Mbeturinat urbane dhe riciklimi i tyre
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Mbeturinat urbane dhe riciklimi i tyre

on

  • 20,500 views

 

Statistics

Views

Total Views
20,500
Views on SlideShare
20,500
Embed Views
0

Actions

Likes
8
Downloads
260
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Mbeturinat urbane dhe riciklimi i tyre Document Transcript

  • 1. Mbeturinat urbane dhe riciklimi i tyre • Cfare kuptojme me me termin “riciklim”?Riciklimi eshte perkufizuar si nje proces ku mbetjet perpunohen neprodukte, materiale ose substanca qofte per qellimin paresor ose tjeter.Kjo perfshin riperpunimin e materialeve organike por nuk perfshinprodhimin e energjise,ose riperpunimin ne material qe do te perdoren silende djegese. Per ta bere sa me te thjeshte kete proces dhe riperfitimin ematerialeve te riciklueshme,eshte vene ne funksion grumbullimi idiferencuar: leter,qelq,plastike apo mbetjet e njoma (qe jane mbetjetushqimore).Gjithmonë do të ketë mbeturina, pasi është pjesë e prodhimit. Por këto nukduhet të jenë të tepruara, toksike apo jo të riciklueshme. Nëse duammbrojmë ose të paktën të shqetësohemi për mjedisin ku jetojmë, duhet tëbëhen përpjekje në drejtim të parandalimit të mbeturinave në burim. Në rastse kjo nuk realizohet, atëherë duhet të insistohet në përdorimin e materialeveqë mund të riciklohen.Riciklimi i mbeturinave urbane është një ndër metodat më efektive për tëmbrojtur mjedisin aq të kërcënuar në dekadat e fundit dhe.për të kursyerenergji aq të vlefshme në ditët e sotme. Riciklimi ka efekt pozitiv nëekonomi, duke krijuar vende të reja të punës dhe fitime (me shitjen ematerialit të ricikluar). Megjithatë, riciklimi ka edhe çmimin e vetmjedisor:Shpenzon energji dhe liron ndotës (siç bën çdo aktivitet njerëzor).Aty ku njerezit jetojne dhe punojne gjithmone tepron dicka. Cdo zhvillimekonomik sjell komoditet. Te gjithe ndihemi mire kur kemi ne dore mallraqe nuk i kemi njohur me pare. Por, sa me shume mallra konsumojme, aq meteper mbeturina flakim. Per te gjitha mbeturinat jane bere nje shqetesim idites dhe nje problem mjaft i veshtire per tu zgjidhur, per vete faktin senjerezit sillen ne menyre jo te drejte me mjedisin.Ekspertet pohojne faktin se ka nevoje qe popullsia te informohet dhe tesensibilizohet, ne menyre qe mbeturinat te perdoren serish permes metodavericikluese. Prandaj, ekspertet rekomandojne qe ato nuk duhen lene thjesht nenatyre, por te menjanohen ne menyre te organizuar dhe sidomos teriperdoren nepermjet proceseve te riciklimit. 1
  • 2. Në Shqipëri përse nuk zbatohet politika ricikluese? Barrierat qe pengojne riciklimin jane: 1.Cmimi i larte i energjise dhe transportit. 2.Fuqia e dobet ekonomike e grumbulluese. 3.Individet dhe kompanite. 4.Mungesa e informacionit ne nivel publik,administrativ dhe zyrtar,apo mungesa e kulturës se sa përftim mund të ketë një shoqëri,një biznes, një shtet nga politikat ricikluese. 5.Mungesa ne stimulin dhe promovimin e riperdorimit,perpunimit dhe riciklimit. 6.Mungesa e eksperiences nga vete biznesi.Megjithëse për çdo qeveri problemi i menaxhimit të mbeturinave urbane,mbetet një”minë me sahat”, pasi problemi asnjëherë nuk ka gjetur zgjidhje,qytetarët përsëri vazhdojnë të akumulojnë mbetje urbane disa herë mëshumë se sa mund të përballojmë,pa u shqetësuar për përfundimin.Nesemarim ne analize kushtet ekonomike te Shqiperise,do mund te mernim netrajtim nje rast analog psh:rasti I Spanjes,e cila arriti te dilte nga nje gjendjekrize ekonomike te ngjashme me ate te Shqiperise duke shfytezuar kursimine madh qe te lejon riciklimi I mbetjeve.Ne na mungon ajo fryme edukueseqe ekziston ne Spanje sepse fale edukimit te njerezve qe te hidhnin mbetjetleter ne kosh me vec dhe ato mbetje qelqurina ne kosh tjeter,kompanite ericiklimit kursenin miliona dollare ne punen e tyre.Ne fakt ne Legjislacionin tone mjedisor eshte perfolur per nje pike teperfshire te Strategjine Kombetare te Mbetjeve qe parashikon sistemin egrumbullimit te mbetjeve ne 3 kosha.Ndarja e mbeturinave ne 3 kosha 2
  • 3. Projekti 90 mije euro per plehrat e Lezhes(Qyteti i pare qe aplikoi ndarjen embeturinave ne kategori te ndryshme qe nga viti 2008)Rasti me konkretizues ne ditet e sotme qe vlen per tu marr shembull eshterasti I Gjermanise.Ne Berlin,ne cdo qoshe te rruges ndodhen tri vazo temedha metalike ku shkruhen fjalet:1)QELQ-e para e bardhe,e dyta jeshile,e treta bojekafe.ketu lejohen te hidhenshishe sipas ngjyrave perkatese.Prane ketyre jane 2 kazane tek te ciletshkruhet:2)PLASTIK3)PAPIER(per ambalazhe prej plastmasi dhe letre).Per cdo shtepi,shteti kashperndare falas ene ku mblidhen vec e vec qelqet,materialet plastike dheletrat.Secili I vendos mbeturinat ne enen e caktuar,cdo gje riciklohet.Tjeter shembull interesant eshte:Qendra për ripërdorim në Vilvoorde afërBrukselit e cila mbledh falas nga qytetarët një gamë të gjerë të produkteve tëhedhura dhe punon që të zgjas jetën atyre produkteve duke i riparuar dherishitur ato. Aty mund të gjeni çdo gjë, nga librat e përdorur, rroba, vepraarti deri të orenditë elektroshtëpiake dhe mobilje. Në të njëjtën kohë, këtoqendra punësojnë persona me mundësi të kufizuara në tregun e punës(emigrantë, personat me arsim të ulët, personat me të dhënat krimi, etj), nëkëtë mënyrë u ofrojnë atyre trajnime dhe duke bërë të mundur riintegrimin etyre në tregun e punës .Raste pak a shume te peraferta kemi dhe neShqiperi,si pika te caktuara grumbullimi te objekteve te perdorura kundrejtnje pagese te vogel ndaj individeve qe i sjellin keto.Nje shembull shume injohur eshte Shtepia e ofertave ne Tirane,apo dhjetera dyqane qe bejnerimbushjen e tonerave te printerit, duke kursyer keshtu para dhe demtim temjedisit. 3
  • 4. Pse te mos ndjekim dhe ne,strategji te tilla zhvillimi?Teknologjia për të ricikluar mund të quhet e kushtueshme, por në të vërtëtëështë shumë e lirë, krahasuar me koston mjedisore dhe koston për tëprodhuar një produkt të ri duke filluar që nga lënda e pare.Ne Shqiperi 60%e mbetjeve mund te riciklohen por ende metoda e riciklimit të mbeturinavetë produkteve specifike si qelq, metal, alumin etj është në fazën ezhvillimit.Fabrikat e riciklimit perpunojne rreth 30% te mbeturinave tevendit dhe 70% te importit.Disa nga problemet eshte se prodhuesit kerkojne te perpunojne vetemmbeturinat e vendit sepse: • Ka kosto me te ulet • Nuk paguhet transporti,dogana dhe tatimi mbi vleren e shtuar(TVSH)Shqiperia ka kapacitet per te perpunuar 800 mije ton ne vit mbeturinainorganike.Nderkohe ne vend qe te perpunohen ne fabrika te posacme,shihetse e vetmja menyre e standartizuar eshte djegia ne natyre.Ky proces eshte indaluar me ligj.Ketu konsiston nje anashkalim i drejteperdrejte i rregullaveshteterore.Riciklimi i mbetjeve mbetet sporadik dhe shpesh perdoretgrumbullimi i plehrave ne periferi te qyteteve, nga ku komuniteti rom dhe tevarfrit perfshihen ne perzgjedhjen e atyre pak materialeve qe shkojne perriciklim, ne me te shumten e rasteve kanace dhe objekte metali.Sipasstatistikave perllogaritet nje shifer prej 92% e komunitetit rom qe figuron Ipapune dhe qe merret me mbledhjen e mbeturinave.Jane rregjistruar rreth12.000 individe qe merren me mbledhjen e metaleve por jane te patrajnuarmadje nuk kane as kontrate zyrtare me bleresit e ketyre mbetjeve.Kompanite riciklojne keto rryma mbetjesh: Lloji I ricikluesit Nr.i kompanive • Leter* 3 • Plastike** 10 • tekstile 1 • alumin 4 • celik 15 • metal skrap 21 4
  • 5. • dru 1 • goma te perdorura 1 • vajra te mbetura** 1*Njera nga kompanite ricikluese operon aktualisht ne Tirane.Quhet “Hermes-Apollon”.Eshte nje nga subjektet e pakta juridike qe eshtelicensuar nga Ministria e Mjedisit.Eshte themeluar ne vitin 2000.Kjokompani grumbullon 1.5 ton leter dhe 3-4 ton kartona ne dite duke prodhuardhe hedhur ne treg leter higjenike,kartopeceta dhe leter kuzhine.** Mbeturinat plastike duan mijëra vjet të dekompozohen, ndërsa djegia etyre sjell sëmundje kancerogjene brenda pak vitesh. Kështu shprehenambientalistët për problemin e mbetjeve plastike, të cilët rekomandojnë sezgjidhje më e mirë është riciklimi i tyre.Ky fenomen vihet re sidomos në qytetet e mëdha si Tirana, Durrësi dheFieri.Riciklimi i plastikës duket ka dobi kryesisht në vende si Shqipëria:a)ku paguhet pak krahu i punës dhe nuk ka taksa mjedisi,b)ku mund të helmohet pa pengesë,ajri dhe toka(Djegia e mbetjeve plastikeçliron në ambient,gazra helmuese, të cilat sjellin sëmundje të rënda)***Ka vetem nje kompani private ne Durres qe merret me mbledhjen evajrave te mbetura me qellim riciklimi.Ndarjet e mbeturinave sipas perberjes.Mbeturinat urbane kryesore përfshijnë këta përbërës:qelqin, letrën, plastikën, gomën, metalet me natyrë hekuri ose jo,kartonët,pajisjet elektrike,teknikën e bardhë,mbeturinat organike etj • Qelqi - Si burim i mbeturinave shtëpiake ai mund të vijë nga xhamat, por kryesisht nga kavanozët,shishet për një përdorim apo të ripërdorshme të pijeve etj. Kjo lendë e parë ricikluese mund të riciklohet dhe të ripërdoret qindra herë. • Letra - Letra vjen nga paketimet, gazetat, letrat për zyrë, posta etj. Gazeta tradicionalisht riciklohet dhe bëhet karton apo prape gazetë. Letra për zyrë riciklohet dhe kthehen në letër higjenike.Mbeturinat e 5
  • 6. letrës mund të riciklohen dhe të shndërrohen në letër të re, por gjithashtu mund të shndërrohen në material izolues të zërit. • Metalet - Prodhimet nga hekuri, çeliku të cilat shkrihen dhe ripërdoren në industrinë e rëndë. • Shishet “PET-it” (qe perdoren per ambalazhim lengjesh ushqimore) mund të riciklohen dhe të shndërrohen në topa tenisi apo qilima. • Gomat e përdorura- mund të riciklohen dhe shndërrohen në material për qilima dhe të përdoret në asfalt. • Mbeturinat organike- mund të kompostohen dhe përdoren si pleh natyral për kopshte. • Prodhimet e aluminit si: kanaçet e pijeve etj-janë produkte që mund të kursejnë shumë energji nëse riciklohen. Kursimi i energjisë dhe mbrojtja mjedisore si dhe përparësitë tjera ekonomike dhe mjedisore janë shumë të mëdha kur alumini riciklohet • ADMINISTRIMI I MBETJEVEAdministrimi i mbetjeve ne Shqipëri është ne një nivel shume te ulet.Mesisteme për grumbullimin e mbetjeve te ngurta janë pajisur vetëm qytetet,por jo zonat rurale.Praktikohet shume pak riciklimi.Kryesisht mbetjetasgjësohen ne vend-grumbullimet e mbetjeve. Nuk ka sisteme grumbullimine zonat rurale dhe qytetet e vogla. Pjesa me e madhe e mbetjeve te këtyrezonave depozitohen neper lumenj ose ne ane te rrugëve te cilat transportohennga ujërat dhe ne ketë mënyre zhvendosen ne një pjese tjetër toke dhe nefund ne rrjedhat ujore.Sistemi I sotem I administrimit te mbetjeve eshte I kontrolluar nga pushtetivendor. 6
  • 7. Raporti i fundit Mjedisor i hartuar nga Qeveria permbledh ketoceshtje:  Sistemet per grumbullimin dhe heqjen e mbetjeve jane te pamjaftueshme dhe joefektive.  Vendimet per mbledhjen dhe heqjen e tyre nuk mund te behen ne mungese te nje informacioni te besueshem.  Nuk ka nje tradite te mirefillte per trajtimin dhe heqjen e mbetjeve. Burimet financiare dhe teknike jane te pamjaftueshme.  Publiku ka mungese informacioni persa i perket rrezikut qe shkaktohet nga administrimi i mbetjeve. Specialistet e mjedisit sqarojne se problemi me i madh ne administrimin e mbetjeve ne Shqiperi nuk qendron te mungesa e ligjeve,por tek : 1. Mungesa e planifikimit te menaxhimit institucional, teknik, kapaciteteve njerezore, burimeve financiare, investimeve ne infrastrukture, 2. Mungesa e mjeteve ekonomike te perdorura per administrimin e mbetjeve, 3. Komunikim i dobet midis qeverise lokale dhe qendrore mbi çeshtjet e mbetjeve, mungesa e rrjeteve per ti mbledhur dhe perpunuar ato.Ekziston nje lloj tarife per mbetjet e njohur si:”Tarife e Pastrimit”evendosur nga njesite e qeverise vendore sipas Ligjit per Taksa Lokale.Ketotaksa jane te ndryshme per bashki te vendeve te ndryshme dhe kane te bejnevetem me pastrimin e qytetit,mbledhjen,transportimin dhe per heqjen embetjeve urbane nga gropat perkatese.Po te bejme nje analogji me legjislacionin e nje shteti tjeter ne kete aspekt domerrnim rastin e shtetit te Anglise.Taksat e çdo shërbimi të grumbullimitdhe deponimit të mbeturinave janë të përfshira në “taksën e përgjithshmetë mjedisit” në kuadër të tatimit komunal.Banorët të cilët refuzojnë të paguajnë taksën e tyre të këshillit dërgohen nëgjyq nga Komuna dhe mund të gjobiten ose të futen në burg për shkak të 7
  • 8. mospagesës së “taksës së këshillit”. Megjithëse ligji favorizon ambalazhet eqelqit dhe ato të përziera, kjo nuk është e mjaftueshme për të patur njëndikim të vërtetë në mjedis. Kjo sepse, në mënyrë paradoksale riciklimipërsëri nuk ndodh, pasi politika e taksave ka karakter vetëm vjelës dhepërfitues, në kurriz të konsumatorit dhe tregtarëve të vegjël dhe aspakvizionar për të krijuar struktura ricikluese me paratë e fituara. Vlen tëpërmendet se politika të ngjashme kanë qenë të suksesshme në vendetevropiane, për vet faktin se infrastruktura e grumbullimit të ambalazheve tëriciklueshme është mjaft e sofistikuar. Si rrjedhojë, çdo individ, pasi paguan,së bashku me produktin, edhe taksën e ambalazhit, është i aftë që të marrëpërsëri lekët e tij mbrapsht në momentin që ai kthen ambalazhin për riciklim,pranë pikave të shumta të dedikuara për riciklimin e ambalazheve (kryesishtnë të gjitha super-marketet).Por,ndryshe nga Evropa,ne nuk kemi të bëjmë me një taksë mjedisore, porme akcizë malli. Për më tepër,duke e trajtuar si akcizë, kësaj i shtohet edhetatimi mbi vlerën e shtuar(TVSH), që e rrit edhe më shumë vlerën.Vitet e fundit Shqipëria po orientohet ndjeshëm ndaj politikave mjedisore,kjo edhe si rrjedhojë e presionit që vjen nga BE,dhe që kryesisht synonpërafrimin e legjislacionit shqiptar me atë evropian.Ne fakt ka politika qe Shqiperise si nje vend anetar qe I jane vene si rastekushtezuese nga Bashkimi Evropian per menaxhimin e mbeturinave duke idhene përparësi parandalimit, pastaj riciklimit.si psh: Azbesti është njëmineral fijor që është përdorur në Evropë për izolim elektrik dhe të ngrohjes,duke përforcuar betonin dhe polimere, izolimin e zërit etj.Në përgjithësi, mëshumë se 3000 produkte përmbajnë azbest. Sot, azbesti është i ndaluar nëBashkimin Evropian dhe ka masa të vazhdueshme të gjera mbështetëse përheqje të azbestit në vendet anëtare të BE-së,nder te cilet jemi dhe ne anetare.Në të njëjtën kohë, pothuajse asnjë vëmendje nuk i është dhënë heqjes sëazbestit dhe asgjësimit në vendet e Ballkanit Perëndimor deri tani. 8
  • 9. 9