын угтал. Болно, бүтнэгэсэн ариун итгэлээр жигүүрлэн байж зорьсон
    • зорилгодоо зовлон багатай хүрч очно. Ариун итгэл гэдэгнь хар санаагүй, гэгээн тунгалаг итгэл. Ариун итгэл ньхор шингээгүй цэвэр тунгаамал итгэл. "Гайхахад ганцхором хэрэгтэй. Гайхах зүйлийг бүтээхэд олон жилхэрэгтэй" ч бусдад хоргүй, өөрт халгүй ариун итгэлээрзориглон зүтгэвээс гайхамшигийг ч бүтээж болно."Зүтгэл байвал зүүгээр ч худаг гаргана" гэдэг. Атаажөтөөгүй, хар хоргүй ариун итгэлийг хичээл зүтгэлтэйхолбож чадвал хийх гэснээ төвөггүй хийж, хүрэхгэсэндээ түүртэлгүй хүрнэ.Идээ ундаа ариун байх нь эрүүл явахын үндэс. Хоргүйсэтгэл, хорсолгүй үйлдлээр бүтсэн идээ ундаа ариунбайна. Ариун бусыг хэрэглэсэн алдааныхаа төлөө асарөндөр үнэ төлнө. Гай аюул, хор уршиг, аймшиг айдас,нажид зовлонгийн хаанчлалыг тогтоохгүйн үүднээс бидариун идээ ундааг дээдлэх ѐстой. Бусдад буруусанахгүй, хүнд мууг үйлдэхгүй, хов жив хорон үгсярьдаггүй, атгаг санаж мөчөөрхдөггүй, ажил үйл нь зөвхүний заяа тавилан нь ариун билээ. "Хүн болургамалархуу л юм, эсвэл ургана, эсвэл хагдрана. Гуравдахь зам гэж өгөгдсөнгүй" хэмээн орчин цагийн ихсэтгэгчдийн нэг нь хэлсэн байна. Хүн ургамал адилхагдрахгүй, ургаж цэцэглэж байхын тулд бодол санаа,үйл ажил, үйлдэл хөдлөл бүхнээ зөв авч явах хэрэгтэйажээ.Цэвэр яваа хүн цээж тэнэгэр алхана. Бодол санаа, хэляриа, хийж байгаа ажил, хэрэг явдал бүхнээ бусдынтөлөө, гэрэл гэгээт маргаашийн төлөө зориулж байгаахүний үйлс ариун байна. Хатаж ширгэсэн тойрмыг
    • шувууд хаян орхиж, хагдарч хатсан цэцгийг зөгий орхиннисч, шатаж байгаа ойгоос ан араатан зугатанхолддогийн адил ариун бус бүхнээс алслан холдохучиртай бид. Сэтгэл ариун, үг яриа нь ариун, бодолхүсэл нь ариун, итгэл ариун хүний үйлс ариун, зам мөрнь цагаан, заяа тавилан өөдөө байна гэдэгт та бүхэнитгэж найдаж яваасай гэж хүснэ.
    • Алтан дэлхийг аргаар засахаас аашаар засахгүй2007 оны 12 сарын 07Алдаа, оноог хослуулан амьдралын замыг туулах нь алагхорвоогийн жам. Алдаа нь бага, оноо нь их байжамьдрал тань утга төгөлдөр, амжилт ололт ч ахиу дөхүүхурна. Чадалтай хүн эрдүү, чаддаг хүн бардам. Баглаахүлээгүй эрх чөлөөг эдэлж, багтаж ядсан эрч хүчиндээдийлж эрдэж явахдаа дийлдэн сөхрөх тавилан угтанучирч болзошгүйг дэнслэн тунгаан санаж яв.Дийлдэшгүй хүчтэн мэт дэвж бууж явахдаа дийлдэнхурнийх буруу үйлээс дөлж буруулж явахыг хичээ.Аавын хүү аагинд дийлдэнэ. Ааг омогтоо дүрэлзэншатаж, дүүлэн хөөрөх нь сайн сайханд хөтлөхгүй. Чадажбайгаа юманд арга байхгүй гэж дэврэх, дэвэргэх аль альнь зуурдын л хөөрөл болохоос мөнхөд хөхөөх дуудлагабиш. Хөнөгөндөө багтаж ядан хөөрөн дэврэх хорслынааг хавьтснаа хаман урсах үерийн ус мэт гашуун зовлонгзөгнөн, бусдад гай тарьж, хор хүргэхдээ өөрийг чиньживүүлэн сүйтгэх гаслангийн үрийг суулган үлдээдэгюм. Гаслангийн үр цацчихаад авралын хишиг хүлээнэгэдэг нь овьѐос тариалчихаад буудай хураан авахыгмөрөөдөхтэй л адил. Ааг омгоор бусдыг дийлж чадахмэтээр сагсууравч адаг сүүлдээ хорслын аагиндаадийлдэн шалчийна аяндаа.Атаа жөтөөний ааг, аюулын хорыг ялгаруулна. "Атаатсанаа алаг нүдэнд торсон өргөс, аюулт түүнээс болжсаруул мэлмий сохорч мэднэ". Атаа жөтөөнд ааглуулсан
    • хүн өөрөө өөртөө дайсан болж, өөрийгөө тамлан зовоонамьдрах нь харамсмаар. Атаа хорсол ухаант хүмүүнийгирлэн хурцалж, ухаан муутыг илээн мохоодог эдшидтэй.Зөв замаар яваа хүнийг буруу тийш нь залж, буртагланэвдэх зүсэн зүйлийн хорлол дотроос эрх мэдэл, хөрөнгөмөнгө хоѐр эрлэг лугаа хүчтэй. "Эрх мэдэл тун амттай.Түүнээс сайн дураараа хагацдаг хүн маш цөөхөн" гэдэг.Нэгэнт сайн дураар хагацаж чадахгүй болохоор ямар чүнээр атугай байр сууриа хадгалан хоргодохыг оролдохнь тэдэнд бүхнээс чухал үйлс мэт. Эрх мэдлийн аагиндхүлүүлсэн хүн буруу үйл хийхээ бурхнаас заяасантавилан мэтээр аашлана. Эрх мэдлийн аагинд халуурчяваа хүн түүнийгээ ашиглан юу хийхээс ч буцахгүйболтлоо өөрийгөө бусдын өмнө доошлуулан,зэрлэгшинэ. Өчигдөрхөн сайн үнэлгээтэй явсан хүнөнөөгийн эрх мэдэлдээ цадан бялуурвал өглөөбаярлуулаад орой гомтгодог өөрийн байр суурьгүй,хөгийн нөхөр болон төрөл арилжина. Эрх мэдлийгбуруугаар ашиглахын хэрээр эрдэнэт биеэ эвдэндоройтуулна. Жингээсээ хүндээр цохихыг оролдох ньжижиг мөртлөө том санаатай хүний ааг араншин. "Хэтээмэдэхгүй ноѐн явахаар хэмжээгээ мэдэх боол явсан ньдээр".Буруу замаар олсон хөрөнгө мөнгө зөв замаар зарагдахнь бага. Буруугаар зарагдах мөнгө хөрөнгө бусармагүйлдлийг дагуулна. Буруу бусармаг үйл нь бие сэтгэлийгэвдэнэ. Бэл бэнчингийн аагиндаа эрдэж бярдаж эхэлбэл
    • биеэ эвдэн, хүнээ алдах аюул мөр мөшгөн даганагэдгийг бийлэгжүү хүмүүс бодож ухаарч яваг.Аавын хүү аашинд дийлдэнэ. Хүн бүхэн өөрийн гэсэнааш авиртай. Юм бүхэнд хэмжээ дамжаа хэрэгтэй.Илүүдсэн бүхэн хор болдогийн адил ааш хэтэрвэламьдралд цөвтэй. Ааш авираа өөрөө захирах учиртай.Хэрээс хэтэрсэн аашиндаа хүн өөрөө дийлдэн хүлээбаглаатай зовно. Хүний түлхүүрээр өөрийн хаалгыгонгойлгож болдоггүйтэй адил өөрийн аашаар өрөөлийгзахирах амаргүй. Илүү дутуу ааш араншингүй хүнтэйэвлэж зохицох амархан. Олон ааштай хүнтэй ойртоннөхөрлөх хэцүү. Сайхан ааштай мөртлөө саар муугсэдэгчид бий. Муухай аашлах хирнээ машид сайхныгбүтээгчид бас байна. Авьяас чадвар чамбай мөртлөөаашнаасаа болж алдагсад цөөнгүй. Ааш гэж адсагаболсон хүнээс алс холуур дөлж яв. Муухай зантай хүнмундахгүй балгийг тарина. Авиргүй аашлах нөхрөөсамжиж хурдан холд. Бар мэт явснаа хонь мэт номхрох ньбарьцгүй аашны шинж. Гайгүй намуухан байснаа галзуубар шиг авирлах нь гаж аашийн тэмдэг. Хорт могойойроос хатгадаг бол хорон ааштанд хол ойрын ялгааүгүй. Шударга үг чихэнд хатуу ч явдалд тустай болохооранд нөхрийнхөө ааш зангийн алдаа оноог алдалгүй хэлжтусал.Аавын хүү алиг шалигт дийлдэнэ. Гэрээс гадуур гэдэнгодон явдалтай хүнийг монголчууд алиг хэмээн нэрлэжиржээ. Зөв явдалт хүнийг буруу зам руу хазайхад алигшалиг зан амархан түлхэж дөнгөнө. Авир тогтворгүй хүн
    • алиг шалиг явдалд амархан дийлдэн сөхөрнө. Энэтхэггүрний эцэг хэмээн нэрлэгддэг Махатма Ганди"эхнэрээсээ далдуур өөр эмэгтэйтэй хавьтахгүй" гэжээждээ тангараглан харь газар сурахаар одож байжээ.Энэ үйлдэл тэр их агуу хүний ариун ѐс журмынилэрхийлэл бөгөөд бусдад үлгэр дууриал, сургамжболон мөнхөрч үлдсэн байна. Алиг шалиг явдал гэрбүлийг хутган үймүүлж, улмаар салж сарнихын үндэсболдог байна. Гэр бүлийн хүчирхийлэлийн нэг үндсэншалтгаан нь алиг шалиг явдлаас эхтэй. Хүнийамьдралын чухал түшиг тулгуур бол итгэл мөн. Алигшалиг зан итгэл хүндэтгэлийн дайсан, эвлэрэлзохицолын садаа. "Гунигт тавилан тэнгэрээс унажирдэггүй, харин хүний тэнэг мунхагаас үүсэн гарна".Алтан дэлхийг аргаар засахаас аашаар засахгүй. Алтандэлхийг аашаар засахаар оролдсон оролдлого бүрхумхийн тоос болон хийсч, замхарч байлаа. Аргаарзасахаар хийсэн алхам бүр амжилт олж ирэв. Аашнымуугаас салан одох хялбар, арга чарга хайж нэгдэнуулзах хэцүү. Аашны муугаар туйлан амжилт ололтынадаг эцэст хүрэхгүй. Уур уцаараар учрыг олж, учигийгтайлахгүй. Уужуу талбиу ухаанаар аргыг олбол бэрхийгдавж, сайнтай золгоно. Аашийг нь сурахаар аргыг нь сургэж бидний дээдэс сургамжилсан. Хүчээр зуун ажлыгнугалж болох ч аргаар мянган ажлыг гүйцээж болно.Ажлыг аргаар, хэцүүг эвээр шийдэж байж хорвоогийнтүмэн бэрхийг даван туулна. Ааштай хүн нэрээ барахаасалдраа мандуулахгүй. Аргатай хүн хамгийн муугаарбодож, хамгийн сайнаар хийдэг юм. Аргыг олно гэдэг
    • шударга байхын нэр. Зөвд өд шиг зөөлөн, бурууд өргөсмэт ширүүн байж шударга ѐс батжина. Ховч хүнийхоншоор урт гэдэг. Эвийг хов эвдэнэ. Ааш муутынадгийн шинж нь ховч байх. Ховчийн үгээр хоол хийжхорвоо дэлхийг засахгүй. Алтан хушуу өргөгчийн үгээражил үйлийг засна гэвэл ухаанаа уландаа чирснээсөөрцгүй. Арслан аатай ч арганд ордог шиг алтандэлхийн явдал адармаа ээдрээтэй ч аргыг олболзохицуулж болно. Уух ус олдвол хутгах шанага хэзээдолддогийн адил аргыг олбол алтан дэлхийг аяар засч,хорвоогийн алаг явдлын хойно нь гарч чадна.Аавын хүү аагинд дийлдэнэ, аашинд дийлдэнэ, алигшалигт дийлдэнэ. Алтан дэлхийг аргаар засахаасаашаар засахгүй.
    • Үгний алдаанаас үргэлж хол яв2007 оны 12 сарын 10Хүн нүүр царайгаараа ч, сэтгэл санаагаараа ч, өмссөнзүүснээрээ ч, бүхий л зүйлээрээ сайхан байх ѐстой. Хэляриагаараа бүр ч сайхан байх учиртай. "Худалчид бүүитгэ. Ховчтой бүү хэлэлц. Чалчаатай бүү учир" хэмээнНоѐн хутагт шүлэглэн сургажээ. Худал хэлэхийгмонголчууд огоорох ѐстой муу үйл, нүгэл хилэнц гэжүзэн цээрлэдэг. Худал хэлэх нь туйлын жигшүүртэйхэрэг. Бодит үнэн, чин үнэнийг гуйвуулбал худал болно."Энэ хорвоогийн бүх л зүйл үнэнээр эхэлж, үнэнээрдуусна. Үнэн бол алив бүхний язгуур, үнэн байхгүй гэжүзвэл, тэнд юу ч байх ѐсгүй" гэж дорнын сударт бичжээ."Үнэн бол үүрд оршдог, харин хуурмаг бол орших оронзайгүй" гэж өөр нэг номонд өгүүлжээ. Худлыг үнэнгүйцдэг жамтай. "Амлахдаа болгоомжтой хүнбиелүүлэхдээ сайн байдаг". Хийж дийлэхгүй ихийгамлаж сууснаас хийж чадахаа ахиухан хий. Одоо цагтамлалт нь их, амжуулдаг нь бага болж. Биелүүлжчадахгүй амлалтаас шууд татгалз. Амласнаа хийхгүй болхудалч болно. Нэгэнт худалч гэдэг нь илэрхий танигдсанбол үнэн ярьж байхад нь ч гэсэн итгэх аргагүй. Нэгхудалч нөгөө худалчаа итгэдэггүйг телевизийндэлгэцнээ маргалдах эрхэмүүдийн ярианаас түвэггүйойлгогдоно. Худалч хүний үг нь эвтэй бөгөөд донжтой.Худлыг олон дахин давтан яривал үнэн болдогийн үгэнлуйврыг тэд үнэмштэл сайн хийж дөнгөдөг юм. Үнэнүүдэнд, худал хойморт залрах цөвүүн цагт худалч
    • оодрон, хууль завхарна. Энгийн цагаан худалчийн үгинээд тохуунаас хэтрэхгүй. Эрх мэдэлтэй худалчийнүгнээс эргээд учрах хор нь их бөгөөд аюултай. Өөрт ньбуй хамгийн нандин өр зүрхний итгэлийг үгээр илбэдэнавч, үйлээр хариулалгүй мартаж, хөсөр хаян орхих ньадгаас адаг хорлол. "Үнэнийг хэдий чинээ хааж нууна,утгагүй худал үгийг төдий чинээ амилуулна гэсэн үгээ".Үнэнийг ихэсгэж байж худлыг багасгана. Ганцхан худалч биш ерөөсөө бусармаг бүхнийг дуугүй хараад суунагэдэг өөрөө түүнд гар бие оролцож байгаагаас ялгааүгүй тул худлыг сөрж, үнэнийг дуугарч байх нь таныүүрэг.Ховчийн үгийг бүү сонс. Сонслоо ч нэг чихээрээоруулаад нөгөөгөөрөө гаргачих. Ховчийн үгийг сэтгэлзүрхэндээ ойр хүлээн авч хэрэггүй. Ховтой газар хэрүүлбуглана. Хов жив уруул шүд мэт ойр дотно байсанхүмүүсийг ч уралцуулан эвдрэлцүүлнэ. Хоорондоо зайбарьж, завсар үүссэн хүмүүсийн дунд мөсөн хана босгон,хөргөн холдуулна. Зусар бялдуучдын үндсэн ажил ньхов зөөх. Ховч, ховоор хоол хийгч хоѐул таарсан тааршуудайнууд. Ороо нь ороогоороо, жороо ньжороогоороо гэдэг шиг тэд бие биенгүйгээр байжсуухын аргагүй. Ховч бялдуучид чадвар муутай учирхоолоо олж идэх, амьдрах арга нь хов зөөж зулгуйдах,тал алдалгүй гүйх. Ховч нар зусардаж байгаа хүнийхээтаалалд нийцсэн, хүсэж байгаа үгийг олж дамжуулахмөрөөдөл нь өдрийн бодол, шөнийн зүүд.Үнэмшилтэйгээр зохион ярьж, хутган үймүүлэх нь ховч
    • бялдуучдын үндсэн мэх. Ховч, хутган үймүүлэгчдийн харбалгаар улс орон үгүйрэн доройтож, бусдын идэш болжбайсан баримт хүн төрөлхтний түүхэнд бишгүйдээ бий.Ховчдын гайгаар төр самуурч, түмэн үймж байсанжишээг захаас аван дурьдаж болно. Хүмүүсийн хоорондяс хаяж дундаас нь ашиг олж амь зогоогсодыг нэрхаягаар нь мэддэг, тэдний тухай шүд зуун ярилцдагмөртлөө үгээр нь үг хийгээд байдаг нь хачирхмаар.Хүмүүсийн эргэлзээ, хартай бодол дээр нь тоглож,хагаралдуулах нь ховч бялдуучдын түгээмэл хэрэглэдэгарга.Өөрийгөө зөвтгөн, бусдыг муу хэлдэг хүнээс ямагтжийрхэж яв. Өөрийн нэгэн дутагдлыг ухаарах нь бусдынзуун алдааг олж харснаас хавьгүй дээр. Хүний алдаагхарахдаа өөрийн алдааг цуг сана. Хайрласан нүд хазгайголж хардаггүй. Гэхдээ хамгийн ойр хүмүүсийнхээ алдаасогогийг хамгийн түрүүн олж харж, онож хэлж өгөх ньчиний бусадтай хуваалцалгүй хийх ажил. Хүний тухайчамд хов жив дамжуулж байгаа нөхөр эргээд чинийтухай түүнээс таарууг ховлож чадахыг мэд. Бусдынамьдралд сөргөлдөөн, эвдрэл үүсэх арга заль зохиож,хүний тухай элдэв муу юм ярихын оронд тэднийг бүхталаас нь ойлгон уучилж, бусдын тухай ярихдаа сайнчанар, сайхан үйлийг нь хөхүүлэн дурс. Атаарханмаргаж, эв эеэ самарч явснаас бусдынхаа амжилтандбаясаж, баяр жаргалыг хуваалцан, бие биеэ дээдлэнхүндэлж, итгэж найдаж явахыг хичээ.
    • "Чалчаа хүн бусдын хайрыг татах гэж уурыг хүргэнэ. Тусболох гэж түвэг удна. Гайхуулах гэж инээдтэйхарагдана". Дэмий чалчаа яриаг дэврүүлж хөөргөх,утгагүй яриа хөөрөөнд урам өгч сонсох хэрэггүй. Чалчааяриа илэрхий хор үгүй. Яриа сунжирсаар хайран цагийгяйран хийж сүйтгэн, эрч хүчийг барна. Чалчаа үг үнэндхөтлөхөөсөө илүү төөрөгдлийг тэтгэнэ. Чалчин ярьжцэцэн болохгүй. Бусдыг муу хэлэн чалчиж, өөрийг чиньмагтан чалчигчийн үгийг аль алийг нь бүү сонс.Өглөөний нарнаар анд нөхдөө доромжлон чалчиж, үдэшорой өршөөл хүсэн нахилзах хүнд итгэх аргагүй."Чалчаа хүн бол хэн бүхний уншиж болох ил захидалмөн". Хээрийн үгийг гэрт бүү хэл, гэрийн үгийг бусдадбүү хэл гэсэн сургамжтай үг бий. Чалчаа хүн гэрийн үг,хээрийн үгээ ч ялгаж салгахаа больдог юм. Шалихгүйбороо шавхай уддаг бол чалчаа яриа үер буулгаж чмэднэ. Чалчаа яриа бол хүнд суусан гэм согогийнсүйтгэл багатай нэг илрэл юм. Нөхрийн гэмийг засахадтусал. Хэт их чалчаа болчихоогүй дээр нь хэлж ярьжхязгаарла. Хожуудсан тусламж хэнд ч хэрэггүй. Дараагэж юуг ч бүү хойш тавьж бай. Хойш тавснаас хожно гэжүгүй. Өөлөх согогтой нөхөртөө өгөөмөр сэтгэлээр тусал.Өгөөмөр байна гэдэг ихийг бус цагийг олж туслахдаабайдаг. Ямар нэг зүйлийн тухай дэндүү их яривал бүхийл таашаал үгүй болдог болохоор хэмжээ дамжаагтааруулж сурах нь зөв. "Дуугүй байх нь хүний хамгийнүнэнч анд юм" гэсэн мэргэдийн үг арай хэтрүүлсэнаястай ч хэмжээ хязгаараа үл мэдэн чалчих хэмжээндочиж арай ч болохгүй ээ. Хүний сэтгэлийг шаналгах
    • хатуу ширүүн, хараал зүхлийн үгийг бүү хэл. Сэтгэлөвтгөм үгийг зөөлөн хэллээ ч хатуу буудаг юм.Боловсролгүй, донгио байдлыг бүдүүлэг яриа чинь шууднотлоод өгнө. Бүдүүлэг үг ярианаас бүр хол яв. Бүдүүлэгүгийг өөрөө хэрэглэхгүй байхын хамт бусдаас сонсохгүйбайхыг хичээ. "Тэнэг хүнтэй хэзээ ч бүү марга, хүмүүс танарыг ялгаж зааглаж чадахгүй болж мэднэ". Хоѐр хүнхэрэлдэхэд гурав дахь нь баярлаж суудаг гэдэг.Бүдүүлэг аашаараа бусдыг баясгана гэдэг бүдүүлэгийндээд бүдүүлэг билээ. Хорон үгээр хүнийг булж,бухимдуулж болохгүй. Хорон үг мэснээс ч аюултай гэжмонголчууд ярьдаг бол хорон үг хурц хутга гэжгерманчууд хэлдэг юм билээ. Аль аль нь сэтгэлийгшархлаах хорон үгний аюулаас сэрэмжлэнболгоомжлуулж хэлсэн үг.Доромж тохуу нь хатуу ширүүн үгний нэг хэлбэр.Доромж тохуу үгс хүний эрхэм чанарт эрээгүй халдаж,доош хийн доромжилж, сэтгэлийг эвдэн бусниулаххортой тул түүнээс аль болох зайлсхий. Хүнийг дутуу,эмзэг зүйлээр нь дуудан элдэвлэж болохгүй.Барагдашгүй хорогдошгүй гомдолд хөтөлж, дуусашгүй,дундаршгүй хэрүүлд чангаахаас өөрийг үл авчирна.Хийгээгүй муу үйлийг хийсэн болгон гүтгэх шиг аюултайамны алдас үгүй. Үйлдээгүй мууг үйлдсэн мэтээрхардагдах шиг сэтгэлийн шаналан бас үгүй. Гүтгэгдсэн,хардагдсан хүний дотор сэтгэл шатаж байдаг билээ. Ойшатвал бүгд харна, сэтгэл шатвал хэн ч харахгүй.Зовлон шаналангаа өөрөө эдэлж, цагаадаж цайрахынгэгээн өдрийг хүлээн суух болдог юм. Энэ яваа насанд
    • нүгэл хилэнц, муу муухай бүгд сайн бүхний орон зайгэзлэн хургаснаас хүнийг оргүй хоосонд шууд гүтгэх,сургаар дам гүтгэх, захиалгаар санаатай гүтгэх ад зэтгэршүглэн зовооно. Бусдыг бузар явдалд гүтгэмээрсанагдаад хэл чинь загатнаад байвал халбага давсамандаа хийчих. Тэр гэм зэмгүй хүнд гүтгэлэг гөрдлөгямар гашуун сонсогдохыг амандаа хийсэн давсныамтаар ч болов өөрөө мэдрэг. Үгний алдаанаас үргэлжхол яв.Өнөөдөр тааруу зүйлсийн тухай бишгүй ярилаа. Залууста нарыг амны алдаа бага хийж, муугаас зайлж,муухайгаас холхон явахыг сануулж энэ бүхнийг хэлжбайгааг ойлгон тунгаагаарай.
    • Тусыг тусаар2007 оны 12 сарын 17Дэм дэмэндээ амьдрах нь хүний ѐс. Бусдын тусыг авч,өөрийн хэргийг бүтээнэ. Тусыг тусаар хариулах уу, усаархариулах уу гэдэг нь хүний мөс чанарын асуудал. Мөсчанартай монгол хүн бусдын тусыг эс мартан, хүндтуслах нь өөрт ногдсон үүрэг мэтээр бодож үйлдэжявдаг юм. Залуус та нарыг чухам ийм хүн байгаасай гэжхүснэ.Хүнд хүргэсэн тус янз бүр. Би түүнд тусалсан, тэр нададтуслах ѐстой гэж үздэг нэг хэсэг байна. Би түүнд туснэмэр болж яваагүй ч тэр надад туслах үүрэгтэй гэжбодох нөгөө нь байх. Хэн ч хамаагүй надад туслаасайгэж горьдож хүлээгсэд цөөнгүй. Бусдын тусыг авалгүйөөрийгөө яаж ийгээд болгоно доо гэж мачийгсад басбий. Хариу нэхээгүй тус илүү үнэтэй. Сэтгэлээсээүзүүлсэн туслалцаа бүр илүү үнэ цэнэтэй. Нэмэр тусболж чадахгүй бол нэрмээс саад учруулахгүй байх ньхэн хэндээ өлзийтэй. Хийж бүтээх гэж байгааг нь, хийсэнбүтээснийг нь магтан сайшаадаггүй юмаа гэхэдбайгаагаар нь, үнэнээр нь үнэлэн, урмын үг сэтгэлээсээхэлж сурах нь томоос том тус. Энэ нь хүнд ихийг бүтээхурам зориг, эрч хүч хайрладаг юм. Нөхрийг магтахболоод буруушаахад барих зарчим гэж бий. "Нөхрийгөөганцаар байхад нь буруушаа, харин нийтийн өмнөмагтан сайшаа". Хүнд тус болсон бол тэр тухайгаа март.Хүний тусыг авсан бол үргэлж санаж яв. Хүнд тус
    • хүргэсэн бол тэр тухай бүү дурс. Тусыг хүртсэн хүн ньярьж байг. Тус болсон хүний ачийг мартах муухай. Ачийгбачаар хариулбал бүр ч муухай. Хүний тусыг тусаархариулж явбал буян хураана, тусыг усаар хариулбалнүгэл хурна. Цагийг нь олж хүргэсэн тус цаглашгүйачлалыг авчирна. "Оройтвол олох бэрх, доройтвол сэхэхбэрх" болсон үед нь үзүүлсэн туслалцааны үр ач бага.Хэрэгтэй үед нь, хэрэгтэй зүйлээр нь хүргэсэн туснэмрийн үр өгөөж их бөгөөд үл мартагдам. Тиймээс чманай өвөг дээдсийн "тэнхлүүн явахад тэмээгээртусалснаас тэвдэж явахад тэвнээр тусал" гэж захижүлдээсэн оюуны өвийг бид залгамжлан үргэлжлүүлэхүүрэгтэй. Чадах зүйлээрээ л бусдад тусал. Чадахгүй,дийлэхгүй байж тусална гэж хоосон амлан, цагийг үрж,сэтгэлийг чилээж байх хэрэггүй. Туслалцаа хүссэн хүндчадна, чадахгүй гэдэг хоѐр үгний нэгийг чанх урьдаас ньхарж байгаад хэлж сур. Тусална гэж хэлчихээдмартчихдаг нөхөр байхад тусална гэж хэлээгүй мөртлөөбодсоор яваад хэрэгжүүлдэг хүн ч байх. Тус болооч гэжхүсэхэд үгүй гэж хэлж чаддаггүй хүмүүс бий. Тэднийдунд яадгаа алдчихсан худалч байхад яаж ийгээдбүтээчих юмсан гэж өөрийгөө зовоож явдаг цайлгансэтгэлтэн олон байна. Бусдад тус болохын төлөөтөрчихсөн юм шиг үргэлж хүний төлөө санаа тавьж,өөрийгөө зовоож явдаг сайхан санаат, сайн үйлстнүүдцөөн ч гэсэн бас байгаа. Тэд хүнд туслахыг бурхнаасоноосон үүрэг мэт бодож, үйлдэнэ. Түүнд яаж тусхүргэчих вэ гэдэг бодол цаг үргэлж тархи толгойд ньэргэлдэнэ. Тус хүргэчихвэл тоймгүй баярлана, тус
    • хүргэж чадаагүй бол туйлаас санааширна. Туслалцааавсан нөхөр түүнийгээ юм болгож чадахгүй үрэн таранхийчихвэл өөрөө буруутай мэт түүний өмнөөс зовно,гомдоно. Дэмнээд, туслаад байхад өөдөө гарч өсөжөөдлөхгүй бол өр зүрхнээсээ харамсана. Тусыг олоодургаж төлжиж, ахиж дэвжиж байгаа хүмүүсийг хараадчин сэтгэлээсээ баярлана.Хүний тусыг голж чамлаж болохгүй. Туулайн чинээтусыг зааны дайтай бодон хүлээж авбал өгөөжөө өгнө.Сайхан сэтгэлээр хүргэх гэсэн тус саад болон гай тарьжч болно. Түүнийг тус болох гээд ус болох гэжхураангуйлан илэрхийлдэг. Тэгэхээр сайн санасан тусболгон сайн үр дагавартай байж чаддаггүй ажээ. Чамдирсэн тусыг үзүүлэх ѐстой л тус гэж үзэх биш, тусалсанднь ямагт баярласан сэтгэлээр хүлээж авч байх хэрэгтэй.Тэвдэхийн үед төрлийн сайн танигдана гэх үг бий.Ойрын хүмүүсээ тэвдэж ядарч явахад нь гуйлгаж,хүлээлгэлгүй туслах хэрэгтэй. Май гээд өгчихөхчадалгүй бол яав гээд асуучих. Тэр чинь сэтгэлийн томтус. Зовлон жаргалаа хуваалцана гэдэг нь сэтгэлээсээөгөх туслалцаа дэмжлэг мөн билээ. Түмэн олны тусяндашгүй их. "Түмэн лантай явахаар түмэн олонтойгоояв". Сандарч мэгдэхийн цагт садан төрлөөс чиньдутахгүй түмэн олон тусална. Сайн сайхан яваа чиньтүмэн олны тус дэмийн ач. Түүгээр тэжээгдэж чи өдийзэрэгт хүрсэн. Чиний дуулж байгаа дууг үзэгч олонсонсохгүй бол, чиний бичсэн шүлгийг уншигч олонтаалахгүй бол, чиний зурсан зургийг түмэн олон
    • таашаахгүй бол яах вэ? Бүтээлийг нар сар, навч цэцгэндзориулж туурвиагүй, хүнд, түмэн олонд зориулсанмэдээж. Та нарын бүтээлийг сонсох, унших, харахбүртээ баяр баясгалангаар бялхаж байдаг олон түмнийтус дэмээр л онгод хийморь чинь хөглөгдөж, авьяасбилэг чинь ундарч яваа. Уран бүтээлч нэг талаас түмэнолондоо оюуны өглөг хайрлаж, сэтгэлийн таашаалыгхүртээж, тэдэнд том тус дэм болж байдаг нь үнэн. Нөгөөталаас олон түмний дэм тусгүйгээр туурвисан бүтээлийнчинь үнэ цэнэ дээш мандан цойлохгүй хөлийн өлмийдойчих нь бас үнэн. Түмний хүлээлгэсэн итгэл найдварулам ихийг, бүр сайныг хийж бүтээх сэтгэлийн тэнхээндчинь дундаршгүй хүчийг сэлбэн нэмж, авьяас билгийнчинь гал дөлийг бадраана. Олон түмний хүндлэл бишрэлгэж ямар айхтар зүйл байдаг нь ч аяндаа ойлгогдоно. Одболон гялалзан мандах амархан. Олны итгэлийг даалгүйойчих бүр амархан гэдгийг санаж бодож явууштай.Багш нар олны тусын тулд, ирээдүйн үйл хэргийн төлөөүнэхээр бахдам үйлийг бүтээж байгаа хүмүүс. "Багшхүнийг лаатай зүйрлэлтэй. Бусдыг гэрэлтүүлэхийн төлөөөөрийгөө зориулдаг" юм. Бусдын тусын тулд өөрийгөөзориулахаас илүү буянтай ажил хаа байх вэ. Хэдэнүеэрээ амьдрах орон байрыг халуунд халж, хүйтэндхөрж, шавар будаг, тоос шороотой зууралдан байжбарьж босгосон барилгачид мартах аргагүй тусыгбидэнд хүргэж байдгийг тэр бүр ойшоодоггүй. Мөнгийгнь төлөөд байраа авч байна, барилгачдын тус гэж юубайхав гэж бодох хүн байхыг үгүйсгэхгүй. Барилгачнаасөөр хэн ч дийлж дөнгөхгүй хүнд бөгөөд нарийн ажлыг
    • хийхдээ өрсөн тоосго, наасан хавтан, угсарсан хоолойбүхэнд ур чадвар, сэтгэл зүтгэл, хөлс хөдөлмөрөөшингээн ирээдүйн эздэд нь их тус хүргэснийг эрхбишүнэлж талархах чадвартай болох ѐстой.Эрүүл саруул байх нь хүний аз жаргалын оргил. Бусдынжаргалант амьдралын төлөө аюулт өвчинтэй тулалдахэмч нарын үлэмжийн гавьяат, баатарлаг хөдөлмөрийгюутай ч зүйрлэж харьцуулашгүй. Өвдөж зовсон хүмүүстсэтгэл итгэлийн тус, найдлага найдварын илч гэрэлхайрлах шиг гэгээн ачлал хаана байх билээ. Эмч нарэмнэлэгээс эдгээд гарч буй хүний гараас нь чихрийнцуглуулга биш, нүднээс нь баярласан сэтгэлийн оч олжхарахыг хүсдэг юм. Түүнийг хүн болгон өгч чаддагбилүү? Үхэх гэж байгаа хүнийг босгоод ирж байхадбаярлахгүй байж болно гэж үү? Тус болсон хүндээбаярласан сэтгэлээ илэрхийлж сурах нь том соѐл, хүнѐсны үүрэг юм. Нийтийн автобусанд явсан зорчигч"баярлалаа" гэж хэлэхэд нь тийм эелдэг үг төдийлөнсонсож байгаагүй үйлчлэгч нулимсаа барьж чадалгүйуйлсан тухай яриаг сонсоод инээлддэг байж билээ. Уг ньинээж шоолох юм биш. Баярлалаа гэх ганцхан үг хүнийсэтгэлийн хөвчийг ямар хүчтэй хөндөж чадаж байна вэгэдгийг ухаарах ѐстой юм.Тус болох хүнээ түшиж ойртож яв. Түшээд ирснийг бүүтүлх. Түлхэснийг харин бүү түш. Хүнд үзүүлсэн тус, сайнсанасан сэтгэл бүхэн эргээд тийм хариуг заавал авч ирнэгэж эргэлтгүй итгэн хүлээн найдах хэрэггүй. Тусхүргэсэн халуун сэтгэл рүү чинь хүйтэн ус цацах хүн
    • цөөнгүй гэдгийг мэд. Тус болъѐ гэж зорьсон ариунитгэлийг хадгалж даалгүй, гомдоон мохоох хүн бийгтооцож бодож бай.Сэтгэлээсээ үзүүлэх ач тус доошоо намдан нугдайж,өгөө авааны зарчимд суурилсан тус өөдөө өндөрсөнцогнойж байгааг цаг зуурын гажиг гэж найдан, сэтгэлээтайтгаруулая. Хариу нэхээгүй тус, сэтгэлээсээ хайрласантус ханш нь буурах ѐсгүй гэдгийг хүн бүр бодож ухаарчяваг.
    • Ид хаваа гайхуулсан жил болоосой2007 оны 12 сарын 28Монгол Улсын Хоѐрдахь Ерөнхийлөгч НацагийнБагабанди манай сонинд "Титэм үг"-ээ нийтэлж, ардолон, хүүхэд залуустаа сургаалаа хайрласан билээ.Манай сонины хэзээ ч хуучирдаггүй, ахин ахин эргэнорж уншдаг материалуудын нэг нь "Титэм үг" болж,уншигчдын талархал хүлээсэн. Багабанди гуай табүхэнд шинэ оны мэнд дэвшүүлж байна.Хүний амьдралын ид хав ажил хөдөлмөрт, оюун ухааныид хав эрдэм мэдлэгт, бие махбодийн ид хав эрүүлмэндэд байна. Шинэ он монгол хүн бүрийн хувьд ажилхөдөлмөр, эрдэм мэдлэг, эрүүл мэндийн ид хаваа өөрөөрсдийн хүсэл боломжийн хязгаартаа тулталгайхуулсан жил болоосой. Бүтэн жил хийсэн ажилдаа Тасэтгэл хангалуун байна уу? Хийж гүйцэтгээгүй байхадхичнээн олон ажил хэзээ ч боломжгүй мэт санагдажбайлаа даа. Тэгвэл одоо нэгэнт ард нь гарч үр дүнг ньүзжээ. Хийж чадсан бүхэндээ сэтгэл ханамжтай үлд.Хийж амжаагүйдээ гутрах хэрэггүй. Өөдрөг сэтгэл,хичээл зүтгэлийн ачаар ирэх онд амжаагүйгээ гүйцээж,ахиу ихийг шинээр бүтээх гэрэлт зам өмнө чинь зурайжбайна. Бусад хүн таныг хийж чадахгүй гэж бодож байсантэр зүйлийг хийж чадсан бол түүгээрээ бахарх.Түүнээсээ дээд зэргийн таашаал хүртэн, хөөр баяраардүүрэн шинэ оноо угтаарай.
    • Хөдөлмөрлөхгүйгээр олддог юм гэж хүний амьдралдүгүй. Ирэх онд баялгийг хураая гэж бодож төлөвлөсөнхүн бүр хөдөлмөрлөх чадвараа улам сайжруул.Хүмүүсийн жинхэнэ баялаг хөдөлмөрлөх чадвартшингээстэй байдаг юм. "Хуучин цагт байгаль ньөгөөжтэй орнууд хамгийн баян байлаа, өнөө үед хүн ньилүү бүтээлч улс орнууд хамгаас баян ажээ". Монголорноо баян чинээлэг болгоѐ гэвэл монгол хүнийг илүүбүтээлч болгох хэрэгтэй. Шинжлэх ухаан, эрдэмболовсрол, хүний ур чадвар, чадавхийг өсгөхөд төрзасаг бодлогоор ч, нөхцөлөөр ч, хөрөнгө мөнгөөр чдэмжин тэтгэх хэрэгцээ шаардлага нэн их байна. Аливааүйл хэргийг төгс сайн хийхийн тулд түүндээ дуртай байххэрэгтэй. Хүн жинхэнэ дуртай ажилдаа л хүссэнамжилтаа гаргаж чадна. Хүн сайн сайхныг болон аугааихийг хүсэх ѐстой. Болохгүй, бүтэхгүй гэдэг үгийгмартан орхиж, болгох бүтээх өөдрөг сэтгэлээржигүүрлэн урагшилж, хүн сайн сайханд хүрнэ. Аугаа иххүслийг асар их тэвчээр хатамж, алжаалыг умартсанхөдөлмөр зүтгэлээр гүйцэлдүүлнэ. Багыг хүсдэг хүн багахэрэгцээтэй байдаг. Бага хүслээр ихийг бүтээхболомжгүй.Улс орон өөдлөх үү, уруудах уу, та бидний амьдралдээрдэх үү дордох уу, шударга ѐс дэгжих үү, шударга бусдаврах уу гэдгийг үндсэнд нь шийдэх бодлоготодорхойлогч эрхмүүдийг сонгох дээд зэргийнхариуцлагатай ажлыг золгож буй онд хийцгээнэ. Улсорны хөгжил дэвшилд том түлхэц өгөх уул уурхай, ашигтмалтмалын томоохон орд газруудыг ашиглах асуудал
    • дөтлөн айсуй дөрвөн жилд үндсэндээ байр байдлааолно. Өөрсдийн чинь, үр хүүхэд ач зээ нарын чиньирээдүй гэрэл гэгээтэй байх уу, бүүдгэр бүрсгэр байх уугэдгээ ухамсартайгаар сонгох шинэ оноо угтажбайгаагаа хүн бүр дээд зэргээр ухаарая. Шударгаиргэнийг сонгож байж шударга ѐс тогтоно гэдэг нийтлэгнэгэн үнэлэмж нийгэмд бүрэлдэх нь онцгой чухал.Шударга бус явдлыг нэг хүн хийж байна уу нийтээрээүйлдэж байна уу ялгаагүй булай хэрэг. Шударга хүнгэдэг нь шударга ярьдаг хүн биш, шударга үйлддэг,шударга байхыг шаардаж чаддаг иргэн билээ. Шударгабус явдал үйлддэггүй хүнийг л ганцхан шударга гэдэгюм биш. Харин шударга бус зүйл хийгээд ашиг завшаанолчих боломж байсаар байхад түүнийг тойрч чаддагхүмүүнийг л шударга гэнэ. Төрийн хүн гэмгүй цайлганнүүрээ ард түмэнд харуулах гэж булталзах нь төдийлөнчухал биш, ард түмнийхээ онгошиж харшсан нүүрцарайг олж хардаг байх нь илүү чухал. Улс төрчид ардтүмний амьдралын гүн рүү харцгаа. Тэгвэл л та наржинхэнэ үнэнийг олж үзэх болно.Амьдралын мөн чанар нь эрүүл байж, ихийг бүтээхэдбайдаг. Эрүүл биед саруул ухаан оршино гэх ихзохиолчийн хэлсэн үг хэн ч маргашгүй үнэн билээ.Ухаанаа саруул байлгая гэвэл биеэ гамна. Гоо сайхан,эрхэмсэг тансаг, дур булаам бүхэн эрүүл биед лцогцолдог юм. Бие эрүүл хүн л биелэшгүйг гүйцээж,төсөөлөшгүйг бүтээж, шинийг нээж, шилдэгийг туурвиж
    • чадна. Шинэ онд бүх хүнд эрүүл энхийн жаргалангбилэгдэе.Аз жаргал руу тэмүүлэх нь хүний заяамал шинж. Гэхдээаз жаргалыг тэмцэж олдог болохоос хэн нэгэн буянтныгараас бэлэг болгон гардан авдаггүй. Аз жаргал агаармандалд цэцэглэхгүй, ажиллаж хөдөлмөрлөж байж олжавна. Аз жаргалыг олох нь хадгалахаасаа хялбарбайдгийг санаж яв. Тиймээс аз жаргалтай үедээ өөртөөхэт их итгэлтэй байх хэрэггүй, харин гай зовлонтойүедээ итгэлээ алдах хэрэггүй. Ганцаараа аз жаргалтайбайгаад сайн сайхны оргилд очихгүй ээ. "Олон хүнд азжаргал өгөхөөс илүү дээд, илүү сайхан юу ч байдаггүй.Хэрэв өөрийнхөө төлөө амьдрахыг хүсч байгаа болбусдын төлөө амьдар".
    • Аз жаргалыг алсад хайх хэрэггүй2008 оны 01 сарын 23Хүн бүрийн туйлын хүсэл мөрөөдөл нь аз жаргалтайамьдрах. Гэхдээ хүн болгонд аз жаргалын хэмжээс янзбүр. Мөр бүтэн, гэдэс цатгалан яваагаа аз жаргалтайдтооцох хүн байна. Зарим нь дутуу нойртой, дундуурходоодтой ч орчлонгийн тоос хөдөлгөж, газар тамгалажяваагаа аз жаргал гэж бодно.Элэг бүтэн яваа нь магадгүй элэг бүлгийн чинь хамгийндээд жаргал. Бусдын аз жаргалын төлөө бие сэтгэлээбүхэлд нь зориулах ачтан буянтан цөөн ч гэсэн бий."Олон түмэндээ аз жаргалаа өгөх шиг дээдийн сайхангэж хаа ч байхгүй". Бусдын аз жаргалын төлөө өөрийгөөзориулсан хүн илүү аз жаргалтай байдаг ажээ. Миний үрхүүхэд, гэр бүл, элэг бүлгийнхэн аз жаргалтай байвалминий аз жаргал тэр гэж бодох нь нийтлэг, түгээмэлхүсэл. Би л аз жаргалтай байвал бусдын толгой дээртэнгэр ниргэж, дээвэр нурж байсан ч хамаагүй гэжбодох хэт аминч үзэлтэн мэр сэр үзэгдэнэ. Хэн чухам азжаргалтай вэ? "Бие эрүүл, сэтгэл санаа тайван, билэгавьяасаа хөгжүүлэн хөдөлмөрлөж байгаа тэр хүн чухамаз жаргалтай". Эрүүл энхийн жаргалан - хамгийн дээд азжаргал. "Бидний аз жаргалын аравны есөн хувь нь эрүүлмэндээс шалтгаалдаг". Өвдөх өвчин, шаналахшаналгаагүй яваа хүн аз жаргалтай. Амьд яваа чинь азжаргал. Хүмүүсийн явж байгааг харж, ярилцаж суугаагсонсож байгаа нь аз жаргал. Сонсгол чинь муудвал
    • хэвийн сонсдог байсан үеийнхээ аз жаргалыг санана.Хараагүй болчихвол хараатай байсан аз жаргалаамэднэ, мэдэрнэ. Хөл чинь муудвал хөлөө эцтэл бүжигэргэдэг байсан залуу насны аз жаргалтай мөчүүд сэргэнбодогдоно. Чамайг эрхтэн бүтэн төрүүлсэн нь эцэг эхийнтань гавьяа. Аав ээждээ хэмжээ хязгааргүй баярла.Чадах хэмжээ, хэрээрээ ачийг нь хариулахыг хичээ. Эцэгэхийнхээ гаслант үр болчихолгүй, чихийг халууцуулж,нүүрийг улайлгахгүй, хүний дайтай явж байвал аав,ээжийн сэтгэл санаа амгалан бөгөөд тайван, тэрхэмжээгээрээ тэднийхээ ачийг хариулж байна гэж сэтгэлдүүрэн бодож, магнай тэнэгэр алхаж болно. Эцэг эхээачилж чадаагүй хэмээн сэтгэл дундуур байдаг бол үрхүүхэддээ ачлал хайраа бүр илүү зориул. Тэр ариунгэгээн хайр, ачлал, буян бүхэн чинь эцэг эхдээ зориулахѐстой дутаасан бүхнийг бага боловч нөхнө гэж сэтгэлээтайтгаруул. Сэтгэл санаа тайван бол аз жаргалынширгэшгүй булаг ундран оргилно. Сэтгэлийг түйвээхбуруу, бусармаг бүхнээс ангид байхыг зорь. Архиахиухан хүртвэл биеийн тэнцвэрийг ч алдуулна, гэрийнтэнцвэрийг ч алдуулна. Сэтгэл санааны амирлангуйгсэглэн сүйтгэх дайсан нь архи. Ариухан, дулаахан гэрбүлийн атаатан хорлогч нь архи. Архинаас ангид гэр бүлаз жаргалтай амьдарна.Атаат сэтгэлд хорлогдоогүй бол аз жаргалтайд тооцөөрийгөө. "Хэрэв хэн нэгэнд аз тохиовол түүнд бүүатаарх, харин түүнтэй хамт баярла, түүний амжилт басчинийх болно. Харин атаархдаг хүн өөртөө муу зүйл авчирдэг" юм.
    • Авир ааш тогтуун гэрт аз жаргал тогтоно. Гэрт гадаахээр хөдөө хаана ч нэг л аашаараа байхыг бод. Хаврынтэнгэр шиг хуйсгануур хүний дэргэд хань болж сууххэцүү. Учир нь олдохгүй ааштаны хажууд уужуу тайванбайх зовлонтой. Тамтаггүй ааштаны ойр тайван байхаргагүй. Архины согтуу гардаг бол авирын согтуугардаггүй юм. Авир нь согтсон хүнтэй авцан нийлэххүнд. Сэтгэлийн амгаланг бусниулагч нь уур уцаарбилээ. Уур уцаартай хүний дэргэд уужуу тайвуу, удаантэвчин байхад бэрх. Уурандаа шатаж байгаа хүнөөрийнхөө амар амгаланг ч эвдэнэ, өрөөлийн сэтгэлийгч түйвээнэ. Уурыг ухаан, тэвчээр хоѐр л урьдаас нь сөржялна. Хилэн ихтийг ухаалаг аргаар, уур ихтийг уужууухаанаар зас. Хилэнтэй үедээ ярих ч хэрэггүй, ажиллах чхэрэггүй. Уур хилэнг үгийн алдаа, үйлийн алдаа хамтдаахөтөлцөн дагадаг юм.Ажил албанд нь хавчлага дарамт, хардлага сэрдлэг үгүйбол амгалан тайван байх нэг нөхцөл. Ажил дээрээамгалан байвал ар гэртээ тайван. Алба тушаал, эрхмэдэл ааш занг эвдэж, амгалан дөлгөөн хүн ч авиртөрхгүй болох нь элбэг. "Эрх тушаалд зан ааш ньэвдэрдэггүй хүнийг олох хэцүү" гэдэг үнэн аж. "Эрхмэдэл гэдэг ихэрхүү зангийн адил ханаж цадашгүй.Хэмжээлшгүй эрх мэдлээс өөр юу ч түүнийг бүрэнцатгахгүй". Хэмжээлшгүй эрх мэдэлтэй болчихволхэнийг ч сонсохгүй дураар авирлаж, хэдэр ядар аашнызолионд хэн хүнгүй арчигдана.
    • Дутуу гуцуугийн зовлон сэтгэлийн шаналанг дагуулна.Элбэг хангалууны ааг энэнээс илүү шаналанг үүрүүлнэ.Ядуу хүнийг зовлон тойрохгүй, баян хүнийг балагтойрохгүй. "Хөрөнгө баялгаас ямагт цатгалан сэтгэлгээтөрдөг. Цатгалан хүнээс ямагт бүдүүлэг авир гардаг"хэмээсэн суутны үг сургамжтай. Бүдүүлэг авирсэтгэлийн амар амгаланг эвдэн бусниулагч байдагбилээ. "Хөдөлмөр бол энэ дэлхий дээрх бүх эрхэм сайханаз жаргалын эх булаг мөн". Өөрийн дуртай зүйлдээсэтгэл зүрхээ зориулан хөдөлмөрлөж чадаж байгаа болтэр чиний аз жаргал. "Ажил хөдөлмөр биднийг уйтгар,нүгэл, хэрэгцээний гурван их хилэнцээс ангижруулагчмөн" гэж нэгэн ухаантан айлджээ. Бүтээлч идэвхитэйхөдөлмөр хүний хөгжил дэвшлийн үндэс. Хэн ихажиллана, хэн бүтээлчээр хөдөлмөрлөнө, түүнд азжаргал хаалгаа үргэлж нээлттэй байлгадаг юм. Ажилхөдөлмөр алив хүнийг өөд татна. Арчаагүй залхуу заналив хүнийг уруу чангаана. "Энх сайхан хөдөлмөр болбаяр жаргалын сурвалж, эрээгүй их залхуурал болгамшиг зовлонгийн сурвалж" гэдэг үг яасан үнэн үг вэ?Хэрэв чи хүний дайтай хөдөлмөрлөж, эрүүл саруулаарсэтгэж, хүний ѐсоор хайрлаж, хүний ѐсоор тэмцэж, хүншиг амьдарч яваа бол эрин цагийн хамгийн азжаргалтай хүн. Угтах ирээдүйгээ гэрэл гэгээтэйбайлгахын тулд уйгагүй шамдан хөдөлмөрлө."Хөдөлмөрт шунан дурлахгүйгээр авьяас билэгтэн, суутухаантны аль нь ч төрөн гарахгүй". Хэрэв чи ямар нэг юмхийхээр зоривол битгий оромд. Дутуу дулимаг бүү орхи.Хийсэн шиг сайн хий. Хэрэв хийж чадахгүй буюу хийх
    • хүсэл сонирхолгүй бол хийх гэж оролдож мунгинаадхэрэггүй. Хийж байгаа ажил бүхэндээ сэтгэл итгэлээбүрэн шингээ. Эрхэлсэн ажил хөдөлмөртөө сэтгэлхангалуун байгаа бол энэ хорвоогийн аз жаргалыгэдэлж яваа азтан гэж өөрийгөө бод. Жаргаланг хүслээрдуудан, худалдан авч болдоггүй. Тэвчээр заан, зайзавгүй хөдөлмөрлөж, хичээн зүтгэж, мэрийж мачийжбайж аз жаргалыг тэмцэж олно. "Хүн бүр ажилдаадуртай байвал энэ орчлон жаргалтай байна". Ахиу олсонорлогоороо аз жаргалаа цогцлуулагч нэгэн байхадолигтой орлогогүй мөртлөө дуртай ажилдаа сэтгэлээ өгчшимтэн зүтгэхээ аз жаргалтайд тооцох нөгөө нь байна.Өнгөц харахад юунд хүрэх нь тодорхойгүй зүйлийг ухажтөнхөн, тархиа гашилгаж, махаа идэн хөдөлмөрлөх ньдалд буй эрдэнэсийн санг хайж олохын зөндөөхөтлөгдсөн бүтээлч хүний өөрийн аз жаргалаа дархланбайгаа бодит дүр төрх нь энэ ажээ. Биеийн тааваар,бэлэн хоол, бэлтгэсэн нөхцөл дээр тарвалзах үүлэнчөлөөний нарыг аз жаргал гэж бодвол том эндүүрэл."Хэрвээ биеийн тааванд аз жаргал оршдогсон болбэлчээрт идээшлэн яваа сүрэг малыг бас аз жаргалтандтооцох санж". Аз жаргал аяндаа ирэхгүй. Зовлонбэрхшээлийг гэтлэн туулж, гатлан гарч, хатаагданхатуужиж байж аз жаргалд хүрнэ. "Амьдралын бэрхзовлонд хатаагдсан хүн л аз жаргалтай, бүр гурвантаааз жаргалтай" хэмээн ухаантан зүгээр ч нэг хэлээгүйбайх. Хэн нэгэн ид шидтэн буюу ачтан буянтан ухаанзарж, хөлс урсгалгүйгээр аз жаргалын диваажинд
    • хүргэн өгч, мөнгөлсөн хаалганых нь алтадсан бариулаасатгуулж өгөхгүй.Аз жаргал хүн бүгдийн хүрч чадах орон зайд зугатажхолдолгүй хүлээж байдаг. Гагцхүү түүнд хичээл зүтгэл,санаачлага чармайлтаар хүрч очих л хэрэгтэй. "Тэнэгхүн аз жаргалыг алсад хайдаг, мэргэн ухаантан түүнийгөөрийнхөө дэргэд ургуулдаг" гэдгийг насан туршдаасанаж явцгаа.
    • Хариу нэхээгүй буяны үйлс хамгаас илүү үнэтэй2008 оны 02 сарын 06Өнгөрсөн зууны агуу хүмүүсийн нэг нь Тереза эх хэмээхнэрээр алдаршсан, ядарч зовж яваа хүмүүст хайрэнэрлээ хүртээгч буяны үйлстэн маргах аргагүй мөн.Бусдад үйлдсэн буяны үйлсээрээ дэлхийд нэрээцуурайтуулж, түүхэнд мөнхөрсөн гарамгай эмэгтэй.Бурханлиг сэтгэлтэй хүмүүс л бусдын төлөө буянүйлдэж, хайр нигүүсэлийг бэлэглэдэг юм. Тереза эхчухам л бурханлиг сэтгэлтэн буяны үйлстэн байлаа. Хүнбүр Тереза эхийн зэрэгт хүрэхгүй ч хэрдээ таарсанбуянтан байх бүрэн боломжтой.Тусламж хэрэгтэй бүхэнд сэтгэлээсээ үзүүлэх дэм тусбуяны үйлс. Өлссөн хүнийг хооллох, цангасан хүнийгундаалах, өвдсөн хүнийг эмнэх, харанхуй хүнийггэгээрүүлэх, орох оронгүйд оромж сууц өгөх, бусдынтөлөө санаа тавих бүгд л буяны үйлс. Буянтан болъѐхэмээн бодож мөрөөдөх нь буянтан болчихлоо гэсэн үгхараахан биш. Буянтай үйлсийн тухай баруун солгойгүйярьж, эрмэлзэл тэмүүллээ илэрхийлснээ буян хийчихлээгэж бодож төсөөлж болохгүй. "Хүний буянт үйлсийгтүүний эрмэлзэл, тэмүүллээр нь бус, харин өдөр тутмынүйл хэргээр нь үнэлэх хэрэгтэй". Буянтай үйлсийг дотоодитгэл үнэмшилээрээ ухамсартайгаар үйлддэг. Би бусдынтусын тулд буян үйлдэх учиртай гэж үүргээ ухамсарлахнь бүхнээс илүү чухал. Гуйлга болон шахалтаар хийсэн
    • буян хүртэж байгаа хүндээ хишиг буян болон шингэх ачтусаар бага.Буяны үйлсийн амин сүнс нь ариун сэтгэл. Ариунсэтгэлээ зориулж үйлдсэн буянт үйлс олны сэтгэлд гэрэлгэгээ, итгэл найдвар, урам зоригийг авч ирнэ. "Хэнийзүрх олны төлөө цохилж байна тэр үнэхээр агуу".Сэтгэлээсээ хийгээгүй буяны үйлс дутуу малтсанхудагтай л адил. Ус нь тунаагүй худгаас ууж, усалжболдоггүй шиг сэтгэл дутсан бүхэн шавхагдашгүйундаргатай байж буян хишгээ бүтэн хайрлахгүй. Хариунэхээгүй буяны үйлс хамгаас илүү үнэ цэнэтэй. Тиймбуян, хүртсэн хүртээсэн аль алиндаа баяр баясгалангдуудан дагуулж авчирдаг юм. Буянтай үйлс бүтээснээсайрхан ярих шаардлагагүй. Булавч бултайна даравчдардайна гэдэг шиг тусыг хүртсэн хүмүүс ойлгон үнэлж,тэр тухай сэтгэлээ нээн сайрхан ярина. Хариу нэхээгүйбуяны үйлстэнүүд чин зүрхнийхээ дуудлагаар буяныажилд оролцох болохоос хэвлэл сониноор гарч нэрхүндээ өсгөх зорилго агуулдаггүй. Хүмүүнлэг нинжинсэтгэл хүний зовлонгоор цэнгэл эдлэх хүйтэн цэвдэгсэтгэлтэй авцалддаггүй юм.Өөрт тус авчрахын тулд бусдад буян үйлдэгчид бий.Олонд тус хүргэснээр өөрт буян хурна. Сайн үйлийг сайннэр төр дагадаг шиг бусдад үйлдсэн буяны хэмжээгээрөөрийн чинь нэр хүнд өснө. Тэгэхдээ туулайн чинээ тусхүргэчихээд уулын дайтай буян хураахыг мөрөөдөххэрэггүй. Бүр өөдгүй хүмүүс ч хувьдаа ашиг олохын тулдхотол олонд буян үйлдэхийг зорино. Тийм буяны үнэ цэнөчүүхэн. Буруугаа булахын төлөөнөө буянтны дүр
    • эсгэгчид ч байна. Хэн нэгэн ѐс суртахууны үүргээѐсчилон биелүүлснээрээ буян үйлдэгч болчихгүй. Буянызам мөрийг зүрх сэтгэлийнхээ дуудлага болгон эргэлтбуцалтгүй сонгож, ядарсанд тусалж, ядсаныг дэмжихийгзорилгоо болгон дэвшүүлж, үйл хэрэг болгонхэрэгжүүлж чадвал бусдын төлөө бүтээх буян арвижинтөлжинө. "Хүн өөрийгөө буянтай үйлсийн тухай үгярианд биш, буянт үйл хэрэг болон үйлдэлд сургахѐстой". Магтаал сайшаал хүлээхийн тулд буян үйлдэх ньзохисгүй. Тэр зорилгоор бүтээсэн буян бүтэн буян хэзээч болохгүй. Шахалт шаардлагаар үйлдсэн буян шалихялихгүй тусыг авчрахаас хэтрэхгүй. Өөрийн сэтгэлитгэлээр үйлдсэн буяны гэгээ үдийн нар шиг гийгүүлнэ.Хүний захиалга хүсэлтээр үйлдсэн буяны гэгээ хүжийнгал шиг гэрэлтэнэ. Гуйлга түүлгээр хийгдсэн буянт үйлсгутамшиг болохгүй ч гайхамшиг байж чадахгүй.Хүн өдөр бүр баатарлаг үйлсийг бүтээх боломжгүй.Харин өдөр бүр хүн хэвээрээ байх боломжтой. Хэрвээ чибусдын зовлонд хайхрамжгүй хандаж байгаа бол хүнбайх үүргээ дутуу биелүүлж байна. Хүн хэвээрээ байгаахүн л ядарсан хүмүүсийн зовлонг нимгэлэх буянтайажилд гар татаж, сэтгэл дутаадаггүй юм. Хорвоо дэлхийбуянтай хүмүүсээр дүүрэн. Гэвч үүнийг чи зовлондучирч байж л сая анзаарна. Зовж ядарсан цагтбуянтнууд чамд тусална. Буянтны буянг шингээх нь буянхайрлахаас дутуугүй чухал. Буянтны буянг бага гэж бүүчамла. Тэвэр дүүрэн буяныг хүртээгүй ч сэтгэл дүүрэнбайж сур. Тэгвэл буян хишиг шингэнэ. Балга балгааруусан ус ангаа цангаа тайлдагийн адил бага багаар
    • хүртээсэн буян зовлон гачаалыг хугаслана. "Бага зүйлдсэтгэл ханаж чаддаг хүн л хамгаас баян".Ядарч зовсон хүнд л зөвхөн буянтны тус хэрэгтэй гэжбодож болохгүй. "Бусдын дэмгүйгээр болно гэж бодожяваа хүн тун ч эндүүрч байна даа. Гэхдээ өөрийг ньбайхгүй бол бусад хүн хэцүүднэ гэж бодож байгаа хүнбүр ч их төөрөлдөж байна".Эцэг, эх эгнэшгүй буянтнууд. Буянтны дээд буянтан.Хүмүүн биеийг олж төрнө гэдэг туйлаас бэрх. Үлгэрлэнхэлбээс дээш харуулан хатгасан зүүний үзүүрт будаацацан тогтоохтой адил гэж сударт өгүүлсэн нь буй.Эрдэнэт биеийг төрүүлж, энхрийлж тойглож өсгөсөнэцэг эхийн буян цаглашгүй. Хүн болох, хүн байх замыгаав, ээж зааж өгнө. Эх үрийн элбэрэлийг сахиж, настныгхүндэлж, нялхасыг асрах арга ухааныг тэд заана. Сурчболовсрохоос эхлээд амьдрах ухаанд сургах бүхий л заммөрийг эцэг эх чиглүүлнэ. Сайныг дагаж, саарыг жигшихсургаал үгийг тэднээсээ л сонсоно. Үр хүүхдээ юугаар чдутаахгүй хайр энхрийлэлд өлгийдөн өсгөх буянтмөрөөдөл бүх эцэг эхийн сэтгэл зүрхийг эзэмдэн байдагбилээ. Хүн, хүний боломж бололцоо адилгүй болохоорбүх аав ээжийн чин хүсэл, гэгээн мөрөөдөл тэгшбиелдэггүй нь алаг хорвоогийн алаг өнгө төрх.Буяны үйлийг бага боловч бүтээж, хилэнцийн үйлийгбага боловч тэвчиж яв. Буяны үйл бага байлаа ч үрэнднь маш их амгалан жаргалан ирдэг. Нүглийн үйл багабайлаа ч үрэнд нь маш их зовлон гардаг. Хүнд буянүйлдвэл өөрт буян хурна. Хийж байгаа ажлаа том бага,
    • хар бор ялгаагүй төгс сайн хийхийг эрмэлзэх хэрэгтэй.Хүний сэтгэлд хүрсэн сайн үйл бүхэн сэтгэл ханамжийгдагуулна. Тогтоол тушаал төлөвлөсөн ч, тогоо тавьжцай чанасан, ч тоос шороо арчсан ч түүнийгээ төгс сайнхий. Төгс сайн үйлдсэн бүхэн хүмүүст буян болно. "Ямарнэгэн ажлыг арвантаа тааруухан хийснээс, багааханхэсгийг нь төгс сайн гүйцэтгэчих хэрэгтэй". Дутуухийснээс хийхгүй байх нь ч дээр. "Аугаа их хүмүүс юуг чдутуу хийдэггүй" нь тэдний агуу чанар билээ.Худагны уснаас нь ууж байгаа бол худаг гаргасан хүнийгмартаж хэзээ ч болохгүй гэдэг шиг буяны тусыг хэрхэвчмартаж болохгүй. Өглөгийн эзэн байж хишиг буянхүртээх нь мэдээж сайн үйл. Өвдөж зовсон хүнд туслахнь түүнээс илүү буянтай үйл. "Цоо эрүүл гуйлгачинөвчтэй хаанаас жаргалтай. Эрүүл мэнд гэдэг амьдралынбусад бүхий л баялгаас тийм олон дахин үнэтэй" учраасөвдөж шаналсан хүнд туслах нь ач буяны дээд билээ.Буянтай байна гэдэг бурханы хишиг мөн, гэхдээ олондообуян үйлдэж байж өөрт буян хурна гэдгийг эргэлзээгүйбодож явах учиртай. Буянтай хүний бухнаас тугал гарнагэдэг зүгээр ч нэг уянгын халилтай үг биш. Буян үйлдэжбайж гагцхүү буянтан болдоггүй ажээ. "Будаа тариа мэтүржих буян хийгээгүй юмаа гэхэд дарж булж дийлэмгүйнүгэл үйлдэхгүй байх нь буянтай үйлс".Хүн чанар сайтай хүн буянтан байдаг билээ. Эрдэмчадлаа харуулахад амар, хүн чанараа харуулахад хэцүүгэдэг. Харин жинхэнэ буянт үйлсийн эздийн хүн чанаржигнэж хэмжих шаардлагагүй илхэн байх нь бахархам.
    • Өөрсдийн цаг хугацааг нэр төртэй эзэгнэе2008 оны 02 сарын 07Монгол улсын хоѐр дахь Ерөнхийлөгч НацагийнБагабанди гадаад улсад ажиллаж, амьдарч буйМонголчууддаа манай сониноор дамжуулан сар шинийнмэндчилгээ илгээж байна.Айхтар хатуу гахай жилийг үдэж, ам цагаан хулганажилтэй амар мэнд золгож байгаа элэг нэгт монгол түмэнмаань даага далантай, бяруу булчинтай, төлөг сүүлтэй,тором бөхтэй тавтай сайхан шинэлж байна уу? Золгожбайгаа жилдээ зол жаргалаар дүүрэн, золбоо хийморьтэгш, зон олноороо дэлгэр жаргалыг эдлэн, энх амгалан,амар тайван, эрүүл саруул, элэг бүтэн байхын өлзийтерөөлийг өргөн дэвшүүлье.Хүн төрөлхтөнд дэвшил эсвэл доройтол гэсэн хоѐрхонзам бий. Монголчууд бидний хувьд дэвшил хөгжил,мандал бадралын замаар эргэлт буцалтгүй, эргэжхургалгүй тууштай замнасан, өрнүүн хөдөлмөр, бүтээлтуурвил эрчимтэй өрнөсөн, эв найрыг хэлбэрэлтгүйсахисан ээлтэй сайхан жил болоосой. Өөрсдийн цагхугацааг нэр төртэй эзэгнэн, хүн бүр өөдрөг сэтгэлээрхичээн зүтгэж, сайн үйлс бүтээхийн төлөө сурчболовсрон, шаргуу ажиллаж, шамдан хөдөлмөрлөцгөөе.Урагшаа уужуу холыг харж, бүх зүйлээс хамгийн үнэтэйцаг хугацааг дүүрэн ашиглаж, ухаантай амьдарцгаая.Урагшаа хардаггүй хүн ард хоцрон үлддэгийг ухаарая.
    • Хүн бүр бүх зүйл дээр өөрийн хариуцлагыг дээд зэргээрухамсарлая. Бид зөвхөн албан тушаалтнуудаасхариуцлага асуух биш, өөрсдөө туйлаас хариуцлагатайбайх ѐстой. Хулгана жил сонгуулийн жил. Бүгдээрээхариуцлагатай сонголт хийцгээе. Хариуцлагатайсонголт хийж байж - хариуцлагатай төр тогтоно. Тэгжбайж эрх чөлөөт дэг журам, сахилга хариуцлага батжинтогтож, гажуудал завхралын үндсийг тасалж, буянтайсайн үйлс соѐолон дэлгэрч, шударга ѐс батжина. Элэнцхуланцаас уламжлан эдүгээгийн бидэнд өвлөгдсөн саршинийн баяраа санаа сэтгэл ариунаар сайхан угтаншинэлж, санасан бүхэн чинь сэтгэлчлэн бүтэх болтугай.
    • Өөрийнхөө хүчээр өөрийгөө аврагтун2008 оны 02 сарын 15Нэгэн хөгжмийн зохиолч шинэ бүтээлийнхээ ноотыгтолилуулахаар аугаа их Бетховенд гардуулан өгчээ.Төгсгөлийн хуудасны өнцөгт "бурханы авралаар эсэнмэнд дуусах болтугай" гэж бичсэн байв. Үүнийг уншингааБетховен тэр дор нь үзгээ шүүрэн авч "Бурханд найдах ньюу вэ. Өөрийнхөө хүчээр өөрийгөө аврагтун" гэж таталганбичсэн гэдэг. "Өөрийнхөө хүчээр өөрийгөө аврагтун" гэхэнэ үг суу алдарт Бетховений амьдралынхаа туршидмөрдсөн зарчим, уриа дуудлага нь байжээ."Айлаас эрэхээр авдраа уудал" гэсэн монгол үг бий. Хүнбүрийн оюун ухааны авдарт "хүслийг хангагч чандманьэрдэнэ" дүүрэн чихээстэй байдаг юм. Гагцхүү авдрынхаатагийг итгэлтэй сөхөж, хэрэгтэй зүйлээ оролдлогозүтгэлээр онгичин хайж, эцэж цуцашгүй чармайлтаар олжилрүүлэн, оновчтой ашиглах л хэрэгтэй. Мөрөөдөлтэмүүлэл, өөдрөг сэтгэл, хичээл зүтгэл, тэсвэр тэвчээр,цөхрөлтгүй оролдлого, ажилсаг бүтээлч чадвар - энэ бүгдбүтээлч хүнд зайлшгүй байх шилдэг чанарууд.Тэдэнгүйгээр амжилтын оргилд өөрийгөө хөтөлнө гэжбодож санахын ч хэрэггүй. Ямар ч хүн ертөнцөд өө сэвгүйсайн хүн болон бүрэн төлөвшин мэндэлдэггүйтэй адилбүтээлч шилдэг чанар эхээс төрөхөд энэ биед чинь ижбүрнээрээ цогцлон заяахгүй. Тэр бүгдийг хүн бүхэнөөрийнхөө хүчээр, өөртөө цогцлоохыг мэрийн хичээхѐстой. Тэгж баймааж нь хүсэл мөрөөдөлдөө хүрэх замаа
    • өөрийн гараар итгэл дүүрэн дархлах боломж алхамалхмаар дөтлөн ойртоно.Гар хумилгүй ажиллахгүйгээр гавьтай амжилтанд хүрччадахгүй. Оюунаа хөвчлөн дайчилдаггүй хүн олигтойбүтээл туурвиж эс чадна. "Ажил л миний хэмжээлшгүйбаяр баясгалан байдаг" гэх үгийг суут Моцарт хэлэхдуртай байж. "Ажил бол энэ ертөнц дээрхи миний цорынганц таатай зүйл" гэж амжилт олсон нөгөө нэгэн алдартандахин давтан хэлдэг байв. Ажил хөдөлмөр чинийхэмжээлшгүй баяр баясгалан байж, ажил хөдөлмөрийгамьдралдаа тохиох цорын ганц таатай зүйл болгожчадвал амжилтанд хүрч, алдраа мандуулах шидэттүлхүүрээ бат атган зогсож байна гэж бардам бодожболох нь ээ. Ажиллаж хөдөлмөрлөхгүйгээр хүслээр хүрээдирдэг, бэлнээр ороод ирдэг зүйл энэ хорвоод үгүйболохыг өглөө болоход наран мандаж, орой болоходшингэхтэй адил гарцаагүй үнэн гэдэгтэй зүйрлэн жишинсанаж яв.Хүмүүс ажил хөдөлмөрийг янз янзаар л хийдэг. Ажилдтааруу, муухан хийдэг, бие дайчилдаггүй залхуу нэгэнбайхад ажлаа тааруу, муу хийж чаддаггүй, муу хийнэгэдгийг мэддэггүй, бахархам бүтээлч чадвартай нөгөө ньбайна. Хариуцсан ажилдаа сэтгэл зүрхээ өгч, махранзүтгэдэг хайрламаар хэсэг байхад эрхэлсэн ажлаа ор нэртөдий хийсэн болж назгайран цаг нөхцөөгсөд цөөнгүй.Ажил бүтээлээ муу хийж чаддаггүй, дутуу дулимаг орхижсураагүй тэр хүмүүс алдар хүндийн барианд хэзээдойрхон байна. Хариуцсан ажилдаа зүрх сэтгэлээ өгч
    • махран зүтгэгч, хайр татам хүмүүс олны хүндлэлийгхүлээж, бахархан дурсагдана.Шинжлэх ухааны ч бай, урлаг утга зохиолын ч бай аль чсалбарт агуу их хэмээн алдаршсан, үйлдвэрлэлүйлчилгээний салбарт бусдаас даван гарч алдраамандуулсан хэн боловч өрөөл бусдад найдалгүй өөрийгөөдээд зэргээр дайчлан, хичээн зүтгэж байж тэрхүүбахархам амжилтыг олсон байдаг. Тэдний дотор ядууханбор гэрт өссөн хүн байхад баян тансаг өргөө гэрт төрсөннь ч байна. Идэж уух, өмсөж зүүх, эрхэлж тоглох бүхнээрбялхаж байгаа мөртлөө өөртөө хатуу шаардлага тавьж,сурч мэдэхийн төлөө, судалж бүтээхийн төлөө махранзүтгэсээр агуу их үйл хэргийг гүйцэлдүүлсэн суут хүмүүсбий. Туйлийн ядуу тавилангаас үл шалтгаалж, өөрийгөөшавдуулан, хүрч болох хамгийн дээд өндөрлөгтөөрийнхөө хүчээр гарч чадсан жишээ захаас аван бий.Хүн амжилтанд хүрэхэд ямар ч хатуу хэцүү бэрхшээл гайтотгор, төвөг саад төдийлөн болдоггүй гэдэг ньгайхамшигт хүмүүсийн намтар цадигаас тодхон бөгөөднийтлэг харагддаг. Харин ч олонхи тохиолдолд иймэрхүүбэрхшээл хүмүүст сэтгэл, итгэлийн хат суулган, хаширтаниулж өөд нь татдаг байна. Өөрөөр хэлбэл гачигдалзовлонг шүд зуун тэсвэрлэж, шөрмөсөө сунатал ажиллажхөдөлмөрлөе гэх чин хүслэн ундран оргилон бий болдогбайна. Бие амар, тансаг амьдрал зовлон бэрхшээлийгдаван туулах зориг хүчийг өгдөггүй. Өнөөгийн ядуу зүдүү,дутуу гуцуу амьдрал үүрдийн золгүй байдал, үзүүргүйзовлон гуниг гэсэн үг хараахан биш. Өөрийнхөө хүчээрөөрийгөө аврах гүн итгэл өвөрлөн хичээн зүтгэвээс ядуу
    • гуцуу байдлыг хишиг буян болгон хувиргаж төвөггүйчадна. Зовлон бэрхшээл өөдлөн дэвжихийн төлөөхтулаанд зориг хүчийг өгч туйлдаж сөхөрсөн хүнийг хөлдээр нь баттай босгодог юм. Ийм зориг хүчтэй, хөл дээрээбаттай боссон хүн ялж дийлэн, цаана нь гарч, зорилгообиелүүлэх нь эргэлзээгүй тодорхой.Өөрийнхөө хүч чадал, бололцоо нөөцөнд бүхнээс илүүитгэн найд. Өөрийн чинь гутлыг чиний өмнөөс хэн чөмсөхгүйтэй адил өөрийн чинь өмнөөс суралцан, чинийоронд хөдөлмөрлөж, чиний нэрээр бүтээн туурвиж өгөххүн хорвоод үгүй. Чамайг өвдөж зовбол чиний төлөөсэтгэл гарган, санаа тавьж эмчилж тордох хүн байхболовч чиний өмнөөс эм тангий чинь ууж, эмчилгээ засалхийлгэж эдгээн илааршуулж чадахгүй. Тиймээс өөртөөэргэлзэж тээнэгэлзэлгүй найдан, өөрийнхөө хүчээрөөрийгөө аврах нь хүн бүрт оногдсон заяа тавилан. Ингэжхэлэхдээ бусдын тус дэмийг бүхэлд нь орхигдууланүгүйсгэж байгаа хэрэг огтоос биш. Хэн ч хөндлөнгийн тусдэмгүйгээр амьдарч чадахгүй нь ойлгомжтой. Ямар чухаантай, гайхамшигтай хүн бусдаас хишиг тусыг байнгахүртэж байдаг нь мэдээж. Сэтгэл санааны дэм хийгээд,журамт андын сэтгэлээ салшгүй сайн нөхрийн төлөө өргөхнь зүйрлэшгүй том тус нэмэр. Бусдын тусламж, өөрийнбүхий л чадлаар сэтгэл шуудран зүтгэх хоѐрын аль алийгнь дутааж болохгүй. Тэр нь залуу зандан насанд ч, замааолж, биеэ даасан үед ч нэгэн адил хамаатай. Гэхдээ лөөрийн хүч чадалдаа эргэлзэлгүй итгэн, бололцоо нөөцөөшавхан дайчилж, бүтээлч шаргуу хөдөлмөрлөн, иххэргийн төлөө эргэж хургалгүй зорь.
    • Амьдралаа үнэ цэнэтэй, утга төгөлдөр, ухаантай зөв авчявахыг залуу хүн бүр хичээх хэрэгтэй. "Ухаангүй, ѐссуртахуунгүй, цэнгэлд автсан хүмүүсийн амьдрал ямар чүнэ цэнэгүй байдаг" гэнэ. Зуурдын жаргалд хөтлөгдөн,зугаа цэнгэлд ташуурч, түмэнд нүүрээ барах ичгэвтэрбүхнээс татгалз. "Ичгэвтэр зүйл хийсэн хүн юуны түрүүнөөрөөсөө ичих ѐстой". Өөрөөсөө ичих мэдрэмжтэй хүналдаж гишгэх нь ховор. Алдлаа ч хор холбогдол нь гайгүй.Өөрөөсөө ичдэг хүн нэг бүдэрсэн гадсандаа дахинбүдэрдэггүй юм. Архи, тамхинд шимтэн дурлах буруузуршилд автваас амьдралдаа санаатай хор хүргэж байгаамунхаг үйлдэл. "Архидалт бол бүх гажигийн эх". Энэгажигуудыг засахын тулд жигтэйхэн сайн хуульбаталчихвал хүмүүс хорт зуршлаа тэр дор нь таягданхаячих мэт гэнэн төсөөлөл байдаг. Ямар ч хүчирхэг хатуучанга хууль гарлаа гэсэн залхуу этгээд гэнэт ажилсагболон төрөл арилжиж, үрэлгэн хүн жигтэйхэн тооцоотойболон нарийлж, архичин архиа жигшин шууд орхиж,тамхичин тамхиа хаях нь юу л бол? Харин өөрийнхөөгэмийг өөрөө ухаарч, өөрийгөө өөрчлөхөөр сэтгэлээхатамжлан шулуудаж, хэмнэж гамнахын утга учрыгойлгож, архинд живсэн гаслант амьдралаа өөрөөухамсартайгаар буруушааж эхэлбэл хүн сайн тал руугааөөрчлөгдөх үүрийн гэгээ туяарч эхэллээ гэсэн үг.Өөрийнхөө сэтгэл итгэлийн хүчээр буруу зуршлаасангижрах нь өөрийгөө аврах хамгийн дөт зам. Буруу үйлүйлдэж байна гэдгээ юуны өмнө өөрөө ухамсарлаж,түүнээс татгалзах сэтгэлийн хүчээ хураан хуримтлуулж,тэсвэр тэвчээр заан, эргэлт буцалтгүй эрс зоригложчадвал нүүрлэн буй зовлон гамшигаас биеэ хамгаалж,
    • өөрийгөө аварч чадна гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй. Зөвхөнөөрийгөө аврах төдийгүй хамгийн хайртай хүмүүсээ ууруцаар, уйтгар гуниг, гутрал доромжлолын занал зүхлээсангижруулж байгаагаа ухаар.Бусдын тус дэмэнд найдалгүй яахав. Гэхдээ өөрөө өөртөөтуслагч байх нь бүхнээс илүү чухал. Өөртөө туслах оюунухаан бол хүний өсөж дэвжих өөдлөн хөгжихийн тулгынчулуу юм. Өөрөө өөртөө тусалж, өөрийгөө аваръя хэмээхоюун санаа, гэгээн ухаан л хүмүүсийг алхам тутамзоригжуулж, алс ирээдүйгээ өөдрөгөөр харах хүсэлтэмүүллийг цогцлоож байдаг. Өөрийнхөө хүчээрөөрийгөө аврагтун!
    • Чин сэтгэлээсээ талархаж суръя2008 оны 02 сарын 27Хүмүүст эелдэг сайхнаар талархаж сур. Нүдэнд нь очгялалзаж, нүүрэнд нь хайр гэрэлтэж, сэтгэл зүрхэнд ньбаярын од гийхээр чин сэтгэлээсээ таларха. Илүүдсэнбүхэн хортой. Хор хүргэдэггүй, сайхан илүүдэл ганцханбайна. "Ертөнц дээр талархлын илүүдлээс илүү сайханилүүдэл гэж байхгүй" гэнэ.Үр хүүхэддээ бичиг үсгийн цагаан толгой заахаас өмнөталархлын цагаан толгой нүдлүүлж эхэл. Арав хүртэлтоолж сурахтай нь хамт ачийг санах ухаанд сурга. Чинсэтгэлээсээ талархаж сурсан хүүхэд цэвдэг хүйтэндотортон хэзээ ч болохгүй. Ачийг санах ухаандболовсорсон хүүхэд аав ээжээ хэзээ ч гомдоохгүй.Талархал бол сэтгэлээр үйлдэх буяны, үгээрилэрхийлсэн тунгаамал мөн. Талархал өөрөө хүнийсоѐлын хэмжүүр, боловсрол хүмүүжлийн ч хэмжүүр.Талархал илэрхийлж сураагүй хүн дээд зэргийнбүдүүлэг, арай зөөлрүүлж хэлбэл бүдүүн баргийндонгио этгээд. "Талархалгүй хүнээс илүү зэвүүн муухайюм гэж байдаг болов уу" гэж аугаа их В.Шекспир дууалдан халагласан байдаг. Талархал илэрхийлж сураагүйбол боловсролтой гэж өөрийгөө бүү бод, хүмүүжилтэйгэж бүү сайрх. Талархлын үгсийг ѐс төдий хэлэххэрэггүй, чин сэтгэлээсээ хэл. Чин зүрхнээсээ хэлсэнталархлын ганц өгүүлбэр сэтгэлд наран, саран хамт
    • ороод ирсэн адил гийгүүлж, магнайг тэнийлгэж, үрчлээгтолийлгох мэт болгоно. Чин сэтгэлээсээ хэлээгүйталархлын үгсийг алтан гургалдай шиг аялгуулануянгалуулан хэллээ ч алсын хаданд хашгирсан цуураймэт сэтгэлд хоосон үлдэнэ.Талархах чадвар нь эрч хүч, сэтгэлийн тэнхээг давхарилэрхийлнэ. "Талархалгүй байдал нь сул доройн шинж.Гарамгай хүмүүс хэзээ ч талархалгүй байдалгаргадаггүй". Тэнгэрт тултал магтах, газарт шургаталмуулах нь талархал хийгээд талархалгүйгээ илэрхийлэхухаалаг шийдэл биш. Жин, тун нь таарсан талархалжинхэнэ талархал болдог. Цагаа олж таларха, үгээ оножхэл. Эв хавгүй талархлын үгс элэг доог ч болгож мэднэ.Талархлын үг сонсохыг хүсч байгаа тэр мөчид хэлсэнаятайхан ганц үг цаг нь өнгөрсөн хойно хэлсэн зуунүгнээс ч хүчтэй. Талархлыг дагаж сайшаал магтаалурсана. Хаана, хэнд, ямар магтаал, сайшаалын үг хэлэхвэ гэдэг нь чиний ухаан, мэдрэмжийн хэр хэмжээнийасуудал.Адгийн тэнэг авгайгаа магтана гэх тэнэгийн цаадах тэнэгхэллэг тэнэж явдаг. Хэзээ гарсан, хэн эхэлж хэлснийгбүү мэд. Хавьтсан ойртсондоо хямгагүй чулуудажбайдаг магтаал сайшаалын үгсийг хань ижилдээхэлэхээр тэнэг болчихдог нь ч юув дээ! Бодол ухаанышүүлтүүрээр ороогүй болчимгүй золбин үг гэдэг нь лтодорхой. Үр хүүхдийг чинь тээж төрүүлж өгсний төлөө,нойр хоолоо хасч хөхүүлж, хуурайлж өсгөснийх ньтөлөө, хоѐр нарны хооронд борви бохис хийлгүй
    • зүтгэдэгийнх нь төлөө, гэр орноо аль болох өнгөтэйөөдтэй авч яваагийнх нь төлөө тэдэнд насан туршдааталархахын дээдээр талархаж явах үүрэгтэй бид. Үе үеүүнийгээ үгээр хэлж, үйлдлээр илэрхийлэн, үзүүлэнмэдүүлж байх хэрэгтэй. Зоогийн газар хааяа нэгхэн хоолидээд гарахдаа "баярлалаа" гэж хэлдэг талархлын үгийггараа гарган, сэтгэлээ шингээн өдөр бүр хоол унд хийжөгдөг эхнэртээ хэлж болдоггүйн учир юу вэ? Та биднийтөлөө сэтгэл итгэлээ зориулдагийнх нь, санаатавьдагийнх нь, санаа зовдогийнх нь төлөө үргэлжталархах ѐстой. Үглэж, загнадагийнх нь төлөө, үггүйзэмлэн тунирхдагийнх нь төлөө ч баярлах хэрэгтэй.Яагаад гэвэл та нарыг илүү сайн сайхан, хүний дайтай,бусдаас дутахгүй байлгахын төлөө хайраа дотроо, халаагаднаа гарган, өргөс шиг ширүүн мөртлөө өд шиг зөөлөнүгээ хэлж, үйлдлээ илэрхийлж байгаа нь тэр. Бурмаартэтгэхээр урмаар тэтгэ гэсэн сургамжтай үг бий. Эмэгтэйхүн урмын үгээр тэжээгдэх уяхан сэтгэлтэйгээрбүтээгдсэн байдаг юм. Эмэгтэйчүүд дотночилон хэлсэнүг бүхэнд дотогшоо баярлан уйлж, гадагшаа баясанинээж байдаг сайхан сэтгэлтэй хүмүүс.Ангаж цанган хорчийн хатаж байгаа өвс ургамлынүндсэнд ус чийг өгөхөөр сэргэн ургаж цэцэглэдэг шигурам хайрын ончтой үгс хөшсөн сэтгэлийг сэргээн, хөөрбаяслыг төрүүлнэ. Доройтсон сэтгэлийг сэргээх шидэтэм адил урам магтаалын үгийг сонсоход өлссөн хүнцадаж, ундаассан хүний цангаа нь тайлагдах шиг болдогбилээ. Талархлаар дутуу хүний амьдрал ямагт дутуу
    • дундуур байдаг юм. Хамгаас хайртай хүмүүстээ урамталархлын шидэт үгсийг хямгадаж харамлахгүйгээрхэлж бай. Дутуу дундуур амьдрал дүүрээд ирнэ аяндаа.Дээшээ хандсан магтаал хэтэрвэл зусар болно. Улааннүүрэн дээр нь магтана гэдэг увайгүй зусрын шинж учирболгоомжтой ханд. Харин удирдлага дороо байгаахүмүүсийнхээ зөв үйлдэлд урам хайрлаж, урамшууланмагтаж бай. Тааруулж хэлсэн талархлын үг хийж бүтээхидэвхийг нь бадрааж, хүч чадлыг нь сэлбэж өгнө. Хамааболгоомжгүй хатуу ширүүн үгээр хавьтснаа хадарчболохгүй. Голдоо ортол гомдон, сэтгэл нь шархалжмэднэ. Мэсний шарх эдгэхэд амар, үгний шарх эдгэхэдбэрх. Бусдын дургүйг хүргэсэн үгийг дутуу хэлэхийгхичээ. Элс рүү асгасан усыг эргээд савлаж болдоггүйшиг бураад өнгөрсөн үгсийг буцаан залгих аргагүй. Гэмзэмгүй хүнд андуу ташаа зэмлэл хүртээхгүй байхыгэрхэмлэ. Насан туршаа эргэн санагалзах голыг зурсангомдлыг үлдээж мэднэ. Хаврын шар ус цасыг хайлууланурсгах шиг цаг хугацаа гомдлыг тайлан мартагнууланурсгаж болох ч намар хагдарсан өвс хавар болохоорсоѐолон ургадаг шиг голд орсон гомдол эмзэг аргагүйсэргэдэгийг сана. Модны навч шарлавч үндэс ньшарладаггүй гэдэгтэй адил өнгөн дээрээ өршөөж болохч үндэс язгууртаа хүртэл гомдоллох үгэн мэсээр бусдыгбүү далайлга.Талархал бол талархах хүний үүрэг байдаг болохоос,талархуулах хүний эрх биш байдгийг санаж яв.
    • Боловсролтой, соѐлтой аль ч хүн талархах,талархуулахын аль альд нь тэгш тэнцүү хандах учиртай.Өөрсдийнхөө ачийг бодох учиртай хүнтэй уулзахаарааталархалтай байх ѐстойг сайн санацгаадаг мөртлөөөөрсдөө мэхийн талархах ѐстой хүмүүстэй уулзахаарааэнэ тухай юу ч бодоцгоодоггүй байж таарахгүй."Талархал шаардах нь тэнэг зан, талархалгүй байх ньбүр ч өөдгүй явдал болой" гэсэн үгийг марталгүй бодожявбал зохилтой.Ухаантай хүн тал засаж зулгуйдаагүй, илүү ч үгүй, дутууч үгүй шударгаар өгүүлж байгаа талархалд таатайхандаж хүлээж авна. Байгаа юмыг байгаагаар нь хэлж,үнэн юмыг үнэнээр нь дүгнэх нь талархлаа илэрхийлжбайгаа шударга бөгөөд зохистой арга. Шударга бусүнэлгээ талархалгүй байдлын адгийн шинж,талархалгүй байдал хамгийн өөдгүй гажиг мөн.Талархалгүй хүмүүс байдаг нь мэдээж сайн зүйл биш,тэдэнд зэвүүрхэх үе ч бий. Тэгэхдээ өөрт чинь туслалцааүзүүлсэн бүх хүмүүс чамаас талархлын таатай үг сонссонуу гэдгийг өөрийн хүн чанараас үе үе асууж байххэрэгтэй.Бэлгийн хариуд сэтгэлийн талархал зайлшгүй. "Бэлэгбол үнэ цэнээрээ бус, хэн бэлэглэж байгаагаар эрхэмбайдаг" учир авсан бэлгэндээ баярлахаас түрүүн бэлэгөгч байгаа хүнд нь талархах нь зүйн хэрэг. Чинсэтгэлээсээ талархал илэрхийлж чаддаг хүнд тус болохурамтай. "Ач тусын талаар үзүүлэгч нь бус, хүртэгч нь
    • ярьж байх" ѐстой нь талархлын алтан зарчим гэдгийгмартаж болохгүй.Бие биедээ чин сэтгэлээсээ талархаж сурцгаая!
    • Өөрийгөө хүндэтгэ2008 оны 03 сарын 23Өөрийгөө эрхэмлэн хүндэтгэ. Өөрийгөө эс хүндэтгэвээсөрөөл бусдын хүндэтгэлийг хүлээнэ гэж үгүй. "Өөрийгөөхүндэтгэдэг хүн л бусдын хүндлэлийг хүлээдэг" юм.Хүндэтгэл хүлээх өч төчнөөн сайн шинж чанар чамдбайгаа. Тэдгээрийг хэнээс ч илүү чи өөрөө сайн мэднэ.Өөрийг чинь чамаас илүү өөр хүн мэднэ гэж юу байхбилээ дээ. Хүн өөрийнхөө сайн чанаруудыг бүхнээс илүүдавуу хүндлэх хэрэгтэй.Өөрийнхөө сайн чанарыг хүндлэхгүй бол түүний хоосонорон зайг доромжлол эзлэх болно. Хүндлэлийн оронзайгаа доромжлолд эзлүүлсэн хүн салж хагацашгүйсэтгэлийн зовлонг эдэлнэ. Сэтгэлийн зовлондоо шаналжяваа хүн хэзээ ч аз жаргалтай, амар тайван байжчаддаггүй. Сайн чанарууд биед нь цогцолсон хүн нэртөртэй, нэр хүндтэй. Дутагдалгүй гэх буюу дутагдал ньил гардаггүй хүнийг биш, сайн чанарууд нь ил байдагхүнийг бусдад хүндлэгдэх нэр төртэй эрхэм гэж үздэгбилээ.Шударга зан хүний сайн чанаруудын ноѐн оргил нь.Шударга хүн бусдын хүндлэлийг хэзээд хүлээнэ.Өөрийгөө хүндэтгэдэг хүн шударгуу явдалтай байх ньгарцаагүй. Шударга бус үйлдэл бүхэн өөрийгөө эсхүндэтгэж байгаагийн хамгийн доод илрэл мөн.
    • "Шударга ѐс байхгүй газар эрх чөлөөгүй, эрх чөлөө үгүйгазар шударга ѐс байдаггүй". Тэгэхээр эрх чөлөөгхүсэмжлэгч бүхэн шударга ѐсны төлөө тэмцэх үүрэгтэй.Шударга ѐсыг энгийн олон магнайдаа дээдлэнхүсэмжилдэг, эрх мэдэлтнүүд уландаа гишгэн дэвсэлдэг.Хүмүүс шударга бус явдалтай нэг бол хүч мөхөсдөнэвлэрцгээдэг, эсхүл хүч үзэн тэмцдэг. Шударга ѐсшуумаг руу доошилж, шударга бус нь мөрөн дээр суухболсон цөвүүн цагийн араншинг өөрчлөх шаардлагатай.Шударга бус явдалтай хүч үзэн тэмцэхэд аль болох олонхүн үзэл бодол, дуу хоолойгоо нэгтгэн нэгэн бодолтой,нэгдмэл зорилготой байж өгөөж, үр шимийг нь хамтдаахүртэнэ. Эс тэгвээс шударга бус явдлын өмнө хүчмөхөсдөн эвлэрэн зохицох гаж тогтолцоо улам бүрбатжин, газар авах осолтой. Өнөөдөр шударга бусынзолиос болоогүй байгаагаа насан туршид гийсэн аз гэжбүү эндүүр. Цаг нь ирэхээр шударга бусын давалгаахэнийг ч ялгалгүй хамна. Тийм учраас шударга ѐснытөлөө тэмцэлд хойш суулгүй оролцох нь хожмынамьдралд чинь хэрэгтэй. Өөрийгөө хүндэтгэж байгаабол, өрөөл бусдын хүндлэлийг хүлээе гэж хүсэж байгаабол шударга ѐсыг эрхэмлэ.Зөв зарчим барьж, түүнийгээ ямар ч үед хэлбэрэлтгүйдагаж мөрдөх нь хүнд цогцолсон сайн чанарын нэг яахаргагүй мөн. Өөрийгөө эс хүндэтгэдэг хүн л зарчимгүйүйлдэлтэй байдаг. Зарчмаа умартсан буюу зарчмаасааухарсан хүн өргөн олны хүндлэлийг хүлээж, өргөгдсөннэр хүндтэй байна гэж үгүй. Нэг суурин дээрээ хоѐр
    • эргэх холбиромтгүй хүн ч, нэг хэлснээ тэр дор ньнөгөөгөөр үгүйсгэдэг гуйвамтгай нөхөр ч, барин тавинхудал хэлэх барьцгүй хөгийн этгээд ч, өөрийн бодолгүйаялдан дагалдагч ч аль аль нь алийгаа алдсанзарчимгүй үйлдэлтнүүд. Бялдууч, бялангач занзарчимгүй үйлдлийн адгийн адаг. Чадвар муутанбялдууч байх нь ѐс юм шиг түгээмэл. Дээш долигононтал засах нь тэдний амьдрах арчаагүй арга нь. Тэгэхдээхамгийн бузар бусармаг арга. Бялдуучид магтанзулгуйдах, муулан хов зөөх хорон муу үйлдэлтэй.Увайгүй зусарч улаан нүүрэн дээр нь магтана.Улангассан биеэ магтуулагч учиргүй баярлан хүлээжавна. Хөгийн бялдуучид ховын хор цацна. Ховоор хоолхийгчид ховдоглон шүүрч залгина. Ховч бялдуучдынбалгаар ойрын хүмүүс түнжин хагарахаас эхлээд хотололноороо сүйрч баларч дууссан гунигт түүх захаас аванбий. Ховч бялдуучдаас холын хол бай, хорон муухайүгэнд нь хэзээ ч бүү авт. Бялдуучид улыг чинь долоожэхлэхийг мэдмэгцээ биеэсээ холдуулж, үтэр түргэнзайлуул. Ер нь өөрийгөө хүндэтгэдэг хэн боловчбялдуучдаар хүрээлүүлэн, ховоор хоол хийж явахучиргүйг сана.Аливаад хариуцлагатай хандах нь хүний сайн чанарыннэг илэрхийлэл. Өөрийгөө хүндэтгэдэг хүнхариуцлагатай. Тийм хүмүүсийн гэнэ сэнэгүй алдажосолдон хариуцлага алдсанаас сэтгэлээ зовоон гэмшихгэмшил нь даан ч их. Хариуцлагатай хүн урамтай. Тэдхэзээ ч, ямар ч үед итгэж найдаж болох эрхэм хүмүүс.
    • Хариуцлагатай хүний алдах нь бага, онох нь их. Үүргээдээд зэргээр ойлгож ухамсарласан хүн хариуцлагатайбайдаг. Залуус та нар их бага аль ч асуудалд нэнхариуцлагатай хандаж бай. Хариуцлагын хэмжээгээражил төрөл чинь бүтэмжтэй, мөн тэр хэмжээгээрамьдрал ахуй чинь дэвжин дээшилж байх зүй тогтолтойгэдгийг ухаан бодолдоо тод томруун тогтоож ав.Хариуцлагагүйн зуд нөмөрсөн газрын ажил хайш яйш,хам хум. Амжилт бүтээлийн тухай бодох мөрөөдөх чхэрэггүй. Хариуцлагагүй ажиллагаанаас үүдэх хорхохирол дааж давамгүй их. Хариуцлага алдсан хүнд гэмзэмд нь тохирох хариуцлага ногдуулж байх нь шударгаѐсны талаасаа зүй ѐсны асуудал. Хариуцлага алдсанүйлдэл бүхэнд хариуцлага тооцож байжхариуцлагажина. Жижиг ч гэсэн хариуцлагагүй үйлдэлгаргахад толгойг нь илээд дуугүй өнгөрвөл дараагийнтомоос том хариуцлагагүй үйлдлийнх нь бэлтгэлийгнайр тавин хангаж өгч байгаа хэрэг юм. Харинхариуцлагаа өөрөө ухамсарлаж, алдаанаасаа сургамжавч, өөртөө хяналттай байж, нэг бүдэрсэн чулуундаадахин бүдрэхгүй явах нь хариуцлагаа дээшлүүлэххамгийн дөт зам гэдгийг санаж яв.Өөрийгөө хүндэтгэн, хүмүүсийн хүндлэлийг хүлээхийгхүссэн хүн бүр үг хэл, үйлдэл хөдлөл бүхэндээхариуцлагатай хандаарай.Өөрийгөө хүндэтгэдэг хүн ичих нүүртэй байдаг юм."Ичих нүүрэндээ илэг наасан хүмүүс рүү харах ньзодуулж нүдүүлсэн хүмүүс рүү харахаас аймшигтай" гэж
    • зохиол бүтээлээрээ олны танил болсон нэгэн хэлсэнбайна. Ичих нүүрэндээ илэг наасан хүмүүс нь өөрийгөөхүндэтгэнэ гэдгийг умартсан, дүүрч шулуудчихсанамьтад, худал хуурмаг дүртнүүд. Буруу хэрэг үйлдсэнхүн буруутан байдаг бол буруу хэргээсээ ичдэггүй этгээдхоѐр дахин буруутай байдаг гэнэ. Муу муухай үйлүйлдэгчид ядаж дотроо гэмших хүн чанараа ор тас хаяжгээж болохгүй. Дотроо гэмших нь муу явдалтны хувьдүлдсэн ганц буянт үйл нь байдаг юм шүү. Ичих улайхчадвар нь хүний бүх сайн чанаруудаас хамгийнхүмүүнлэг нь. Ичих нүүргүй бол гайхалтай өндөрболовсролтой байгаад ч гавьтай хол явахгүй. Буруухэрэг үйлдчихээд ичих ч үгүй, улайх ч үгүй суугаа хүнийхажуугаас харахад яс хавтайм, хөлс цутгам, ар нуруундээгүүр хорхой арваганан гүйх мэт зэвүүн. Бусдынөмнөөс ичнэ гэдэг хүний дээд мэдрэмж, дотоод сэтгэлцэвэр ариун байгаагийн шударга шүүх юм. Залуус та наричих улайх мэдрэмжээ алдаагүй, түүнчлэн бусдын бурууүйлдлийн төлөө үнэхээр ичиж зовж байгаа бол өөрийгөөхүндлэн улмаар бусдын хүндлэлийг хүлээж нэр хүндтэйявж байна гэдэгтээ эргэлзээгүй итгэлтэй байж болно."Хүн хэдийчинээ ичимтгий байна төдийчинээ хүндэтгэлхүлээдэг" гэдэг юм. Дээр, дор ялгаагүй хүмүүсийг хүнийхнь хувьд дээд зэргээр хүндэтгэ. "Хүмүүсийг хүндэтгэх ньөөрийгөө хүндэтгэж байгаа хэрэг". Хүнийг хүндэтгэхтухайд нэг л зангаараа, нэг л аашаараа байхыг хичээ.Бусдыг хүндэтгэхдээ хаврын тэнгэр шиг хувьсамтгайхүний хүндлэл хүлээх чадвар нь тос нь дуусаад бөхөж
    • байгаа дэнгийн гэрэл шиг бүүдийн бүүдийсээр унтарна."Бусдыг хүндлэхээ амархан больдог хүн юунаас түрүүнөөрийгөө хүндэтгэдэггүй" гэдгийг санаж явцгаа. "Бусдыгхүндлэх нь өөрийгөө хүндлүүлэх шалтаг болдог"хэмээсэн алдарт гүн ухаантны үг та нарын сэтгэлд эцэгэхийн сургаал мэт хоногшиг.
    • Эрхэлсэн ажилдаа эзэн бол2008 оны 04 сарын 09Хүний амьдрал бол зөгийн бал, цөсний хослол мөн гэсэнүгийг Та лавтай сонссон байх аа. Зөгийн бал жигтэйхэнсайхан амттай. Цөс жигшим муухай гашуун. Амьдралдбал шиг амт, цөс мэт гашуун хоѐр заримдаа ээлжлэн,хааяа холилдон сүлэлдэн байдаг ажээ. Бал мэт амт ньяавал ахиу, цөс шиг гашуун нь яавал дутуу байж болохвэ? Хөнгөн хийсвэрийг зөгнөн, төөрөг тавиландаанайдаж, гар хумхин суугаад гайхалтай сайханамьдралыг туулна гэж бодож санахын ч хэрэггүй.Тархиа гашилтал бодож, чөмгөө дундартал сууж, гархөлөө цуцтал хөдөлмөрлөдөг хүний амьдрал амттай,баяр хөөртэй, утга төгөлдөр. Ажилгүй анхиагүй, залхуухойрго, ууж идэхдээ уургын морь шиг, урагшаагишгэхдээ ургаа хад шиг хүн цөс шиг гашууныг ярвайнамталж, ганцхан олдох амьдралаа гуниг зовлонгоордүүрэн, утга учиргүй өнгөрөөнө. Эрчимтэй хөдөлмөрийнүрээр л амьдрал амьд бөгөөд амттай сайхан байна."Хөдөлмөргүйгээр баяр баясгалантай, цэвэр сайханамьдрал байхгүй".Аль ч газар оронд ажлаа эзний ѐсоор сайн хийдэг хүмүүсагаар ус мэт хэрэгтэй. Улс орон яавал хөгжих вэ? гэдэгасуултыг хүмүүс байнга тавьж, бэлэн хариултыг тэр дорнь сонсохыг хүсдэг. Уулын ам бүрээс урсах жижиг булаг
    • горхи нийлэн том гол болдогийн адилаар түмэн янзын,олон хүчин зүйл нэгдэж, хүн ард нь хамтдаа нэгзорилготойгоор нэгэн буулганд орон зүтгэж байж улсорныг хөгжил дэвшилд хөтөлнө. Төр засгийн зөв мэргэнбодлого, хөрөнгө мөнгө, дэд бүтэц, мал сүрэг, тариабудаа, байгалийн баялаг бүгд мэдээж чухал. Тэдгээрийндотроос хамгийн чухал нь боловсролтой, чадавхитай,дадлагатай дээр нь нэмээд сэтгэлтэй монгол хүншийдвэрлэх үүрэгтэй. Хүн бүхэн эрхэлсэн ажилдаа эзэнбол. Жинхэнэ ѐсоор эзэн бол. Хүн бүр өөрт ногдсонажлаа эзний ѐсоор, нүүр бардам, хэний ч дор орохгүй,чадмаг хийчихдэг болсон цагт улс орон гарцаагүйхөгжин дэвжинэ. Тэр цагт ард олон ч хүний гар харж,алгаа тосолгүй амьдрах тэгш таван хүслээ гүйцэлдүүлэхболно. Хэрэв чи ямар нэг юм хийвэл маш сайн хий. Тэгжчадвал хүний дор орохгүй амьдарч чадна гэдэгтэргэлзэх хэрэггүй.Гагнуурчинаас чи юу хийж чадах вэ гэж биш, юучадахгүй вэ гэж асуу. Би муу гагнаж, муухай гагнаж,удаан гагнаж чадахгүй, дутуу хийж, гологдол гаргажсураагүй гэж омог бардам хэлж, хэлсэн үгэндээ эзэнболж чадаж байвал тэр гарцаагүй сайн гагнуурчин.Алтан гартай гагнуурчин алтнаас дутахгүй үнэлгээтэй.Тэгвэл хоолой давахын эцэсгүй хоол хийхчээн болдогтогооч хэнд ч хэрэггүй. Төв аймагт бага ангийн гоц сайнбагш нар цөөнгүй байлаа. Багшлах ажлаа маш сайнхийдэг тэдний нэгнийх нь ангид хүүхдээ өгөх гэсэн эцэгэхчүүдийн цуваа хэдэн анги дүүргэх хэмжээнд хүрдэг
    • сэн. Бүх хүн энэ багш шиг, дээрхи гагнуурчин шигажилладаг сан бол улс орон удаж төдөлгүй хурдантүргэн хөгжинө.Том ч бай, бага ч бай, албаны ч бай, амины ч байхариуцсан ажлаа ямар ч үед яс сайн, хэний ч доророхооргүй, хэн ч өөлж голохооргүй чанартай сайнхийж сур. Энэ бол залуу хүн бүрийн хувьд мах цусандаашингэтэл ойлгон хэрэгжүүлэх ажилсаг сайн чанар,насан туршид хэлбэрэлтгүй мөрдөх зарчим байх ѐстой.Ажлаа ингэж хийдэг хүний амьдрал бал шиг амттай,бахдам амжилтаар дүүрэн байна. Хариуцсан ажлаа сайнхийх үүргээ хүн болгон хатуу ухамсарлах хэрэгтэй.Үүргээ хатуу ухамсарлах нь хүний зан араншингийнноѐн оргил нь байдаг юм.Амар хялбар, дөт ойр замаар үсрэн дүүлэн явсаарэрхэлсэн ажилдаа эзэн болох хэмжээнд оччихно гэвэлхэтэрхий хөнгөн гоомой төсөөлөл. "Очих ѐстой газартчинь хүрэх дөт зам ер байдаггүй" гэдгийг мэдэж ав.Тэвчээр шалгасан хүнд бэрхийг даван туулж байж очихѐстой газраа арайхийж дөхөж очно. Харин "Тэвчээртэйхүн хүссэн бүхэндээ хүрч чаддаг" гэдэгт ямар чэргэлзээгүй итгэж болно. Залуус та нар эрдэмболовсролд шамдахтайгаа хамт тэсвэр тэвчээртэй болохзан чанарт биеэ дайчлан суралцах хэрэгтэй. Тэсвэртэвчээр эрдэм боловсрол эзэмшихэд чинь хөтөч болонхөтлөхийн хамт сурсан эрдмээ ажил амьдралдаахэрэглэх үед чинь тулгуур болон түшиж өгнө. Тийм
    • болохоор "тэвчээртэй хүн навчнаас торго, сарнайндэлбээнээс бал гаргаж авч чадна" хэмээн Азийн нэгэннэрт яруу найрагч онож шүлэглэсэн байна. "Тэвчээргашуун ч түүний үр шим нь чихэр мэт амттай байдаг"болохоор чихэр мэт амтыг амтлахын тулд тэвчиж сурахл хэрэгтэй. Ялангуяа удирдагч хүн маш их тэвчээртэйбайх шаардлагатай. Болгоомжгүй, бодлогогүй хэлсэн үгхүний урам зоригийг мохоож, тэр ч бүү хэл амьдаар ньалж чадах учраас удирдагчид илүү тэвчээртэй байхүүрэгтэй. Ер нь ялалт амжилт өөрөө гүйгээд ирдэггүй,харин чамайг тэвчээртэй нь аргагүй хүлээж байдаггэдэгт эргэлзэх хэрэггүй.Эрхэлсэн ажилдаа эзэн байна гэдэг нь зөвхөндуулгавартай үнэнч гүйцэтгэгч байхын нэр биш.Гүйцэтгэх чадвар сайтай хүн хаана ч үнэлгээ сайтайбайдаг. Тэд найдвартай сайн хүмүүс. Гэхдээ өгсөнүүргийг яг таг ѐсчлон биелүүлээд түүнээс илүү гардаггүйажилтан өнөө үед хангалттай бус.Сайн гүйцэтгэх чадвар, гүйцэтгэх ухамсрын зэрэгцээ хүнбүрт шинийг эрэлхийлэх чадвар, санаачлага, цаг үеэмэдрэх мэдрэмж, холыг харах алсын хараа, бие даахчадвар гээд олон сайн шинж чанар зайлшгүй хэрэгтэй.Цаг үе харавсан сум шиг хурдан өөрчлөгдөж байна. Биддор хаяж өөрчлөгдөж байгаа цаг үеэсээ хоцрохгүй байжнаад захын амжилтанд хүрнэ. Цаг үеэ мэдрэх мэдрэмжсуларвал өөр ертөнцөд өнө удаан байгаад буцаж ирсэнмэт төсөөрнө. Түргэн өөрчлөгдөж байгаа орон зайд сурчдадсан хуучин аргаараа, хуучин байдлаараа ажиллаад
    • олигтой амжилтыг олохгүй. Шинэ, дэвшилтэт бүхнийэрэл хайгуулыг цаг ямагт хийж, шинэчлэгч сэтгэлгээгээрбүхий л асуудалдаа хандах нь ононо. Яавал илүү сайнхийж, яаж богино цагт ихийг амжуулах вэ гэдэг бодлыгтархи толгойноосоо хэзээ ч салгаж болохгүй.Санаачлага, бас дахин ажил хэрэгч санаачлага. Энэүнэхээр чухал шүү. Санаачлага бол бүтээлч урамонгодын эх ундарга юм. Санаачлагагүй хүн амжилтаасүргэлж хоцордог. Буцалж бургилсан санаачлагатай,шинийг сэдэгч ухаан нь булгийн ус шиг мөнхийнундаргатай ажилтан ѐстой л эрээд олддоггүй эрдэнэ,сураад олддоггүй сувд гэдэгтэй адил ховор нандинбаялаг мөн. Өнөөдөр бусдын энтэй буюу бусдаас илүүбайгаагаа маргааш, түүнээс цааших он жилүүдэд үргэлжтийм байх мэтээр сэтгэн, хэтэрхий эрт, хий хоосон цадажболохгүй. Хүн байнга өөртэйгөө ажиллаж, хоцрохгүйнтулд мэргэжил чадвараа тасралтгүй дээшлүүлж байххэрэгтэй.Удирдлагынхаа үгийг сонсож, үүргийг биелүүлэлгүйяахав. Гэхдээ аливаа асуудалд дөрлүүлсэн сарлаг шигхөтлөгдөх бус өөрийн бодолтой байж сур. Өөрийнбодолтой байна гэдэг нь бусдын санаа бодлыг ямагтсөрж байх муйхар бодол огтхон ч биш. Зөвийг хүлээнзөвшөөрөх чадвартай, бурууг сөрөн буруушаахтэнхээтэй байхыг хэлж байгаа хэрэг. Бусдын бодлоорхүн хэзээ ч хол явж, хосгүйг бүтээж чаддаггүй юм.Бусдын тус дэмэнд найдалгүй яахав, гэхдээ ямар ч үедбие даах чадвартай байх нь залуус та нарын хувьд
    • зайлшгүй эзэмших дадал шүү. Бие даах чадвартай хүн ламжилтанд хүрнэ. Хайртай, халамжтай эмээ нар гал дээргарсан зээдээ бүхнээ зориулдагийн адилаар бусадхүмүүс чиний сайн сайхны төлөө санаа тавина даа гэжтөдийлөн найдах хэрэггүй. Ихэнх хүмүүс чамд ашигтайзүйлийн төлөө бус харин өөсдөдөө ашигтай зүйлийг лбодож түүний төлөө л тэмүүлж байдаг гэдгийг мартажболохгүй.Амьдрал нэгэнт амтат бал, гашуун цөс хоѐрын хослолболохоор өөдлөн дэвжих, уруудан доройтохын аль альнь тохионо. Аль алинд нь бэлэн байх хэрэгтэй. Өөдлөндэвжих үедээ биеэ тоож, бялуурч сагсуурч хэрэггүй.Уруудан доройтох цагтаа унжийж урвайх хэрэггүй.Бэлтгэлтэй, бэлэн байхаар тооцоолсон бол хамгийнхэцүү хар үеийг ч амжилттай даван гарч дөнгөнө. Ажлаабодож төлөвлөж, хийж хэрэгжүүлэх явцдаа гарцаагүйучрах бэрхшээл саадыг урьдчилан харж тооцож сурвалтуйлаас сайн. Тэгж сурвал эрч хүч, хөрөнгө мөнгө, цагзаваа дэмий үрэхээс сэргийлэн, саад бэрхшээлийг тойрччаддаг болно. Ажилдаа дуртай, ажлаа чин сэтгэлээсээхийдэг хүнээс бүтээл гарах нь тодорхой. Эрхэлсэнажилдаа жинхэнэ ѐсоор эзэн болсон хүн урамтай,бахархалтай, үлгэр дууриалтай. Тийм хүмүүс л хөгжилдэвшлийн хөтлөгч байх тавилантай.
    • Итгэл2008 оны 04 сарын 16Итгэл бол хүн чанарын нэг шалгуур, ѐс суртахуун ѐсзүйн нэн чухал хэмжүүр. Итгэл бол аугаа их хүч. Хайрсэтгэл, гэр бүл итгэл дээр оршин тогтнож батжинбэхжинэ. Хиргүй тунгалаг итгэлтэй гэр бүл хэврэг эмзэгбайдаггүй ээ. Хүмүүний харилцаа, үерхэл нөхөрлөл мөнл итгэл дээр суурилна. Хүн, хүндээ хэдийчинээ гүнитгэлтэй байна үерхэл нөхөрлөл төдийчинээ бат бэх.Бие биедээ итгэнэ гэдэг хүн ѐсны хамгийн ариун нандинбат холбоос билээ. Итгэл нь үл үзэгдэх мөртлөө үлтасрах сэтгэлийн учигаар хүмүүсийг гагнан холбожөгдөг юм. Итгэж болох нөхөр энэ хорвоогийн бүхнээсүнэт эрдэнэс лугаа ховор эрхэм хүн. "Бүх зүйлээ ярьжболох тэр итгэлт хүн миний нөхөр мөн".Ажил хэрэгч харилцаа, арилжаа наймаа бүгд харилцанитгэлцэл дээр буурь сууриа засч, буурьтай суурьтай, үрөгөөжтэй хөгжинө. Итгэл олсон найдвартай түнш ажилтөрөл, амжилт ололтын чинь бат бэх тулгуур байдагболохоор өөрөө ч тэдний итгэлийг нь хотойлгүй дааж,хос хоѐр багана шиг бие биенээ түшин тогт.Хүүхэд залуус та нар юуны урьд өөртөө итгэлтэй бай.Санаандаа багтаасан бардам итгэлтэй хүн санасанзорьсондоо баттай хүрнэ. Үүнд эргэлзэх хэрэггүй. Итгэлүгүй бол амжилт үгүй. Итгэл дутуу бол амжилт мөн
    • дутуу. Чадна гэсэн гүн итгэлтэй хүнд цаана нь гарахчадал эрч хуран хуримтлагдаж байдаг юм. Хүччадвартаа итгэ. Өөрийгөө аль ч цагт дутуу дулимаг бүүүнэл. Би заавал чадна гэсэн итгэлийн дөлөө бадраанбайж давшгүйг давж, гэтлэшгүйг гэтлэж, төсөөлшгүйгбүтээж, шинийг нээж, шилдэгийг туурвина. Чамдзаяасан төрөлх ухаан, төгс чадвар, дотоод эрчим хүчяндашгүй дундаршгүй болохоор бүрэн итгэлтэйгээрзориглон, бүтээлч хичээлттэйгээр зүтгэвээс холын хол,хүрч чадахгүй мэт төсөөлөгдөж байсан өндөр оргилдоомацан гарч магад дөнгөнө. Өөртөө итгэлтэй байх ньүнэхээр чухал. Түүнээсээ дутуугүйгээр бусдад итгэххэрэгтэй. Хүнд итгэж явах их сайхан, хүмүүсийнитгэлийг хүлээнэ гэдэг бүр ч сайхан. Бусдад итгэдэггүйхүн өөрийгөө тарчлаан тамлаж, сэтгэлийн мөнхийнзовлонг эдлэж байдаг юм. Итгэж дотноссон нөхөрсөгхарилцаанаас илүү ариун барилдлага байдаггүй. Даргабайна уу, цэрэг байна уу нөхөрлөлд дээр дорын ялгаахамаагүй. Нөхөрлөл эрх тэгш байдал, харилцанитгэлцлийг л эрхэмлэдэг. "Бидэнд найз нөхдийнтуслалцаа хэрэгтэй гэхээсээ, түүнийг авах итгэл илүүчухал". Итгэлт нөхрөөс үгээ хэзээ ч бүү нуу. Сэтгэлээуудлан ярьсан яриа итгэлийг улам батжуулна. Ямар нэгзүйл нуугаад байгаа нь мэдрэгдэх мөртлөө үг яриагүйцэрвэж дөлөх нь гүн итгэлт нөхдийн халуун сэтгэл рүү үлитгэлцлийн хүйтэн салхи сэвэлзүүлэх осолтойг сана.Итгэлгүй хүнтэй үг бүү ярь. Өрцнийхөө чанадад далдхадгалах итгэж ярьсан яриаг ил гарган цацагч итгэлийгхөсөрдүүлэн шавхайд хутгана. Ийм итгэлгүй хүнээс их
    • холуур дөлж тойрч яв. Итгэлийг хөсөрдүүлэгчтэй эргээдхолбогдох хэрэггүй. Өөрөөсөө ч нуух нь холгүй нандинбүхнийг өөрт чинь итгэж хуучилсан бол өнө мөнхөднууцлан нямбайлан хадгал. Бусдад огт хэлж болохгүйшүү гэж орь ганц чамд итгэн хэлсэн үгийг оготоно шигчимээгүй хадгал. Ярьдаг оготоно байдаг гэж сонсоогүйбиз дээ? За гэвэл ѐогүй итгэлт хүмүүстэй заяа холбонхамтарч ажилла. Итгэлт хүмүүстэй гар сэтгэл нийлэнажиллаж байгаа хүн төлөвлөснөө төвөггүй хэрэгжүүлжчадна. Нөхдийнхөө авьяас чадварт өчүүхэн чэргэлздэггүй бол тэдэндээ бүрэн дүүрэн итгэх хэрэгтэй.Тэгэхдээ, "итгэ гэхдээ шалга" гэдэг зарчмыг орхижболохгүй. Шалгалтыг чинь амжилттай давж итгэлийгчинь олсон бат итгэлт нөхөддөө итгэл найдварыг бүрэндүүрэн хүлээлгэ. Ийм нөхөд чинь өөрсдийн замаар явж,хүссэнээ чадварлаг хийж байхдаа жаргалтай байдаг юм.Тэрхүү аз жаргалыг тэнцүүхэн хуваалцагч нь мэдээж чиөөрөө. Бүтээлч хүмүүсийн амжилтын үндэс нь бүгдийгөөртөө итгүүлж чаддагт байдаг. Ажил хэргийнамжилтын оргилд хүрсэн хүмүүс өөрийн бодсон бодол,зорьсон зорилгодоо шууд итгэх эрмэлзэл тэмүүлэлдээдүрэлзэн шатаж явдагийг би анзаарсан. Ийм итгэлээржигүүрлэсэн хүмүүсийн өмнө бартаа саад, зовлонбэрхшээл тохиох боловч зогсоож чадах хаалт хоригбайдаггүй юм. Тэд хийх гэснээ хийж, хүрэх гэсэндээ хүрчтаарна.Байгаа бүхнийг тэр чигээр нь, үнэнээр нь улаан нүүрэндээр нь хэлчихдэг хүн цөөн ч болов бий. Тийм хүмүүсийг
    • үнэлэх хэрэгтэй. Эд нарт итгэж болно. Харин итгэлгүйхүний үгэнд бүү итгэ. "Таны алдааг илрүүлэгч дайсантүүнийг нуугч найзаас нэн илүү ач тустай" гэдгийг санажяв. Бусдад итгэдэггүй хүн хардамтгай байдаг."Хардамтгай хүмүүс жижигхэн зүйлийг том, одойчуудыгаварга хүмүүс, таамаглалыг үнэн болгож хувиргадагтийм гаж дуран авайгаар цаг үргэлж дурандаж суудаг".Нэгэн ухаантан "Хардалт гэдэг бол ердөө омог бардамынтэнэг хүүхэд, эсхүл ухаангүй хүний өвчин юм" хэмээнтодорхойлжээ. Хардалтын тамлал нь хүмүүсийн тамлалдотроос хамгийн зовлонтой нь бөгөөд түүнийг учруулжбуй хүнд өрөвдөх сэтгэл бүхнээс бага байдаг гэнэ.Хардалтын хорыг тайлагч шидэт ерөндөг нь итгэл билээ.Бусдад итгэхийн хамт бусдын итгэлийг найдвартай даажамьдар. Хүн төрөлхтний түүх итгэл алдсан, итгэлийгхөсөрдүүлсэн, итгэл эвдсэн балгаар хэтэрхий баялаг.Итгэж найдаж явсан хүн нь итгэлийг эвдэн найдварынгалыг бөхөөх нь үнэхээр аюултай. Итгэл алдах шигмуухай зүйл үгүй. Итгэл алдах нь дүрэлзэн бадарчбайсан сэтгэлийн халуун гал руу хүйтэн ус, нойтон элсцацахтай адил. Итгэлийг буруугаар ашиглах нь итгэлалдахаас дутуугүй хортой. "Хамгийн зэвүү хүрмээр гэмтхэрэг бол нөхрийнхөө итгэлийг хортойгоор ашиглахявдал мөн". Хүмүүс хэнд илүү итгэдэг вэ? Үнэнч хүнбусдын итгэлийг хялбархан олдог. Худал хуурмагявдалтай хүн бусдын бат итгэлийг хүлээдэггүй. Шударгахүмүүс итгэл илүү хүлээдэг. Шударга бус хүнд итгэх ньчононд хонь хадгалуулсантай л адил. Итгэл даадаг хүн
    • бүхнээс илүү үнэлгээтэй. Итгэлт хүндээ хамгийн чухалажлаа даатгадаг нь хаа газрын нийтлэг ѐс. Бусдынитгэлийг найдвартай хүлээнэ гэдэг хүнд өөрт нь байгаазүйрлэх аргагүй үнэт баялаг. Хуурамчаар итгэгдэх шигхуудуутай явдал үгүй. Хуурамч итгэл олсон зальтанхамгийн эгзэгтэй мөчид хамгийн хортойг үйлдэн холдонзайлна. Итгэсэн нөхөр инээсэн дайсан болох шигаюултай зүйл байхгүй биз ээ. "Итгэл эвддэг найз хамгаасаюултай дайсан". Чиний амьдралд хамгийн ойр дотныхүмүүс хэн бэ? Мэдээж хэрэг гэр бүлийнхэн чинь.Хамгийн ойр дотны хүмүүстээ, өөрөөр хэлбэл гэрбүлийнхэндээ хамгаас илүү итгэх нь хамаагүй ухаалагзан гэдгийг мэдэж ав. Итгэлт найз нөхдөөсөө үнэнийгсонсохыг бүү төвөгшөө. "Бүр найз нөхдөөсөө ч үнэнийгсонсохыг хүсдэггүй тийм дүлий годил найдваргүй" гэжхэлсэн ухаантны үг нэн сургамжтай. Ийм найдваргүйдүлий годил болчихгүйг хичээх нь онцгой чухал шүү.Өгөө авааны зарчим дээр бус үнэн сэтгэлийн итгэл дээрсуурилсан үерхэл нөхөрлөл бат бэх, баттай найдвартайбайна. "Баялгийг олж авахын тулд чамтай нөхөрлөхболсон тэр хүн чиний итгэлтэй найз биш, харин хамгаасаюултай дайсан байдаг"-ийг тань. Гагцхүү өөрийнхэргийг бүтээхийн тулд үнэг шиг зальдаж, хануурхорхой мэт наалдах олиггүй нөхдөд итгэлийн хаалгаанээж өгвөл хожмын өдөр харамсаж үл барах хохирлыгамсана. Тэднээс болгоомжил. Итгэж үл болох нөхөртдахин давтан дөнгүүлэх нь итгэмтгий хүний зан гэхээсээдээд зэргийн хариуцлагагүй явдал гэдгийг ухаар.
    • Найдваргүй гэдэг нь танигдсан, итгэх аргагүй хүнүүрдийн нөхөр чинь биш, зуурдын замын хань байсныгхожимдоогүй байхдаа ойлгож, зайгаа барин холд. Итгэлдаадаг хүмүүс урамтай. Итгэл даадаг учраас би тэднийгүнэлдэг юм. Хүний итгэл дуусашгүй. Итгэл хамгийнсүүлд үхдэг гэсэн үг ч бий. Итгэл барагдан цөхрөх үехүнд тохиож болох. Гэхдээ л итгэлийн үндэс нь хэзээдамьд үлддэг юм шүү. Үндэс нь үлдсэн болохоор дахинтордоод өгвөл итгэлийн турьхан яргуй цэцэг хатуухөрсийг нэвтлэн цасан дороос цухуйх болно.Чамд үлдсэн хүсэл эрмэлзэл, итгэл найдвар чиньамжилтын замд хөтлөх бас нэг шинэ эхлэл байдагтитгээрэй!
    • Бага боддог хүн их алддаг2008 оны 04 сарын 23Эртний Герегийн домогт уран илтгэгч Демосфен "Юундч алдахгүй байх нь гагцхүү бурханы шинж чанар" гэжхоѐрдмол утгагүйгээр хэлжээ. Хүн, бурхан биш болохоорүг хэл, үйл ажиллагаа, ер нь юм юмандаа зүйл зүйлийналдаа гаргах нь заяамал тавилан. Яавал бага алдах вэ?Яаж алдаагаа давтахгүй байх вэ? гэдэг нь хүн бүрийнөдрийн бодол, шөнийн зүүд биш юмаа гэхэд зайлшгүйбодож явах зүйл мөнөөс мөн. Хүн бүрт эрхбиш нэр төргэдэг юм байдаг болохоор алхам бүртээ алдаж, алдаанышавар балчигт хутгалдан суухыг хэн ч хүсэхгүй мэдээж.Тэгсэн хэрнээ хувь заяаны төөргөөр алдаанаас эгнэгтангид байх нь өдрийн од, шөнийн солонго мэт ховор.Хүн өөрийгөө байгаагаасаа илүү дөвийлгөн үнэлэххэрэггүй. Биеэ хэтрүүлэн үнэлвээс бардам давилуунзангаас үүдэлтэй алдааны намагт гүн шигдэнэ. Тэрчлэнөөрийгөө дутуу үнэлж, мөнхөд сэтгэл дундуур, толгойгудайн явах ч хэрэггүй. Өөрийгөө дутуу үнэлвээс нунждорой, гутрал гунигаас үүдэлтэй алдааны бохир сувагшуудуу руу палхийтэл ойчно. "Чи өөрийгөөбайгаагаасаа илүү, эсвэл дутуу үнэлвэл аль аль нь томалдаа болдог"-ийг санаж яв. Гэнэн хонгор насны гэм хорбагатай алдааг дайралгүй, тойрч гарсан хүн ховор бизээ. Хүн санаатай болон санамсаргүй алдаа гаргадаг.Санаатайгаар алдаа гаргаж, ажил амьдралаа түйвээх
    • мунхаг дотортон харамсалтай нь цөөнгүй байсаарбайна. Хүмүүсийн санамсаргүй алдсан алдааг тоолжболдогсон бол толгойтой үсний тооноос давах байх.Хэнэггүй зангаас болж алдах нь хэтэрхий олон,харамсмаар их. Нэрэлхүү зангаас болж алдах нь тийм чцөөнгүй. Хүн нэгэнт алдах тавилантай бүтээгдсэнболохоор заавал алдаж эндэж байх ѐстой мэтээр сэтгэж,алдаагаа өнгөлөн далдалж, өмгөөлөн хаацайлах ньухаантай хүний шинж биш. "Хүн бүр алдаж болно,гагцхүү ухаан муутай хүн л алдаатайгаа зууралддаг".Алдаж эндвэл алдаагаа хүлээн зөвшөөрөх сэтгэлийнтэнхээтэй байх хэрэгтэй. "Бүх хүмүүс алдаа хийдэг,харин аугаа их хүмүүс алдаагаа хүлээдэг" гэсэн үг бий.Аугаа их хүмүүсийн жишиг зиндаанд ойртон дөхөхийнтулд алдаагаа хүлээж сур.Залуус та нар том бага гэлтгүй аль ч ажлыг сайтарбодож, тунгааж, төлөвлөж байж эхлэх хэрэгтэй.Бэлтгэлийг хангаагүй, яаруу сандруу эхэлсэн ажил үйлбүхэнтэй хамт алдааны хорт үр хогийн ургамал мэтцацагдаж байдгийг мэд. Тархи толгойдоо олон талаас ньсайтар бодож тунгаасан ажил алдаа мадаг багатай. Ернь "Бага боддог хүн их алддаг" гэдгийг санаж явцгаа.Бидний өвөг дээдэс "хэрээ мэдэж, бяраа таньж" байхыгсургамжлан захисан нь гүн гүнзгий утга учиртай. Хэрээсхэтэрсэн зүйлтэй зууралдвал томоос том алдахбэлтгэлээ базаалаа гэсэн үг. "Хэрээ мэдэхгүй илүүавирлах нь хамгийн том алдаа" гэж мэргэд сургасныгсанаж явахад илүүдэхгүй. Алдаанаас айгаад, бэргээд
    • суугаад байвал ямар ч ажил бүтэхгүй. Гэхдээ алдахынтулд зориглох хэрэггүй. Нэг алдана, хоѐр алдана,гуравдахиа ононо гэж хөөрцөглөх нь зоригтойзолбоотой хүний үйлдэл биш, бодлогогүй, болчимгүйхүний л хийдэл. Гарч болох эрсдэлийг урьдчилантооцож сурах нь алдаа гаргахгүй буюу хамгийн багаалдаж ажлаа амжуулах шалгарсан арга. Өөрийгөө алдааэндэгдэлгүй хүн гэж сайрхан бодох тусам санамжсэрэмж буурч, алдах магадлал ихэсч байдгийгтооцоорой. Хүн алдаж болно. Хэн ч алдаанаас бүрэнхамгаалагдах ид шидийг олоогүй. Алдсан алдаагдавтахгүй байх нь л бүхнээс чухал. Алдааг давтахгүйнтулд түүнийг сайн санах хэрэгтэй. Өчигдөрийн алдаагаасанаж, ухаарч чадсан хүн өнөөдрийн болон маргаашийналдаанаас зайлсхийж дөнгөнө. Аливаа алдааг жижиггэлтгүй газар авахуулалгүй засч байх нь дахин алдахгүйбайх дархлааг чинь сайжруулна. "Засагдаагүй жижигалдаанаас том гажигт амархан хүрч болно". Алдаагааухамсарлахгүй гөжүүдлээд байгаа хүн улам томооралдах гүн ангалын ирмэг дээр дэгэнцэн зогсч байнагэдгээ ухаар. "Алдаа бол буруу бодомжийн л нэг уршигбайдаг, харин нэгэнт гаргасан алдаандаа гөжүүдлэнзүтгэх нь сулхан зантайн шинж байдаг" гэсэн ухаантныүгийг анзаараарай. Алдаанаас сэргийлэх чамд өөрт чиньбэлэн байгаа нөөц боломж бол ухаалаг болгоомж мөн.Ухаалаг болгоомжтой хүн бага алдана, алдсан ч тэралдаагаа дахин давтахгүй. Хашир хүн бага алдана,алдсан ч хор хохирол нь бага. Тиймээс хашир суунхэрсүүж. Өөрийн алдаа хийгээд буруутай үйлдлийг
    • цагийг нь олж мэдрэх нь урьдахаасаа улам илүүухаантай болохын шинж. Яагаад гэвэл "алдаа ухаанхайрладаг" юм. Алдаа, төөрөгдлийг даван туулж үнэнрүү зорьж ирсэн хүн ухаантай, мэргэн хүн. Харин мунхагхүн л өөрийнхөө алдааг давтан, төөрөгдөл рүүмугуйдлан зүтгэдэг. Өөрийн алдаанаас сургамж авахынзэрэгцээ бусдын алдаанаас суралц. "Нэгийнх нь алдаанөгөөд нь сургамж болдог" юм. Өөрөө алдахгүй байхыгхичээхийн хамт бусдыг алдаанаас сэрэмжлүүлэнзайлуулж бай. Өөрийн чинь алдаанаас илүү бусдыналдаа чамд гай тарьж мэднэ. Ганц надад л сайханбайвал хорвоо тэр чигээрээ түймэрт хуйхлуулсан чхамаагүй гэсэн бодолтой хүн дөрвөн зүг найманзовхисын хааш нь ч газар тамгалан хол алхахгүй ээ.Алдаанаас учрах хор хохирол янз бүр байна. Энгийнардын гаргасан алдаа, эрх мэдэлтний алдах алдааныхор уршиг өдөр шөнө мэт ялгаатай. Хэдийчинээ их эрхмэдэлтэй байна, тэдний гаргасан алдаа төдийчинээ иххор хохиролтой, нөхөж баршгүй. Шийдвэр гаргагчдынхийсэн алдаа нийт олонд хохирол дагуулдгаараа хораюул ихтэй. Тийм ч учраас алдаа бага гаргаасай хэмээннайдаж шилдэгийн шилдэгээс шигшин сонгож, шийдвэргаргах эрхийг олгон, итгэл хүлээлгэдэг билээ.Удирдагчдын гаргасан алдаанаас болж улс оронуруудан доройтож, улмаар мөхөж сөнөсөн түүхийнгашуун сургамжийг эгнэгт санаж, сэрэмжилж явахучиртай. Шийдвэр гаргагчдын шийдвэргүй доройбайдал, шижээргүй болхи алдаанаас болж улс орон
    • сэхэл авахгүй туйлдан доройтох зам руу хальтранордогийг огоорч болохгүй. Эрх баригчид алдаанаасөөрсдийгөө хамгаалах гэхээсээ төөрөгдөлдөө ташуурангөжүүдлэхгүй байх нь илүү чухал. "Их ухаантайхүмүүсийн алдаа нь бусад олон хүний сэтгэлгээгээрхийгддэгээрээ аюултай байдаг" хэмээн нэгэн сэтгэгчхэлжээ. Анхаарч болгоомжилж явах зүйл яах аргагүймөн.Азгүй явдал чиний эргэн тойронд алдааг чинь ананотож, ойрхон эргэлдэж байдгийг зөнгөөрөө мэдэр.Алдсан бол алдаагаа тэр дор нь ухаарч засах нь лухаалаг хүний зан араншин. "Үйл хэргийг засрахынаргагүй болгосноос өөрийн алдааг ухаарах нь нэнбуянтай хэрэг". Алдаагаа ухаарах нь өөрт болон бусдадүйлдэж байгаа буянтай үйл ажээ. Алдааг уучилж болно.Борогхон амьдралд бодлогогүй, болчимгүйгээс үүдэнболоод өнгөрсөн аар саархан алдааг болгоож уучилжбололгүй яахав. Харин уучилж болшгүй алдаа гаргахгүйбайхыг ухаан бодолдоо бат шингээж ав. Гаргасаналдаагаа давтсан хүнийг уучлаад өршөөгөөд байх ньухаалаг үйлдэл биш. Уучилж болшгүй алдаа гаргасанхүнийг хайрлах аргагүй. Хайрлахаа больсон тэрхүмүүсийн алдааг уучлахын аргагүй ээ. Алдсан алдааныжин хэмжээгээр дор хаяж ѐс суртахууны шийтгэл хүлээжбайх нь шударга ѐсонд нийцнэ. "Орь залуу нас алдаагаргадаг, идэр нас түүнтэй тэмцдэг, өтөл нас түүнийталаар харамсдаг" хэмээн Английн нэгэн зохиолчбичжээ. Алдсан алдааныхаа төлөө өтөл насандаа
    • шаналан харамсахгүй байхын тулд багахан шиг алдахыгхичээцгээе.
    • Эр зориг2008 оны 05 сарын 16Солонгост ажиллаж байсан монгол залуус түймэрийнаюулаас хүний амь аварч, зориг баатарлагийн үлгэржишээ үзүүлэв. Монгол залуусын хувьд энэ түймэр эрзоригийн шалгуур байлаа. "Алтыг гал дээр, эр зоригийггай зовлонгийн үед сорьж үздэг" гэсэн үг бий. Тэдаюултай мөчид амь насаараа дэнчин тавьж, айжсандралгүй, уужуу тайвуу байж эр зоригийн шалгуурыгнэн амжилттай давж, зовох цагт нөхрийн чанараатаниулав. Монгол хүн нөхөрлөж болох нөхөр, найдажболох хань, хүнлэг нинжин сэтгэлтэй жинхэнэ сайнхүмүүс гэдгийг үг хэлээр бус үйлдлээрээ нотлов.Солонгосчуудын тархинд монгол хүний мөс чанарынүзүүлэлтийг маш сайнаар тамгалан хадаж өглөө.Түүнээс хойш монголчуудад хандах солонгосчуудынхандлага их өөр болсон гэж ярих юм билээ. Тэд эрзоригийн хүмүүжилтэй, эх орон нэгтнүүдийнхээ нэртөрийг өргөж өгсөн сайн залуус. "Аливаа эр зоригтон,аливаа шударга хүн эх орондоо нэр төр авчирдаг" гэжбичсэн нэрт зохиолчийн үг үнэн ажээ.Монгол хүн аль дивангараас үр хүүхэддээ эр зоригийнхүмүүжил олгодог өөрийн гэсэн аргатай байлаа. Монголүлгэр туульс тэр аяараа л эр зоригийн баатарлаг үйлявдлаар дүүрэн. Бидний үеийнхэн арван тавантолгойтой атгаалжин хар мангасыг дарж, ард олондоо
    • жаран жилийн жаргал авчирч, наян жилийн найр хийжбайгаа эр зоригтны тухай үлгэр туульсыг чих тавин,амьсгаа даран сонсч өссөн. Ийм монгол үлгэр сонссонхүүхдүүд тэр эр зоригтон шиг баатар эр болохыгмөрөөдөлдөө тээн, зүүдэндээ үзэж, эр зоригийнхүмүүжлийг шингээн тусгадаг байв. Гунын эвэрхугармаар гурван есийн хүйтэнд үзүүрсгэн дээлнийхэээнгэрийг ярж, үнэгэн лоовуузаа ар шилэн дээрээ шидэж,уур савсуулан давхиж яваа адуучин монгол залуугтөсөөлөөд бод доо! Адуучин залуу байгалийн хатууширүүн аашийг хатамжлан сөрж, халуунд халж, хүйтэндхөрж, малч удмаараа, ажил үйлсээрээ эр зоригийнгайхамшигийг ой ухаан, бие сэтгэлдээ шингээн авчээ.Түүний үе тэнгийн эрүүл чийрэг аль нэг залууг Зүүнөмнөд Азиас ч юм уу Европоос авчраад тэр аргамагхүлэг дээр мордууллаа гээд төсөөл. Моринд мордожчаддаг юмаа гэхэд идэр гурван есийн хүйтэнд морин дэлдээр аль хэр удаан тэсч чадах эр зоригтон байх бол?Гэхдээ би эдгээр орон газарт эр зоригтон байхгүй,зөвхөн бид л хосгүй эр зоригтон гэж хэлж байгаа юмбиш. Аль ч улс үндэстэн өсвөр үедээ эр зоригийн ухаансуулгадаг өөр өөрийн арга барилтай. Япон эхчүүдхүүхдүүдээ ухаан орсон цагаас нь дайн тулааны тухайүлгэр ахин дахин ярьж, жинхэнэ самуурайн эр зориг,хатуужлыг оюун ухаанд нь суулгаж өгдөг байсан байна.Үлгэрийн айж цочимоор, зүрх өвдөм хэсгийг сонсоод хүүнь айж уйлбал, ээж нь иймхэн юманд уйлж байдаг, яасанарчаагүй, эм тахиа шиг аймхай хулчгар юм, чи гэж зэмхүртээн, хэрвээ тулааны талбарт гараа тас цавчуулбал
    • чи яах юм бэ, харакири хийхийг чамд тушаавал яахавгэх зэргээр аашилж, цахиур мэт хатуужуулдаг байсангэнэ. Японы нэгэн нэрт соѐн гэгээрүүлэгч "Дайн тулаандорж, дайтаж үхэх бол хэцүү юм биш. Энэ бол ямар чзэрлэг хүн хийж чадах ажил. Харин, амьдрах цагтааамьдраад, үхэх ѐстой цагтаа үхэх л чухам үнэнхүү эрзориг мөн" гэж бичсэн байна. Махан биеийн эр зориг, ѐсзүйн эр зориг хоѐр тэс өөр ялгаатай зүйл билээ. Биднийөвөг дээдэс "биеийн бяраар нэгийг ялах, ухааны бядаармянгыг дийлэх" гэх торгон ухааныг цэргийн эрдэмтэйхослуулан дайтаж, ялан дийлж, суу алдраа мандуулсанэр зоригтнууд байлаа. Бидний үеийнхэн дайнбайлдаантай кино үзэж, манай тал ялахаар алга ташинбаясч, өөрсдөө тэр тулаанд ороод ялсан мэт хөөрчхүүхэд насаа үдсэн. Тэр үеийн кино бүхэлдээ эрзоригтнуудын түүх өгүүлсэн үйл явдалтай. Тэдгээркиноноос махан биеийн эр зориг, ѐс зүйн эр зоригийналь алиных нь эд эс бидний бие хийгээд ой ухаанд ямарнэг хэмжээгээр шингэж үлдсэн нь мэдээж. Гэхдээ тэр үйлявдлууд ихэвчлэн бүхий л хүнд аюулыг сөрөн, хувьзаяагаа золин байж үхэл рүү үсрэн орохыг эр зоригтойадилтган харуулсан байдаг байсан юм. Ийм дайчинэрийн ухаангүй үйлдлийг Шекспир "нялх эр зориг" гэжнэрлэсэн. "Нялх эр зориг" гавьяа үгүй. Шатаж байгаабайшин руу хүн аврахаар дайран орох, эр зоригтойгоохэн нэгэнд зүгээр л харуулахын тулд үсрэн ороод гарчирэх хоѐр тэс өөр. Эр зоригтойгоо харуулж гайхуулахынтулд гал руу үсрэн орсон нөхөр амьд гарч ирж чадахгүйч байж магад. Энэ мэт үхлийн үнэд хүрэхгүй юмны төлөө
    • амиа золихыг "нохойн үхэл" хэмээн үзэн яддаг юм. Энэнь эр зоригтны үйлдэл биш, зүгээр л ухаангүй ойворгоннөхрийн тэнэг алхам.Шатаж байгаа байшингаас монгол хүүхдүүдийг аварчяваад угаарт цохиулан бурхан болсон гадаадынэмэгтэйн тухай манайхан дутуу сэтгэл, сулхан дуугаарцөөхөн дуугарсаар мартагнасан. Тэр эмэгтэй үнэхээрөндөр ѐс зүйтэй, шударга ариун чанарын төлөө тэмцсэнэр зоригтон. "Жинхэнэ эр зориг гай зовлонгийн үед лгардаг" гэдэг үнэн ажээ. Гал, усны гашуун зовлонгоосөөрийн амиар дэнчин тавьж хүн аварсан ачтан өчтөчнөөн монгол хүн бий л дээ. Тэд жинхэнэ эрзоригтнууд. "Жинхэнэ эр зоригтон үг цөөтэй. Тэдхамгийн баатарлаг үйлдлээ гавьяа бус, үүрэг гэж үздэгтул өөрийгөө харуулах шаардлага түүнд бага гардаг"гэнэ. Жинхэнэ эр зоригтон буруу үйлд эр зоригоо хэзээ чашиглахгүй байх ѐс зүйн болд мэт хатаагдсанзарчимтай. Буруу бусармаг үйлдлийг зориг гарганүйлдэгсэд эр зоригтон хэзээ ч байгаагүй. "Эх орноохамгаалах эр зориг бол буянтай үйл, харин дээрэмчнийзориг бол хар үйл юм". Хүний мөсгүй зүрх зориг болзэрлэг араатны араншинтай адил. Харин бузар үйлдэлхийхээсээ айх нь эр зориг мөн. Түүнчлэн чиний эсрэгүйлдсэн бусдын зохисгүй үйлдлийг тэвчин өнгөрөөхчадвар нь эр зориг.Хүний оюун санаанд эр зориг амар амгалан,тайвшралын хэлбэрээр оршин байна. Жинхэнэ зоригтой
    • хүн ямар ч нөхцөлд цочихгүй, хэн яаж ч байсан оюунсанааныхаа амар амгалан, тайвшралыг алдахгүй. Дайнтулааны үед ч тайван хянуур байж, байгалийнгамшигтай учирсан ч цочирдохгүй. Газар хөдөлсөн чсандрахгүй, салхи шуурга, аадар бороонд ч ажрахгүй.Ийм жинхэнэ эр зоригтон тулгаран ирсэн аюулбэрхшээлийн үед ч, эсвэл үхэлтэй нүүр тулсан цаг мөчидч ердийнхөөс өчүүхэн төдий ч өөрчлөгдөөгүй тайванамгалан байж чаддаг тухай түүх шашдир, ном зохиолдбичин үлдээжээ. Ийм чадвартай байна гэдэг бол тэрэрхэмийн сэтгэлд ихээхэн уужим тэнүүн орон зайбайгааг илэрхийлж байгаа хэрэг. Сандардаггүй, айжмэгддэггүй, хүнд байдалд ордоггүй, цаг ямагт илүү оронзайг бий болгож чаддаг уужим сэтгэлтэй байна аа гэсэнүг. "Жинхэнэ эр зориг нь ямар ч гай зовлон, аюулыгхайхралгүйгээр өөрийгөө тайван эзэмдэж, өөрийнүүргийг сандралгүй биелүүлэх явдлаар илэрдэг" хэмээнгүн ухаантан Ж.Локк бичсэн байна. Эр зоригтон хэлсэнүгэндээ ч үнэнч, хийж байгаа үйлдээ ч үнэнч байдаг юм.Сэтгэл санаагаар унахгүй, үргэлжийн өөдрөг сэтгэлтэйбайх нь эр зоригтны нэг шинж. "Хүний эр зоригийн аугааих сорилт бол ялагдахын цагт сэтгэл санаагаар унахгүйбайх явдал мөн". Гэхдээ эр зоригтнууд юунаас чайдаггүй, айх мэдрэмжээ хаяж гээсэн хүмүүс ердөө чбиш. Эртний Герегийн гүн ухаантан Платон, эр зоригийг"айх ѐстойг айхгүйгээс ялгаж салгах" гэж тодорхойлсонбайна. Айх нь адгийн муухай зүйл биш. Айдас зүрхийгхурцалдаг. "Эр зоригийн дараа орох сайхан зүйл болайж байгаагаа хүлээн зөвшөөрөх" билээ. Тиймээс айж
    • байгаагаа нэрэлхэлгүй хүлээн зөвшөөрөх ѐс зүйтэй бай.Монголын хүүхэд залуус эр зоригтон байгаасай гэж хүсчэнэ бүгдийг ярилаа. Хүн, "эд хөрөнгөө алдвал - багазэргийн алдагдал, нэр төрөө алдвал - их алдагдал, эрзоригоо алдвал - бүхнийг алдах болно" гэж хэлсэналдарт зохиолчийн үгийг эгнэгт санаж явцгаа!
    • Эвлэвэл бүтнэ2008 оны 08 сарын 02Та бидний ухаант дээдсээс марталгүй санаж, мөнхөдбодож явахаар захиж үлдээсэн, "Эвлүүлбэл эвэр туурайч нийлнэ. Эвгүйтвэл элэг бөөр ч нийлэхгүй" гэх чухлаасчухал нэг сургаал бий. Энэ сургаалийг бие сэтгэлээрээмэдэрч илүү ихээр ухаж ойлгох цаг үе ирлээ. Эвгүйтэх үеэлгэн садны хооронд ч, эхнэр нөхөр хоѐрын хооронд ч,эх орон нэгтний дунд ч тохиож болох. Эвгүйтлийггэтэлж, эвлэн зохицож чадах эсэх нь уужуу бодол,ухаалаг алхам, учрыг олж, хужрыг тунгаах чадвараасшууд хамаарна.Хэн хэн нь хэзээ хэзээнээс илүү уужуу бөгөөд ухаалагбайцгаая. Малын толгойн төгсгөлд эвэр, хөлийн адагттуруу байж, хоѐр туйл болон оршдог ч нэгэн биений эдэс, эрхтэн бүтэц мөн билээ. Түүнтэй нэгэн адил монголхүмүүс хоорондоо зөрөлдөж хоѐр туйлд очин холдох үеирэх ч нэг үндэстний эд эсийн хувьд нэгдмэл нэг цогцмөн гэдгээ ухаарах ѐстой. Эвлүүлбэл малын хоѐр туйлдбайгаа эвэр туурай ч нийлж болдог юм чинь эвлүүлбэлхоѐр туйлд зогсох ухаант хүмүүс нийлж л таарна. Хүнхэлээрээ, мал хөлөөрөө гэдэг. Хоѐр туйлд, хэрсэн бухшиг шороо цацлан урамдаж зогсоод эвлэн нийлнэ гэжүгүй. Холын зайгаа ойртуулж, хоѐр биенээ ойлголцожхэл амаа олж, хэрэлдэн маргалдаж, хэдэрлэн зогсохбиш, хэлэлцэн зохицож, хэрэг явдлаа шийдэж байж
    • нэгэн зүгт явах өргөн дардан зам дээр нэгэн зэрэг гарчирнэ."Эх орондоо учирсан шархыг бидний хэн нь ч зүрхсэтгэлийнхээ гүнд мэдэрдэг". Эдүгээ монгол хүн бүр эхорондоо учирсан шархыг зүрх сэтгэлийнхээ гүнд мэдэрч,сэтгэл зовнин, амар тайван бус байна. Сэтгэлийн шархудаан эдгэдэг ч тэсвэр тэвчээртэй уужуу, ухаалаг байжшархыг сэдрээхгүй, дайран дээр нь давс үрэхгүйгээранагаан илааршуулж бүрэн болно. Аль ч улс үндэстнийгэх орноо хайрлах эх оронч үзэл нэгтгэж байдаг. Би эхоронч хүн гэж цээжээ дэлдэн хашгирах нь эх орончбайхын үндсэн шалгуур хараахан биш. Эх оронч байхааүг хэлээрээ ч, үйл хөдлөлөөрөө ч, үзэл санаагаараа ч илхаруулах ѐстой. Эх орноо, элгэн түмнээ хайрлаххайраараа харуулах учиртай. Гэхдээ "эх оронч үзэл гэдэгбол эх орондоо өгсөн ганцхан хайр биш. Энэ нь түүнээснэн их юм. Энэ бол өөрөө эх орноосоо салшгүйгээухамсарлахыг, түүний аз жаргалтай болон азгүйөдрүүдэд түүнтэй салшгүй хамтдаа сэтгэл догдлохыг,сэтгэл зовинохыг хэлнэ". Монгол орон бидний хэннэгэнгүйгээр байж, оршин тогтнож чадаж л таарна.Харин бидний хэн нь ч Монгол эх оронгүйгээр ингэхэдюу юм бэ?Эрхтэн дархтан, хаад ноѐд хэн боловч явж одно, харинард түмэн хэзээд үлдэнэ. Эрх мэдлийг биш, эх орноохайрлацгаая. Бүл цөөтэй бидний монголчууд өөрхоорондоо толхилцон, эвдрэлцэн, эвгүйтвэл хорвоогийнхүн зоны шившиг, элэг тохуу болоод зогсохгүй элэг
    • буруутны идэш зууш болох осолтойг хожимдоогүйдээрээ ухаарая."Жинхэнэ эх оронч үзэл гэдэг бол баяр ѐслолын мөчидсайрхан бужигнахыг бус, нийтийн сайн сайхны төлөөөдөр тутам цуцалтгүй санаа тавихыг, үүгээрээсайрхахгүй байхыг хэлдэг" юм байна. Энэ үг ялангуяашийдвэр гаргадаг, эрх дархтай хүмүүст илүүхамааралтай. "Эх оронч үзэл биднийг сохлох ѐсгүй. Эхорондоо хайртай байх нь сохор тэчьядал бус, саруулухаан бодлын үйлдэл байдаг" гэдгийг тун нухацтайбодож тунгаах цаг. Хүн бүр өөрийн ухаан бодолтойбайж, дүйвээнээр бус алив асуудлын зөв бурууг ялгажсалгах саруул ухаан бодлоор хандаж сурах хэрэгтэй. Ернь ухаантай хүн тааламжтай зүйлийн хойноос биш,харин тааламжгүй зүйлээс салгаж өгөхийн хойноосхөөцөлддөг юм гэсэн шүү. Хүнд зөвхөн ухаалаг бишүйлдэл хийж байгааг нь ухааруулахын тулд бус хүнийгухаалаг үйлдэл хийж, ухаалаг амьдруулахын тулд ухаанзаяадаг. Хүний ухаан хорслоор нэвчих юм бол тэрхүүсаруул ухаан бүх сайн сайхан, гэрэл гэгээтэй зүйлээалдан, хаяж гээдэг гэдгийг мартаж болохгүй. Хорслыгдарах ухаан хэрэгтэй. Хэтийн гал өчүүхэн боловч түймэрасаах чадалтай байдгийн адилаар бага ч гэсэн хорхорсол нийлэн хуримтлагдаж бөөгнөсөөр эрүүл саруулухааныг дийлж, энэ нийгмийг түймэрдэх аюулдагуулахыг сана. Хэлэх ярихаа цэнэж нягтал. Хэлээрбүдрэхээс хөлөөр бүдрэх нь аюул осол багатайг бод.Өрөөлийн хэлсэн үгний үнэн худлыг өөрийн ухаанаар
    • тунгаа. Эвийг эвдэх үгийг чихний хажуугаар өнгөрөө.Эвдэх хялбар, эвлүүлэх бэрх гэдэг нь амьдралаарбатлагдсан үнэн билээ. Эвдрэлийн эхэнд хэрүүлявдгийг, хэрүүл тэмцэл ихэдвэл хишиг буяндоройтдогийг эгнэгт марталгүй санаж явъя. Ардчилал,эрх чөлөө, эв нэгдэл зэрэг нь ард түмний мэргэнухаанаар бий болон цогцолсон, нүдний цөцгий мэтхайрлан дээдэлж явах учиртай үнэт зүйлс билээ. Бултолноороо бий болгосон үнэтэй бүхнээ буруу үйлдлээрэээвдэн сүйтгэнэ гэдэг ухаангүйн цаадах ухаангүй явдал.Эрх чөлөөтэй байя гэж хүсвэл дэг журамтай байцгаая."Эцсийн дүнд дэг журам, гагцхүү дэг журам л эрх чөлөөгбуй болгодог. Дэг журамгүй байдал боолчлолыг буйболгодог". Эрх чөлөөт эх орондоо боолчлолыг буйболгохгүйн тулд бид дээд зэргийн дэг журамтай байхѐстой. Ардчилалтай байя гэвэл хуулиа дээдэлж, хуультогтоомжоо сахья. Хуулийг уландаа гишгэвэлардчилалын амин сүнсийг уландаа гишгэлээ гэсэн үг.Ээдсэн хойно сүү болохгүй, эвдэрсэн хойно бүтэнболохгүй болохоор эв эеэ эвдэхгүй хадгалж, элэг бөөрөөнийлэхгүйгээр эвгүйтэлгүй эвтэй найртай, элэгсэгжурамтай амьдарцгаая.Эвлэвэл бүтнэ гэх дээдсийн сургаал хэзээ хэзээнээс илүүүнэ цэнэтэй байна. Хичээцгээе.
    • Үнэн юм үнэнээрээ сайхан2008 оны 08 сарын 05Залуус та нар үнэн, худлыг ялгаж салгаж сурахыг хичээ.Нэг зүйлийн талаар тэс өөрөөр ярьж байвал нэг нь үнэннөгөө нь худал байх магадлалтай. Цаг хугацаа бүхнийшалгуур байдаг болохоор үнэний шалгуур мөн л цагхугацаа. "Хугацаа өнгөрөх тусам аливаа үнэн илэрдэг"юм.Үнэний хамгийн маргашгүй бол энгийн, тодорхойбайдал мөн. Худал ямагт нарийн, дэндүү гоѐмсог бөгөөднуршмал байдаг гэж бичгийн их хүн Л.Н.Толстой үнэнхудлыг зааглах аргыг хэлж зааж өгсөн байна. Энэ аргаүнэн худлыг төгс зааглаж өгөх боломжгүй мэт чамдбодогдож магад. Тэгсэн ч үнэн худлыг ялгаж салгахболомж өөрт чинь бий. Үнэн үү, худал уу гэдгийг өөрийнухаанаар тунгаан бод. Үзсэн харсан, дуулсан сонссонбүхэн чинь үнэн худлыг ялгахад тус болно. Юм үзэж нүдтайлсан хүнд үнэн худлын зааг ялгааг тогтоох чигбаримжаа тогтсон байна. Боловсрол мэдлэг чинь болохболохгүйг зааглахад тусладагийн адилаар үнэн худлыгялгахад мэдээж туслана. Итгэл үнэмшил чинь үнэнийхөтөч болно. Гэхдээ сохор итгэл нь биш. Үнэн худлыгялгахад өөрийн чинь төрөлх мэдрэмж илүү тус болно.Үнэн худлыг ялгах нь юунд хэрэгтэй юм бэ? Үнэнийтөлөө тэмцдэг, үнэнийг дагадаг, үнэнийг ярьдаг,үнэнийг хүндэтгэдэг, үнэнийг биширдэг, амьдрал чиньбүхэлдээ үнэн байхын тулд чи үнэн худлыг ялгаж сурах
    • хэрэгтэй. "Үнэн бол бидний хамгийн үнэтэй хөрөнгөзоорь. Түүнд ариг гамтай хандацгаая" гэж их зохиолчМарк Твен уриалсан байна. "Үнэнд дуртай хүнд яруунайрагч юм уу аугаа их хүн байх хэрэгцээ үгүй. Тэрээрөөрийн зүгээс аливаа чармайлт гаргахгүйгээр яруунайрагч, аугаа их хүн байдаг". Аль ч залуу хүн "түүнийамьдралд худлаа юм үнэхээр байхгүй" гэж хэлэгдэхээрамьдрахыг хичээх хэрэгтэй. Хатуу ширүүн ч гэсэн зөвхөнүнэнийг ярьж байхыг амьдралдаа мөрдлөг болго.Хатуугаар илэрхийлэгдсэн ч бай, үнэн нь хэнд чаймшигтай байх ѐсгүй гэдгийг мэд. Хэрэв тэр бүрүнэнийг ярьж болохгүй бол худал хэлэх хэрэгтэй юмбайна гэсэн хэрэг огт биш гэдгийг санаарай.Хүн өөрийгөө худал зүйлээр гайхуулах ямар ч хэрэггүй.Энэ нь эргээд өөрт чинь хор болно. "Хүн хэдийчинээ ихухаантай, боловсролтой байна, түүний худал хуурмагөөрт нь болон бусдын хувьд төдийчинээ их хортойбайна". Үнэн үйл хэргийн төлөө туйлбартай зогс. "Үнэнүйл хэрэг нэгэнт л зөв бол дийлдэшгүй байдаг" юм. Үнэнөөрөө туйлбартай байхыг шаарддаг. Халирхай,няцамхай хүн үнэнийг хамгаалан, үнэн үйл хэргийнтөлөө туйлбартай зогсч чаддаггүй. Үнэн гэдэгт батитгэж, зүрх сэтгэлээрээ мэдэрч, өөрийн нүдээр олжхарсан бол түүний талд тууштай, туйлбартай зогсоххэрэгтэй. Ямар ч байсан "Хамгийн гашуун үнэн чихэршиг худлаас ямагт дээр байдгийг" залуус та нарзайлшгүй мэдэх учиртай.
    • Үнэнийг түр зуурхан л нууж, хааж болно. Үнэнийг үүрднууна гэж байхгүй. "Үнэн нь нар шиг үүл манандхалхлагдаж болох авч, тэр нь түр зуурын халхлалтбайдаг". Үнэнийг нуух гэж өөрийгөө болон өрөөлийгзовоогоод хэрэггүй. Тэртэй тэргүй цаг хугацаа үнэнийгусны гадаргуу дээгүүр хөвөх тос адил ялгаж салгаадгаргаад ирнэ.Худал гэдгийг нь мэдсээр байж түүнтэй эвлэрэн суужболохгүй. Энэ бол үнэний эсрэг утга учиргүй тэмцэжбайгаагаас ялгаа байхгүй. "Илэрхий худал үнэнийггуйвуулж байвал түүнийг няцаах хэрэгтэй". Худлаас айххэрэггүй. "Үнэнээс айдаггүй хүнд худлаас айх явдалүгүй" гэх нэгэн нэрт хүний хэлсэн үгийг залуу хүн бүрсанаж яваасай гэж хүснэ.Үнэн хүчтэй. Үнэн чадалтай. Түүнийг юу ч зогсоожчадахгүй. Үнэн ямар ч орон зайг туулдаг бөгөөд ямар чхил заагт хоригддоггүй. "Хэрэв та үнэнийг нээгээд,улмаар газарт булчих юм бол тэрээр маргаангүйгээрсоѐолон ургаж, өөрийнхөө замд тааралдсан бүхнийгтүрж чадахуйц тийм хүчийг олдог". Түүнчлэн "худалзүйлийг хүчээр ургуулаад ч хэзээ ч үнэн болон урганцэцэглэж чадахгүй". Худал хуурмаг хэтэрхий их болсонөнөө үед үнэний төлөө дуу хоолойгоо нэгтгэн тэмцэххэрэгтэй. Эс тэгвээс үнэний орон зайг худал хуурмагтүрэн эзлэх болно. "Үнэний төлөө зогсч буй бүх хүн нэгзорилго өөд тэмүүлдэг". Нэг зорилго өөд тэмүүлж буй
    • энэ их хүчийг нэгтгэн тэмцэж чадвал худал хуурмагийн амьдрах орчин шахагдан багасах болно. Хур бороо өвс ногоог сэргээдгийн адил үнэн хүний сэтгэлийг сэргээнэ. Харин царцаа өвс ногоог, зэв төмрийг, худал сэтгэлийг иддэг юм. Үнэн өөрийгөө хамгаалах чадвартай. Үнэн нь худал хуурмагийн эсрэг төдийгүй түүнийг тараадаг тодорхой хүмүүсийн эсрэг эрэлхэгээр тэмцдэг. Худал хуурмаг хэчнээн хүчтэй, хэчнээн далайцтай байлаа ч үнэнд хэзээ нэгэн цагт гүйцэгдэх тавилантай. Үнэнээр явбал үхэр тэргээр туулай гүйцнэ гэж ярьдаг манай өвөг дээдсийн мэргэн үг тун гүн гүнзгий утга учиртай. Үнэн үгийг хүмүүс чих тавин сонсдог юм. Үнэн үгтэй хүн өргөн олны хүндлэлийг ч хүлээнэ, дэмжлэгийг ч олно. Үнэн үгтэй хүн өргөн олныг араасаа дагуулна. "Үнэний дуу хоолойгоор надтай ярилцдаг тэр хүний хойноос би тээнэгэлзэлгүй явах болно" гэсэн нэрт яруу найрагчийн шүлгийн энэ бадгийг манай залуус ой ухаандаа тогтоож аваг. Хүн үхэл амьдралын заагт очоод сонголт хийх бол амьдралыг сонгох нь тодорхой. Түүнтэй адил үнэн худлын заагт очвол үнэнийг сонгож байх нь чиний хувьд нэн тодорхой байх ѐстой. Үнэн үг заримдаа чихэнд хатуу ч түүнийг сонсож сурах хэрэгтэй. Үнэн билэгтэй, худал балагтайг, үнэн юм үнэтэйг, үнэн юм үнэнээрээ сайхан байдгийг манай залуус маш сайн ойлгог.Хүрээллээ ухаантай бөгөөд зөв сонго2008 оны 10 сарын 09
    • Ямар хүмүүсийн хүрээлэлд байгаагаас чиний ажил үйлс,амжилт ололт, цаашлаад амьдрал чинь бүхэлдээ өөдрөгбайх уу, өөдлөхгүй нэг хэвэндээ үргэлжлэх үү гэдэг ньихээхэн хэмжээгээр хамаарна. Үүнд эргэлзэх хэрэггүй.Тиймээс өөрийн хүрээллээ ухаантай бөгөөд зөв сонго.Сайныг дагавал сарны гэрэл гэх монгол үг маш их гүнутгатай, холын хараатай. Чиний хамгийн ойрын хүрээлэлдбайгаа хүмүүс чинь хэн бэ? Тэд ямар хүмүүс вэ? Итгэж,найдаж болох хүн үү? Нарийн нандин зүйлээ тэдэнд нуужхаалгүй ярьдаг уу? Чамд бусдын зөвлөлгөө хэрэгтэй үедтэд чин сэтгэлээсээ хэлж, зөвлөдөг үү? Эгзэгтэй мөчидхуурчихгүй, худалдчихгүй байх болов уу? Чамаас хэзээ ч,ямар ч үед урвахгүй хань нөхөр чинь байж чадах уу?Буруу зөрүү зүйлд уруу татах муу зан, зуршилгүй биз?Ойрын хүрээний хүмүүсээ энэ асуултуудын дагуу үе үешинжиж байхад буруудахгүй.Чиний хамгийн ойрын хүрээний хүмүүс - гэр бүлийнхэнчинь. "Уг сайтыг харж урагла" гэж залуучуудад ханданзахиж хэлдэг үгээ давтан хэлье. Энэ туйлын чухал шүү. "Угмуутыг усан дотроос ч түймэр авна". Сайн яваа эрболгоны цаана зайлшгүй нэг хүчирхэг эмэгтэй байдаг ньгарцаагүй. Сайн эхнэргүй эр амжилтанд хүрч байсантохиолдлыг бодож олох гээд үзээрэй. Олдохгүй л боловуу. Олдсон ч өдрийн од шиг ховор үзэгдэнэ биз ээ.Чиний ойрын хүрээний хүмүүс - найз нөхөд чинь. Хүнийамьдрал богинохон. Аливаа хүн өөртэйгөө харилцахадтаатай тийм хүмүүсийг олж нөхөрлөдөг. Нэг ангид гучгаруй хүүхэд байлаа гэхэд тэднийхээ хоѐр, гуравтай нь л
    • илүү дотно үерхэж, сэтгэл юугээ уудлан ярилцдаг байхжишээтэй. Ажлын хамт олны дотроос ч бие биенийгээойлголцох, үзэл бодол ойр, итгэл даах тийм цөөнхүмүүстэй найрсаг харилцаатай байж, ойртон дотносдог.Сайн нөхөд хувь тавилангаараа уулзан учирдаг юм.Хүнийг ханилж яваа нөхрөөр нь шинж гэдэг ухаалаг үг чбий. "Бүх зүйлээ ярьж болох тэр хүн миний нөхөр мөн".Жинхэнэ найз нөхөд байхын тулд бие биендээ итгэлтэйбайх хэрэгтэй. Итгэл эвддэг найз - хамгаас аюултайдайсан байдгийг мэд. Баялаг бол нөхөр биш, харин нөхөрбол баялаг. Баялгийг олж авахын тулд чамтай нөхөрлөхболсон тэр хүн чиний итгэлтэй найз биш, харин итгэж үлболох замын хань байдаг учир хашир хянуур бай. Чинийамжилтанд өөрийн ололт мэт чин сэтгэлээсээ баярлаж,эрч хүч нэмдэг нөхөд - жинхэнэ нөхөд .Дутагдлыг чинь хаацайлаад дуугүй өнгөрдөг хэтэрхийтэвчээртэй буюу мэдсэн ч мэдээгүй, харсан ч хараагүй дүрэсгэдэг хэтэрхий хайнга хүрээллийг бүү сонго. Дутагдлыгчинь нүднээс далд шивнэн ярьдаггүй, нүүрэн дээр чинь илхэлдэг хүмүүс жинхэнэ нөхөд. Дутагдлыг сануулан хэлжөгч буй хүнд тухайн үедээ хэн ч дуртай, таашаалтай байхнь ховор. Тэгсэн хэрнээ эд нар итгэж болох хүн мөнөөсмөн учир чиний ойр хүрээлэлд шалгаран үлдэх ньгарцаагүй.Хүмүүс үзэл бодлоороо нэгдэн нэг хүрээлэлд багтан нэгэнзорилгын төлөө тэмүүлж байна. Аль хүрээлэлд нэгдэннийлэх нь хүний өөрийнх нь эрх хийгээд сонирхлынасуудал юм. Гэхдээ өнөөдөр нэг хүрээлэлд байгаа ньүүрдийн нөхөд байх баталгаа биш. "Чиний нөхөр мэт дүр
    • эсгэдэг дайсан илүү аюултай". Ер нь жинхэнэ дайснуудөөрсдийн чинь дотор байдгийг мартаж болохгүй. Хортмогой ойроос хатгадаг гэдэг. "Ойр дотно хүмүүсийнхоорондын дайсагнал онцгой эвлэршгүй байдаг" тул альболохоор тийм байдалд хүрэхгүй учир явдлаа олж байх ньчухал.Хүмүүс сонирхол, дуртай зүйлсээрээ сүжрэн нэг хүрээлэлдбагтах нь элбэг болж. Сонирхсон зүйлдээ хүч боломжоотөвлөрүүлж, нэгдэн нийлж түмэн олны нийтлэг тусынтулд хамтран зүтгэвэл нэн сайн. Дотоод, гадаад холбоохарилцаа сайтай, итгэлт түншүүдтэй, хөрөнгө мөнгөнийбололцоотой иргэд янз бүрийн клуб, иргэдийнбайгууллагад нэгдэн, нэг хүрээлэл бүрдүүлж, нийтийнтусын төлөө ашгийн бус үйл ажиллагаа өргөнөөр эрхлэхболсон нь буянтай ажил. Сурч мэдэх, хийж бүтээхийнтөлөө сонирхол юугаа нэгтгэн, нэг хүрээлэл үүсгэж, саналбодлоо солилцон, дутуугаа гүйцээж дундуураа дүүргэж,бие биенээ нөхөн сэлбэж яваа бол бүр сайн. Мөрийтэйтоглоомонд сонирхол нийлж, дөрөө харшуулан хатирчяваа бол тун муу. Олсноо дуусгаж, хурааснаа барж, өрзээлийн хар ангал руу сайн дураар ойчих бэлтгэлийгхангаж өгдөг адгийн хорлол бол мөрийтэй тоглоомны доншүглэх гай барцад юм. Түүнийг нүдэндээ үзэж, гартаабарих нь бүү хэл чихэндээ үл сонсохыг хичээн холын холяв. Архи, тамхины андууд болж өөрийгөө болон ойртойрныхноо хордуулж, сэтгэлийн дарамтанд зовоож яваабол бүр ч муу. Архи, тамхины хүрээлэлд анд нөхөд мэтхамт сажлах тэд аюулт дайснаас ч долоон дор урт удаан
    • хугацаанд тарчлаан зовоох хор цацаж явна гэдгийгэрхбиш ойлгох хэрэгтэй.Мэдэхгүй, чадахгүй зүйлээ бусдаас асуухдаа бүү ичижзов. Чиний эргэн тойронд ухаантай олон хүн бий. Бусдаассайн яваа тэр хүмүүс өөрсдийн мэдлэг туршлагаасаахуваалцаж, тусалж дэмжихэд хэзээд бэлэн байдаг юм.Чиний ажиллахыг хүсч байгаа салбарт чинь их амжилтгаргасан хүмүүсийн хойноос уйгагүй хөөцөлдөж хайж ол.Энэ хүн чиний багш. Амьдралын бүхий л чиглэлээр иймбагшийг олж болно. Бизнес, амьдралаа зөв авч явах аргаухаан, спорт, удирдахуйн ухаан, бичиг цаасны ажил гэхмэт. Багшаа яаж олох вэ? Тогтсон бэлэн жор би хэлжчадахгүй. Гэхдээ нэг зарчим хэлж өгье. "Сурагч бэлэнболсон бол багш өөрөө аяндаа гараад ирдэг" гэсэнзарчим. Юуны өмнө юу сурч, ямар чиглэлээр ажиллахыгхүсч байгаагаа эргэлзээ тээнэгэлзээгүй тогтож, биехийгээд сэтгэл зүйгээ бэлдсэн байх шаардлагатай. Өөрөөбэлэн биш бол зуун сайн багш байгаад тус нэмрээр бага.Сайн багш чиний юу чаддаг, юу чаддаггүйг эхлээдшалгана. Багш чамайг ирлэж хурцалж өгнө. Миний улстөрийн ажлын гараа Төв аймгаас эхтэй. Гуч шахамжилийн тэртээ дөнгөж их сургууль төгссөн инженерийндипломноос цааш юу ч үгүй шахам намайг хүлээж авсанхамгийн том дарга маань Төв аймгийн намын хороонынэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Цэндийн Адьяа хэмээхэрхэм хүндтэй хүн. Хурдны морь уяж байгаа хүн мориодавхар хөлслөх гэдгийн утга учрыг сайн мэднэ. Сайндарга нар ажилтнаа давхар хөлсөлж шалгадаг байсан юм.Нэг өдөр Ц.Адьяа дарга дуудаж байна гэв. Даргын өрөөнд
    • орлоо. Хэдэн хуудас бичгийн цаас өгөөд зөвлөлгөөн дээрхэлэх үгийн төсөл миний өрөөнд, наанаа суугаад бичгэлээ. Төсөл монгол, орос хэл дээр байх ѐстой гэнэ. Үзэг,цаас хоѐроос өөр ашиглах зүйл байхгүй. Энэ хүний бэлэнбайгаа чадвар ямар юм бэ? Тархи толгойд нь юу байна?Чиглүүлээд, заагаад өгвөл гайгүй ажилтан болох найдварбайна уу, үгүй юу гэдгийг өөрийн биеэр шалгаж байгаахэрэг. Тулхтай, туршлагатай мундаг хүмүүс ингэж лхүнээр хүн хийх зам мөрийг нь зааж, зөв тавилын суурьүндсийг бат суурилуулж өгдөг байсан юм. Ц.Адьяа даргабид бүгдийн багш. Хэлж ярихыг нь хүндэтгэн сонсоно.Үйлдэл хөдлөлийг нь дагаж дууриахыг оролдоно. Түүнээссүрдэнэ. Мэдлэг чадвараараа ч, дадлага туршлагаараа ч,зангарагаараа ч давамгайлна. Удирдах хүнд зангарагагэж нэг маш чухал юм бий. Зангарага багатай удирдагчөргөн олны хүндлэлийг хүлээхгүй. Бусдаас илүү хүнээсхүрээлэл нь айна, хүндэтгэнэ, дальдчина. Дутуугийнайдас хэзээд ичгэвтэр бөгөөд адгийн айдас байдаг юм.Ц.Адьяа даргын хэлдэг үг нь үнэн бөгөөд далайцтай,хийдэг үйл нь зөв бөгөөд даамай, бусдыг биеэрээүлгэрлэн дагуулна. Хувийн дутагдал үгүй. Байсан чхүрээлэлдээ эс харуулна. Эрүүл саруул хүрээлэл бийболгоно. Ерөн нас дөхөж яваа энэ эрхэм хүний ухаансанаа нь сав саруул. Хэлэх ярих нь цэгцтэй. Биеэ авч явахбайдал нь эрхэмсэг, цэвэр цэмцгэр хэвээр. Ц.Адьяа даргаодоо ч бидний хамгийн сонирхолтой, ухаантай харилцанярилцагч, зөвлөгч хэвээр байна.
    • Амьдралынхаа бүхий л салбарт чамайг үнэн сэтгэлээсээдэмжих, урам зориг, эрч хүч нэмэх, зорилгодоо хүрэхэдчинь түлхэх, ирлэж хурцалж байх, бурууг чиньшүүмжилж, зөвд чинь баяр хүргэн урам хайрлах тиймхүмүүсээр өөрийгөө хүрээлүүл. Урам магтаалын элэгсэгүгийг өөрийн хүрээллийнхэндээ харамгүй хэлж бай. Нэг,хоѐрхон элэгсэг үг хүнийг аз жаргалтай болгоно. Сайнхүрээлэл бүрдүүлж чадсан бол чи амжилт, ололтондооэргэлзэх хэрэггүй, азтай хийморьтой байх болно.
    • Мэдлэг бол хүч2008 оны 10 сарын 12Шувууд даль жигүүрийнхээ хүчээр зах хязгааргүй уудамогторгуйд элин халин нисдэг билээ. Хүүхэд, залуус танар танин мэдэхүйн орчлон ертөнцийн уудам орон зайдшувуу адил чөлөөтэй нисэх хүсэл мөрөөдөл тээж яваа,мэдээж. Нисэхийн тулд та бүхэнд шувуудын адил дальжигүүр хэрэгтэй. Энэхүү даль жигүүр нь мэдлэг юм.Мэдлэгээр жигүүрлэсэн хүн хүссэн газартаа хаалтхориггүй чөлөөтэй хүрч чадна. Хүчтэй, чадалтай байягэвэл мэдлэгтэй бай. "Мэдлэг бол хүч". Юунд чдийлдэшгүй хүч. Байгалийн нар хүнийг гаднаас ньгийгүүлж, дулаацуулж байдаг бол мэдлэгийн нар хүнийсэтгэл санааны харанхуйг дотор талаас нь гийгүүлж,дулаацуулж байдаг юм.Нүдэнд харагдах гаднах гоо сайхан, сэтгэлд мэдрэгдэхдоторх гоо сайхан цогцолсон хүнийг төгс гоо сайханбүрджээ хэмээн хүндлэн биширдэг билээ. Гаднах гоосайхан бурханы хишиг байдаг бол доторх гоо сайхныгэзэн хүн өөрөө буй болгон цогцлуулна. Гаднах үзэмж,гоо сайхан нь цаг зуурын, залуу насны л явдал. Хариндотоод сэтгэлийн гоо сайхан өтөлж үрчийхгүй, үргэлжгэрэлтэх гоо сайхан. Тиймээс дотоод сэтгэлийн гоосайхан аль дивангараас нааш илүү үнэлгээтэй байжирсэн маргашгүй намтартай. Дотоод сэтгэлийн гоосайхныг мэдлэг, авьяас билэг цогцлуулна. Дотоодсэтгэлийн гоо сайхнаар үргэлж гэрэлтэж явья гэж хүсвэл
    • оюун ухааны шавхагдашгүй эх булгаас мэдлэгээ үргэлжсэлбэ, билэг авьяасаа хөгжүүл. Мэдлэг - үнэт эрдэнэс.Үнэт эрдэнэс зам дээр зүгээр хөглөрөн хэвтэжбайдаггүй. Мэдлэг бат бөх цоож цуургатай хаалганыцаана нуугдсан эрдэнэ мэт хадгалагдаж байна. Үнэтэрдэнэс болсон мэдлэгийн цоожийг онгойлгох түлхүүрта нарт хэрэгтэй. Мэдлэгт хүрэх түлхүүр нь хөдөлмөрюм. Сурч мэдэхийн төлөө уйгагүй хөдөлмөрлөж байгаатэр хүн мэдлэгийн түлхүүрийг атгаж байх болно.Мэдлэгийг зөвхөн хөдөлмөрөөр л олж авна. "Сайханамьдрахын тулд сайн ажиллах хэрэгтэй. Хөл дээрээбаттай зогсохын тулд ихийг мэдэх хэрэгтэй". Хүн альболох ихийг мэдэж байж ихийг хийж чаддаг болно.Залуус та нар энэ амьдралдаа ихийг хийж, бүтээжчадахын тулд ихийг мэдэх хэрэгтэй болж байна.Хүн ер нь яахын тулд мэдэх хэрэгтэй байдаг юм бэ?Зөвхөн мэдэхийн тулд мэдэхээр эрмэлзэх хэрэгцээ үгүй.Мэдлэгийг амьдралдаа хэрэглэхийн тулд олж авдаг.Хэрэгцээгүй хураасан мэдлэг, агуулахад ашиглалтгүйхураалттай байгаа бараанаас онцын ялгаагүй. "Чи олонзүйлийг мэдээд, мэдсэнээ өөрийнхөө хэрэгцээндхэрэглэж чадахгүй бол юуных нь ашиг байх билээ" гэжхэлсэн ухаантай хүний үг санаанд чинь тодхон байжбайг.Ямарваа зүйлийг мэдэхийг хүсч байгаа бол бүр сайнмэдэж, цаана нь гарахыг хичээх хэрэгтэй. Дутуу дулимагмэдэж, зэрэмдэглэх нь ашиг тусаа өгөхгүй. Юм юмыгмэдэх гэж хөөцөлдөөд алийг нь ч мэдсэн юм байхгүйдутуу хаяхгүй байхыг амьдралдаа мөрдлөг болго. "Юмыг
    • муу мэдсэнээс огт мэдэхгүй байх нь дээр". Юм юмыгмэдсэн, сурсан байх нь хэзээ нэгэн цагт хэрэг болно гэжүздэг хүмүүс бий. Үүнийг буруутгах учиргүй. Тиймхүнийг юм юмны дөртэй, аль ч юманд эвлэгхэн сайн хүнгэж магтан ярилцдаг. Олон зүйл мэдэх гэж биеэзовоогоод юу хийнэ. Амьдралд хэрэг болохыг нь лмэдэхийг оролдвол чамд хэрэгтэй гэж хэлж зөвлөх хүнгарна. Үүнийг ч буруутгах аргагүй. Тэгвэл "олон зүйлийгбус, харин хэрэгтэй зүйлийг мэддэг хүн мэргэн ухаантайбайдаг" гэж эртний нэгэн сэтгэгч хэлсэн байна. Мэргэнухааны нэг шалгуур нь хэрэгтэй зүйлийг мэдэхийгэрмэлзэх явдал ажээ. Хүүхэд, залуус та нар амьдралдаахэрэг болох зүйлийг юуны түрүүн мэдэхийн төлөө мэрий.Ихийг мэдэх нь буруу гэж чамд хэлж зөвлөх хүнтааралдахгүй байх. Гэхдээ ихийг мэдэх гэж мэрийснээссайныг мэдэх нь илүү чухал шүү гэх зөвлөлгөөг хүлээнавах хэрэгтэй. Яагаад гэвэл цэцэгсийн дунд хог ургамалургадагтай адил хэрэг болох сайн мэдлэгтэй хамтхэрэгцээ шаардлагагүй хортой муу мэдлэг холилдонбайх нь цөөнгүй. Буруу зүйлийг мэдэх, эзэмшсэн зөвсайн мэдлэгээ буруу зүйлд ашиглахын аль аль нь хортоймуу үйл мөн. "Буруу мэдлэг нь мэдэхгүй байхаас долоондор".Мэдэхгүй байгаагаар нь хэнийг ч өөлж голж, өөнтөглөжхажиглах хэрэггүй. Тэртэй тэргүй хэнд ч мэдэхгүй,чадахгүй юм мянга түмээрээ бий. "Мэдэхгүй байх ньичгэвтэр ч биш, хортой ч биш. Хэн ч бүгдийг мэдэжчадахгүй. Харин мэдэхгүй зүйлээ мэддэг дүр эсгэх ньичгэвтэр бөгөөд хортой" гэдэг юм. Харанхуй бүдүүлэг
    • байхыг хүсдэг эрүүл ухаантай хүн энэ хорвоод үгүй.Харанхуй бүдүүлгийн гурван төрөл байдаг гэнэ. Огт юу чмэдэхгүй байх. Мэдлэг, мэдээллийн эрин зуунд амьдарчбайгаа хүүхэд залуус та нарт юу ч мэдэхгүй харанхуйбүдүүлэг байх эрх байхгүй. Мэдлэг хэмээх их хүчийгбиедээ шингээж авахын төлөө бүхнээ дайчланхөдөлмөрлөх хэрэгтэй. Монголын залууст тангадынхараал хүрчих вий гэж би арваад жилийн тэртээсэрэмжлүүлэн хэлж байлаа. "Бүү мэд. Мэдсэнийг бүү ав"гэх энэ хараалыг адгаас адаг хараал гэж дээдэс үздэгбайжээ. Хоѐр. Мэдвэл зохих зүйлийг мэдэхгүй байх.Залуу хүн бүр зайлшгүй мэдэж байвал зохих хамгийннаад захын энгийн зүйлс бий. Залхуурч суусаар, биеэдайчлахгүй зөнд нь орхисноос, хайран цаг зав, нөөцболомжоо буруу зүйлд зарж төөрч будилснаас мэдвэлзохих зүйлийг мэдэлгүй өнгөрч харанхуй бүдүүлгийнэгнээнд хоцорч үлдсэн бол туйлын харамсалтай.Тиймээс залуу хүн болгон зайлшгүй мэдвэл зохихзүйлээс илүүг мэдэхийг өөрийнхөө наад талын зорилгоболгох хэрэгтэй. Гурав. Бүхний мэддэг зүйлийгбуруугаар болон тэнэгээр мэдэх. Бусдын мэддэг зүйлийгтэднээс дутуугүй, магадгүй илүү мэддэг хэрнээ үйлдэлнь дандаа буруу, тэр ч бүү хэл тэнэг гэмээр үйлдэлтнүүдцөөн бус байдаг. Хэдийчинээ их уншина, төдийчинээбага мэддэг хүмүүс ч байх. Тэд уншсан, судалсан бүхнээбуруу зүйлд зарцуулна, бүдүүлэг байдалдаа зэвсэгболгон ашиглана. Тэдний ѐс суртахууны боловсролшалдаа унатал доошилсон байдаг юм. Тийм хүмүүсхаранхуй бүдүүлгийн хүлээснээс салж чадахгүй зовно.Ямар ч боловсрол ѐс суртахууны боловсролоос дээгүүр
    • тавигдах ѐсгүй. Ёс суртахууны үндэсгүй мэдлэг болжинхэнэ мэдлэг биш, хуурамч мэдлэг. "Мэдэхгүйгээсээбүү ай. Харин хуурамч мэдлэгээс айж бай. Хорвоо дээрхмуу муухай бүхэн түүнээс эхтэй" гэж аугаа их ухаантансэрэмжлүүлсэн байна.Сайн мэдлэг чам дээр өөрөө явж ирээд тархи толгойдчинь шингэн хуримтлагдана гэж мөрөөдөхийн чхэрэггүй. "Бага ч гэсэн зүйлийг мэдэхийн тулд их сураххэрэгтэй" гэдгийг ой ухаандаа бат тогтоож авцгаа.Мэдлэг хүнийг чимнэ. Зөв сайн мэдлэг хүнийг өөд ньтатна."Мэдлэг, зөвхөн мэдлэг л хүнийг эрх чөлөөтэй бөгөөдаугаа их болгодог" юм.Сайн мэдлэгтэй болоход чамд тавигдах анхдагчшаардлага нь мэдлэгт тэмүүлэх чиний хүсэл. "Суралцаххүсэлгүй сурагч бол далавчгүй шувуутай адил". Мэдлэгттэмүүлэх чиний сонирхол чамайг мэдлэгийн хязгааргүйдалайд аялахад чигийг заагч луужин, аян замын чиньхөтөч болно. Мэдлэгт тэмүүлэх сонирхолгүй бол ямар чхүч чамайг зогссон байрнаас чинь хөдөлгөж дийлэхгүй.Ихийг мэдэх сонирхолтой байж ихийг мэдэх боломж ньнээгдэнэ. Ямарваа мэдлэг боловсрол зөвхөн өөрийгөөдайчилж, өөрийгөө шахаж, өөрөөсөө шаардаж, өөрөөхичээж, өөрийгөө боловсруулах замаар л олдоногэдгийг ямар ч эргэлзээгүй бодож явцгаа. Хэнээс чхараат бус эрх чөлөөтэй байя гэж хүсч байгаа бол
    • мэдлэг боловсролтой бол. "Мэдлэг боловсрол эрх чөлөөгбуутай цэргээс илүү манадаг" юм."Биеийн жаргал эрүүл мэндэд, ухааны жаргал мэдлэгтбайдаг" гэж эртний Герегийн нэгэн их хүн хэлсэн байна.Ухааны жаргал эдэлье гэж чин сэтгэлээсээ хүсч байгаабол мэдлэгт шунан дурлаж тэмүүл.
    • Амжилт гаргах нь хамгийн сайн өшөө авалт мөн2008 оны 10 сарын 16Монгол түмний үндэсний бахархал болсон эрийн гурваннаадмын нэг төрөл нь сурын харваа билээ. Найман зуугаруй жилийн тэртээд Есөнхээ мэргэн 335 алд газархарван байг онож, дээд амжилт тогтоожээ. Энэ аваргаамжилтыг бахархан тэмдэглэж, хөшөө чулуундсийлүүлсэн нь Чингэсийн чулууны бичиг гэж алдаршиж,сурын спортод зориулсан дэлхийн анхны хөшөө болсонтүүхтэй.Нум сумын эд ангиуд тус тусдаа өөрийн гэсэн нэртэй.Сумны гол хэсгийг модоор хийнэ. Энэ мод өөгүй тэгш,муруй тахиргүй, шув шулуун байх шаардлагатай. Харвахсумны өд наах хэсгийг "мөс" гэж нэрлэнэ. Нумгалжиртсан буюу мөс муруй тахир байвал тавьсан сумбайнд тусахгүй. Мөс муутай бол сум гэж нэрлэхээсцаашгүй, сумны мөн чанар нь алдагдана. Монгол хэлэндхүний мөс, мөс сайтай, хүний мөсөөр хөлийн чигжийхуруу шиг зэрэг үг хэллэг, ойлголтууд бий. Сумны мөс,хүний мөс хоѐрын илэрхийлэх цаадах гүн утга нь ижил.Хүнд муруйж тахийж болдоггүй, муутгаж дордуулжболдоггүй, хаяж гээж болдоггүй нэгэн зүйл бий. Энэ ньхүний мөс. Хүний мөс, сумны мөс лугаа адил шув шулуунбайх ѐстой. Хүний мөс муудаад, муруйж тахийгаад ирэхюм бол хүн байх мөн чанараа алдаж эхэлдэг.Хүн мөсний дээд жишигийг үр хүүхдээ хайрлах эхийнсэтгэлээр илэрхийлсэн домгийн өгүүлэмжтэй байх нь
    • элбэг. Ганц хүүтэй, сайхан сэтгэлт элбэрэлт эх байжээ.Хүү нь ханиа буруу сонгож шуламтай нөхцөв. Эхнэр ньболсон шулам хүндээр өвдсөн болж, баашлан хэвтжээ.Ямар ч эм тан өгч, эмч отчид очоод заслыг үл олов. Хүүнь эхнэрээсээ чиний амийг аврахад юу хэрэгтэй байнавэ, би чиний төлөө юу ч хийхэд бэлэн байна гэж учирланаргадав. Шулам эм, миний бие заслыг олоход ганцхан лзүйл хэрэгтэй. Даанч чи түүнийг авчирч өгч чадахгүйгэж уйлагнав. Түүнийгээ хэлээч дээ гэж хүү учирлав.Ээжийнхээ зүрхийг авчирч өгвөл би эдгэнэ гэж эхнэр ньхэлэв. Хүү ээждээ очиж эхнэрийнхээ хэлснийг хэлэхэдээж нь хүүд минь хэрэгтэй байгаа юм бол миний зүрхийгав даа гэжээ. Эхийнхээ зүрхийг бариад яаран гүйж явсантэнэг хүү чулуунд бүдрэн ойчжээ. Тэгэхэд ээжийнх ньзүрх "хүү минь, чи өвдөөгүй биз?" гэж хайрлан, халагланасуусан гэх домог бий. Энэ домог хэдийвээр гунигтай,сонсоход хэцүү хүнд ч эх хүний хүүгээ гэсэн цэвэрариухан сэтгэл, хүн мөсний мөн чанар, утга учрыг яруутод илэрхийлсэн байдгаараа онцгой юм.Шүүдрийн усыг цуглуулан цай чанаж өгвөл шөнөганцхан удаа босч хөхүүлсэн ээжийнхээ ачийгхариулахтай тэнцэнэ гэх зүйрлэл бий. Энэ бол манайухаант ард түмний хүн мөс, ѐс суртахууны агуу зүйрлэлмөн билээ. Саяхан би "Шартсан найзынхаа шарыгтайлах нь ээжийнхээ ачийг хариулахтай тэнцэхүйц ачмөн" гэх сонин марзан зүйрлэл сонслоо. Цаг үеийнханшийг илтгэж, өнөө үеийн өнгийг заасан зүйрлэлбололтой юм. Гэхдээ энэ хэллэг ѐс суртахуун, хүнмөсний ямар их өндөр зэрэглэлтэй байсан ард түмнийзарим хэсгийнх нь ѐс суртахууны ханш ямар их шалдаа
    • ортол дордож байна аа гэх сэтгэл түгшээсэн зовлонгунигийг дагуулж байгаа нь харамсмаар. Хүний мөсгэдэг нь их үнэтэй зүйл. Хүн мөсөө хадгалах нь өөртбайгаа сайн сайхан бүхний охь дээжээ муутгаждордуулалгүй, хаяж гээлгүй хадгалж байна гэсэн үг.Хүний мөс чанар сайхан сэтгэлийн үйлдлээр өөрийгөөтаниулж байдаг юм. Сайхан сэтгэлтний хүн мөс муудаждордоно, муруйж тахийна гэж үгүй. Хүн мөсийгдордуулагч хорлолууд цөөнгүй бий. Тэрхүү хорыг хүнөөрөө ялгаруулдаг юм.Хүн мөсийг муутгадаг нэг хорлолт үйл нь атаархал.Атаархлыг өдөөгч хүн бүрт цаанаасаа заяасан байгаа.Хааяа чиний атаархах сэтгэл хөдөлж магад. Атаархалхар, цагаан хоѐр өнгө будагтай. Чамаас илүү амжилтгаргасан хүнийг үзэн ядаж, байж сууж чадахгүй байгаабол өөрийгөө хар атаархлын хүлээсэнд баглагджээ гэжмэд. Хар атаархлын хорыг сэтгэлдээ бүү үүсгэ. Яагаадгэвэл хар атаархлын хор чиний урагшлах замд тээгболон хөндөлсөхөөс өөр юуг ч авч ирэхгүй. Харааратаархагч хүн хамгийн хар зовлонгоор шаналдаг."Шаналахыг хүсэхгүй байгаа бол атаархахын хэрэггүй".Цагаан атаархал муу шинж биш. Чи хийж чадах, хийхѐстой зүйлээ дутуу хийгээд байна, хүрч чадах түвшиндээочиж чадахгүй байна гэдгийг бусдын атаархам амжилтдохио болон сануулах, шавдуулах хэмжээнд байвал биеэчагнаж, санаа зовох хэрэггүй. Цагаан атаархлыгөөрийгөө дайчлах шинэ эрч хүч, эрмэлзэл тэмүүллийн эхүүсвэр болгон ашиглах нөөц боломж чамд хангалттайбайна гэсэн үг. Цагаан атаархлыг төгс төгөлдөр рүү
    • эрмэлзэж тэмүүлэх хүчит хөшүүрэг болгон ашиглахыгхичээ. Чиний амжилтанд үнэхээр баярлаж байгаа хүн,мөн хуурамчаар инээмсэглэж "баяр хүргэе" гэж байгаа чүнэн хэрэг дээрээ өөр юм бодож байгаа хүн хоѐрыг ямагтмэдэж таньж болдог. Чиний амжилтанд үнэхээрбаярлаж байгаа тэр эрхэм, сайхан сэтгэлт, мөс сайт хүнмөн. Хуурамчаар инээмсэглэн, үнэн хэрэг дээрээ өөр юмбодон баяр хүргэгч сэтгэлийн гүндээ атаархлын хорыгялгаруулж байгаа атгаг санаатан. Ямар нэг зүйлдхүрэхээр тэмүүлэн зүтгэж байгаа үед чинь сөрөг бодолсанал хэлж эргэлзүүлэх шиг хэрэггүй юм байхгүй.Тэрэнтэй тэрэнгүй эргэлзээ тээнэгэлзээ чамд хангалттайбайгаа шүү дээ. Зорьж тэмүүлж байгаа үйлээс чинь зөржэргэлзүүлэх хүсэлтнээс дөлж тойрч яв.Цагаан атаархал чинь тэвчээрийн хил заагаа давж өшөөхорсол, үзэн ядалт дагуулсан хар атаархал болонхувирах вий. Үүнээс ямагт болгоомжилж, хүн мөсөөхадгал. Хэн нэгэнд дургүйцсэн дургүйцэл нь өшөөхорсол болон хувирах үед өшөө авах муу бодол тархитолгойд чинь орж ирж ч мэднэ. Тэр үед ганцхан зүйлийгсана. Амжилт гаргах нь хамгийн сайн өшөө авалт байдаггэдгийг санаж, хэрэгжүүл. Түүнээс өөр замаар өшөөавалтыг хэрэгжүүлэх нь бүү хэл бодохын ч хэрэггүй.Өшөө хорслыг хүчирхийллийн аргаар шийдэхийгоролдож огт болохгүй. Хүчирхийлэл эсрэгхүчирхийллийг төрүүлдэг юм. Хүчирхийллийн аргаарасуудлыг шийдвэл эргээд түүнийхээ золиос болонхохирно. Өшөө хорслыг чинь дэвэргэж байгаа тэр хүнээсилүү сурч, илүү хөдөлмөрлөж, бүр илүү амжилт гарга.Тэр чиний дээд зэргийн өшөө авалт байх болно.
    • Чамд атаархаж ердөөн ч хордохгүй ээ гэх чин зүрхнийцагаахан сэтгэлээр өөрийгөө чимж яв.
    • Буурлын буян дундаршгүй2008 оны 10 сарын 21Буурлын буян дундаршгүй. Та бидний дээдэс эх орон,газар шороо, уул усаа хадгалж хамгаалж үлдээсэн.Туурга тусгаар төр улсаа бэхжүүлж үлдээсэн. Эрдэнэтмал сүргээ өсгөн өвлүүлж үлдээсэн. Эх орны эрдэсбаялгийг манаж хайрлаж үлдээжээ. Эцэг өвгөдөөсулбаалсан их түүх соѐл, эх хэлээ уламжлан дамжуулсан.Өнөөгийн бидний эдэлж хэрэглэж байгаа бүхнийг хэнбүтээж үлдээсэн бэ? Буянтай буурлууд. Буурлуудынхаабуянаар орох орон, оочих аяга, хөл дүүжлэх унаа,хөлдөө углах гуталтай яваа билээ бид. Аав ээжээхайрладагийн адилаар ахмад буурлуудаа алагчилалгүйхайрлаж, дээдлэх үүрэгтэй бүгдээрээ.Хэрвээ цаг бусын гай түйтгэр дайрчихгүй л бол үс ньцайж, зүс нь үрчийх цаг хүн бүрт хүссэн хүсээгүй ирэх ньзамилан хорвоогийн жам. "Хэн ч өтөл насыг хүсдэггүйболовч бүгд л удаан амьдрахыг хүсдэг" нь хүнийхорвоогийн маргашгүй үнэн. Удаан амьдрах тэрхүү чинхүсэл биелбэл өтөл насанд хөтлөн аваачиж өгнө. Хүмүүсөтөлдөг. Гэвч энэ бол удаан амьдрах цорын ганц арга ньюм. Өтлөх сайхан биш ч урт наслаж, удаан амьдрахсайхан. Өтлөх, урт наслах хоѐрыг тус тусд нь байлгажболдоггүй, үргэлж хамтдаа байдаг нь яахын ч аргагүйүнэн бөгөөд яаж ч өөрчилж болдоггүй амьдралын хууль.
    • Өтөл насыг элэглэн шоолох хэрэггүй. Яагаад гэвэл бүгдл тэр өөд итгэлтэй нь аргагүй алхаж яваа учраас.Ахмадуудыг ад үзэх хэрэггүй. Яагаад гэвэл бүгдийгмаань тэр үе хүлээж байгаа учраас. "Нас хэлбийхийнцагт өөрийгөө хүндлүүлэхийн тулд чи залуу байгаадээрээ хүч тэнхэл нь дордож, цал буурал болсонхүмүүсийг сонсч хүндэтгэх хэрэгтэй" гэж эртнийПерсийн нэгэн яруу найрагч бичсэн байна.Ахмадуудынхаа үгийг сонсч хүндлэх хэрэгтэй. Тэд юухүсч, юунд дургүйцэж байна вэ? Мөр бүтэн, гэдэсцатгалан хүний дайтай хүн явахыг мэдээж тэд хүснэ.Дийлэнх ахмадуудын хамгийн наад захын энэ хүсэлхэрэгжихгүй зовоож байна. Уранхай дээлтэй, туранхайцарайтай ахмадууд харамсалтай нь хаа сайгүй олноорообайна. Хэдэн малынхаа буянаар хоосон хонож, хоѐридэлгүй насаа илээсэн ахмадууд мах магнаг болж, үнэ ньтэнгэрт хадахад бухимдан дургүйцнэ. Сүүтэй цайгамьсгалах агаар мэт хэрэглэж заншсан ахмадууд хар цайуухаараа гол нь харлаж, толгой нь эргэж, сэтгэлээрунана. Эм авахаар эмийн санд очоод үнийг ньсонсохоороо духан дээр нь хүнд зүйлээр цохиод авахшиг болно. Тэтгэвэрийн хэдээс нь илүү гарсанзарлагатай болчихоор тэсэхийн аргагүй бачимданбухимдана. Ахмадуудад буруу байхгүй ээ. Хоѐр нарныхооронд борви бохис хийлгүй хөдөлмөрлөж байжөнөөгийн бидний хэрэглэж байгааг бүтээж, туурвижөгсөн юм. Тэгэхдээ ихэнхийг нь улсдаа өгч, баганхыг ньөөртөө үлдээдэг байсан хүмүүс тэд.
    • Төрийн хошой шагналт, хөгжмийн зохиолч Л.Мөрдоржгуай нэг удаа "Монголын ард түмэн миний зохиосон аяарунтаж, миний зохиосон аяар сэрэх юм. Надад нэг оросдэлгүүрийн проомсог өгчихгүй юм байх даа" гэж хэлсэнтухай дам сонссон. Л.Мөрдорж гуай төрийн дууллынаяыг зохиолцсон, хойч үедээ мөнхөд дуурсагдах бүтээлтуурвисан агуу хүн. Уг нь оюуны ийм сод бүтээлүүдтуурвисан уран бүтээлч орос дэлгүүрийн проомсоггуйгаад байхааргүй л амьдрах ѐстой л доо. Гэхдээ цаг үень тийм биш байж. Тэр агуу хүн хойч үедээ мөнхийн томбүтээлүүд туурвиж өгсөн мөртлөө өөртөө тун багыг авчбайжээ. Манай ахмадууд Л.Мөрдорж гуай шиг төрийндууллын ая зохиогоогүй ч өөр өөрийн хийх ѐстойгсэтгэлээсээ хийж, ирээдүйн сайн сайхны төлөөхөдөлмөрлөсөн. Өөрөөр хэлбэл та бидний төлөө шургажунаталаа зүтгэсэн. Залуу насны эрч хүч, ухаан бодлооулсдаа их юм бүтээхийн төлөө бүрнээ зориулж, унтахнойр, идэх хоолоо хугаслан ажилласан. Хөрөнгө баялагбол ердөө л хурааж хуримтлуулсан хөдөлмөр. Зарим үедхулгайлсан хөдөлмөр. Ахмадуудын бүтээн бий болгосонхөрөнгө баялаг нийтийн тогоонд орж, нийгмийн санхөрөнгийг арвижуулдаг байлаа. Өөрсдөө хоѐрцалингийн хооронд хүргэх нь хүргэж, зээлэх нь зээлж,нийтээрээ адил тэгшдүү амьдарсан. Харин хавтгайдаахулгай хийдэггүй байв. Нэгдлийн ганц эргүү төлгийг чнуугаад төхөөрөөд идчихэж болдоггүй байлаа. Тэр үедавлига гэдэг үг толь бичгийн мухарт нуугдаастай байсангэхэд хилсдэхгүй. Хожмын хүндхэн өдрүүд ирвэл өөртөөхэрэглэхээр ил далд атга чимхээр хурааж бөөгнүүлэн
    • хуримтлуулсан хөрөнгө баялаг, мөнгө төгрөг гэх юмтэдэнд үнэндээ байгаагүй. Тэд насны намар ирнэ гэдгийгмэдэж байсан мэдээж. Гэхдээ ийм чанга ирнэ гэдгийгурьдчилан төсөөлөөгүй. Төсөөлөх ч аргагүй. Наснынамраа төр улсдаа бүрэн итгэн даатгаж, ядрахын цагтзасаг төр тусална гэх гүн итгэлээр ажиллаж, амьдарчирсэн. Өөрсдөөс нь бусад бүх зүйл ийнхүү хэтэрхий үнэдорж, өөрсдөө ингэж үнэгүйдэнэ гэж хэн төсөөлөх билээдээ. Үнийн өсөлт хамгийн түрүүн ахмадуудыг ширвэж,сөхрүүлэх нь холгүй байна. Төр засаг ахмадуудаахамгаалах, ивээх, тэтгэх үүрэгтэй. Тэр үүрэг нь энэ цагүед улам илүү тод мэдрэгдэж, дорвитой шийдлээ хүлээжбайна."Амар амараас сэтгэл санааны амар" гэсэн зүйрлэл ньдээр үеэс монголчууд хэлж хэлцэж ирсэн үнэн үг. Ядажахмадуудынхаа сэтгэл санааг нь амар жимэр байлгая лдаа. Манай ахмадууд харьцангуй шударга хүмүүс.Тиймээс шударга бусыг үзэж, сонсохоороо байж суухадбэрх болдог юм. Өнөөгийн ахмадуудын сэтгэл санааг ньамраахгүй эмзэглүүлдэг зүйл нь одоо цагт шударга бус,шижээргүй үйлдлүүд хэтэрхий газар авсан явдал.Ахмадууд зарим талаараа аз жаргалтай, магнай тэнэгэрсуугаа. Залуу зандан насандаа шударга байсан хүн өтөлнасандаа айж ичих юмгүй, аз жаргалтай байдаг юм.Үүгээрээ одоогийн шударга бус үйлдэлтнээс зарчмынялгаатай бөгөөд илүү аз жаргалтай. Өнөөгийн шударгабус явдалтнууд өтөл насандаа сүүдрээсээ цочих ньхолгүй өдөр хоногийг өнгөрөөх болно, яана даа? Хар
    • дарсан зүүд шиг өтөл насыг угтахгүйн тулд залуу цагтаашударга журмыг эрхэмлэ. Ахмадуудынхаа алтансургаалийг тэвчээртэй сонс. Тэднийг үеэ өнгөрөөсөн,улирсан, хуучирсан гэж бодвол чи маш том алдажбайна. Сүүг нь шимээд хөхийг нь хазаж болохгүй ээ. Бидахмадуудынхаа шим шүүсийг ховх сорсон. Тэгсэнмөртлөө гэв гэнэт цэцэг навчнаас ургаж соѐолсон мэтбодож, ахмад үеэ үл тоомсорлож, адлаж хажиглажболно гэж үү? Бид тэдний л халаа залгаа шүү дээ. Хаагазрын ахмадууд илүү итгэж болох хүмүүс. Дундадзууны үеийн нэгэн судлаач, "Хөгшин мод сайн шатдаг.Хөгшин мориор явахад аюулгүй. Хуучин номнуудыгуншихад аятайхан. Удсан дарсыг уухад таатай. Хуучинанд нарт бүхнээс илүү итгэж болно" гэж бичсэн байна.Ахмадууддаа итгэж, ах захаа хүндэлье. Өтөл насныхантэр аяараа нийгмийн яндашгүй баялаг юм. Тэд ухаан ньтэлж хөгжсөн, олон оймс илээж туршлагахуримтлуулсан, хий нь гарч хашир суусан, үг дааж егзөрболсон, арга барил нь төлөвшсөн, боловсрол мэдлэг ньзузаарсан хүмүүс. Ер нь "өсвөр насны баялаг бол хүччадал, гуа сайхан байдаг бол өтөл насны баялаг ньухааны цэцэглэлт" гэж нэгэн ухаантан сургасан байна.Ийм баялгийг нийгэмд хэрэглэхгүйгээр орхино гэдэг ньухаан муутай, урагшгүй тэнэг үйлдэл гэхээс өөрцгүй.Хөгшин болох нь урлаг биш, харин өтөл насыг дийлэх ньурлаг байдаг гэнэ. "Өтлөлтийн урлаг нь залуучуудадсаад тотгор биш, түшиг тулгуур нь; өрсөлдөгч биш,харин багш нь; хайхрамжгүй хүн бус, харин ойлгодог
    • хүн нь байхад оршино". Манай ахмадууд бүгд өтлөлтийнэнэ урлагийг эзэмшээсэй.Өтөл насыг дийлэх урлагийн нууц нь ажил хөдөлмөр."Урт наслах тааврын тайлбар нь хөдөлмөр мөн" гэжнэгэн бичгийн хүн хэлсэн байх юм. Өөр нэг ухаантан"Жар гаргасан хүнд миний зөвлөх ганц л жор бий: Ихажиллах, бүр их ажиллах" гэж зөвлөжээ. "Өтөл нас тэнэгхүний хувьд дөнгө, мунхаг хүний хувьд өвөл, харинэрдэмтэй хүний хувьд - алтан тариа хураалт" байдагажээ. Манай ахмадууд туйлын ажилсаг хөдөлмөрч. Уртнаслаж яваа хүмүүс уйгагүй хөдөлмөрч байгаа жишээгби захаас аван хэлж чадна. Саяхан Б.Лааган гуайтайуулзлаа. Монгол орны нөхцөлд чацарганыг судалж,түүнийг тарималжуулах, үржүүлэх, жимсийг ньболовсруулах технологи үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн учир1989 онд төрийн шагнал хүртсэн эрдэмтэн, инженер хүн."90 дөхөж явна, ажилласаар л байгаа шүү" гэжбахархалтайгаар өгүүлэв. Төв, Өвөрхангай зэрэг хэдхэдэн аймагт чацарганы шинэ талбай бий болгох ихүйлсэд зүтгэж яваа ажилсаг, буянтай ахмад буурал.Хэдэн жилийн өмнө Ховд аймагт очиход хөдөлмөрийнбаатар Б.Лувсан гуай зүгээр сууж чадахгүй, ажилласаарбайгаа тухайгаа хуучилж, жимсний болон бусад олонзуун мод, бут орон нутагтаа тарьж ургуулан залуучуудадзааж сургах амлалт авч билээ. Ховд аймгийн Манхан сумнэгдлийн алдартай дарга байсан Б.Лувсан баатар одоонаян тавны насандаа сэмбэлзтэл алхаж, хоѐр нарныхооронд талбайдаа гялалзтал ажилласаар байгаа гэсэн.
    • Ийм ажилсаг хүмүүст өтөл нас хаалт хориг болдоггүй юмбайна.Эдний үеийнхэн, ийм ажилсаг хөдөлмөрч хүмүүс яахаргагүй бидний бахархан дууриах ахмад үе мөн билээ.Гэхдээ би бүх ахмадуудыг гараа цэврүүтэж, борвиобохиртол дахиад ажилла гэж байгаа юм биш. Өтөлнасанд чадах чадахаа л хийж сэтгэл санаа амарбайгаасай гэж хүснэ. Хан уулыг цас дарна, хайранбиеийг нас дарна. Зүгээр суухаар зүүрмэглээд өгнө.Унтахаар хажуулахаар нойр нь хүрэхгүй. Шинэ юмыгтогтоохгүй. Хуучин юмыг мартахгүй үе хүнд ирнэ. Энэүед нь засаг төр, үр хүүхэд, ах дүүс, нутаг нугынхантэднийхээ төлөө сэтгэл гаргаж, санаа тавих үүрэгтэйтөдийгүй тэгэх албатай. Буянтайгаас буянтайбуурлуудаа сонсдог, тэтгэдэг, хүндэлдэг, дээдэлдэг улсорон гарцаагүй хөгжин дэвжинэ. Ахмадуудаагомдоохгүй байя. Ахмадуудаа баярлуулая.
    • Бэрхийг давж амьдар2008 оны 12 сарын 09Хүний амьдралд саад бэрхшээлгүй бүтэх зүйл гэж барагүгүй. Аар саархан саад тотгороос аваад асар томбэрхшээл саад урагшлах замд чинь хөндөлсөнө. Саадбэрхшээлийн өмнө сөхрөлгүй давж гарч байжзорьсондоо хүрч, бодсоноо хэрэгжүүлэх зам чиньнээгдэнэ. Сөхрөлгүй давахын тулд цөхрөлгүй хичээххэрэгтэй.Саад бэрхшээлийг давж чадаагүй учир шалтгааныдийлэнх нь өөрөөс чинь болсон байдаг. Би мэдэхгүй, бичадахгүй, би сурахгүй, би дийлэхгүй, би ялахгүй, энэбүтэхгүй гэх зэрэг үгнүүд дааж дийлэмгүй хүнд чулуучиний хүзүүнээс оосорлоод уячихсан юм шиг доторталаас чинь чангааж, хөдөлгөөнгүй болгосон байдаг. Чимэдэхгүйг мэдэж болно. Чадахгүйг чадна гарцаагүй.Сураагүйгээ сурна. Дийлэхгүй гэж байснаа дийлж, цаанань гарна. Хэзээ ч ялахгүй гэж байснаа хялбархан ялна.Бүтэхгүй гэж өнгөцхөн бодож байсан зүйл чинь идшидийн юм шиг хялбархан бүтэхийг хараад өөртөөбаярлана. Энэ бүгдийг хийхийн тулд чи чухам юу хийххэрэгтэй вэ? Юуны урьд өөрийгөө ялж сурах хэрэгтэй."Бүх ялалт өөрөө өөрийгөө ялахаас эхэлдэг" юм.Өөрийгөө ялсан өчүүхэн төдий ялалт ч чамайг үлэмжхүчтэй болгоно. Энэ үлэмж хүч чадал чиний дараадараагийн ялалтыг чинь найдвартай баталгаажуулна.Ер нь "өөрөө өөрийгөө ялж чадсан хүнээс илүү хүчтэй
    • ялагч байдаггүй" гэнэ. Залуус та нар агуу хүчирхэгболохыг хүсч байна уу? Чин сэтгэлээсээ хүсч, өөрийгөөялж дийлвэл эргэлзээгүйгээр агуу их хүчирхэг болжлавтай чадна. "Хүмүүсийг мэддэг хүн хэрсүү ухаантай.Өөрийгөө мэддэг хүн боловсорч гэгээрсэн байдаг.Хүмүүсийг ялж буй хүн хүчтэй. Өөрийгөө ялж байгаа хүнагуу их хүчирхэг" гэж эртний нэгэн сэтгэгч хэлсэн байна.Өөрийгөө ялахын тулд сэтгэлийн тэнхээгээ хураанхуримтлуул. Гагцхүү сэтгэлийн тэнхээтэй хүмүүс лөөрийгөө ялна. Өөрийгөө ялахын тулд өөрийгөө бүү гол.Чадал боломжоо бүү чамла. Өөрийгөө дорд үзэж хэзээ чболохгүй. Өөртөө итгэ. Өөрийгөө хайрлах хэрэгтэй. Чиөөрийгөө ялж чадна. Агуу хүчирхэг болно. Хичээгээдүзээрэй.Солонгосын нисэх буудал дээр нэг монгол залуу намайгтаниад гүйгээд ирлээ. Тэнд ажил хөдөлмөр эрхэлжбайгаа монголчуудын нэг. Хөдөөний залуу гэнэ. Өмнөхэзээ ч хийж үзээгүй хүндхэн ажил хийдгээ хуучиллаа.Анхандаа ийм хүнд ажил хийж дийлэх болов уу, удаантэсэх болов уу гэж шантарч байж. Хүний газрын хоолунд, цаг агаарт нь дасахад эхэндээ хүндхэн л байсан.Бусад хүмүүс болоод л байна. Би тэднээс юугаараа дутууюм бэ? Гүрийх хэрэгтэй гэж өөрийгөө зоригжуулсан.Хүндрэл бэрхшээлтэй үеэ давсан. Одоо дажгүй.Чамлахааргүй мөнгө олж байгаа. Хамгийн гол нь эндирснийх бэрхшээлийг сөрж, ажил сурч, тархи толгойдоожаахан мэдлэг цуглуулж аваад нутаг буцах санаатай гэжхэвлүүхэн, хэрсүүхэн надад хэлээд инээж байна.Солонгос хэл сурч байна уу гэж асуулаа. Энд юу ч
    • мэдэхгүй, таг ирсэн. Одоо өөрийгөө болгочихно оо.Цаашдаа овоо болчих байх гэж нүүр бардам хэлж байна.Би энэ бүхнийг сонсоод овоо доо гэж дотор сэтгэлдээбаяртай байлаа. Тэр залуу дийлэхгүй болов уу гэж айжбайсан ажлаа дийлэн хийдэг болжээ. Мэдэхгүй байсанхарь хэлийг мэддэг болж байна. Чадахгүй байснаачаддаг болж. Хамгийн гол нь өөрийгөө ялж чаджээ.Тиймээс тэр хүчтэй ялагч.Саад бэрхшээлээс айх, хулчийх хэрэггүй. Аймхай,хулчгар байж саад бэрхшээлийг амжилттай давж туулнагэж бодохын ч хэрэггүй. Хүн "нэг удаа хулчийсан болдараагийн удаа бас хулчийдаг" гэнэ. Хулчгар зантай болтүүнийгээ үтэр түргэн засахыг оролд. Хулчгар занг засчболно. Зөвхөн өөрөө зориглон хичээх хэрэгтэй. "Хулчгарамьтан өдөртөө зуу дахин үхдэг" гэдэг юм. Хулчгар занайдсаас үүдэлтэй. Хүн зөвхөн мэдэхгүй зүйлээсээ айдаг.Аливаа айдсыг мэдлэгээр ялдгийг мэдэж ав. Цаг ямагтайдсаас чичрээд байх юм бол хэзээ ч аз жаргалтайамьдарч чадахгүй. Түүнчлэн мөнхийн айдастай амьдарчбуй хүнийг эрх чөлөөтэй гэж хэлэх аргагүй. Аймхайхулчгар зангаа хаях эр зориг чамд хэрэгтэй. Зөвхөнөрсөлдөгчөө ялсан төдийгүй, өөрийн сул тал болохаймхай хулчгар зангаа ялж чадсан тэр хүн эр зоригтон.Эр зориг чамд бэрхшээл саадыг улаан нүүрээрээ угтахынтулд ч хэрэгтэй, улмаар саад бэрхшээлийг давантуулахын тулд ч хэрэгтэй. Их бага гэлтгүй бэрхшээлсаадыг шантралгүй, залхууралгүй даван туулах явцад эрзориг чамд өдрөөс өдөрт хуран хуримтлагдажтөлөвшинө.
    • Бэрхшээл саадыг давахад тэвчээр хэрэгтэй. "Бүхнийгтэсвэрлэн давах чадвартай хүн бүхнийг шийдэж чадна".Тэвчээргүйгээс болж саад бэрхшээлийн өмнө өвдөгсөхрөн бууж өгөх тохиолдол цөөнгүй. Би үүнийг хийхѐстой, хийж чадна гэж зорьж тэмүүлсэн л бол ямар чбэрхшээл саад тулгарч байсан тэвчин давахыг эрмэлз.Саад бэрхшээл чиний эр зориг, тэсвэр тэвчээр,сэтгэлийн хатыг сорьж шалгах шалгуур болно.Шалгуурыг амжилттай давснаар дараа дараачийн саадтотгорыг хялбар давах тэвчээрт сургаж, сэтгэлийнтэнхээ суулгаж, дархлаажуулж өгнө. Тэвчээр гэдэг ньзүгээр л тэвчээд суугаад байхын нэр биш. Цаг нь ирэхээрбүтэж л таарна гээд нүдээ аниад, гараа хумхиад хэвтээдбайх ч хэрэг биш. Тэвчээр гэдэг нь чадахгүйгээ чадахынтөлөө, сураагүйгээ сурахын төлөө, хийгээгүйгээ хийхийнтөлөө бүх чадлаараа мэрийн хичээж, уйгагүйхөдөлмөрлөхийг хэлж байна. Ийнхүү хөдөлмөрлөхявцад тохиолдох элдэв саадыг тэвчин давж, цаана ньгарч, урагш тэмүүлэхийг хэлж байна. Том үйлийг бүтээегэж зорьсон хүнд том тэвчээр хэрэгтэй. Том хэргийгбүтээхийг зорьсон хүн жижиг зүйлээр оролдвол том саадбэрхшээлтэй учирч болохыг мэд. "Үржил шимгүй элс,марааг тэвчээр л цэцэгт тал болгон хувиргана". Хүндбэрхийг давж гарахын тулд боломжтой бүх оролдлогыгхийж, бололцоотой бүх аргыг ашиглах хэрэгтэй. Харинашиглах хэрэгтэй, гэхдээ хортойгоор ашиглаж болохгүйгэсэн мэргэн ухааны дүрэм байдгийг мартахгүй байх ньчухал. Хүнд бэрхийг туулж өнгөрөөхдөө бусдад муу зүйлхийхгүй байхыг эрхэмлэ. "Ямар нэг муу зүйл хийчихсэн
    • бол чи түүнийгээ нууж болно гэж бодохын ч хэрэггүй.Учир нь чи бусдаас нуулаа ч өөрийнхөө хүн чанарааснууж чадахгүй шүү дээ". Гагцхүү тэсвэр тэвчээртэй хүн лэхэлсэн үйл хэргээ дуусгана, тэсвэр тэвчээргүй хүнзамын хугаст шантран зогсоно.Бэрхийг гэтэлж чадалгүй шантарсан бол сэтгэлээр унан,доош орох хэрэггүй. Хэдийгээр амжилт олоогүй ч чадахбүхнээ хийсэн хүнийг буруутгах, өөлөх хүн төдийлөнбайдаггүй юм. Хүч ухаанаа хуримтлуулан, алдаагаадавталгүй, дахин оролдоод, дахиад чармайгаад үз. Чигарцаагүй чадна. Чармайлт бол амжилтын эх булагбайдаг юм. Холыг зорьж, алдрын оргил өөд тэмүүлжбайгаа бол саад бэрхшээлгүйгээр тэнд очно гэжмөрөөдөхийн ч хэрэггүй. "Цэцэг бүрхсэн зам хэзээ чалдарт хүргэхгүй".Бэрхэд бүү цухалд. Хий цухалдсанаас олох олдвор,хожих хожвор байхгүй. Эхнээсээ л тэр хүнд бэрхийг бигэтэлж дийлэхгүй гээд цухалдан бодчихвол сэтгэлийнтэнхээгээ хураан хуримтлуулж давж гарахад хүндболно. Тиймээс уужуу тайвуу, ухаантай бай.Бэрхийг давж цаана нь гарч чадсан хүн урамтай. Бичадлаа шүү дээ гэж өөрөөрөө бахархах сэтгэл аяндаатөрнө. Бэрхшээлийг давах болгонд чамд шинэ эрч хүчхуримтлагдана, шинэ мэдлэг, чадавхи нэмэгдэнэ.Туршлага сууна. Хэрсүүжнэ. Няцашгүй эр зоригхуримтлагдана. Няцашгүй зоригтой байвал чи ямар чсаадыг давах хүч чадлаар сэлбэгдэж байх болно.
    • Бэрхийн өмнө хүлцэнгүй сөгдөх биш, бэрхийг хүчлэндавж амьдар.
    • Салхинд туугдсан хамхуул мэт амьдарч болохгүй2008 оны 12 сарын 11Эрхэм залуус аа! Салхинд туугдсан хамхуул мэтамьдарч, сайхан биеэ зөнд нь орхин, гаргуунд нь хаяжяавч болохгүй ээ. 19-р зуунд амьдарч туурвиж байсанхуульч хэмээх Сандаг найрагчийн салхинд хийссэнхамхуулын тухай шүлгийг дунд сургуульд сурч байхадбидэнд цээжлүүлдэг байж билээ.Өрнөх амьдралаа өөрийн ухаанаар залж жолоодожчадахгүй, салан задгай явж салхинд туугдсан хамхуулшиг дэгдэн хийсч байдаг болчих вий гэж сэрэмжлүүлэн,болгоомжлуулсан багш нарын маань хүмүүжүүлэхмэргэн ухаан энэ шүлгийг бидэнд цээжлүүлдэг байж.Хуульч Сандагийн уг шүлгэнд "Нүүхийг салхи мэднэ,буухыг бут мэднэ. Энэхэн бие минь эндэгнэж дэндэгнэжл явна. Эцэст нь эрэгний мухарт хэвтэж, элс сөлөндхутгагдаж, эрх багачуудын наадам, ишиг хурганытоглоом болов" гэсэн мөр бий. Харамсалтай ньамьдралын тодорхой зорилгогүйгээр бор хоног, шарөдрийг өнгөрөөж "нүүхийг нь салхи мэдэж, буухыг ньбут мэдэх" мэт яваа залуус олон байна. Энэхэн бие ньэндэгнэж дэндэгнэж яваа нь бүр ч олон байна.Амьдралынх нь гал дөл нь бөхчихсөн, газар шагайж,санаа алдсан хүмүүс хаа сайгүй сүлжилдэн хөлхөлдөнө.Тэд өдөр хоногийг яая дээ л гэж нэг юм өнгөрөөнө.Амьдралынх нь цог заль, сүр сүлд нь доройтжээ. Аливааюманд баярлана гэж байхгүй. Мөнхөд сэтгэл дундуур.
    • Гутлынхаа хоншоорыг ширтэж, урвайж унжийн, хаанаалхаж яваагаа ч сөхөөрөхгүй шахам болжээ. Гутрангиүзэлд баригдан хүлэгджээ. Гэрэлт ирээдүйн тухай гэгээнмөрөөдөл, өөдрөг сэтгэл нь шавхагдсан мэт. Залуу хүнийм байж хэрхэвч болохгүй ээ. Ийм байдлаа зугатажболохгүй, тэрсэлдэж болохгүй тавилан мэтээр бодонтөсөөлж, хувь заяатайгаа эвлэрэх нунж дорой байдлаархандаж яавч таарахгүй ээ. Хэрэв энэ байдлаараа яваадбайвал "эцэст нь эрэгний мухарт хэвтэж, элс сөлөндхутгагдаж, эрх багачуудын наадам, ишиг хурганытоглоом болох" хамхуулын хувь заяанаас юуны өөр байхбилээ? Хамхуул хувь заяагаа салхинд даатгадагийнадилаар омголон залуу насандаа цаасан дарцаг шиг зүгчиггүй хийсч, завхарсан амьдрал дунд өөрийгөө үрэнтаран хийвэл хожмын өдөр харамсаад ч барахгүй гунигзовлон тээнэ.Залуу хүн чи юуны өмнө гутранги үзлээс салж, өөдрөгүзлийг тархи толгойдоо бат шингээ. "Жинхэнэ өөдрөгүзэл нь бүх зүйл сайн болно гэсэн итгэл үнэмшил дээрбус, бүх зүйл муу болохгүй гэсэн итгэл үнэмшил дээр лсуурилдаг"-ийг мэдэж ав. Амжилтанд хүрсэн бүх хүмүүсөөдрөг үзэлтэн байсан. Тэд өөдрөг үзлийг үнэт эрдэнэмэт үзэн, салж хагацахгүй түүнтэй нөхөрлөсөөрамжилтын оргил өөд мацсан. Өөдрөг үзэл чамаас саланодвол үйлс заяа чинь уулын оройгоос бэл рүү өнхрөхчулуу мэт уруудан, улмаар доройтно. "Өөдрөг үзэлтэнбол хэзээ ч зовлон үзэж байгаагүй хүн бус харинцөхрөлийг туулж, түүнийг ялсан тэр хүн байдаг" юм.Өөрийн амьдралын замыг өөрөө бүтээ. Энэ хорвоод
    • харагдаж байгаа замаас харагдахгүй байгаа зам нь олонбайна. Харагдахгүй байгаа тэр замыг хайж эрж ол.Харагдахгүй байгаа замаар явж, зорьсон зорилгодоохүрч, хүсэл мөрөөдлөө биелүүлж чадна гэдэгт батитгэлтэй бол. Ингэж байж өөрийн гэсэн замыг өөрөөбүтээх сэтгэлийн тэнхээ, итгэлийн хат суунхуримтлагдана. Тэгээд "зорьсон замаараа л яв, хүн юугэж л хэлбэл хэлэг!". Аль ч ажил асуудлыг болох, бүтэхталаас нь олж харж сур. Тэр ч болохгүй, энэ ч бүтэхгүйгээд бодчих юм бол болж бүтэх юм ганц ч тохиохгүй. Альч зүйлийг өөдтэй, өнгөтэй талаас нь харж бай. Нүднийхнь өмнө тас хар хөшиг татаастай хүний амьдрал түнэрхаранхуй шөнө мэт байсаар дуусна.Өлөн чоно идэш олж идэх зорилгоор олон уул нуруугдаван дамнан гүйдэг бол салхинд туугдан өнхөрч яваахамхуулд тэнд заавал хүрнэ дээ гэсэн зорилго байхгүй.Хүн хамхуулын адил зорилгогүй амьдарч яагаад чболохгүй. Хүн зорилгогүйгээр олигтой юу ч хийждөнгөхгүй, юунд ч хүрч дийлэхгүй. Ойрын зорилготавиад холд хүрнэ гэж үгүй. Хэт бага зорилгоорхэмжээгүй ихийг бүтээж эс чадна. Зорьсон зорилгогүйбол тэнгэр бурханаас заяасан тэнгэрлиг авьяастан чамжилт олохгүй бүдэрнэ, алсад хүрэхгүй зогсоно. "Хэрэвнэгэн үзүүрт сэтгэлийг барьсан зорилго зүтгэлгүй болавьяас билэг талаар өнгөрөх бөгөөд хоосон яриа,хомхой шунал, хов үгнээс хол хэтрэхгүй" гэж их бичгийнхүн хэлсэн байна. Хэтийн зорилго ямагт урагшлахыгшаардана. Гэхдээ хэт яарах хэрэггүй, хэтэрхийалгуурлаж ч болохгүй. Хүрч чадах, хийж дөнгөх зорилго
    • тавь. Хүрсэн түвшингээсээ алхам алхмаар ахижурагшлах боломж чамд ямагт нээлттэй байгаа. Хэрээсхэтэрсэн зорилгыг ажил болгоход төвөгтэй. Нэгэнтхүссэн бүхнээ хийж чадахгүйгээс хойш хийж чадахзүйлээ хүсэх нь ухаалаг шийдэл мөн. Зорилго тавьсанбол заавал хүрэхээр шамд!Өөрийн бүх мэдлэг, ур ухаан, авьяас чадварыг өмнөөтавьсан зорилгынхоо зүгт төвлөрүүл. Үр дүн зайлшгүйгарна. Бусдыг сонсолгүй яахав, гэхдээ аливаад өөрийнбодолтой бай. Өөрийн бодолтой хүн хэзээ ч салхиндтуугдсан хамхуул шиг зүг чиггүй хийсч дэгдэж явахгүйээ. "Хорвоогийн хамгийн хэцүү зүйл бол өөрийн тархитолгойгоор сэтгэх явдал" гэсэн нэртэй зүстэй хүнийхэлсэн үг бий. Тэгсэн хэрнээ өөрийн тархи толгойгоорсэтгэж байж л амжилтын оргилд гардаг нь маргашгүйүнэн билээ. Хүний хэлсэн ярьсаныг тоть шиг давтах,хүний хийсэн хөдөлснийг сармагчин шиг дуурайх ньухаантай хүний хийдэг ажил биш. Өөрийн ухаанаарөөрийн амьдралыг жолоод. Бодох толгой байвал өмсөхмалгай хэзээд олдоно. Өөрийн хийх ѐстойг өрөөлбусдаар шаардуулахгүй, шахуулахгүй хийчихвэл сайн.Өөрөө юу хийхээ өрөөл бусдаар заалгахгүй байвал бүрсайн. Өөрийнхөө мэргэн ухаанд итгэ. Мэргэн ухаан дорхаяж гурван чухал үйлдлийн эх үүсвэр болно.1. Гайхалтай зөв шийдвэр гаргах;2. алдаа мадаггүй ярих;3. хэрэгтэй зүйл хийх.Нэгэнт хэрэгтэй, шаардлагатай гэж үзсэн бол эргэжбуцалгүй, эргэлзэж тээнэгэлзэлгүй, түс тас шийдвэрээ
    • гаргаж бай. Шийдвэр гаргах олон хувилбарууд дундаасхамгийн оновчтойг нь онож сонго. Гаргасан шийдвэрдээрээ бат зогсон хамгаал. Шийдвэрийнхээхэрэгжилтийг өөрөө хариуц, биечлэн хяналт тавь.Шийдвэр гаргахдаа алдсан бол алдаагаа хүлээнзөвшөөрч сур. Алдаанаасаа суралц. Нэг бүдэрсэндовжоондоо дахин бүдрэхгүй байх нь ухаалаг хүнийшинж.Алдаа мадаггүй ярьж байж алдаа мадаггүй хийнэ. Амхэлээ мэдэж яв. Хэлэх ярихаа цэнэж бай. Ам алдвалбарьж болдоггүй. Амаа хичээхгүй бол гай тарина. Хүнийамаар сүржигнэснээс өөрийн амаар учирла. Үг нь их, үйлнь бага болохоос сэрэмжил. Мэс аюултай. Үг, мэснээс чилүү аюул тарьж мэднэ. Мэс нэг иртэй, нэг мөртэй. Үгнэг иртэй, олон мөртэй. Олон мөр дотор ачлах агуулга чбий, бачлах аюул ч бий. Үгээр үхүүлж ч болно, үгээрсэхээж ч чадна. Алтан хушуу өргөхөөс алсхан дөлж яв.Алтан хушуу аянганаас аюултай, агтнаас хурдан. Хөөтэйтогоо үүрч ирсэн хүнийг хүндлэн дээдэлдэггүй юмаагэхэд хүлцэн тэвчиж, хэлэх үгийг нь тогтон сонс. (Таагүймэдээ дуулгахаар ирсэн хүнийг өвөг монголчууд чи юундхөөтэй тогоо үүрч ирэв гэж асуудаг ѐсон бий). Үгэндунах нь нүхэнд унахаас хэцүү гэдгийг залуу хүн бүрбодож яв. Ухаан мууттай үгээр уралдахын хэрэггүй. Үгяриа хүн бүхэнд байдаг бол ухаан цөөхөнд нь заяадагюм.
    • Өөрт хэрэгтэй, өргөн олонд тустай зүйлийг хий. Өөртоногдсон ажлаа хүнд гологдохооргүй гүйцэтгэ. Хүнбүхэнд оногдсон ажил гэж бий. Ажил хэрэг бүхэнд хийхцаг гэж бий. Цагийн юмыг цагт нь амжуул. Хүнд учирчболох хамгийн том гай бол цагийн гарз. Хий дэмий суужхайран цагийг бүү үр. Хэрэггүй зүйлээр оролдож хайранбиеэ бүү зовоо. Ажил үйл хийхийн өмнө бүгдийг улсуурьтай бодож төлөвлө. Хийхдээ ч нягт нямбай, улсуурьтай хийж бай.Сул талаа бусдад дэлгээд байх шаардлагагүй. Гэхдээ султалаа өөрөө мэддэг байх хэрэгтэй. "Сул талаа мэдэжбайх юм бол тэр бидэнд гай тарьдаггүй". Сулхан хүнөөрийн сул талыг төдийлөн таньж мэддэггүй. Харинжинхэнэ хүчтэй хүн өөрийн сул талыг ухаарч, түүнийгээнөхөж чаддаг юм. Оройтоогүй дээрээ хамхуулынамьдралаас хагацан салах эр зоригоо чангал. Оройтволамжихад бэрх болно. Хүссэн зорьсондоо хүрэхээроролдоод, хичээгээд үз. Оролдлого сайт оройд ньгардаг, хичээл сайт хэргээ бүтээдэг юм шүү.
    • Сайн араншин2008 оны 12 сарын 16Арын мод алагтай цоогтой байхын адил аавынхөвгүүдийн араншин сайнтай, муутай байна. Хүүхэд,залуус та нар сайн араншинтай хүн болохыг сэтгэлийнгүнээсээ хичээ. Сайн, муу араншинг салгаж ялгахадтүвэггүй. Жинхэнэ сайн араншинтай хүн мөн үү, биш үүгэдгийг жишиж харьцуулах арга, хэмжиж нягтлаххэмжүүр олон янз. Тэдгээрийн дотроос алдаа мадаггүйарга нэг бий.Өөрөөсөө доорд хүнд хэрхэн хандаж байна вэ гэдгээр ньхүний сайн, муу араншинг хөдөлгөөнгүй тодорхойлжболно.Эмэгтэй хүнийг ээж шигээ хайрлаж, эгч шигээ хүндэлжбайгаа эр хүн бүр сайн араншинтан мөн. Эмэгтэй хүнийгдээрэлхдэг, элдэвлэж доромжилдог эр хүнийг сайнараншинтан гэж хэн ч хэлэхгүй. Дээр ч бай, дор ч байалбан тушаалтантай, дээр дорын ялгаагүй нэг л зангаархарьцах нь сайн араншинтны нийтлэг төрх. Доордтушаалын хүмүүсээ дооглон тохуурхахгүй, дээрэлхэндоромжлохгүй, хүнийг хүн ѐсоор үзэх нь сайнараншинтны шинж. Доорд тушаалын хүмүүстээ эелдэгзөөлөн, өрөвч нинжин сэтгэлээр ханд. Энэ нь чиний сайнараншинг улам тодруулан бэхжүүлж өгнө. Эсэргүүцэхчадалгүй хөөрхий хүнийг элдэвлэн доромжлогчийг сайнараншинтан гэж хэн ч үзэхгүй. Ханилж явсан нөхрөө
    • нэмэр болохгүй гээд түлхдэг, нөмөр болохгүй гээдхөндийрдөг хүнийг сайн араншинтан гэж хүндлэхүндэсгүй. Бяд, чадал муутай нэгнийг басамжландээрэлхэж байгаа бол сайн араншингийн үртэс ч санаасэтгэлд чинь үлдсэнгүй ээ гэж мэд. Багш нь шавьдаа,дарга нь цэрэгтээ хандаж байгаа хандлагаас жинхэнэсайн араншингийн жишиг янзыг харж болно. Багатушаалын хүмүүстэй бар арслан мэт бархирч архирчхарьцах мөртлөө дээд тушаалтны өмнө муурандбазуулсан хулгана мэт эвхэрдэг хүнээс сайн араншинсалан холдсон байдаг.Өөрөөсөө доод байр суурьтай хүнтэй дотносонөөриймсөж нөхөрлөхөөс цэрвэн цээрлэх хэрэггүй.Өнөөдөр эзэлж байгаа өндөр байр суурь өнө мөнхийнхбиш. Халаа сэлгээтэй албыг хамаг насаараа хаших мэтбүү андуур. Олдсон бүхэн хорогдож, хураасан бүхэнбарагддаг болохоор өнөөгийн тарган цатгалан, баянчинээлэг байгаагаа өнө мөнхийн мэт битгий бод. Хариндээр ч бай, доор ч бай, баян ч бай, ядуу ч бай хүнийг хүнѐсоор үзэн, хүн хүндээ нөхөр байх нь сайн араншинтнымөнхөд дагах ариун ѐс журам мөнөөс мөн билээ.Хорвоогийн гэгээн цагаан, эрээн бараан аль ч өдрүүдэдхүмүүстэй хэзээд л нэгэн зангаараа өөриймсөгнөхөрлөж, үерхэн дотносож явах нь сайн араншинтныүйлдэл. Өчүүхэн жижиг зүйл дээр ч хүний араншинтолинд туссан дүрс шиг тов тод илэрч байдаг юм.Өөрийгөө бөөцийлж, өөртөө анхаарал халамж тавих ньзүйн хэрэг. Тэгэхдээ бусдын төлөө гэх сэтгэлээ ямар ч
    • нөхцөлд орхиж болохгүй. Жинхэнэ сайн араншинтныбодит төрх нь нэг талаас, том жижиг гэлтгүй аль ч юмандээр бусдыг анхаарч, тэдэнд санаа тавьж байгаагаар илилэрч, тод мэдрэгдэж байдаг юм. Нөгөө талаас, өөрөөснь дээр байр суурьтай хүн байлаа ч, өөрөөс нь доор байрсуурьтай хүн байсан ч тэдний төлөө санаа тавих сэтгэлнь огтхон ч өөрчлөгддөггүй, ив ижилхэн, хүн л бол хүнгэсэн байдлаар хандана. Тэд эгээтэй л бусдын төлөөтөрчихсөн юм шиг өөрийгөө хойш тавин хүний төлөөзүтгэж, сэтгэл зүрхээ зориулна. Хүний төлөө хийсэн сайнүйлээ журамт үүрэг мэт үзнэ. Бусдад муу санаж, муу үйлхийх нь бүү хэл тэр тухай бодол ч толгойд нь оржирэхгүй гэгээн цайлган сэтгэлтэн. Тэд настныг хүндлэндээдэлж, нялхасыг асран тэтгэнэ. Өөрөөсөөилүүтэйгээр, хувьгүй тавиланд нухлагдаж яваахүмүүсийг өгөөмөр сэтгэлээр дэмнэнэ. Тийм хөөрхийхүмүүсийн сул тал хийгээд алдаа мадагт уучланнигүүлсэх сэтгэлээр хандахыг зорино. Сайн араншинтайхүн эд баялаг, хөрөнгө мөнгөндөө саган сагсуурч,дэврэн хөөрнө гэж үгүй. Хүч чадалдаа эрдэн бярдаж,авьяас билэгтээ ташууран ихэрхэх ойворгон аашавиргүй, дөлгөөн тогтуун. Авьяас билгийнхээ хүчээралдар хүндийг олж од болон дээш цойлж гялалзах ньамархан ч олны итгэлийг даалгүй доош унах нь бүр чамархан гэдгийг мэдэхийн дээдээр мэднэ. Надаасхамаагүй илүү хүч чадалтан, надаас хавьгүй илүү авьяасбилэгтэн бишгүй бий гэдгийг олж харах билгийн мэлмийнь нээлттэй, ухаж ойлгох ухааны сүв нь онгорхой байдагюм. Тэд амжилт оллоо ч тэнгэрт хөөрөн үүл мананд
    • төөрөхгүй, алдаанд орлоо ч доош унан шавар шавхайдхутгалдахгүй. Жинхэнэ сайн араншинт хүмүүс бусдынхийсэн буруу зөрүү үйлдлийн төлөө өөрөө хийчихсэн мэтгэмшин, өмнөөс нь яс хавтайн зовно. Тэд хүний өмнөөсөөртөө гал дуудаж, биендээ том бага шарх авахаас чсийхгүй, зөв үйл хэргийн төлөө хүний урдуур орж халуунчулуу долоох сонголтыг ч эргэлзэлгүйгээр хийж чадна.Тэд хэзээ ч өөрийн санаа бодлыг өөр хүмүүст хүчээртулган хүлээлгэхийг оролдохгүй. Шаардлагатай хүндээ,шаардлагатай үед нь өөрийн санаа бодлыг ихэрхэжсагсууралгүй, төв түвшин, сэтгэлээ уудлан хэлдэг юм.Хүмүүсийн сэтгэлээ онгойтол ярих яриаг тэвчээртэй ньаргагүй сонсч, тэдэнд урам зориг хайрлах нь жинхэнэсайн араншинтнуудын л хийж чадах ажил.Сул дорой хүмүүсийг гадуурхан хавчиж, шоглондээрэлхдэг хүнийг сайн араншинтан гэхгүй. Жинхэнэсайн араншинтай хүн сул дорой нэгнийхээ өмөг түшиг,зовох цагт нь чанараа таниулдаг нөхөр нь болж байдаг.Өрөвч тусч сэтгэл жинхэнэ сайн араншинтай хүнийсүүдэр мэт мөнхийн дагуул нь. Тэд буянтнууд. Зовлонзүдүүр, аюул занал болуут буянтнууд язгуур чанараабүрэн дүүрэн нээж, өгөөмөр гараа дэлгэн сунгадагбилээ. Ядарч зовсон хүмүүст туслах нь тэдний сэтгэлийндуудлага. Хүмүүст тус нэмэр болсон бол тэр тухайгаа амнээж дуугарна гэж үгүй. Хүнд хэрэг тус болох сайнүйлийг хийсэн бол нэг их зүйл хийгээд өгчихсөн мэтбайдлыг огтхон ч үзүүлэхгүй. Хийх ѐстой зүйлээ хийсэнгэж л бодно. Харин "сүүдэрт нь суувал модыг нь бүү
    • март" гэдэг шиг тусыг хүртсэн хүн нь тус хүргэсэнөгөөмөр ачтаныг мартаж үл болно.Жинхэнэ сайн араншинт хүн бусдад сайнаархарагдахаасаа урьд гаднаас хэн ч харж эс чадах сэтгэлдоторхи тунгалаг толиндоо өөрийгөө зөв сайнаар харжбайхыг үргэлж эрмэлзэнэ. Тэд өөрийгөө эрхэмлэнхүндэтгэх эрхэм дээд чанарыг биедээ өвч шингээсэнбайна. Түүнийхээ жишиг жаягаар бусдыг эрхэмлэнхүндэтгэж явдаг билээ. Өрөвч нинжин сэтгэл сайнараншинт хүмүүнийг хээр талыг бүрхэн алаглах цэцэгсмэт чимэглэн байдаг юм. Хүн чанарыг тодорхойлоходнэг чухал хэмжүүр болдог эелдэг зөөлөн сэтгэл хийгээдөөриймсөг сэтгэл сайн араншинтай хүнд байх зайлшгүйшинж мөн билээ.Сайн араншинт хүний итгэл үнэмшилийн магнайд үнэнчшударгаар ажиллаж амьдрах чинхүү хүсэл эрмэлзэлмөнхөд гэрэлтэж байна. Эцэст нь хүртэл шударга байхнь тэдний хувьд эцэг эхийнхээ нэр алдраар дээд тэнгэрттавьсан андгай тангараг мэт хүч чадалтай байдаг билээ.Худал хэлэх, хуурч мэхлэх, үл бүтэх үйлдэл, өөдгүйбулхайтай явдлыг үл үйлдэх хийгээд үл тэвчих нь сайнараншинт хүний хөдөлшгүй зан чанар, хөдөлгөөнгүйзарчим.Өдөр тутмын ялих шалихгүй зүйлээс эхлээд томоос томасуудалд өөрийгөө зөнд орхиод өрөөл бусдын тусынтулд бүхнээ зориулах энэхүү чанарт л жинхэнэ сайнараншинт хүнд байх ѐстой дүр төрх тов тодхон илэрч,
    • тодорхой мэдрэгдэж байдаг болой. Сайн араншинтайхүн ямар шинж төрхтэй байх талаар цухас боловчярилаа. Жинхэнэ хүн чанартай байхын тулд жинхэнэсайн араншинтай байх ѐстой.
    • Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлье2008 оны 12 сарын 17"Аугаа их хүн эрин үеэсээ түрүүлж явдаг. Ухаантай хүнямар ч замд цаг үетэйгээ хөл нийлүүлдэг. Зальтай хүнтухайн үеийнхээ ѐс журмыг ашиглахыг хичээдэг. Тэнэгхүн цаг үеийнхээ замд тээглэдэг" гэнэ. Одоо цагт эринүеэсээ түрүүлсэн аугаа их хүн мэр сэр бий л байх. Тэдолон хар шувуун дундах ганц хоѐрхон цагаан шувуу мэтялгарч харагдана. Гэсэн ч тэднийг амьдарч буй цагүеийнхэн нь төдийлөн ойлгодоггүй, ойшоодоггүй, олжхарахыг ч хүсдэггүй. Ойлголоо, ойшоолоо ч бурууталаас нь өөнтөглөж ойлгох нь элбэг. Тиймээс цаг үеийнзолиос болон дарагддаг нь харамсалтай. Гэхдээ даравчдардайна гэдэг шиг хожмын өдөр, ойлгох үеийнхэнирэхэд мартагнан бүдгэрсэн байсан нэр төр нь тодронтодорсоор үдшийн гялаан, үүрийн цолмон мэтхаранхуйд ч гэрэлтэнэ.Аль эрт, алс холын 1924 оны энэ сар, өдрүүдэд Монголорны газар газраас ухаантай хүмүүс хуран цуглажхуралдаад хаант ѐсыг халж, Бүгд найрамдах засаглалыгсонгон авчээ. Анхдугаар Үндсэн хуулийг хэлэлцэнбатлав. Өнөөгийн өндөрлөгөөс өөлж гоочилох зүйл энэхуулинд бий ч өнө хожид дурсагдах дэвшлийг авч ирсэнюм. Бидний өвөг дээдэс яндашгүй ухаантай хүмүүс."Улирал нь ирсэн цагт улирлын аясыг дага" гэдгийг сайнойлгодог төдийгүй, сайтар дагадаг байжээ. Улсынанхдугаар их хурлын төлөөлөгчид угтан ирж буйулирлын өнгийг таньж, аясыг дагаж, улсынхаа түүхэнд
    • цоо шинэ хуудсыг нээж өгсөн. Тэд нар олон сургуульдүүргэж, овойж товойх боловсрол олоогүй, "хөхцарайтай, хөдсөн дээлтэй" хөдөө талын хөрслөг ардуудголцуу байсан ч дээдсийнхээ яндашгүй, дундаршгүйухааныг өвлөсөн хар ухаантай, цаг үеэ мэдрэх торгонмэдрэмжтэй, ирээдүйгээ төсөөлөх төсөөлөлтэйухаантнууд байжээ. Эд нар цаг үеийнхээ замд тээглэжтэнэглээгүй ээ.Одоо цагт тухайн үеийнхээ ѐс журмыг ашиглахыгхичээгч зальтнууд талын бор оготно шиг олширчээ. Тэдгазар сайгүй бужигналдан хөлхөлдөнө. Яана гэхэв, иймхүмүүс аль ч цаг үед байсан, одоо бүр ч олон байгаа,ирээдүйд тоо нь цөөрөх ч байсаар байна гээд нүдээаньж, хэлээ хазаад орхиѐ. Харин бидний үед цагүеийнхээ замд тээглэдэг тэнэгүүд эднээс цөөнгүйтоологдох болсон нь өнөө цагийн эмгэнэл, гай гамшиг.Цагийн юмыг цагт нь хийлгэхгүй нэг хэсэг нь араас ньчангаан угзарч, нөгөө хэсэг нь урагшлах зам дээр нь тасхөндлөн хэвтэж тэнэглэнэ. Үүнээс үүдэлтэй хохирлыгтооцвол манханы элсний тоо ширхэгт магад дөхөж очно.Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэх ухаантай, жаахан ч гэсэнсортоотой байгаач дээ. Эс тэгвээс цаг үеийнхээ замдтээглэсэн тэнэгүүд болж түүхэнд хараар бичигдэнүлдэнэ. Ухаантай хүн үүнийг арай ч хүсэхгүй баймаарюм. "Ер нь мунхаг юм уу, ухаалаг хүмүүсээс бус, хагастэнэг, хагас дутуу ухаантай улсаас л хамаг гай үүддэг"гэдэг. Тийм болохоор хагас тэнэг, хагас дутуу ухаантайхүмүүсийг Монгол төрд хөл тавих нь бүү хэл барааны
    • газраас бүү ойртуул гэж хатуу хуульчлан журамла.Яагаад гэвэл, "ухаан хязгаартай, тэнэглэлд хязгаарүгүй" гэдэг юм билээ. Энэхүү хязгаар үгүй тэнэглэлээсболж түмэн олон ч зовж зүдэрч байсан, төр улс чдоройтож мөхөж байсан гашуун сургамж харамсалтайнь элбэг. Энэ хязгаар үгүй тэнэглэлээс болж одоо ч олжавахаа авч чадахгүй, очиж чадахдаа хүрч дийлэхгүймунгинаж байна. Ухаантан, мунхаг хоѐрыг ялгаж салгажтань! Түүнээс гадна "ухаантан болж харагдахыг хичээжбайгаа мунхаг хүнээс аюултай нь үгүй" гэдгийг мэд. Иймаюултай хүнийг бид харсаар мэдсээр байгаа мөртлөөөөрт байгаа хамгийн нандин өр зүрхний итгэлээ өгчөөрсдийгөө төлөөлүүлэн төрд залдагаа эрхбишбодмоор, ухаармаар.Цол дагаж бяр нэмдэг гэж бөхчүүл ярьдаг. Тэгвэл албатушаалыг дагаж ухаан, чадвар ирдэггүй харинхариуцлага хамт ирдэг юм. Тийм байхад алба тушаалтайхамт ирсэн хариуцлагаа умартаад бүхнээс илүүг чадагч,бүхнээс ухаантай царайлагч болчих нь инээдэмтэйбөгөөд ичгүүртэй. Алба тушаалдаа тохирч дүйцэхүйцухаан, чадвартай болохын төлөө цаг нартай уралданөөрөө хичээх хэрэгтэй. Эс тэгвээс нэн удалгүй албанымалгай чинь толгойдоо гангадаж, хүмүүст гологдон,гоочилогдоно. Өндөр алба тушаалгүй гэж бүү чамланшанал. Өндөр алба тушаалд суух хүн би мөн үү биш үүгэж өөрийгөө чамлан шанал. Хүмүүс намайг хүндлэхгүй,хүрээлэхгүй байна гэж бүү зовон шанал. Хүмүүстөөрийгөө хүндлүүлэхээр, хүрээлүүлэхээр зүйлийг хийж
    • чадсан уу үгүй юу гэж зовон шанал. Төрд зүтгэж байгаахэн боловч энэ дөрвөн шаналанг санаж яваг.Ичих булчирхайгаа хатааж, нүүрээ ширлэж хэрхэвчболохгүй. "Хүн бол нүүр нь улайдаг, тодорхой нөхцөлдулайх ч ѐстой цорын ганц амьтан" юм гэсэн. Тэр тусмаатөрийн хүний нүүр тодорхой нөхцөлд бүхнээс түрүүндулайдаг байх ѐстой. Ичих нүүрэндээ илэг наасанмөчөөсөө төрд зүтгэх эрхээ хаяж гээсэн гэдгээ ухаар.Төрийн хүнд улааныг үзээд урвах, шарыг үзээд шарвахтогтворгүй зан хэрэггүй. Төрийн хүн тогтвортойараншинтай, тогтсон зарчимтай байх хэрэгтэй. Арсланшиг архираад зурам шиг зугатах хүнийг хэн ч, хэзээ чхүндлэхгүй. Өөрөө хэлж ярихаасаа урьд хүмүүсийгчагнан сонс. Тэр тусмаа "Үнэн хэчнээн гашуун байсан ч,чих тавин сонс". Цэцэнд хоѐр чих цөөднө, тэнэгт нэг хэлилүүднэ гэдэг үг төрд алба хашиж байгаа хүн бүр бодожявах бодол, санаж явах санаа мөн. Хэнхдэг дүүрэн муусанаа, хэвэл дүүрэн зусар аргатай хүмүүсээс дөлжболгоомжил. Тийм хүмүүс олширсон гэнэ. Ийм хүнтэйойр байвал хөлдүү мөсөн дээр суусан мэт дороосжиндүүлж, хүйтэн салхи сүвээ рүү үлээх мэт хажуугаасжихүүцүүлнэ. Илүү харж, билүү долоох хэрэггүй. "Минийаяга жижигхэн, гэхдээ би өөрийнхөө аягаар л ууна" гэжайлдсан мэргэдийн үгийг марталгүй санаж яв. Бусдынтом аяга руу бүү өнгий. Ядарч зовсон хүмүүсийнжижигхэн бор аягатайгаас нь битгий илүүчил. Төрөөсхайрласан тэр л тагшаар ууж бай. Өөрийн үзэл бодол,үнэт зүйлс, үндсэн зарчимдаа асар хүчтэй салхинд ч
    • ажралгүй тайван зогсох аварга сүрлэг мод лугаа адилбат тууштай бай. Энэ бол төрийн хүнд зайлшгүй байхѐстой сайн чанар. Сайныг бодохоос урьд мууг мэдэрчшийдвэрээ гарга. "Сайныг муугаас ялгаж чадаг хүнухаалаг бус, харин хоѐр муугаас аль хор хөнөөл багатайгнь сонгож чаддаг хүн л ухаант мэргэн болой".Нэр төрд шунахын хэрэггүй. Нэр төр гэдэг олдохдоохэцүү, алдагдахдаа амархан эд. "Нэр төрд шунасаархүний ухаан самуурч, айсуй аюул ослыг анзаарахаабольдог" юм.Төрийн хүн бусдад хар буруу санан, сэтгэлдээ тээж яваххэрэггүй. Тэр тусмаа улс төрийн өс хонзон өвөрлөн явжболохгүй. Улс төрийн өс хонзон урхаг ихтэй. Улс төрийнөс хадгалж явахын оронд улс төрийн соѐл эзэмшиххэрэгтэй. Улс төрийн соѐл нь ухаалаг улс төрчийгнэрийн хуудас мэт дагалдана. Савны хирээс санааны хирхэцүү гэдэг. Савны хирийг угааж цэвэрлэж арилгана.Санааны хирийг савандаж угааж болдоггүй. Тиймээссанаа сэтгэлдээ хир буртаг агуулж өөрийгөө зовооххэрэг огт үгүй.Төрд өөдгүй хүмүүс нэмэгдэж байгаа бол гайхаххэрэггүй. "Төр засаг л хүнийг хүмүүжүүлнэ. Сайн төрсайн хүмүүсийг, бурангуй засаг өөдгүй хүмүүсийг буйболгоно". Төрийн сайн албаттай байя гэвэл сайнзасаглалтай байх хэрэгтэй. Төрийн ухаант мэргэналбатууд л ядарч зовсон өргөн олон иргэдийнхээ урсахнулимсыг хатааж, бөгтийсөн нурууг тэнийлгэж өгөх
    • тавилантай. Түмэн олон ардын цээжинд нар гарч,сэтгэлд цэцэг ургах сайн цаг дөтлөн ирнэ хэмээн найданхүлээе.
    • Өөртөө итгэ2008 оны 12 сарын 19Өөртөө итгэ. Итгэл бол асар их хүч. Тэр ч бүү хэл итгэлдид шидийн хүч бий. Би үүнийг хэзээ ч сурахгүй. Битүүнийг яасан ч дийлэхгүй. Би чадахгүй. Би мэдэхгүй.Тэр миний давшгүй даваа. Энэ миний хүршгүй оргил.Энэ мэт итгэл алдарсан бодол санааны харанхуй үүлхүний хүсэл мөрөөдлийн гэрэлт нарыг хааж халхалсанбайдаг. Хаанаас илгээсэн ад зэтгэрийн хорлол вэ? Хаанэгтэйгээс, хэн нэгний илгээсэн хорлол биш. Энэ бүхэнөөрөөс чинь, өөртөө итгэдэггүйн хар гайгаас үүсэлүүдэлтэй. Өөртөө итгэдэггүй хүн хайран биеэ зөнд ньорхин хөсрийн юм шиг зэврүүлнэ. Тийм хүний зүрх зоригнь мохож гүйцсэн байдаг. Эрүүл саруул ухаан санааныорон зайг нь өөрийгөө дорд үзэх нэхширсэн бохирзаваан үзэл шахан түрж эзэлсэн байна. Тийм хүмүүсийнхөшүүн молхи ухаанд ирээдүйн гэрэл гэгээг харах ньбайтугай өнөөдрийг харах хараа нь ч алга болно. Иймхөөрхийлөлтэй байдалд хүрчилгүй зогсох боломжбололцоо бий юу?Хэн бүхэнд гар дор нь байгаа. Өөрийнхөө хүчинд итгэ.Өөртөө итгэхүйд суралц. Өөртөө итгэхгүй байж бусдадяаж итгэх юм бэ? Өөртөө итгэдэггүй хүн өөрийгөө чхайрлаж мэддэггүй. Өөрт байхгүй юмыг бусдад өгччаддаггүйтэй адил өөрийгөө хайрлахгүй байж яажбусдыг хайрлах билээ дээ. Ийм байдлаасаа болоод хүнитгэл хөсөрдсөн, хайр дутсан орон зай руу аажимаажмаар гулсан орж явчихна. Тийм орчинд амьдарч
    • байгаа хүнээс аз жаргал алсын алсад холдож хөндийрөнхүнийсэнэ. Ер нь итгэл хайрыг эвдэн бусниулах нь тэрхүнд учруулж болох хамгийн том хөнөөл гэдгийгухаантай хүн болгон бодож явууштай.Өөртөө итгэдэггүй хүн гутранги үзлийн боолчлолдталхигдан зовж явах гунигт тавилантай. Гутрангиүзэлтэн амьдралын гэрэл сүүдэртэй аль ч асуудлыгболохгүй бүтэхгүй талаас нь эхэлж хардаг хуучзуршилтай болчихдог зовлонтой. Гутранги хүн өөртөөтамыг л бүтээж насаа илээдэг. Хүний амьдралд төөрөхтүмэн сэжүүр, будилах буман салаа бий. Урхи занга эндтэндгүй. Ангал хавцал хаа сайгүй. Өөртөө итгэлтэй хүнэнэ бүхнийг тойрч гарах ухаантай, туулж давахзоригтой, тэсч үлдэх тэвчээртэй байна. Өөртөө итгэлгүйхүний хүсэл мөрөөдлийн мод хэзээ ч нахиалахгүй,жимсэлж цэцэглэхгүй, хатаж ѐрдойн хоцорно. Өөртөөитгэлгүйгээр хийсэн бүхэн дутуу дулимаг. Төгс төгөлдөрболно гэж хэзээ ч үгүй. Өөртөө итгэлгүй хүний үйлдэлбүхэн дутуу сүнстэй, доголон явдалтай. Өөртөө итгэлгүйхүн биеэ үргэлж голж чамлан, чадахгүй мэдэхгүй гэхзохиомол хүлээсээр өөрийгөө чивчиртэл хүлж багласан байдаг юм.Өөртөө итгэлгүй хүн шийдмэг бус, зоримог бус. Эрсдэлхийх чадваргүй. Тиймээс бүтээлч бус.Шийдвэр гаргахдаа удаан. Эргэж хургаж, эргэлзэжтээнэгэлзэж байж сая нэг юм шийдэхчээн болдог. Цагалддаг. Алдсан цагийн хором бүрээр шийдвэрийн үр дүн
    • хорогдоно. Өөртөө итгэлгүй байх нь ямар иххохиролтойг харж байна уу? Тийм хүмүүс эцэс сүүлдээөөрийгөө нарт орчлонд байх нь хэрэгтэй, хэрэггүйгээ чялгаж салгахаа болих хүртлээ донгиордог.Тэгвэл чи энэ орчлонд хэрэгтэй. Чамгүй бол орчлонертөнцөд хөг аялгуу дутна. Чиний орон зайг хэн ч нөхөжчадахгүй гэдгийг эхлээд ой тойндоо уусан шингэтэлойлгон мэдэр. Тэгээд өөртөө итгэх итгэлээ алхамалхмаар сэргээ. Өөрийгөө бусдаас дутуу гэж үнэлж явахнь тийм ч муу, тэнэг адгийн араншин биш. "Би өөрийгөөдандаа хүнээс дутуу гэж үнэлж явдаг. Тэр маань намайгдандаа ирлэж явдаг байхгүй юу" гэж мэргэжлийнсумогийн их аварга Д.Дагвадорж хэлсэн байна лээ.Сонсож байна уу. Их аварга хүртэл өөрийгөө хүнээсдутуу гэж үнэлэн, дутуугаа гүйцээхийн төлөө ухаанбодлоо чилээж, эр бяраа хөвчилж, өөрийгөө ирлэжсуудаг байна шүү дээ. Бусдаас дутуу гэж өөрийгөө голжчамлаад, урвайж унжийгаад суугаад байвал дутуучигээрээ л үлдэнэ. Тэр ч бүү хэл илүү, дутуугийнхоорондох зай холдон холдсоор байх вий. Чамаас илүүгэж чиний бодож байгаа тэр хүн тийм ч хол илүү биш.Чи тууштайхан, хичээж чармайгаад оролдоод үзвэл илүүдутуугийн зааг ялгаа тун багасаж байгаа нь аяндааойлгогдоно. Нэг л өдөр эн зэрэгцэн ирж, өөрийгөө дутуубиш гэдгээ мэдэрч, хол илүү гарах хүслийн жигүүрчамайг өд шиг хөнгөн хөтлөх болно. Гагцхүү өөрөөхичээх хэрэгтэй. Итгэл байваас бүх юм амьд, бүх юм утгатөгс болдог. Өөрийн итгэлийг сэргээж чадсан хүн бусдад
    • ч итгэж эхэлнэ. Бусдын итгэлийг хүлээх нь хэн бүхэнджаргал, таашаал болдог. Тэр тусмаа танихгүйхөндлөнгийн хүнээс хүлээх итгэл чухам гэнэтийн бэлэгшиг мэдрэмж төрүүлдэг. Түмэн хүн холхисон олонхөлийн газар хэн нэгэн таньж мэдэхгүй хүн та минийачааг түр харж байхгүй юу гэж олны дундаас чамд итгэнхандвал чи өөрийнхөө ачаа бараанаас илүү тэрхүнийхийг нүд цавчилгүй ширтэн, өндгөө дарсан шувуумэт хамгаалах болно. Олны дундаас чамд итгэлээ шүүдээ. Энэ итгэл чамд баяр баясал, таашаал мэдрэмж,хариуцлагыг хамт авч ирнэ. Итгэл бол асар их хүчгэдгийг чи тохиолдлын энэ жижиг үйлээс төвөггүйойлгоно. Хэн нэгэнд үнэн голоос итгэх аваас тэр чамайгхуурч чадахгүй. Насан туршдаа итгэлийг чиньнайдвартай, нандигнан хадгалагч, итгэлт хүн чиньбайсаар байна. Үнэн голоосоо итгэсэн гэдгийг мэдэрсэнзүрх хуурах алхамд хэзээ ч жолоодохгүй. Аман дээрээнэгийг яриад, ачир дээрээ нөгөөг хийдэг хүн олныитгэлийг хүлээдэггүй. Түмний итгэлийг дааж явья гэвэлам, ажил хоѐр адил ижил байх учиртай. Өнгөн дээрээинээд, өрцөн дотроо хорсол тээсэн хүн бусдын итгэлийгудаан хүлээдэггүй. Өрцөн доторхи хорсол өнгөн дээр илхарагдахгүй ч үйлдэл хөдлөлөөр нь ил болж танигдана.Тэр цагт ямар ч хөгжилтэй цагаан инээд итгэл төрүүлж,өрцөн доторхи хорсол заналыг хаацайлж чадахгүй.Алдаа дутагдлаа ухаардаггүй хүн амьтан хүний итгэлийголдоггүй. Алдаагаа ухаарах нь амжилт бүтээлийн нөхөр,алдаагаа хаацайлан тайлбар тавих нь уруудал
    • доройтлын хань хамсаа. Алдаа гаргаж болохгүй гэсэнбайнгын дарамтан дор байдаг хүмүүс аймхай үхэнцболдог. Тэд хаашаа ч хөдөлж чадахгүйгээр алдаагааотон суух тавиланд хөтлөгдөнө. Хөдлөх л юм бол ямарнэг байдлаар буруудчихна. Тэгээд нэг л байрандаа ургаахад шиг хөшиж суусаар насыг илээхэд хүрдэг. Алдаанаасайж уйтан давчуу нүхэнд өөрийгөө бүү хорь. Аль болохбаялаг, халгиа цалгиатай амьдар. Алдаанаас ангид хүнтоост орчлонд үгүй. Гагцхүү нэг алдаагаа давтажболохгүй. Тэгж чадвал чи жинхэнэ утгаар өсч хөгжинө.Алдаан дээрээс оноог ухаарна. Буруу гэдгийг ойлгожбайж зөвийг танина. Алдаа дутагдлаа ухаарч ахиндавтахгүй байгаа хүнд итгэж болно.Ил магтаж, далд муулдаг авиртай хүн бусдын итгэлхүлээдэггүй. Тийм хүмүүсийг танимагцаа зайгаа барьжхолдох нь өлзийтэй. Харин хайраа дотроо хадгалж,халаа гаднаа гарган, хатуу ширүүн шүүмжилж байгаахүнтэй холын зайгаа ойртуулан дотнос. Хүмүүс ховживэнд чихэр бурам шиг дуртай. Хов жив амнаас аманддамжихдаа өөлж муулах хачир чимгээр баяжаад байдаг.Их мөрний усыг элсээр хааж болдоггүйтэй адил амдамжин яригдах хов живийг хааж хорих аргагүй. Харинбагасгаж болно. Багасгах хамгийн сайн арга нь чи өөрөөхов жив ярихгүй байх. Хов жив шимтэн дурлаад байхсайхан зүйл ердөө ч биш. Хамгийн хорлонтой нь хов живхайран цагийн дайсан. "Хов жив хорт могойн толгойтойбайдаг" учир түүнээс хол байх нь дээр. Хов жив ярихдуртай хүнээс сэтгэлээ нээж, итгэлээ даатган ярих сайн
    • нөхөд нь холдон холдсоор орхин одно. Хов жив ярихдуртай хүмүүс бусдыг өөлж муулахдаа гаргууд байдаг.Хэн нэгний ар хударгаар нь өөлөн тохуурхаж, бах таваахангах нь сайн хүний шинж биш. Зигмунд Фройдийнбодлоор бол хэн нэгнийг шоолж шоглохын цаанатүүнийг үзэн ядсан уур хорсол нуугддаг. Дайран довтлохгэсэн хүсэл тачаадлаа шууд бус аргаар буюу наргианчаясаар ханган түүнээсээ таашаал авдаг гэнэ. Тиймхүмүүс мэр сэр бий. Бурхан дүрт тийм мангасаассэргийл. Ер нь хүмүүст сайн сайхан юм бэлэглэжчадахгүй бол ядахдаа муу муухай юм битгий хий."Итгэлгүй хүнтэй үг бүү зөвлө, итгэлт нөхрөөс үгээ бүүнуу". Итгэлийг даана гэдэг хүний шилдэг чанаруудыннэг яах аргагүй мөн. Өөртөө итгэлтэй хүн л бусдынитгэлийг дааж чадна. Өөртөө итгэлгүй хүн бусдын амыгхарж, дохио заавараар хөдөлж, эцэс сүүлдээ дөрлүүлсэнсарлаг шиг хөтлөгдөн явах болдог. Өөртөө итгэлгүй хүнямагт айдас болгоомжлолын шүхэр дор нуугдажамьдрахад хүрнэ. Өөртөө итгэлгүй хүн нүдтэй мөртлөөсохор, чихтэй мөртлөө дүлий амьдарч байгаа хүнээсонцын ялгаа үгүй. Өөртөө итгэлтэй хүн өнгөндмансуурч, мөнгөнд донтож, шалиг балигт живж, эрхмэдэлд улайрах адгийн замыг хэзээ ч сонгохгүй. Тэдүүрдийн золыг умартан, зуурдын жаргалыгхөөцөлдөхгүй. Өөртөө итгэлтэй хүнийг хэн ч цагдажчадахгүй. Өөртөө гүн бат итгэ. Чи чадахгүйгээ чадна.Сурахгүйгээ сурна. Бэрхийг гэтэлнэ. Хүндийг үүрнэ.Зовлонг туулна. Жаргалыг даана. Өөртөө итгэлтэй
    • болчихвол бусдыг аялдан дагалдахгүй, өөрөө өөртөөзам нээж, итгэл төгс алхана. Ийн алхаж байхдаажинхэнэ амьд ахуйн эрх чөлөөг сэтгэл тэнүүн мэдэрнэ.Өөртөө итгэлтэй хүн жинхэнэ хувьтай хүн.Жинхэнэ хувьтай хүн жаргаж байхдаа ч сэрэмжалддаггүй, зовлон дунд ч сэхээ алддаггүй хүн билээ.Өөртөө итгэлтэй, жинхэнэ хувьтай хүн байх боломж хүнбүрт нээлттэй байгаа шүү!
    • Гэртээ аз жаргалтай байдаг тэр хүн аз жаргалтай2009 оны 01 сарын 03Эх орон нэгт элгэн түмэн монголчуудад минь морилонирж байгаа шинэ 2009 он аз жаргал авчрах болтугай."Хөдөлмөр бол аз жаргалын эцэг". Аз жаргалтай байягэвэл зүрх сэтгэл, оюун ухаан, мэддэг чаддаг бүхнээажил хөдөлмөрт зориул. Тэгж чадвал Та аз жаргалыгэрж хайх бус аз жаргал Тань дээр өөрөө гэрэл гэгээсацруулан хүрч ирнэ. Өөдлөе өгсөе, хөгжье дэвжьегэвэл мачийн махран хөдөлмөрлө! Хөдөлмөр шиг хүнийгөөд нь татдаг юм байдаггүй гэдгийг урьд урьдаас илүүмэдэрцгээе.Ажил хөдөлмөрт шунан дурлаж, ажиллаж хөдөлмөрлөжбайгаагаа аз жаргал гэж үздэг тийм хүмүүс л жинхэнэ азжаргалыг амсаж эдлэж байдаг юм. Хөгжил дэвшилд чхөдөлмөрлөж байж хүрнэ, хүндрэл бэрхшээлийг чхөдөлмөрлөж байж туулна. Шинэ онд өөрийнхөө төлөө,үр хүүхдийнхээ төлөө, өргөн олон түмнийхээ төлөөшаргуу хөдөлмөрлөцгөөе."Газар хагалах нь яруу найраг бичихтэй адил тийм нэртөртэй үйлс гэдгийг ухаараагүй ямар ч үндэстэн хөгжилцэцэглэлтэд хүрч чаддаггүй" гэнэ. Мал сүргээ маллаж,тариа ногоогоо тарьж, барилга байшингаа барьж, эрдэсбаялгаа ашиглаж, оюуны баялгаа арвижуулж, яруунайраг, яруу тунгалаг хөгжмөө туурвин, нэр төртэй үйлс
    • бүхнийг бүтээж, хөгжил цэцэглэлтийн өндөрлөг өөдитгэл төгс урагшилцгаая.Өөр хоорондоо болон өөр улс үндэстэнтэй эв найр,эвлэрэл зохицлыг эрхэмлэе. Ямар ч хямрал бэрхшээлтулгарлаа гэсэн улс үндэстнээ гэх нэгэн үзүүрт сэтгэл Табиднийг бат бэх холбож байг. Хамгийн бат бэх холбооуучлалаас болон найрамдлаас бүрддэг гэдэг. Уучлахнэгнээ уучилж, найрамдах нэгэнтэйгээ найрамдаж,өнгөрсөн гомдлыг мартан, өнийн баяраа хамтдаахуваалцая.Манай нийгмийн үндэс болсон гэр бүл амар амгалан, азжаргалтай байг. Эмэгтэй хүнд зовлон учруулах замаарэрэгтэй хүн, улмаар гэр бүл аз жаргалтай байна гэжхэзээ ч үгүйг эрхбиш ухаарая. Бие биенээ чинсэтгэлээсээ хайрлацгаая. Хайрлах болон хайрлагданагэдэг бол аз жаргалын охь манлай юм. "Гэртээ азжаргалтай байдаг тэр хүн чухам аз жаргалтай". Табүхэндээ гэр бүлийн аз жаргалыг ерөөе!
    • Цаг заваа дэмий юманд бүү үр2009 оны 01 сарын 07Та бидний өвөг дээдэс цаг чамайг хүлээхгүй, нар намайгхүлээхгүй гэж сургамжлан захисан. Энэ сургаал үгцагийн юмыг цагт нь амжуул гэсэн утгыг агуулахын хамтцаг заваа дэмий юманд бүү үр гэсэн санааг давхарилэрхийлсэн гүн утгатай. "Мөнгө үнэтэй, хүний амьдралтүүнээс үнэтэй ч цаг хугацаа бүхнээс үнэтэй" гэсэн нэгэнухаантны үгийг би өмнө ишлэн өгүүлж байснаа давтанхэлж байна. Цаг хугацаа бүх зүйлээс хамгийн үнэтэй ньгэдгийг цаг нартай уралдан бүтээж, туурвидаг хүнбусдаас илүү ойлгон хэрэгжүүлнэ. "Хэрэв цаг хугацаахамгийн үнэтэй зүйл юм бол цагийг гарздах нь хамгийнтом үрлэг мөн". Харамсалтай нь ихэнх хүмүүс "хамгийнтом үрлэгийн" эзэд байдаг. Хүн мөнгөө дэмий юмандүрчихвэл харамсдаг. Тэгсэн мөртлөө бүхнээс үнэтэйалтан цагийг дэмий үрж гарздаж байна гэдэгтээ тэрболгон харамсдаггүй.Хүмүүс мөнгөтэй, мөнгөгүй, их мөнгөтэй, бага мөнгөтэйянз бүр. Харин тэнгэр бурхан хүн бүхэнд ижил тэгшхайрласан, мөнгөнөөс хавьгүй үнэт баялаг бол "цаг".Цагийн үнэлэмж хүн бүрт өөр, өөр. Нэг хэсэг нь цагийгнүдний цэцгий мэт хайрладаг үнэт эрдэнэсийнхээмагнайд залж дээдэлнэ. Нөгөө хэсэг нь цаг завгүй гэжүглэнэ. Зарим нь цаг нөхцөөх гэж зовно. Цагийг шалдэмий зүйлээр оролдон өнгөрөөдөг хүн цөөнгүй. Цагхугацаа хурдан өнгөрөөсэй гэж хүлээсэн хүнд цаг
    • хэчнээн удаан өнгөрнө гээч. Жаахан удаад өгөөсэй гэжхүссэн хүнд цаг хугацаа харвасан сум шиг л өнгөрнө."Дундаж хүмүүс цагийг яаж үрэхийг бодож байдаг болавьяаслаг хүмүүс түүнийг яаж зөв ашиглахыг бодожбайдаг" гэж хэлсэн нэгэн гүн ухаантны үгтэй саналнийлэхгүй байхын аргагүй. Ухаант залуус та нарыгцагийг яаж зөв ашиглахыг бодож байдаг хүмүүсбайгаасай гэж хүснэ. Зөвхөн бодоод суугаад байх бишцаг алдалгүй хэрэгжүүлдэг болоосой гэж бүр их хүсчбайна."Хэрэв сайн л ашиглаж чадвал цаг ямагт хангалттайолддог" юм. Цагийг сайн ашиглах хосгүй эрдэмд шамдансуралцах хэрэгтэй. "Цагийг үрэлгэн өнгөрөөх нь бүхнээсмуу хэрэг" гэдгийг зүрхэндээ мэдэрч, чөмгөндөөшингээж авсан хүн цагийг үр ашигтай өнгөрөөдөг болно."Эргээд сайн харах юм бол амьдралын ихэнх хэсэг ньбалай тэнэг явдалд үрэгдсэн байдаг. Мөн багагүй хэсэгнь хийх юмгүй суухад зориулагдаж, амьдрал бүхэлдээхамгийн хэрэгтэй тэр зүйлдээ ерөөс зарцуулагдаагүйбайдаг" гэж эртний Римийн нэгэн ухаантан уулга алданхарамсчээ. Хамгийн хэрэгтэй тэр зүйлдээ амьдралаазориулахын тулд цагийг зөв ашиглаж сурахшаардлагатай. Тэгж байж амьдралынхаа ихэнх хэсгийгбалай тэнэг явдалд үрэхгүй. Цагийг үр ашиггүй нөхцөөжбайгаа хүн шүүрэн шанагаар ус хутгаж суугаа хүнтэй ладил. Юу ч хийхгүй зүгээр суух юм уу хэвтэж л байвал азжаргал гэж үзэх нь мунхаг хүний үйлдэл, асар их гажсантөөрөгдөл мөн. "Хүн зүгээр сууж, гунигтайгаар амиа
    • тээхийн тулд биш, аугаа их үйл хэргийг гүйцэтгэхийнтулд төрдөг" гэдгийг залуу хүн бүр оюун ухаандаатогтоож, насан туршдаа санаж яваарай.Амьдралдаа хэрэгтэй дэг журам тогтоохыг хичээ. Дэгжурамтай хүн бүтээлч байдаг юм. Ажилсаг бүтээлчхүмүүс хэрэгцээтэй дэг журмыг тогтоон хэвшүүлж,түүнийгээ ягштал мөрдөж байж амжилт олсон жишээзахаас аван бий. Харин үр ашиггүй, хэрэгцээгүй дэгдэглэм тогтоож өөрийгөө хааш нь ч чөлөөтэйхөдөлгөхгүйгээр баглаж хүлэх нь сайн зүйл биш.Тиймэрхүү хэв маягт баригдсан хүн өөрийгөө царцааж,яваандаа хөлдөөж ч мэднэ. Бусдын тулган хүлээлгэсэндэг журамд хүлэгдвэл эрх чөлөөт нэгэн байхаа больж,тэрхүү дэг журмын боол болон хөөрхийлөлтэйгээрзовно. Цаг хэмнэхэд сургадаг тийм дэг журмыг тогтоонхэвшүүлж чадвал амьдралдаа асар их буян хишгийгхураан авлаа гэсэн үг. Сайн дэг журмын амин сүнс ньсайн төлөвлөлт. Нягт нямбай сайтар бодож, сайнтөлөвлөвөл ажлынхаа хагасыг нь нугаллаа гэж бод.Одоо хийчихэж болох зүйлийг дараа гэж хэзээ ч бүүхойш тавь. Хойш тавина гэдэг сэтгэлийн ов мэх болохоосөөр юу ч биш. Хойш тавьсан ажил дараа нь чамд амархялбар байна гэж хэн хэлж байгаа юм бэ? Дараа нь амархялбар болно гэж горьдохын ч хэрэггүй. Би боломжтойцагийг хүлээж байна гэж хээв нэг хэлж суугаа хүн өөрөөөөрийгөө хуурч, цаг нөхцөөж байгаа ядарсан аргатан.Тэр боломжтой цаг нь ирээ ч үү, үгүй ч үү. Ирлээ ч үрашиг багатай. Яагаад гэвэл алдсан цагийн хором
    • тутмаар аливаа ажил үйлийн хэрэгцээ, ашиг тусхорогдоно.Дэмий юм ярьж, цаг нөхцөөх хэрэг бүр ч байхгүй.Ялангуяа хов живнээс холхон байсан нь дээр. Өнөөдөрчамд бусдыг ховлож байгаа хүн маргааш чамайг бусдадховлоно. Харин амьдралд хэрэгтэй тустай зүйл ярьж,зөвлөж байгаа ухаант хүний үгийг амтархан сонс. Читүүний ярианы цэнгэг булгаас ангаа цангаагаа тайлж,ухаан далайгаас нь хувь хүртэнэ.Өнгөрсөн үед тохиосон урьдын муу муухай дурсамжийгсөхөн ярихгүй байхыг хичээ. Уур уцаар, гомдол гуниг,өшөө хорсол, үзэн ядалтаас өөр юу ч авч ирэхгүй. Харинч дуусч, дундаршгүй хэрүүлийн бузар тарьж, анижбайсан шархыг сэдрээж, даарин дээр нь давс үрэхболно. Уур хорсол уур хорслоо л үржүүлдэг. Энэ тойрогтэцэс мухар байхгүй. Тиймээс уур хорсол тээж яваххэрэгцээ шаардлага огт үгүй гэдгийг санаж яв. Хорссонхүмүүс, хүний биен дээгүүр дургүй хүргэн гүйж, зөвхөншархтай газарт нь зогсдог ялаатай адил гэсэнтааламжтай бус зүйрлэлийг нэгэн нэрт зохиолч хэлсэн.Хорсолтой хүн хэзээ ч аз жаргалтай байдаггүй юм.Ажилгүй зүгээр суух нь цаг заваа дэмий үрэхийн адгийнцаадах адаг билээ. "Ажилгүй зүгээр суух нь зөвхөнхаранхуй бүдүүлэг байдлыг төрүүлээд зогсохгүй өвчинүүсгэх шалтгаан болдог" байна. Юу ч хийхгүй байхаасилүү хортой шаналгаа энэ ертөнцөд байхгүй юм гэсэн.Залуус та нар ийм хортой шаналгаагаар зовж шаналжсуух учиргүй ээ. Зүгээр суусан хүний сэтгэл зэвэрч, оюун
    • санаа нь хогийн хорт ургамалд идэгддэг. Зүгээр суугаадбайвал тэнгэр бурхнаас заяасан гайхамшигт авьяасбилэг ч асч байсан лаа шиг урсаж багассаар бөхөж,атаршина. Юу ч хийхгүй зүгээр сууж, дэмий холхинцагийг нөхцөөгсөд нэн удалгүй түүндээ дасал болж,гараа хөдөлгөж, тархиа ажиллуулахаас дургүй нь хүрч,залхуугийн намагт улам бүр гүн шигдэнэ. Улмаар өөрөөдүрсэн тэр хавхнаас хөлөө сугалахад бэрх болно.Хийх ажилгүй амьдралд живж орхивол муу зуршилдидэгдэнэ. Хүний сайн чанаруудыг хөнөөгч муу зуршлуудолширчээ. Энэ муу зуршлуудад идэгдвэл хүн бүр муумуухай юм лавшруулан хийж эхэлнэ. Энэхүү муузуршлыг архи хэмээх амьдралын дайсан тэргүүлжбайна. Ер нь "архидалт бүх гажигийн эх" байдаг.Архидалт, гэмт хэрэг хоѐр төрсөн ах дүүс. Төмөрсараалжин цонхтой архины мухлагаас өргөст торонхашаатай шоронгийн хаалга хүртэл өргөн дардан замзасаастай бэлэн байна. Олон золгүй явдлыг өдөөгч эхүүсвэрүүд архины тунгалаг шингэн өнгөнд илхарагдахгүй ч ад хорлолын хар бараан сүүдэр нь далднуугдаастай отож байдаг юм. Эр нөхрийнх нь гудрануусан архи эхнэр, хүүхдийнх нь нулимс болон садранасгарна. Хар тамхины бөөн хар аюул хаалга тогшижэхлэв. Хар тамхитай ямар нэг байдлаар холбогдсон хүнамь амьдралаа сонголтгүйгээр үрэн таран хийнэ. Тэдэндариун гэгээн юм гэж нэг ч үлддэггүй. Хуурна, залилана,хулгайлна, дээрэмдэнэ, мансуурна, донтоно. Бүх муумуухай үгний цуглуулга хар тамхичин дээр овоорч, эцэс
    • сүүлдээ хайран биеэ хөнөөнө. Архинд хөлчүүрсэн хүнийгсадар самууны зам хүзүүгээр нь оосорлосондуулгавартай нохой адил хөтлөнө.Тоглоом, наадгай хайран цагийг залгих шунаг сувдагтулам юм. Тоглоомондоо улайрсан хүн цаг яажөнгөрснийг ч тэр бүр мэддэггүй. Тоглож болно оо.Тэгэхдээ цаг хязгаартай байх ѐстой. Энгийн цагаантоглоомноос мөрийтэй хар тоглоом руу гулсвал тоглоомшоглоом болон хувирна. Мөрийтэй тоглоом зөв замаарөгсөж явсан хэчнээн олон сайхан хүнийг буруу зам руутүлхэж уруудуулсан билээ дээ. Мөрийтэй тоглоомноосболж амьдрал уруудан доройтсон гүнийг ч, учруулсанхохирлын өгсөж талийсан өндрийг ч хэмжих аргагүй.Сэтгэл санаанд учруулах хохирол нь уул, далай мэт.Архинд шунан донтож архаг архичин болдог болтоглоомонд шунан донтож хорхойссон тоглоомчин болжмансуурна. Тэр ч бүү хэл өсвөр насны хүүхэд хүртэлшинэ цагийн тоглоомонд донтож, сэтгэл мэдрэл ньгажигтах болсон нь юутай их харуусал. Тоглоомны донхүүхэд, залуус та нараас холын хол далд өнгөрөг. Зугаацэнгэл, шалиа балианд зарсан өдөр хоног, цагмөчийнхөө төлөө хожмын өдөр чи харамсан халаглана.Гэхдээ тэр үед бүх юм урсан өнгөрсөн байх вий. Урсаадөнгөрсөн голын усыг буцаан урсгаж болох биш. Хийхарамсаж, өөрийгөө зүхэхээс цаашгүй.Хүний амьдрал богинохон шүү. Хором хормоор хорогдохалтан цагийг хий дэмий юманд бүү үр!
    • Өөрийн замаа өөрөө бүтээ2009 оны 01 сарын 08Эрхэм залуус аа! Өөрийн замаа өөрөө бүтээ. Та нарамьдралын ямар замаар явах вэ гэдэг сонголтынхообэлчир дээр ирсэн байна. Баруун тийш явах уу, зүүнтийш явах уу, урагшлах уу, ухрах уу гэдгээ шийдэхнасандаа нэгэнт хүрчээ. Та бүхнийг аугаа их үйл хэрэгхүлээж байгаа. Тэрхүү аугаа их үйл хэргийггүйцэлдүүлэх уртын урт аян бас хүлээж байна. Аяныхаргуй мэдээж дардан биш, энхэл донхолтой, саадбэрхшээлтэй. Тэр бүгдийг зориг тэвчээр заан давахучиртай. Хүн бүхэнд өөрийн гэсэн амьдралын зам бий.Замаа зөв эхлүүл."Бараг бүх үйл хэрэгт хамгийн хэцүү нь эхлэл байдаг"учир эхлэлээ зөв тавихад туйлын нухацтай хандахѐстой. Сайн эхлэл ажил үйлсийн тал нь гэсэн үг ч бий.Амьдралын зорилгоо тодорхойл. Аливаа зорилгогүйамьдардаг хүмүүс их мөрний усанд хөвөн одох өчүүхэнзомголын хувь заяатай ив ижилхэн. Урсгал хайшаав,зомгол тийшээ. Тэд амьдралын замаар өөрсдөөухамсартайгаар явдаггүй, харин тэднийг урсган авчявдаг юм. Урсгал даган хөвж явахгүйн тулд миний найзЦ.Балдоржийн хэлснээр "сөрж амьдар". Сөрж амьдарсанхүн амжилтанд ч хүрнэ, алдрын оргилд ч гарна.Амьдралынхаа утга учрыг мэд. "Амьдралынхаа утгаучрыг мэддэггүй хүмүүс туйлын эмгэнэлтэй байдаг" гэжнэгэн ухаантан хэлсэн байна. Эртний скандинав хүний
    • сүлд нь зээтүү байжээ. Түүн дээр "Бид зам хайж байна.Зам байхгүй бол замаа бий болгоно" гэсэн цэцэн үгийгсийлсэн байсан гэнэ. Тэд замаа бий болгосон. Одоо танар өөрийн замаа хай. Байхгүй бол замаа бүтээ. Амьдрахэрчим буцалсан, чармайлт зүтгэлтэй, бүтээлчээрамьдрах замыг сонгон зорихоор эргэлт буцалтгүй хатуушийдэх хэрэгтэй. Амжилт олсон ихэнх хүмүүс яг танарын насан дээр өөрийнхөө амьдралыг орвонгоор ньэргүүлсэн байдаг. Ингэж чадсанаар тэд аз жаргал, алдарсууг олох замаа бүрэн чөлөөтэй нээж авсан нийтлэгнэгэн зүйл намтар цадигт нь байдаг юм. МакедоныАлександр хорьхон насандаа хаан ширээнд сууж, хоринтаван насандаа тив дэлхийг эзэгнэсэн хаан болсон. Тэрүе, одоо цаг хоѐр чинь тэмээ, ямаа шиг өөр шүү дээ. Биодоо цагт дэлхийг эзэгнэсэн хаан болох юм уу гэжөнгөцхөн, гоомой бодож магад. Тиймээ, одоо цагт чгэсэн дэлхийг эзэгнэсэн хаан болох бүрэн боломжтой. Танар усан тэнэг биш, төрөлхийн ухаалаг хүмүүс. Тэртусмаа хүн бүрт тодорхой сод ухаан бий. Хэрэвтүүнийгээ нээж олоод, хөгжүүлж чадвал тэр сод ухаан,авьяас билгээрээ ертөнцийг дагуулах боломж бий.Угаагч хүн насан туршдаа чин сэтгэлээсээ даавууугаасаар бурхан болж, диваажинд очиж болно гэж номсударт бичсэн байдаг нь зүгээр ч нэг хоосон үг биш байх.Та нарын хэрэглэж байгаа интернэт хэмээх их хаант улсдэлхийг бүрхэн эзэгнээгүй гэж үү? Та нарын сонирхонүзэж байгаа киног ертөнцийн өнцөг булан бүрт үетэнгийнхэн чинь амтархан үзэж суугаа. Энэ бүхнийгтануусын нэгэн адил усан нүдтэй, цусан зүрхтэй төрсөнхүн бүтээж, дэлхийг эзэгнэн мандаж байна. Та нарын
    • сонсох дуртай хамтлаг, дуучдыг орон орны залуусшимтэн сонсож байгаа. Тэд хүн төрөлхтний оюун санаагэзэмдэн, байлдан дагуулж од болон гялалзаж байна. Эдцөм залуу насандаа од болсон шүү дээ. Та нар ч тэднийнэгэн адил их үйлсийг бүтээн цогцлуулж чадна. Энэбидний хувьд санашгүй санаа, гэтэлшгүй даваа, тэднийявдаг харгуй тусдаа гэж бодож яваа бол туйлын буруу.Амьдрал гэдэг ямагт урагш тэмүүлж, өөдөлж өгсөж,боловсорч, зорьсондоо хүрэхийн нэр. Аугаа зүйлд аугааэрч хүчээр л хүрнэ. Тэр эрч хүч та нарт байгаа. Одоохарин дээд зэргийн хичээл зүтгэл гаргаж шавхагдашгүйэрч хүчээ дайчлан ашиглах хэрэгтэй.Хүний дур зорго гэж нүдэнд харагдаж, гарт баригдахгүймөртлөө замыг зааж залж явдаг шидэт зүйл бий. Дурзорго дөнгөж сургаж эхэлж байгаа эмнэг үрээ шиг зүгчиггүй, хамаа намаагүй, хар хурдаараа цойлон урагшлахгээд байдаг. Ялангуяа залуу хүний дур зорго ѐстой лдөрвөн зүг найман зовхист тэмүүлэн тэлүүлэнэ. Замаабүтээхэд дур зоргоо зөв залах нь онцгой чухал үүрэгтэй.Дур зорго нь хүн өөрөө хэнтэй ч хуваалцахгүйгээр насантуршдаа төгс өмчилж чадах цорын ганц өв хөрөнгө юм.Түүнийгээ хааш нь залж, юунд зарцуулах нь чиний эрх.Дур зоргыг зөв тал руу хандуулах уу, буруу тийш залахуу гэдэг нь хүн бүрийн өөрөө хариуцан шийдэх асуудал.Зугаа цэнгэл хийгээд тачаал хөөхөөр зүглэж чиглэсэндур зорго богино хугацааны дотор чөтгөр шулмын мөнчанарт хувилж, оюун ухаан нь түүний боолын боол,босгоны шороо болон дарлагдах аюултай. Атаа жөтөө,шунал тачаал, мунхарлын хар хорыг сэтгэлдээ бүү
    • тариал. "Муу үр хурдан соѐолдог" юм. Муу үр нэгэнтсоѐолсон бол түүнийг дарж авахад бэрх болно. Хүнийшунал тачаал цадигаа алдахаар сэтгэлийн сайхнаа гээжадгуус болох осолтой. "Ямар ч бодож санах зүйлгүйгээр,ѐс зүйгүйгээр зугаа цэнгэлд автсан хүмүүсийн амьдралдүнэ цэнэ гэх юм байдаггүй". Мод цэцэглэхийн тулд эхдэлхийн газар шороонд үндэслэх учиртай. Хүнцэцэглэхийн тулд дур зоргоо зөв зүгт залах ѐстой. Сайнсайхныг хөөцөлдөхөөр зүглэж чиглэсэн дур зоргоамжилт бүтээл, алдар хүндийн индэр рүү чамайгхөтөлж, оюун ухаан оройн дээд чимэг болонхүндлэгдэж, үнэний амт шимт, эрх чөлөөний баярбаяслаар халгиулна.Замаа бүтээхэд чинь мэдлэг хэмээх их хүч чамд туслана.Гэхдээ хуурай хусран мэдлэг хэнд ч хэрэггүй. Өдөртутмын амьдралдаа хэрэглэж, хэрэгжүүлэх тийм мэдлэгчиний замыг гэрэл гэгээ болон гийгүүлнэ. Бүх хэрэгцээгчинь бэлэн зэлэн бэлдээд, цэцэг барин тосч байдагамьдралын зам хаа нэгтээ бий гэж хууртан андуурав.Тийм өөгүй тэгш, галт тэрэгний зам шиг гажих займчихчөлөөгүй зам өдий хүртэл хэнд ч заяагаагүй. Ийм замыгаль нэгэн ачтан засан өгч, хөтлөн аваачна гэж амааангайн, гараа тосон хүлээвэл холын зэрэглээг голын усгэж андууран хөөсөөр цангаж үхдэг гөрөөсний гунигтхувь заяанаас өөрцгүй тавилан чамайг хүлээнэ.Амьдралын замыг амар хялбараар төсөөлж болохгүй.Хүний амьдрал гэдэг сайн муу нийлж сав дүүрдэгтэй ладил юм. Тиймээс таатайд нь уягдахгүй, таагүйгээс ньдөлөхгүй амьдралыг иж бүрнээр нь хүлээн авч туулах
    • сэтгэл зүйн бэлтгэлтэй бол. Ингэж чадсан нөхцөлдамьдралд чинь тохиож болох аагим халуун ган гачиг ч,хахир хүйтэн зуд ч чамайг сөхрүүлж дийлэхгүй.Толгодын цаана зовлон отож, инээдэн цаана нулимснуугдаж, цэцгэн цаана өргөс арзайдаг гэдгийг таньжухааран, хувь зохиолын хамгийн сайханд тэмүүл, гэхдээадгийн мууд нь бэлэн байгтун.Хямдхан амьдрал энэ орчлонгийн хаана ч байхгүй."Өөртөө хямдхан амьдрал хайж яваа хүн л жинхэнэөрөвдөлтэй нэгэн" байдгийг мэдээрэй. Байхгүй юмыгхайна гэдэг ухаангүй хэрэг. Харин "олж чадахаасаадээгүүр зүйлийг л эрж хайж явах" нь ухаантай хүнийүйлдэл.Замаа бүтээхэд эр зориг чамд гайхамшигтай тус болно.Зүрх зоригтой хүн шиг хувьтай хүн үгүй. "Аймхайхулчгар хүн гамшигт унадаг" гэж сударт өгүүлсэн байдагбол Оросын цэргийн алдарт жанжин Суворов "Зоригзүрхгүй хүн заавал ялагддаг" гэх үгийг үргэлж хэлдэгбайж. Аймхай хулчгар, эргэж хургасан хүн эхнээсээ лүүнийг хийх бололцоогүй гээд бодчихдог тул зорьсондоохүрч чадалгүй мохдог. "Зориг байгаа газар замнээгддэг". Их эртний энэ зүйр үг эргэлзээгүй үнэн билээ.Ямар нэг зүйлийг хийе бүтээе гэж зориглон шийдсэн хүнолон тооны саад бэрхшээлийг итгэлтэйгээр сөрж, тууландавж, зорьсондоо нүүр бардам хүрдэг. Би заавал чаднагэсэн бодлыг зүрх сэтгэлдээ тээж яваа хүний хийхээрзорьсон арван зорилгын найм, ес нь лав биелнэ байх аа.Зүрх сэтгэлээсээ шийдсэн шийдэл авьяас чадварын охин
    • тэнгэрийн онгод хүчийг шингээж авдаг болохоорэргэлзээгүй биелнэ.Амьдралын замаа засахдаа авхаалжтай сэргэлэн, ажигмэдрэмжтэй бай. Агшин бүр авхаалжтай байж чаддаггүйхүмүүс л эргэн тойрондоо зохиомол хана хэрэм босгож,тэрэн дотроо нойрмоглож үүрэглэж сууна. Ямар ч орчиннөхцөлд авхаалж мэдрэмжтэй зохирч зохицож сур. Яг лсүү шиг. Сүүг аяганд хийвэл аяганы хэлбэрт орно.Бортгонд хийвэл тэр хэлбэрт очно. Сүү шиг цагаансэтгэлтэй, тэгээд сүү шиг уян налархай байгтун. Чинийявах замын зургийг хэн ч бэлдээгүй. Чи өөрөө зурж,өөрийн мөрийг үлдээж явна. Зөв замаа олохын тулд чиолон удаа буруу хаалга тогшиж мэднэ. Энэ бүхэндээгуниж гутрах хэрэггүй. Зөв замаа бүтээж чадна гэдэгитгэлээ л хэзээ ч хаяж, гээж болохгүй. Өөрөө замааолоогүй байж бусдад замчлах гэж бүү мунгина.Залхуу хүний амьдралын зам намагт вааглахмэлхийнийхтэй төстэй. Залхуу залхагийн муу зуршилдидэгдэж, залхуу хойргод уусаж, үүлгэртэж амьдрах ньорчин цагийн залуу хүн чиний амьдралын зам байж яавчболохгүй гэдгийг бодогтун. Бүх хүн амжилт ололтыноргилд цойлж, амьдралын зам нь гэрэл цацарч явахгүйээ, мэдээж. Гэхдээ хүн бүр байгаа байдалдаа сэтгэлхангалуун байж, түүнээсээ алхам алхмаар урагшилж,аажим аажмаар дээшлэх эр зориг, эрмэлзэл тэмүүлэлтэйбайх хэрэгтэй. "Буй байдалдаа сэтгэл хангалуун явьягэвэл чамаас хэцүү нөхцөлд байгаа хүмүүстэйамьдралаа харьцуулчих".
    • Амьдралынхаа гэрэлт замыг чи өөрөө бүтээж чаднагэдэгтээ бат итгэлтэй бай.
    • Өөрийнхөө буянт үйлсээр гайхуулдаг хүнээсболгоомжил2009 оны 01 сарын 31Бусдын төлөө буян үйлдэх нь эрдэнэт хүний, адгууснаасялгагдах олон шинжийн нэг билээ. Өвдөж зовсон хүндхоол цайг нь дөхүүлж өгөх нь томоос том буяны тус.Гэтэл өвдөж дордсон маланд өвс усыг нь хамт бэлчижяваа ижил сүрэг нь дөхүүлээд өгдөг бил үү, үгүй шүү дээ.Хальтраад унасан хөл муутай хүнийг татаад босгох ньтааралдсан хүн бүрийн хийх ѐстой буянт ажил. Туржэцээд, өеөдөөд унасан малыг бусад мал нь татаадбосгодог бил үү, бас л үгүй. Бусдад буян үйлдэж байнагэдэг нь хүн, хүнээрээ байгаагийн тодоос тодилэрхийлэл. Хүний төлөө хийж байгаа сайн үйлс бүхэнбуянтны үйлдэл. Буяны тус багаддаггүй. Буян санажүйлдсэн гялтайх жижигхэн тус ч биенээсээ хавьгүй томсэтгэлийн гэгээ гэрлийг дагуулан ирдэг юм. Бусдынтөлөө буян үйлдэх нь хүн болж төрснийх нь утга учирмэт ухаарч санаж явдаг хүмүүс бий. Тэд буяны үйлсийнтөлөө энэхэн нас, эгэлхэн биеэ бүхэлд нь зориулсанбайдаг. Эд нар цаглашгүй буянтнууд. Буянтнуудын тусыг хүртдэггүй хүн энэ хорвоод үгүй.Буянтны тусыг тосон авахад ч, буян санаж өгөхөд ч учирбий. Авах ѐстойгоос илүүг авах гэж бүү шуна. Бас өгччадахаасаа илүүг өгөх гэж бүү шанал. Чин зүрхнээсээөгөх нь ч, авах нь ч аль аль нь сайхан. Хариу горьдолт,харамж тооцоо энд байх ѐсгүй. Буяны тус наймаа биш.
    • Чи тус болсон хүнээсээ урмын үг, баярын нулимсшаардах ѐсгүй. Харин урмын үгээ хэлж, баярыннулимсаа арчих эсэх нь буянтнаас хишиг хүртэгчийн ѐссуртахууны хэр хэмжээний асуудал. Жинхэнэ буянтнысэтгэл нь нээлттэй, ам нь хаалттай байдаг юм. Ер ньбуяны үйлсийн талаар тус болсон нь дуугүй байж, тусыгхүртсан нь дуугарч байх нийтлэг нэгэн зарчим бий. Их чбай, бага ч бай буянт үйлсээрээ гайхуулан шагшуулаххэрэггүй. Өөрийнхөө буянт үйлсээр гайхуулдаг хүнээсболгоомжил. Тийм хүмүүс гайхуулаад байх буянтнуудтөдийлөн биш, ажлаасаа ам нь давчихсан байх нь элбэг.Аль эсвэл буянт үйлс бүтээсэн ч түүнийгээ нийтийнтусыг бодож хийгээгүй, хувийн ашиг хонжоо бодожүйлдсэн байх нигууртай. Буянт үйлсээр гайхуулагсадаасих буяныг хүлээгээд нэмэргүй. Жинхэнэ буянтайүйлсийн эзэд намайг хэн юу гэж магтах бол гэжгорьдлого тээн, чих тавин чагнадаггүй. Яруу алдраадаяар цуурайтуулан зогсч байгаагаар төсөөлөн,сэтгэлээ зогоон хүлээдэггүй. Хийх ѐстой зүйлээ хийсэнгэж бодно. Харин дутуу хийсэн болов уу, тус болжчадсан болов уу гэж сэтгэлээ чилээн, санаа зовж явна.Буянтай үйлсийн үнэ цэнэ өөртөө шингэн үлддэгболохоос үнэ хүргэх дуудлага худалдаанд хэзээ чордоггүй билээ. Итгэл алдарч, гуниж гутарсан хүнд урамхайрлаж, зориг нэмсэн шидэт үгийг хэлэх нь буяны дээдбуян. Энэ үгс бөхөн алдаад байсан итгэл найдварынгэрлийг зүрхэнд нь эргүүлэн асааж өгнө.Санаа зовон, сэтгэл түгшсэн хүнийг сэтгэл засах бүлээндулаан үгээр тайтгаруулан тайвшруулах сайн санааны
    • үйл нь усгүй ээрэм талд ундаасаж ангасан хүнд уух усөгч, ангаа цангааг тайлах буянтны үйлдэлтэй адилижил.Тэр надад хэзээ ч туслахгүй гэж бодож байсан хүн ньядарсан үед буяны гараа сунгаж туславал дээдийн буянболоод зогсохгүй сэтгэлийн гэгээ, нүүр дүүрэн мишээлбаярыг хамт хайрлана. Ийм буяны тус хэд дахин үнэцэнэтэй. Тэр надад зайлшгүй туслана гэж итгэн хүлээжбайсан нөхөр нь урмыг хугалан чимээгүй байх нь сэтгэлдасч байсан итгэлийн зулыг үлээн унтраахтай адил.Тэгэхдээ энэ хорвоогийн найдваргүй араншинг зүрхэндтултал сануулна. Үүнээс адгийн хорлол тэр бүр байхгүй."Хүмүүст ихийг өгч, өөртөө багыг шаарддаг хүн сайн,бусдад багыг өгч өөртөө ихийг шаардагч муу хүнбайдаг" гэдгийг эргэцүүлэн бодоорой. Ер нь хэн чбайлаа гэсэн авах болохоор ухасхийдэг, өгөх болохооргэдэсхийдэг байж таарахгүй.Бурууг нь шүүмжилж, болохгүйг нь сануулж, болзошгүйгнь сэрэмжлүүлж байгааг инээд алдан, гараа тосонхүлээж авдаг хүн төдийлөн олон биш. Уг нь чинийунтсаныг сэрээж, умартсаныг сануулж байгаа тэр хүначлал буянтан. Тэдний үгийг чих тавин сонсдоггүй юмаа гэхэд чихнийхээ хажуугаар яавч бүү өнгөрөө.Болохгүйг сануулах хүнгүй бол болохгүй бүтэхгүйннамагт гүн гүнзгий шигдэнэ. Бурууг шүүмжлэх нөхөргүйбол буруу бусармагийн хөлгүй далайд живнэ.Сэрэмжлэхийн дээдээр сэрэмжлэхгүй бол ялагддаг юм.
    • Гатлахуйяа бэрх зовлон бэрхшээлтэй тулгаран шантрахүе чамд тохиож магад. Хийх, бүтээх оргилсон их хүсэлэрмэлзэлээр шатаж явсан эрч хүч чинь ямар нэгшалтгаанаас болж саарах мөчтэй тулгарч болзошгүй.Шантрах цагт нь хурцалж, саарах цагт нь шавдуулжбайх салшгүй сайн нөхөд чамд хэрэгтэй. Шантрах цагтнь хурцалж, саарах цагт нь шавдуулж байгаа хүмүүсчиний хувьд цаглашгүй буянтнууд. Тэд байгаагүй бол чисаарсан хүчээ нөхөж, шантарсан сэтгэлээ сэлбэж чадахбайсан уу, үгүй юу гэдгээ эргээд бодож байгаарай. Тэдөглөгийн дээдийг өгч, буяны дээдийг хүртээсэнбуянтнууд мөн байжээ гэдгийг чи санан дурсаж, баярланталархах болно. Зовлонтыг өрөвдөн энэрч, золгүйгөмгөөлөн аврах нь зол буяны дээд. Өр зүрхний гүнээсоргилон гарсан өрөвч сэтгэл жинхэнэ буянтных. Өрөвчсэтгэлтний дүр эсгэсэн хий хоосон хөөрхийлөл буянтныбагтай буруу бодолтных.Буянтай байна уу, нүгэлтэй байна уу чиний амьдрал болчиний л бүтээл. Чамд тохиосон уйтгар гуниг, сэтгэлийнзовиурт чамаас өөр хэн ч буруугүй. Энэ бол чиний тарьжсуулгасан үрнээс соѐолж ургасан ургац. Тийм байталбурууг өөрөөсөө биш, бусдаас эрж хайх гээд байдагмунхаг төөрөгдөл ихэнх хүмүүсийг ноцон хоргоож байхюм. Бурууг бусдаас хайх шиг амархан юм байхгүй.Гэхдээ тэндээс олох олдвор бүр ч байхгүй. Сэтгэл чиньчамайг есөн шидээр уруу татна. Тэндээс төөрөх түмэнсэжүүр, будилах буман нугачаа үүснэ. Эдний нэг ньбурууг бусдаас хайх мөнхийн төөрөгдөл юм. Ер ньбэртэгчин сэтгэл бурууг гаднаас эрж, хариуцлагаа ямагт
    • гадна тал руу чихдэг араншинтай. Бурууг бусдаасхайгаад, хариуцлагаас яаж ийгээд мултрах гээдоролдоод байгаагаа мэдэрвэл бэртэгчин сэтгэлд уламбүр хүлэгдэж байна гэдгээ эртхэн ухаарч, засахыг хичээ.Энэ бол өөрөө өөртөө үйлдэж байгаа том буян шүү.Өөрийнхөө орон зайг баттай эзэл. Эс тэгвээс чи шоовдорхүүхэд мэт гадуурхагдаж, шахагдан тусгаарлагдана.Чиний орон зайг эзлэх гавьяагүй өөр нэгэн эзлэн, хээвнэг сууна. Эзлэх ѐстой орон зайгаа эзэлж чадаагүй хүнбүх юманд сэтгэл дундуур, битүүхэн гомдол тээж,түүндээ хэн нэгнийг дотор сэтгэлдээ буруутгаж явахболдог. Өөрийнх нь орон зайг эзлэхэд нь хүмүүст тусал.Энэ тун их буянтай ажил. Энд хөрөнгө мөнгө, эрхмэдлийн тус дэм хэрэгцээгүй. Чи зөвхөн бурууг ньшүүмжлэн хэлж, дутууг нь гүйцээхэд нь тусалж,хөдөлгөөнгүй зогссон байр сууринаас зөв зүгтхөдөлгөхөд нь амьдралын ухаан далайгаасаа дусалдуслаар хайрла, ачлал буянт зөвлөгөө санамжаа тунтунгаар харамгүй өг. Энэ бүхэн мартахын аргагүй буянболно.Аливаа буянтай үйлийг чин сэтгэлээсээ үйлдэж бай.Сэтгэлээсээ үйлдсэн буяны үйл урт настай, удаанжаргалтай. Сэтгэлээсээ үйлдээгүй буяны үйл сэмэрчүжирссэн даавууны л настай, тус нэмрээр бага. Албаншахалтаар үйлдсэн буянт үйл аваа өгөө төдий л зүйлболохоос амь сүнсгүй, үнэ цэнэгүй. Шударга бус явдлаасзайлсхийх нь шударга үйлдэл төдийгүй буянтай үйлс.Шударга бусыг үйлдэгсэд буяндаа бузар хийж байгаагаа
    • мэдээсэй. Шударга бусаар үйлдсэн аливаа зүйлийн үрдүнд буян хишиг өчүүхэн ч хуралдан цуглахгүй, хариннүгэл хилэнцийг хангалттай хураан бөөгнүүлнэ.Тус хүргэж, буян үйлдсэн хүний ачийг марталгүй санажяв. Тус болж, буян үйлдсэн хүний ачийг үл санах ньтусыг усаар хариулахаас онцын ялгаа үгүй. "Санаа зөвбол заяа зөв". Буруу санаатай хүнд буяны хишигхүртдэггүй юм гэсэн шүү. Чамд буян хүртээсэнбуянтандаа талархаж сур. Сэтгэлээсээ хэлсэн чинийцөөхөн зөв үгийг сонссон буянтны сэтгэлд наран гийж,зүрхэндээ баяртай үлдэнэ. Тэгж чадвал чамд буянхурна. Өөрийнхөө буянт үйлсээр гайхуулах хэрэггүй,харин гайхамшигтай буянт үйлсийг бүтээж амьдар.Буяны эзэн чамайг хүмүүс аяндаа хайрлан хүндэтгэхболно.
    • Бусдыг аялдан дагалдагч салбадай болоххэрэггүй2009 оны 02 сарын 07Бусдыг аялдан дагалдагч салбадай болох хэрэггүй.Хүний ухаанаар явдаг цэцнээс өөрийн ухаанаар явдагтэнэг илүү гэх үг бий. Ямар ч юманд, ямар ч үед өөрийнухаантай ханд. Өөрөөрөө л бай. Энэ хорвоод чи дахиндавтагдашгүй хувь хүн. Буруу ч байсан зөв ч байсанбусдын араас бурантагтай тэмээ шиг хөтлөгдөж явах ньсаруул ухаанаа хөсөр хаяж, сайхан биеэ зөнд нь орхисонхүний л хийдэг ажил, үйлддэг үйлдэл.Өөрийгөө доош хийж, өрөөл бусдыг аялдан дагах ньөглөг горьдон гараа сарвайх өрөвдөлт нэгнээс ялгааюун. Бусдын хэлснийг тоть шиг давтан, бусдынүйлдлийг сармагчин адил дуурайх нь аялдан дагалдагчсалбадайн амьдралын хэвшил, ажил үйлийнх нь горим.Үр хүүхдээ бусдыг аялдан дагалдагч салбадайболгочихгүйн тулд зөвийг зөвшөөрөн дагаж, буруугэсэргүүцэн сөрөх ухаан суулгаж, дадлага эзэмшүүл.Аялдан дагалдагсадын сэтгэлгээ хэт хуучинсаг. Тэд,өмнө нь болоод л байсан юм, болох л байлгүй гэсэнсанаа амирлангуйн манан буданд төөрч будилж гүйцсэнбайдаг. Шинэ сэргэг зүйлийг хүлээн авахдаа удаан.Шинэ сэргэг зүйлийг уураг тархинд нь шингээнсуулгахад ч бэрх. Тэгсэн мөртлөө тэд цаасан дарцаг шигхөнгөн. Салхины аясаар сэрчигнэн хийснэ. Өөрөөс ньдээрхи бүх хүн түүний хувьд хүчит салхи. Тэр салхины
    • аясаар л хөдөлнө. Тэд өөрийгөө хөдөлгөх өөрт ньзаяасан хүчит хөшүүргүүдээ хөшөөж царцаасан байна.Ухаан санаа нь эрүүл боловч оюун ухаанааажиллуулахгүй, хүний аясыг харж, бусдын дохиозангаагаар хөдөлсөөр байгаад дүйнгэ тэнэг мэт болно.Санаачлагатай, самбаатай хүн бусдын амыг хардаггүй,дохио зангааг нь ч хүлээдэггүй. Хийх гэснээ санаачланхийж, бүтээх гэснээ самбаачлан бүтээнэ. Бүтээлч хүнбүхнийг өөрийнхөөрөө хийхийг чармайна. Тэгэхдээбусдын сайнаас санаа авч, өөрийн өвөрмөц сайхныгбүтээхийн төлөө уйгагүй оролдоно. Оролдлого сайтбүтээлч байдаг. Бүтээлч хүн шинэчлэгч сэтгэлгээтэй.Хуучин загварт баригдалгүй, шинийг эрж хайн, урагшмахран зүтгэх нь тэдний нийтлэг төрх. Хүүхэд залуус танарыг бусдыг аялдан дагалдагч биш, санаачлагатай,самбаатай, ямагт шинийг эрэлхийлэгч, бүтээлч нэгэнболоосой гэж хүсч байна. Бусдыг аялдан дагалдагч бишбайхын тулд өөрийн бодолтой байх шаардлагатай.Өөрийн бодолтой байна гэдэг нь бусдыг хар муйхраарэсэргүүцэхийн нэр биш. Тэр ингэж хүсч байгаа бол биэсрэгээр нь хийнэ гэж бүү муйхарла. Зөв ч, буруу чбүхний өмнө хөндөлсөн хэвт, эсэргүүцэн зогс, тэсондоогоор дуугар гэсэн үг огтхон ч биш. Бүхий л үйлхөдлөлөө өөрийн ухаанаар тунгаан бодож,ухамсартайгаар үйлд гэсэн үг. Ухамсартай хийсэн бүхэнзөв, ухамсаргүй хийсэн бүхэн буруу. Бусадтай саналзөрөлдөх тохиолдол цөөнгүй тулгарна. Энэ үедөөрийнхөөрөө байж, бусдыг дагалдагч салбадай болоххэрэггүй.
    • Утга учиргүй аялдан дагалдсаар байх аваас гэмгүй нэгэнсалбадай байснаа бялдууч, бялангач аюулт этгээдболон хувирахад холгүй. Хүн шиг байж болох хүний хүнтөрх, мөн чанарыг алдуулагч - бялдуучлал гэх албин нэнаюултай. "Бялангач зан, зусардалт, аялдан зохицохбайдал зэрэг нь томоос том гай хорлол юм". Албатушаал, алдар хүнд, хөрөнгө мөнгөтэй хүмүүст гол төлөвбялдуучлана. Бялдууч болгон тэднийг хуруу гарынүзүүр, харц хөдөлгөөнөөрөө удирдаж байдаг "эзэдтэй"байна. Нэг тэнэг өөрийгөө магтуулахын тулд өөр нэгилүү тэнэгийг эрж хайж олдог. Илүү тэнэг нь эрх хав шигшарвалзан өөрөө ирж зангуу шиг наалдах нь ч бий.Бялдуучдад эздээ хосгүй ухаантан, ховор хүн мэтээрхоосон магтах дон шүглэнэ. "Өөрөөрөө хэтэрхийбахархдаг хүн бялдуучлагчдад амархан автдаг" гэнэ.Бие тоосон сагсуу хүмүүс бялдуучдын хараанд амарханөртөнө. Айдаг хүндээ бялдуучлах нь тэдний хувьд ѐс юмшиг үйлдэл нь. Бялдуучид эздийнхээ харц бүрийнхариуд боолын долигонолоор марсайн инээж байдаг.Бялдуучид эздийнхээ хэлсэн үг болгоныг туйлын үнэнмэтээр, уулга алдан хүлээн авна. Бялдуучид эздийнхээзөв ч, буруу ч бүх үйл хөдлөлд хүлцэнгүйгээр алгаташиж суудаг юм. Эздээ утгагүй дуурайх нь бялдуучдынхамгийн үнэн нүүр царай. Эздийнхээ, бусад хүмүүстюуны түрүүн анзаарагддаг, төдийлөн таатай бус үйлхөдлөлийг нь хуулбарлан дуурайх аядана. Хуруу гарынхөдөлгөөн, үг ярианы өнгө, хоолойн шахалт, үснийзасалт гээд дуурайхгүй юм байхгүй. Тэднийгээ дагалданзаримдаа инээд алдаж, заримдаа нулимс алдана.
    • "Бялдуучлал хэзээ ч аугаа их сэтгэлийн гүнээсгардаггүй, тэр нь хэн нэгэн том хүнд татагдаж, түүнийамьдралын хүрээнд нэвтрэхийн тулд улам бүр жижгэрччадах өчүүхэн сэтгэлийн хувь тавилан байдаг" гэж нэгэних зохиолч бичсэн байна. Бялдуучлал тэнэг хүмүүсийнүмхлэх дуртай амтат мах, гэхдээ хэчнээн ухаалаг хүмүүсч энэ махнаас огтлоход бэлэн байдаг. Тэгэхээрбялдуучлал гэдэг осолтой тоглоом байгаа биз.Хөдөлшгүй зарчимтай гэх, бусдын хүндлэл хүлээсэн,ухаалаг гэж үнэлэгдсэн хүмүүс хүртэл өчүүхэн жижигсонирхлоо гүйцэлдүүлэхийн тулд өөрөөсөө томчуулдхөл алдан зулгуйдаж байхыг харахад нүд хорсомгунигтай. Зулгуйдахаа больчих л доо. Ямар амь биш,заяа биш."Зусардалт үзэн ядалтаас илүү аюултай". Үзэн ядалтынаюул ил хөнөөлтэй байдаг бол зусрын аюул далдхөнөөлтэй. Ил аюулаас сэргийлэх боломжтой, далдаюулаас хамгаалахад бэрх. Хээрийн боохой, гэрийннохойтой төстэй байдаг шиг бялдууч нар найз нөхөдтэйадил санагддаг. Гэхдээ тэд хэзээ ч найз нөхөд байжчаддаггүй юм. Үнэнч нөхрийн дүр эсгэн зусардан дагажбайсан эзнээ хамгийн эхний гарман дээр сийхгүйхудалдаж дөнгөнө тэд. Бялдуучлал сайхан байсанхүнийг хайрын хүн болтол нь эвддэг. Зусарчид өөрийнгэх нүүр байхгүй. Тэд орчиндоо зохицох хиймэл багийгнүүрэндээ солин сэлгэн зүүж явдаг юм.Зусарч хүн шалихгүй боловч бусдыг чадахынмуухайгаар чадаж дөнгөнө. "Бялдуучилж чаддаг хүн
    • гүтгэж чаддаг". Гүжир гүтгэлгээр мандаж байсан нэртөрийг шавартай хутган буртаглан бохирлоно.Бялдуучид нүүрэн дээр нь тэнгэрт тултал магтааднүднээс далд газар дор ортол муулж чадна. Бялдуучидтаахалзуур байдаг. Ивээлд нь байгаа эзнийхээ сүрхүчийг өөрийнх мэт бодон мунхаглаж, дээшээ долигононбөхөлзөх мөртлөө доошоо чичлэн таахалзаж байх ньичгэвтэр. Алба тушаал, эрх мэдэлтэй байхад нь алдалдын хадаг дэлгэн нахилздаг байсан бялдуучид албатушаалыг орхисны дараа амар мэндийн зөрүүгүйсэлбэлзэнэ. "Бүх бялдуучид яахын аргагүй худалчбайдаг". Эзэндээ итгэл олж авахын тулд баруунсолгойгүй худал хэлнэ. Ийм зусарч хүмүүст ариун гэгээнгэх юм нэг ч үлддэггүй. "Хамгаас бялангач зантай хүмүүсбусдаас илүү тэнэг байдаг" юм гэсэн шүү. Бусдаас илүүтэнэг хүмүүс юунаас ч илүү тэнэг үйлдлийг хийж магад.Эргэн тойронд чинь зусар бялдуучдын сүрэг багширчбайна. "Бялдуучлал бол гэмт хэргийн шимт орчин"байдаг тул эргэн тойронд чинь багширч байгаа тэраюулт сүргээс үргэлж болгоомжилж, өөрийгөөхамгаалах зөн билгээ зөв залан жолоод. Хэн нэгэндзусардан бялдуучилснаар цаг зуурын ашиг хонжоо олжболох ч өр төлөөсөнд нь хүнээ алдаж, новшийн амьтанболон хоцорно. Бялдуучдыг ашиглаад хаях нь эздийнхувьд татсан тамхиныхаа ишийг хаяхтай адилхялбархан.Зусар бялангач зангаас салж, холдох боломж хэзээдбайгаа. Энэ бол чиний бие хийгээд сэтгэлд үүрд хадаантамгалсан тамга биш. Ялих шалихгүйн манан дунд
    • мунгинасаар энэ боломжийг алдсаар байх юм бол чи лхөөрхийлөлтэй. Зусар бялангач занг орхин хаяхгүй болутга учраа алдаж өмхийрсөн сэтгэлгээний хог хаягдалдунд новшрон үлдэх вий. Зусар бялангач нарт хувьхүний цэцэглэх үндэс байхгүй. Үндэсгүй амьдралыг тамгэдэг. Тамын амьдралд жаргал үгүй. Бялдуучид тамдтарчилж байгаа гэдгээ эрхбиш ойлгох ѐстой. Тамынхаранхуйг таних хурц саруул билгийн нүдээ нээххэрэгтэй. Билгийн нүдээ нээхгүй бол бялдуучдынорогнон буй түнэр харанхуйд тэмтэчсэн хэвээр байхболно.Бусдыг аялдан дагалдагч салбадай болчихгүй юм шүүгэж өөртөө хатуу шаардлага тавь, бусдад бялдуучлагчболчихгүй юм шүү гэж өөртөө хатуугаас хатуу андгайтангараг тавь!
    • Оролдлого сайт оройд нь гарна2009 оны 04 сарын 25Орь залуу оюутан насны таван жилийг ор зэрэгцүүлэнунтаж, өөхтэй талх, шарсан төмс хуваан идэж хамтөнгөрөөсөн украйн андтайгаа одоо ч холбоо,харилцаатай байдгийм. Найз маань нэгдүгээр ангийнэхний хагаст тооны шалгалтандаа бүдэрсэн юм. Тэртухай сургуулийн захиргаанаас эцэг эхэд нь захидалбичжээ. Азаар захиаг аав, ээж нь биш, ах нь түрүүлжуншаад хав дарсан байна. Аав, ээж тэр гайтай захиагуншсан бол яана аа гэж үе үе халаглан ярьдагсан. Эцэгэхдээ мууг дуулгаж, муухайг үзүүлэхгүй гэсэн бодолтойэлбэрэлт үр, ухаант хөвүүний ухаалаг бодол санаа.Сайн хүү аав, ээжийгээ өвдөж л зовоохоос өөр бусдаарзовоох ѐсгүй гэдгийг тэр маш сайн мэддэг, ѐсчлонсахьдаг, хэрсүү залуу. Найз маань гоц авьяасгүй ч, гойдоролдлоготой нэгэн байлаа. Удаавтар боловч уйгагүй.Нэгдүгээр ангийн эхний хагаст мунгинаснаасаа хойшхидөрвөн жил гаруйд номын мөрт шулуудаж, хичээл номоооролдон, ширээний ард залсан бурхан шиг суусан даа.Амжилтгүй явдлын сүүлчийн шатыг амжилтын эхнийшат болгож чадсан нь бахархууштай бөгөөдсургамжтай. Нэгдүгээр ангидаа сүүл хэрд жагсаж байсантэрээр их сургууль төгсөхдөө толгойн хэсэгтөрсөлдөгчийн нэг болж чадсан. Хэрэв дахиад нэгээсхоѐр жил сурсан бол яалт ч үгүй тэргүүн магнайд давхихбайсан гэж боддог юм. Ленинградын Нева мөрөн дээрхи
    • аварга том гүүр дээш сөхөгддөг аргыг инженерийнбүдүүн баргийн хийц, би илүү боловсронгуй болгождөнгөнө гэж ярьдагсан. Хэрэв тэрээр уг ажлыг зориглонбарьж аваад оролдсон бол чадах байсан гэдэгт биэргэлздэггүй. Яагаад гэвэл хүн бүрт төдийлөн байдаггүйтэвчээр, оролдлого хоѐр хамтдаа, түүнд харамгүйзаяасан байсан. Оролдлого сайт оройд нь гарч чаддаггэдгийг би найзынхаа амьд жишээнээс эргэлзээтээнэгэлзээгүй хэлэх болсон юм даа.Хэн нэгэн чамаас үүнийг хийж чадах уу гэж асуувалчадахгүй гэж хэзээ ч бүү хэл. Оролдоод үзье гэж хэлжсур. Оролдож эхлээд, туйлбартайгаар чармайн зүтгэвээсэцэс төгсгөлийг нь үзэхдээ л нэг үзнэ. "Бүтээгүй байхдаамаш олон үйл хэрэг боломжгүйд тооцогддог" юм.Оролдоод эхлэхээр тас харанхуй байсан боломжоосгэрэл гэгээ алгуур туяарч эхэлнэ. Чи түүнийг яасан чхийж чадахгүй гэж хүмүүс чамайг басамжлан бодожбайсан зүйлийг оролдсоор бүтээчих юм бол чамд дээдзэргийн сэтгэлийн цэнгэлийг, өөрөөрөө бахархахбахархалтай хамт авч ирнэ.Аугаа их үйл хэргийг бүтээхээр зорьсон бол унтах нойр,идэх хоолоо хугасласан бүтээлч оролдлого, уйгагүйхичээл зүтгэл шаардагдана. Аугаа их үйл хэрэг гэдгийгөөр өөрийнхөө хэмжээсээр бодон ойлгож зүтгээрэй.Чиний хувьд аугаа их үйл хэрэг гэж бодогдсон зүйл хэннэгэнд чамлалттай санагдвал санагдаг. Үл тоо. Үйлхэргээ л гүйцэлдүүлэхийн төлөө чармай. "Аугаа их үйлхэргийг шууд хийчихдэггүй" юм. Хийх гэж байгаа зүйлээхэнээс ч дутахгүйгээр, хэнд ч гологдохгүйгээр төгс сайн
    • хийхийг хичээх хэрэгтэй. Хүн бүр өөрийн үйл хэрэгтээаугаа байж чаддаггүй юмаа гэхэд хэнээс ч дутахгүй,хэний ч өмнө нүүр улайхгүй омог бардам байх ѐстой."Асар их саад тотгоргүй аугаа их үйл хэрэг гэжбайдаггүй. Аугаа их үйл хэрэгт байнгын цуцашгүй чанархэрэгтэй". Асар их саад тотгорыг даван туулж байжаугаа их үйл хэргээ гүйцээнэ. Өөрийгөө бүү дорд үз,өөрийгөө бүү басамжил. Өөрийнхөө хүч чадалд, хийжчадах зүйлдээ гүн бат итгэ. "Хүн өөрөө өөрийнхөөхүчинд итгэж байгаа тэр газартаа л амжилтанд хүрдэг"юм. Аливаа үйл хэргийг сайн хийхийн тулд түүндээуусан шингэж, бүх сэтгэл зүрхээ зориулах хэрэгтэй. Зүрхсэтгэлээ зориулан хийсэн бүхэн төгс төгөлдөрт ойртоно.Сэтгэл дутсан бүхэнд амжилт дутна. Хүнд хийж чадахзүйл, чадахгүй зүйл гэж бий. Сэтгэшгүй, хүрэшгүйзорилгод сэтгэлийн хөөрлөөр бүү тэмүүл. Авьяасхийгээд хүчин мөхөсдөх үйлд аваргуудыг дуурайн бүүсанаарх. Арсланг дагаж туулай харайвал ангалд унажүхэхтэй адил болно. Дургүй зүйлээ хийх гэж үйлээ үзэн,өөрийгөө хүчлэн албадаж битгий тамла. Цагийн гарз,биеийн гарз, сэтгэл санааны гарз. Харин "байнгаөөрийнхөө дуртай зүйлийг хийж байх нь хүний онцгой азжаргал байдаг" юм шүү. Ямар нэг зүйлийг хийжбүтээхээр зорьж, оролдож эхэлсэн бол энэндээ өөртбайгаа бүхнээ зориул. Тэгээд түүнээсээ өөр юуг ч мэдэхбайлаа мэдэхгүй, бүтээх байлаа бүтээхгүй, санах байлаач санахыг хүсэхгүйгээр тэвчээр заан, эргэлтбуцалтгүйгээр чармайн зүтгэ. Эргэж хургаж, гуйвждайвах хэрэггүй. Гуйвж дайвдаг хүнээс амжилт бүтээл
    • дүрвэн зайлна. Шилсэн бүхнээ эргээд голж, авсанбүхнээ буцааж хаядаг хүн эцсээ хүртэл явж чаддаггүйюм. "Ухаалаг бөгөөд эрч хүчтэй хүмүүс эцсээ хүртэлтэмцэцгээдэг, харин хоосон, ямар ч хэрэгцээгүй хүмүүсөчүүхэн ч тэмцэлгүйгээр, утга учиргүй амьдралынхаасанамсаргүй, өчүүхэн бүх тохиолдлуудад бууж өгдөг".Ямар нэг зүйлээр махран оролдож байхад чинь оволзсондур сонирхол буурч, оргилсон эрч хүч чинь саарахагшин тохиож магад. Энэ агшин маш их хор хөнөөлтэй.Тэр агшнаа дийлж давж чадаагүйгээс эхэлсэн олон ажилдундаа зогсох буюу дуусалгүй орхигддог ньхарамсалтай. Ажиллахыг хүсэхгүй байгаа тэр агшныгдийлж давах нь үйл хэрэг бүрт хамгийн чухал ньбайдгийг мэдэж ав. Том ч, бага ч аливаа ажил үйлийгбүтээхэд сэтгэлийн хүч тэнхээ үнэхээр чухал. Сэтгэлийнхүч дутсан залуус би үүнийг сурчихдаг бол сайхнаа,надад энэ байдаг бол гоѐ оо, түүнийг би хийж чаддаг чболоосой гэхчилэн шүүрс алдан, хий хоосон санааширчсуудаг. Цэцгийн үр суулгаад арчилж тордохгүй болургаж цэцэглэдэггүйтэй адил ганцхан хүсэл төдийгөөрямар ч зүйл боловсорч, үр шимээ өгдөггүй. Хүслээбиелүүлэх тодорхой нарийн зорилго тавьж, түүнийгээхэрэгжүүлэх хичээл зүтгэл гаргах ѐстой. Тийм юм хийхюмсан гэж мянгантаа хий хүсч, хоосон бодож сууснааснэг удаа оролдоод үзэх хэрэгтэй. Оролдлого чинь бүтэжбаярлуулна, бас бүтэлгүйтэж зовооно. Зовлон бэрхшээлмундахгүй тохионо. Зовлон бэрхшээл зөвхөн зовохынтулд биш, даван туулахын тулд байдаг юм. Тиймээстүүнтэй шуудхан тулалд. Оролдож байх явцад түүнийг
    • даван туулах сайн аргыг олж харан хэрэгжүүлнэ.Бэрхшээлийг гэтлэх явцад амьдралын их сургуульдсуралцан, хат суусаар байх болно. Тулгарсан бэрхшээлзовлонг арилгавал тэр нь дараагийн шинэ, шинэбэрхшээлтэй халз үзэн, туулан гарах зориг хүчийгсэлбэнэ. Амьдрал үргэлжилж байгаа нөхцөлд бэрхшээлзовлонтой тэмцэхгүй байна гэж үгүй. Бэрхшээлийн өмнөтуйлдан сөхөрч болохгүй, тулалдан давах л хэрэгтэй.Энд хичээл зүтгэл, оролдлого чармайлт онцгой чухалшүү. Юутай ч уулзаж учирлаа гэсэн хичээл оролдлогоотасралтгүй үргэлжлүүл. Тэгвэл нэн удалгүй өөртөө итгэхитгэл болон хүч чадал булгийн цэвэр тунгалаг ус шигоргилоод ирэх вий. "Зовлон бэрхтэй тулалдаж байж хүнзоригоо чангалж, авьяасаа төгөлдөржүүлдэг. Биднийдайсан бол угтаа бидний хамсаатан нөхөр мөн" гэжнэгэн улс төрийн онолч өгүүлсэн байна. Зовлонбэрхшээл хүнд бэрх хэдий ч шилдэг сайн багш мөн. Хүндбэрх нөхцөл дунд гар хоосон орхигдож, хатуу хүтүүгамссаныг зэрвэс бодоход бие арзасхийдэг. Хүнд бэрхнөхцөлтэй улаан нүүрээрээ тулсан үед эрэлхэг зоригтойтэмцэж цаана нь гарахаас өөр аргагүй. "Зовлонтой тулахнь бурхан тэнгэрт авирах шат юм" гэсэн нэн эртний зүйрүг байдаг юм билээ. Хүнд бэрх нөхцөл дунд л хүний хүччадал галын дөл шиг бадардаг. Том бэрхшээл сорилтыггэтлэн туулж байж хүний шилдэг зан чанар төлөвшин,хугарч нугарахгүй эр зориг нь хатаагдан чангарна.Аугаа их үзэл санаа, нээлт бүтээл, шилдэг шигшмэлбүхэн зовлонгийн далайг гатлан ирж, гаслан дундтунгаагдан цэвэршиж, бэрхшээл хүндрэлийг гэтлэн
    • давж байж, нөр их хичээл оролдлогын үр дүнд алгуураажмаар бүтэж бүрэлдэж байдаг билээ. Оролдоод,хичээгээд үз. Чамд ч гэсэн од шүүрэх цаг ирэх вий.Оролдлого сайт оройд нь гарна гэдэг үнэн шүү, залуусаа! Оролдоод, зүтгээд байгаарай.
    • Сайн эхнэр амьдралын аврал2009 оны 04 сарын 28Эр хүн монгол гэрийг тулан тогтоож байдаг багана ньбол эхнэр хүн барин тогтоож байдаг бүслүүр нь юм.Багана, бүслүүр хоѐр бат бэх байж гэр бат бэх байна.Тулах багана, бүслэх бүслүүр муу бол анхны шуурганаарл гэр салхинд хийснэ. Монголчууд "сайн морь замынхань, сайн эхнэр насны хань" гэж эрт дээр үеэс ярьж,сайн ханьтай болохыг юу юунаас илүү чухалчлан үздэгбайв. Амьдралын ханиа зөв сонгоно гэдэг алтан дэлхийдхүн болж төрөхтэй дүйцэхүйц учрал ерөөл мөн билээ.Заяаны сайн ханиуд бие биедээ гэрэл гэгээ болон, өрхгэртээ өнгө жавхаа цацруулж, нүүр дүүрэн мишээжбайдаг бол сайн эхнэр, ханилж түшсэн ханиа түнэрхаранхуйд ч зул болон гэрэлтүүлж байдаг юм. Тиймболохоор монголчууд "сайн эм эрдээ зул, муу эм эрдээбул" гэж хэлж ярьж ирсэн биз ээ."Сонгосон сүйт бүсгүйгээр нь тэр эрэгтэй ямар хүнболохыг, өөрийнхөө үнэ цэнийг мэддэг эсэхийгхялбархан дүгнэж болно" гэсэн суутны үг ч бий. Өрхгэрийнхээ хойморыг эзлэн налайн, намбайн суух эр хүнагуу. Гэхдээ сайн яваа эр хүн болгоны дэргэд нэгэнхүчирхэг эмэгтэй байдаг нь жам.Ямар ч цагт, ямар ч газар оронд "Бүсгүй хүний мөнхийнчанар нь шилдэг эрчүүдийг дээш нь өргөх хүч байсаарирсэн". Үүнийг үгүйсгэх хийгээд маргах шаардлага үгүй
    • биз ээ. "Сайн эхнэр амьдралын аврал". Чи бурханыгдуудаж, бурханд залбирч, тэнгэр бурханаас авралэнэрэл, хайр нигүүсэл хүсдэггүй байлаа ч сайн эхнэртэйучруулсны төлөө тэнгэр бурханд өвдөг дээрээ сөхрөннаманчлан талархах хэрэгтэй. "Үеийн үед дэлхий дээрэрэгтэй хүн агуу их байсан ч гэсэн түүний агуу ихийнөчүүхэн бүхэн нь эмэгтэй хүнээс урган гарсан байдаг"гэж нэгэн агуу их яруу найрагч бичсэн байна. Эхнэрийнсайныг гэрт нь орж мэдэх гэж ярьдаг нь зүгээр нэгхоосон үг биш. Эхнэр хүн гэр орны өнгө зүс, нүүр царай.Гэрийн чинь чимэг гэргий чинь. Өрх гэр өөдлөх үү,уруудах уу гэдэг нь эцсийн бүлэгт эхнэрээс лшалтгаална. Эр нөхрөө урагш нь хөтлөж явдаг эхнэртүүнд заяасан тэнгэрийн хишиг яах аргагүй мөн. Тиймэхнэрээрээ бахархаж бардамнах ч багадна. Харин "эрнөхрөө урагш нь хөтөлдөггүй эхнэр мэдээж, хойш ньчангаах болно". Эр хүний хийморь сүлдийг доройтуулан,эр нөхрөө ямар нэг байдлаар хойш нь чангаах аваас тэрайлын сүр сүлд доройтон бүүдийж, өөдлөж өгсөж явсанамьдрал ахуй нь сааран саарсаар уруугаа өнхрөх замдшулуудна. Ийм хөөрхийлөлтэй байдалд хүрчихгүй байхболомж хэзээд байдаг юм шүү. Энэ боломжийгухаалгаар ашиглахгүй бол өдөр ирэх тутам итгэлнайдвар, мөрөөдөл хүсэл унтарсаар амьдралын мөнхногоон мод чинь хугаран унахад хүрнэ. Хугараад унасанургаа модыг буцаагаад нааж болдоггүй нь харамсалтай.Сайн яваа эр хүн болгон хэрвээ би энэ ханьтайгааучраагүй бол одоо хаана юу хийж, ямар яваа бол гэж үе
    • үе тархи толгойдоо бодож, өөрөө өөрөөсөө байн байнасууж бай.Хорвоо аливаа хүнд үмх жаргал амсуулж, үзүүргүйзовлон эдлүүлдэг жамтай болохоор бүгдийн амьдралджаргал зовлон хослон байсан нь гарцаагүй. Хүн гэдэгухаант амьтны толгойд жаргаж байсан үеэсээ зовжявсан цаг нь илүү тод бичигдэн үлддэг нь сонин. Тийм чболохоор эгэл хүмүүс жаргалтай үеэ дурдан ярихаасаазовлонгийн далайг туулснаа сөхөн ярих нь илүү. Ихдалайн хаанаас нь ч амссан адилхан шорвог гэдэг шигзовлон бэрхшээл баян ядуу, гэгээнтэн гэмтэн хэнд чтохиолоо гэсэн гашуун шорвог. Гэтэлшгүй хүнд гэжтөсөөлөгдсөн ч зовлон бэрхшээлийг туулан гарахболомж үргэлж нээлттэй. Гэр бүлийн амьдралд тохиожбайгаа зовлон бэрхшээл бол хүнийг өвдөг дээр ньсөхрүүлэхийн тулд чөтгөр шуламын бодож олсон ов мэхбиш, бэрхшээл бол чамайг хөл дээр чинь баттайзогсоохын тулд бурханаас хайрлаж байгаа боломж гэжойлго. Амьдралын замд тохиосон багахан муруй тахирзөрөг, бартаа саадыг тэвчээд туулаад өнгөрчих юм болшулуун замдаа баараггүй ороод явчихна гэсэннайдвараа хэзээ ч бөхөөж унтрааж болохгүй. Тэсвэртэвчээртэй байцгаа. Тэсвэр тэвчээр нь зовлонбэрхшээлийг гэтлэх дуусч дундаршгүй эрчимт зай цэнэгтөдийгүй амжилт ололтын хүчит хөдөлгүүр юм.Эмэгтэйчүүд гайхамшигтай тэсвэр тэвчээртэй хүмүүс.Тэдний зан чанар, заяамал араншингийнх нь жинхэнэхүч чадал нь гэр бүлийн хамтын амьдралын хамгийн
    • хэцүү хүнд үеүүдэд илүү илрэн гарч ирж, аврагчхамгаалагч болон идэвхждэг билээ. Ухаант эхнэрүүдийнур ухаан, тэсвэр хатуужлын ачаар л гэр бүлийнамьдралд тохиосон түмэн зовлон бэрхшээлийг гэтлэндавахаар үл барам цөхөрч туйлдсан амьдралаа балчигнамагт живүүлчихэлгүй аварч гарсан жишээ захаас аванбий. Зовлон бэрхшээлийн өмнө туйлдан, өөртөө итгэхитгэлээ алдаж, өрх гэрээ аваад явах чадал хомсдон,арчаагаа алдах цухал давчуу үе тохиоход ч эхнэр чиньчиний чадвар чадавхид итгэн, түшиг тулгуур чинь болж,өндийн босоход өргөх дэмнэх хүч, сэтгэлийн тэнхээ,итгэлийн баталгаа болж өгнө. "Бүсгүй хүн болэрчүүдийн агуу их хүмүүжүүлэгч мөн". Үр хүүхэд, эрнөхрийнхөө зөвийг дэмжиж, бурууг засч, сайныгмагтаж, саарыг шүүмжилж, нүднийхээ харцааршилбүүрдэн ороолгож, гуних үедээ гуниж, туних цагтаатуниж, сайныг мөрөөдөн, сайханд тэмүүлсэн шилдэгхүмүүжүүлэгчид өрх гэрийн эзэгтэй нар яахын аргагүймөн. Эхнэр чинь чамд яншин үглэж, өргөст торлогонүгээр гүвшин ороолгож байна уу? Уцаарлах бус,ухаантайхан сонсох юм бол тэрхүү үглээ яншаа үг ньчиний сэтгэлийг өвтгөн ороолгох өргөст торлог биш,чиний сайн сайхны төлөө буулгасан цэцгийн хурбайсныг хожуу боловч ухааран, ханилсан ханиа өшинхорсох биш, өрөвдөн хайрла. Эхнэр чинь чамайгшаналгаж байна уу? Сайтар анзаарахыг хичээх юм болтэр гайт шаналгаанд нь үнэтэй зүйл олон байгааг,чамайг хайрласан хайр шингээстэй байдгийг, чинийтөлөө л бүхнээ зориулж шаналсаныг хожуу ч гэсэн
    • сэтгэлдээ сэргээн бодож, ханилсан ханиа өшин хорсохбиш, бүр илүү өрөвдөн хайрла. "Эрэгтэй хүн эдлэж буйаз жаргалдаа цэнгэдэг. Бүсгүй хүн авчирч буй азжаргалдаа умбадаг" гэнэ. Бидний өр зүрхэнд бадамлажбуй жаахан ч атугай гэрэл гэгээ бүхэн эх хүн, эмэгтэйхүний ивээл хайрын тусгал мөн билээ.Амьдрал өөрөө сайн муугийн хольц хайлш болохоор гэророндоо санал зөрөх, ам муруйх аян шалтаг мундахгүйтохионо. Уур уцаар хайран биеийг зовоож, ханийнжаргалыг хугаслана. Уурыг уураар дарна гэж хэзээ чүгүй. Уурыг ухаан, тэвчээр хоѐр л уяраан зөөлрүүлжчадна. Хамтын амьдралын тааруухан дурсамжийгмартсан дээр. Мартаж чадахгүй бол ядаж сөхөж бүү ярь.Нэгэнт өнгөрсөн юмтай нэхэн зууралдах хэрэггүй.Өчигдөр хажуугаар чинь намуухан урсаж байсан Туулголын ус одоо байхгүй, урсаад өнгөрсөн. Гэтэл чиөчигдөр хийгээд урьдын муу бодлоо өнөөдөр түүртэнүүрч, зовж явах ч гэж дээ. Өнгөрсөн бүхнийг уучланцагаатгаж, үүдээ нээн угтах сэтгэлийн тэнхээгээхатамжил. Харин, хамтын амьдралаа эхэлсэн, хар муусанаагүй, зүү орох зайгүй, цог золбоот, баяр баясгалантсайхан цаг мөчөө үе үе сөхөн дурсаж бай. Нэр хүндтэйнэгэн генералын эхнэрийн ярьсан дурсамж та нартсургамжтай байж магад. Дэслэгч байхад нь ханилансуугаад, үр хүүхдээ хөтлөн, хайрцаг саваа баглан боож,цэргийн анги дамжин нүүсээр хатуу бэрхийг хамтдаатуулж, эр нөхрөө өөд нь өргөж, урагш нь хөтөлсөөргенерал болгосон эхнэр нь ханийнхаа ааш араншин нь
    • хувирч, уурлаж уцаарлах үед нь "Нөхөр генерал,дэслэгч түүнд хандаж болох уу" гэж эелдэгхэн илтгэж,хамтын амьдралаа эхэлсэн алтан үе рүүгээ сэтгэлзүрхийг нь чиглүүлэн зөөлрүүлдэг байж билээ гэсэнгайхалтай дурсамж бий.Эхнэрийн чинь зөн совин ямар нэг зүйл хийхийг эрсэсэргүүцээд байвал саналыг нь тэс зөрж бүү үйлд."Бүсгүй хүний зөн совин аугаа их хүмүүсийн алсынхараатай дүйцдэг" юм.Ханьдаа урам магтаалын үгийг харамгүй хэлж бай.Чамаас урмын үг сонссон эхнэрийн чинь сэтгэл зүрхэнднь баяр бахархал цалгиж, урам зориг нь эрчлэн, ариунүйлсийн мандал бадрал, хамгийн дээд аз жаргал дундумбах мэт болно.Ханийнхаа гол гонсойж, дотор харлан, нулимс унагахүгийг бүү хэл, үйлийг бүү үйлд. "Дэлхий дээрхи хамгийнхүчтэй ус - энэ бол эмэгтэй хүний нулимс". Эр нөхрөөрөөбахархан уйлах, үр хүүхэддээ баярлаж уйлах, эцэг эхээсанагалзаж уйлахаас өөрөөр эхнэрийнхээ сормуусыгноргохгүй байхыг хичээ. "Бүсгүй хүний сайхан нүднулимсаар бүрхэхийн цагтаа эр хүнийг харахаа больдог"юм шүү. "Аливаа алдартай хүний сүүдэрт зовжшаналсан бүсгүй ямагт байдаг" нь харамсмаар. Урьд ньийм л байсан, одоо ч ийм л байгаа. Хорвоод бүх юм тэгшзаяадаггүй гэдэг үнэн юм даа. Бүсгүй хүн сэтгэлийнзовлон шаналал, хөнгөн гуниг тээж явах мөч амьдралдтохиохыг алийг тэр гэхэв. Тэр үед гадаад өнгөндөө
    • үзэсгэлэн гоо, эелдэг зөөлөн бүсгүй хэвээр байж,сэтгэлийн зовлон шаналалаа хэнд ч харуулахгүйгээромог бардам, толгой дээгүүр алх. Тийм үедээ ч биеэхэрхэн авч явах урлагийн жинхэнэ амьд үлгэр жишээболж яв. Энэ бүхэн эргэн тойрныхонд чинь сайхан гэхэдч багадмаар зөөлөн уур амьсгалыг авчирна.Ертөнц дээрхи бүх дуу хоолойноос хамгийн уянгалаг ньхүүхдээ тэврэн суугаа эхийн ариун нандин хайршингэсэн бүүвэйн дуу байдаг билээ. Ийм яруу тунгалаг,ялдам уянгалаг дуу хоолой айл өрх бүрт уянгалж, табидний өрийг зөөллөж, сэтгэлийг ариусгаж байг.
    • Нөхрөө харж биеэ зас2009 оны 05 сарын 06"Сайныг дагавал сарны гэрэл, мууг дагавал могойн хор"гэх монгол үгийг хүн бүр цээжээр мэддэг мөртлөөамьдралд мөрдөхдөө алданги ононги. Сайн нөхрийгдагасан хүн түнэр харанхуйд ч сар саруулд яваа хүн шигсаад тотгоргүй зорьсон газраа хүрнэ. Ханилж түшсэннөхрөөр нь чи чухам хэн бэ гэдгийг сонжин таних нь альч үндэстэнд байдаг нийтлэг шалгуур. Сайн хүнтэйнөхөрлөгч өөдлөх замаа засна. Өөдгүй хүнтэй сүжрэгчуруудах замаа бэлдэнэ. Сайн найз нөхөр ямар ч эдбаялаг, хөрөнгө мөнгөнөөс хавьгүй үнэт, хайрлаждээдлэх эрдэнэс. Эд баялаг гэгч өвсний шүүдрээсөөрцгүй. Цаг зуурын хишиг. Сайн нөхөр гэгч мөнхийнхишиг. Мөнх ногоон арц тэсгэм хүйтэн өвөл ч, аагимхалуун зун ч өнгөө хувиргаж, чанараа алддаггүй шигмөнхийн сайн нөхөд жаргаж цэнгэж явахад ч, зовжзүдэрч байхад ч хүн чанараа алдалгүй хамтдаа байдагюм.Чиний найз нөхдөд чамд байгаагаас илүү ямар шинжчанар байдгийг сайтар ажиглан мэд. Нөхрөө харж биеэзас. Дутуу байгаагаа нөхдөөсөө дүүргэж ав, илүүбайгаагаа нөхөддөө харамгүй өг. Өөрийнхөө төлөөөөрөө санаа тавь. Хэрэв чи өөрийнхөө төлөө санаатавихгүй бол хэн чиний төлөө чамаас илүү санаа тавихюм бэ? Эхлээд өөрийнхөө учрыг ол. Өөрийнхөө учрыголоогүй байж бусдын учрыг олох гэж мунгинах хэрэггүй.
    • Өөртөө гэрэл асаагаагүй хүн өрөөл бусдыг юугаараагийгүүлэх билээ дээ? Хувиа хичээж, довоо шарлууланзөвхөн өөрийнхөө төлөө санаа тавигчийг сайн нөхөдхүрээлэхгүй. Хэрэв чи зөвхөн өөрийнхөө төлөө явбал энэамьдралд чинь утга учир, баяр баясал юу байх билээдээ? Тиймээс өөрийнхөө төлөө санаа тавихдаа найзнөхдөө мартахгүй байх хэрэгтэй. Ер нь "бусдын төлөөөнгөрүүлсэн амьдрал л утга учиртай байдаг" юм гэсэн.Санаа сэтгэлээ зөв авч яв. Санаа сайтыг олж нөхөрлө."Сайн санаатныг бурхан дагана. Муу санаатныг чөтгөрдагана". Сайн санаат өөдлөн өгсөж, муу санаат уруудандоройтно. Бузар нүгэлтнээс ямагт хол, буяны садандүргэлж ойр байхыг хичээ. Хилэнц нэмж, буян хомслохаливаа тохиолдлоос холын хол байтугай. Бадамлянхуацэцэг балчиг дунд ургавч ариун цагаан дэлбээ ньхиртдэггүй шиг сайн нөхөд саар цагийн учралд ч санаань хувирч сэтгэл нь хиртдэггүй юм.Найз нөхдийнхөө буруу үйлдлийг уучилж сур, харинөөрийнхөө зөрүү үйлдлийг хэзээ ч бүү уучил. Найзынхаазарим алдааг нь анзааралгүй өнгөрөөхөд ч гэмгүй. Хүнхэдий ухаантай ч алдаагаа бусдын өмнө дэлгүүлэхдургүй. Салшгүй сайн нөхрийнхөө сайн үйлийг магт, мууүйлдлийг шүүмжил. Тэгэхдээ нөхрөө ганцаар байх үеднь нүүрэн дээр нь буруушаа, нүүрнээс далд нийтийнөмнө магтан сайшаа. Найз нөхдөө бусдын шүүмжлэлээсхааяа ч гэсэн хамгаалж бай. Түүний бусдад үлгэрдууриал болсон занг нь онцлон хэлж, ямар сайн хүнболохыг нь хүмүүст хуучил. Шударга магтаал хаана ч,
    • хэзээ ч илүүддэггүй юм. Заримдаа худал ч тус болно.Заримдаа үнэн ч хор болно. Чиний худал үг найзнөхрийг чинь аврахаар бол яах вэ? Би худал хэлэхгүйгээд амаа хамхиад суугаад байх уу? Чиний үнэн үг хэннэгнийг хорлохоор бол яах вэ? Би үнэнч хүн гээд даланбулчирхайг нь тоочих уу? Хэлэх үгийг эзэнд нь хэрэгтэйцагт нь хэлж сур.Хүн итгэсэн нөхөртөө л зовлонгоо тоочдог юм. Найзнөхдийнхөө зовлон тоочихыг тэсвэртэйгээр сонс. Тэгвэлтүүний зовлон нимгэрч, сэтгэл нь уужирч байгаагцарайны өнгө, дууны аялгаас нь чи аяндаа мэдэрнэ. Энэбол найзын зовлонг хуваалцахаар сэтгэлээ нээн, санаатавьж байгаа нөхөр ѐсны нэн чухал агшин. Ингэснээр чизовлонд унасан нөхрийнхөө давчуурсан сэтгэлийг овоосайн тэлж өгнө. Найз нөхөдтэйгөө чин зүрхнээсээхарьцаж бай. Үнэнээрээ байх гоѐ. Худлаа инээснээс,үнэнээсээ уурлачих нь хавьгүй дээр. Ямар ч үед янзбүрийн авир гарган жүжиглэх хэрэггүй. Байдгаараа байхнь чамайг чимнэ. Хэн нэгэнд тал өгч хуурмаг инээснээстанихгүй хүн шиг дуугүй яв. Эргэн тойронд чинь хоѐрнүүртнүүд шарвалзана. Чи багтай хүмүүсийн нийгэмдамьдарч байгаагаа мэд. "Бялангачдыг найз нөхөд гэжтооцохоос болгоомжил. Шулуун шударга хүн л жинхэнэнайз нөхөд байдаг" юм. Олон найз нөхөдтэй байхсайхан. Гэхдээ зовох цагт нөхрийн чанараа таниулах ньхэд байх бол? Тарвалзаж явахад дагах нь олон,тартагтаа тулахад түших нь цөөн байдгийг бодоорой.
    • Болж бүтэж, болгож бүтээж яваа нөхдөөсөө үлгэр ав.Өөрийн болон үр хүүхдүүдийнхээ төлөө чи зааваламжилтанд хүрэх үүрэгтэй. Тэгэхдээ харин журамтхүний жудаг ѐсноос гадуур үйлдлийг хийж болохгүй.Мөнгөтэй, хөрөнгөтэй чинээлэг амьдралыг хоосонмөрөөдөх биш өөртөө бий болгохын төлөө чиглэсэнзорилготойгоор хичээн зүтгэх хэрэгтэй. Мөнгө,санхүүгийн бие даасан, боломжит байдал хүнд жинхэнээрх чөлөөг олгоно. Мөнгө чиний өөрөө өөртөө хандаххандлага, эргэн тойрны хүмүүсийн чамд хандаххандлагыг өөрчилнө. Мөнгө чамайг нөлөөтэй, хүчтэйбайр суурьтай болгоно. Мөнгөтэй хүнийг нийгэм хүлээжавахдаа дуртай. Мөнгөтэй хүн л мөнгө өсгөж үржүүлжчаддаг, харин мөнгөгүй хүн байгаагаа үрчихээд хоосонсууж байдаг. "Баян чинээлэг хүмүүс мөнгөний төлөөзүтгэдэггүй. Харин тэд мөнгийг өөртөө зүтгүүлдэг" юмгэсэн шүү. Хүүхэд, залуус та нарыг мөнгийг өөртөөзүтгүүлдэг хүмүүс болоосой гэж хүсч байна.Ямар ч аргаар атугай мөнгөтэй болохын төлөө ариунгэгээн бүхнээ умартан шүлэнгэтэхийг цээрлэ. Бэртэгчиншуналын ад донд хорлогдволхүмүүсийн жигшил зэвүүцлийн бай болно. Ашиг олзнызэрэглээг хөөсөөр ангаж үхэхийн тавилан гашуунгэдгийг сана. Аминцар шуналаа хангах гэж арга мэхбүхнийг сүвэгчлэн, амьтан бусдыг хорлон явагчид өөртч, өрөөлд ч үлэмж их гай тарина. Ахуйн жаргал, ашигалдарын хойноос үхэн хатах хөөрхийлөлтэй амьдрал -залуу хүн чиний сонгох сонголт, тэмүүлэх тэмүүлэл биш.
    • Цагийг дээд зэргээр үнэлж ашигладаг нөхдөөсөө суралц.Цаг хугацааг эрхэмлэ. Агшин бүр алтнаас үнэтэй өнөөцагт алмайрч суух чөлөө чамд байхгүй. "Агшин бүрхийгээд хором бүрийг үнэлж яв". Өөрийнхөө цаг завыгдэмий юманд үрэхгүй байхаасаа дутуугүй бусдын хайранцаг завыг дэмий юманд үрэхгүй бай. Элдэв янзыншалдар булдар үйлд хутгалдах хэрэггүй. Шалдарамьдралд утгат юмгүй. Өөрийн чинь үүрэгт хамаарахгүйажиг сэжиг бүү өдөө. Дэмий юмнаас болж дээвэр туургадэрвэж мэднэ.Холд зорьж, томд тэмүүлэх нөхрөө сайтар ширтэнажигла. Түүнээс сурах зүйл чамд маш их байна.Тэнгэрийн хаяаг баримжаалахаа больсон хүн холыгхарж чадахгүй. Учир нь тэр ойр орчныхоо жижиг юмсыгл хэрээс нь хэтэртэл үнэлж суудаг юм. "Толгойгоо өөд ньөндөрт өргөе гэдэггүй залуу хүн хөлөө харж амьдрахболдог. Тэнгэрт дүүлэе гэдэггүй оюун санаа газартдөрвөн хөллөх хувь зохиолыг мөшгөх биз ээ".Амжилтанд хүрч чадсан нөхрийнхөө тэр амжилтанд чи чхүрэх боломжтой. Түүнд хүрэхэд өөртөө итгэх итгэлонцгой чухал шүү. Өөртөө итгэх итгэлээс хамааран чиядуу тарчиг амьдрах уу, аль эсвэл хорвоо дээр өөрийнгэсэн байр сууриа олж, хүний дайтай амьдрах уу гэдэгчинь шийдэгдэнэ. Хүссэн болгондоо хүрч чадна гэсэнтэнгэрлиг итгэлээр жигүүрлэн, хичээн зүтгэ.Азгүй, азтан хоѐр хаяа залган суудаг гэдэг. Найзыг чиньазын тэнгэр ивээж, чамаас азын тэнгэр дөлж тойроодбайна гэж бүү санаашир. Аз нь гийж яваа нөхрөө харж
    • биеэ засаад явбал хажуу хаяанд чинь ойрхон байгаа азчамайг ч бас гийгүүлэх баярт өдөр ирэхдээ л нэг ирнэ.Залуус та нарын заяа тавилан, заяах ирээдүй өөр хэнийч биш, өөрсдийн чинь мэдэлд байна. Хувь заяагааөөрсдийн гараар дархлан өөрсдөө захирцгаа!
    • Мөрөөдлийнхөө хойноос мөшгөн тэмүүл2009 оны 05 сарын 13Мөрөөдөлгүй хүн даль жигүүргүй шувуутай л адил.Тэнгэр бурхан зах хязгааргүй огторгуйн уудамд элинхалин нисэхийн тулд шувуудад даль жигүүр өгсөн болхүнд зах хязгааргүй уудам орон зайд сэтгэн бодож, сайнсайхан бүхэнд тэмүүлэх мөрөөдлийг өгсөн. Мөрөөдөлшувуудын далавчнаас хавьгүй хүчтэй даль жигүүрийгхүнд хайрлана. Мөрөөдөл хэмээх хүчит дальжигүүрийнхээ тусламжтайгаар хүн өндөр сүрлэг уулсыноргилд ч дүүлэн гарч, хөлгүй гүн тэнгисийн гүнд чшумбан орж, алсын одод руу аялан жуулчилж, хүслийндалайдаа чөлөөтэй сэлнэ. Байгаль дэлхийдээ заяамалтавилангаараа амьдарч байгаа шувуудын дүүлэннисэхийг хэн ч хааж хориглож дийлэхгүй. Хүний зүрхсэтгэлийн ертөнцийг мөрөөдөлгүй болгох нь дэлхийертөнцийг агаар мандалгүй болгохтой адил. Ухаант хүнбүхэн орон зайн хязгааргүйгээр мөрөөдөж болох чмөрөөдлөө биелүүлэх боломж нь орон зайн хязгаартай.Мөрөөдлийн хязгаартаа хүрэхээр тэмүүлэх нь залуу хүнбүрийн амьдралын зорилго, амьд яваагийн утга учирбайх ѐстой.Мөрөөдлөө хэрэгжүүлэхэд хөтлөх бэлэн жор байхгүй ч,мөрөөдлөө биелүүлэхэд туслах аргууд бол бий. Юуныурьд өөрөө өөрийгөө сайтар таньж мэд. Хүн бүртбайгалиас заяасан авьяас билэг заавал байгаа. Тэрхүүавьяас билгээ аль болох эрт олж нээхийг бод. "Авьяас
    • бол байгалиас заяасан дур сонирхлын хөгжил юм".Авьяас билгийг зөвхөн нээгээд орхих нь хангалттай биш,түүнийгээ аажим аажмаар төгөлдөржүүлэн, алхамалхмаар хөгжүүлэх хэрэгтэй. Авьяас билгээ нээнхөгжүүлэхийн хамт өөрийн давуу талуудыг таньжтогтоо. Эдгээрээс дутуугүйгээр дутагдалтай талаа болоналддаг алдаагаа сайн мэдэж, дотор сэтгэлдээ хүлээнзөвшөөр. Улмаар өөрийн давуу талаа дээш дээш ньдэвшүүлэн хөгжүүлж, дутагдалтай талаа доошлууландоошлуулсаар аль болох доод түвшинд буулгахыг хичээ.Хаана байгаагаа мэд. Хаана байгаагаа мэдэхгүй болхаана хүрэхээ яаж мэдэх билээ дээ. Амьдралдаа хамгийних хүсдэг зүйлийнхээ талаар үргэлж бодож, түүнд хүрэхарга замаа тодорхойл. Мэдээж, хүн бүр аз жаргалтайамьдрахыг хүсдэг. Чиний хувьд юуг чухам аз жаргал гэжүздэгээ олж тогтоо. Хайр дурлал чиний аз жаргалынүүдийг нээнэ гэж бодож яваа бол түүнийхээ төлөө чинүнэнчээр зүтгэ. Мөнгө чамайг аз жаргалтай болгоно гэжүзэж байгаа бол мөнгөтэй болох арга ухаанаасамбаачлан дайчил. Мөнгө бол эрх чөлөөг олгогч. Эрхчөлөөтэй хүн аз жаргалтай. "Дотоод эрх чөлөөгөөсэхээрсэн хүн хөлдөө гинжтэй бүжиглэж, хүзүүндээдөнгөтэй дуулж чадна. Тэр цагт гинж нь хөгжим болж,дөнгө нь чимэг болон хувирна". Хүн өөрөө өөрийгөөтанихгүй сохортоо л зовж гаслаж, золбирч гансарчявдаг нь эмгэнэлтэй.Мөрөөдөлдөө хүрэхийн тулд өөрийгөө ямагт өөдрөгбайлга. "Өөдрөг үзэл - энэ бол аугаа их хүмүүсийн үнэтэрдэнэ мөн". Хамгийн муу зүйлд ч хамгаас өөдрөг
    • хандахыг хичээ. Гутрангуй хүмүүс мөрөөдлийнхөө үрийгуслан тордон ургуулдаггүй, харин цэцэглэх үндэс рүү ньбайнга хор цацаж явдаг юм. Бүтэшгүй зүйлийг бүтээнэгэх, болшгүй зүйлийг болгоно гэх, хүрэшгүй холд хүрнэгэх, чадахгүй гэж басамжилсаныг чадна гэх өөдрөгсэтгэлтэй байхтун. Өвдсөн ч эдгэрэх, алдсан ч олох,уруудсан ч өөдлөх, зовсон ч жаргах өөдрөг үзлээржигүүрлэ.Ямар ч цагт өөрөөрөө байхыг хичээ. "Өөртөө шударгаханд". Энэ бол онцгой чухал. Хүмүүс чиний тухай юу гэжярих нь хамаагүй. Бусдыг утга учиргүй дуурайх гэснийхэрэг огт байхгүй. Чи дахин давтагдашгүй хувь хүн.Байгаагаасаа өөр байдлаар харагдах гэж хичээснийхэрэггүй. Хүмүүс чамайг ямар байсан, тэр байгаагаарчинь үнэлж дүгнэнэ. Чи зөвхөн өөрөөрөө байсантохиолдолд л бусдын хүндлэлийг хүлээж, тэдэндхамгийн их нөлөөтэй байж чадна. Өөртэйгөө эвлэр.Өөрт чинь дутуу, бусдад илүү байгаа өөдтэй өнгөтэйбүхнээс уйгагүй шамдан суралц. Өөрийгөө хөл хүнд эхшиг болгоомжтой авч яв.Өөрийгөө хэзээ ч дутуу үнэлж болохгүй. Чиний бодожтөсөөлж байгаагаас хавьгүй их хүч чадал чамд байгаа.Энэ хүч чадлаа дээд зэргээр дайчлан ашигла. Өөрийгөөдутуу үнэлдэг нунж дорой байдлаасаа даруй салаххэрэгтэй. Би чадахгүй, миний ухаан хүрэхгүй, маньмэтийн санаа саванд багтахын аргагүй гэж өөрийгөөдутуу үнэлэн, дорд үзэж болохгүй. Иймэрхүү өөрийгөөбасамжилсан бодол гэгээн мөрөөдлийг чинь хулгайлна.
    • Бид бүх л амьдралынхаа турш хүч гарган шатаар дээшээмацдаг. Оройд нь гарч чадна гэсэн итгэл зүтгэлээрцуцалтгүй авир. Хувь заяа бид бүгдэд янз бүрийн,заримдаа бүр аймаар, халширмаар сорилт дэвшүүлэнтавьдаг. Гэм нь өмнөө, гэмшил нь хойноо, гэсгээл хатуумөч тулна. Энэ мэт хатуу хүтүү үе тулгарахад давжгаран, туулан дийлэх сэтгэл итгэлийн хүчээ хураанхуримтлуул. "Авьяастай, хөдөлмөрт дуртай хүний хувьдсаад тотгор гэж байдаггүй" юм.Боломжийг хэзээ ч бүү алд. Болгоѐ, бүтээе гэжзоригловоос болохгүй, бүтэхгүй зүйл үгүй. Боломжчамайг байнга хүрээлж, айл саахалт буусан байдгийгмэд. Аз хийморь дагуулсан алтан боломж өглөө болоходнаран мандахтай адил үргэлж тохиодоггүй гэдгийг сана.Алтан боломжийг алдаж хэрхэвч болохгүй. Бүхболомжоо шавхаж гүйцлээ гэж бодогдохоор шантрамхүнд байдалд орлоо ч өөр боломжууд заавал байх ѐстойгэдэгт эргэлзээгүй итгэх хэрэгтэй. Боломжшавхагдашгүй нөөцтэй. Бүр чиний бодож төсөөлжбайгаагүй илүү сайхан боломж байдаг гээч. Хамгийн голнь илүү сайн боломж гарах сайн цаг ирнэ гэдэгт бат итгэ.Тэрхүү боломжийг идэвхгүй хүлээгээд суух биш, эржхайж олох ѐстойг ухаар.Алдаа гаргахаас бүү эмээ. "Хүн алдаж болно. Гагцхүүухаан муутай хүн л алдаатайгаа зууралддаг" юм. Юу чхийдэггүй хүн алдаа гаргадаггүй. Шинийг туршинүздэггүй хүмүүс алдаагүй мэтээр амгалан суудаг. Үнэнхэрэгтээ хамгийн ихээр алдаж байгаа хэрэг юм. Туршиж
    • үзээд алдах нь юу ч туршиж үзэлгүйгээр амжилтандхүрэхээс хавьгүй дээр гэдгийг санаж яв. "Бүх хүмүүсалдаа хийдэг. Харин аугаа их хүмүүс алдаагаа хүлээдэг".Өчигдөрийн алдаагаа ухаарч хүлээсэн хүн өнөөдрийнболон маргаашийн алдаанаас зайлсхийхэд өөртөөтусалдаг. Асар том мөрөөдөлдөө алдаа гаргахгүйгээрхүрнэ гэж ааглуу гоомой бодож, тооцож болохгүй.Алдаанаас сургамж авч, алдсан алдаагаа давтахгүйгээр,алдаа гаргахаас эмээхгүйгээр урагшлан мац.Даруу бөгөөд даруулгатай бай. Оргилд нь цойлсонамжилт гаргаж, олон түмний хүндлэлийг хүртэнхүлээлээ ч их зан гаргаж, биеэ бүү тоо, даруу бай. Хүрэхамжилтандаа бүхэлд нь хүрсэн, зорьсон зорилгообүгдийг нь биелүүлсэн гэж сэтгэл ханан, санаа цадажбүү тайвшир. Хүрэх гэж зориглон тэмүүлэх өөр өөрөндөр оргилууд үргэлж байдаг юм. "Даруу зан бол аугааих үйлсийн эх мөн". Даруу бус байдлаас болоодтэнгэрлиг авьяастан хэчнээн олон хүн тэнэгтэн сагсуурчөөрийгөө баллан, аугаа их үйлсээ гүйцэлдүүлж чадалгүйзамын хугаст төөрч будилсан билээ дээ. Ухаалагбайцгаа. Даруу зан дутагдах нь их төлөв ухаандутсанаас үүдэлтэй байдаг юм. Даруулгатай байцгаа.Даруулгагүй хүн өндрөөс нисэж, усанд ойчиж, халууннурман дээр нүцгэн хөлөөрөө гишгэхээс холгүйхарайлгаж явдаг юм. Хамгаалалтын бүсэн даруулга автоослоос хамгаалдаг бол сэтгэлийн даруулга бие тооххийгээд сагсуу ойворгон, ухаан дутуугаас үүдэлтэй муубүхнээс хамгаална.
    • Хялбар биш гэдгийг хүлээн зөвшөөр. Мөрөөдлөөбиелүүлэхээр зүтгэх нь чиний амьдралд тохиох хамгийнхэцүү, халширам ядаргаатай зорилт байж магад. Гэхдээүүнээс буцаж, цуцаж болохгүй. Амжилтын тулгуурбагана нь хэзээ ч бууж өгөхгүй, яасан ч шантрахгүй байхэр зориг юм. "Няцашгүй зориг ямар ч саадыг давдаг".Зорилгодоо хүрэхийн тулд тэсвэртэй, тэвчээртэйгээрөөдөө махран мацсаар бай. "Бүхнийг тэсвэрлэн давахчадвартай хүн бүхнийг шийдэж чаддаг". Хялбар олдсонбүхэн үнэ цэнэ багатай. Зовлон туулж, хөлсөөдуслуулан, сэтгэлээ чилээж бий болгон бүтээсэн бүхэнүнэ цэнэтэй, үр өгөөжтэй.Мөрөөдлөөсөө яасан ч ухарч болохгүй. Тэвчээр заан,бие хийгээд сэтгэлийн хүч, тэнхээгээ дайчлан урагшил.Зорилгодоо хүрэхийн тулд хэт яарч хэрэггүй. Хэзээ чухарч, няцаж, шантарч болохгүй. "Амжилтад хүрэгсэдхэзээ ч шантардаггүй, шантарсан хүн хэзээ ч амжилтадхүрдэггүй". Амжилтад хүрэх оюун билэг, ид чадал чамдбайгаа. Хийж байгаа ажилдаа итгэж байгаа боламжилтад хүрнэ гэдэгтээ ч гэсэн бүрэн дүүрэн итгэхѐстой. Ямар нэг саад бэрхшээлийг давахад чинийөөрийн бодол, хүсэл зориг, зөн совин, итгэл сэтгэлхамгийн чухал гэдгийг үргэлж сана. Хоол хийлгүйхоосон жорыг нь цээжиллээ гээд өлсгөлөн хүнцаддаггүйтэй адил ажиллаж хөдөлмөрлөн, хичээнзүтгэхгүйгээр хий хоосон мөрөөдөлдөө умбан суугаадамжилт олохгүй. Мөрөөдөл чинь чиний хүрч чадахсүмбэр оргилын дээд торгон цэгийг зааж байдаг юм.Мөрөөдлийнхөө оргилд хүрснээр хожим үр шимгүй
    • амьдарч дээ гэх харууслаас чи өөрийгөө аварна.Мөрөөдлийнхөө хойноос мөшгөн тэмүүл.
    • Эх орноо хайрлая2009 оны 09 сарын 15Алс холын Польш оронд "Монгол" хэмээх нэртэй тосгонбий. Польшууд "Монголица" гэж нэрлэдэг юм гэсэн. Энэтосгон үүсэн буй болсон түүх гунигтай бөгөөдбахархалтай. Тосгоны уугуул иргэд Монгол нутгийн зүгүүд хаалгаа харуулж байшингаа барьдаг тухай хуучлахюм билээ. Өөр нэг содон сонин онцлог бий. Тосгоныиргэд сүмд очихдоо заавал алтан бөгж зүүж ирдэг ньсонин.Тосгон үүссэн үүх түүх өрнө зүгт монголчуудын хийсэних аян дайны түүхтэй холбогдоно. Байдар жанжиныудирдсан монгол цэргүүд доод Силезийн Легницийндэргэд Генрих вангийн польш- герман цэргийг бүрэн бутнэргэв. Дайн, тулаан болж байгаа болохоор аль альталаас шархдаж алагдаж, баригдаж олзлогдож байсаннь мэдээж. Өгөөдэй хаан тэнгэрт хальсан тухай мэдээДорнод Европод тулалдаж явсан Бат хаанд 1241 оныарванхоѐрдугаар сарын эцсээр ирэв. Их цэрэг нутгийнзүг хүлгийн жолоо заллаа.Нутаг буцахын өмнө олзонд байсан монголчуудааалтаар сольж авчээ. Польшийн нутагт олзонд байсанмонголчуудыг сольж авах алт хүрэлцээгүйн улмаас хэсэгхүмүүс тэр нутагт үүрд суурьшин үлдэх гунигт хувьтавилантай учирсан байна. Улмаар уугуул нутгийнхаасоѐл, зан заншилд аажим аажмаар уусч шингэсэн
    • боловч эх нутгаа гэх бодол ухаанаа уусгалгүй үеэс үеддамжуулж иржээ. Сүмд очиж мөргөл үйлдэхдээ эх нутагтминь буцааж өгөөч гэж бурхнаас гуйн наминчланзалбирдаг болж. Сүүл сүүлдээ сүмд очихдоо хүн бүралтан бөгж зүүж очдог болсон гэдэг.Түүний цаадах учир нь хэрэв тэр үед энэ алтан бөгжбайсан бол бид эх орондоо харьж очиж чадах байсан юмгэсэн утга санааг илэрхийлдэг юм билээ гэж тэндэхийнучир мэдэх хүмүүс ярихыг сонссон. Эх орондоо эгэн иржчадаагүй нь гунигтай боловч эх орноо гэх халуунсэтгэлээ хаяж гээгээгүй нь үнэхээр бахархалтай. Монголхүн эх болсон газар нутагтайгаа хувь заяагаа шуудхолбож, түүнтэй хүйн холбоотойгоо мэдэрч явдагийн, эхоронч үзэл мах цусанд нь шингээстэй байдгийн алсхолын жишээ энэ яах аргагүй мөн.Арваад жилийн өмнө Казахстаны нэгэн хотодсуурьшихаар Хэнтий аймгийн Бэрх тосгоноос ирсэн аравгаруйхан настай хүүтэй уулзан ярилцаж билээ. "Бэрхээсанаад байх юм даа" гэж хэлээд санаа алдаж байсаннутгаа санасан тэр жаахан хүүгийн дүр төрхмартагддаггүй юм. Эх орон, унасан газар, угаасан ус ньхаана ч явсан зүрх сэтгэлд үүрд хадагдан үлддэгийнойрын жишээ яах аргагүй мөн."Эх орныхоо төлөө үхэхэд баяртай бөгөөд нэр хүндтэй"гэж манай тооллын өмнөх аль эрт үед амьдарч байсаняруу найрагч шүлэглэсэн байх юм. Энэ шад шүлэг олонзууны туршид эх оронч үзлийн уриа дуудлага байсаарирсэн гэдэгт хэн эргэлзэх билээ? Энх амгалан, амар
    • тайван цаг үед эх орныхоо төлөө баяртайгаар үх гэжхэлбэл хачин жигтэйхэн, хамаа намаагүй сонсогдох ньмэдээж. Харин одоо цагт эх орондоо хэрэгтэй зүйлийг,хэрэгтэй үед нь хийх нь л иргэн бүрийн ариун үүрэг мөн."Эх оронч үзлийн хүч нь хувь хүний нэмэрлэсэн хүчхөдөлмөрийн хэмжээтэй ямагт хэр тэнцүү байдаг бөгөөдбиеэ оторлогч нарт эх оронч сэтгэл ямагт харш байдаг."гэнэ. Эх оронч байна гэдэг нь эх орондоо юу ч хийжбүтээлгүй биеэ оторлоод суугаад байхын нэр биш, эхорныхоо хөгжил цэцэглэл, мандал бадралын төлөөцуцалтгүй хөдөлмөрлөн, хувь нэмрээ оруулахгайхамшигт үйл хэрэг ажээ. Би эх оронч гэж цээжээдэлдэгч болгон эх оронч байж чаддаггүй. "Эх орондхамгийн хэцүү агшинд хамгийн хэцүү үйл хэргийг барьжавдаг хүн эх оронч байдаг". Халуунд нь халж, хүйтэнд ньхөрж, гадаа гандаж, хөдөө хөхөрч, хүн ардаа тэжээжяваа малчид бүгд халуун эх оронч. Ган гачигтайтулалдан тариа ногоо ургуулж байгаа тариаланч ч эхорончид. Элс шороонд дарагдан цөлжин эзгүйрч байгаанутагтаа мод, бут тарьж, тордон ургуулагч бүх хүн эхоронч. Эх орны манаанд зогсож байгаа дайчид, эхнутгийнхаа уул талаар соѐлын үрийг цацаж яваасэхээтнүүд бүгд эх оронч. Эд нар болон бусад эхорончид улс орныхоо ачааны хүндийг мөр дарж, нуруухотойлгүй үүрч, алдар хүндэд санаархалгүйгээр асаргавьяат сайн үйлсийг цогцлоож байна. "Жинхэнэ эхоронч үзэл гэдэг бол баяр ѐслолын мөчид сайрханбужигнахыг бус, нийтийн сайн сайхны төлөө өдөр тутам,
    • цуцалтгүй санаа тавихыг, үүгээрээ сайрхахгүй байхыгхэлдэг."Аливаа хүн төрүүлж өсгөсөн ээжийгээ баяр бахдалынхарцаар тольдон харах өөрийн нүдээ хайрланхамгаалдагийн адилаар төрж өссөн эх орноо нүднийцэцгий мэт хайрлах үүрэгтэй. Бид аз жаргал, бүхнийундраа, ариун гэгээн бүхний эх булаг болсон эх орноозөвхөн аугаа их баатарлаг түүхтэйнх нь төлөө бус,бидний өөрийнх нь болохын хувьд хайрлах ѐстой."Төрсөн эх мэт биднийг ундаалж, хооллосон эх орноохайрлах нь ариун үүрэг юм" хэмээсэн нэрт зохиолчийнүгийг хүн бүр санаж яваг. АНУ-д дунд сургуульд сурдагмонгол охин ангийнхаа харь орны хүүтэй зодолдсонтухай хууч яриаг саяхан сонслоо. Тэр хүү "Танай Монголорон чинь ядуу" гэж охиныг дайрч доромжилжээ. Эхорныхоо тухай доромж тохууг сонсоод хүлцэнгүй өнгөрччадсангүй, хаанаас нь гараад ирэв гэмээр хүч чадалхуримтлагдаж, тэр хүүтэй зодолдон дийлсэн гэнэ.Миний эх орныг доромжилсон тэр үг зүрх рүү миньзүүгээр хатгах шиг болсон. Монгол орноо санажсанааширсан зүрх сэтгэл, хайрлаж явдаг хайр нададтийм их эрч хүч, чадал тэнхээг гэнэт өгсөн байх, тэр үйлявдлаас хойш миний эх орны тухай манай ангийн хэн ньч таагүй үг цухуйлгахаа больсон гэж бахархалтайяаярьж байна."Эх оронч үзэл гэдэг бол эх орондоо өгсөн ганцхан хайрбиш. Энэ нь түүнээс нэн их юм. Энэ бол өөрөө эхорноосоо салшгүйгээ ухамсарлахыг, түүний аз
    • жаргалтай болон азгүй өдрүүдэд түүнтэй хамтдаасалшгүй сэтгэл догдлохыг, сэтгэл зовинохыг хэлнэ." Эхоронч байна гэдэг нь эх орноо хайрлах хийсвэр хайрааүе үе үгээр илэрхийлэх төдий үйлдэл биш. Эх орноо зүрхсэтгэлдээ хайрлахын зэрэгцээ эх орныхоо төлөө санаазовох, эх орныхоо газар шороо, уул ус, ургамал амьтанбүхнийх нь төлөө санаа тавих учиртай бид. Өөрсдөөсанаа зовж, өөрсдөө санаа тавихгүй бол өөр хэн биднийөмнөөс санаа зовж, сэтгэл гаргах билээ дээ. Хатажширгэж байгаа гол горхи, нуур цөөрөм, талхлагданхожгорч байгаа бэлчээр, түймэрдүүлэн хяргуулж байгааой мод, сэндийчин сүйтгэж байгаа газар шороо, нүдэндээр хорогдон цөөрч байгаа ан амьтан, араатанжигүүртний төлөө эх оронч хүн бүр санаа зовох учиртай.Хойч үеийнхээ өмнө гэмтэн буруутан гэгдэж, гомдолгоморхолын мөс шиг хүйтэн үгийг араасаа хэлүүлэхгүйнтулд хэт оройтоогүй дээр нь ухаарч сэхээрэн, алдсанэндсэнээ хожимдолгүй засч залруулах цаг нь болжээ.Улс үндэстнийхээ гайхамшигт түүхээр, ард түмнийхээбаатарлаг үйлсээр бахархах нь зүй ѐсны хэрэг."Бахархалын хамгийн өргөн дэлгэр хэлбэр бол үндэснийбахархал байдаг билээ." Аугаа ихийг бүтээж чадсан ардтүмэн дахин аугаа ихийг бүтээж чадна гэдэгт итгэл төгсбайх учиртай бид. Эх нутгаа хайрлахдаа эх орон нэгтэлгэн түмнээ хамт хайрлая. "Эх орноо болон хүмүүсийгхайрлах хайр нь эх оронч үзлийн хүчирхэг гол мөрнийгнийлэн үүсгэж байгаа түргэн урсгалт хоѐр гол юм."Байгаль эхийнхээ зовлон гамшигт санаа зовохдоо хүнардынхаа зовлон зүдгүүрт хамт санаа зовъѐ. Дутуу
    • хоолтой, дундуур ходоодтой зовж ядарсан хүмүүстсэтгэл гарган, санаа тавья. Тэд Монгол хэмээх өнөр гэрбүлийн ялгаж салгаж, тусад нь тусгаарлах аргагүй эд эс."Гагцхүү эх орон л бүгдэд үнэ цэнэтэй зүйлийг өөртөөагуулж байдаг" бол биднийг нийлүүлэн нэгтгэж байгааөөр нэг нийтлэг үнэт зүйл нь төрөлх хэл. "Хэл бол ардтүмний асар том эрдэнэ. Төрөлх ард түмнээ үл хүндэтгэжболохгүйн адил төрөлх хэлийг хүндэтгэхгүй байжболохгүй. Төрөлх хэлээ хүндэтгэдэггүй хүн төрөлх ардтүмнээ хүндэтгэдэггүй." "Чихинү чимэг болсон аялгуусайхан монгол хэлээ" хайрлаж хамгаалъя. Төрөлх хэлээхайрлаж хамгаалах нь төрөлх эх орноо хайрлажхамгаалахтай эн зэрэгцэх гавьяат үйлс. Эх оронч үзэлмонгол хүн бүрийн мах цусанд шингээстэй бий гэж зөнднь орхиж, сэтгэл амирлангуй байж болохгүй тийм цаг үеиржээ. Үр хүүхэддээ эх орноо хайрлах сэтгэл гүнсуулгая. "Хүүхдүүддээ эх орноо хайрлах сэтгэл суулгахсайн арга хэрэгсэл бол эцгүүдэд нь энэ хайрыг буйболгоход оршино." гэж их сэтгэгч хэлсэн байна.Эх орноо хайрлах эх оронч сэтгэлийг туйлшруулан,буруу замаар муйхарлан залваас хайрлах бус хорлох үрдагаварт хүргэж болзошгүйг мэдье."Эх оронч үзэл биднийг сохлох ѐсгүй, эх орондоохайртай байх нь сохор тачьяадал бус, саруул ухаанбодлын үйлдэл байдаг"-ийг ухаарцгаая.
    • Муу, муухайгаас салъя2009 оны 09 сарын 18Орчлон ертөнцөд өөгүй тэгш хүнийг эрж хайж олногэдэг өвсөн бухал дотроос зүү хайхтай адил байх аа. Бүххүн алдаа хийдэг. "Хамгийн том алдаа нь хүн өөрийгөөбүх зүйлд туйлын өө сэвгүй гэж үзэхэд оршино". Ядажхамгийн том алдаанаас хол байцгаая. Өөрийнхөөбуруутайг ухаарч эхэлбэл ухаан сууж байна гэжөөрийгөө тоож эхэл. Буруугаа ухаарсан хүн алдаагаазасна. Бурхан тэнгэр хүнд оюун ухаан хайрласанболохоор хэн ч гэсэн өөрөө хүсч хичээвэл муу муухайбүхнээ таягдан хаяж, салж холдож чадна. Нэгэн зальтайилжигний тухай домгийг та бүхэн сонссон байх.Илжигэнд ачдаг ачаанаас хамгийн хүнд нь давс байжээ.Нэг удаа давс ачиж явсан илжиг гол туулахдаа бүдэрчунан, хэвтэж байгаад босчээ. Тэгээд ачаа нь хөнгөрсөнбайхыг зөнгөөрөө мэдэрч. Түүнээс хойш давс ачихтоолонд гол гатлах үедээ бүдрэн унаж давсыг уусганурсгаж ачаагаа хөнгөлдөг муу зантай болсон байна. Устааралдах болгонд бүдрэн унаж босохгүй хэвтдэгболсон илжигний залийг эзэн нь анзаарч, овжинадгуусанд ноос ачдаг болжээ. Гол гатлахдаа сурсанзангаараа усан дотор хэвтээд өгч. Ноос норж даагдахынаргагүй хүндэрсэн байна. Хүнд ачаандаа түүртэж, тамиртэнхээгээ барсан илжигний муу зан төдөлгүй засарчээ.Ухаангүй адгуус хүртэл муу зангаа засч чадаж байхад
    • ухаант хүн муу бүхнээсээ салж чадалгүй яахав.Илжигнээс дор байв гэж дээ.Хүмүүст байдаг түгээмэл төөрөгдлийн нэг нь өөрийнбурууг өөрөөсөө биш өрөөл бусдаас хайдаг гажиг юм.Өөрийн бурууг бусдад тохдог гаж зуршил чамайгчөдөрлөсөн хэвээр байгаа нөхцөлд чи алдаа дутагдлааухаарахгүй будилсаар, алдас эндэгдэлтэй зууралдсаарбайх болно. Чамтай таарч учирсан буруу зөрүү үйлдэлбүхэнд энд миний буруу юу байсан билээ гэж бодожэргэцүүлэн, олж онож тогтоо. Буруугаа ухаарч сэхээрсэнхүн ижил төрлийн алдааг дахин давтан мунгинадаггүйюм. Ер нь нэг бүдэрсэн довжоондоо дахин бүдрэхгүйбайх нь ухаалаг болгоомжтой хүний шинж. Бусдыгбуруутгаж өөрийгөө зөвтгөх гаж төөрөгдлөөс ангижирч,зөв бурууг байгаа үнэнээр нь ялгаж салгаж чаддагболчихвол өөрт нутагшсан нэг муу зангаа хаяж гээжчадсандаа баярла.Өөдгүй зангаас салахыг хичээ. Хорвоо дээр гурвантөрлийн өөдгүй хүмүүс бий гэж Ф.М.Достоевский хэлсэн.Өөдгүй чанараа аугаа их буянтай зүйл гэж итгэжүнэмшсэн гэнэн өөдгүйчүүд, өөдгүй явдалдаа ичиж,түүнийг ямар ч болов дуусгавар болгохыг эрмэлздэгөөдгүйчүүд, эцэст нь, ердөө өөдгүй буюу ясны өөдгүйхүмүүс. Өөдгүй явдлаасаа ичнэ гэдэг сайн хэрэг. Энэ ньөөдгүй явдлаасаа салах урьдач нөхцөл. Ичих булчирхайнь ажиллаж байгаа хүн эрт орой хэзээ ч болов өөдгүйзангаа өөрийн хүчээр дуусгавар болгож дөнгөхдөө
    • дөнгөнө. Өөдгүй чанараасаа салахад нь гэнэнөөдгүйчүүдэд туслах хэрэгтэй. Тэд сайн муугаа ч ялгажсалгах ухаангүй, цаасан дарцаг шиг хийсч явдаг юм. Эднар өөрийгөө ялж, өөдгүй чанараа таягдан хаяхсэтгэлийн тэнхээ нь сул хүмүүс. Тиймээс тэдэнд үглэхзагнах, үлгэрлэх дагуулах, учирлах ухааруулах бүхий лүйлдлийг ашиглах замаар гэнэн ойворгон занг ньзасахад тус дэм бол. Явдал учраараа ясны өөдгүй гэдэгнь танигдсан хүнээс хол байх нь өлзийтэй. "Хүнийхамгийн өөдгүй байдал бол өөрийгөө эзэмдэх болонухаарахаа больсон үе юм". Хүнийг хамгийн өөдгүйбайдалд архины халуун, уурын мунхаг, улайрсантэнэглэл аль аль нь ядаж цөхөх юмгүй хүргэж хорлоно.Энэ үедээ хэн боловч хүн төрхөө алдаж, адгуусны авирараншинтай болдог нь осолтой. Хамгийн өөдгүйбайдалд орчихгүй юм шүү гэж хүн бүр бодож хичээжявах хэрэгтэй.Хүмүүс эрүүл саруул ухаан бодлынхоо орон зайг уурцухалдалтаар дүүргэх нь олонтаа. Энэ нь хүнд шүглэсэнмуу муухайн үүр уурхай юм. "Уур бол түр зуурынсолиорол" учраас уурын мунхаг гэгээн сайхан явсанхүнийг ч агшин зуур гэмтэн буруутан болгон хувиргана.Уурласан хүнээс гэрэл цацарч, илч төөнөсөн сайхан үгсхэзээ ч гарахгүй. Уур уцаар хараал хэрүүлийн үрийгцацаж, хагарч бутрах, хагацаж салах үүд хаалгыгцэлийтэл нээж өгөхөөс өөр гавьяагүй. "Уур хилэнхэрцгий явдлын эх булаг" байдаг болохоор уурлажхилэгнэсэн хүнээс ямагт болгоомжилж, сонор соргог,
    • сортоо мэдрэмжтэй бай. Уураа дарж, ухаанаа тэлж явахнь залуу хүн чиний өсөж өндийх, өөдлөн дэвжихэд тулахтулгуур, түших хань чинь болно. "Уур хилэн бусадхүмүүст таатай биш ч гэсэн уурлаж байгаа хүндээ илүүхүндээр тусдаг" болохоор өөрийгөө зовоож, өөрийгөөтарчлаахын хэрэг ер нь байна уу? Уур биеийг зовооногэж бидний өвөг дээдэс сургамжлан захисаар ирсэн шүүдээ. Өөрийгөө ялж чаддаг хүн л уураа барьж, уураадарж, ухаанаараа уураа хазаарлан зогсоож чаддаг юм.Хүн өөрийгөө ялмагц бусдыг буруушаахаа тэр дорооболино.Худал хуурмаг бүхнээс хол зайдуу байцгаая. Худалхуурмагийн босоо ороолон чамайг ээрч хоргоогоодэхэлбэл түүнээс үтэр түргэн холдох замаа хай. Чухамхүүхудал хуурмаг л хүнийг байх ѐстой байр сууринаас ньхамгийн ихээр доош чангаадаг юм. Хуурамч зүйл бүхэнхэзээ ч бат бөх байдаггүй, савангийн хөөснөөс үүссэнхийн бөмбөлөг адил тэр дороо хага үсрэх тавилантай."Худал хуурмаг нь бүх муу муухай үйлдлүүд дотроосхамгийн илүү нуугдмал, бүхнээс хялбархан хийгддэгучраас л бид түүнийг хамгийн их бузар муухай зүйлхэмээн харааж зүхдэг юм" хэмээн их сэтгэгч хэлсэнбайна. Худал хуурмагийн хор хөнөөл харамсажхалаглаад барамгүй их. "Худал нь бие болоод сэтгэлдтөгсгөлгүй зовлон авчирдаг". Нэг худал нөгөөгөө тэр дорнь төрүүлнэ. Нэгэнт худал хэлчихсэн бол дахиадзайлшгүй худал хэлнэ. Улмаар худал хэлэхгүйгээрамьдарч чадахгүй болтлоо доош орно. Нэг худлыг нөгөө
    • худлаар дэмжиж, энэ нь эцэс төгсгөлгүй чөтгөрийнтойрогт эргэлдсээр, үнэн мөний ул мөр улам бүрбүдгэрч, худал хуурмагийн намаг балчигт гарах аргагүйшигдэхэд хүрнэ. "Хүн хэдийчинээ их ухаантай,боловсролтой байна, түүний худал хуурмаг өөрт ньболон бусдын хувьд төдийчинээ их хортой байдаг" ньгачлантай. Худалч хүн чин үнэнийг чин сэтгэлээсээяриад байхад нь ч хүмүүс түүнд огт итгэхгүй буюубайнга эргэлздэг болчих нь үнэхээр харамсмаар.Хүний сэтгэлд өөрөө өөрийгөө өдөөж төрүүлдэг бузармуухай нэг зүйл бий. Энэ бол хардалт юм. "Замбуулиндээр бидний сэтгэлийг ой гутам зургаар дүүргэдэгхардалтаас илүү гутамшигтай тийм зовлон байдаггүй".Хардалтын хар дон сэтгэлд шүглэвэл өөрийгөө үргэлжтамлан зүдрээхээс гадна өөрт хавьтсан бүхнээ тарчлаанзовооно. "Хардалт гэдэг бол юмаа алдахаас айж ягтаатулсан харамч амьтны тэчьяадал" гэж их сэтгэгч оножтодорхойлсон байна. Санаа муутай хүн савнаасаахальсан хартай байдаг. "Хардагчид шалтаг хэрэггүй. Тэдхардамтгай учраас огт шалтгаангүйгээр дандаахардацгааж байдаг". Өндөр боловсролтой, өргөнмэдлэгтэй, юм үзэж, нүд тайлсан хүн ч өрөвдөхсэтгэлгүй өчүүхэн хардагчид болчихдог нь ухаандбагтамгүй гайхмаар. Тийм болохоор хардалт гэдэг ньугаас ухаан муутай хүний сэтгэлд урган зовоодогухамсар дорой, уг муутын өвчин ажээ. Эгэл хүмүүсийнхардалт өөр хоорондын хэрүүл эвдрэлээс хол хэтрэхгүй,эрх мэдэлтний хардалт хотол олноор нь ч хэрэлдүүлж
    • эвдрэлцүүлнэ. Хардалтыг өшөө хорсол, өшөө хорслыгөшөө авалт сүүдэр эзнээ дагах адил шил шилээ даранмөшгинө. "Өшөө авалт нь нэр төртэй хүмүүсийн зүрхсэтгэлд багтдаггүй, хэр тааруухан хүмүүсийн өв хөрөнгөюм". Хардалт, өшөө хорсолдоо хүлэгдэн боолчлогдсонхэр тааруухан хүн болчихгүйг хүн бүр хичээх хэрэгтэй.Бусдын муу муухайг өөнтөглөн сонжиж элэглэн шоолоххэрэггүй. Харин муу муухайгаас салахад нь бололцооныхэрээр туслахыг хичээ. Энэ бол бусдын төлөө хийжбайгаа буянтай үйлс. "Ухаантай хүн бусдын муухайявдлыг хараад өөрийнхөө муу муухайгаас салдаг". Энэбол өөрийнхөө төлөө хийж байгаа буянтай үйлс. Муузүйл хийсэндээ харамсах нь сайн хэрэг. Энэ нь дахин муузүйл хийхгүй байх дархлааг өөртөө суулгаж байна гэсэнүг. Гэхдээ муу зүйл хийхгүй байх нь л бүр сайн хэрэг шүүдээ. "Муу юмыг их ч бай, бага ч бай хийх хэрэггүй" гэжмаш эрт хэлсэн нэг үг байдгийг санаж явцгаая.
    • Шунахай зан бол бүх муу муухайн үндэс2009 оны 10 сарын 08АНУ дахь Монгол Соѐлын Төвийн хүндэт гишүүнНацагийн Багабанди "Титэм үг" хэмээх үг сургаалиаДаяар Монгол сонины уншигчдад харамгүй хайрласаарбас чиг багагүй хугацаа өнгөрчээ. Титэм үг бол ялангуяахарьд байгаа монголчуудад зүрхний үг болон хүрдэг,тэдгээрийг хэвлэн авч үр хүүхдэдээ уншиж өгдөг гэр бүлч бидний мэдэхээр АНУ-д олон. Та бүхэнд удаахдугаарыг нь хүргэхдээ таатай байна. Ном болонхэвлэгдсэн гэдгийг нь ч бид танд өмнө дуулгасан байгаабилээ."Даяар Монгол" вэб сайтын эрхлэгчидҮүний урьд муу муухайгаас салах тухай ярьсан. Тэрсэдвээ цааш нь үргэлжлүүлье. "Шунахай зан бол бүх муумуухайн үндэс". Шунахай зан орчлонгийн хэчнээн чолон гайгүй сайн хүнийг гай таригч ороолон болгонхувиргав даа. Хомхой сэтгэл зам мөрөөрөө гэлдэрчявсан хэчнээн ч олон гэм зэмгүй хүний зам мөрийг ньалдуулж гэмтэн буруутан болгов доо.Шуналын дон шүглэсэн хүн ариун гэгээн бүхнээ хог дээрхаяж, буяндаа бузар хийн, бурхандаа нүгэл үйлдэгчболон төрөл арилжина. "Шунал гэдэг бол аюултайбөгөөд хүчтэй зүйл. Үүнээс болж олон хүн үхсэн. Олон чхүн бузарлагдсан, олон ч хүн араатан болж хувирсан.
    • Ялангуяа шунал атаатай хослохдоо хадыг хагалах хорыггаргадаг" хэмээн Монголын бичгийн их хүнсэрэмжлүүлэн захисан. Эд агуурс, идэж уух хомс болоодгачигдах мухардахдаа муу нүгэлт үйлсийг үйлдэж,зовлонт үр боловсорч, хомхой сувдаг зан хүнийгэзэмддэг тухай судар бичгүүдэд сургамжлансэрэмжлүүлсэн нь олон.Гачигдаж дутагдахын зовлон гаслам хэцүү. Хүн өөрөө лхичээл зүтгэл гаргаж чадвал үүрдийн биш, зуурдын энэзовлонг эр зориг, эрч хүчээрээ даван туулж, ард нь гарчдийлнэ. Хэдий чинээ гачигдаж, хэчнээн дутагдаж байвчшунахай зан, хомхой сэтгэлд оосорлуулахгүй байхыгхичээх нь хүнээрээ үлдэх сайхан боломж. Үргэлждутагдаж, байнга гачигдаж байсан зарим хүний азынтэнгэр гийж, уг зовлонгоо гэтлэнгүүт дахин иймзовлонгийн далайд үйгдэхгүй юм сан гэсэндээ ханажцадахаа мэдэхээ больж, ухаанд нь ухна ишиг үхнэ. Иймхүмүүсийг сайн хүн гэх аргагүй. Зарим нь азын тэнгэргийснийг бурхны хишиг хэмээн хүлээн авч, шуналынтулам болчихолгүй өөрт олдсоныгоо өргөн түмэнтэйгээхуваан хүртэж, хөнжлийнхөө хэрээр хөлөө жийж, ухаансууж, улам дэвжинэ.Ийм хүмүүсийг сайн хүн гэхээс аргагүй. Уургандаацадаагүй хурга төлгөндөө майлна гэж малчин удамтөвөг дээдсийн хэлж ярьж ирсэн онч үг зүгээр ч нэг данганц хурга, төлөгний майлааны тухай хэллэг биш, өлөнзэлмүүн, дутуу гуцуу байсан хүнд хомхой сувдгийн нянхалдварлаж улмаар нүд ханаж, сэтгэл цаддаггүй болдог
    • тухай давхар гүн утгат ардын сургаал билээ. "Хомхойсэтгэл бол том хорлон. Хомхой сэтгэлтэй хүн шударга,зарчимч, эр зоригтой ч байдаггүй, өөрийн үүрэгтүнэнчээр хандаж чаддаггүй. Бага наснаасаа сэтгэлхарамгүй амьдарч сурах хэрэгтэй" гэж нэрт сурганхүмүүжүүлэгч хэлсэн байна.Хон хэрээнд ойр байсан хун галууны зан эвдэрнэ гэх үгбий. Шунахай хүний ойр байгаа сувдаг сэтгэлгүй байсанхүн ч шуналын дэвд идэгдэн, сувдгийн бузартхорлогдож, зан нь эвдэрч замаа алдах осолтой. Ханажцадахаа мэдэхгүй, хахаж цацах нь холгүй сувдаг хүн холойрынхондоо хорт нөлөөг цацна. Энэ нөхөр идэжзавшиж болоод байхад би юунд дутахав гэдэг хороннөлөө мөр, суудал зэрэгцэн сууж босч байгаа хүндхүссэн хүсээгүй тусна. Шунаж хорхойссон нэгнийх ньамьдрал суга дээшилж, шударга шулуун нөгөөгийнх ньамьдрал шувт доошлоод байвал шударга ѐсны тухайяриа хаданд хашгирсан цуурай төдий хоосон. Шуналтсэтгэлээс болж шударга ѐс алдагдана. Шунал болшударга ѐсны дайсан билээ. Шунахай сэтгэлийн хорсалхиар тархан халдварлах муу зүгийн, муу чанарын,муу нөлөөтэй.Шунахай, хомхой занг хязгаарлаж хазаарлаж байхгүйбол амьдралын тань цаашдын замнал эндэгдлээр эхэлж,эмгэнэлээр дуусна. "Агуу их эмгэнэл нь ямагтхязгаарлагдашгүй хомхой сэтгэлийн үр дүн байдаг". Энэбол суут хүний хэлсэн сургамж үг. Шунахай сэтгэлт хүнөөрөө өөртөө дайсагнана. Хүнд өөрөөс нь илүү муу
    • дайсан байхгүй. Яагаад гэвэл түүний бараг бүх гайзовлон, бүх аюул занал гагцхүү өөрийнх нь хэтэрсэншунахайрлаас үүсэн гарч хүзүүгээр нь оосорлоно.Шунахай зан цусанд нь халдварласан бол хүн барагтайөөрийгөө татан авч дийлдэггүй. Нүхнийхээ гүн рүүшургах мэрэгч шиг улам цааш зүтгэнэ. Цус сорсон хачигшиг улам бүр наалдан, улам томорсоор хувалз болонбэлхийнэ. Шунахайрал хэтэрвэл бирд мэт тарчлана."Дуусахгүй шуналдаа хөтлүүлсэн бирд дундрахгүй тэрзовлонгоосоо гадна үүрдийн өлсгөлөн, ангах, айх, ядрахүлэмж барагдашгүй шаналал эдэлнэ. Тогоон чинээгэдэстэй ч гэсэн тоос ч орохгүй нарийн хоолойтой, идэшуушны үртэс олсон ч идэж, залгиж чадахгүй зовно" гэжшунал нь хэтрэн бирд мэт бологсдыг шууд үгээр дүрслэнбурхны номонд өгүүлжээ. Шуналын бузартхорлогдогсод идэж цусалж ханахгүй ховдог, бусдадүзүүлэх хорт нөлөө нь хэмжих аргагүй их. Зүйрлэнхэлбэл, шунахай сувдаг сэтгэлтний хор нь могойтойадил, ховдог нь чонотой адил. Шуналын бузар биехийгээд сэтгэлд чинь халдварлан шингэчихвий гэжзалуу хүн бүр болгоомжлон сэргийлж байх учиртай.Мөнгөнд дургүй хүн энэ хорвоод байхгүй байлгүй.Мөнгөөр бүх асуудлыг шийдэх боломжгүй ч мөнгө олонзүйлийг шийдэхэд тусална. Мөнгө ямар ч хүнийгнөлөөтэй, хүчтэй байр суурьтай, эрх чөлөөтэй болгоно.Санхүүгийн тусгаар тогтнолгүй хүн ямагт хэн нэгнээсхараат байхад хүрнэ. Мөнгө хүнд эрх чөлөөг авчирна.Гэхдээ мөнгөний төлөө нүдээ ухаад өгөх нь холгүй
    • сувдаглах нь байж боломгүй үйлдэл. "Мөнгөний шуналхэрэв ханахгүй бол улам бүр гаардаг. Яагаад гэвэл,хүсэл хэдий чинээ их болно, төдий чинээ их хэрэгцээгтөрүүлдэг" гэж эртний нэгэн гүн ухаантан айлджээ. Нэнэрт хэлэгдсэн үг боловч өнөө цагийг тольдон харжбайгаа мэт. Мөнгөний шуналыг хазаарлан тогтоожбайхгүй бол улам гаарч, эцэс мухар нь эс харагдаххолын холд аваачдаг ажээ. Шуналын зам төсөөлөхийнаргагүй хүнд хүчир, хатуу ширүүн, муу заяанд хөтлөнхүргэнэ. Шуналын үндсийг дахин бүү усал. Үндэс ньхатаж байж шунал дарагдана.Мөнгөөр бүхнийг бүтээж, мөнгөөр бүгдийг худалдан авчболно гэж үздэг, боддог, хийхийг эрмэлздэг хүн мэр сэрбий. "Мөнгөөр бүхнийг хийж болно гэж үздэг хүмүүсөөрсдөө мөнгөний төлөө бүхнийг хийж чадна". Бүхнийгхийж чадна гэдэг дотор хуурах мэхлэх, худал ярих,хулхидах хулгайлах, худалдах худалдагдах, урвахшарвах, идэх цөлмөх, хахуульдах авилгадах, тонохдээрэмдэх, алах талах бүгд багтана гэж төсөөлөхөөр нүдхаранхуйлж, дотор арзайм. Мөнгөний төлөө бүхнийгхийнэ гэдэг арай дэндүү аюултай бөгөөд увайгүй. Иймхүмүүсийн буруу үйлдэл, муу заяаны дааж давшгүйзовлонд хүргэх гэм нүглийн хүч өдөр бүр, цаг тутам өсөннэмэгдсээр байх нь харамсаж халагламаар.Эрх мэдлийг шуналын хүүдий болгон ашиглагч хамгаасхортой, бүхнээс аюултай. Алба тушаал, эрх мэдэлдшунан дурлагч эд хөрөнгө, мөнгө төгрөгт яг ижил шунансувдаглана. Ёс бусаар эрх мэдэл олсон бол ѐс бусаар
    • сандал суудлаа ашиглах нь эргэлзээгүй. Өгөө аваанызарчмаар тушаал ахисан хүн өгөө авааны зарчмаар эрхмэдлээ ашиглана. Эрх мэдэл дагасан шунал хуурайөвсөнд ассан талын түймэр мэт замдаа тохиолдсонбүхнийг хуйхлан цөлмөнө. Эрх мэдэлтэн болгоншуналтан биш. Эрх мэдлийг их ч бага ч хэмжээгээршунахайн сэдэлтээр ашиглах нь буруу зүгийн, бузарүйлдэл. Эрх мэдлээ шунахай сэтгэлийнхээ зэвсэг болгонашиглагч бусдаас осолтой, хамгаас хөнөөлтэй. Эрхмэдэл дагасан шуналын тахал нэн аймшигтай. Нийтэдтун хурдтай тархахын хамт нийгмийг тэр аяар ньхоослон цөлмөж ч мэднэ. Шунахайчууд эрх мэдлийг эдбаялаг, хөрөнгө мөнгө болгон хувиргах ид шидэтүйлдвэрлэлээ тасралтгүй эрхэлж, олз ашгаа сувдаглансорж сууна.Тийм болохоор л тэд язартлаа таргалан хагартлаабаяжин жаргалдаа ташуурч, хүн ард нь өлөн зэлмүүн,ядуу тарчиг зовлондоо талхигдана. Энэ бол байгалийнгамшгаас илүү хор хөнөөлтэй нийгмийн гамшиг.Зөвийг дагаж, буруугаас зайлж, зөвхөн сайныг дадалболгож явах нь залуу хүний хичээн эрмэлзэх, хүсчтэмүүлэх зөв зам мөр билээ. Бусдаас авах завшихадшунах биш, бусдад өгч туслах өгөөмөр сэтгэлтэн бай.Авах өгөхийн тухайд хүүхэд залуусын сэтгэл зүрх эрүүлсаруул хөрсөнд цэв цэврээр цэцэглэх учиртай. Өөртилүүдсэн зүйлээ бусдад өгч байгаа хүн өглөгийн эзнийсэтгэлтэн биш, зөвхөн өөртөө хэрэгтэй зүйлээсээ өгчбайгаа хүн жинхэнэ өглөгч байдаг юм. "Бусад хүмүүсийн
    • эд баялагт атаархахын хэрэггүй. Тэд түүнийг биднийхалаастай дүйцэхээргүй их үнээр олж авсан. Өөрөөрхэлбэл, түүний төлөө амар тайван байдлаа, эрүүлмэндээ, нэр төрөө, хүн чанараа бүгдийг золиослосонхэрэг". Шударгаар олсон хоол амттай. Шуналаарбаяждаггүй, сувдгаар таргалдаггүй. Шунал ихэдвэлшулам болно гэж сургамжлан захисан өвөг дээдсийнсургаал захиасыг ухан ойлгож, ѐсчлон дагая.
    • Гомдлыг уураар тайтгаруулдаггүй, галыг тосоорунтраадаггүй2009 оны 10 сарын 28Гомдол бол сэтгэлд шивсэн өргөс билээ. Зүрхэнд шивсэнөргөс ч гэж хэлж болно. Гарт орсон өргөс тэрхэн хэсэгтээтээртэй байдаг бол сэтгэл зүрхэнд шивсэн өргөс бүх биеднэн зовиуртай. Гарт орсон өргөс гарын дор, ядаж төдөхюмгүй түүнийг амархан сугалаад авчихна. Сэтгэл зүрхэндшивсэн өргөс гараас хол, сугалан хаях тийм ч амаргүй.Гэхдээ зүрхний өргөс огт авагддаггүй зүйл биш."Зүрхний өргөсийг сайн нөхрийн гар л авч чадна". Гомдололон янз. Хөнгөн гомдлоос голдоо ортол гомдох хүртэлгомдлын гашуун мөр сэтгэл зүрхэн дундуур гуниг тээн,гонсойлгон зурайна. Хөнгөн гомдлыг тайлах ч амар,мартах ч амар. Голдоо ортол гомдон хөрж хатсансэтгэлийг гэсгээн дэвтээх үнэхээр хэцүү. Хамгийн ойрынхүмүүстээ харамсмаар муухай үг бүү хэл. Сэтгэл зүрхээрээчамайг гэж явдаг хүнд сэтгэлд нь сэв суухаар сэрэмжгүйүг битгий хэл. Салшгүй сайн нөхөддөө марташгүй муухайүгийг бүү дуулга. Чамд найдаж, чамд итгэж, хорвоо дээрххосгүй хүмүүсийн нэг гэж чамайг дээдэлж ирсэн хүмүүстээхор хүргэж, хорсол дагуулах хорт муу үйл бүү үйлд.Итгэсэн нөхөр нь инээсэн дайсан болох шиг муухай юм энэхорвоод үгүй. Эдгээр мэт үг, үйлээр гомдоох аваас тос шигсэтгэл нь царцаж, сүү шиг сэтгэл нь ээдэж, голдоо ортол чгомдож мэднэ. Ар араасаа цувсан аймшигт гомдлоор аль чхүнийг бүү залхаа. Ганц ганцхан дусал нэмсээр ган
    • торхноос хальдагийн адил бага багаар, ар араас ньцувуулан гомдоовол баяр жаргалаар дүүрэн байсансэтгэлийн ган торхонд гомдлын мөс хуралдан зузаарсааралдрайхан сэтгэл алдарч, баяр жаргал нь багтажшингэхээ болин асгарч, нүдний аяганаасаа мэлмэрэхнулимс адил халин садран урсаж, гомдол гунигийн хүйтэнмөс сэтгэлдээ тээж явах болно. Гомдол гунигийн мөсхүйтэн бөгөөд хатуу, хүнд бөгөөд дарамттай, дааж явахадхэцүү.Хайлдаггүй мөс байдаггүй гэх боловч, хэт хөрж хөрзийсэнсэтгэлийн мөсийг гэсгээн уяраах туйлаас хүнд. Сэтгэлдхургасан гомдлын жаврыг сэтгэл зүрхний дуудлагатайнамуун аядуу үг л хөөн зайлуулах увидастай. Хэн нэгнийггомдоосон бол гомдол гунигийг нь заавал тайлж бай. Энэбол өөрийгөө хүндэтгэдэг журамт хүний үүрэг. "Аарсаархан гэмийн үрийг алсдаа цайрах юм шиг битгий бод".Сэтгэлдээ битүүхэн гомдол тээж явахын хэрэгцээ үгүй.Юунд гомдсон, яагаад гомдсоноо далдлан нуух биш, илхэлж гомдлоо тайлж, сэтгэлээ амраа. Гомдлыг уур уцаардагах нь хөллөсөн шар үхрийн араас тэрэг дагах лугаа.Гомдсон сэтгэлийн учир шалтгааныг ургуулан бодохтусам уур уцаар улам бүр дүрэлзэнэ. Уур уцаарааргомдлыг тайлна гэж санахын ч хэрэггүй. Уур, биеийгзовоохоос өөр гавьяагүй. Сэтгэлд хургасан уурлахбухимдах харанхуй орон зайд учрыг олж хужрыг тунгаахухаан тэвчээрийн гэрэлт нарыг авчирч байрлуул. Уурыг,уураар ялахгүй, уурыг ухаан тэвчээр хоѐр л ялж дийлжчадна. Хэн нэгнийг гомдоосон бол уучлал гуйж сур.
    • Уучлал гуйна гэдэг түүний өмнө гэм буруутай гэдгээухаарч байгаагийн шинж тэмдэг төдийгүй боловсонсоѐлтой хүний зайлшгүй хийх ѐстой эелдэг үйлдэл,гомдлыг тайлах хамгийн дөт зам билээ. Өрөөл бусдадгомдож өөрийгөө зовоож байснаас өөрөө өөртөө гомдожсур. Өөрийн гомдлыг тайлах нь өөрөөс чинь хамаарахсанаан зоргын хэрэг. Өөртөө гомдож байгаа хүн ууруцаарын хүлээсэнд баригддаггүй.Өөрөө өөртөө гомдож байгаа хүнд уур уцаарын орондуужуу сэтгэл, уучлах зөн мэдрэмж төрдөг юм.Хүн хийх гэсэн ажил нь бүтэхгүй, хүрэх гэсэн санаандаахүрч чадахгүй нь хэмээн эмзэглэж, уурлан бухимдажэхэлдэг. Уурлаж бухимдсанаар урдах ажил нь бүтчихнэгэж үгүй. Ултай суурьтай уужуу тавиу бодож, ухаан зарж,аргыг нь олж байж хийх гэснээ хийж, хүрэх гэсэндээойртоно. Хүнийг цэвэр бус дотоод сэтгэл нь хамгийн ихээрзовооно. Хэрэв өөрийгөө барьж, өөрийгөө дарж байхгүйбол уур уцаар, атаа жөтөөнд баригдан, сэтгэлийн гэмүүдбий болж чамайг зовооно. Улмаар тэвчих аргагүй олдмолсэтгэлийн гэмүүд дор дороосоо ундарсаар, дээр дээрээовоорсоор байх болно. Сэтгэлийн гэмүүд дотроос адгийнхнь атаа жөтөө билээ. "Атаархагчид яагаад дандаа ямарнэг зүйлд гоморхож байдаг вэ? Яагаад гэвэл тэднийгөөрсдийнх нь бүтэмжгүй хэрэг төдийгүй, бусдын амжилт чшаналгадаг" юм. Атаархагчид ямагт гуниг гоморхол тээжявна. Яагаад гэвэл өөрт тохиолдсон золгүй явдалд гунижгоморхохын зэрэгцээ, өрөөл бусдад аз тохиоход мөн л энэзовлонгоо
    • эдэлж сууна. Атаархал нь баяр цэнгэлийг мэддэггүйдотоод сэтгэлийн гажиг. "Атаархлаас өөр ямар ч гажигхүмүүсийн сайн сайхан байдлыг тийнхүү хорлодоггүй,атаархлын халдвар авсан хүмүүс өөрсдийгөө гутраагаадзогсохгүй, бусдын баяр баясгаланг ч харлуулдаг".Гомдлыг цаг цагт нь тайлалгүй удаан хадгалвал буцалжбайсан гомдол өшөө хорсол болон дэврэнэ. Өшөө хорсолтээж явах нь өөрт ядаргаатай, өрөөлд хорлонтой. Өшөөхорсол хэмээх сэтгэлийн гэм даамжирвал үзэн ядалтболон хувирч болзошгүй. Ийм байдалд хүрвэл бусдыгзанал зүхлээр далайлгах төдийгүй өөртөө хар зовлонгдаллан дуудах болно. Үзэн ядалтын уур хилэн цээжиндээтээж яваа хүний ухаан бодолд өшөө хорслоо тайлахзовлонт үр боловсорч цаг үргэлж тамлан тарчлаана.Үнэнийг сонсох дургүйчүүд үнэнийг хэлсэн хүнийг үзэняддаг. Энэ бол адгийн үзэн ядалт.Үнэнд дургүй хүмүүс дөрвөлжин нүхэнд гурвалжин модтааруулах гэж зүтгэн муйхарлана. Үнэнийг сонсох ньтэдний хувьд тэнгэр ниргэж, газар цөмрөхтэй адил. Үзэнядалт сулхан хүмүүсийн уур хилэн боловч, атгаг санаагагуулж байдгаараа аюултай. Бусдыг үзэн ядаж өөрийгөөтарчлаах хэрэг байхгүй. "Үзэн ядалт бол хамгийн хүнд,хамгийн дур гутам гинж бөгөөд түүгээр нэг хүн өөрийгөөнөгөөтэй холбож болдог, харин түүний төгсгөлүүд ньхорсол болон айдаст нэвчсэн байдаг" гэж нэгэн зохиолчбичсэн байна. Хэн нэгнийг үзэн ядсанаар чамд яасан чсайн зүйл авч ирэхгүй. Үзэн ядах, өшин хорсох хорт
    • сэтгэлээ татаж авахгүй бол өшөө авах аймшигт алхамдтүлхэж мэднэ. Хүн үйлдсэн үйлийнхээ хэр таарсан үрдагаварыг л амсдаг болохоор муу үйл үйлдээд сайн үрдагавар хүртэнэ гэж гэнэн царайлж горьдохын хэрэггүй.Газар дорх үндсийг гараар тасалж болдоггүй шиг чинийдотор хуримтлагдсан сэтгэлийн гэмийн үндсийг хэн нэгэнтааж мэдээд, таслаад өгчихөж чадахгүй.Сэтгэлдээ хорлонт гэмийг үүсгэж хэрэггүй, үүссэн болхадгалж хэрэггүй, хадгалахгүй байхын тулд өөрөө тэрбүгдийг гарган хаяж, сэтгэл юүгээ хог новшноос цэвэрлэххэрэгтэй. Гомдож уурлах нь угаасаа хүний сайн мэдрэмжбиш. Гомдолдоо шатаж, уурандаа дүрэлзэж яваа хүнөөрийгөө түлж хуйхлахгүй ч гомдож уурласан хүнээтүймэрдэн хуйхлах нь холгүй явна. Хүсч байсан хүсэл ньбиелэхгүй, хүлээж байсан үр дүнгээ үзэхгүй бол хүмүүсхэн нэгэнд гомдоно. Гомдол нь уур хилэн, зэвүүцэл болондүрэлзэж ч мэднэ. Олон хүн зэрэг зэрэг уурлах нь оволзондавалгаалах үерийн уснаас өөрцгүй. "Үзэн ядалтзэвүүцэлтэй хослохоороо ямар ч дөнгийг сэгсэрч чадаххүчийг олдог" гэж нэгэн гүн ухаантан хэлсэн байна. Хүнхэлээрээ мал хөлөөрөө гэдэг. Гомдож зэвүүцсэн сэтгэлийгтайлах хамгийн сайн арга нь гомдсон, гомдоосон хоѐруулзан учирч, сэтгэлээ нээн ярилцаж, хэл амаа олох явдалбилээ. Эмээлийн бүүрэг шиг хоѐр тийшээ харсан хүмүүсэгцэлж урд, урдаасаа харах төвөгтэй ч хүсэл эрмэлзэл,найдвар итгэл байх аваас болохгүй бүтэхгүй зүйл үгүй.Өнгөрсөн муу явдлыг хойш тавьж, өрнөх сайн ирээдүйн
    • тухай ярилцах сэтгэлийн хат, итгэлийн жигүүр ямагтхадгалагдан үлдэх учиртай.Түмний хэргийг түрүүнд нь бодон, төрсөн биеэ дараа ньбодож, уур хилэн, үзэн ядалтын гал дээр зэвүүцлийн тоснэмж хавь ойроо хаман түймэрдэх харалган бодлоо эгнэгторхи. Буруу, зөвийгямагт ялгаж зааглаж болдог юм. Мууг мартан сайныгсанаж, удаан тунгаан, уужим сэтгэж, зөвшин ярилцаж,зөвийг ол. Гомдлыг уураар тайтгаруулдаггүй, галыгтосоор унтраадаггүй ээ. Хүмүүжил хүнийг бүтээдэг2009 оны 11 сарын 10Хүний хорвоод амьдарч, хүж дэлхийгээр хөндлөн гулдгазар тамгалан алхахын тулд хүнд хоѐр хөл заяасан. Энэбол тэнгэр бурханы хайрласан хишиг. Эрхтэн бүтэнтөрүүлсэн эцэг, эхийн ач. Хүний хорвоог туулах нэгэннасанд хоѐр хөлнөөс дутуугүй хэрэгцээтэй өөр хоѐр зүйлбий. Нэг нь, хүний дайтай амьдрахад сайн боловсролшаардагдана. Нөгөөх нь, хүн шиг хүн байхад сайнхүмүүжил хэрэгтэй. Боловсрол, хүмүүжил хоѐрыг тэнгэрбурхан хайрладаггүй. Тэдгээрийг хүн өөрийгөө хүчлэндайчилж, хичээн зүтгэж байж олж авна. Мэдээж, эцэг эхтусална.Нэгэн гүн ухаантан "Хүн төрдөг юм биш ээ. Буй болдогюм. Миний бүх амьдрал, ний нуугүй хэлэх юм бол, ердөөл төгсгөл хязгааргүй хүмүүжих үйл явц юм" гэж хэлжээ.
    • Хүн төгсгөл хязгааргүй хүмүүжих үйл явцдаа хүн болжтөлөвшдөг байна. Хүүхдийг зэрлэг араатан хүмүүжүүлж,дөрвөөс дээш жил болбол хүн дүрстэй амьтан болжхувирна. Ийм хүн дүрстэй амьтан буюу Мауглийн тухайуран зохиол, хүүхдийн кино бишгүй бий. Хүнийг амьтанболгон хувиргаж чаддаг энэхүү ид шидтэн нь хүмүүжилбилээ. "Хүмүүжил бол аугаа их үйл хэрэг. Түүгээр хүнийхувь тавилан шийдэгддэг". Монголчууд хүн болохбагаасаа, хүлэг болох унаганаасаа гэж ярьдаг нь туйлынгүн учир утгатай үг."Хүний хүмүүжил түүний төрсөн цагаас эхэлдэг. Нялххүүхэд хэдийгээр ярихгүй, сонсохгүй байдаг ч гэсэн, альхэдийнээ суралцаж эхэлдэг. Туршлага сургалтаас өмнөбуй болдог" гэж нэрт сэтгэгч хэлсэн байна. Хүүхдийнхүмүүжилд хамгийн гол хүмүүс бол эцэг, эх. Бүх аав, ээжхүүхдээ шилдэг сайн хүн болоосой гэж хүсдэг, үүнийтөлөө чадах бүхнээ зориулдаг. Эцэг эхчүүд үр хүүхдээхүмүүжүүлэхдээ айлгах, дураар нь тавих хоѐр туйлыгсонгож ашиглах нь элбэг. Хүүхдийг айлгаж хүмүүжүүлнэгэдэг нь сайн арга ерөөс биш.Хүүхдүүдийг айлгах замаар тэдэнд зөвхөн жигшүүрт муучанар, бялангач зан, хулчгар шинж, эрх тушаалхөөцөлдөмтгий байдлыг төлөвшүүлнэ. "Номхотгох,дарангуйлах, хүчирхийлэх замаар олдсон бүхэн хэврэгхуурамч бөгөөд найдваргүй байдаг". Хүүхдийг хэт ихэрхлүүлж, эрх дураар нь байлгаад байвал хосгүй сайнхүн болчих юм шиг төөрөгдөл зарим эцэг, эхэд бий. Энэбас зөв арга биш. "Хэрэв хүүхдүүдэд юу хүссэнээ
    • хийхийг, дээр нь ямар нэг гайхамшигийг мөрөөдөн тэнэгзүйл үйлдэх бололцоо олгох юм бол бид хүмүүжлийнхамгийн муу аргыг хэрэглэж байгаа хэрэг бөгөөд улмаартэдэнд аливаа муу бүхний эх сурвалж болох тэвчээргүй,биеэ тоосон, цор цор хийх муухай зуршлыг буйболгодог" хэмээн аугаа их Г.Гегель хэлсэн байна.Эцэг, эхчүүд өөрсдийн амьдралын туршлага, үг хэл, үйлхөдлөлөөрөө үр хүүхэддээ хүмүүжлийн тулгын чулууг ньтулж өгнө. Хамгийн чухал хүмүүжлийг хүн өөрөө олжавна. Хүмүүжлийн эд эсийг бүрдүүлэгч нь багш сурганхүмүүжүүлэгчид, үерхдэг найз нөхөд, амьдардаг орчин,тоглодог тоглоом, үздэг кино, уншдаг ном. Ажилхөдөлмөрийн амтыг мэдэрч байж ажилсаг, хөдөлмөрчзан чанар төлөвшинө. Сайн хүмүүжилтэй болох нь сайнболовсролтой болохын адил хүүхэд залуусын эрхэм дээдэрмэлзэл, эгнэшгүй хүсэл мөрөөдөл нь байх учиртай.Сайн хүмүүжилтэй байж л сайн сайхан амьдралыгцогцлооно.Хүмүүжлийн доголдолтой хүний амьдрал нь чдоголдолтой, ажил үйлс нь ч доголдолтой. "Хүмүүжилхүнийг өөрийг нь бүтээдэг" юм. Сайн хүмүүжилтэй хүнмэдээж сайн хүн. Сайн хүмүүжил хүнийг хальтрахад ньтулж, хазайхад нь түшиж, өндийхөд нь тусалж, өөд ньтатна. Түүгээр зогсохгүй "сайн хүмүүжил нь хүнийг муухүмүүжилтэй хүмүүсээс маш найдвартай хамгаална".Үг яриа бол хүмүүжлийн асар хүчтэй зэвсэг мөн. Гэхдээсайн зүйлд үгээр хөтлөхөөс үлгэрлэж дагуулах нь илүүүр дүнтэй. Сурган хүмүүжүүлэгч А.С.Макаренко хүүхэд
    • хүмүүжүүлэх үйлстээ үгийн ур чадварыг үлгэрлэнүзүүлэх аргатай гайхалтай хослуулж чаддаг байсан гэнэ.Тэрээр "хэцүү хүүхдүүдтэй" ажилладаг байв. Хүүхдүүдсургуульд сурахын зэрэгцээ өөрсдийн хэрэгцээний төмсногоо, жимс, жимсгэнээ тарьж, арчилж ургуулан хураажавна.Сургалтыг хөдөлмөртэй хослуулсан нь харж хандаххүнгүй, орон гэргүй орхигдсон хүүхдүүдэд боловсрололгохын зэрэгцээ хөдөлмөрийн хүмүүжилтөлөвшүүлэхэд онцгой хэрэгтэй ажил байжээ. Нэг удаахэдэн хүүхэд алим боловсрох яагаа ч үгүй, түүхийгээрбайхад нь нэлээдийг зулгааж авч байгаад хүмүүжүүлэгчбагшдаа баригджээ. Буруу хэрэг хийсэн хүүхдүүдийгА.С.Макаренко дуудаж ухаарлын номлол сургамжааайлддаг нь энэ сургуульд ѐс юм шиг тогтсон заншил.А.С.Макаренко дээр дуудагдана гэдэг хүүхдүүдийн хувьдхамгийн хүсэшгүй зүйлийн нэг. Хэрэг тарьсан хүүхдүүдхэзээ дуудах бол гээд түгшээд хүлээгээд байж. Их удаанайж түгшин хүлээсэн боловч дуудсангүй.Намар боллоо. Хүүхдүүд ургацаа хураалаа. Ургацхураасны дараа ургацын баяр хийж хүн бүрт ургацындээжээсээ өгдөг уламжлалтай, хүүхдүүдийн хүсэнхүлээдэг өдөр. Өдрийн хоолон дээр хүүхэд бүрийн өмнөөөрсдийн нь хувь болох амтат жимс таваглан тавьсанбайлаа. Нөгөө хэргийн эздийн өмнөх таваг хов хоосон.Бидэнд яагаад жимс байхгүй байна гээд дор бүрнээшуугилдан гомдоллов.
    • Яг тэр үед нь А.С.Макаренко орж ирлээ. Та нарт яагааджимс байхгүй байна гэв үү? Та нар өөрсдийнхөөжимсийг аль эрт хураачихсан шүү дээ гэж тэр нухацтайнь аргагүй хэллээ. Бидний ичсэн, зовсон гэдэг туйлгүй.Түүнээс хойш бид тийм буруу хэрэг дахин хийгээгүй ээ.Манай сургуульд ч ийм явдал давтагдаагүй гэжнөгөөдүүлийн нэг нь хожмоо их нэр хүндтэй хүн болооддурсамжиндаа өгүүлсэн байна.Миний нэг унгар найз "Тоглоомоор дамжуулан хүүхдэдтехникийн сэтгэлгээ төлөвшүүлэх нь" сэдвээр эрдмийнзэрэг хамгаалж билээ. Бид тухайн үедээ ямар дэмийсэдэв сонгоо вэ гэж шүүмжлэх аястай байснаа бүтээлийгнь уншаад хэчнээн чухал сэдэв болохыг нь хагас хугасойлгосон. Тоглоомоор хүүхдийн авьяасыг нээж болно.Тоглоомоор дамжуулан хүүхдэд танин мэдэхүйн зөндөөзүйлийг таниулж мэдүүлнэ. Тоглоомоор хүүхдийн занавирын төлөвшилтийг залж чиглүүлэх боломжтой. Хүнөөдтэй хүмүүжихийн чухал үндэс нь түүний зан авирынтөлөвшилт. Тоглоом хүүхдийн хүмүүжилд маш чухалнөлөөтэй. "Хүүхдийн тоглоомонд асар гүнзгий утга бий"гэж их зохиолч Ф.Шиллер хэлсэн нь зүгээр ч нэг үг биш.Хүүхэд аливаа юмыг сайн талаас нь хардаг, ямагт гэрэлгэгээтэй талыг нь эрж хайдаг сайхныг мэдрэхмэдрэмжтэй, сайн сайхан руу тэмүүлэх тэмүүлэлтэйболгон хүмүүжүүлэхэд онцгой анхаармаар. "Сайханмэдрэмж бүхий хүмүүжилгүйгээр өв тэгш хүнийг өсгөнбойжуулж болохгүй".
    • Эх нь хүүхдийнхээ биеийг төрүүлэхээс ухааныг ньтөрүүлдэггүй гэдэг. "Хэнээс төрсөн нь бус, хэнтэйнийлдэг нь л хүний жинхэнэ мөн чанарыг тодорхойлно"гэх үг бий. Найз нөхдөөр нь чи чухам хэн бэ гэдгийгжишиж дүгнэдэг нь аль ч үндэстний нийтлэг үнэлэмж.Муу хүн сайнтай нөхөрлөвч төдийлөн сайжирдаггүй.Гэтэл шилдэг сайн нь муутай нийлбэл дорхноо адгийннэгэн болдог гэнэ. Хортой будаа ганцханыг үйхэд л хоолчинь бүхлээрээ хор болдог шиг хүн нэг л буруу зүйлдоролцоод эхэлбэл хүмүүжил нь бүхэлдээ хорлогдожболохыг мэд. "Зан суртахуун засрахаасаа эвдрэх ньамархан" байдгийг залуу хүн бүр мэдэж байх учиртай.Хүүхэд залуусыг зөвхөн муу занд сургахгүй байхадхүмүүжил хэрэгтэй төдийгүй бас тэднийг сайн талаарөөрчлөхөд хүмүүжил зайлшгүй шаардлагатай."Хүмүүсийг өөрчлөхийн тулд тэднийг хайрлах хэрэгтэй.Түүнд үзүүлэх нөлөө нь тэдэнд зориулсан хайрхаламжаас шууд хамааралтай байдаг". Тэгээд чхүмүүжлийн гол үүрэг нь хүнийг ямар ч нөхцөлд хүнбайхаар бэлтгэх явдал юм.Хэчнээн хүнд сорилт шалгалт, бэрхшээл хүндрэлучирлаа ч гэсэн хүнээрээ үлдэж чадах хүн байх нь залууста нарын амьдралдаа мөрдөх зарчим болох ѐстой."Хүмүүс бол сайн арчилж тордохгүй бол олигтойургадаггүй ургамал юм" гэж хэлсэн ухаантны зүйрлэлбий. Ер нь муу хүмүүжилтэй хүнийг дахинхүмүүжүүлэхээс хэцүү зүйл гэж үгүй. Буруу өсгөсөнхүүхэд бухын хүзүүнээс хатуу гэж манай өвөг дээдэстунчиг зөв онож хэлсэн байна. Гэхдээ буруу өсгөсөн, муу
    • хүмүүжилтэй хүн бүрийг бүрмөсөн алдагдаж гүйцсэн,тэд тэхийн эвэр тэнгэрт тулж, тэмээний сүүл газар хүрэхүед л засрах байхдаа гэж үзэж зөнд нь хаяж болохгүй.Тэдэнд хүн ѐсоор хандаж, тусалж дэмжих хэрэгтэй. Хүнөөрөө хичээж, өөрийгөө ялан дийлэх сэтгэлийнтэнхээгээ хураан хуримтлуулж чадах юм бол ямар ч муузан авир, муу хүмүүжлийг засч залруулж болно. Мэдээжхэрэг тодорхой цаг хугацаа шаардагдана. Шарсанжоомыг хэвийн хоол гэж идэж дасах хүртэл хугацаахэрэгтэй байдгийн адил юм. Хүн буруу дадлаас салж,зөв дадалтай болсноор өөрийгөө болон бусдыг зовоохооболино.Хүнийг хүмүүжүүлэхэд гардаг том, жижиг алдаа зөндөөбий. "Хүмүүжүүлэхэд гардаг хамгийн том алдаа болзалуу хүнийг бие даан сэтгэхэд сургадаггүй явдал".Хүүхэд бүрт өөрийн гэсэн харах, бодох, мэдрэх чадварбий. Түүнийг нь томчуул өөрсдийнхөө чадвараар солихгэж оролдох шиг мулгуу явдал байхгүй гэдэг.Ямар ч үед, ямар ч асуудлаар алтан боломжууд хүүхэд,залуус та нарыг хүлээж байдаг гэдэгт итгээрэй. Хариналтан боломжууд та нарын нүдэнд биш, оюун ухаандчинь харагдаж байдгийг мэдэцгээ. "Бүх бүтээлээсхамгийн гайхамшигтай сайхан нь сайхан хүмүүжилолсон хүн байдаг". Хамгийн гайхамшигтай сайханд хүрэхболомж хүн бүрт бий. Яагаад гэвэл "хүн бүр сүүлчийнхээөдрийг хүртэл өөрийгөө хүмүүжүүлж байх ѐстой".
    • Урагшлах хүний санах сэдэх нь их2009 оны 11 сарын 15Залуус аа! Нэг байрандаа ургаа хад, тогтмол ус шигхөдөлгөөнгүй удаан байж болохгүй. Үргэлж урагштэмүүлэх үлэмжийн их хүсэл эрмэлзлээр жигүүрлэ.Урагшаа алхахын тулд урдах зам мөрөө нүдээрээ харжявдаг бол урагшлан ахих зам мөрөө уураг тархиндааургуулан бодож, ухаанаараа харж явна. Ухаантны нүдуураг тархиндаа байдаг юм. Урагшлахын төлөө ухаанаатордон ажиллуул.Чиний оюун ухаан дотор насан турш цадталаа идэх хоолчинь бэлэн зэхээстэй бий. Гадаа хэвтсэн төмөр зэвэндидэгддэгийн адил оюун ухаанаа тордон ажиллуулахгүйзөнд нь орхивоос төмөр адил зэвэрнэ. Ашиглаж байгаатүлхүүр байнга гялалзаж байдаг шиг ажиллаж байгаауураг тархи эзнээ гялалзуулна. Мэлхий хэчнээндэвхрээд намгаас холдохгүй. Түүний адил оюун ухаанаадайчлахгүйгээр урагш ахина гэж үгүй. Чөдөртэй морьшиг дороо дэвхэцсээр цагийг барж, насыг илээнэ.Хүн бүрийн оюун ухааны сан хөмрөгт урагш ахиж, уламдэвжих нөөц хүч хангалттай бий. Урагш ахихын тулдурагш нь түлхэх хүч хэрэгтэй. Урагш түлхэх эрчит хүчбол санаачлага юм. Хүн бүхэн санаачлагатай, байнгынажил хэрэгч санаачлагатай байхыг хичээ. Санах сэдэхдадалтай, санаачлах сэхээрэх ухаантай хүн бусдын дорорж, ард үлдэнэ гэж үгүй. Санаачлага бол бүтээлч урам
    • онгодын эх ундрага билээ. Санаачлагагүй хүнамжилтаас үргэлж хоцорч, ахиж дэвжихгүй орхигддогюм.Шинийг сэдэн хийхэд ч, хуучнаа тордон сайжруулахад чбүтээлч санаачлага хөдөлгөгч хүч нь болно. Санаа сэдэлбайнга өгдөг, шинийг сэдэгч санаачлага нь булгилжоргилсон булгийн ус шиг мөнхийн ундрагатай хүнийоюун ухаан ѐстой л эрээд олддоггүй эрдэнэ, сураадолддоггүй сувд гэдэгтэй адил ховор нандин баялаг. Үрашигтай санаа сэдлийн үнэ ханш хаана ч, хэзээ ч үргэлжөндөр байна. Санаачилна гэдэг бол бодно гэсэн үг.Оюун ухаандаа бодол юугаа тунгааж, олонхувилбаруудыг уралдуулан байж аль хэрэгтэйг ньсонгох сонголтоос үр ашигтай санаачлага төрнө.Зарим хүн юу ярихаа урьдаар сайтар бодож байжярьдаг. Зарим нь ярьсаны дараа юу ярьсан тухайгаабоддог. Зарим хүн юуг, яаж хийх тухайгаа сайтар бодожбайж үйлддэг. Зарим нь хийж, үйлдсэнийхээ дараа юухийчихэв ээ гэж боддог. Тэр ч бүү хэл өнгөрсөн борооныхойноос цув нөмрөн халаглан харамсдаг. Юу ярих, яажхийхээ эхлээд ухаан бодолдоо сайтар эрэгцүүлэн боддогболохыг хичээн эрмэлз. Сайтар тунгаан бодсон яриа,үйлдэл харайхад хөл, хазайхад түшиг болж, урагш ахихзамыг чинь түнэр харанхуйд ч гэрэл гэгээ гарган заажхөтөлнө. Үйлдэх үйл ажлаа урьдаас эрэгцүүлэн бодохынхамт өнгөрсөн явдлаа сайн муу талаас нь сайтар эргэнбод. Тунгаан дотроо бодохын хэрээр элий мунхгаас салжамарна. Бодох тусам чи ухаанаа улам улмаар хурцлан
    • ирлэнэ. Хурц ухаан л шинийг сэдэх, байхгүйг санаачлах,оргүйг зохион бүтээх шидтэн билээ.Ухаан бодолдоо тунгааж аливаа зүйлийг үйлдэх ньонцгой чухал, мэдээж. Гэхдээ ухаан бодолдоо бодожхийсэн бүхэн өөгүй тэгш, алдаагүй төгс гэж үзэж дүгнэжхараахан болохгүй. Бодол ухаандаа бодож ширгээсэнбүхэн алдаа мадаггүй, буруу зөрүүгүй гэж хэлбэл үнэндүл нийцнэ. Буруу бодол толгойд эргэлдэх үе бишгүй лбайдаг. Алдаж бодохыг алийг тэр гэх вэ. Оюун ухаанөөрөө алдаанаас ангид биш. "Бага боддог хүн ихалддаг". Алдаж боддоггүй буюу ерөөсөө алдаагаргадаггүй хүн ухаантай байдаг гэвэл хэтэрхий хөнгөнгоомой хэрэг. Тийм хүмүүс байхгүй. Байж ч таарахгүй.Ноцтой бус алдаа гаргадаг, түүнийгээ тэр дор ньхялбархан засч чаддаг хүн л ухаантай байдаг.Алдаагаа хүлээн зөвшөөрч байж л түүнийгээ засна.Алдааг хүлээн зөвшөөрнө гэдэг нь өөрийн биеэ засахшалгарсан арга, дараагийн алдаанаас сэргийлэхдархлаа билээ. Алдаагаа өнгөн дээрээ хүлээнзөвшөөрөхгүй зөрүүдлэх мөртлөө өрцөн дотроо гэмшинсанаа зовдог хүмүүс бий. Энэ нь хүний төрөлхараншингийн ил илрэх нэг шинж болохоос адгийнмуухай үйлдэл биш. Алдаа нь гарцаагүй үнэн байхадмугуйдлан тас зөрүүдэлж гаднаа ч, дотроо ч өөрийгөөөмөөрөн өрвөлзөх нь л адгийн муухай үйлдэл."Алдаа бол буруу бодомжийн нэг уршиг. Харин нэгэнтгаргасан алдаандаа гөжүүдлэн зүтгэх нь сулхан зантайн
    • шинж". Урагшаа их ахихын тулд алдаа бага гарга. Алдааарагш нь чангаахаас урагш нь хөтөлдөггүй юм.Алдаанаас айж бэмбэгнэн гараа хумхин зүгээр суугаадбайх нь алдаа гаргахаас дутуугүй адаг муу үйлдэл мөн.Алдахаас айдаг хүн урагш ахихгүй, эргэж хурган,эргэлзэж тээнэгэлзсээр олохоосоо дутаж, олноосоохоцорно. Сайн муу нийлж сав дүүрдгийн адил амьдралөөрөө алдаа, онооны дэнсэн дээр тогтоно. Алдаа ньжижиг, оноо нь том байх өөдрөг сэтгэлийг ухаанбодолдоо тээн урагшла.Аливаа зүйлийг аль болох гэрэл гэгээтэй талаас ньбодож, гэрэл гэгээтэй талыг нь эрж хайж бай. Гэхдээгэрэл гэгээг сүүдэр ямагт дагадгийг мартаж болохгүй.Хэрэв чи амласан төлөвлөснөө хэрэгжүүлж, ажил хэрэгамжилттай сайн байвал найз нөхөд чинь чамайг бүр ихюм хийж чадна гэж урмаар тэтгэн баярлуулж, чамаарбахархана. Харин өөнтөглөн өрсөлдөгч чинь даахгүйнохой булуу хураана гэгч боллоо гэх байлгүй. Ажилхэрэг чинь бүтэлгүйтвэл арай л хэрээс хэтэрсэн том юмбарьж авч дээ гэж найзууд чинь өмөөрөн өмгөөлнө.Харин өөнтөглөн өрсөлдөгчид чинь түүний мэддэгчаддаг гэж юу байсан юм хэмээн гоочлон, хорыг чиньмаажна.Магтаал, шүүмжлэл хоѐрыг эн тэнцүүхэн хүлээж авч сур.Цагийг нь олж хэлсэн урам магтаалын цөөн боловч үгурагш ахихад чинь урам зоригийн жигүүр хайрлана.Шүүмжлэл чихэндээ сонсох нь амандаа давс хийсэн мэтгашуун. Аманд орсон давс уусан хайлдгийн адилшүүмжлэл ч гэсэн урсан өнгөрнө. Ажил хэрэгч
    • шүүмжлэлээс ажил амьдралаа урагшлуулах зоримогалхам, золбоо хийморийн эрч хүчийг олж ав. Хүн хор,шартай байна гэдэг муу юм биш. Чамайг урагш хөтлөхбас нэг нөөц хүч бол чиний ухаан бодлын мухартнууцхан хадгалагдаж байгаа хор шар. Бусад хүнийхийсэн бүтээсэн, сайн сайхан бүхэнд хордож шарданөөрийгөө битүүхэн зовоож, байж суух газраа олж яданхавчигнах биш, өөрийн хор шараа би түүний эн зэрэгтхүрэх ѐстой, хүрээд зогсохгүй, илүү гарна гэх эрч хүч,эрмэлзэл тэмүүллийн хүчит зай цэнэг болгон ашигла.Нэр байна, хор байна чи ингэж чадах ѐстой.Үргэлж урагшлах үлэмжийн их хүсэл тэмүүллээржигүүрлэхдээ сайныг бодож, сайханд тэмүүлэх санаабодлоо сааруулан хувиргаж болохгүй. Муудсан хоолходоод гэдэс өвтгөдөг бол муу бодол оюун ухааныгсамууруулна. Сайн, муу хоѐрыг салгаж, ялгаж сонгохдоосанаж мэдэж байх нэг зүйл бий. Сайныг бодож үйлдсэнүйл муу үр дагавар авчирч болно. Муу үйл сайны үр авчирэх ч ѐсон бий. Гэхдээ сайны үр суулгасан бол сайн үйлбүрэлдэнэ, муугийн үр суулгасан бол муу үйл бүрэлдэнэгэж бодож итгэж явахаас аргагүй. "Өөрийн тарьсанүйлийн үрээс нуугдах юм шиг андуурахын хэрэггүй. Өөрбусдын үйлийн үрийг үүрэх юм шиг айхын хэрэггүй".Оюун ухаанаа зөв зүгт, зөв үйл рүү залан урагшла. Сувагшуудууг буруу зүгт ухвал ус буруу зүгт урсана. Ухааныгбуруу зүгт залбал буруу үйлдэлд хөтөлнө. Өөрт бугшинхоргодсон буруу зөрүү үйлдлээ уг үндсээр нь, ул сууриарнь сайтар таньж мэд, дараа нь тэдгээрийг үндсээр ньтаслан үгүй хий. Модны үндсийг тасалбал навчис аяндаа
    • хагдарна. Хог ургамлын үндсийг тасалбал иш нь аяндаахатаж хагдарна. Үнс болж түлэгдсэн буурцагнаас үрсоѐолох ерөөлгүйн адил муу муухай, буруу зөрүүгийнүрийг тарьчихаад сайн сайхан, зөв зүйтэйн үр дүнхүлээх тавилангүй.Зөв болгоныхоо үрийг соѐолуулж, зөв мөрт нь ургуулжчадвал зөв үйлдэлт, зөв явдалт, бусдын хүндлэлийгхүлээсэн эрхэм сайн хүн байна. Бусдын хүндлэлийг зүйѐсоор хүлээнэ гэдэг нэн сайхан үйлс, нэр төрийн хэрэг.Зохих ѐсоор хүртээгүй хүндэтгэл усгүй газар гүүртавьсантай адил. "Зохих ѐсоор аваагүй хүндэтгэлээстүүнгүй байх нь хавьгүй дээр".Залуу хүн бүр холыг зорьж, томд тэмүүлэн, ихийг бүтээххүсэл мөрөөдлийн ноѐн оргил өөд ширтэн харж, уламулмаар урагшлан ахиж амьдрах ѐстой.
    • Хүний замаар хурдалж явснаас өөрийн замааргэлдэрч яв2009 оны 11 сарын 19Өөрийнхөө явах амьдралын замыг найдвартай сонгонолж, хүний хорвоод байр сууриа баттай эзлэх нь хүнийдайтай хүн байгаагийн утга учир билээ. Би чухам ямарзамаар явж, чухам юунд хүрэх вэ гэдэг зорилго нэнтодорхой болж байж хүсэл мөрөөдлийн чандмань эрдэнэээрж хайж олно. Залуу хүн бүр томоос том, өндрөөс өндөрзорилт өмнөө тавьж, түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн төлөө цагнартай уралдан, идэх хоол, унтах нойроо хугаслан, зоригэрмэлзэл дүүрэн хичээн зүтгэ. "Өндөр зорилгобиелэгдээгүй ч бай, нэгэнт хүрсэн нам зорилгоос үнэтэй".Өндөр зорилго өөд мацахад чамайг шулуун дардан, цэцэгбүрхсэн зам угтан тосно гэж эндүү андуу бодох хэрэггүй.Тэр зам өөдөө уруутай, энхэл донхолтой, донсолгоодоргиотой. Дэгэн догонтой, бартаа саадтай тэр замыгөөрөө засч, амьдралын замаа өөрөө бүтээн дархалж явахнь чиний өөр хэнд ч найдалгүй, хэнтэй ч хуваан үүрэхгүйүүрэг. Чи өөрийн дархлах замаараа өндөр уулын сүмбэроргилд хад асга, эгц цавчим элгэн хад, цас мөсөн саадыгтуулан туучин, аажим зугуухан өөд авирч буй мэт ядаргаазүдэргээтэй урагшлан дээшилнэ.Буцаж няцаж, халирч халширч болохгүй. Хүний зассаншулуун замаар хурдлах учир ерөөл амьдралын чинь альнэг мөчлөгт учран тохиож магад. Гэхдээ хүний замаархурдалж явснаас өөрийн замаар гэлдэрч явах нь өлзий
    • буянтай. Шулуун замаар гэлдэрч яваа хүн замаасаа гаран,орон займчин гүйж яваа хурдан гүйгчээс түрүүлнэ."Яаралгүй алгуурхан яваа хүнд ямар ч зам урт байдаггүй.Аян замд хичээнгүй бэлтгэсэн хүн зорилгодоо лавтайяахүрнэ". "Хэрэв зам нь зорилго өөд хөтөлж байвал түүнийурт ямар байх нь хамаагүй". Санаж явбал бүтнэ, сажилжявбал хүрнэ.Урагшилж дэвших, ухарч доройтох аль ч үед урагшаазөвхөн урагшаа гэсэн сэтгэлээр итгэл төгс тэмүүл. Урсгалус өмхийрдөггүй, ургаа мод хувхайрдаггүй шиг урагшааахиж, зорилго өөдөө тэмүүлэн, хичээн зүтгэж байгаа хүнзэвэрч хоцрогдон, бусдаас сүүлдэж, олноос орхигдоногэж үгүй. Харин "урагшаа явахгүй байгаа хүн арагшаа явжбайдаг. Зогсонги байрлал гэж байдаггүй" гэсэн бодитүнэнтэй эвлэрэхээс өөр аргагүй.Өндөр зорилт дэвшүүлсэн хүн өөртөө өндөр шаардлагатавих ѐстой. Зорилгоо хэрэгжүүлэхийн төлөө зогсоозайгүй, эргэлт буцалтгүй тэмц. Товлосон зорилго өөджинхэнэ ѐсоор тууштай тэмүүлэн тэмцэх нь түүнд хүрэхамжилтын тэн хагас нь. Амьдралдаа том зорилго тавьж,түүнийхээ төлөө бүх хүчээрээ тэмцдэг тэр хүн л гагцхүү азжаргалтай. Хүрэхийг хүсч байгаа зорилго чинь нэвтхарагдах тунгалаг шил адил нэн тодорхой байх учиртай."Хэрэв юунд хүрэхийг хүсч байгаа нь тодорхой бус болямар ч үйл хэргийг сайн гүйцэтгэж чадахгүй".Тодорхой зорилготой бол түүнийгээ хэрэгжүүлэх аргахэрэгслээ эрж хайж олно. Эрээд олохгүй төөрч будилах үетохионо. Тэр цагт хэрэгцээт арга хэрэгслийг өөрийн
    • ухаанаар бүтээн бий болгож цогцлооно. Харин суутхүмүүс "эрж явдаггүй, олдог" байна. Зорилго, мөрөөдлөөхэрэгжүүлэхийн төлөө зарсан уйгагүй хөдөлмөрийн үнэцэнийг, ер нь аливаа ажлын ашиг шимийг тэр дор нь бус,хүлээж байж хүртдэг гэдгийг хүүхэд, залуустаа ойлгуулж,тархинд нь суулгаж өгөх нь бидний үүрэг. Бүх юм өөрийнцагтай. Бүх зүйлийг нэгмөсөн шууд хийж чадахгүй."Бүхнийг нэгмөсөн шууд хийчих гэж оролдох нь юу чхийхгүй гэсэн үг". Хамгийн өндөрт хүрэх зорилготой болхамгийн дороос эхлэх учиртайг мартаж болохгүй. Азгүйявдал-гэмт үйлдэл биш. Харин өөрт байгаа боломжоосоодоогуур зорилго тавих нь зөөлнөөр хэлбэл арчаагүйбайдал, хатуугаар хэлбэл гэмт үйлдэл. Хүрч чадахаасааөндөр, хийж чадахаасаа илүү зорилго тавь. Хүмүүс чамайгхэзээ ч хүрч чадахгүй гэж басамжлан харах тэр оргил руутэмүүлэн зүтгэ. Ингэж байж чи өөрийгөө аажим аажмаарөөд нь, дээш нь татаж, боломжгүй мэтээр холын холтөсөөлөгдөж байсан зүйл алхам алхмаар ойртсоор бодитбиеллээ олохыг биеэр мэдэж, улам цааш урагшлан мацахзориг хүчээ мэдэрнэ.Үйл хэрэг, үйлдэл хөдлөлөө өөрийн ухаанаар жолоод.Хүний ухаанаар явдаг цэцнээс өөрийн ухаанаар явдагтэнэг илүү гэх сургамжтай үг бий. Бусдын ухаанаарөөрийн замыг бүтээнэ гэж санахын ч хэрэггүй. Эзэнхичээвэл заяа хичээдэг болохоор оюун ухаанаа зөв заржжолоодон хувь заяаны зам мөрөө зөв засч хөтөлж яв. Агуууужим далайн усыг алгаараа хутган хэмжиж болдоггүйшиг амьдралын зам мөрийг яг таг урьдчилан харж, ястооцоолох боломжгүй. Гэхдээ барагцаа баримжаагаа
    • төсөөлж тооцож байх хэрэгтэй. Нэг үндэснээс ургасан бутхүртэл урттай богинотой байдаг шиг нэг эцэг эхээс төрсөнхүмүүсийн амьдралын түвшин дээр дор, сайн муу аль альнь бий. Үүнийг хувь тавилан, заяа төөрөгтэй холбонтайлбарлах хүмүүс байдаг ч энэ нь тэдний сурсан эссурсан, хичээн зүтгэсэн, хичээл зүтгэлээ дутуу дайчилсан,амьдралын замаа зөв сонгосон эсэх зэргээс голлоншалтгаалсан байдаг.Амьдралаа сайн авч явахын тулд амьдралын замаа зөвсонго. Уул, толгой хоѐрыг ижил зайнаас харж болдоггүй.Жижиг толгойг харахыг хүсвэл түүн рүү ойрт, том уулыгхарахыг хүсвэл түүнээс холд. Түүний нэгэн адил жижигзорилт тавьсан бол ойрын зайнаас хар. Том зорилтдэвшүүлж, алсын замыг сонгосон бол холын зайнаасхарж, хүрэх аргаа тооц. Залуу хүн бүр холыг баримжаалж,томд зорих хүчит тэмүүлэлтэй, ихийг бүтээх эрмэлзэлдүүрэн амьдрах учиртай. "Хүсэл мөрөөдлөө биелүүлжчадахад л хүний амьдралын аугаа их утга учир оршино".Юуны төлөө амьдарч, юуг хүсч, юунд тэмүүлжбайгаагийнхаа утга учрыг мэдэхгүй таамгаар яваа хүмүүснэн эмгэнэлтэй. Юу болж, яаж ч байсан байгаа орчиндоосүүдэр тусгаж харлуулан бүү харанхуйл. Байгаа орчноонар шиг гийгүүлж чаддаггүй юмаа гэхэд зул шиг ч боловгэрэлтүүлэхийг эрмэлз. Амьдралын зам мөрөө хөөжявахад алдаж онох, төөрч будилах учир явдал хэнд чтохиож магад. Замын хаана зогсож байгаагаас хаашааямар чиглэлд хөдөлж байгаа нь илүү чухал. Зөв зүгт, зөвзамаар урагшла. "Амьдрах гэдэг бол зогсолтгүйурагшлахыг хэлнэ". Өөрийн зам мөрөө зөв олохын
    • зэрэгцээ буруу зам мөр хөөсөн хүмүүст туслах нь зөвхүний хүлээх ѐстой үүрэг. Түүнчлэн өөрийг чинь буруучиглэлд чангаах өрөөлийн буруу үйлээс сэрэмжлэнхамгаалах сэтгэлийн тэнхээ, итгэлийн дархлаатай бай.Сайныг дагавал сарны гэрэл гэдэг. Сайны мөр дагаж,муугаа засч явах нь амьдралын замаа тэгшлэх ухаалагалхам. Явах зам тодорхой бус, гарах гарц тодорхойгүй болцэцэн мэргэд, хянуур хашруудыг дагавал тэд боломжтойгарцыг заагаад өгнө гэх сургамжтай үг бий.Хүний амьдралын замд өөдлөх уруудах, урагштайурагшгүй, бүтэх бүтэхгүй их бага хэмжээгээр бүгдтохионо. Унах ойчих үе ч ирж магад. Хүн унах бүр ухаанорж, ойчих бүр оюун тэлэх чадвартай байх ѐстой.Урагштай явахдаа биеэ магтаж, урагшгүй явахдаа бусдыгхараах нь сайн араншингийн шинж төрх биш. Ажил төрөлчинь бүтэмжгүй үед урам хугарах хэрэггүй. Уруу доройүедээ намрын навч шиг чичрэн, өөрийгөө муу заяандтөрснийг гайхан хараан зүхэх бүр ч хэрэггүй. Амьдралаагэгээлгээр харж, маргаашийн сайн сайханд итгэх итгэлбишрэлээ дээдлэн, санасан зорьсондоо хүрэхийн төлөөчармайн зүтгэ. Эс тэгвээс уруу дорой, үхээнц арчаагүйбайдал харах нүдийг чинь халхалж, алсын байтугай айлсаахалтын чинээхийг ч харахгүй хараа харалган нэгэнболгон хувиргана. Уруу царай, урагшгүй явдал урагшлахзамд чинь хөндөлсөн тээглэнэ.Бидний дээдэс санасан бодсондоо хүрч чадахгүйхалирхай, хүрэхээр тэмүүлэхгүй залхуу хүнийг "санах ньсарнаар, явах нь нарнаар" хүн дээ гэж чамлан, тоож
    • үздэггүй байсан юм. Ямагт хэн нэгний мөрөөр сажилжявахаас аргагүй болтлоо дор орж болохгүй. Өөрийн замааөөрөө бүтээх насандаа бусдыг сохроор дагах, бусдаархөтлүүлэн газарчлуулах амар дөт замыг сонгохгүй байхыгхичээ. Бусдын зам тусдаа, чиний зам өөртөө. Зуун замтөөрөгдөл рүү, ганц зам үнэн рүү хөтөлдөг гэдэг. Үнэнийзамаар, шударга шулуунаар мөлхөөд ч болов урагшла."Юу шударга болохыг ойлгож,юу сайхан болохыг мэдэрч, юу сайн болохыг хүсэх ньухаалаг амьдралын зорилго мөн" гэдгийг залуу хүн бүрдотор ухаандаа бодож тунгааж яваг.
    • Эд хөрөнгө зоригтой хүнийг дагана2009 оны 11 сарын 22Эд хөрөнгөтэй хүн гурван төрд нүүртэй гэх үг бий.Хөрөнгө мөнгөтэй, том нөлөөтэй тод мөртэй хүнд хандахнийгмийн хандлага, хүндлэх хүндлэл тэс өөр, бүлээндулаан, эевэргүү зөөлөн. Хөрөнгө, мөнгөтэй болох ньхүн бүхний мөнхийн хүсэл мөрөөдлийн нэг яах аргагүймөн. Гэхдээ эд хөрөнгө хүсэл дагаад өөрөө урсаадхүрээд ирдэггүй нь гачлантай. Хүн бүрт тэнгэр бурхнаасхайрласан хүртэх тавилантай хувь хишиг бий гэжярьдаг.Баян ядуу хоѐр, айл саахалт зэрэгцээд байж байгаагийнучир шалтгааныг үүнтэй холбон тайлбарлах хүмүүсцөөнгүй. Чи баян цатгалан байх уу, ядуу тарчиг амьдрахуу гэдгийг төрсөн өдрийн төөрөг, гарсан өдрийн гаригнь зураад заагаад өгчихдөг гэх номлол сургаалыгбишгүйдээ л нэг сонссон байлгүй. Хувь тавилангийнзааж зурчихсан замаас гажих займчих, өөрчлөх тэгшлэхаргагүй гэж бодож итгэн, төөрч мунгинаж яваа хүмүүсөч төчнөөнөөрөө. Ялангуяа өөрт учирсан азгүйтохиолдол бүрийг хувь тавилангийн зурлага мэтээрхүлээн авч, тэрхүү хуурмаг итгэлдээ хүлэгдэнбоолчлогдсон байх нь харамсмаар.Төөрөг тавилангийн гэх нүд чихгүй урсгалыг сохроордаган хүлцэнгүй хөвж явах нь аль ч талаас нь бодсонсайн үйлдэл огт биш. Аливаа хүн өөрийн төрсөн нөхцөлбайдлаас бус хөлс хүч, саруул ухаан, хичээл зүтгэлд
    • дөрөөлөн өндийн өсч, дээшлэн дэвждэг гэсэн итгэлийгзалуу хүн бүр зүрх сэтгэлдээ өнө үүрд хоногштол тодоостод сийлж, насан туршдаа даган мөрдөх хэрэгтэй.Эд баялаг цас бороо шиг үүлнээс бууж ирэхгүй, өвсногоо шиг газраас урган цэцэглэхгүй. Эд баялгийгтолгойгоо гашилган бодож, хөлсөө дуслуулан ажиллажбайж хураан хуримтлуулна. Эд хөрөнгө зоригтой хүнийгдагана. Зүрх зориггүй, аймхай хулчгар, үлбэгэр доройнэгэн эд хөрөнгийг өөрөө хураан хуримтлуулж, эзэнсуусан байхыг сонссон, харсан хүн байна уу? Тиймтохиолдол урьд хожид байгаагүй, одоо цагт байхгүй,хожим хойно ч байхгүй нь нэн тодорхой. "Зориг байгаагазар зам нээгддэг" гэх их эртний зүйр үг байна. Зоригдутвал эд хөрөнгөнд хүрэх зам чинь үргэлж хаалттай,давшгүй саадтай, дийлэшгүй бартаатай, хүсэл мөрөөдөлтөдий үлдэнэ. Хөрөнгө мөнгөний тухайд хүмүүс янзбүрийн бодол, араншинтай байдаг нь сонин. Өнгө шилж,мөнгө хөөж явах шиг гутамшиг байхгүй гэж үздэг,ярьдаг хүн цөөн ч гэсэн байна. Мөнгөний төлөө улайрч,яахаас ч буцахгүйгээр харайлгаж явдаг балай этгээдүүдч бий. Хөрөнгө мөнгөтэй болох хий хоосон мөрөөдлөөнүдээ ширгэтэл харж, хөрөнгө мөнгөнд умбах цагмөчийг элгээ бэтгэртэл хүлээх мөртлөө хуруугаа чхөдөлгөх дургүй, билгийн нүд нь сохорч, сэтгэлийнилбэнд хууртсан, эрдэнэсийн санг хэзээ ч эс үзэхзалхуучууд газар сайгүй алхайна. Хүний юмаархүүдэгнэж, олох долоох болохоор ов мэх бүхнийгхэрэглэн оготоны нүхээр ч ороод гарахад бэлэн, ичих
    • нүүргүй хулжин зальхайчуудтай хамт ам бардам, ажилшалдан ойворгончууд ч олширсон. Хүрэх зорилготой,хүсэл тэмүүлэлтэй, хийж бүтээх тэнгэрлиг үйлстэйхайрламаар сайхан хүмүүс ачааны хүндийг үүрч,баялгийг бүтээж, эд хөрөнгийг хураан хуримтлуулжбайна. Ийм хүмүүс манай үеийн баатрууд, бахархандуурсах алдартнууд. Эд нар амжилтын цоожтой хаалгыгнээх хувьтай эзэд нь. Энэхүү цоожны шидэт түлхүүр ньтэдний эр зоригийн төмөр авдарт хадгалаастай байдагюм. Жинхэнэ эр зоригтнууд л тэр шидэт түлхүүрээрамжилтын нууц цоожийг нээн онгойлгох азын тэнгэртэй.Залуус та нарын эр зориг өвсөнд хаясан зүү шигнуугдмал бус, өвсөнд ассан гал шиг дүрэлзэж байхѐстой. Хийж бүтээх хүсэлдээ шатаж яваа эр зоригхэмжээлшгүй хүч чадлыг агуулсан байдаг. "Зориг гэдэгбол хүч чадлын зэвсэг юм". Хувь заяа ямагт зоригтныталд байдаг болохоор, зоригтой золбоотой байж л хувьзаяагаа өөдрөг жолоодох болно. "Зоригтой хүнд хэцүүзүйл гэж байдаггүй".Эрс шийдмэг зоригтой шийдвэр хийж бүтээхийн аминсүнс. Хүчирхэг хийгээд ухаалаг шийдвэр гаргаж сурах ньамжилт ололтын ширгэшгүй ундрага. Шийдмэг бусаардүлэгнэж суугаа хүнээс амжилт аль эрт алслан холдсонбайдаг юм. Эд хөрөнгө зоригтой бөгөөд ухаалагшийдвэрийг дагаж буй болон, арвижин баяжина.Бүтээлч сэтгэл, хомхой сэтгэл хоѐр гал ус мэт харш.Бүтээлч сэтгэлийн бороогоор услагдсан цэвэр хөрсөндэд баялаг бүрэн гэсээгүй хөлдүү шахам газрыг түрэн
    • цасан дороос ургах хаврын яргуй мэт цэцэглэн үржинэ.Хомхой сэтгэлийн бороогоор услагдсан бохир хөрсөндхог ургамал соѐолохоос ховор олдох эд хөрөнгө ургантөлжихгүй.Зоригтой, ухаалаг шийдвэр гаргах чадвар нь завчөлөөгүй махран ажиллах дадал, шинийг эрэлхийлэхчадвар, санаачилга, цаг үеэ мэдрэх мэдрэмж, холыгхарах алсын хараа зэрэг олон сайн шинж чанаруудтайэвсэн нийлж байж баялгийг бүтээж, эд хөрөнгийг хураанхуримтлуулах сан хөмрөг бүрэлдэн цогцолно. Шийдвэргаргахдаа зоригтой бөгөөд хурдан, ажил үйлс эрхлэх хүчнь түүнээсээ илүү зоригтой болоод хурдтай байх юм болэд баялаг эхийгээ дагасан унага, тугал мэт чамайгбараадан даган урсаж цутгаад ирнэ.Аливаа томоохон ажлыг хийхээр барьж авахын өмнө биүүнийг ямар ч эргэлзээгүйгээр хийж чадна гэсэн батитгэлтэй болоорой. Ямар ч хүнд хэцүү ажил байсантүүнийг би заавал хийж чадна гэсэн чанд хатуу итгэлөвөрлөн явсаар ард нь гарч үр шимийг хүртэхтавилантай. Зорьсон ажлаа эхэлж чадахгүй цаг алдаад,эхэлсэн ажлаа дуусгалгүй шантрах зориг мохоо хүмүүстом үйлийг бүтээх хувьгүй. Бусдын хийж чадахгүйүйлсийг бүтээж байж хүсэл мөрөөдлийн ноѐн оргилдгардаг юм. Эрсдэлгүйгээр бүтэх том ажил энэ орчлондүгүй. Эрсдлээс айн хулчийдаг зүрх зориггүй хүний ажилхэргийн ирээдүй бүрхэг харанхуй. Эрсдлийг даах эрзориг их үйл хэргийг бүтээн цогцлоох эрч хүчийгдагуулна. Сүйрвэл би сүйрье гэх эрсдэл даах эр зоригоо
    • хөвчилсөн, ажилч хичээнгүй хүнийг эд баялаг эзнээдагах сүүдэр мэт ойрхон дагана.Шинийг сэдэх, байхгүйг санаачлах, шилдгийг бүтээххүслээр жигүүрлэ. Шинийг сэдэх, шилдгийг бүтээх хүсэлэрмэлзлийн гал дөл чинь бөхөж унтраагүй цагт чи эдхөрөнгийн нэр төртэй эзэн суусан хэвээр байна гэдэгтээбүрэн итгэлтэй, нүүр бардам бай. Үргэлж шинийг бүтээххүсэл эрмэлзэл чинь чамайг байнга ирлэн хурцалж,хөгжүүлэн чадваржуулсаар байна.Хүн авьяастай болоод хөдөлмөрч бол оюуны томбүтээлийг орь ганцаараа суугаад туурвих бололцоотой.Харин эд баялгийн том бүтээлийг дан ганцаар бүтээхболомжгүй. Гар, сэтгэл нийлсэн хамт олноороо махранзүтгэж байж их хэргийг гүйцэлдүүлнэ. Ажлаа арванхуруу шигээ мэддэг, ажилдаа зүрх сэтгэлээ бүрэнзориулсан ажил хэрэгч, чадварлаг, дуулбал дуу нэгдугтарвал хүч нэг хамт олон их үйл хэргийг бүтээхэдтулах тулгуур, зүтгэх зүтгүүр нь болно. "Тавьсанзорилгод хүрэхэд ажил хэрэгч байдал мэдлэгээсдутуугүй хэрэгтэй". Ажил хийж, ачаа үүрэх чадварыг ньтэргүүн эгнээнд тавьж гол үзүүлэлт болгон албантушаал дэвшүүлдэг зоригтой, эрс шууд үйлдэл ньудирдагч хүний хамгийн шилдэг давуу чанаруудын нэг.Эрсдлийг сөрөн, чадварыг дээдлэн, чадварлаг хүнийгчадах ажилд нь яаж ажиллуулахаа мэддэг удирдагчийнэр зориг болон удирдахуйн ур дүйг хүндэтгэн бишрэхээсаргагүй. Удирдагчийн мэргэн ухаан, ажиллагсадынхичээнгүй зүтгэл найрал хөгжим мэт найрсан зохицсон
    • газарт амжилт ололт бялхаж байх нь эргэлзээгүй."Цэргүүдийн гавьяа даргынх нь ухаанаас хамаардаг"гэдэг нь маргашгүй үнэн билээ. Хийх гэж байгаа ажлаагарын алган дээр байгаа мэт тольдон харж, хийж байгааажлаа атгандаа оруулан базаж байж хүсч мөрөөдсөнөөбүтээж, хүлээж бодсон үр шимээ хүртэнэ.Та нар хатуу ширүүн өрсөлдөөний эргүүлэг дундажиллаж амьдарч байна. Та нараас түрүүлж яваахүмүүстэй адилхан цагт унтаж, дутуухан юм уу авадилхан ажиллаад тэднийг гүйцэж чадахгүй, тоосонд ньдаруулаад хоцорно. Тэднээс бага унтаж, тэднээс илүүхэмнэж, ухаан илүү зарж, уйгагүй махран ажиллаж байжзэрэгцэн очиж, амьдралын чанар адилсана. Ер нь эдийгарвилж олдог, эд байвч өртэй бол эдлэх хувьгүй гэдэгүгийг марталгүй санаж явууштай. Түүнчлэн "хүнийгбаян болгодог зүйл бол олж байгаа мөнгө биш, харинүлдэж байгаа тэр мөнгө" байдгийг ухаар.Саяын тоо нэгээс эхэлдгийг бодож, хийж бүтээснээ багагэж голохоосоо өмнө барагдашгүй үржихийн ерөөлөргөж, улам ихийг бүтээх урам онгодоо тэтгэ. Сайнсайхан утга төгөлдөр ажил хөдөлмөрөө хайрлан, сайнсайхан амьдралын төлөө уйгагүй хичээн зүтгэ. Уйгагүйхичээл зүтгэл эд баялагт хөл болж хүргэнэ, эрхэмбуяныг гар болж хураана.
    • Жаргах цагт ч нөхрийн чанар танигдана2009 оны 11 сарын 26Зовох цагт нөхрийн чанар танигдана гэх үг эрин зуунааршалгагдан нотлогдсоор бидний үетэй золгожээ. Зовохцагт гар сунган, сэтгэл гарган тусалж байгаа хэн боловчсайн нөхөр. Тусалж сүйд болох чадал мөхөс ч сэтгэлуужирч, дотор онгойх цөөн ч атугай хэдэн үг чинзүрхнээсээ хэлж байгаа хүн чиний эрхэм дотны нөхрөөсөөрцгүй. Зовох цагт гар татуу, сэтгэл дутуу, атаахарамын хор шингэсэн баргар царайгаа харууланзовлон дээр зовлон нэмэгч сайн нөхдийн эгнээнд байхэрхгүй. Зүрхний угаас бус хэлний үзүүрээр хий хоосонөрөвдөж, ѐс болгон хөөрхийлөгчийг нөхрөө гэжандуурах хэрэггүй. Өрөвдөж хайрласан сайхан үгцувуулан урсгах мөртлөө өрөвдөх сайхан сэтгэлээ эсүзүүлэгч сайн нөхөр хэзээ ч байгаагүйг мэд. Доторбачуурч, сэтгэл давчидсан цухал үед чамайг ойлгож,чиний сэтгэл зовинолын билэггүй яриаг тэвчээртэйсонсож, зовлонг хуваалцдаг нөхдөдөө таларх.Өвдөж зовсон цаг дор тор дүүрэн бэлэгтэй ирж, эрүүлэнхийг ерөөж байгаа найз мэдээж сайн хүн. Тор дүүрэнбэлэггүй ч тэвэр дүүрэн инээд бэлэглээд явж байгаа андчинь түүнээс дутуугүй сайн хүн болохыг тань. Бүхзовлонгийн дотроос өвдөх шиг адгийн зовлон үгүй.Цорын ганцхан тохиолдолд л өвдөх сайхан гэж хэлсэнухаантны үг байдгийг сонсоод бүү гайхаарай.
    • "Эдгэрэхийг чинь айсуй баяр мэтээр хүлээж буй сайннөхөд бий гээд бодохоор өвдөх ч сайхан".Зөвхөн зовох цагт төдийгүй жаргах цагт ч нөхрийнжинхэнэ чанар танигддаг ажээ. Нэгэн ахмад дайчин ойрдотны нөхдийн хамт найрлаж суунгаа гэнэт, энэ уртудаан амьдралын туршид надад үнэнч найз нөхөдбайсангүй гэж хэлээд шүүрс алдав. Чи ингэж ярьж арайч болохгүй, юу ярьж байгаа юм бэ гэх мэтээр нөхөд ньтал талаас нь шуугилдав. Нэг нөхөр нь түрүүлэн амнээж, чамайг хөөгдөн туугдаж, гадуурхагданшоовдорлогдож явахад өмөөрч өмгөөлсөн хүн хэнбилээ, эргэж нэг санаач! Тэр нөхөр чинь би байна, чинийөмнө амьд сууж байна гэв. Нөгөө нэг нөхөр нь, чинийбайшинг дайснууд шатааж орох оронгүй болсон үедчамтай хамт шинэ байшин барилцсан хүн хэн билээ? Бихамт байсан шүү дээ гэв.Гуравдахь нь, амь хайргүй тулаанд чамтай мөр зэрэгцэнявж, чамайг амь биеэрээ хамгаалж байсан нөхдөөмартлаа гэж үү гэв. Ахмад дайчин, миний төлөө та бүхэнюу хийснийг би бүгдийг маш тод сайн санаж байна. Танартаа хайртай, чин сэтгэлээсээ баярлаж явдаг шүү. Танар миний зовж явсан үеийн чанараа таниулсан найзнөхөд. Гэхдээ жаргалтай үед надад найз нөхөдбайгаагүй гэдэг чин үнэнийг би та нарт хэлэх ѐстой.Миний амьдралд жаргалтай явсан мөч хуруу дарамцөөхөн дөө. Нэг удаа ан хоморго хийж явахад биноѐнтны амийг аварч билээ. Тэгэхэд ноѐнтон бүхний
    • нүдэн дээр намайг чанга тэвэрч, жинхэнэ баатарлаг эрхүн гэж үнэлсэн. Бүгд л надад сайн сайхан үг хэлсэн,харин найз нөхдийн маань зүрх сэтгэл нь чив чимээгүйбайсан юм.Нэг удаа би дайчин нөхдөө удирдан дайснаа бутцохиход намайг ард түмний авран хамгаалагч, ардынбаатар хэмээн мандуулж байлаа. Энэ үед найз нөхдийнмаань зүрх сэтгэл мөн л чив чимээгүй байсан. Хамгийншилдэг бүсгүйг эхнэрээ болгон авч хуримлаж байхадмөн л зүрх сэтгэлээсээ бидэнд баяр хүргэсэн найз нөхөдбайгаагүй. Хүн аз жаргалтай байх үедээ уулын оргилдбайгаа мэт. Оргилд байгаа хүнд биш, бэлд байгаа хүнд лнайз нөхөд нь зүрх сэтгэлээсээ ханддаг юм билээ.Жаргах цагт ч найз нөхдийн чанар танигддаг бөгөөд азжаргалтай үед жинхэнэ үнэнч найз нөхөд байдаггүйгэдгийг би ойлгосон гэж ахмад дайчин хуучилсан тухайсургамжтай домог байна. Эртний энэ домог яриа үнэнднэн ойр. Хамгийн гол нь жаргах цагт ч нөхрийн жинхэнэяс чанар танигддаг нь гарцаагүй үнэн билээ. Анднөхрийнхөө аз жаргалтай мөч бүрийг чамд тохиосонбаяр мэтээр зүрх сэтгэлдээ мэдэрч түүний өмнөөс чиилүү баярла. "Амьдрал дахь хамгийн том аз жаргал болөөрийг чинь хайрлаж байгааг мэдэрсэн баттай итгэлюм".Аз жаргалтай мөчийг чинь жинхэнэ ѐсоор, чинсэтгэлээсээ хуваалцаж байгаа анд чинь ан авд хамт явжболох үнэнч нөхөр мөн. Атаархлын хор цусанд ньшингэж судсаар нь гүйж байгаа зүрх анд нөхрийн
    • сэтгэлээр хэзээ ч цохилохгүй. "Андын атаатан илүүнөхөр" гэдэг үг андын үүргээ умартсан хүмүүсийн бурууүйлдэл, бусармаг явдлаас болж анх хэлэгдсэн байхмагадлалтай. Андын баг өмсөж, нөхрийн нөмрөгнөмөрсөн хоѐр үзүүртэй зүү шиг инээд нь ил, хорлол ньдалд хүмүүсээс үргэлж болгоомжил. Тэд сайн нөхөдбайж хэзээ ч чадахгүй. Хоѐр үзүүртэй зүү хоѐр талдааиртэй хутганаас ч аюултай. Найз нөхдөө хийж чадах,хэлж болох бүхнээрээ дэмжихийг хичээ. Ойр дотныхүмүүстээ хүчтэй дэмжлэг болж дээш татах ѐстойболохоос хүнд ачаа болж доош чангааж болохгүй.Сайныг дагавал сарны гэрэл гэдэгчлэн ухаантай, эрзоригтой найз нөхдөөсөө сайны үлгэр авч, давуу сайншинж бүхнийг нь биедээ шингээж авахаар чармай."Ухаантай хосолсон эр зориг нь эр зориггүй ухааныгбодвол хүнд илүү тус болно". Дутууг чинь гүйцээж,дундуурыг чинь дүүргэж явах хүчтэй, чадварлагхүмүүстэй ойр шадарлан үерх."Сулхан хүнийг нөхрөө болгосноос дайснаа болгосон ньдээр". Нөхдийн хийснийг үнэл, өөрийн хийснийг чамла.Хар дотортой хүмүүсийн хар муухай санаанд хууртажхагацашгүй сайн нөхөртөө хар буруу санаж, хорсолөвөрлөн бүү цухалд. Зүрх сэтгэлдээ хар толбо тээжявснаас нүүрэндээ хар тос нялсан нь дээр. Эв эвдэххэрээн хошуутны хорон үгийн тоншилтыг хэрэг болгожбүү сонс. Үнэнийг үл мэдэх мунхгийн шалтгаанаар үнэнчнөхрөөсөө холдож, үг хэлээ ололгүй хагацаж ч мэднэ.Нөхрийн талаар буруу ташууг сонсвол нүүрэн дээр нь ил
    • хэлж, сэтгэлээ нээн тухлан ярилцаж, нүүр нүүрэн дээрээцайрч, санаа амар. Хүн сэтгэлээсээ ярьж байхадсэтгэлээсээ сонсож сур. Ухаан муутад учирланойлгуулах гэж үйл тамаа үзэх хэрэггүй. Ухаан мууттайярилцах усанд чулуу хаяхтай адил. Нөхдийн амжилтандчин сэтгэлээс баярлаж байна уу, нэр бодож ѐс гүйцээжбайна уу гэдэг нь хэлж буй үг, хүргэж буй аялга, харжбуй харцнаас үндсэндээ тодорхой.Шагнал урамшил хүртсэн найздаа шазуур зуун баярхүргэе гэж заналтай нь аргагүй хэлж байх юм гэнэ.Магтах нь бүү хэл загнах шахам баяр хүргэсэн гажтохиолдол байсан тухай сонслоо. Нааш харж баярхүргээд, цааш харж муу хэлдэг нөхрийг жаргалтайцагийн сайн найз гэж хэлэх аргагүй. Найз нөхөд нь азжаргалтай байгааг хараад ертөнцийн төгсгөл ирчихсэнюм шиг цухалдан бачуурч, арцалдан аашлах огтхэрэггүй л байхгүй юу. Жаргалтай үед үнэнч найз нөхөдяагаад цөөрдөг буюу огт үгүй болдог юм бэ? Айлсанамьсаад сүрхий байсан тэдний хооронд ан цав үүсэхийнүндсэн шалтгаан нь атаа жөтөө хэмээх шулмын хорлолгүйсэнтэй холбоотой. Хайрлах сэтгэлд нь атаа жөтөө,шунал тачаалын хор нэвчсэн хүн сайн нөхөр чинь хэвээрбайна гэж санахын ч хэрэггүй. Тэд хайрлаж нигүүлсэхмэт дүр эсгэж дөнгөнө.Гэтэл тэр нь өнгө цагаан, өр хар нигүүсэл байдаг юм.Тийм хүмүүсийн найз нөхдөө хайрлах хайр нь үлээхэдалга болдог тоос төдий, ялихгүй, шалихгүй. Ийм
    • хүмүүсээс гэгээлэг эрчим ялгарна гэж үгүй, хаяа ньөлзийгүй, хаялга нь өгөөжгүй. Харанхуйгаас харанхуй лтөрнө. Ажил төрөл нь амжилттай сайн, аз жаргалтай,алдар хүндтэй амьдарч яваа анд нөхдөдөө атаарханцухалдаж, дотор сэтгэлээ үзэн ядахуйн нянгаархордуулж яваа хүмүүс энэ амьдрал, ирэх төрөлдөө ичвэлтаарна. Найз нөхрийнхөө жаргалтай үед нь өөрт ирсэнбаяр, жаргал мэт сэтгэл зүрхнээсээ хамт баярла. Зовохцагт хүн чанараа таниулсан, түүнчлэн жаргах цагт хүнмөсөө харуулсан анд нөхдөө хайрлан хүндэтгэ.Хэлэх үгийг эзэнд нь2009 оны 12 сарын 13Хэлэх үгийг эзэнд нь, тавих морийг ижилд нь" гэдэг гүнутгат үгийг өвөг дээдэс маань сургаж, бидэндхичээнгүйлэн захиж, хишиг болгон өвлүүлсэн. Чинийтөлөө сайн үйл хийж, чамд туулайн чинээ ч бай, уулынчинээ ч бай тус хүргэсэн хүнд чин сэтгэлийн талархлаачихэнд чимэгтэй эелдэг зөөлөн үгээр илэрхийлэн хүргэ.Баярлалаа, гялайлаа гэх сэтгэл шингэсэн талархлынүгсийг зохих эзэнд нь, зохих цагт нь хэлж байх нь хамгийннаад захын соѐл, боловсролтой хүний хувьд хоол идэхийнтулд амаа ангайдагтай адил зайлшгүй хийх ѐстойболовсон үйлдэл. Баярласан сэтгэлээ нээн илэрхийлжсураагүй хүн урам муутай. Хүртсэн тус дэмийнхээ хариудбаярласан, талархсанаа хэлэхгүй хэлээ хазан өнгөрөгчдараагийн удаа тэр хүнээс буян хишгийн тусыг горьдонхүлээх итгэлээ тасар татан хөсөр хаяна. Хариу нэхээгүй
    • буяны тус хамгаас үнэтэй гэдэг. Жинхэнэ буянтан гартосон хариу нэхдэггүй ч сэтгэлийн үг чих тавин хүлээдэггэдгийг ямагт сана. Тусыг хүртээд үг дуугүй нүүр буруулахнь тун өөдгүй зангийн илрэл.Бусдын дургүйг хүргэж, зэвүүцэл төрүүлэхээр том, багагэлтгүй буруу зөрүү үг хэлж, үйл үйлдсэн бол буруугаахүлээн, уучлал хүсч байх нь хүн ѐсны зайлшгүйүйлдлүүдийн нэг. Буруугаа хүлээж, уучлал хүсэх ньсоѐлтой, боловсон харилцааны хэмжүүр төдийгүй хүнчанараа дордуулаагүй хадгалж яваагийн илэрхийлэл.Урагшгүй үйлдлээ цайруулахаар уучлаарай хэмээн уруулдэвсэж эелдэгхэнээр хэлсэн үг урам хайрлаж, сэтгэлсэргээхгүй ч уцаар хүргэж, бухимдал төрүүлэхээсурьдчилан сэргийлж, хаацайлан хамгаална. Уучлаарайгэх сэтгэлийн гүний үг гомдож харанхуйлсан сэтгэлд гэрэлцацруулан гэгээ тусгах ид шидийн хүчтэй. Буруу зөрүүүйлдлийнхээ төлөө уучлал хүсэх мэдрэмж суларвалхүнийг, хүн биш болгох буруу зам руу хөтөлнө. Бусдаасуучлал хүсч байна гэдэг нь хүнээрээ байгаагийн шинж.Ихэрхүү, дээрэлхүү зан уучлал хүсэх хүслийн өмнө ханахэрэм мэт хөндөлсөнө. Үл мэдэхийн болхи шалтгаанааруучлал эрэх мэдрэмж нь сулавтар хөгжсөн хүмүүс ч байна.Гурван үл мэдэхийн мананд төөрч будилсан хүн бурууүйлдлийнхээ төлөө уучлал хүсэх мэдрэмжээ үндсэнд ньорхин гээсэн байдаг. Гурван үл мэдэх гэдэг нь: уучлалэрэхийг үл мэдэх, ер нь уучлал хэрхэн яаж эрдгийг үлмэдэх, ерөөс мэдэхийг үл хүсэх гурав юм. Үйлдсэнбуруугаа хүлээх, бурууг өрөөл бусдаас биш, өөрөөсөөэхлэн хайна гэдэг бол ѐс суртахууны өндөр шинж
    • чанаруудын нэг байдгийг залуу хүн бүр мэдэж байх ѐстой.Буруугаа мэдэж байгаа ч гэмшин хүлээхгүй зөрүүдлэх ньдахин буруу үйлдэл хийж ойчих нүхээ ухаж байна гэсэн үг.Баярлалаа, уучлаарай гэх үгсийг хэрэгтэй цагт нь,хэлүүлэх эзэнд нь ичиж зоволгүй хэлж сураарай. Энэхоѐрхон үг хүний амьдралд их ач тустай болохыг чиаяндаа мэдэрнэ. Баярласан сэтгэлээ үгээр илэрхийлэхдадалгүй хэлгий, үйлдлээрээ харуулах чадваргүй донгиобайх нь үнэхээр гутамшиг байдгийг мэд.Хэлэх үг хамаа замбараагүй биш, хамжаарга хязгаартайбайх учиртай. Хэлэх үгийг эзэнд нь зориулахаас дутуугүйхаана хэлэх вэ гэдэг нь онцгой учир утгатай, онц ачхолбогдолтой. Тийм ч учраас монгол түмэн хээрийн үгийггэрт бүү хэл, гэрийн үгийг бусдад бүү хэл гэж хэлж сургажирсэн байна. Харах нүд хязгаартай байдгийн адилаархэлэх үг ч хэмжээтэй байвал зохилтой. "Их сонсч, багаярьдаг байхын тулд байгалиас хүн бүрт хоѐр чих, ганц хэлзаяажээ" гэх үг бий. Хоѐр өөр орон дэлхийн ухаантнууддөрвөн зуу шахам жилийн зайтайгаар нэг зүйлд,тухайлбал мэдэхгүй зүйлээ ярихад дургүй тухайгаа ихэрюм шиг агуулгатай хэлсэн байх юм. "Мэддэг бүхнээ бурдагхүн мэддэггүй юмаа ч ярьж эхэлдэг юм шүү" гэж их сэтгэгчФ.Бэкон сэрэмжлүүлсэн бол Ардын уран зохиолчБ.Лхагвасүрэн "Чадахгүй юмаа хийх гэж зүтгэдэг,мэдэхгүй зүйлээ ярьдаг хүнд үнэн дургүй" гэж хэлсэнбайхыг нь уншсан.Хэлэх үгийн хэмжээ хязгаарын тухайд янз бүрийн үндэсугсааны хүмүүс яг ижил утгатай сургаал айлдсан байдаг
    • нь сонин. Дорнын ард түмний дотор "урт хошуу хүзүүорооно" гэх утгатай үг түгээмэл байдаг бол өрнө дахинд"Хурц хэл - авьяас билиг, урт хэл - ял шийтгэл" гэхбайдлаар хэлэгддэг байна. Бидний дээдэс хэлсэн үг мөнгө,хэлээгүй үг алт байдаг юм шүү гэж сануулжанхааруулсаар ирсэн. Хаана ч явсан, хэний дунд байлаа чгэсэн бусдаас дутуу ярьж, бүхнээс гүйцэд сонсож байх ньзалуус та нарын амьдралдаа мөрдөх нэг чухал зарчимгэдгийг ой тойндоо тогтоож аваарай. "Сонсох урлаг ньсайн ярих урлагтай бараг адил тэнцүү хүчтэй байдаг" юм.Хэлж ярихыг хүсч, хэл чинь загатнаад байлаа ч хэрэгтэйцагт хэлээ хазаж сурахыг хичээ. "Хүнд ярьж сурахадхоѐрхон жил хэрэгтэй байдаг бол хэлээ хазаж сурахаджаран жил хэрэгтэй" гэх үг бий. Хэлээ хазаж сурах ньхэцүү ч гэсэн хичээвэл болохгүй зүйл огт биш. "Дуугүйсуухдаа би дундаршгүй эрдэнэтэй уул, ам хамхилгүйчалчихдаа алтаа дууссан ухмал" гэж Ардын уран зохиолчТ.Галсан шүлэглэсэн байна. Залуучууд уран сайхан ярьж,урамтай сайхан илтгэж сурахаар мэрийх нь чухал ч,хэдийд яаж дуугүй байхад суралцах нь түүнээс дутуугүйчухал. Яагаад гэвэл, "Хэлсэнгүй гэдэгтээ нэг удаахарамсдаг бол дуугүй байх нь яав гэж зуу дахинхарамсдаг" юм. Хорвоогийн хамгийн хүчтэй үг бол дуугүйбайх явдал мөн.Үгээ бодож ярь. Ам алдвал барьж болдоггүй. Ташаахэлсэн ганц үг тушаа болон замд тээглэнэ. "Хэлэлгүйтэвчсэн үг чинь - чиний боол, харин чамаас цоргилонгарсан үг чиний ноѐн болдог"-ийг сана. Бодлогогүй хэлсэнболчимгүй үгнээс үсэрсэн оч улаан гал болон асч,унтраахад бэрх түймэр болон дүрэлзэж ч мэднэ.
    • Санаатай, санаандгүй унагасан ончгүй үг сайн нөхрийнсэтгэлд зэв болон очиж, сэв суулгах осолтой. Ганц үгээрхүнийг үхүүлж ч болно, сэхээж ч чадна.Өвчин тусчихаад түүндээ баярладаг хүн байхгүй. Гагцхүүбусдад сайн сайхныг хэлж, зөв зүйтэйг зөвлөх буянтайөвчнөөр өвчилсөн бол өөртөө баярла. Бусдад сайн зүйл,хэрэгтэй юм хэлж сургадаг хүн цаглашгүй буянтан.Буянтны энэ цаглашгүй буяныг шингээж авах эсэх нь үгсургаалыг сонсож байгаа хүмүүсийн ухаан мэдэх хэрэг.Хэлж өгөвч чих нь цоорхой, хийж өгөвч сав нь цоорхойхүнд алт шиг сургаал хэлээд ч элсэнд асгасан ус шиг алгаболох нь харамсмаар. "Онож хэлсэн үгийг чинь тэнэг хүнчихэндээ наахгүй байгааг харахаас илүү халагламаарзүйл гэж үгүй".Хэлснээ хийж, амласнаа хэрэгжүүл, хэлсэн үгэндээ эзэнсууж, хэрэг явдлаа төгс гүйцээ. Хэлж ярих нь уулын чинээ,хийж бүтээх нь хэдгэнийн чинээ байж хэрхэвч болохгүй.Хэлж ярих нь мэргэн, хийж бүтээх нь мунхаг хүнээсхэмжээлшгүй ихийг хүлээгээд нэмэргүй. Аманд нь балтүрхчихсэн юм шиг амттай сайхныг ярих мөртлөө архударгаар нь хар муу юм хайж, хийж явдаг олиг муутайхүмүүс хаа сайгүй. Нүүрэн дээр чихэр бурам шиг амттайүгээр магтан ярих мөртлөө нүднээс далд чинжүү царваншиг гашуун үгээр чичлэн муулах хоѐр нүүртэн хорвоодцөөнгүй. Хэлэх нь цагаан, хийх нь хар хүнээс холын холзай барьж яв. Аман дээрээ алтан дэлхийг алган дээр ньтавиад өгчих нь холгүй ярих мөртлөө ачир дээрээ юу чхийхгүй хов хоосон гартанд итгэх аргагүй. Хэлсэнд нь
    • итгэхээр хийснийг нь хар гэх зарчмаар ам ажлын нэгдлийгнь шинж. Хийснээ үргэлж дүгнэдэгийн адилаар хэлснээбайнга цэгнэж бай. Нүхэнд унахаас үгэнд унах нь хэцүүбайдаг болохоор үгний алдаанаас үргэлж болгоомжил.Хийхийн өмнө боломж харагддаг бол хэлэхийн өмнөболгоомж хүлээж байдаг юм. Амны алдааны хойноосхаруусч сууснаас ярьж хэлэхээсээ урьд бодожболгоомжилж сур. Өнгөрсний хойноос харамсах нь муузуршил. Ам алдаж хэлсэн буруу үгээ ахин дахин давтахгүйбайхыг хичээ. Хэлэх ѐсгүйг хэлэлгүй хэлээ хазан, тэвчинөнгөрөө. Хэн ч байлаа гэсэн хаа хүртэл хэлж, хаа хүртэлнуухаа эрхбиш мэддэг байх ѐстой. Ам алдаж, бодолгүйхэлсэн үгийн хариуд амаа алгадуулах хатуу үг сонсохдооуцаарлан гомдох хэрэггүй. Овоо босгоогүй бол шаазгайхаанаас суух вэ. Хийхэд ичгэвтэр зүйлийн тухай ярихад чичгэвтэр байдаг тул ийм яриа хөөрөөнөөс хол хөндийбайх нь дээр. Ам нээх болгондоо хүний аазгай хөдөлгөж,дургүй хүргэсэн, хүн гомдоох хорлонт үг амных ньуншлага болсон амны бэлгэгүй хүнтэй ойртохгүй байвалсайн, нөхөрлөхгүй бол бүр сайн. Бусдыг муу хэлэгчид,авах юмгүй найгүй яриагаараа бусдын хайранцагийг үрэн сүйтгэгчдийг сонсох хэрэг байхгүй. Алиахошин яриагаар нөхдөө баясга, доромж тохуу үгээрбусдыг бүү дайр. Хэлэх үгийг эзэнд нь хэлж, хэлсэнүгэндээ эзэн болж яваарай.