Decentralizimi

2,743 views
2,458 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,743
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
32
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Decentralizimi

  1. 1. HyrjeNe kete punim kemi bere nje analize te decentralizimit ne Kosove,karakteristikave qepermban ne vete decentralizimi si nje proces politik i instaluar nga Pakoja e Ahtisaaritdhe veqori e qeverisjes lokale ne Republiken e Kosoves si dhe procesin e krijimit tekomunave te reja .Problemet e theksuara te decentralizimit ne Kosove realisht fillojne me krijimin ekomunave te reja me shumice serbe .Ky lloj decentralizmi favorizon ne mase te madhekomunitetin serb, dhe kjo nepermjet kompetencave te zgjeruara te komunave meshumice serbe perfshire keto ne fushen e arsimit ,shendetsis, sigurise,kultures,trashegimis fetare etj.Arsimi eshte nje fushe e ndjeshme ne kuader te se cilesveqanerisht komuniteti serb perfitojne nga ky lloj decentralizimi.Serbet te cilet mesojnene shkolla te Kosoves mund te zbatojne planprograme te hartuara nga Republika eSerbise me njoftimin e Ministrise se Arsimit Shkences dhe Teknologjise se Kosoves. Nekete drejtim shihet esenca e qasjes etnike te ketij decentralizimi.Duket mjaft enigmatike bashkpunimi i komunave te cilat i prodhon ky decentralizim meRepubliken e Serbise.Ne parim vetqeverisja lokale qe eshte personifikim idecentralizimit zhvillohet brenda nje shteti.Eshte tersisht e pakuptimt menyra ezhvillimit te decentralizimit te tille ne Kosove i cili ne njeren ane sendertohet brenda dyorgnizatave shtetrore.Si i tille ky decentralizim pasqyron nje lloj specifik qe zhvillohet nedy shtete njekohesisht ,eshte e paqarte si nje komune mund te jape pergjegjsi prane dyshteteve te ndryshme.Se ky decentralizim eshte i ndertuar teresisht mbi baza etnike e shume pak mbi atoqytetare tregon fakti edhe i krijimit te dy komunave ne nje qytet ,ate te MitrovicesVeriore dhe ate te Mitrovices Jugore, vete ndarja veri-jug pasqyron perberjen etnike,konkretisht ne pjesen veriore serbet, ne pjesen jugore shqiptaret.Fillet e decentralizmit faktikisht kishin nisur qysh ne vitin 2002 me pas i njejti ishte bereobjekt kryesor i kompromiseve politike ne bisedimet e Vjenes per te marre formenkonkrete ne Pakon e Ahtisaarit. Perfundimisht asimetria dhe krijimi ne baza etnike eketij lloji te decentralizmit e ben ate nje specifike ne vete e Pakos se Ahtisaarit.Ky modeli decentralizmit shikuar ne realitet mund te mos tregohet funksional nepraktike.Edhepse ka kaluar nje kohe jo aq e gjate ,brenda se ciles eshte veshtire teshihen efektet reale te ketij lloj decentralizmi ,per funksionim sa me te mire dhe mbi tegjitha te shendoshte duhet te ndermerren hapa te caktuar qe baza mbi te cilen eshtendertuar ky decentralizim te ndryshohet .Normalisht kjo duhet te behet vetem neperputhje me funksionalitetin dhe gjendjen faktike qe do te krijohet ne raport me ket llojdecentralizimi. 1
  2. 2. I. Nocioni i decentralizmitMe decentralizim nenkuptojme raportin ndermjet organeve qendrore dhe atyrejoqendrore ku behet ndarja e punes pra organet jo qendrore gezojne autonomi.Decentralizmi eshte nje lloj sistemi i qeverisjes ky sistem bazohet ne bartjen epergjegjsive nga organet e pushtetit qendror ne organet e pushtetit lokal.Si nociondecentralizimi lidhet me procesin territorial te qeverisjes njeheresh ky proces ndertohetnga dy parime decentralizmit dhe centralizmit.Sistemi decentralizmit karakterizohet me faktin se organet jo qendrore ushtrojnekompetenca te cilat jane te caktuara me akte juridike , ketu vlen parimi i ligjshmerise.Decentralizimi mund te jete i llojllojshem: a) Decentralizimi territorial: - nenkuptojme qe organet jo qendrore ne territorin e vet ushtrojne te gjitha punet ne menyre te pavarur. b) Decentralizimi personal: - nenkuptojme bartjen e disa puneve shteterore mbi organizata antare te cilave jan te lidhur me veqori te perbashketa(profesioni i njejet) siq jane shoqatat e ndryshme. c) Decentralizimi real: - nenkuptojme ushtrimin e puneve te njejta shtetrore ne nivel te hapesires se caktuar nga disa organizata (komunikacioni, shendetsia etj)Nga studimet e ndryshme teorike empirike jane identifikuar shume mangesi tedecentralizimit dhe parimisht eshte shfaqur nevoja per nje decentralizim sa me tepranueshem,funksional,racional etj. Terminologji interesante per decentralizimin eshteajo e propozuar nga Rondinelli(1981) i cili dallon kater kategori te decentralizmit: a) Shperqendrimi – definohet si transferim i pushtetit ne zyrat lokale administrative te qeverise qendrore b) Delegimi( delegation) – eshte transformimi i pushtetit te qeverive rajonale ose subjekteve te tjera te qeverise c) Dorezimi(devolution) – eshte transferimi i pushtetit ne njesite rajonale politike d) Privatizimi (privatization) – eshte transferim i pushtetit ne sektorin privat. 2
  3. 3. II.Karakteristikat e decentralizmit qe instaloi Pakoja e Ahtisaarit ne KosoveSecili shtet e ka te percaktuar me aktin me te larte juridik llojin e decentralizmit, permeste cilit pushteti shteteror do te kishte qasje me afer qytetarit ,kjo eshte edhe vete esencae decentralizmit.Ne emer te shembjes se nje sistemi te centralizuar te pushtetit ,duke ungritur ne bazat e avancimit te ofrimit te qytetarit me pushtetin ,decentralizimi vije neshekullin XXI si parakusht i domosdoshem per demokracine.Kosova ka perqafuar nje sistem te veqante te decentralizmit qe mund te quhet nje “decentralizim etnitetesh”.Dokumenti i z.Ahtisaari ka perqafuar pikerisht nje lloj tedecentralizimit etnik kjo permes krijimit te komunave te reja dhe permes kompetencavete zgjeruara te tyre ne aspektin e vendimmarrjes. Lloji decentralizimit ne Kosove eshtenje qasje ekstreme e vetqeverisjes lokale qe edhe kalon te gjitha standardet evendosura nga Karta Evropiane per Vetqeverisje Lokale.Instalimi i decentralizmit etnik ne Kosove duhet te veshtrohet dhe analizohet ne ketodimensione:1.Krijimi i komunave te reja - Decentralizimi krijon gjashte komuna te reja me kompetenca shtese me shumice serbe te Kosoves: Mitrovica e Veriut,Graqanice , Ranillug, Partesh, Kllokot/Verboc dhe Novoberde. - Komuna e tanishme e Mitrovices do te ndahet ne dy komuna ne Mitorvicen veriore dhe ate jugore ,me nje bashkpunim dhe bashkerendim mes veti te ndihmuar nga nje keshill i perbashket i formuar. - Komunat shtese per komunitetet jo shumice mund te krijohen ne konsultim me komunat perkatese.2.Kompetencat e zgjeruara vetanake te komunaveTe gjitha komunat do te kene pergjegjesi per fushat qe ndikojne ne jeten e perditshmete qytetareve kosovare: perfshire arsimin parashkollor,fillor dhe te mesem , kujdesinshendetsor primar publik,zhvillimin ekonomik vendor,planifikimin urban dhe rural,banimin publik,emertimin e rrugeve dhe vendeve tjera publike,nder te tjera sigurimin esherbimeve publike dhe komunale.Perveq kesaj komunat serbe te percaktuara teKosoves do te kene pergjegjsite shtese si ne vijim: - Komunat e Mitrovice Veriore ,Graqanices, dhe Shterpces do te qeverisin me spitale dhe me sigurimin e kujdesit mjeksor sekondar ne komunat e tyre. - Komuna e Mitrovices Veriore do te kete pergjegjsite e caktuara lidhur me universitetin ne gjuhen serebe ne Mitrovice. 3
  4. 4. - Te gjitha komunat serbe ne Kosove do te jene pergjegjese per mbrojtjen dhe avancimin e qeshtjeve kulturore dhe religjioze ne nivel lokal - Te gjitha komunat serbe ne Kosove do te kene nje rol te avancuar ne perzgjedhjen e komandanteve te stacioneve policore lokale3.Fusha e arsimit- Serbet te cilet mesojne ne shkolla te Kosoves mund te zbatojne planprograme tehartuara nga Republika e Serbise me njoftimin Ministrise se Arsimit Shkences dheTeknologjise se Kosoves.4.Bashkpunimi i komunave me shumice serbe me Republiken e Serbise sidomos nefushen e financimit- Te gjitha komunat do te jente pergjegjese per buxhetin e tyre dhe kan te drejten perburime financiare vetanake.Do te krijohet nje sistem i drejte dhe transparent i pakos segrandeve ,i cili do te siguroje autonomi me te madhe komunale per dhenien dheshpenzimet e fondeve qendrore. Poashtu komunat do te kene te drejten e krijimit teshoqatave te partneriteteve me komunat tjera ne Kosove per kryerjen e funksioneve meinteres te dyanshem ,komunat do te kene te drejten e bashkpunimit me komunat dheinstitucionet ne Serbi perfshire edhe te drejten e pranimit te donacioneve financiare dhendihmes teknike nga Serbia ne kuader te parametrave te qarta perkatese te caktura temarreveshjes mbi decentralizmin. 4
  5. 5. III.Procesi i krijimit te komunave te rejaNje nder synimet kryesore te Qeverise se Kosoves qe i vente Pakoja e Ahtisaarit ishtekrijimi i nje sistemi te qendrueshem te nje pushteti lokal,qe do te siguronte kushte temira per te gjithe qytetaret e vendit dhe poashtu do te krijonte parakushte per njeproces te sukseseshem te krijimit te komunave te reja.Qe nga fillimi implementimit tedecentralizimit Qeveria e Kosoves kishte qartesuar rrugen e fillimit te krijimit tekomunave te reja,ne vazhden e krijimit te nje sistemi efektiv te qeverisjes lokale komunaduhet t’i plotesonte keto kushte: te kete kufinj te qarte administrativ, te kete sistemzgjedhor efektivte,qe prodhon organe legjitime ,te kete kompetenca te percaktuara tegarantuara me ligj,te kene burime te mjaftueshme financiare per te permbushur nevojate tyre.Duke ecur ne rrugen e procesit te krijimit te komunave te reja po ashtu ky procesishte vene ne mesin e objektivave te qeverise ne lidhje me decentralizimin.Perveq kesajkrijimi i komunave te reja do te shoqerohej me nje reforme te legjislacionit tevetqeverisjes lokale ,bartjen e kompetencave dhe resurseve te komunave dhe ngritjen ekapacitetit te tyre.Procesi i krijimit te komunave te reja kishte filluar me themelimin eGrupit Nderministror per Decentralizimin, i themeluar nga Ministria e Administrimit dhePushtetit Lokal ,si nje nder mekanizmat kryesor qe implementonte decentralizmin,kygrup perbehej nga katermbedhjete anetare.Miratimi i Ligjeve per vetqeverisjen lokale ,kufinjet administrativ komunal,zgjedhjetlokale ,dhe financat e pushtetit lokal i kane paraprire krijimit te komunave tereja.Perderisa ligji per vetqeverisjen lokale paraqiste bazen ligjore te pushtetit lokal,Ligjiper kufinjet administrativ ne anen tjeter rregullonte kufinjet e komunave te reja dukeperforcuar bazen juridike te krijimit te tyre.Ne kuader te grupit nderministror per decentralizimin si mekanizem ekzekutiv operoninkater grupe qe konkretizonin procesin e decentralizimit.Keto grupe perfshinindimensionet e decentralizmit qe kishte instaluar Pakoja e Ahtisaarit : Grupi punues perreformen e legjislacionit dhe bartjene e kompetencave,Grupi punues per krijimin ekomunave te reja ,Grupi per kontaktet me donatore dhe ngritjen e kapaciteteve si dheGrupi per kontaktim me publikun.Pas punes se palodhshme te institucioneve te Republikes se Kosoves ne drejtim tekrijimit te komunave te reja ishin zgje dhjet lokale te 15 nentorit 2009 dhe balotazhi i 13dhjetorit 2009 qe vulosnin suksesin e krijimit te komunave,keto zgjedhje njekohesishtpersonifikonin suksesin e decntralizmit qe kishte rezoltuar me nje pjesmarrje tekenaqshme te serbeve duke krijuar keshtu institucione legjitime dhe nje lidership teligjshem. 5
  6. 6. IV.Implikimet e nje decentralizimi te deshtuar apo te sukseseshem4.1Implikimet e nje decentralizimi te deshtuarDeshtimi i mundshem i nje decentralizimi te sukseseshem do te dergonte drejt njerezultati negativ per Kosoven.Nderkombetarisht do te interpretohej si nje deshtim i institucioneve te Kosoves per tezbatuar thelbin e Propozimit te Ahtisaarit- decentralizimin.Kjo do te tregonte se Kosovaeshte nje shtet i cili nuk eshte i afte te punoje drejt integrimit te pakicave te sajaperbrenda kornizes se saj institucionale. Kjo do te ndikonte negativisht edhe ne pozitene Kosoves ne GJND dhe do te perforconte kundershtimin e pese shteteve Evropiane qee kundershtojne shtetsine e Kosoves. Poashtu do te ishte nje goditje e rende perkredibilitetin e Zyres Civile Nderkombetare dhe Grupit Nderkombetar Drejtues (GND) siinstitucionet te cilat perkrahin dhe mbikqyrin pavarsine e Kosoves.Ne rajon Serbia do te arrij nje perparesi strategjike per fuqizimin e agjendes se saj perndarjen e Kosoves. Autoriteti politik i Beogradit do te perforcohet dhe ndikimistrukturave paralele ne Kosove do te shtohet.Kjo do te beje Serbine te vetminbashkebisedues per diskutimin e fatit te Serbeve te Kosoves ne te ardhmen. Neaspektin afatshkurter shqiptaret do te ndihen si fitimtare nese e kundershtojnedecentralizimin.Mirepo ne aspektin afatgjate udheheqesia e Kosoves do te detyrohet tenegocioje nje marreveshje te re per akomodimin e serbeve ne Kosove e cila do te ishteshume me e pafavorshme se sa dispozitat e Planit Gjithperfshires per Status. Per meteper ky rezultat do te qoje drejt jostabilitetit me te madh rajonal dhe mund te hapekapitullin e rinegocimit te kufijve pergjate vijave etnike.Perbrenda i tere krediti i besimit i cili eshte ndertuar ndermjet institucioneve te Kosovesdhe serbeve te Kosoves qe nga shpallja e pavarsise do te humbet.Kjo do te diskreditojete gjithe serbet lokale te cilet favorizojne bashkpunimin me Prishtinen do te fuqizojeforcat radikale serbe te cilat kundershtojne shtetin e ri dhe do ti mundesoje Beograditnje kontroll te forte mbi serbet e Kosoves.4.2Implikimet e nje decentralizmi te sukseseshemDecentralizmi i sukseseshem dhe krijimi i komunave te reja nuk do te zgedh te gjithaproblemet nderetnike ne Kosove. Decentralizmi do te hape rrugen per nje integrimafatgjate te serbeve perbrenda kornizes shoqerore dhe institucionale te Kosoves.Gjithashtu do te jete nje hap vendimtar per zvogelimin gradual te rolit te tanishemnegativ te Beogradit drejt shtetesise se Kosoves dhe interesave te serbeve lokale.Mirepo rendesia me e madhe e decentralizmit te sukseseshem do te jete fillimi i njeridefinimi pozitiv te marredhenieve midis shqiptareve dhe serbeve. 6
  7. 7. Perbrenda Kosova do te perballet me dy sfida te medha : sfida e pare do te jetemaredhenia e komunave te reja me institucionet e Kosoves dhe nese ato do terespektojne Prishtinen. Sfida e dyte do te jete se si do ti trajtojne institucionet e Kosovesketo komuna dmth nese do ti trajtoje Prishtina ato njejte si edhe komunat me shumicete shqiptareve ne Kosove. Megjithate duhet patur parasysh se komunat paralele nuk dote shperbehen ne nje periudhe afatshkurte, mirepo ato do te humbin gradualishtrendesine e tyre.Komunat e reja do te jene institucionet kyqe lokale per ofrimin esherbimeve diqka qe komunat paralele kane deshtuar dhe nuk jane te afta tabejne.Mirepo ndikimi i Beogradit do te mbetet ne fushen e arsimit dheshendetesise.Keto probleme do te rregullohen pasi te dy shtetet te fillojne te levizin drejtintegrimit ne bashkimin Evropian.Ne rajon Serbia do te ballafaqohet me nje goditje te forte kundrejt strategjise se saj perndarjen e Kosoves. Beogradi do te detyrohet qe gradualisht ta ndryshoje qendrimin e tijndaj Kosoves dhe serbeve te Kosoves. Ne radhe te pare kjo do te jete rezultat ikapaciteteve te Kosoves per te adresuar nevojat ekzistenciale te serbeve lokale do territet dhe do te fitoje ne besueshmeri.Kosova do te fitonte besueshmeri rajonale si njeshtet qe eshte i afte te adresoje nevojat e komunitetve te saja pakice . Stabiliteti iKosoves do te shton stabilitetin rajonal dhe do perforcoje ruajtjen e kufinjeve shteterorne rajon.Nderkombetarisht Kosova do te demonstroje se ka vullnetin dhe eshte e afte tepermbushe te gjitha obligimet e Pakos se Ahtisaarit perkunder sfidave enorme .Do teshtoje ne mase tejet te madhe besueshmerine e Kosoves si nje anetar i pergjegjeshemi Bashkesise Nderkombetare dhe do te ndikonte ne poziten e saj ne rajon pozitivisht.Kredibiliteti i GJND-se dhe ICO-se do te rritet ne mase substanciale dhe ato do tetregonin se mandati tyre per mbikqyrjen e pavarsise se Kosoves eshte i sukseseshem. 7
  8. 8. 8

×