Нүүдэлчдийн овог  Удмын түүх Угийн бичиг Д. Сэрдарам  Ph. D   ШУТИС
ХУННУ ЖУЖАНЬ XIII  зуун 1918 он МОНГОЛ БНМАУ Дордохын 7-гоос Азын 13 – АРАВТ болно 24 ТҮМ 12 түм 95 мянган  600.000-аас 49...
Нэр Овог Ургийн овог Given name Sure name Family name Иван Иванович Иванов. Сансар Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа буюу Сансар Ж....
Нүүдэлчид Суурьшмал иргэд - Өрхийн нэр  Оршин буй газраараа ОВОГ болдгоос Хүн ам их Ураг, төрөл садангаараа ОВОГ болдог уч...
Овог хүчирхэг байх нь Үндэстэн Угсаатан Угсаа  Аймаг Овог  Үндсэн ОВОГ-оос Яс, Мах цусны Овог салбарлана ОВОГ-ийн Нийгэмдэ...
ТӨРИЙН ИХ ХААНЫ ГЭМШИЛ Түүний 3 дахь гэмшил нь ОТЧИГОН авгын нутгаас ЭМ авсан .
ТӨРИЙН ИХ ХАТАНЫ ГАВЪЯА Батмөнх Даян Хаан (1464-1543) Батм ө нх  –  Мандухай сэцэн хатан  на рын дундаас  7 х үү  т ө ржээ...
МОНГОЛ ОВОГ <ul><li>“ МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧОО” 1240 он </li></ul><ul><li>“ СУДРЫН ЧУУЛГАН”   Рашид Ад – дин 1310 </li></ul><u...
МОНГОЛ ОВГИЙН ТҮҮХ <ul><li>1922  оны  YI  сарын АЗГ-ын тогтоолоор хориглосон. </li></ul><ul><li>1994 онд Ерөнхийлөгч П. Оч...
“ МОНГОЛ АХАН ДҮҮСҮҮД” Дээд үедээ ураг төрлийн барилдлагаар холбогдсон нэг өвөг дээдэстэй Монгол ахан дүүсүүд цөөхүүлээ ч ...
“ МОНГОЛ АХАН ДҮҮСҮҮД” Овог бүр өөрийн гэсэн тодорхой нэр хочтой. Тэр нь уул овогийн эрхийн хэм хэмжээ, хүчин чадал, манда...
“ ОВГИЙН НЭРНИЙ ГАРАЛ ҮҮСЭЛ” <ul><li>Уул усны нэр заасан үг.  Мон уул,  </li></ul><ul><li>Мэргэжил заасан . Жишээ нь: Bake...
ХҮН ХЭД НАСАЛДАГ ВЭ? <ul><li>Хүний нас Биологийн хувьд 150 жил гэж үздэг. </li></ul><ul><li>Зураг, Эд зүйлс нь түүнээс илү...
УГСААТАН БИ Гэр бүл Удам угсаа Хүмүүсийн хоорондох Бэлгийн болон Эдийн засгийн холбоо буюу ОВОГ УГСАА Эхнэр – Нөхөр – Хүүх...
ХҮНИЙ ГЭРЛЭЛТИЙН ХЭЛБЭР <ul><li>МОНОГАМИ </li></ul><ul><li>БҮЛЭГ МОНОГАМИ </li></ul><ul><li>ПОЛИГАМИ </li></ul><ul><ul><li...
ХҮНИЙ ГЭРЛЭЛТИЙН ХЭЛБЭР <ul><li>ГЭР БҮЛ ЗАЙЛШГҮЙ ҮНЭТ ЗҮЙЛ ДЭЭР ТУЛГУУРЛАДАГ </li></ul>ПОЛИГАМИ ИСЛАМ шашинд 3 удаа гэрлэх...
УГСААТАН  <ul><li>ЭР УГСААТАН </li></ul>2.  ЭМ УГСААТАН  Олон мянган Монгол бүсгүйчүүд Солонгос эрчүүдтэй гэр бүл болж бай...
Худ - Худгуй Худаалан Худанцар ҮЕЭЛ АВГА НАГАЦ НАГАЦАНЦАР НАГАЦЛАХ ТӨРӨЛ ЗЭЭ БӨЛ ХАЯАЛ БӨЛӨӨЛӨН БӨЛӨНЦӨР ЗЭЭЛЭХ ТӨРӨЛ ЗЭЭН...
<ul><li>БИ </li></ul>Эцэг Өвөг эцэг Өндөр өвөг Элэнц Элэнц өвөг Хуланц Хуланц өвөг
<ul><li>БИ </li></ul>Гучинцар Ачинцар Жич Гуч Ач Хүү Жичинцэр
1 А 3D 1 А 3A 2 А 1A 2 А 1B 2 А 1 А 2 А 1 А 3 А 4 А 1 А 2 1 А 1 1 А 3 2 А 2 3 А 1 3 А 2 3 А 3 3 А 4 3 А 5 4 А 1 4 А 2 4 А ...
Рашид-ад-Дин  <ul><li>“ Монголын бүх овог аймаг яруу тодорхой удам угсааны модтой /түүхтэй/. Учир нь Монголчуудын заншил н...
МОНГОЛ УГИЙН БИЧГИЙН ТҮҮХ
ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС РОК ХӨГЖИМ
ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС www.naver.com/blogkoreantree.
ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС http://mangarman.blogspot.com /
<ul><li>1905 онд хийгдсэн Цэцэн хан Шолойн угийн бичигт 1577-1905 он хүртэл төрсөн 11966 хүний нэрийг 5,3 м голчтой даавуу...
МОНГОЛ УГИЙН БИЧИГ
 
 
 
 
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Угийн бичиг

9,377

Published on

Д.Сэрдарам багшийн лекц

Published in: Education, News & Politics, Design
0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
9,377
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
214
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Угийн бичиг

  1. 1. Нүүдэлчдийн овог Удмын түүх Угийн бичиг Д. Сэрдарам Ph. D ШУТИС
  2. 2. ХУННУ ЖУЖАНЬ XIII зуун 1918 он МОНГОЛ БНМАУ Дордохын 7-гоос Азын 13 – АРАВТ болно 24 ТҮМ 12 түм 95 мянган 600.000-аас 495.000 МОНГОЛ, 110.000 лам 1988 оны 7 сарын 10-нд 2 саяуул болов. 2,6 сая – 1000 хүнд 11 оюуны хомсдол
  3. 3. Нэр Овог Ургийн овог Given name Sure name Family name Иван Иванович Иванов. Сансар Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа буюу Сансар Ж. Гүррагчаа
  4. 4. Нүүдэлчид Суурьшмал иргэд - Өрхийн нэр Оршин буй газраараа ОВОГ болдгоос Хүн ам их Ураг, төрөл садангаараа ОВОГ болдог учир: 1. Хүн амын хувьд цөөн байдаг 2. Овог, удмын хатуу дэг ёс <ul><li>Эгзогами, </li></ul><ul><li>Эндогами, </li></ul><ul><li>Овгийн давхар холбоо </li></ul>
  5. 5. Овог хүчирхэг байх нь Үндэстэн Угсаатан Угсаа Аймаг Овог Үндсэн ОВОГ-оос Яс, Мах цусны Овог салбарлана ОВОГ-ийн Нийгэмдээ эзлэх байр суурь, Хүн ам: 1. ОВОГ-ийн нас 11 – 13 үе буюу 400 жил 2. Овог-ууд худ ургийн ёсыг хатуу сахидаг <ul><li>Мэргидийн Чилүдэй </li></ul><ul><li>Хонгирадын Дэй Сэцэн </li></ul><ul><li>Боржигоны Есүхэй баатар </li></ul><ul><li>Хиад боржигоны ураг барилдлагат ёс 1937 он хүртэл </li></ul>
  6. 6. ТӨРИЙН ИХ ХААНЫ ГЭМШИЛ Түүний 3 дахь гэмшил нь ОТЧИГОН авгын нутгаас ЭМ авсан .
  7. 7. ТӨРИЙН ИХ ХАТАНЫ ГАВЪЯА Батмөнх Даян Хаан (1464-1543) Батм ө нх – Мандухай сэцэн хатан на рын дундаас  7 х үү т ө ржээ. 1482 онд Улсболд, Т ө рболд ихэр т ө р ө в. 1484 онд Т ө р ө лт(охин), Барсболд ихэр т ө р ө в. 1490 он х ү ртэл х үү Арсболд болон Ачболд, Очирболд ихэр т ө р ө в. Хожим  Арболд т ө р ө в . 33 настай хатан – 7 настай Хааны гэр бүл төлөвлөтийг сайн хийсэн нь Хиад Боржигон овогтонд их сайн нөлөө үзүүлсэн. Даян хааны хөвүүд ТАЙЖ нарын угсаа болсон.
  8. 8. МОНГОЛ ОВОГ <ul><li>“ МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧОО” 1240 он </li></ul><ul><li>“ СУДРЫН ЧУУЛГАН” Рашид Ад – дин 1310 </li></ul><ul><li> Дарлигин 18 аймаг, нирун 19 овог </li></ul><ul><li>“ ЭРДЭНИЙН ТОВЧ” – 450 овог </li></ul><ul><li>ИБМҮАлба Одоогоор 5000 овог бүртгэгдээд байна </li></ul><ul><li>ОВОГ БОЛ НИЙГМИЙН СОЁЛ. </li></ul><ul><li>ХӨРӨНГӨ, ӨВ ЗАЛГАМЖЛАЛЫН БАТАЛГАА </li></ul><ul><li>ЦУС ОЙРТОХООС СЭРГИЙЛЭХ ЗАМ </li></ul>
  9. 9. МОНГОЛ ОВГИЙН ТҮҮХ <ul><li>1922 оны YI сарын АЗГ-ын тогтоолоор хориглосон. </li></ul><ul><li>1994 онд Ерөнхийлөгч П. Очирбат “Овог сэргээх тухай” зарлиг гаргасан. </li></ul><ul><li>Сартуул угсааны Алаг адуун овгийн Пунсалмаагийн Очирбат </li></ul><ul><li>1997 онд Энхсайханы ЗГ-аас Иргэний үнэмлэх шинэчилсэн, Гэр бүлийн хуулинд Ургийн ОВОГ гэдэг зүйл оруулсан. </li></ul><ul><li>Харамсалтай нь цааш үргэлжилсэнгүй </li></ul>
  10. 10. “ МОНГОЛ АХАН ДҮҮСҮҮД” Дээд үедээ ураг төрлийн барилдлагаар холбогдсон нэг өвөг дээдэстэй Монгол ахан дүүсүүд цөөхүүлээ ч гэсэн овгуудынхаа хүрээнд харилцан дотносож, өнчин ядуус, ядарсан нэгнээ асран тэтгэж, баяр цэнгэл, уй гашуугаа хуваалцдаг олон сайхан зан заншилыг эрт үеэс бий болж эдүгээг хүртэл уламжлуулан иржээ.
  11. 11. “ МОНГОЛ АХАН ДҮҮСҮҮД” Овог бүр өөрийн гэсэн тодорхой нэр хочтой. Тэр нь уул овогийн эрхийн хэм хэмжээ, хүчин чадал, мандал буурлын баталгаа болдогийг Урианхай, Хиад-Боржигин, Хаучин, Жүрхэн, Торгууд мэт олон овгийн нэрнээс харж болно. Овог бүр өөрсдийн туг сүлд, уриа хашгираа, нийтийн дуу бүжиг, хорио цээртэй, туулж өнгөрүүлсэн түүх, удам судраа бичиж үлдээдэг угийн бичиг, мал сүргээ танидаг им, тамгатай байлаа.
  12. 12. “ ОВГИЙН НЭРНИЙ ГАРАЛ ҮҮСЭЛ” <ul><li>Уул усны нэр заасан үг. Мон уул, </li></ul><ul><li>Мэргэжил заасан . Жишээ нь: Baker -Талхчин, Archer-Нумч, Tishler-Ширээч, Smith-Дархан </li></ul><ul><li>Бие б а З ан суртахууны онцлогоор хочилсон . Жишээ нь: Short-Тожгор, Brown-Бараан, Lombard-Урт сахалт (Long-урт Beard-сахал) </li></ul><ul><li>А лдаршсан газрын нэрээр . Жишээ нь London-Лондон (хотын нэр), Ali-Nasariya - Насарияагийн, Zhan-Жан (улсын) </li></ul><ul><li>Өвгийн нэрээр нэрших . Жишээ нь Richardson-Ричардын хүү (Richard-Son), Johnson-Жоны хүү (John-Son), Abu Dayan-Даяны аав, Bin-Laden-Ладены хүү </li></ul><ul><li>Амьтан ургамлын нэртэй . Медведьев-Баавгай, Кошкин-Мигуй, Wolf-Чонос, </li></ul>http://mashbatotgonbayarsarlagtay.blogspot.com
  13. 13. ХҮН ХЭД НАСАЛДАГ ВЭ? <ul><li>Хүний нас Биологийн хувьд 150 жил гэж үздэг. </li></ul><ul><li>Зураг, Эд зүйлс нь түүнээс илүү урт насалдаг ч өөр хүнээр овоглогдоно. </li></ul>
  14. 14. УГСААТАН БИ Гэр бүл Удам угсаа Хүмүүсийн хоорондох Бэлгийн болон Эдийн засгийн холбоо буюу ОВОГ УГСАА Эхнэр – Нөхөр – Хүүхдийн хоорондох харилцан хүлээх эрх, үүрэг хариуцлагын нэгдэл <ul><li>ОРЧИН ҮЕД ГЭРЛЭХ НЬ: </li></ul><ul><li>ХАРИУЦЛАГА, ҮҮРЭГ </li></ul><ul><li>ХУУЛЬ ЗҮЙН ГЭРЭЭ. </li></ul><ul><li>а. ШАШИН </li></ul><ul><li>б. ГЭР БҮЛИЙН ХУУЛЬ. </li></ul><ul><li>3. УДАМ УГСАА, ҮР ХҮҮХЭД. </li></ul>
  15. 15. ХҮНИЙ ГЭРЛЭЛТИЙН ХЭЛБЭР <ul><li>МОНОГАМИ </li></ul><ul><li>БҮЛЭГ МОНОГАМИ </li></ul><ul><li>ПОЛИГАМИ </li></ul><ul><ul><li>ПОЛИЖЕНИ </li></ul></ul><ul><ul><li>ПОЛИАНДРИ </li></ul></ul><ul><li>БҮЛЭГ ГЭРЛЭЛТ </li></ul>Бүх амьдралынхаа туршид зөвхөн нэг хүнтэй гэрлэхийг хэлнэ. МОНОГАМИ Тодорхой хугацаанд нэг хүнтэй гэрлэх ба бэлэвсрэх, салсны дараа өөр хүнтэй гэрлэх. БҮЛЭГ МОНОГАМИ ПОЛИГАМИ Нэгээс дээш хүнтэй гэрлэх хэлбэр. БҮЛЭГ ГЭРЛЭЛТ Тодорхой хугацаанд нэгээс дээш эрэгтэй, нэгээс дээш эмэгтэйтэй гэрлэхийг гэрлэхийг хэлнэ.
  16. 16. ХҮНИЙ ГЭРЛЭЛТИЙН ХЭЛБЭР <ul><li>ГЭР БҮЛ ЗАЙЛШГҮЙ ҮНЭТ ЗҮЙЛ ДЭЭР ТУЛГУУРЛАДАГ </li></ul>ПОЛИГАМИ ИСЛАМ шашинд 3 удаа гэрлэхийг авах нь бурангуй ёс биш Нийгэмд хүлээсэн хариуцлага гэж үздэг. 2. ГЭР
  17. 17. УГСААТАН <ul><li>ЭР УГСААТАН </li></ul>2. ЭМ УГСААТАН Олон мянган Монгол бүсгүйчүүд Солонгос эрчүүдтэй гэр бүл болж байна.
  18. 18. Худ - Худгуй Худаалан Худанцар ҮЕЭЛ АВГА НАГАЦ НАГАЦАНЦАР НАГАЦЛАХ ТӨРӨЛ ЗЭЭ БӨЛ ХАЯАЛ БӨЛӨӨЛӨН БӨЛӨНЦӨР ЗЭЭЛЭХ ТӨРӨЛ ЗЭЭНЦЭР
  19. 19. <ul><li>БИ </li></ul>Эцэг Өвөг эцэг Өндөр өвөг Элэнц Элэнц өвөг Хуланц Хуланц өвөг
  20. 20. <ul><li>БИ </li></ul>Гучинцар Ачинцар Жич Гуч Ач Хүү Жичинцэр
  21. 21. 1 А 3D 1 А 3A 2 А 1A 2 А 1B 2 А 1 А 2 А 1 А 3 А 4 А 1 А 2 1 А 1 1 А 3 2 А 2 3 А 1 3 А 2 3 А 3 3 А 4 3 А 5 4 А 1 4 А 2 4 А 4 4 А 5 1 А 1A 1 А 1B 1 А 1C 1 А 2A 1 А 3B 1 А 3C 2 А 2A 2 А 2B 3 А 2A 3 А 2B 3 А 2C 3 А 3A 3 А 4A 3 А 4B 3 А 4C 3 А 5A 4 А 1A 4 А 1B 4 А 1C 4 А 2A 4 А 2B 4 А 4A 4 А 5A 4 А 4B 4 А 4C 4 А 5B 4 А 5C
  22. 22. Рашид-ад-Дин <ul><li>“ Монголын бүх овог аймаг яруу тодорхой удам угсааны модтой /түүхтэй/. Учир нь Монголчуудын заншил нь өвөг дээдсийнхээ удам угсааг  залган сахиж, төрсөн хүүхэд бүрдээ удам угсаагаа зааж сургадаг. Тийнхүү тэд удам угсааны тухай үгийг хүмүүсийн хүртээл болгодог учраас тэдний дунд яс угсаа, овог аймгаа мэдэхгүй хүн нэг ч байхгүй” 1310 онд ... </li></ul>
  23. 23. МОНГОЛ УГИЙН БИЧГИЙН ТҮҮХ
  24. 24. ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС РОК ХӨГЖИМ
  25. 25. ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС www.naver.com/blogkoreantree.
  26. 26. ОЛОН ҮНДЭСТНИЙ УГИЙН БИЧЭЭС http://mangarman.blogspot.com /
  27. 27. <ul><li>1905 онд хийгдсэн Цэцэн хан Шолойн угийн бичигт 1577-1905 он хүртэл төрсөн 11966 хүний нэрийг 5,3 м голчтой даавуун дээр цагираглуулан бичсэн нь хамгийн том угийн бичиг болно. </li></ul><ul><li>Одоо Монгол улсын Үндэсний түүхийн Архивт хадгалагдаж байна </li></ul>
  28. 28. МОНГОЛ УГИЙН БИЧИГ
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×