• Like
Trends voor trainers, 2011, help ik doe raar
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

Trends voor trainers, 2011, help ik doe raar

  • 881 views
Published

Verslag van de workshop van Marjo Korrel tijdens het congres Trends voor Trainers 2011

Verslag van de workshop van Marjo Korrel tijdens het congres Trends voor Trainers 2011

Published in Education , Travel , Business
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
881
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
13
Comments
0
Likes
1

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. HELP! Ik doe raar! Over nooduitgangen en vluchtwegen voorbij het reptielenbrein.Een workshop tijdens het Congres Trends voor Trainers op 14 januari 2011.Marjo KorrelInleidingMet gezond verstand kunnen we veel (aan-)leren, ontwikkelen en veranderen. Met verlangens enemoties als richtingaanwijzers kunnen mensen in leertrajecten leren hoe ze meer adequaat kunnenhandelen, ook in spannende momenten. Helder communiceren, dialoog voeren, conflicten oplossen,samenwerken, met het verstand aan het stuur komen we een heel eind. Maar wat te doen als dewaan van de dag regeert en goede voornemens smelten als sneeuw voor de zon? Wat te doen alsemoties ons overvallen en ons ‘reptielenbrein’ het over lijkt te nemen? Als alles wat we geleerdhebben totaal vergeten lijkt?In deze workshop hebben we de grenzen van veranderbaarheid onderzocht en het belang van hetcreëren van steun in de interactie ervaren. Het was een workshop over “voorwaarts leven enachterwaarts begrijpen” (S. Kierkegaard) en over de consequenties daarvan voor interventiekundighandelen. Hierbij hebben we aan de hand van eigen ervaringen onze leer- en veranderingsthema’sonderzocht en de consequenties van diverse interventies voor onszelf en onze cliënten ervaren.Hieronder enkele ‘highlights’ uit deze workshop:  de waarde(n) van leren veranderen  de grenzen van veranderen  het creëren van steun in de interactie als verruimend perspectief  het ervaren van drempels als waarde(n)volle lessen  de cConsequenties voor interventiekundig handelenDe waarde(n) van leren veranderenOnze waarden zijn belangrijke en inspirerende drijfveren. Tweetallen hebben elkaar bevraagd opde motivatie om als ‘Interventiekundige’ te werken. Vervolgens hebben ze gefocust op de vraag‘welke waarden schemeren door in de antwoorden van de ander?’ Plenair hebben we een aantalwaarden uitgewisseld. Bijvoorbeeld:  bijdragen aan plezier en ontspanning  liefde  leven vanuit essentie en authenticiteit  vrede  geluk  wederzijds begripWat een mooi en reikend perspectief! Stel je voor dat wij, in de uitoefening van ons vak, ietsbijdragen aan het vormgeven van deze waarden. Dat wij deze waarden binnen handbereik kunnenbrengen van de mensen met wie wij werken! De ‘kleine missionaris’ die in mijn hart schuilt,glimlacht breed! 1
  • 2. Het verlangen om in ons handelen congruent te zijn met de waarden die we belangrijk vinden, isvaak de start van een leertraject. Je gelooft in de waarde van plezier en ontspanning en maakt ookmomenten mee waarin je je werk zwaar en spannend vindt. Je streeft ernaar om liefdevol te levenen je ergert je dood aan de cliënt die niet aanneemt wat je aanbiedt. Je hebt een grondige hekelaan die buurman, die directeur, die…. Je verlangt ernaar om te leven vanuit wie je in essentie benten je komt erachter dat je dat vaak niet doet. De waarde roept, verleidt, en in de afstand tussendit doel en je dagelijkse functioneren ontstaan de leerwensen van binnenuit. ‘Ik wil lerenontspannen om te gaan met moeilijke situaties’. ‘Ik wil leren om liefdevol, om te gaan met mijnergernissen’. ‘Ik wil leren om helder en onverbloemd te zeggen wat ik op m’n hart heb’.De discrepantie tussen wat we belijden en wat we doen, kan het begin zijn van een waarde(n)vollezoektocht: een leerproces.De grenzen van veranderenNatuurlijk heb je in je persoonlijke en professionele ontwikkeling veel geleerd. Als je terugkijkt opje eigen ontwikkeling, kun je vast een aantal vaardigheden noemen die je je inmiddels hebteigengemaakt. Er zijn vragen en problemen waar je eerder mee worstelde en nu je hand niet meervoor omdraait. Juist dat zijn de vaardigheden die je, doorleefd, kunt doorgeven aan de mensen metwie je werkt.In dit vak raak je nooit uitgeleerd. In elke interactie, elk lastig moment is er veel te ontdekken ente ontwikkelen. Dat is het uitdagende en verwonderlijke van ons vak.Maar precies dit aspect van ‘nooit uitgeleerd zijn’, van het ‘nét niet bereiken van je doelen’, is óókde schaduwzijde van ons vak. Die discrepantie tussen hoe je zou willen zijn en hoe je handelt ligtsoms ook aan de basis van de diepe en donkere dalen in dit werk. De confrontatie tussen dewaarden die je nastreeft en je eigen spiegelbeeld, is niet alleen spannend en energiegevend, maarook zwaar, soms zelfs uitputtend.Alsof je als Sisyphus de straf van Hades aan het uitvoeren bent. Je bent met al je krachten hetrotsblok van je onvermogen en valkuilen tegen een berg van nastrevenswaardig en ideaal gedragomhoog aan het duwen en als je bijna boven bent…..rolt de steen weer naar beneden en moet jeweer opnieuw beginnen. …. De zware tocht van de ‘wounded healer’.Kortom: hoeveel je ook weet, hoeveel je ook geleerd hebt, hoeveel je ook onderwijst aan anderen,er blijven momenten waarin je NIET doet wat je allang weet. Er blijven momenten van spanning,waarin angst getriggerd wordt en waarin het ‘reptielenbrein’ het overneemt. Als dat gebeurt,reageer je in een reflex, buiten je gezonde verstand om en doe je ‘raar’. Je reageert van eenkramp en een gevoel van beperking en dat gedrag is vaak precies NIET het gedrag dat je graag zouwillen vertonen. En juist omdat je al veel energie gestopt hebt in het veranderen van dit ‘rare’gedrag – en vaak het geleerde ook onderwijst aan anderen – kan je je schuldig gaan voelen, of je 2
  • 3. schamen. En wanneer schuld en schaamte een rol gaan spelen, krimpt de gevoel van eigenwaardeen je zelfvertrouwen.Wanneer cliënten leervragen inbrengen waar ze al lang mee bezig zijn, kunnen we daar alsInterventiekundigen diverse interventies op inzetten. Aan de hand van een klein experiment waarininterventies ingezet werden die gericht waren op ‘leren veranderen’, werden in de workshop enkelevoorbeelden genoemd:  dóórvragen naar de wens om echt te leren  de waarde van het gedrag waar iemand last van heeft nog eens bespreken  provocatief coachen de motivatie versterken om écht te veranderen de triggers voor het ongewenste gedrag bespreken en belemmerende aannames onderzoeken  betere en meer haalbare doelen en voornemens besprekenAls deze interventies leiden tot een gezonde en nieuwsgierige spanning bij de cliënten, bevorderenze het leerproces. Als deze interventies leiden tot een hernieuwde hoop en zin om iets te leren, isdeze interventierichting wellicht het goede en helpende spoor.Een hierbij passende tekst vond ik in het lied “Komatiepoort” van Stef Bos:http://www.youtube.com/watch?v=C_v3LynQZwwDeze reacties zijn zeer de moeite waard om bij stil te staan. Maar soms wordt de doorgaande wegvan interventies die gericht zijn op nog méér bewustzijn, meer eigen verantwoordelijkheid, meerzelfreflectie, contraproductief. Dan wéét de cliënt dat hij af en toe in z’n eigen moeras vanonvolkomenheden belandt, en dan denkt hij bovendien dat het zijn eigen – onbewuste – keuze is alshij er niet in slaagt om daar op eigen kracht uit te komen.Zoals deelnemers in de workshop verwoordden na een oefening in dit kader:  Ik voelde me niet gezien in wat ik lastig vond  Ik werd kwaad omdat niet geaccepteerd werd dat ik gewoon iets niet kon  Ik voelde me alsmaar kleiner, hulpelozer en machtelozer worden vanwege het feit dat ik het na al die tijd nog steeds niet geleerd hadDan is de interventierichting – gericht op leren veranderen – niet meer de juiste, en kan dit gerichtzijn op verandering juist HET probleem worden. Dan is het wellicht tijd om de interventies terichten op leren accepteren. Het is dan tijd om de cliënten te begeleiden bij het leren leven meteen deel van henzelf waar ze regelmatig last van hebben en waar ze in die specifieke spannende enangstige momenten toch niet omheen kunnen.“Ja, dit is heel vervelend voor je. Heel lastig en frustrerend. Kan me helemaal voorstellen dat jedan teleurgesteld in jezelf bent. Dat dit moeilijk te verkroppen is. En je hebt al zo lang en zo vaakje best gedaan om dit te veranderen aan jezelf….en nog steeds lukt het je niet altijd…..”Empathische, op acceptatie gerichte interventies kunnen leiden tot de ervaring van opluchting,bevrijding en dus ‘vrije ruimte’ bij cliënten. Een weldaad van ‘ont-schuldiging’, waarbij vooral voorde zeer leergierige cliënten, de weg naar acceptatie de grootste verandering kan zijn.Het creëren van steun in de interactie als verruimend perspectief.We hebben als professionals een groot arsenaal van interventies tot onze beschikking. Veelinterventies zijn gericht op het individu en op het intra-psychische terrein van het leerproces: deeigen waarnemingen, interpretaties, ervaringen, emoties, gedragingen van de cliënt zelf. Dieinterventies hebben een grote waarde wanneer het gaat om zelfontplooiing en het ontwikkelen vanautonomie, assertiviteit, zelfsturing etc.Toch is het zoeken naar antwoorden en alternatieven van individuen IN zichzelf begrensd. Teneerste is er een heel leven buiten dat individuele en autonome gebied; een leven waar velemogelijkheden liggen om leerprocessen te stimuleren. Ten tweede doet elk veranderingsproces vaneen individu OOK een appel op veranderingen van de mensen om hem/haar heen. Dit betekent dathet voor cliënten ook belangrijk is om te leren hoe zij die anderen hierbij op een constructievemanier kunnen betrekken. Het leren creëren van steun in de interactie is volgens mij in élkleerproces een belangrijk aspect. En het is zelfs cruciaal wanneer we onze interventies richten ophet accepteren van eigen-aardigheden en ‘kramp-momenten’ waar de cliënten last van hebben.Dan is de tijd gekomen om het onderzoek niet meer te richten op ‘ik en mijn bewustzijn’. In demomenten waarin het angstige ervaringsgeheugen onverhoopt de kop op steekt, blijkt de ruimte net 3
  • 4. buiten dat eigen bewustzijn te liggen. Die is te vinden in de aanwezige anderen en in de overvloedaan steun in de omgeving. We kunnen dan tijdens de coachingssessies een lichtje werpen op hetcreëren van hulp in de interactie. Een voor coachees vaak nog onbekende weg.Vragen die daarbij helpend kunnen zijn:  ‘Wie heeft oog voor jou op de momenten dat je ‘raar’ doet en vanuit een kramp reageert?  ‘Wie merkt op dat je dichtklapt of overspannen reageert?’  ‘Wie ziet aan jou dat je niet goed in je vel zit?’  ‘Wie merkt op dat je minder of juist meer doet dan je zou willen?’  ‘Wie zou je daarop, opmerkzaam kunnen maken? Wie nog meer?’  ‘Wie kan jou dan helpen? Op welke manier? Hoe kun je deze hulp mobiliseren?’In het werken met groepen en teams kan dit onderzoek leiden tot het heel concreet aanbieden (enontvangen) van hulp. Een paar voorbeelden:  Els weet dat zij moeilijk ‘nee’ kan zeggen. Vooral in de momenten waarop zij het al te druk heeft, speelt dit haar parten. Zij bespreekt dit gegeven met haar collega’s en vraagt aan hen of ze, wanneer zij weer eens ‘ja’ gezegd heeft, even de tijd willen nemen om met haar stil te staan of ze hier wel écht tijd voor heeft. Dit helpt haar om selectiever te zijn.  De teamleden weten van hun leidinggevende dat hij grote moeite heeft met het faciliteren van een goed gesprek, c.q. dialoog, wanneer er in zijn ogen een conflict dreigt. Zij spreken met hem af dat zij, wanneer hij nogal krampachtig grijpt naar agenda en procedures, eerst aan hem vragen of hij zich ergens bezorgd over maakt, en zo ja, waar die bezorgdheid mee te maken heeft. Dit helpt hem om beter om te gaan met de angst die zich op dat moment van hem meester maakt, zodat hij weer ruimte heeft voor het innemen van zijn rol als gespreksleider.  Carolien vertelt haar collega’s dat zij, vooral in spannende momenten, altijd beter voor anderen zorgt dan voor zichzelf. Henk, één van haar collega’s heeft dat meestal wel in de gaten. Henk biedt aan om haar op zo’n moment te vragen ‘Carolien, hoe is het nu met jou? Dit helpt haar om zich beter bewust te zijn van haar eigen behoeften en om daar vervolgens in het contact met anderen iets mee te doen.Om hulp vragen of hulp aanbieden, is vaak niet vanzelfsprekend. De grote aandacht voorindividualiteit en zelfverantwoordelijkheid in training en coaching, hebben ertoe geleid dat ‘IKKUZELLUF DOEN!’ bij veel mensen hoog in ’t vaandel staat. Toch is het ‘mobiliseren van steun’ – endaarmee het meer benutten van de verbinding die er tussen mensen IS, is volgens mij een van debelangrijke thema’s van deze tijd. En tijdens dit proces van het creëren van steun in de interactie,kunnen beperkende paradigma’s veranderen. ‘Als ik wil veranderen, moet ik het zelf doen en mijnbehoefte aan hulp is een teken van zwakte’, kan dan veranderen in ‘Het getuigt van kracht als ikaccepteer dat ik niet alles zelf en alleen hoef te doen. Er is altijd mogelijke hulp om mij heen ener kan iets nieuws en constructiefs gebeuren in ons contact als ik die hulp kan vragen en toelaten’.Er is een grote behoefte aan steun in en om ons heen. Er is meer hulp dan je denkt en we vergetente vaak om die hulp in de interactie te mobiliseren.De consequenties voor interventiekundig handelenHet kiezen van passende interventies is, naast een spontaan en intuïtief proces, ook op gezettetijden een kwestie van zorgvuldig afwegen en balanceren.Als we de inhoud van deze workshop vertalen naar de consequenties voor interventiekundighandelen, dan is dit een pleidooi voor het evenwichtig balanceren tussen aandacht voor 4
  • 5. Ik & WIjAutonomIe & VerbIndIngZelf doen & Steun creërenVerAnderIng & AcceptAtIeDit evenwichtig balanceren, het kiezen van de passende interventie op het goede moment is in ditvak een grote kunst en kunde. En van dat balanceren leren niet alleen onze cliënten, maar ookwijzelf!Ook hierbij vind ik veel (h)erkenning in een lied van Stef Bos:http://www.youtube.com/watch?v=Z36OtUGiNzI Geniet ervan!Ik denk met veel plezier terug aan de ontmoetingen tijdens dit Congres Trends voor Trainers en desteun die ik ervaren heb tijdens mijn workshop! Dank daarvoor!Marjo Korrel – Initiator, senior trainer en (Register)Coach van Deïnthe InterventiekundeMet dank voor de redactionele hulp van Will Eltink! 5