Luận văn tốt nghiệp

2,306 views

Published on

Luận văn tốt nghiệp

Published in: Education, Sports
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,306
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
24
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Luận văn tốt nghiệp

  1. 1. Lêi nãi ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Qua 15 n¨m thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, nÒn kinh tÕ níc ta ®· cã nh÷ng thay ®æi tÝch cùc, lµm thay ®æi ®Õn mäi khÝa c¹nh cña ®êi sèng x· héi. Chóng ta ®· ®¹t ®îc mét sè thµnh tùu ®¸ng kÓ trong Ngo¹i th- ¬ng, ®Æc biÖt trong xuÊt khÈu g¹o. Nh÷ng con sè b¸o c¸o hµng n¨m lµ kÕt qu¶ thËt ®¸ng tù hµo cña ngµnh n«ng nghiÖp níc ta, thÓ hiÖn quyÕt t©m cña nh©n d©n vµ ®êng lèi chØ ®¹o ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ níc. VÞ thÕ cña ViÖt Nam ®· ®îc n©ng lªn, s¸nh vai cïng c¸c níc xuÊt khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi. Tuy nhiªn, do nh÷ng yÕu tè chñ quan vµ kh¸ch quan, thùc tiÔn t¹i ViÖt Nam trong thêi gian qua cho thÊy, ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o ë níc ta vÉn cßn nhiÒu bÊt cËp, tån t¹i nhiÒu vÊn ®Ò bøc xóc tríc nh÷ng biÕn ®éng thÊt thêng cña t×nh h×nh chÝnh trÞ vµ thÞ trêng thÕ giíi nh ®Þnh híng, tæ chøc qu¶n lý, t×m ®Çu ra cho s¶n phÈm, n©ng cao gi¸ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh... KÕt qu¶ lµ, tuy khèi lîng vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu cã t¨ng nhng nh×n chung tiÒm n¨ng vÉn cha ®îc khai th¸c mét c¸ch tèi u, mang l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt. Trong t×nh h×nh ®ã, nghiªn cøu Marketing ®Ó t×m ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o lµ mét ®ßi hái cÊp thiÕt vµ ®¸ng quan t©m nh»m ®Èy m¹nh h¬n n÷a s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam. 2. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu §Ò tµi ®i s©u vµo ph©n tÝch ®Æc ®iÓm, t×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o cñaViÖt Nam hiÖn nay theo quan ®iÓm Marketing-mix ®ång thêi nªu lªn c¸c ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu theo m« h×nh SWOT. Qua thùc tiÔn ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam, ®Ò tµi ®a ra gi¶i ph¸p díi 4
  2. 2. gãc ®é vÜ m« vµ theo quan ®iÓm Marketing-mix nh»m thóc ®Èy viÖc xuÊt khÈu g¹o, phï hîp víi tiÕn tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña níc ta. 3. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ò tµi sö dông nh÷ng kiÕn thøc ®· tÝch luü trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp víi nh÷ng quan s¸t, thu thËp trong thùc tÕ, kÕt hîp gi÷a viÖc tæng hîp s¸ch b¸o, tµi liÖu víi viÖc ®i s©u vµo ph©n tÝch thùc tiÔn, tham kh¶o ý kiÕn nh»m t×m ra híng ®i hîp lý nhÊt. 4. Môc ®Ých, néi dung nghiªn cøu Trªn c¬ së tËp trung ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña mÆt hµng g¹o, kho¸ luËn ®a ra mét sè ®Þnh huíng ph¸t triÓn cho giai ®o¹n tiÕp theo, ®ång thêi t×m mét sè gi¶i ph¸p vÒ Marketing nh»m cñng cè, ®Èy m¹nh vµ ph¸t triÓn mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc nµy. §Ó ®¹t ®îc môc ®Ých trªn, vÒ mÆt lý luËn, kho¸ luËn ®· tæng hîp, thèng nhÊt, ®óc kÕt vµ ph¸t triÓn nh÷ng vÊn ®Ò ®· vµ ®ang ®îc nghiªn cøu, ®ång thêi xem xÐt trªn c¬ së thùc tiÔn ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam theo quan ®iÓm cña Marketing ®Ó t×m ra híng ®i ®óng ®¾n trong thêi gian tíi. Tªn ®Ò tµi: §Èy m¹nh xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam theo quan ®iÓm Marketing-mix • Ch¬ng 1: Tæng quan vÒ g¹o xuÊt khÈu trªn thÕ giíi vµ t¹i ViÖt Nam. • Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam theo quan ®iÓm Marketing-mix. • Ch¬ng 3: ChiÕn lîc ®Èy m¹nh xuÊt khÈu g¹o. Trong khu«n khæ cña kho¸ luËn tèt nghiÖp cña sinh viªn, ®Ò tµi nh»m: • Kh¼ng ®Þnh l¹i vai trß cña xuÊt khÈu g¹o ®èi víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam 5
  3. 3. • Ph©n tÝch thùc tr¹ng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam • Nªu ra mét sè ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p nh»m ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o híng dÉn NguyÔn V¨n Thoan, c¸c c« chó c¸n bé cña Vô XuÊt nhËp khÈu - Bé Th¬ng m¹i cïng c¸c thÇy c« vµ b¹n bÌ ®· gióp ®ì em hoµn thµnh kho¸ luËn nµy. 6
  4. 4. Ch¬ng 1. Tæng quan vÒ g¹o xuÊt khÈu trªn thÕ giíi vµ t¹i ViÖt Nam 1.1. Tæng quan vÒ thÞ trêng g¹o thÕ giíi VÊn ®Ò tËp trung cña ®Ò tµi nµy lµ ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam ra thÞ trêng thÕ giíi. XÐt theo quan ®iÓm Marketing lµ cã tÝnh híng ngo¹i. §Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, ViÖt Nam ph¶i lu«n híng ra m«i trêng kinh doanh vµ lÊy thÞ trêng lµm c¬ së ®Þnh híng. ThÞ trêng ë ®©y ®îc hiÓu lµ tËp hîp nh÷ng nhµ nhËp khÈu g¹o hiÖn t¹i vµ tiÒm n¨ng. MÆt kh¸c, nhu cÇu cña thÞ trêng g¹o l¹i chÞu ¶nh hëng cña nhiÒu yÕu tè bªn ngoµi. ChÝnh v× vËy, c¸c nhµ xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam kh«ng chØ tËp trung vµo c¸c nhµ nhËp khÈu g¹o mµ cßn ph¶i híng vµo c¸c ®èi thñ kh¸c ®Ó ®¸nh gi¸ kÞp thêi kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hä. Nghiªn cøu thÞ trêng g¹o quèc tÕ, nghiªn cøu c¸c níc xuÊt, nhËp khÈu g¹o chñ yÕu trªn thÞ trêng lµ mét ®ßi hái cÊp thiÕt ®Ó øng dông vµo t×nh h×nh cô thÓ cña ViÖt Nam, nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña g¹o xuÊt khÈu níc ta trªn thÞ trêng thÕ giíi. 1.1.1. C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn cung cÇu g¹o thÕ giíi Trong sè c¸c lo¹i l¬ng thùc bao gåm g¹o, lóa m×, ng«, kª, lóa m¹ch... th× g¹o vµ lóa m× lµ hai lo¹i thùc phÈm chiÕm vÞ trÝ quan träng trong khÈu phÇn ¨n hµng ngµy cña con ngêi. Theo thèng kª cña Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), s¶n xuÊt lóa g¹o vµ lóa m× ®¹t møc t¬ng ®¬ng nhau. Nh×n chung, s¶n lîng lóa g¹o cã thÓ duy tr× sù sèng cho h¬n 53% tæng sè d©n trªn thÕ giíi. Qua ®ã cho thÊy tÇm quan träng cña g¹o ®èi víi vÊn ®Ò an ninh 7
  5. 5. l¬ng thùc cña loµi ngêi, ®Æc biÖt khi ®Æt trong bèi c¶nh biÕn ®éng cña yÕu tè nh©n khÈu häc. 1.1.1.1. VÊn ®Ò s¶n xuÊt g¹o trªn thÕ giíi Ngµnh s¶n xuÊt lóa g¹o bÞ phô thuéc vµo c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn nh ®Êt, níc, khÝ hËu... Sau nhiÒu n¨m liªn tôc t¨ng trëng, vµo n¨m 1995, s¶n xuÊt g¹o trªn thÕ giíi gi¶m nhÑ víi diÖn tÝch s¶n xuÊt kho¶ng 146 ngh×n ha, s¶n lîng thãc toµn thÕ giíi ®¹t 553 triÖu tÊn, t¬ng ®¬ng kho¶ng 360 triÖu tÊn g¹o. Nh÷ng thµnh c«ng trong s¶n xuÊt g¹o lµ kÕt qu¶ ®¹t ®îc do cuéc C¸ch m¹ng xanh ®em l¹i cïng víi viÖc ¸p dông c¸c tiÕn bé khoa häc vµ ®æi míi chiÕn lîc kinh tÕ x· héi cña ChÝnh phñ c¸c níc s¶n xuÊt g¹o chñ yÕu. Theo sè liÖu cña Vô XuÊt nhËp khÈu - Bé Th¬ng m¹i, dù ®o¸n diÖn tÝch s¶n xuÊt lóa toµn thÕ giíi n¨m 2001 lµ 151,9 ngh×n ha. N¨ng suÊt lóa n¨m 2000 ®¹t 3,92 tÊn/ ha, gÊp 1,6 lÇn so víi n¨ng suÊt lóa n¨m 1974 lµ 2,45 tÊn/ha. §©y lµ mét tiÕn bé vît bËc, nhê sö dông nh÷ng thµnh tùu c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vµo s¶n xuÊt, ®ång thêi ¸p dông nh÷ng lo¹i gièng lóa míi cho n¨ng suÊt cao. N¨m 2000 còng lµ n¨m kØ lôc vÒ n¨ng suÊt vµ s¶n lîng lóa toµn cÇu lµ 607,4 triÖu tÊn so víi 333,8 triÖu tÊn n¨m 1974, t¨ng 1,8 lÇn. Qua ®ã cho ta thÊy s¶n lîng lóa t¨ng chñ yÕu do n¨ng suÊt t¨ng, lµ kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ cho s¶n xuÊt lóa toµn thÕ giíi, ®¶m b¶o tèt nhu cÇu vÒ l¬ng thùc nãi chung vµ lóa g¹o nãi riªng cña loµi ngêi. B¶ng 1.1. T×nh h×nh s¶n xuÊt g¹o cña thÕ giíi (1998-2001) §¬n vÞ tÝnh: 1000 tÊn 8
  6. 6. S¶n xuÊt 1998 1999 2000 2001(íc) B¾c Mü 8.747 8.836 9.795 9.062 Mü Latinh 17.225 22.165 21.22 20.204 9 EU 2.701 2.694 2.637 2.462 Liªn X« cò 1.108 1.124 1.189 1.026 §«ng ¢u 56.000 52.000 56.00 56.000 0 Trung §«ng 3.048 3.370 2.905 2.279 B¾c Phi 5.463 4.261 5.889 6.063 Ch©u Phi cßn 10.540 10.845 10.95 11.481 l¹i 0 Nam ¸ 165.170 172.52 183.3 179.426 6 11 Ch©u ¸ cßn 358.864 358.48 36.28 354.965 l¹i 5 1 Ch©u §¹i D¬ng 1.324 1.362 1.101 1.761 Nguån: Vô XuÊt nhËp khÈu – Bé Th¬ng m¹i 1.1.1.2. VÊn ®Ò tiªu dïng g¹o trªn thÕ giíi Trªn thÕ giíi, phÇn lín g¹o ®îc s¶n xuÊt nh»m phôc vô nhu cÇu tiªu thô trong níc, chØ 4% s¶n lîng toµn cÇu ®îc ®em ra bu«n b¸n, trao ®æi gi÷a c¸c níc víi nhau. Lóa g¹o ®îc s¶n xuÊt tËp trung ho¸ cao ®é, trong ®ã ch©u ¸ chiÕm tíi 90% tæng lîng s¶n xuÊt, 50% lîng nhËp khÈu vµ 72% lîng xuÊt khÈu. Møc tiªu thô g¹o toµn cÇu hiÖn nay lu«n phô thuéc vµo t×nh h×nh canh t¸c vµ kh¶ n¨ng cung cÊp cña c¸c níc s¶n xuÊt lóa g¹o. Trªn quy m« toµn thÕ giíi, lîng g¹o tiªu dïng t¨ng ®¸ng kÓ tõ 222,4 triÖu tÊn n¨m 1974 lªn 398,6 triÖu tÊn n¨m 2000, t¨ng 180% vµ dù ®o¸n n¨m 2001 lµ 400,8 triÖu tÊn. 9
  7. 7. §Ó ®¶m b¶o tiªu thô æn ®Þnh cÇn ®¹t møc s¶n xuÊt hµng n¨m gÊp 1,5 ®Õn 2 lÇn møc t¨ng d©n sè. Nh vËy, møc tiªu thô g¹o lu«n bÞ khèng chÕ bëi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ phô thuéc vµo sè d©n toµn cÇu nªn nh×n chung nÕu tÝnh theo ®Çu ngêi th× kh«ng t¨ng. Trªn thÕ giíi, ch©u ¸ lµ khu vùc tiªu thô g¹o nhiÒu nhÊt víi 362,1 triÖu tÊn, tøc 90% so víi lîng tiªu dïng toµn cÇu vµo n¨m 2001 (403 triÖu tÊn). §iÒu nµy ®îc gi¶i thÝch b»ng tËp qu¸n coi g¹o lµ l- ¬ng thùc chÝnh yÕu ë ch©u ¸, n¬i tËp trung trªn 60% d©n sè toµn thÕ giíi. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn, d©n sè c¸c níc nµy t¨ng m¹nh trong khi diÖn tÝch trång lóa gi¶m ®¸ng kÓ do qu¸ tr×nh ®« thÞ vµ c«ng nghiÖp ho¸. Thªm vµo n÷a, c¸c thiªn tai nh lôt, b·o, h¹n h¸n... thêng hay x¶y ra nªn c¸c níc nµy còng ph¶i nhËp khÈu g¹o phôc vô cho nhu cÇu trong níc. C¸c ch©u lôc kh¸c tiªu thô 10% sè lîng g¹o cßn l¹i. T¹i ch©u Mü, ch©u ¢u vµ khu vùc Trung §«ng, tiªu thô g¹o ®· t¨ng ®¸ng kÓ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Cô thÓ n¨m 2000, B¾c Mü tiªu thô 4,1 triÖu tÊn, Mü Latinh 14,3 triÖu tÊn, EU 2 triÖu tÊn. Dù ®o¸n n¨m 2001, c¸c khu vùc nµy lÇn lît tiªu thô 4,7 triÖu tÊn, 14,7 triÖu tÊn vµ 2,1 triÖu tÊn. Qua ®ã, cã thÓ thÊy r»ng lîng g¹o tiªu thô ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu vµ phô thuéc nhiÒu vµo c¸c níc ch©u ¸. B¶ng 1.2. T×nh h×nh tiªu thô g¹o cña thÕ giíi (1998-2001) §¬n vÞ tÝnh: 1000 tÊn NhËp khÈu 1998 1999 2000 2001(íc) B¾c Mü 4,108 4,439 4,718 4,747 Mü Latinh 13,778 14,085 14,272 14,661 10
  8. 8. EU 2,012 2,066 2,131 2,079 T©y ¢u cßn l¹i 48,000 50,000 53,000 55,000 Liªn X« cò 1,130 1,119 1,136 1,311 §«ng ¢u 344,00 382,00 360,00 386,000 0 0 0 Trung §«ng 5,779 6,159 6,499 6,435 B¾c Phi 2,982 2,984 3,097 3,177 Ch©u Phi cßn 10,412 10,973 11,563 12,155 l¹i Nam ¸ 104,83 110,41 113,71 114,989 5 2 1 Ch©u ¸ cßn l¹i 234,50 236,02 241,85 238,692 8 5 2 Ch©u §¹i D¬ng 563,00 608,00 670,00 706,000 0 0 0 Nguån: Vô XuÊt nhËp khÈu – Bé Th¬ng m¹i 1.1.1.3. Nh÷ng níc s¶n xuÊt vµ tiªu thô g¹o chÝnh trªn thÕ giíi * Trung Quèc Víi sè d©n ®«ng nhÊt thÕ giíi (1,26 tû ngêi vµ dù kiÕn lªn tíi 1,6 tû n¨m 2030) vµ diÖn tÝch lóa trªn 30 triÖu ha, Trung Quèc lµ quèc gia cã chñ tr- ¬ng ®Èy m¹nh s¶n xuÊt lóa g¹o nh»m ®¸p øng nhu cÇu vÒ l¬ng thùc trong níc cña m×nh. §¶m b¶o an toµn l- ¬ng thùc quèc gia lµ chiÕn lîc hµng ®Çu cña chÝnh phñ níc nµy. Tr¸i víi mét sè níc kh¸c chó träng tíi c¸c dù ¸n ph¸t triÓn c©y trång b»ng c¸ch t¨ng cêng sö dông cã hiÖu qu¶ h¬n ®Êt trång vµ c¸c nguån tµi nguyªn kh¸c nh nguån níc, khÝ hËu… Trung Quèc tËp 11
  9. 9. trung chñ yÕu vµo c«ng nghÖ vµ khoa häc. Trung Quèc ®· vµ ®ang ®i tiªn phong trong c¸c gièng lóa lai míi vµ ®ang dÉn ®Çu vÒ thö nghiÖm lóa biÕn ®æi gien. Tuy diÖn tÝch trång lóa cña Trung Quèc mÊy n¨m gÇn ®©y liªn tiÕp gi¶m do nhu cÇu g¹o chÊt lîng thÊp gi¶m vµ lîi nhuËn tõ nh÷ng lo¹i c©y kh¸c t¨ng lªn, s¶n lîng g¹o Trung Quèc n¨m 2001 dù kiÕn ®¹t 136,40 triÖu tÊn, t¨ng so víi 130,9 triÖu tÊn n¨m 2000 nhê n¨ng suÊt t¨ng. Tõ n¨m 1992-1993, cïng víi c«ng cuéc ®æi míi, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, Trung Quèc ®· cã nhiÒu cè g¾ng ®Èy m¹nh s¶n xuÊt lóa. §Õn n¨m 2000, tiªu thô g¹o trung b×nh tÝnh theo ®Çu ngêi vÉn b×nh æn (96 kg/ngêi/n¨m) mÆc dï tæng tiªu thô t¨ng do d©n sè t¨ng. Nhu cÇu vÒ chÊt lîng còng ngµy cµng t¨ng. G¹o chÊt lîng cao nh Japonica ®îc trång chñ yÕu ë miÒn B¾c ®· ngµy cµng trë nªn phæ biÕn h¬n. Tiªu thô g¹o nãi riªng vµ l¬ng thùc nãi chung sÏ t¨ng theo xu h- íng cña nÒn kinh tÕ. G¹o chÊt lîng kÐm ngµy cµng ®- îc chuyÓn sang dïng trong c«ng nghiÖp hoÆc cho nh÷ng ngêi cã thu nhËp thÊp. Mét trong nh÷ng chiÕn lîc cña Trung Quèc lµ ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i vµ g¹o vô sím sÏ lµ thøc ¨n tèt cho gia cÇm v× chÊt l- îng phï hîp vµ gi¸ thµnh rÎ. Theo sè liÖu cña Bé Th¬ng m¹i, n¨m 2000 Trung Quèc tiªu thô 137,3 triÖu tÊn g¹o chiÕm 34% tæng l- îng g¹o tiªu thô toµn cÇu. ¦íc tÝnh n¨m 2001 lîng tiªu thô lµ 134,3 triÖu tÊn. Con sè nµy nãi chung kh«ng thay ®æi nhiÒu so víi c¸c n¨m tríc. Víi dù kiÕn nhu cÇu tiªu thô sÏ ®¹t ®îc 220 triÖu tÊn g¹o vµo n¨m 2010 vµ 260 triÖu tÊn vµo n¨m 2030, Trung Quèc ®Æt môc tiªu ph¸t triÓn c¸c gièng lóa míi, 12
  10. 10. n¨ng suÊt cao ®Ó ®¹t trung b×nh 8 tÊn/ha so víi 6,5 tÊn/ha hiÖn nay. * Ên §é Lµ níc ®«ng d©n thø hai trªn thÕ giíi, Ên §é còng lµ níc s¶n xuÊt g¹o lín thø hai trªn thÕ giíi. N¨m 1994, s¶n lîng lóa cña Ên §é ®¹t møc t¨ng kû lôc (2,8%) so víi c¸c níc kh¸c. Ên §é lµ níc ®øng ®Çu trªn thÕ giíi vÒ diÖn tÝch trång lóa vµ ®ang chiÕm h¬n 22% tæng s¶n lîng lóa g¹o toµn cÇu. S¶n lîng g¹o cña Ên §é niªn vô 1999/2000 ®¹t 88,55 triÖu tÊn so víi 406,57 triÖu tÊn cña thÕ giíi vµ dù ®o¸n niªn vô 2000/2001 ®¹t 87,30 triÖu tÊn so víi 396 triÖu tÊn cña thÕ giíi. Cuèi n¨m 2000, ChÝnh phñ Ên §é cã kÕ ho¹ch gi¶i to¶ 3 triÖu tÊn g¹o dù tr÷ ®Ó lÊy chç chøa g¹o míi, g©y søc Ðp tíi thÞ trêng g¹o thÕ giíi. Bªn c¹nh ®ã, Ên §é lµ mét trong nh÷ng níc ®i ®Çu trong cuéc C¸ch m¹ng xanh, chñ yÕu vÒ gièng lóa. HiÖn nay, Bé Th¬ng m¹i Ên §é th«ng b¸o sÏ tiÕn hµnh thö nghiÖm ADN ®Ó b¶o ®¶m sù thuÇn chñng cho gièng g¹o míi, khuyÕn khÝch s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c lo¹i g¹o cao cÊp. VÒ tiªu thô, Ên §é còng lµ quèc gia tiªu thô g¹o lín thø hai trªn thÕ giíi víi lîng tiªu thô lµ 78,2 triÖu tÊn (n¨m 1998), 81,2 triÖu tÊn (n¨m 1999), 82,5 triÖu tÊn (n¨m 2000) vµ íc tÝnh n¨m 2001 lµ 83,5 triÖu tÊn, chiÕm 20,8% so víi tæng lîng tiªu thô toµn thÕ giíi . * In®«nªxia Víi s¶n lîng g¹o n¨m 1999/2000 lµ 34,08 triÖu tÊn, dù ®o¸n n¨m 2000/2001 lµ 34,80 triÖu tÊn, In®«nªxia hiÖn ®ang xÕp thø ba trªn toµn thÕ giíi vÒ níc cã s¶n lîng g¹o cao nhÊt. N¨m 2001, nhê 13
  11. 11. triÓn väng ®¹t s¶n lîng cao nªn nhu cÇu vÒ nhËp khÈu cña níc nµy cã thÓ gi¶m 40% so víi n¨m tríc. §iÒu ®ã chøng tá In®«nªxia ®· tÝch cùc h¬n trong viÖc s¶n xuÊt lóa g¹o nh»m ®¸p øng tèi ®a nhu cÇu trong níc, tr¸nh bÞ phô thuéc vµo sè lîng g¹o nhËp khÈu tõ c¸c níc bªn ngoµi. In®«nªxia còng lµ níc tiªu thô g¹o lín thø ba trªn thÕ giíi. N¨m 2000, quèc gia nµy sö dông hÕt 35,9 triÖu tÊn g¹o, chiÕm 9% lîng tiªu thô toµn cÇu. Dù tÝnh tiªu thô n¨m 2001 cã gi¶m nhng kh«ng ®¸ng kÓ lµ 35,8 triÖu tÊn. N¨m 2002, In®«nªxia cã kÕ ho¹ch nhËp khÈu 700 ngµn tÊn, trong ®ã sÏ nhËp khÈu kho¶ng 500 ngµn tÊn tõ ViÖt Nam ®Ó cã nguån g¹o ®¸p øng ®ñ nhu cÇu trong níc. ChÝnh phñ In®«nªxia ®ang dù kiÕn vay Ng©n hµng ph¸t triÓn Håi gi¸o 102,5 triÖu USD ®Ó nhËp khÈu sè g¹o trªn. BiÓu ®å 1.1. D©n sè vµ tiªu thô g¹o cña 3 níc tiªu thô lín nhÊt 14
  12. 12. 4% 9% 16% Indonªxia 36% 22% Ên § é 58% Trung Quèc 22% Kh¸c 33% D©n sè Tiªu thô g¹o 1.1.2. C¬ cÊu cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi 1.1.2.1. §Æc ®iÓm vµ triÓn väng cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi * §Æc ®iÓm cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi - G¹o lµ lo¹i l¬ng thùc chñ yÕu ®Ó nu«i sèng h¬n 50% d©n sè toµn cÇu, tËp trung nhiÒu nhÊt ë ch©u ¸. ChÝnh v× vËy, thÞ trêng g¹o thÕ giíi mang ®Æc tÝnh nh¹y bÐn v× mçi khi cã sù biÕn ®éng vÒ nhu cÇu ë nh÷ng níc tiªu thô g¹o chÝnh nh Trung Quèc, Ên §é, In®«nªxia, B¨ngla®Ðt, Pakistan... th× cung cÇu vµ gi¸ g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi l¹i thay ®æi. ViÖc ChÝnh phñ Ên §é cã kÕ ho¹ch gi¶i to¶ 3 triÖu tÊn g¹o vµo cuèi n¨m 2001 lµ mét vÝ dô ®Ó g©y søc Ðp víi thÞ trêng g¹o thÕ giíi. Cuèi th¸ng 3/2000, In®«nªxia ®· quyÕt ®Þnh ngõng nhËp khÈu g¹o chÝnh ng¹ch còng t¹o nh÷ng biÕn ®éng kh«ng nhá tíi gi¸ g¹o nãi chung. Tuy nhiªn, ®é nh¹y c¶m cña thÞ trêng g¹o cßn ph¶i phô thuéc vµo lîng dù tr÷ toµn cÇu vµ cña tõng níc còng nh tû gi¸ gi÷a g¹o vµ lo¹i l¬ng thùc thay thÕ g¹o nh lóa mú, ng«... 15
  13. 13. - G¹o kh«ng nh÷ng ®îc bu«n b¸n ®¬n thuÇn nh mét hµng ho¸ gi÷a c¸c níc kh¸c nhau mµ cßn lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng chiÕn lîc thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña c¸c ChÝnh phñ th«ng qua h×nh thøc viÖn trî. Mü lµ níc ®· sö dông h×nh thøc nµy nh mét chiÕn lîc ngo¹i giao nh»m t¨ng cêng sù phô thuéc cña c¸c níc kh¸c vµo níc m×nh trong c¸c quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ. T¬ng tù nh vËy, EU thêng nhËp khÈu g¹o ®Ó cung cÊp miÔn phÝ cho c¸c níc ch©u Phi ®Ó ®æi l¹i c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c vÒ kinh tÕ. - Trªn thÕ giíi cã rÊt nhiÒu lo¹i g¹o mËu dÞch ph©n lo¹i theo c¸c c¸ch kh¸c nhau. Sù phong phó vÒ chñng lo¹i t¹o nªn sù ®a d¹ng cho thÞ trêng g¹o thÕ giíi. T¬ng øng víi mçi lo¹i g¹o kh¸c nhau, tuú thuéc chÊt lîng phÈm cÊp kh¸c nhau l¹i h×nh thµnh mét møc gi¸ cô thÓ. TÝnh ®a d¹ng vµ phøc t¹p cña gi¸ c¶ g¹o lµ biÓu hiÖn sinh ®éng trong bu«n b¸n quèc tÕ trong suèt nhiÒu n¨m qua. * TriÓn väng cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, thÞ trêng g¹o thÕ giíi cã nhiÒu biÕn ®éng phøc t¹p, cô thÓ lµ nhu cÇu cña c¸c níc vÒ g¹o ®Æc biÖt thÊp. MÆc dï c¸c níc xuÊt khÈu kh«ng ngõng nç lùc t×m kiÕm thÞ trêng nhng gi¸ g¹o cña tÊt c¶ c¸c xuÊt xø ®Òu gi¶m. Nhu cÇu g¹o cña c¸c níc nhËp khÈu lín nh B¨ngla®Ðt, In®«nªxia, Braxin... h¹n chÕ do sù phôc håi s¶n lîng sau 12 n¨m mÊt mïa. Theo dù b¸o cña FAO vµ Bé N«ng nghiÖp Mü, s¶n lîng g¹o thÕ giíi ®Õn n¨m 2005 sÏ cã chiÒu híng t¨ng chËm h¬n so víi nh÷ng n¨m tríc, møc tiªu thô t¨ng chËm. Do ®ã, tèc ®é t¨ng cña lîng g¹o giao dÞch toµn thÕ giíi còng sÏ gi¶m. Dù ®o¸n trong t¬ng lai, ch©u Phi sÏ tham gia tÝch cùc h¬n vµo thÞ tr- 16
  14. 14. êng g¹o, ®Æc biÖt lµ nhËp khÈu. Ch©u ¸ vÉn sÏ lu«n lµ khu vùc ®øng ®Çu vÒ s¶n xuÊt, tiªu thô vµ xuÊt khÈu víi nhiÒu thay ®æi vÒ c¬ chÕ chÝnh s¸ch. XuÊt khÈu g¹o tõ ch©u ¢u vµ ch©u Mü cã xu híng gi¶m do viÖc th¾t chÆt c¸c quy ®Þnh cña th¬ng m¹i thÕ giíi lµm h¹n chÕ chÝnh s¸ch trî gi¸ xuÊt khÈu. Xu híng trong nh÷ng n¨m tíi sÏ cã nhiÒu níc tham gia vµo xuÊt khÈu lóa g¹o, t¹o sù s«i ®éng vµ c¹nh tranh gay g¾t trªn thÞ trêng lóa g¹o thÕ giíi, ®Æc biÖt ë ch©u ¸, do chÝnh s¸ch cña nhiÒu níc cho phÐp khu vùc t nh©n tham gia vµo xuÊt nhËp khÈu g¹o. Ngoµi ra, trong nh÷ng n¨m tíi, giao dÞch c¸c lo¹i g¹o cã chÊt lîng cao cã xu híng t¨ng m¹nh trong khi giao dÞch g¹o phÈm cÊp thÊp sÏ gi¶m dÇn. G¹o mét mÆt lµ hµng ho¸ thiÕt yÕu ®èi víi ®êi sèng vµ s¶n xuÊt, mÆt kh¸c lµ hµng ho¸ nh¹y c¶m vµ xuÊt khÈu cã tÝnh chiÕn lîc ë mét sè níc, cã xu h- íng c¹nh tranh ngµy cµng trë nªn gay g¾t gi÷a c¸c níc tham gia xuÊt khÈu. C¸c níc xuÊt khÈu lu«n lu«n t¨ng s¶n lîng lóa g¹o kh«ng chØ ®Ó tho¶ m·n cho nhu cÇu t¨ng d©n sè mµ cßn nh»m mang l¹i nguån ngo¹i tÖ ®¸ng kÓ. V× vËy, trong t×nh h×nh hiÖn nay, c¸c níc ®Òu ®Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng xuÊt khÈu ®Ó gi¶m hao phÝ vµ h hao, ®Çu t chiÒu s©u ®Ó t¨ng nhanh n¨ng suÊt vµ s¶n lîng. §Ó t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ trêng, c¸c níc trang bÞ ngµy cµng tèt h¬n tõ viÖc chän gièng, thu ho¹ch, b¶o qu¶n, chÕ biÕn, vËn t¶i, bao gãi vµ ®iÒu kiÖn giao hµng thÝch hîp víi ®ßi hái cña thÞ trêng thÕ giíi. 1.1.2.2. T×nh h×nh nhËp khÈu g¹o * T×nh h×nh chung 17
  15. 15. NhËp khÈu g¹o cña thÕ giíi nh×n chung cã xu híng t¨ng lªn nhng kh«ng æn ®Þnh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, tuú thuéc vµo s¶n lîng l¬ng thùc trong n¨m vµ kh¶ n¨ng thanh to¸n cña nh÷ng níc nhËp khÈu. §a sè c¸c níc xuÊt khÈu g¹o ®¹t s¶n lîng cao kû lôc ®· lµm gi¶m m¹nh gi¸ g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi. Lîng nhËp khÈu g¹o cña toµn thÕ giíi còng nh tõng níc thêng xuyªn biÕn ®éng vµ mang tÝnh thêi vô râ rÖt. V× s¶n xuÊt g¹o phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn, tû lÖ dù tr÷, tån kho l¬ng thùc nªn thêng bÊt æn. N¨m mÊt mïa, c¸c níc thêng cÇn gÊp, nªn nhËp khÈu nhiÒu nhng n¨m kh¸c l¹i gi¶m s¶n lîng nhËp ®¸ng kÓ. Khi gi¸ g¹o t¨ng cao, c¸c níc cã thÓ chuyÓn sang nhËp khÈu hµng thay thÕ cho g¹o nh lóa m× hoÆc c¸c ngò cèc kh¸c, g©y biÕn ®éng kh«ng nhá cho s¶n lîng nhËp khÈu g¹o cña toµn thÕ giíi. Trong h¬n 10 n¨m qua, s¶n lîng nhËp khÈu t¨ng do nhu cÇu t¨ng, ®Æc biÖt lµ n¨m 1998 lªn tíi 27,67 triÖu tÊn. Nh÷ng n¨m sau ®ã cã gi¶m nhÑ v× ®îc mïa ë c¸c níc nhËp khÈu. ¦íc tÝnh toµn n¨m 2001, thÕ giíi nhËp khÈu 22,30 triÖu tÊn g¹o. B¶ng 1.3. T×nh h×nh nhËp khÈu g¹o cña thÕ giíi (1998-2001) §¬n vÞ: 1000 tÊn NhËp khÈu 1998 1999 2000 2001(íc) B¾c Mü 840 4.439 4.718 4.744 Mü Latinh 3.357 14.085 14.272 14.661 EU 787 2.066 2.131 2.079 T©y ¢u cßn 60 50 53 55 l¹i Liªn X« cò 321 1.191 1.346 1.311 18
  16. 16. §«ng ¢u 313 382 360 386 Trung §«ng 3.224 6.159 6.499 6.435 B¾c Phi 188 2.984 3.097 3.177 Ch©u Phi 4.188 10.973 11.563 12.155 cßn l¹i Nam ¸ 2.765 110.412 113.711 114.989 Ch©u ¸ cßn 10.37 236.025 241.852 238.692 l¹i 0 Ch©u §¹i D- 288 608 670 706 ¬ng Nguån: Vô XuÊt nhËp khÈu–Bé Th¬ng m¹i Ch©u ¸ lu«n lµ khu vùc nhËp khÈu g¹o nhiÒu nhÊt víi kho¶ng h¬n 55% lîng g¹o nhËp khÈu toµn thÕ giíi nh»m ®¸p øng ®ñ nhu cÇu tiªu thô t¹i c¸c níc nµy. Ch©u Phi chiÕm tû träng h¬n 20% lîng g¹o nhËp khÈu vµ cã chiÒu híng t¨ng lªn trong thêi gian qua tuy møc t¨ng kh«ng lín. Trªn thùc tÕ c¸c níc nghÌo ë ch©u lôc nµy tiªu dïng g¹o kh¸ nhiÒu nhng kh¶ n¨ng tµi chÝnh l¹i bÞ h¹n chÕ rÊt ®¸ng kÓ. Do vËy, ë c¸c níc nµy tuy thiÕu g¹o nhng kh¶ n¨ng nhËp khÈu cã h¹n. Ch©u Mü còng cã khèi lîng nhËp khÈu chiÕm kho¶ng 20% víi nhu cÇu æn ®Þnh vµ cã xu híng t¨ng lªn. NhËp khÈu g¹o trªn thÕ giíi còng biÕn ®éng theo nhãm níc. Tuú theo møc ®é thêng xuyªn, c¸c níc chia theo hai nhãm: nhãm níc nhËp khÈu g¹o thêng xuyªn vµ kh«ng thêng xuyªn. Nhãm thø nhÊt bao gåm c¸c níc lu«n cã nhu cÇu nhËp khÈu g¹o do mÊt c©n ®èi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, s¶n xuÊt kh«ng ®¸p øng ®ñ nhu cÇu vÒ g¹o. Nhãm níc nµy bao gåm Malaixia (hµng n¨m cÇn nhËp kho¶ng 400 ngµn tÊn), Cana®a (180 ngµn tÊn), Angiªri (250 ngµn tÊn)... Nhãm thø hai bao 19
  17. 17. gåm nh÷ng níc s¶n xuÊt g¹o nhng kh«ng thêng xuyªn cung cÊp ®ñ cho tËp qu¸n tiªu dïng trong níc. Lîng g¹o nhËp khÈu ë c¸c níc nµy kh«ng ®Òu qua c¸c n¨m. Tiªu biÓu cho nhãm nµy lµ In®«nªxia, Trung Quèc, NhËt B¶n... * Mét sè níc nhËp g¹o chñ yÕu trªn thÕ giíi 1) In®«nªxia HiÖn nay, níc nhËp khÈu g¹o lín nhÊt thÕ giíi lµ In®«nªxia. Dï ®· s¶n xuÊt mét lîng g¹o kh«ng nhá cho tiªu dïng nhng In®«nªxia vÉn ph¶i nhËp khÈu nh»m ®¸p øng nhu cÇu trong níc, ®¶m b¶o an ninh l- ¬ng thùc. §Æc biÖt vµo n¨m 1995, nhËp khÈu g¹o cña níc nµy t¨ng vät lªn tíi 3,2 triÖu tÊn do chÝnh s¸ch dù tr÷ g¹o cña Nhµ níc vµ tèc ®é t¨ng nhanh cña d©n sè. §Õn n¨m 1998, In®«nªxia tiÕp tôc nhËp g¹o víi s¶n lîng 6,1 triÖu tÊn cho tiªu dïng sau mÊt mïa. N¨m 2000, ChÝnh phñ In®«nªxia t¨ng thuÕ nhËp khÈu tõ 0% lªn 35% vµ cho phÐp t nh©n tù do nhËp khÈu g¹o nhng cÊm c¸c lo¹i g¹o chÊt lîng thÊp. Tæng sè lîng nhËp khÈu n¨m 2000 gi¶m xuèng lµ 1,3 triÖu tÊn, b»ng 1/3 so víi n¨m 1999 (3,9 triÖu tÊn). N¨m 2001, dù ®o¸n níc nµy còng chØ nhËp khÈu kho¶ng h¬n mét triÖu tÊn g¹o. 2) Iran Trong nhiÒu n¨m qua, Iran thêng xuyªn nhËp khÈu g¹o víi sè lîng kh¸ æn ®Þnh, ®øng thø hai trªn thÕ giíi, chØ sau In®«nªxia. N¨m 1999, Iran nhËp 1,0 triÖu tÊn, n¨m 2000 t¨ng lªn 1,1 triÖu tÊn vµ íc tÝnh n¨m 2001 sÏ l¹i gi¶m xuèng møc 1,0 triÖu tÊn. C¸c sè liÖu trªn ®· cho thÊy møc nhËp khÈu t- 20
  18. 18. ¬ng ®èi cè ®Þnh cña ®Êt níc nµy. Víi sè d©n 70 triÖu, dù ®o¸n trong t¬ng lai, Iran vÉn lµ níc nhËp khÈu g¹o lín vµ cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cao. Nhµ cung cÊp g¹o chñ yÕu cña Iran lµ Th¸i Lan, ViÖt Nam, Pakistan. 3) Trung Quèc Lµ níc s¶n xuÊt g¹o lín nhÊt thÕ giíi nhng Trung Quèc vÉn ph¶i nhËp khÈu nh»m ®¶m b¶o nhu cÇu trong níc. N¨m 2000, Trung Quèc nhËp khÈu 238.598 tÊn g¹o, t¨ng 42% so víi n¨m 1999, trong ®ã hÇu hÕt lµ g¹o cã chÊt lîng cao cña Th¸i Lan. NhËp khÈu t¨ng do s¶n lîng g¹o Trung Quèc gi¶m vµ tiªu dïng cña ngêi d©n ®èi víi g¹o th¬m t¨ng lªn. Khi tham gia vµo Tæ chøc Th¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO), nhËp khÈu g¹o sÏ t¨ng nhÑ do Trung Quèc ban ®Çu ph¶i nhËp khÈu gÇn 3 triÖu tÊn mçi n¨m nÕu gi¸ trÞ thÞ trêng phï hîp víi hä. §Õn n¨m 2004, h¹n ng¹ch nhËp khÈu dù kiÕn sÏ t¨ng tíi 5,38 triÖu tÊn. 4) Braxin §©y lµ níc duy nhÊt ë khu vùc Nam Mü cã møc nhËp khÈu g¹o kh¸ lín. T×nh h×nh nhËp khÈu mÆt hµng nµy ë Braxin trong ®èi æn ®Þnh vµ cã xu híng t¨ng trong thêi gian qua. Cô thÓ n¨m 1989, lîng nhËp khÈu cña Braxin lµ 0,5 triÖu tÊn, n¨m 1998 t¨ng lªn 1,2 triÖu tÊn. N¨m 1999, níc nµy tiÕp tôc lµ níc nhËp khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi víi møc nhËp kho¶ng 1 triÖu tÊn. N¨m 2000, s¶n lîng nhËp khÈu gi¶m xuèng cßn 0,7 triÖu tÊn vµ sÏ tiÕp tôc gi¶m trong n¨m 2001. 1.1.2.3. T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o trªn thÕ giíi nh÷ng n¨m qua 21
  19. 19. * T×nh h×nh chung Theo sè liÖu cña Vô XuÊt nhËp khÈu - Bé Th¬ng m¹i, tæng lîng g¹o xuÊt khÈu cña thÕ giíi trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y t¨ng vµ t¨ng kh¸. NÕu nh n¨m 1975, thÕ giíi xuÊt khÈu chØ cã 7,7 triÖu tÊn g¹o th× n¨m 1989 sè lîng g¹o xuÊt khÈu ®¹t 13,9 triÖu tÊn, møc cao nhÊt so víi c¸c n¨m tríc ®ã. Tuy nhiªn, trong hai n¨m tiÕp theo, sè lîng g¹o xuÊt khÈu gi¶m xuèng cßn 11,6 triÖu tÊn vµ 12,1 triÖu tÊn. §Õn n¨m 1998, sè lîng g¹o xuÊt khÈu t¨ng cao nhÊt lµ 27,7 triÖu tÊn. Trong 3 n¨m qua, s¶n lîng g¹o xuÊt khÈu cã xu híng gi¶m xuèng: n¨m 1999 lµ 24,9 triÖu tÊn, n¨m 2000 lµ 22,9 triÖu tÊn vµ dù b¸o n¨m 2001 lµ 22,2 triÖu tÊn. Nh×n chung, møc t¨ng trëng cha thËt æn ®Þnh, cã n¨m gi¶m so víi n¨m tríc vµ cha thùc sù ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng d thõa cña nh÷ng níc xuÊt khÈu vµ sù biÕn ®éng kh«ng ngõng t×nh h×nh cung cÇu cña thÞ trêng g¹o trªn thÕ giíi. Sè lîng xuÊt khÈu g¹o cña thÕ giíi t¨ng lªn nhê nh÷ng c¶i biÕn vÒ mÆt kü thuËt, gièng lóa vµ c¸c chÝnh s¸ch míi cña c¸c níc xuÊt khÈu g¹o lµm cho l- îng g¹o cã xu híng t¨ng lªn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. XuÊt khÈu g¹o thÕ giíi tËp trung ë mét sè níc ®ang ph¸t triÓn, chiÕm 75% ®Õn 80% tæng sè lîng xuÊt khÈu. Lµ ch©u lôc s¶n xuÊt vµ tiªu thô g¹o nhiÒu nhÊt, víi tiÒm n¨ng, ®iÒu kiÖn thêi tiÕt thuËn lîi cho viÖc trång lóa, ch©u ¸ vÉn lu«n lµ khu vùc xuÊt khÈu nhiÒu nhÊt. B×nh qu©n hµng n¨m, ch©u ¸ cung cÊp kho¶ng 70% lîng g¹o xuÊt khÈu cho thÞ trêng thÕ giíi, ®ång thêi cßn lµ n¬i tËp trung 22
  20. 20. hÇu hÕt c¸c níc cã thÕ m¹nh vÒ g¹o nh Th¸i Lan, ViÖt Nam, Ên §é, Trung Quèc.... * C¸c níc xuÊt khÈu g¹o chÝnh trªn thÕ giíi 1) Th¸i Lan Tuy Th¸i Lan kh«ng ph¶i lµ níc s¶n xuÊt g¹o lín trªn thÕ giíi nhng l¹i lµ níc cã sè lîng g¹o xuÊt khÈu nhiÒu vµ æn ®Þnh nhÊt, ®ång thêi cã tèc ®é t¨ng trëng cao, gÇn 10%/n¨m. Tõ n¨m 1977 ®Õn nay, cô thÓ vµo n¨m 1998 Th¸i Lan xuÊt khÈu 6,4 triÖu tÊn, n¨m 1999 ®¹t con sè kØ lôc lµ 6,7 triÖu tÊn (25% lîng xuÊt khÈu toµn thÕ giíi), n¨m 2000 sè l- îng xuÊt khÈu ®¹t h¬n 6,5 triÖu tÊn, gi¶m nhÑ so víi n¨m tríc do ¶nh hëng cña lò lôt vµ b·o nhiÖt ®íi t¹i miÒn §«ng B¾c. Trong t×nh h×nh gi¸ c¶ quèc tÕ biÕn ®éng mµ trong níc l¹i béi thu, ChÝnh phñ Th¸i Lan ®· thùc hiÖn ch¬ng tr×nh can thiÖp ®Ó æn ®Þnh gi¸ g¹o trong níc, gióp n«ng d©n duy tr× ph¸t triÓn trång lóa. C¸c tæ chøc quèc doanh Th¸i Lan ®· mua g¹o lu kho vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch cho n«ng d©n vay tÝn dông dµi h¹n víi l·i suÊt thÊp. ChÝnh phñ Th¸i Lan ®· thùc hiÖn kÕ ho¹ch ®Ó ph¸t triÓn ngµnh g¹o, ®Æc biÖt tËp trung vµo thÞ trêng g¹o Jasmine, lo¹i g¹o ®Æc s¶n vµ lµ thÕ m¹nh cña Th¸i Lan. N¨m 2001, dù kiÕn tæng xuÊt khÈu cña Th¸i Lan ®¹t 6,7 triÖu tÊn. ChiÕn lîc xuÊt khÈu g¹o Th¸i Lan gåm 3 ®iÓm chÝnh. §èi víi s¶n xuÊt, Th¸i Lan tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ó gi¶m thÊt tho¸t trong qu¸ tr×nh thu ho¹ch. §èi víi th¬ng m¹i vµ thÞ trêng, Th¸i Lan ¸p dông triÖt ®Ó Marketing-mix, tËp trung tuyªn truyÒn dïng g¹o H¬ng nhµi, xóc tiÕn b¶o vÖ vµ t¨ng chÊt lîng g¹o. §èi víi chÝnh s¸ch g¹o, Nhµ níc phèi 23
  21. 21. hîp víi t nh©n so¹n th¶o chÝnh s¸ch khÐp kÝn tõ nghiªn cøu, s¶n xuÊt, tiÕp thÞ cho tíi chÕ biÕn. Víi vÞ trÝ ®øng ®Çu xuÊt khÈu g¹o, Th¸i Lan lu«n chi phèi s©u s¾c t×nh h×nh biÕn ®éng cung cÇu vµ gi¸ c¶ trªn thÞ trêng thÕ giíi. VÒ chÊt lîng, g¹o Th¸i Lan cã nhiÒu lo¹i, ®Æc biÖt lµ c¸c lo¹i g¹o ®Æc s¶n ®îc a chuéng ë kh¾p n¬i vµ ®îc xuÊt ®i nhiÒu níc. Th¸i Lan còng lµ ®èi thñ c¹nh tranh m¹nh nhÊt cña Mü trªn thÞ trêng lo¹i g¹o h¹t dµi vµ chÊt lîng cao, ®ång thêi còng cung cÊp cho cung g¹o cña thÕ giíi gÇn 1/3 tæng lîng g¹o chÊt lîng thÊp. ThÞ phÇn cña Th¸i Lan nh×n chung t¬ng ®èi æn ®Þnh. Gi¸ b¸n thêng cao h¬n so víi c¸c níc xuÊt khÈu g¹o kh¸c nh ViÖt Nam hay Pakistan. Gi¸ chuÈn quèc tÕ còng thêng c¨n cø vµo gi¸ g¹o cña Th¸i Lan (FOB B¨ngcèc). 2) Trung Quèc Kh«ng chØ lµ mét níc s¶n xuÊt, tiªu dïng, nhËp khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi, Trung Quèc còng lµ níc xuÊt khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi. Trung Quèc nhËp khÈu g¹o chÊt lîng cao song xuÊt khÈu g¹o cã chÊt lîng b×nh thêng hoÆc thÊp. N¨m 2000, mÆc dï cã h¹n h¸n, quèc gia nµy ®· v¬n lªn thø ba trong sè c¸c n- íc xuÊt khÈu g¹o víi sè lîng lµ 2,95 triÖu tÊn, chØ sau Th¸i Lan vµ ViÖt Nam, t¨ng 9% so víi n¨m 1999 (2,7 triÖu tÊn) nhng gi¶m so víi møc 3,7 triÖu tÊn n¨m 1998. VÞ trÝ nµy kh«ng æn ®Þnh trong c¸c n¨m do sù biÕn ®éng thÊt thêng gi÷a cung cÇu g¹o cña níc nµy. Dù kiÕn n¨m 2001, Trung Quèc sÏ tiÕp tôc gi¶m sè lîng xuÊt khÈu xuèng cßn 1,8 triÖu tÊn. Tuy nhiªn, víi u thÕ gi¸ g¹o rÎ vµ chÊt lîng ngµy mét ®îc c¶i thiÖn, g¹o Trung Quèc ®· cã chç ®øng trªn 24
  22. 22. thÞ trêng thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ t¹i ch©u Phi vµ NhËt B¶n. 3) Mü N¨m 2000, sè lîng xuÊt khÈu g¹o cña Mü ®¹t 2,76 triÖu tÊn, ®øng thø t trong sè c¸c níc xuÊt khÈu g¹o. Tuy nhiªn, nh÷ng n¨m tríc ®©y, Mü vÉn ®øng thø hai trªn thÕ giíi sau Th¸i Lan mÆc dï chØ chiÕm kho¶ng 1,5% tæng sè lîng lóa toµn cÇu vµ xÕp thø 11 vÒ s¶n xuÊt g¹o. Lµ níc xuÊt khÈu g¹o truyÒn thèng víi thÞ trêng réng lín trªn kh¾p c¸c ch©u lôc, chÊt lîng g¹o cña Mü næi tiÕng lµ cao (lo¹i A), ®øng ®Çu thÕ giíi vµ cã søc c¹nh tranh u viÖt h¬n h¼n c¸c lo¹i g¹o kh¸c, kÓ c¶ cña Th¸i Lan. Trong nh÷ng n¨m ®Çu thËp niªn 90, Mü cung cÊp kho¶ng 20% thÞ phÇn g¹o thÕ giíi mµ chñ yÕu lµ c¸c níc Mü Latinh (Mªhic« vµ Braxin). XuÊt khÈu g¹o cña Mü cã ®îc thµnh c«ng nhê vµo hai lîi thÕ: + Thø nhÊt, sù ph¸t triÓn vît bËc vÒ c«ng nghÖ s¶n xuÊt, chÕ biÕn ®Õn b¶o qu¶n. Mü cã hÖ thèng lu kho dù tr÷ lín nªn g¹o xuÊt khÈu lu«n ®îc ®¶m b¶o vÒ mÆt chÊt lîng, ®¸p øng ®îc nh÷ng yªu cÇu kh¾t khe nhÊt cña c¸c níc nhËp khÈu. Mü cã thÓ xuÊt khÈu g¹o ë c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh chÕ biÕn, ë mäi chÊt lîng kh¸c nhau còng nh ®¸p øng mäi h×nh thøc bao gãi hay chuyªn chë. + Thø hai, søc m¹nh kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ c¸c mèi quan hÖ víi b¹n hµng. G¹o xuÊt khÈu cña Mü ®îc coi lµ “n«ng phÈm chÝnh trÞ” vµ n»m trong c¬ chÕ b¶o hé cña Nhµ Tr¾ng víi nhiÒu chÝnh s¸ch nh chÝnh s¸ch trî cÊp thu nhËp, chÝnh s¸ch trî gi¸ xuÊt khÈu hay cÊp tÝn dông xuÊt khÈu... ChÝnh phñ Mü thùc 25
  23. 23. hiÖn chÝnh s¸ch can thiÖp m¹nh vµo gi¸ g¹o, c¶ trong níc vµ xuÊt khÈu. Mü ®· sö dông g¹o nh mét vò khÝ ®Ó thùc hiÖn môc tiªu ®èi ngo¹i cña m×nh trong c¸c quan hÖ kinh tÕ nh viÖc g©y ¸p lùc ®èi víi më cöa thÞ trêng g¹o cña NhËt B¶n vµ liªn minh ch©u ¢u. N¨m 2001, do nh÷ng biÕn cè suy tho¸i kinh tÕ, ®Æc biÖt vô khñng bè ngµy 11 th¸ng 9 vµ c¹nh tranh m¹nh mÏ trªn thÞ trêng thÕ giíi, dù ®o¸n sè lîng xuÊt khÈu cña Mü sÏ gi¶m xuèng cßn 2,6 triÖu tÊn vµ sÏ gÆp kh¸ nhiÒu khã kh¨n trong xuÊt khÈu mÆt hµng nµy. 4) Pakistan Lµ quèc gia n»m trong khu vùc Nam ¸, víi sè d©n gÇn 150 triÖu ngêi, Pakistan cã truyÒn thèng xuÊt khÈu g¹o tõ nhiÒu thËp kû nay, víi lîng g¹o trung b×nh trong thêi gian gÇn ®©y lµ 2 triÖu tÊn. XuÊt khÈu g¹o cña níc nµy t¬ng ®èi æn ®Þnh víi c¸c lo¹i g¹o chÊt lîng trung b×nh vµ kh¸. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xuÊt khÈu cña Pakistan t¨ng nhÑ. Cô thÓ lµ n¨m 1998 sè lîng g¹o xuÊt khÈu lµ 1,8 triÖu tÊn, 1999 lµ 1,85 triÖu tÊn, 2000 lµ 2 triÖu tÊn vµ dù ®o¸n trong n¨m 2001 sÏ lµ 2,25 tÊn, chiÕm h¬n 10% tæng lîng g¹o xuÊt khÈu toµn thÕ giíi. 5) Ên §é Ên §é lµ mét quèc gia lu«n ë trong t×nh tr¹ng thiÕu l¬ng thùc. Tõ tríc ®Õn nay, Ên §é ph¶i nhËp khÈu mét lîng g¹o lín chÊt lîng thÊp nhng ®ång thêi còng xuÊt khÈu g¹o Basmati, mét lo¹i g¹o ®Æc s¶n, sang c¸c thÞ trêng ch©u ¸ vµ ch©u Phi, ®Æc biÖt lµ thÞ trêng Trung §«ng. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, sè lîng g¹o xuÊt khÈu cña Ên §é kh«ng æn ®Þnh do gÆp nhiÒu 26
  24. 24. thiªn tai. Ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o cña Ên §é ®ang cã khã kh¨n v× B¨ngla®Ðt, thÞ trêng tiªu thô g¹o phÈm cÊp thÊp chñ yÕu cña Ên §é, b¾t ®Çu thùc hiÖn th¶ næi viÖc ®Êu thÇu mua g¹o tõ th¸ng 1/2000 víi ®iÒu kiÖn thanh to¸n nghiªm ngÆt. Cô thÓ lµ sè lîng g¹o xuÊt khÈu cña Ên §é tõ 4,5 triÖu tÊn n¨m 1998, chiÕm 16,2% tæng lîng g¹o xuÊt khÈu toµn thÕ giíi, n¨m 1999 cßn 2,4 triÖu tÊn, n¨m 2000 chØ cßn 1,3 triÖu tÊn. HiÖn nay, Bé Th¬ng m¹i Ên §é th«ng b¸o sÏ tiÕn hµnh thö nghiÖm AND ®Ó ®¶m b¶o sù thuÇn chñng cho gièng g¹o Basmati Ên §é vµ sÏ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu g¹o cao cÊp nµy. Bªn c¹nh ®ã, Ên §é cho phÐp Tæng c«ng ty l¬ng thùc quyÕt ®Þnh gi¸ xuÊt khÈu song kh«ng ®îc thÊp h¬n gi¸ b¸n cho ngêi d©n Ên §é sèng díi møc nghÌo khæ. C¸c nhµ xuÊt khÈu Ên §é cho r»ng g¹o Ên §é cã c¬ héi th©m nhËp vµo c¸c thÞ tr- êng níc ngoµi nÕu nh gi¸ thÊp nh gi¸ c¸c xuÊt xø kh¸c. Bé Th¬ng m¹i Ên §é còng ®· xem xÐt kÕ ho¹ch xo¸ bá h¹n chÕ xuÊt khÈu ®èi víi c¸c s¶n phÈm nh g¹o, lóa m×, ®êng vµ hµnh. G¹o xay x¸t hiÖn ®ang ®- îc tù do xuÊt khÈu, mÆc dï c¸c t nh©n muèn xuÊt khÈu vÉn buéc ph¶i ®¨ng ký hîp ®ång víi C¬ quan ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ xuÊt khÈu thùc phÈm chÕ biÕn. HiÖn t¹i, Ên §é ®ang thu hót c¸c nhµ nhËp khÈu g¹o nh Nam Phi, Nigiªria, arËp-Xªót. Môc tiªu cña Ên §é trong nh÷ng n¨m tíi lµ gi¶m bít chi phÝ cña ChÝnh phñ, khuyÕn khÝch xuÊt khÈu vµ b¶o ®¶m an toµn l¬ng thùc, ®Æc biÖt lµ cè g¾ng xuÊt khÈu 3 triÖu tÊn g¹o vµo niªn vô 2000/2001. 1.2. T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam 27
  25. 25. 1.2.1. VÞ trÝ chiÕn lîc cña xuÊt khÈu g¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ViÖt Nam lµ mét níc ®«ng d©n, trong ®ã g¹o lµ l- ¬ng thùc chÝnh vµ khã cã thÓ thay thÕ. Qua ®ã cho thÊy tÇm quan träng cña s¶n xuÊt g¹o ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n. Bªn c¹nh ®ã, khi ®Êt níc ®· cã thÓ ®¶m b¶o an ninh l¬ng thùc, xuÊt khÈu g¹o trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ hiÖn nay cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi qu¸ tr×nh héi nhËp cña níc ta vµ ®îc thÓ hiÖn trªn nhiÒu khÝa c¹nh, mµ chñ yÕu lµ: 1.2.1.1. XuÊt khÈu g¹o t¨ng thu ngo¹i tÖ, tÝch luü vèn cho qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp ho¸- HiÖn ®¹i ho¸ (CNH-H§H) ®Êt níc Qu¸ tr×nh CNH-H§H ®Êt níc ®îc x¸c ®Þnh tiÕn hµnh l©u dµi vµ theo nh÷ng bíc ®i thÝch hîp. §Ó tiÕn hµnh thµnh c«ng qu¸ tr×nh nµy, cÇn huy ®éng tèi ®a mäi nguån lùc cña quèc gia, trong ®ã vèn lµ mét yÕu tè v« cïng quan träng. Cã vèn míi cã thÓ x©y dùng c¬ së h¹ tÇng, nhËp khÈu m¸y mãc thiÕt bÞ tiªn tiÕn, hiÖn ®¹i, ®Çu t vµo ®µo t¹o nguån nh©n lùc... Vèn thêng ®îc huy ®éng tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau: ®Çu t níc ngoµi, du lÞch, vay vèn trong d©n, xuÊt khÈu... trong ®ã vèn thu ®îc tõ ho¹t ®éng xuÊt khÈu cã t¸c ®éng lín ®Õn ho¹t ®éng nhËp khÈu, qua ®ã ®Èy m¹nh tiÕn tr×nh CNH-H§H ®Êt níc. Trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña níc ta nh÷ng n¨m gÇn ®©y, kim ng¹ch tõ xuÊt khÈu g¹o chiÕm mét tû träng kh¸ lín. G¹o ®· trë thµnh mét mÆt hµng chñ lùc cña n«ng s¶n ViÖt Nam trªn trêng quèc tÕ. Thùc tÕ cho thÊy xuÊt khÈu g¹o tõ l©u ®· mang l¹i mét nguån vèn kh«ng nhá cho níc ta. Theo sè liÖu míi nhÊt cña Bé Th¬ng m¹i, trong suèt 11 n¨m tõ 1989 28
  26. 26. ®Õn 2000, tæng kim ng¹ch mµ xuÊt khÈu g¹o mang l¹i ®¹t gÇn 7 tû USD, cha kÓ ®Õn xuÊt khÈu tiÓu ng¹ch sang c¸c níc l¸ng giÒng nh Trung Quèc, Lµo, Campuchia. Nh vËy, g¹o ®· chiÕm tíi kho¶ng 16% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ níc, mét tû lÖ kh«ng nhá ®èi víi riªng mét mÆt hµng trong rÊt nhiÒu mÆt hµng xuÊt khÈu kh¸c. XuÊt ph¸t tõ vai trß quan träng cña g¹o ®èi víi qu¸ tr×nh CNH-H§H ®Êt níc, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· chó träng h¬n tíi t¨ng cêng ¸p dông c«ng nghÖ tiªn tiÕn vµo s¶n xuÊt, ®Æc biÖt chó ý tíi nh÷ng gièng lóa cã chÊt lîng vµ cho n¨ng suÊt cao, ®ång thêi ®Èy m¹nh h¬n n÷a xuÊt khÈu g¹o nh»m ®em l¹i nguån vèn lín phôc vô c«ng cuéc ®æi míi ®Êt níc. 1.2.1.2. XuÊt khÈu gãp phÇn thóc ®Èy chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ vµ thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn Khi ViÖt Nam ®Èy m¹nh xuÊt khÈu g¹o ®ång nghÜa víi viÖc t¨ng cêng s¶n xuÊt theo quy m« vïng. HiÖn nay, ë níc ta ®· vµ ®ang h×nh thµnh nh÷ng vïng lóa tËp trung chuyªn s¶n xuÊt g¹o xuÊt khÈu bao gåm c¶ hai khu vùc chñ yÕu lµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ ®ång b»ng s«ng Hång. Mçi vïng phï hîp víi nh÷ng lo¹i gièng lóa kh¸c nhau. Nh vËy, c¬ cÊu n«ng nghiÖp sÏ thay ®æi ph¸t huy theo lîi thÕ cña tõng vïng. Khi ®Èy m¹nh xuÊt khÈu g¹o, c¬ cÊu ngµnh nghÒ còng sÏ thay ®æi. Hµng lo¹t c¸c nghÒ phô liªn quan ®Õn s¶n xuÊt vµ chÕ biÕn g¹o nh xay s¸t, b¶o qu¶n, ®¸nh bãng... còng ph¸t triÓn theo. §©y lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®èi víi nÒn kinh tÕ d thõa lao ®éng nh n- íc ta, gi¶m ®¸ng kÓ tû lÖ thÊt nghiÖp trong n«ng th«n vµ gãp phÇn c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n. 29
  27. 27. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, s¶n lîng lóa thu ho¹ch t¨ng cao. XuÊt khÈu g¹o t¹o ®iÒu kiÖn më réng tiªu thô s¶n phÈm, tr¸nh ø ®äng, tån kho. Khi kh©u tiªu thô ®îc gi¶i quyÕt sÏ t¹o t©m lý an t©m, khuyÕn khÝch n«ng d©n t¨ng cêng, ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng. Nh vËy, xuÊt khÈu ®· t¸c ®éng ngîc trë l¹i ®èi víi s¶n xuÊt, lµ mét tiÒn ®Ò cho s¶n xuÊt ph¸t triÓn, t¹o ®iÒu kiÖn më réng kh¶ n¨ng cung cÊp vµ kh¶ n¨ng tiªu dïng cña mét quèc gia nh ViÖt Nam. Khi tham gia xuÊt khÈu g¹o, ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn c¹nh tranh, cä x¸t víi c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i trªn thÞ trêng quèc tÕ. §©y võa lµ thuËn lîi, võa lµ khã kh¨n ®èi víi mÆt hµng g¹o cña ViÖt Nam v× chÊt lîng cña ta cßn kÐm h¬n so víi c¸c níc xuÊt khÈu kh¸c, ®Æc biÖt lµ Th¸i Lan. Tuy nhiªn, ®Ó ®¶m b¶o sù tån t¹i cña g¹o ViÖt Nam trªn thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp buéc ph¶i tæ chøc, xem xÐt l¹i kh©u s¶n xuÊt, h×nh thµnh mét c¬ cÊu s¶n xuÊt thÝch hîp, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm ®ång thêi n©ng cao chÊt lîng. C¸c kªnh ph©n phèi còng ph¶i tæ chøc l¹i mét c¸ch hîp lý, gi¶m thiÓu chi phÝ nh»m mang l¹i lîi nhuËn tèi ®a. 1.2.1.3. XuÊt khÈu g¹o t¸c ®éng tÝch cùc ®èi víi viÖc gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm vµ c¶i thiÖn ®êi sèng cña nh©n d©n Nh trªn ®· ph©n tÝch, khi xuÊt khÈu g¹o ®îc ®Èy m¹nh sÏ kÐo theo nh÷ng ngµnh nghÒ kh¸c hç trî cho s¶n xuÊt nh c¸c ho¹t ®éng th¬ng m¹i, dÞch vô bao gåm c¸c c«ng ®o¹n tæ chøc thu mua thãc tõ n«ng d©n, t¹o ®Çu vµo cho xuÊt khÈu. C¸c ho¹t ®éng nµy nÕu ®- îc ®îc tiÕn hµnh tèt, cã sù chØ ®¹o ®óng ®¾n sÏ t¹o 30
  28. 28. ra sù khai th«ng ®Çu ra cho s¶n phÈm thãc cña nh©n d©n ë thêi vô thu ho¹ch, kÝch thÝch n«ng d©n canh t¸c, n©ng cao n¨ng suÊt. Tõ ®ã t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu. Nh vËy, kh«ng chØ s¶n xuÊt g¹o xuÊt khÈu cã thÓ gi¶i quyÕt viÖc lµm, t¹o thu nhËp æn ®Þnh cho nhiÒu lao ®éng mµ nh÷ng ngµnh nghÒ kh¸c cã liªn quan còng gãp phÇn gi¶m tØ lÖ thÊt nghiÖp cña níc ta. XuÊt khÈu g¹o t¹o mét thÞ trêng trong níc Ýt biÕn ®éng, c©n b»ng ®îc cung cÇu, kh«ng cßn lîng hµng d thõa vµ tån kho trong níc, gi¸ g¹o néi ®Þa sÏ æn ®Þnh vµ cao h¬n t¹o thªm thu nhËp cho ngêi n«ng d©n. Khi xuÊt khÈu g¹o thu ®îc thªm ngo¹i tÖ mét phÇn ®Ó nhËp khÈu c¸c mÆt hµng tiªu dïng mµ trong níc kh«ng s¶n xuÊt ®îc. §iÒu ®ã gãp phÇn c¶i thiÖn ®¸ng kÓ ®êi sèng nh©n d©n, khuyÕn khÝch hä t¨ng cêng s¶n xuÊt g¹o xuÊt khÈu nhiÒu h¬n n÷a. XuÊt khÈu g¹o t¹o sù ph©n c«ng lao ®éng hîp lý trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. Dùa vµo lîi thÕ so s¸nh t¬ng ®èi ®èi víi c¸c lo¹i g¹o ViÖt Nam, chóng ta cÇn biÕt s¶n xuÊt lo¹i g¹o nµo ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt vµ cã kh¶ n¨ng b¸n víi sè lîng lín, gi¸ cao. Tham gia vµo thÞ trêng bªn ngoµi réng lín, chóng ta hiÓu râ h¬n vÒ nhu cÇu ngêi tiªu dïng vµ kh¶ n¨ng cung cÊp cña c¸c níc xuÊt khÈu kh¸c ®Ó ®iÒu chØnh ®Þnh híng xuÊt khÈu cho phï hîp víi hoµn c¶nh, ®iÒu kiÖn cô thÓ cña níc ta. 1.2.2. T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua 1.2.2.1. T×nh h×nh chung NÕu nh×n l¹i giai ®o¹n tríc ®æi míi, khi c¶ níc ta l©m vµo c¶nh thiÕu ®ãi triÒn miªn, c¸c gia ®×nh 31
  29. 29. lu«n ph¶i tÝch tr÷ l¬ng thùc, trén lÉn c¸c lo¹i g¹o, s¾n, khoai... trong mçi b÷a ¨n th× míi thÊy ®- îc thµnh c«ng to lín cña ngµnh l¬ng thùc níc ta trong suèt thêi gian qua. Díi c¬ chÕ tËp trung bao cÊp, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp níc ta mang nÆng tÝnh tù cÊp tù tóc, s¶n xuÊt kh«ng ®ñ tiªu dïng, thiÕu l¬ng thùc trë thµnh vÊn ®Ò quan t©m hµng ®Çu cña §¶ng vµ Nhµ níc. Tõ khi thùc hiÖn ®æi míi sau nghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ ®æi míi kinh tÕ n«ng nghiÖp ®Õn nghÞ quyÕt 6 cña Ban chÊp hµnh Trung ¬ng kho¸ VI, cïng víi viÖc ban hµnh mét lo¹t c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ míi, n«ng nghiÖp níc ta ®· cã nhiÒu khëi s¾c. C¬ chÕ cña nÒn n«ng nghiÖp tõ tù cung tù cÊp chuyÓn sang s¶n xuÊt hµng ho¸ theo híng CNH-H§H ®· thu ®îc nhiÒu kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ, ®Æc biÖt lµ trong xuÊt khÈu g¹o. N¨m 1989 lµ n¨m ®¸nh dÊu bíc ngoÆt trong lÞch sö xuÊt khÈu g¹o cña níc ta, khi ViÖt Nam ®øng ë vÞ trÝ thø 3, sau Th¸i Lan vµ Mü, trong sè nh÷ng níc xuÊt khÈu g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi. Sè lîng g¹o xuÊt khÈu t¨ng dÇn tõ 1,327 triÖu tÊn vµo n¨m 1989 lªn tíi 1,478 triÖu tÊn n¨m 1990, gi¶m nhÑ vµo n¨m 1991 víi 1 triÖu tÊn do nh÷ng biÕn ®éng tõ thÞ tr- êng Nga vµ §«ng ¢u sau khi CNXH Liªn X« vµ c¸c níc XHCN ë §«ng ¢u sôp ®æ. Sau n¨m nµy, sè lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam kh«ng ngõng t¨ng. N¨m 1995, ViÖt Nam xuÊt khÈu 2,025 triÖu tÊn vµ xÕp vµo vÞ trÝ thø 4 trong c¸c níc xuÊt khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi. Sau quyÕt ®Þnh b·i bá lÖnh cÊm vËn cña Mü ®èi víi ViÖt Nam, khèi lîng g¹o xuÊt khÈu cã xu híng t¨ng nhanh. ViÖt Nam tiÕp tôc v¬n lªn hµng thø 3 vÒ xuÊt khÈu g¹o vµo n¨m 1996 víi sè lîng h¬n 3 triÖu 32
  30. 30. tÊn, vît qua Mü vµ chØ xÕp sau Th¸i Lan, Ên §é. KÕt qu¶ nµy thùc ®¸ng ghi nhËn v× vµo n¨m nµy, ViÖt Nam ph¶i ®èi ®Çu víi mét lo¹t c¸c thiªn tai nh b·o nhiÖt ®íi, lò lôt... C¸c n¨m tiÕp theo, lîng g¹o xuÊt khÈu vÉn t¨ng ®Òu mµ ®Ønh cao lµ n¨m 1999 víi 4,559 triÖu tÊn, thu vÒ kim ng¹ch h¬n 1 tû USD. §Õn n¨m 2000, do nh÷ng biÕn ®éng trªn thÞ trêng thÕ giíi, lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam gi¶m xuèng, chØ cßn 3,47 triÖu tÊn, kim ng¹ch thu vÒ ®¹t 667 triÖu USD. N¨m 2001, kinh tÕ thÕ giíi tiÕp tôc cã nhiÒu khã kh¨n nªn dù ®o¸n ViÖt Nam chØ xuÊt khÈu 3,470 triÖu tÊn. Sè liÖu vÒ xuÊt khÈu g¹o giai ®o¹n 1989-2001 ®îc thÓ hiÖn cô thÓ trong b¶ng sau: B¶ng 1.4. KÕt qu¶ xuÊt khÈu (1989-2001) % thay ®æi Gi¸ b×nh Sè l- TrÞ gi¸ N¨m so víi n¨m qu©n îng (USD/ MT) tríc (USD/MT) 1989 1.372 100 310.249 226,1 1990 1.478 106 275.390 186,3 1991 1.016 -462 229.857 226,2 1992 1.954 938 405.132 207,3 1993 1.649 -305 335.651 203,5 1994 1.962 313 420.861 214,5 1995 2.025 63 538.838 266,1 1996 3.047 1022 868.417 285,0 1997 3.682 635 891.342 242,1 33
  31. 31. 1998 3.793 111 1.005.48 265,1 4 1999 4.559 766 1.007.84 221,0 7 2000 3.470 -1089 667.000 192,2 2001 3.700(* 226 ) Tæng 30.22 6.990.345( **) 7 (*): Dù kiÕn; (**): Cha kÓ sè dù kiÕn xuÊt khÈu n¨m 2001 Nguån: Vô xuÊt nhËp khÈu – Bé Th¬ng m¹i Kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o biÕn ®éng theo c¸c n¨m, phô thuéc vµo hai yÕu tè gi¸ c¶ vµ sè lîng xuÊt khÈu. N¨m 1999 lµ n¨m ViÖt Nam ®¹t kim ng¹ch xuÊt khÈu cao nhÊt còng lµ n¨m sè lîng g¹o xuÊt lín nhÊt, tuy gi¸ g¹o ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi kh«ng cao (221 USD/MT). VÒ thÞ trêng, kh¸ch hµng thêng xuyªn cña g¹o ViÖt Nam phÇn lín lµ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Mét sè níc ch©u ¢u mua g¹o ViÖt Nam ®Ó chuyÓn sang c¸c níc ch©u Phi díi h×nh thøc viÖn trî nh©n ®¹o. C¸c níc cßn l¹i nhËp khÈu g¹o ViÖt Nam víi môc ®Ých tiªu dïng trong níc. Qua nhiÒu n¨m, thÞ phÇn g¹o ViÖt Nam ®· t¨ng vµ cã nh÷ng c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. KÓ tõ n¨m 1989, ViÖt Nam ®· chuyÓn tõ níc nhËp khÈu sang xuÊt khÈu g¹o, c¶i thiÖn ®êi sèng cña mét bé phËn lín d©n c, gia t¨ng søc mua x· héi, gi¶m bít th©m hôt th¬ng m¹i, lµ tiÒn ®Ò chèng l¹m ph¸t cã kÕt qu¶, tõ ®ã t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m sau 34
  32. 32. nµy. KÕt qu¶ trong xuÊt khÈu g¹o lµ mét trong nh÷ng thµnh qu¶ næi bËt nhÊt vÒ mÆt kinh tÕ trong nh÷ng n¨m cuèi thÕ kû 20, lµ bíc khëi ®Çu cho qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, v÷ng bíc tiÕn lªn CNH-H§H, vËn hµnh nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng XHCN cña níc ta. Thµnh tùu nµy ®· chÊm døt thêi kú khñng ho¶ng l¬ng thùc, t¹o cho nh©n d©n niÒm tin vµo sù l·nh ®¹o vµ ®êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, gãp phÇn æn ®Þnh t×nh h×nh phøc t¹p vµ nhiÒu biÕn ®éng trong níc. Cã ®îc nh÷ng thµnh qu¶ nãi trªn lµ nhê vµo sù ®iÒu chØnh vµ ®Ò ra chÝnh s¸ch míi ®óng ®¾n, sù n¨ng ®éng cña n«ng d©n cïng víi nh÷ng nç lùc cña c¸c nhµ xuÊt khÈu, c¸c nhµ xay x¸t, chÕ biÕn vµ c¶ nh÷ng thuËn lîi, may m¾n do hoµn c¶nh kh¸ch quan. Nhng yÕu tè chñ yÕu nhÊt vÉn lµ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch ®· ®îc hoµn thiÖn trong nhiÒu n¨m vµ sÏ liªn tôc ®- îc ph¸t huy trong nh÷ng n¨m tíi. Nh×n chung trong thêi gian qua, ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o ®· cã nh÷ng ®ãng gãp rÊt quan träng vµo c«ng cuéc ph¸t triÓn chung cña nÒn kinh tÕ. XuÊt khÈu g¹o bíc ®Çu cã nh÷ng thµnh c«ng nhÊt ®Þnh, chøng tá ®êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng ta khi thùc hiÖn chÝnh s¸ch më cöa, ®Èy m¹nh tiÕn tr×nh hoµ nhËp cña ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi. XuÊt khÈu g¹o ®· mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi to lín nh ®· ph©n tÝch lµ t¹o nguån thu ngo¹i tÖ, kÝch thÝch s¶n xuÊt lóa ph¸t triÓn, gãp phÇn ®¶m b¶o an toµn l¬ng thùc quèc gia, t¹o viÖc lµm æn ®Þnh cho lao ®éng trong khu vùc n«ng nghiÖp vµ m¹ng líi lu th«ng ph©n phèi g¹o réng kh¾p c¶ níc, cung cÊp 35
  33. 33. nguån nguyªn liÖu dåi dµo cho c¸c ngµnh l¬ng thùc, thùc phÈm. 1.2.2.2. Nh÷ng tån t¹i trong xuÊt khÈu g¹o cña níc ta Ngoµi nh÷ng thµnh c«ng ®¸ng khÝch lÖ, xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam cßn tån t¹i nh÷ng yÕu kÐm mµ chóng ta cÇn xem xÐt, qua ®ã ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p cÇn kh¾c phôc. Cô thÓ lµ: - Søc c¹nh tranh trªn thÞ trêng thÕ giíi cña g¹o ViÖt Nam vÉn cßn kÐm. Cã nhiÒu nguyªn nh©n ®Ó gi¶i thÝch song cÇn nhÊn m¹nh ®Õn chÊt lîng g¹o thÊp (qua kh©u s¶n xuÊt vµ chÕ biÕn), c¬ së h¹ tÇng giao th«ng cÇn thiÕt theo yªu cÇu ®· cò kü, l¹c hËu. §©y lµ ®iÓm yÕu cÇn kh¾c phôc ngay cña g¹o ViÖt Nam. - XuÊt khÈu g¹o cña Viªt Nam nh×n chung cha æn ®Þnh. V× thêi gian ViÖt Nam tham gia xuÊt khÈu cßn cha l©u so víi c¸c níc kh¸c nªn kh«ng cã ®îc nh÷ng b¹n hµng truyÒn thèng. H¬n n÷a, chÝnh s¸ch b¹n hµng cña ta cßn nhiÒu bÊt cËp, khã gi÷ ®îc lßng tin ë kh¸ch hµng. C¸c ®èi thñ c¹nh tranh cña ViÖt Nam cã chÊt lîng g¹o tèt h¬n song vÒ gi¸ c¶, g¹o ViÖt Nam thêng rÎ h¬n dï trong thêi gian gÇn ®©y ®· cã nh÷ng dÊu hiÖu ®¸ng mõng trong gi¸ g¹o cña ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi. ChÝnh v× thÕ, chóng ta nªn tËp trung chñ yÕu vµo mét sè thÞ trêng nhÊt ®Þnh nh thÞ trêng c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®Ó t×m kiÕm nhanh chãng hîp ®ång. - XuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam phÇn lín ph¶i tiÕn hµnh qua kh©u trung gian, rÊt Ýt khi nhµ xuÊt khÈu trùc tiÕp tham gia ®Êu thÇu giµnh hîp ®ång ë c¸c níc nhËp khÈu lín nªn cha cã ®îc nh÷ng hîp ®ång quy m« lín, giao hµng víi gi¸ c¶ æn ®Þnh, dµi h¹n mµ chñ 36
  34. 34. yÕu lµ hîp ®ång ng¾n h¹n, tõng chuyÕn, theo mïa, gi¸ c¶ bÊp bªnh vµ x¸c suÊt rñi ro kh¸ cao. - HiÖn tîng c¹nh tranh kh«ng b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong níc do tranh mua, tranh b¸n dÉn ®Õn ®éi gi¸ mua lªn cao, tr×nh ®é n¾m b¾t vµ xö lý th«ng tin cña doanh nghiÖp vÉn cßn yÕu nªn dÔ dÉn ®Õn bÞ th¬ng nh©n níc ngoµi Ðp gi¸. Nãi tãm l¹i, ®i ®«i víi nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc vÒ xuÊt khÈu g¹o chóng ta cßn rÊt nhiÒu khã kh¨n vµ th¸ch thøc ph¶i vît qua. §iÒu ®ã ®ßi hái tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ tham gia vµo qu¸ tr×nh nµy ph¶i nghiªn cøu, t×m tßi nh÷ng gi¶i ph¸p kh¾c phôc, ®ång thêi cã nh÷ng ®æi míi thÝch hîp nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o ë níc ta. 37
  35. 35. Ch¬ng 2. Thùc tr¹ng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam theo quan ®iÓm Marketing-mix 2.1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ Marketing 2.1.1. Kh¸i niÖm chung vÒ Marketing HiÖn nay trong c¸c t¸c phÈm vÒ Marketing trªn thÕ giíi, cã ®Õn trªn 2.000 ®Þnh nghÜa vÒ Marketing. C¸c ®Þnh nghÜa ®ã vÒ thùc chÊt kh«ng kh¸c nhau vµ mçi t¸c gi¶ cña c¸c ®Þnh nghÜa ®Òu cã quan ®iÓm riªng cña m×nh. Tuy nhiªn, khi nghiªn cøu vÊn ®Ò xuÊt khÈu g¹o ë tÇm vÜ m«, xin nªu ra mét ®Þnh nghÜa kh¸ phï hîp víi kh¸i niÖm vµ thuËt ng÷ cña Marketing: “Marketing lµ tËp hîp c¸c ph¬ng thøc (nghiªn cøu thÞ trêng, c¸c chiÕn lîc...) mµ mét c¬ quan, tæ chøc sö dông ®Ó g©y ¶nh hëng lªn th¸i ®é, hµnh vi cña tËp hîp ngêi tiªu dïng ®¸ng quan t©m theo chiÒu híng thuËn lîi cho viÖc thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña c¬ quan, tæ chøc ®ã”. Díi gãc ®é kinh tÕ vÜ m«, ngoµi viÖc c©n b»ng c¸n c©n th¬ng m¹i, nh÷ng môc tiªu nµy bao gåm: - Thø nhÊt, sù æn ®Þnh v÷ng ch¾c cña kinh tÕ ®Êt níc. - Thø hai, sù ph©n bè thu nhËp ®ång ®Òu gi÷a ng- êi s¶n xuÊt, nhµ xuÊt khÈu. 2.1.2. Kh¸i niÖm vÒ Marketing-mix vµ c¸c thµnh phÇn c¬ b¶n cña Marketing-mix Theo Kotler, Marketing-mix lµ tËp hîp nh÷ng c«ng cô Marketing ®îc sö dông ®Ó theo ®uæi nh÷ng môc tiªu Marketing cña m×nh trªn thÞ trêng môc tiªu. Marketing-mix bao gåm bèn yÕu tè chÝnh: chiÕn lîc s¶n phÈm, chiÕn lîc gi¸ c¶, chiÕn lîc ph©n phèi vµ 38
  36. 36. chiÕn lîc xóc tiÕn vµ hç trî kinh doanh. Meredith G.G (1991), trang 9 cã nãi râ vÒ 4 yÕu tè nµy nh sau: B¶ng 2.1. C¸c thµnh phÇn cña Marketing-mix S¶n phÈm Ph©n phèi Xóc tiÕn Gi¸ c¶ Chñng VÞ trÝ c¸c Qu¶ng c¸o Gi¸ c¬ së lo¹i ®¹i lý ChÊt l- §iÒu kiÖn tÝn Lo¹i ®¹i lý Tiªu thô c¸ nh©n îng dông Nh·n Kho chøa §iÒu kiÖn chuyÓn B¸n trùc tiÕp hiÖu hµng giao Sö dông bëi Bao b× Xóc tiÕn b¸n hµng B¶o hµnh nhµ b¸n bu«n Sö dông bëi ChiÕt gi¸ vµ bít DÞch vô C«ng céng nhµ b¸n lÎ gi¸ Giao §¹i lý ®éc Quan hÖ víi c«ng ChiÕt khÊu hµng quyÒn chóng * ChiÕn lîc s¶n phÈm ChiÕn lîc s¶n phÈm lu«n ®îc coi lµ quan träng nhÊt trong chiÕn lîc Marketing. Díi gãc ®é kinh tÕ vÜ m«, chiÕn lîc nµy bao gåm c¸c nhiÖm vô nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt, kiÓm tra chÊt lîng, ®Þnh vÞ s¶n phÈm nh»m ®¸p øng hai môc tiªu chÝnh: thø nhÊt, môc tiªu ®¸p øng nhu cÇu thÞ trêng vµ t¨ng sè lîng s¶n phÈm b¸n ra; thø hai, môc tiªu c©n b»ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu ra níc ngoµi vµ sù æn ®Þnh cña thÞ trêng trong níc nh»m ®¶m b¶o an ninh l¬ng thùc. * ChiÕn lîc gi¸ c¶ Gi¸ lµ mét yÕu tè rÊt quan träng trong Marketing-mix. ChÝnh s¸ch gi¸ ph¶i ®¶m b¶o thu hót c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau tham gia vµo th¬ng m¹i ho¸ s¶n phÈm nh»m môc ®Ých ®Èy m¹nh xuÊt khÈu. 39
  37. 37. * ChiÕn lîc ph©n phèi Lµ chiÕn lîc bao gåm c¸c vÊn ®Ò nh thiÕt lËp c¸c kiÓu kªnh ph©n phèi, lùa chän trung gian, thiÕt lËp mèi liªn hÖ trong kªnh vµ toµn bé m¹ng líi ph©n phèi, c¸c vÊn ®Ò dù tr÷, kho b·i, ph¬ng thøc vËn chuyÓn... HiÓu theo nghÜa réng, ph©n phèi cã nghÜa lµ tËp hîp tÊt c¶ c¸c ph¬ng thøc vµ ho¹t ®éng chuyÓn hµng ho¸ vµ dÞch vô tõ ngêi b¸n ®Õn ngêi mua. ChiÕn lîc nµy chó träng ®Õn c¸c môc tiªu: + Më réng thÞ trêng tiÒm n¨ng. + T¨ng cêng chÊt lîng c¸c kªnh th¬ng m¹i. + Gi¶m thiÓu chi phÝ trong ph©n phèi. * ChiÕn lîc xóc tiÕn vµ hç trî kinh doanh Lµ chiÕn lîc bao gåm mäi ho¹t ®éng nh»m truyÒn b¸ nh÷ng th«ng tin vÒ s¶n phÈm nh qu¶ng c¸o, kÝch thÝch tiªu thô vµ c¸c ho¹t ®éng khuyÕn m¹i kh¸c... tíi ngêi tiªu dïng. ChiÕn lîc nµy nh»m ®Èy m¹nh c¸c luång th«ng tin hai chiÒu gi÷a nhµ s¶n xuÊt vµ ngêi tiªu dïng. Nh vËy, Marketing-mix lµ lo¹i Marketing phèi hîp hµi hoµ c¸c yÕu tè c¬ b¶n cña nã sao cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña m«i trêng kinh doanh nh»m thu ®îc lîi nhuËn tèi u. VÒ néi dung cã thÓ ®a ra m« h×nh sau: MM 40
  38. 38. P1 P2 P4 P3 §Ønh chãp cña Marketing-mix to¶ ra 4 trôc chÝnh xuèng c¸c ®iÓm cña 4P lµ MM-P1, MM-P2, MM-P3, MM-P4. Nh vËy, ®Ønh chãp MM ®· h×nh thµnh sù phèi hîp gi÷a c¸c P. Do ®ã, t¹i bÊt kú ®iÓm P nµo còng lu«n lu«n cã sù liªn kÕt víi c¸c P kh¸c. Mèi liªn kÕt gi÷a c¸c P lµ mèi liªn hÖ qua l¹i hai chiÒu. Néi dung phèi hîp hµi hoµ 4P cÇn ph¶i thùc hiÖn ®ång bé theo mét kÕ ho¹ch thèng nhÊt trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh nh»m ®¹t ®îc hiÖu qu¶ tèi u. Muèn cã ®îc sù phèi hîp thµnh c«ng ph¶i hiÓu râ vai trß cña tõng yÕu tè P, võa ph¸t hiÖn kÞp thêi mèi liªn hÖ, t¬ng t¸c gi÷a chóng. 2.1.3. Vai trß cña Marketing-mix trong kinh doanh Theo ®Þnh nghÜa vÒ Marketing-mix th× ®ã lµ tËp hîp nh÷ng c«ng cô ®îc sö dông ®Ó t¹o sù thÝch øng gi÷a s¶n phÈm vµ thÞ trêng môc tiªu. Nh vËy, môc ®Ých cña Marketing-mix lµ ®¶m b¶o r»ng s¶n phÈm cã thÓ ®¸p øng ®îc thÞ trêng môc tiªu. Theo Kotler, 4P n»m díi sù kiÓm so¸t cña ngêi b¸n (nhµ xuÊt khÈu) vµ ®îc sö dông ®Ó t¸c ®éng ®Õn ngêi mua. Theo quan ®iÓm cña ngêi mua (nhµ nhËp khÈu) th× mçi c«ng cô cña Marketing ®Òu cã chøc n¨ng cung øng mét Ých lîi cho kh¸ch hµng. Trong xuÊt khÈu nãi chung vµ xuÊt khÈu g¹o nãi riªng, nÕu ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña kh¸ch hµng mét c¸ch tinh tÕ, thuËn tiÖn vµ th«ng tin h÷u hiÖu th× sÏ giµnh ®îc th¾ng lîi. Nãi mét c¸ch kh¸c, ®Ó t¸c ®éng trùc tiÕp vµ cã hiÖu qu¶ tíi 41
  39. 39. kh¸ch hµng th× c¸c thµnh phÇn cña Marketing-mix ph¶i ®îc sö dông mét c¸ch tæng hîp. Marketing-mix ®îc thiÕt kÕ theo nh÷ng thñ tôc sau: s¶n phÈm ®îc thu mua ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cña kh¸ch hµng (s¶n phÈm); ®Þa ®iÓm mµ kh¸ch hµng sÏ t×m chóng (®Þa ®iÓm) vµ kh¸ch hµng sÏ biÕt nã lµ lo¹i s¶n phÈm g×, nã ho¹t ®éng nh thÕ nµo (xóc tiÕn b¸n). Sau ®ã møc gi¸ sÏ ®îc íc lîng víi sù c©n nh¾c ®Õn tæng lîng cung cÊp cho kh¸ch hµng. QuyÕt ®Þnh ®îc ®a ra liªn quan ®Õn c¶ 4 yÕu tè trong Marketing-mix, bëi v× c¸c yÕu tè nµy ®Òu cã ¶nh h- ëng ®Õn qu¸ tr×nh Marketing vµ ®Òu cã nh÷ng ®ãng gãp cho viÖc b¸n hµng. 2.2. Thùc tr¹ng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam theo quan ®iÓm Marketing-mix 2.2.1. S¶n phÈm Trong 4 yÕu tè cña Marketing-mix, s¶n phÈm ®ãng vai trß quan träng nhÊt. Theo ®Ò tµi, s¶n phÈm ®îc hiÓu lµ c¸c lo¹i g¹o xuÊt khÈu, ph©n tÝch theo c¸c bíc c¬ b¶n: qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, chÊt lîng vµ chñng lo¹i... 2.2.1.1. S¶n xuÊt lóa g¹o - bíc khëi ®Çu cho xuÊt khÈu S¶n xuÊt lóa g¹o ®ãng mét vai trß rÊt quan träng trong viÖc cung cÊp l¬ng thùc trong níc vµ t¹o ra lîng g¹o d thõa dµnh cho xuÊt khÈu. S¶n xuÊt lóa g¹o phô thuéc vµo c¸c yÕu tè chÝnh nh diÖn tÝch ®Êt trång, khÝ hËu, nh©n c«ng, ph©n bãn... Lµ mét níc n«ng nghiÖp víi 80% d©n sè sèng vµ lµm viÖc b»ng nghÒ n«ng, ViÖt Nam coi s¶n xuÊt lóa g¹o lµ ngµnh s¶n xuÊt chÝnh. Tõ sau §¹i héi §¶ng 42
  40. 40. toµn quèc lÇn thø VI n¨m 1986, víi nh÷ng thay ®æi trong ®êng lèi chÝnh s¸ch, chóng ta ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ trong s¶n xuÊt l¬ng thùc nãi chung vµ lóa g¹o nãi riªng. Tõ chç thiÕu l¬ng thùc ph¶i nhËp khÈu thêng xuyªn, sau n¨m 1989, ViÖt Nam ®· tù tóc ®îc l¬ng thùc vµ cã khèi lîng xuÊt khÈu ngµy cµng t¨ng, ®øng thø hai, thø ba trªn thÕ giíi. S¶n lîng lóa g¹o t¨ng kh¸ æn ®Þnh trªn c¶ 3 mÆt: diÖn tÝch, n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶. - Thø nhÊt, vÒ diÖn tÝch ®Êt trång, ViÖt Nam cã gÇn 7 triÖu ha ®Êt dµnh cho trång trät, chiÕm 21% tæng diÖn tÝch cña c¶ níc. Hai vùa lóa chÝnh lµ ®ång b»ng s«ng Hång vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long ®· chiÕm tíi 5,6 triÖu ha, trong ®ã ®Êt trång trät chiÕm diÖn tÝch lín. Cô thÓ ®ång b»ng s«ng Hång n¨m 1990 chiÕm 17,5%, ®Õn n¨m 1998 cã gi¶m nhng ®ång b»ng s«ng Cöu Long t¨ng tõ 42% lªn 51,8%. Nh×n chung diÖn tÝch ®Êt trång lóa c¶ níc t¨ng tõ 5,89 triÖu ha n¨m 1989 lªn 7,33 triÖu ha n¨m 1998, trung b×nh t¨ng 2,33%/n¨m. - Thø hai, vÒ n¨ng suÊt lóa còng cã nh÷ng thay ®æi ®¸ng kÓ. Tõ møc 26,6 t¹/ha n¨m 1976-1980, n¨ng suÊt lóa b×nh qu©n trªn c¶ níc ®· lªn tíi 32,5 t¹/ha n¨m 1981-1988; 34,8 t¹/ha n¨m 1989-1993; 38 t¹/ha n¨m 1994-1997 vµ 40 t¹/ha n¨m 2000, ®¹t nhÞp ®é t¨ng b×nh qu©n 4-5%/n¨m. Nh vËy, kho¶ng 42-44% s¶n lîng thãc t¨ng do t¨ng diÖn tÝch, cßn l¹i do t¨ng n¨ng suÊt. §iÒu ®ã cã ®îc nhê øng dông nhiÒu tiÕn bé KHKT, nhÊt lµ nh÷ng tiÕn bé vÒ gièng lóa cã n¨ng suÊt vµ chÊt lîng cao nh CR 203, OM 80-81, IR 58, IR 64 vµ c¸c gièng lóa lai Trung Quèc. Tõ ®ã ®· cã nh÷ng thay ®æi trong c¬ cÊu mïa vô, tr¸nh nÐ ®îc nhiÒu thiÖt h¹i do thêi tiÕt g©y ra. - Thø ba, vÒ s¶n lîng lóa. Do n¨ng suÊt vµ diÖn tÝch s¶n xuÊt t¨ng vµ t¨ng víi tèc ®é kh¸ cao nªn 43
  41. 41. s¶n lîng lóa cña c¶ níc còng t¨ng. Giai ®o¹n 1995-2000 s¶n lîng l¬ng thùc hµng n¨m cña níc ta ®¹t trung b×nh 28,7 triÖu tÊn, cao nhÊt so víi nh÷ng n¨m tríc. Cô thÓ n¨m 1995 ®¹t 24,9 triÖu tÊn, n¨m 1996 ®¹t 26,4 triÖu tÊn, n¨m 1997 ®¹t 27,6 triÖu tÊn, n¨m 1998 ®¹t 29,1 triÖu tÊn, n¨m 1999 ®¹t 31,4 triÖu tÊn, ®Æc biÖt n¨m 2000 s¶n lîng lóa lªn tíi 32,5 triÖu tÊn. Dù kiÕn n¨m 2001 con sè nµy sÏ gi¶m nhÑ xuèng 31,4 triÖu tÊn. MÆc dï tèc ®é t¨ng d©n sè ë níc ta cßn cao nhng tèc ®é t¨ng trëng cña s¶n lîng lóa t¨ng nhanh h¬n tèc ®é t¨ng d©n sè nªn l¬ng thùc b×nh qu©n ®Çu ngêi còng t¨ng qua c¸c n¨m. BiÓ ®å 2.1: S¶n l­ î ng lóa qua tõng n¨ m u 3000 5000 S ¶n l­îng (tÊn ) 3000 0000 2000 5000 2000 0000 S l­î ng ¶n 15 0 0 0 000 10 0 0 0 000 5000 000 0 19 5 19 6 19 7 19 8 19 9 20 0 20 1 9 9 9 9 9 0 0 N¨ m Nguån: Vô xuÊt nhËp khÈu - Bé th¬ng m¹i Nh×n chung, t×nh h×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt lóa g¹o ë ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua cã nh÷ng dÊu hiÖu tÝch cùc víi nh÷ng thµnh tÝch ®¸ng kÓ. Cã ®îc thµnh c«ng ®ã lµ do thay ®æi kÞp thêi vµ ®óng ®¾n trong c¬ chÕ qu¶n lý, ®Æc biÖt lµ c¬ chÕ “kho¸n 10” n¨m 1988. Bªn c¹nh ®ã, nh÷ng tiÕn bé trong c¸c kh©u c¬ giíi ho¸, thuû lîi ho¸ vµ nghiªn cøu sinh häc c¶i t¹o gièng lóa ®· gãp phÇn kh«ng nhá vµo viÖc chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, c¬ cÊu mïa vô, t¨ng 44
  42. 42. diÖn tÝch ®Êt gieo trång, th©m canh t¨ng n¨ng suÊt lóa... Tuy nhiªn, dï ®· cã sù tiÕn bé vît bËc so víi thêi kú tríc, s¶n xuÊt lóa g¹o ë níc ta vÉn cßn biÓu hiÖn nh÷ng h¹n chÕ khã tr¸nh khái. VÒ mÆt kü thuËt, dï ®· ¸p dông c«ng nghÖ míi nhng nh×n chung vÉn cßn l¹c hËu, ph¶i sö dông lao ®éng thñ c«ng trªn ®ång ruéng. N¨ng suÊt lao ®éng, chÊt lîng s¶n phÈm tuy cã sù c¶i thiÖn râ nÐt nhng vÉn cßn thÊp so víi c¸c níc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Chóng ta thêng chó träng ®Õn viÖc t¹o ra sè lîng g¹o lín nh»m ®¶m b¶o an ninh l¬ng thùc trong níc vµ xuÊt khÈu song l¹i kh«ng quan t©m nhiÒu ®Õn viÖc n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm ®Ó t¹o søc c¹nh tranh, n©ng cao gi¸ cña mÆt hµng g¹o xuÊt khÈu trªn thÞ trêng quèc tÕ. Trong thêi gian tíi, s¶n xuÊt lóa g¹o sÏ tËp trung thùc hiÖn ba môc tiªu: ®¶m b¶o v÷ng ch¾c an ninh l¬ng thùc quèc gia, tho¶ m·n nhu cÇu l¬ng thùc cho tiªu dïng trong bÊt cø t×nh huèng nµo; ®¶m b¶o ®ñ nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ t¨ng khèi lîng xuÊt khÈu víi hiÖu qu¶ cao. 2.2.1.2. ChÊt lîng g¹o xuÊt khÈu * ChÊt lîng Tuy trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ViÖt Nam ®¹t vÞ trÝ cao vÒ sè lîng g¹o xuÊt khÈu nhng vÒ chÊt lîng th× cã nhiÒu yÕu kÐm. ChÊt lîng cña g¹o nãi chung phô thuéc nhiÒu vµo c¸c yÕu tè tù nhiªn vµ t¸c ®éng cña con ngêi nh ®Êt ®ai, khÝ hËu, níc tíi, ph©n bãn, gièng lóa, chÕ biÕn, vËn chuyÓn, b¶o qu¶n... mµ quan träng nhÊt lµ gièng lóa, c¸c ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt vµ c¸c kh©u sau thu ho¹ch. 45
  43. 43. - VÒ gièng lóa: tõ nhiÒu n¨m qua, ViÖt Nam ®· nghiªn cøu, chÕ t¹o vµ ¸p dông nhiÒu gièng lóa míi cho n¨ng suÊt cao, chÊt lîng tèt vµ cã kh¶ n¨ng chèng chÞu giái víi t×nh h×nh thêi tiÕt, thiªn tai, s©u bÖnh. Tuy nhiªn, c¸c gièng lóa lµm hµng xuÊt khÈu ®ßi hái nh÷ng yªu cÇu cao h¬n c¸c lo¹i kh¸c. VÝ dô nh ®ång b»ng s«ng Cöu Long - chiÕc n«i s¶n xuÊt g¹o cña níc ta - cã tíi 70 gièng lóa kh¸c nhau th× chØ cã 5 gièng lóa cã thÓ lµm hµng xuÊt khÈu ®- îc lµ IR 9729, IR 64, IR 59606, OM 132, vµ OM 997-6. T¬ng tù nh vËy, ë miÒn B¾c, lîng gièng lóa còng dõng l¹i ë con sè 5 gåm C70, C71, CR 203, Q5, IR 1832 lµ ®ñ tiªu chuÈn xuÊt khÈu, trªn tæng sè l- îng gièng lóa gieo trång kh¸ phong phó. Qua ®ã cho thÊy, gièng lóa kÐm chÊt lîng lµ mét nguyªn nh©n quan träng ¶nh hëng ®Õn chÊt lîng cña g¹o xuÊt khÈu ViÖt Nam. So s¸nh víi c¸c quèc gia xuÊt khÈu g¹o lín trªn thÕ giíi nh Th¸i Lan, Ên §é th× thÊy ®îc r»ng hä cã nh÷ng gièng lóa cã thÓ cho g¹o cã chÊt lîng cao h¬n nhiÒu. §iÓn h×nh lµ Th¸i Lan, cêng quèc hµng ®Çu vÒ xuÊt khÈu g¹o, víi gièng lóa Khaodaumali chÊt lîng cao, víi s¶n lîng xuÊt mét n¨m lµ 1,2 triÖu tÊn. Ên §é còng rÊt tù hµo víi g¹o Basmati, mét lo¹i g¹o th¬m ®Æc s¶n, ®ang c¹nh tranh gay g¾t víi hµng cña Th¸i Lan vµ chiÕm tû träng lín trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o cña níc nµy. - VÒ ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt vµ c¸c kh©u sau thu ho¹ch, kh©u ®ãng vai trß kh¸ quan träng, quyÕt ®Þnh tíi chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu còng cßn nhiÒu bÊt cËp. Dï ®· ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p míi vµo trong s¶n xuÊt nhng kh«ng toµn bé nªn rÊt dÔ ¶nh hëng ®Õn chÊt l- îng khi thu ho¹ch. Sau khi gÆt h¸i, h¹t thãc ph¶i ®îc xay x¸t, chÕ biÕn, b¶o qu¶n tèt nh»m lµm t¨ng gi¸ trÞ. Tuy nhiªn, thùc tÕ cho thÊy ngµnh c«ng nghiÖp xay x¸t chÕ biÕn lóa g¹o ë níc ta cßn nhá bÐ vµ thêng ¸p dông nh÷ng c«ng nghÖ l¹c hËu. Cô thÓ, c«ng viÖc ë mét sè kh©u ®îc tiÕn hµnh nh sau: 46
  44. 44. Ph¬i sÊy: giai ®o¹n nµy phô thuéc chñ yÕu vµo hÖ thèng kho chøa vµ c¸ch thøc b¶o qu¶n, nhÊt lµ ®èi víi mét níc cã khÝ hËu nhiÖt ®íi nh ë ViÖt Nam. Kü thuËt ph¬i nãi chung thêng rÊt l¹c hËu, n«ng d©n thêng lµm theo c¸ch thñ c«ng. ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, n¬i cung cÊp tíi 90% lîng g¹o xuÊt khÈu th× còng ph¶i trªn 90% ph¬i thãc trªn ®êng giao th«ng, bê kªnh r¹ch, ngay trªn ruéng vµ ph¬i qua ®ªm. C¸ch ph¬i nµy rÊt bÞ ®éng, l¹i g©y t×nh tr¹ng lÉn lén, lÉn t¹p vµ nhÊt lµ h¹t thãc kh«ng kh« ®Òu tõ ngoµi vµo trong nªn khi xay x¸t tû lÖ g¹o g·y, g¹o tÊm cao lµm gi¶m gi¸ trÞ h¹t g¹o. HiÖn nay trong níc ®· cã nhiÒu lo¹i m¸y sÊy cã chÊt lîng tèt, song v× chi phÝ cao (c¶ ®Çu t ban ®Çu còng nh n¨ng lîng cho qu¸ tr×nh sÊy), thêi gian sö dông l¹i ng¾n, chØ phï hîp víi ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt hµng ho¸ lín nªn cha ph¸t triÓn. B¶o qu¶n: thãc sau khi ph¬i kh« ph¶i ®îc b¶o qu¶n n¬i tho¸ng m¸t, trong nh÷ng bao b× s¹ch, cã kh¶ n¨ng h¹n chÕ Èm, mèc, s©u mät. N«ng d©n thêng b¶o qu¶n t¹i nhµ. ë ®ång b»ng s«ng Hång, n«ng d©n thêng sö dông c¸c kho kh«ng cã hÖ thèng th«ng h¬i vµ c¸c thiÕt bÞ b¶o vÖ chèng c«n trïng vµ chuét. H¬n n÷a, khÝ hËu ë khu vùc nµy rÊt kh¾c nghiÖt víi nhiÖt ®é trung b×nh lµ 26-280C vµ lªn tíi 36-370C vµo mïa hÌ; ®é Èm lµ 80%, cã lóc tíi 100% nªn khã cã thÓ b¶o qu¶n tèt lóa g¹o xuÊt khÈu. C¸c doanh nghiÖp thêng cã kho lín h¬n. Tuy nhiªn, m¹ng líi kho tõ l©u n¨m, mét sè kh«ng phï hîp, chÊt lîng kho kÐm, thiÕu ph¬ng tiÖn bèc dì vµ hÇu hÕt vÉn dïng lao ®éng thñ c«ng. Xay x¸t, t¸i chÕ: c«ng nghiÖp xay x¸t ®ãng vai trß rÊt quan träng ®èi víi chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu. Theo sè liÖu cña Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, hiÖn nay cã h¬n 300 c¬ së xay x¸t quy m« võa vµ 6.000 c¬ së quy m« nhá cã thÓ xö lý 15 triÖu tÊn 47
  45. 45. g¹o mçi n¨m. PhÇn lín c¸c c¬ së nµy sö dông m¸y x¸t do c¸c doanh nghiÖp nhµ níc cung cÊp, mét sè kh¸c th× nhËp khÈu tõ níc ngoµi. Tû lÖ thu håi g¹o ë c¸c c¬ së xay x¸t t nh©n chØ ®¹t 60-62% trong ®ã g¹o nguyªn 42-45%, tÊm 18-20%. Nh vËy, kh©u xay x¸t ë khu vùc nµy nghiÔm nhiªn lµm mÊt ®i trªn díi 10% gi¸ trÞ do chÊt lîng g¹o gi¶m. ChØ c¸c nhµ m¸y thuéc Tæng c«ng ty l¬ng thùc vµ c«ng ty l¬ng thùc ë c¸c tØnh ®îc trang bÞ m¸y tèt, c¸c c«ng ®o¹n ®îc thùc hiÖn hoµn chØnh tõ ®Çu ®Õn cuèi (lo¹i bá t¹p tríc khi xay, bãc vá trÊu, x¸t tr¾ng, ®¸nh bãng g¹o, ph©n lo¹i g¹o, t¸ch mµu vµ ®ãng bao) nªn ®¹t tû lÖ thu håi g¹o tíi 75-76% (g¹o nguyªn 52-55%). Nh×n chung, c«ng ®o¹n sau thu ho¹ch ë ViÖt Nam vÉn cßn nh÷ng yÕu kÐm. Theo nh÷ng ghi nhËn tõ cuéc ®iÒu tra cña ViÖn nghiªn cøu sau thu ho¹ch, nh÷ng khu vùc môc tiªu cña ®ång b»ng s«ng Cöu Long, ®ång b»ng s«ng Hång vµ miÒn Trung th× tû lÖ thÊt tho¸t cña g¹o lµ tõ 13% ®Õn 16%. §©y lµ mét tû lÖ cao so víi trung b×nh cña thÕ giíi (10%). Do ®ã thùc tiÔn ®ßi hái chóng ta cÇn n©ng cao h¬n n÷a c¸c ph¬ng ph¸p xö lý g¹o sau khi thu ho¹ch qua tÊt c¶ c¸c c«ng ®o¹n nh trang bÞ, lµm míi c«ng nghÖ, cung cÊp c¸c thiÕt bÞ hiÖn ®¹i... Nh vËy míi cã thÓ gi¶m tû lÖ thÊt tho¸t, t¨ng chÊt lîng vµ n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña g¹o xuÊt khÈu ViÖt Nam trªn thÞ tr- êng quèc tÕ. * Tû lÖ tÊm vµ c¸c chØ tiªu kh¸c ChÊt lîng g¹o xuÊt khÈu phô thuéc vµo c¸c tiªu thøc kh¸c nhau ®Ó ®¸nh gi¸. Trªn th¬ng trêng g¹o quèc tÕ, g¹o ®îc ph©n ra 5 lo¹i thÞ hiÕu, mçi lo¹i cã chÊt lîng kh¸c nhau dùa trªn c¸c chØ tiªu: tû lÖ tÊm, kÝch thíc h¹t, ®é Èm, møc ®é ®¸nh bãng, tû lÖ amylaza, tû lÖ protein, nhiÖt hå ho¸, mïi th¬m... 48
  46. 46. vµ øng víi mçi lo¹i chÊt lîng sÏ cã gi¸ mua kh¸c nhau. Trong hoµn c¶nh cô thÓ cña ViÖt Nam lµ níc míi xuÊt khÈu g¹o tõ 1989 th× bíc ®Çu c¸c doanh nghiÖp chØ quan t©m tíi tû lÖ tÊm, kÝch thíc h¹t vµ mµu g¹o. §èi víi chØ tiªu tû lÖ tÊm, nÕu g¹o ®¹t tû lÖ díi 10% ®îc coi lµ chÊt lîng cao, 10-15% lµ chÊt lîng trung b×nh vµ trªn 15% lµ chÊt lîng thÊp. B¶ng 2.2. ChÊt lîng g¹o xuÊt khÈu (1989-2001) (% so víi tæng sè lîng xuÊt khÈu n¨m ®ã) CÊp trung CÊp thÊp N¨m/Tû lÖ % CÊp cao b×nh (25-30%) tÊm (5-10%) (15%) vµ lo¹i kh¸c 1989-1995 (*) 41,20 14,15 44,65 1996 45,50 11,00 43,50 1997 41,00 9 50,00 ,00 1998 53,00 11,00 36,00 1999 34,78 23,34 41,88 2000 42,68 26,24 31,08 2001 (®Õn 39,00 13,20 47,80 31/8) Nguån: Vô XuÊt nhËp khÈu-Bé Th¬ng m¹i N¨m 1989 lµ n¨m ®Çu tiªn ViÖt Nam xuÊt khÈu g¹o, chñ yÕu lµ g¹o cÊp thÊp (97,42%) cßn g¹o cÊp trung b×nh vµ g¹o cÊp cao chiÕm tû lÖ Ýt. §ã lµ do nh÷ng ®Çu t vÒ mÆt kü thuËt vµ chÕ biÕn cña chóng ta cã nhiÒu h¹n chÕ dÉn ®Õn tû lÖ tÊm lµ 35% trong g¹o, chiÕm tû träng lín nhÊt trong khèi lîng xuÊt khÈu, g©y ra nh÷ng thiÖt thßi lín. XuÊt khÈu ë thêi kú 49
  47. 47. nµy do kÐm vÒ chÊt lîng nªn søc c¹nh tranh kÐm dÉn ®Õn viÖc chóng ta ph¶i b¸n cho c¸c níc cã truyÒn thèng xuÊt khÈu g¹o ®Ó chÕ biÕn l¹i vµ t¸i xuÊt, chÞu chi phÝ trung gian cao. Qua nhiÒu n¨m, khi s¶n xuÊt ®îc c¶i thiÖn, chÊt lîng g¹o ®· tiÕn bé do cã nhiÒu gièng míi vµ c«ng t¸c chÕ biÕn, b¶o qu¶n tèt, ViÖt Nam ®· cã nhiÒu lo¹i g¹o tèt ®¸p øng yªu cÇu c¹nh tranh cña thÞ trêng thÕ giíi. XÐt vÒ tû lÖ tÊm, chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam cã xu híng t¨ng tû lÖ g¹o cÊp cao vµ trung b×nh, ®ång thêi gi¶m tû lÖ g¹o cÊp thÊp. Tuy nhiªn møc t¨ng kh«ng æn ®Þnh. N¨m 1998, tû lÖ g¹o cÊp cao lµ 53% t¨ng so víi 41,2% trung b×nh 7 n¨m (1989-1995). Trong n¨m 1999, g¹o 5-10% tÊm l¹i gi¶m xuèng cßn 34,78%, thÊp nhÊt so víi c¸c n¨m tríc. Dù b¸o n¨m 2001 tû lÖ g¹o theo thø tù cÊp cao, trung b×nh, thÊp lÇn lît lµ 39%, 13,2%, vµ 47,8% - mét kÕt qu¶ kh«ng mÊy kh¶ quan cho viÖc ®¸nh gi¸ chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu dùa theo tû lÖ tÊm. T×nh h×nh nµy còng kh«ng cã nghÜa chÊt lîng g¹o ViÖt Nam nãi chung bÞ tôt lïi mµ cã thÓ lµ sù øng xö hîp lý trong chiÕn thuËt kinh doanh xuÊt khÈu cña ta c¨n cø vµo nhu cÇu gi¸ c¶ vµ diÔn biÕn thùc tÕ cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi. N¨m 2001 lµ n¨m kinh tÕ toµn cÇu cã nhiÒu khã kh¨n, ®Æc biÖt c¶ lîng g¹o xuÊt- nhËp ®Òu cã nguy c¬ gi¶m so víi n¨m 2000. Trong ®iÒu kiÖn gi¸ g¹o t¨ng, nhiÒu níc nghÌo chØ cã thÓ tiªu dïng nh÷ng lo¹i g¹o cã chÊt lîng thÊp do søc mua h¹n chÕ, ®Èy gi¸ g¹o lo¹i nµy t¨ng nhiÒu so víi gi¸ g¹o chÊt lîng cao. Gi¶m tû lÖ g¹o tÊm 5-10% cã thÓ lµ mét øng xö linh ho¹t trong viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nh»m n©ng cao 50
  48. 48. hiÖu qu¶ kinh doanh, ®Æc biÖt khi chóng ta më réng thÞ trêng sang c¸c níc ch©u Phi vµ ch©u ¸ - nh÷ng níc cã nhiÒu nhu cÇu vÒ g¹o phÈm cÊp thÊp vµ trung b×nh. Bªn c¹nh ®ã, ®Ó phï hîp víi xu híng ph¸t triÓn cña thÞ trêng thÕ giíi, ViÖt Nam vÉn chñ tr- ¬ng t¨ng tû träng g¹o chÊt lîng cao nh»m híng ra thÞ trêng ch©u ¢u, NhËt vµ B¾c Mü. MÆc dï nh÷ng n¨m gÇn ®©y g¹o cã chÊt lîng cao ngµy cµng chiÕm tû träng lín - mét tiÕn bé nãi chung cña ngµnh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o - nhng vÉn cßn nh÷ng nhîc ®iÓm kh¸c nh ®é tr¾ng kh«ng ®ång ®Òu, lÉn thãc vµ t¹p chÊt, g¹o vô hÌ thu thêng cã ®é Èm cao, b¹c bông, vµng h¹t, tû lÖ g·y cao... Khi ®¸nh gi¸ chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu cña níc ta, ngoµi tû lÖ tÊm còng cÇn chó träng ®Õn c¸c tiªu thøc kh¸c th× míi cã thÓ cã nh÷ng kÕt qu¶ ph©n tÝch chÝnh x¸c vÒ g¹o xuÊt khÈu ®îc. * KiÓm tra Mét vÊn ®Ò n÷a cÇn quan t©m lµ viÖc kiÓm tra chÊt lîng g¹o ViÖt Nam tríc khi xuÊt khÈu. C¬ quan quan träng nhÊt cña ViÖt Nam trong lÜnh vùc kiÓm tra chÊt lîng lµ Vinacontrol, c¬ quan chÞu tr¸ch nhiÖm kiÓm tra tíi 95% lîng g¹o xuÊt khÈu. TiÕn tr×nh kiÓm tra chÊt lîng bao gåm c¸c bíc sau: - KiÓm tra chÊt lîng kho chøa g¹o - KiÓm tra chÊt lîng ®ãng bao - KiÓm tra chÊt lîng tríc khi xuÊt khÈu Theo kÕt qu¶ nhËn ®Þnh cña Vinacontrol, trong xuÊt khÈu g¹o tån t¹i hai vÊn ®Ò chÝnh: do chÊt l- 51
  49. 49. îng yÕu kÐm cña c¸c kho g¹o dÉn ®Õn t¨ng tû lÖ g¹o Èm mèc trong mïa ma, c¸c kho chøa ph¶i di chuyÓn ®Õn n¬i kh¸c g©y khã kh¨n cho viÖc vËn chuyÓn g¹o xuÊt khÈu.ViÖc kh¾c phôc nh÷ng nhîc ®iÓm vÒ chÊt l- îng g¹o lµ mét vÊn ®Ò kh«ng ®¬n gi¶n. Tuy nhiªn, chóng ta ph¶i cè g¾ng nç lùc t×m ra mÊu chèt vµ gi¶i quyÕt hîp lý, n©ng cao chÊt lîng g¹o, tõ ®ã t¨ng s¶n lîng vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu. 2.2.1.3. Chñng lo¹i g¹o xuÊt khÈu Trªn thÞ trêng thÕ giíi, g¹o thêng ®îc chia lµm 6 nhãm nh sau: • Nhãm g¹o h¹t dµi chÊt lîng cao chñ yÕu xuÊt khÈu tõ Mü. Lo¹i g¹o nµy ®îc a chuéng ë thÞ trêng ch©u ¢u, Trung §«ng, Hång K«ng, Singapo vµ chiÕm 25% thÞ phÇn thÕ giíi. • Nhãm g¹o h¹t dµi chÊt lîng trung b×nh. Lo¹i g¹o nµy ®îc dïng chñ yÕu trong th¬ng m¹i quèc tÕ mµ kh¸ch hµng chÝnh lµ c¸c níc ch©u ¸ vµ ch©u Phi, nh÷ng níc cÇn nhËp khÈu g¹o ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò thiÕu hôt vÒ g¹o. • Nhãm g¹o h¹t ng¾n vµ trung b×nh. Lo¹i g¹o nµy ®îc xuÊt khÈu chñ yÕu sang c¸c níc nghÌo nh B¨ng-la- ®Ðt, Sri-lan-ca, T©y Phi, Ên §é… • Nhãm g¹o sÊy chia lµm hai lo¹i: - G¹o sÊy cã mµu, chÊt lîng kÐm ®îc tiªu dïng chñ yÕu trong c¸c níc cã tæng thu nhËp quèc d©n thÊp. - G¹o sÊy tr¾ng, chÊt lîng tèt. §îc tiªu dïng ë thÞ trêng c¸c níc ph¸t triÓn nh Mü, ch©u ¢u vµ Trung §«ng. • Nhãm g¹o ®Æc s¶n xuÊt khÈu cña c¸c níc ch©u ¸ nh Th¸i Lan víi g¹o Jasmin; ViÖt Nam víi g¹o Nµng H- ¬ng, Chî §µo; Ên §é víi g¹o Basmati. G¹o ®Æc s¶n 52
  50. 50. rÊt ®îc a chuéng trªn thÕ giíi, nhÊt lµ c¸c níc ch©u ¢u, ®ång thêi còng ®îc tiªu thô nhiÒu t¹i c¸c thµnh phè giµu cã ë ch©u ¸ nh B¨ng-cèc, Hång- k«ng, Ma-ni-la... • Nhãm g¹o nÕp. Lo¹i g¹o nµy lµ g¹o tiªu thô hµng ngµy trong khu vùc §«ng B¾c Th¸i Lan vµ mét vµi vïng ë Lµo, Cam-pu-chia. ë ViÖt Nam hiÖn nay, g¹o xuÊt khÈu chñ yÕu lµ g¹o tÎ h¹t dµi, chÊt lîng trung b×nh ®îc s¶n xuÊt hÇu hÕt tõ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, g¹o h¹t ng¾n vµ trung b×nh vµ g¹o ®Æc s¶n. Trong c¬ cÊu xuÊt khÈu ®ã, chóng ta vÉn cha chó träng tíi g¹o ®Æc s¶n truyÒn thèng. HiÖn nay trªn thÕ giíi, ë nh÷ng níc ph¸t triÓn, lo¹i g¹o nµy rÊt ®îc a chuéng vµ trong t¬ng lai, nhu cÇu vÒ lo¹i g¹o nµy sÏ ngµy cµng t¨ng, ®em l¹i nguån thu lín cho c¸c níc xuÊt khÈu. ViÖt Nam xuÊt khÈu g¹o ®Æc s¶n tõ l©u nhng kh«ng thêng xuyªn vµ víi sè lîng nhá nªn kh«ng ®em l¹i hiÖu qu¶ lín, kh«ng ®ñ søc c¹nh tranh víi c¸c níc kh¸c, mÆc dï chÊt lîng t¬ng ®¬ng. Chóng ta míi chØ bíc ®Çu xuÊt khÈu g¹o T¸m Th¬m ë miÒn B¾c, g¹o Nµng H¬ng vµ Chî §µo ë miÒn Nam. Tõ n¨m 1992, ViÖt Nam ®· trång g¹o “Japonica” cña NhËt B¶n vµ xuÊt khÈu sang níc nµy. §ã còng lµ thµnh c«ng cña ViÖt Nam khi ®· x©m nhËp ®îc vµo thÞ trêng NhËt B¶n, mét thÞ trêng vèn næi tiÕng víi nh÷ng ngêi tiªu dïng khã tÝnh. 2.2.2. Gi¸ c¶ Trong Marketing-mix, gi¸ c¶ lµ yÕu tè duy nhÊt liªn quan trùc tiÕp ®Õn doanh sè vµ lîi nhuËn. Gi¸ ®îc biÓu thÞ b»ng mét lîng tiÒn nhÊt ®Þnh vµ lµ néi 53
  51. 51. dung phøc t¹p ®ång thêi quan träng nhÊt cña ho¹t ®éng kinh doanh. §èi víi xuÊt khÈu g¹o, chÝnh s¸ch gi¸ c¶ ph¶i hîp lý ®Ó cã thÓ thu hót c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau cïng tham gia vµo kinh doanh, lµm t¨ng kim ng¹ch, ®em l¹i nguån thu lín cho ®Êt níc. Gi¸ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸ch quan vµ chñ quan. Nhµ níc ViÖt Nam can thiÖp nhiÒu vµo gi¸ g¹o trªn thÞ trêng néi ®Þa. Tuy nhiªn gi¸ xuÊt khÈu l¹i ®îc x¸c ®Þnh bëi quan hÖ cung cÇu trªn thÞ trêng thÕ giíi. Nh×n chung gi¸ xuÊt khÈu chÞu ¶nh hëng cña nhiÒu yÕu tè nhng còng cã t¸c ®éng ngîc l¹i thÞ trêng thÓ hiÖn trªn 3 khÝa c¹nh: ¶nh hëng cña gi¸ tíi sè lîng b¸n, tíi lîi nhuËn cña c¸c nhµ xuÊt khÈu vµ thu nhËp cña ngêi n«ng d©n vµ ¶nh hëng tíi nÒn kinh tÕ nãi chung. Nhµ níc ®ãng mét vai trß quan träng trong viÖc ®iÒu tiÕt gi¸ c¶ trªn c¬ së xem xÐt c¸c yÕu tè thanh to¸n, c¹nh tranh vµ sù phï hîp víi c¸c chiÕn lîc kh¸c trong Marketing-mix. §Ó ph©n tÝch gi¸ xuÊt khÈu g¹o theo quan ®iÓm cña Marketing-mix, chóng ta cÇn xem xÐt gi¸ g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi vµ gi¸ b¸n trªn thÞ trêng trong níc, c¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn gi¸ g¹o xuÊt khÈu… ®Ó tõ ®ã cã nh÷ng nhËn ®Þnh vÒ gi¸ xuÊt khÈu cña g¹o ViÖt Nam. 2.2.2.1. Gi¸ g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi • Gi¸ g¹o quèc tÕ Trªn thÕ giíi, tuú tõng ®iÒu kiÖn cô thÓ cña mçi níc nh ®iÒu kiÖn tù nhiªn, c¸ch thøc s¶n xuÊt, kü thuËt øng dông… cña mçi níc kh¸c nhau mµ cã nh÷ng chñng lo¹i g¹o kh¸c nhau. Mçi lo¹i g¹o nh vËy sÏ t- 54
  52. 52. ¬ng øng víi mét lo¹i gi¸, t¹o nªn thÞ trêng thÕ giíi ®a d¹ng, phong phó vÒ gi¸ c¶ vµ chÊt lîng. Còng gièng nh c¸c hµng ho¸ kh¸c khi tung ra thÞ tr- êng quèc tÕ, gi¸ g¹o ph¶i tho¶ m·n ba ®iÒu kiÖn c¨n b¶n: thø nhÊt, ph¶i lµ gi¸ cña nh÷ng hîp ®ång th¬ng m¹i lín th«ng thêng, trong ®ã c¸c bªn mua b¸n ph¶i ®îc tù do ký kÕt hîp ®ång, kh«ng bÞ rµng buéc bëi nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c; thø hai, ph¶i lµ gi¸ thanh to¸n b»ng ®ång tiÒn tù do chuyÓn ®æi mµ chñ yÕu vÉn lµ ®«-la Mü (gi¸ g¹o quèc tÕ thêng tÝnh b»ng ®ång tiÒn nµy); thø ba, ph¶i lµ gi¸ ë trung t©m giao dÞch quèc tÕ quan träng nhÊt. Nh ®· ®Ò cËp ë ch¬ng I, tõ tríc ®Õn nay, Th¸i Lan vÉn lµ níc dÉn ®Çu vÒ xuÊt khÈu g¹o. ChÝnh v× vËy, gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña Th¸i Lan (FOB B¨ng-cèc) ®îc coi nh gi¸ chuÈn mùc cña gi¸ quèc tÕ, ®¸p øng ®îc ba ®iÒu kiÖn trªn vµ ph¶n ¸nh thùc chÊt quan hÖ cung cÇu vµ quy luËt vËn ®éng cña gi¸ c¶ trªn thÞ trêng g¹o thÕ giíi. • §Æc ®iÓm cña gi¸ g¹o quèc tÕ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y - Gi¸ t¨ng nhng kh«ng æn ®Þnh Trong thêi gian qua, nh×n chung gi¸ g¹o quèc tÕ t¨ng nhng kh«ng æn ®Þnh. Tuy nhiªn nh÷ng n¨m gÇn ®©y nhÊt l¹i cã xu híng gi¶m xuèng. Cô thÓ lµ: 55
  53. 53. BiÓ ®å 2.2: Gi¸ g¹ o b× qu© trª n thÕgií i u nh n trong nh÷ng n¨ m qua 40 0 35 30 4 4 39 2 GÝa g ¹o (US D/tÊn ) 30 5 31 2 29 8 30 0 28 6 20 5 2 2 20 25 13 2 5 3 3 20 0 Gi¸ g o ¹ 150 100 50 0 19 0 19 1 19 2 19 3 19 4 19 5 19 6 19 7 19 8 19 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 N¨ m Nguån: Vô xuÊt nhËp khÈu - Bé Th¬ng m¹i Qua biÓu ®å trªn cho thÊy gi¸ g¹o xuÊt khÈu b×nh qu©n cña thÕ giíi cao nhÊt vµo n¨m 1996 (345 USD/tÊn) vµ b¾t ®Çu gi¶m tõ n¨m 1997. Nguyªn nh©n chñ yÕu lµ mïa hÌ n¨m nµy, Th¸i Lan ph¸ gi¸ néi tÖ vµ ®· lµm gi¸ g¹o thÕ giíi gi¶m m¹nh. Ch©u ¸ lµ khu vùc s¶n xuÊt, tiªu thô g¹o lín nhÊt thÕ giíi nªn khi cuéc khñng ho¶ng tiÒn tÖ bao trïm c¸c níc nµy lµm t¨ng ¸p lùc ®èi víi gi¸ c¶ vµ lµm gÝa g¹o tiÕp tôc gi¶m trong suèt hai n¨m tiÕp theo 1998, 1999. N¨m 2000 lµ mét n¨m sãng giã trªn thÞ trêng g¹o thÕ giíi, víi nhu cÇu ®Æc biÖt thÊp. Gi¸ g¹o ë tÊt c¶ c¸c níc xuÊt khÈu ®Òu gi¶m do nhu cÇu g¹o cña 56
  54. 54. c¸c níc nhËp khÈu lín nh In-®«-nª-xi-a, B¨ng-la- ®Ðt, Bra-xin… gi¶m. S¶n lîng g¹o cña c¸c níc nµy ®· ®¹t møc cao sau hai n¨m mÊt mïa v× biÕn ®éng thêi tiÕt vµ do nh÷ng cè g¾ng hç trî ph¸t triÓn ngµnh g¹o cña chÝnh phñ c¸c níc ®ã. N¨m 2000 ®îc ®¸nh dÊu bëi thiªn tai (lò lôt, b·o nhiÖt ®íi…) diÔn ra liªn tiÕp ë c¸c níc s¶n xuÊt g¹o lín nh Trung Quèc, ViÖt Nam, Ên §é vµ Th¸i Lan. MÆc dï thiªn tai g©y ¶nh h- ëng tíi s¶n lîng vµ viÖc vËn t¶i g¹o, song chØ ¶nh hëng côc bé vµ ng¾n h¹n tíi gi¸ g¹o. S¶n lîng vÉn béi thu song gi¸ g¹o nh×n chung gi¶m, tíi møc thÊp kû lôc kÓ tõ 7 n¨m nay. 9 th¸ng ®Çu n¨m 2001, thÞ trêng thÕ giíi tiÕn triÓn kh¸ phøc t¹p. Gi¸ g¹o t¨ng, gi¶m kh«ng æn ®Þnh, phô thuéc nhiÒu vµo cÇu cña c¸c níc nhËp khÈu víi møc gi¸ trung b×nh dù tÝnh c¶ n¨m 2001 lµ 223 USD/tÊn. Nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m, gi¸ g¹o ë c¸c níc xuÊt khÈu chÝnh nh ViÖt Nam, Th¸i Lan ®Òu t¨ng. Tuy nhiªn nh÷ng th¸ng sau gi¸ g¹o gi¶m dÇn xuèng do l- îng cÇu cña kh¸ch hµng thÊp. Theo dù b¸o cña Tæ chøc l¬ng thùc vµ n«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), gi¸ g¹o trong nh÷ng n¨m tíi sÏ t¨ng. Cô thÓ lµ gi¸ g¹o dùa trªn c¬ së g¹o tr¾ng cña Th¸i Lan t¨ng ®Òu trong hai n¨m 2001-2002 ë møc 240 USD/tÊn vµo cuèi n¨m 2001, t¨ng lªn 280 USD/tÊn vµo n¨m 2002 vµ 290 USD/tÊn vµo quý I / 2003. - Sù thay ®æi vÒ chØ sè gi¸ g¹o chÊt lîng cao vµ thÊp Th«ng thêng, c¸c lo¹i g¹o trªn thÕ giíi thêng ®- îc chia lµm hai nhãm: nhãm chÊt lîng cao vµ nhãm chÊt lîng thÊp, c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu vÒ tû lÖ tÊm, kÝch thíc h¹t, ®é Èm, møc ®é ®¸nh bãng, tû lÖ 57
  55. 55. protein… Theo tæng hîp cña FAO, chØ sè gi¸ chÊt l- îng cao vµ thÊp thay ®æi kh¸c nhau. Tríc n¨m 1995, gi¸ c¶ nhãm chÊt lîng cao thêng æn ®Þnh vµ Ýt biÕn ®éng h¬n so víi nhãm chÊt lîng thÊp. Khi gi¸ cã xu híng gi¶m, sù biÕn ®éng thêng tËp trung vµo nhãm chÊt lîng thÊp trong khi nhãm chÊt lîng cao sÏ t¨ng gi¸ nhanh h¬n trong trêng hîp gi¸ cã xu híng t¨ng. §iÓn h×nh n¨m 1993, khi gi¸ kh«ng t¨ng (chØ sè gi¸ chung c¸c nhãm g¹o Ip = 1) th× chØ sè gi¸ g¹o chÊt lîng cao IpCLC=1,02 vµ chØ sè gi¸ g¹o chÊt lîng thÊp IpCLT=0,92. N¨m 1994, Ip=1,14 th× IpCLC=1,18 vµ IpCLT=1,04. Sau n¨m 1995, gi¸ c¶ cña c¶ hai nhãm g¹o cã sù thay ®æi mét c¸ch t¬ng ®ång, cã nghÜa lµ gi¸ nhãm g¹o chÊt lîng cao biÕn ®éng kh«ng cßn ë møc cao h¬n nhãm g¹o chÊt lîng thÊp mµ thËm chÝ cßn ng- îc l¹i. VÝ dô n¨m 1995, Ip=1,29 th× IpCLC=1,24 vµ IpCLT=1,46. Nh×n chung, qua ph©n tÝch chØ sè cña FAO, cã thÓ thÊy r»ng gi¸ xuÊt khÈu cña nhãm g¹o chÊt lîng cao vÉn thêng xuyªn biÕn ®éng s¸t víi chØ sè gi¸ chung trªn thÞ trêng thÕ giíi, lµ c¨n cø ph¶n ¸nh t×nh h×nh biÕn ®éng gi¸ c¶. C¸c nhµ xuÊt khÈu thêng ph¶n øng víi viÖc gi¸ g¹o trªn thÞ trêng t¨ng m¹nh b»ng c¸ch t¨ng tû träng nhãm g¹o chÊt lîng thÊp vµ gi¶m tû träng nhãm g¹o chÊt lîng cao nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh. - Sù chªnh lÖch gi¸ gi÷a c¸c lo¹i g¹o Sù ®a d¹ng phong phó vÒ chñng lo¹i g¹o thêng dÉn ®Õn nh÷ng møc gi¸ kh¸c nhau. Tuy nhiªn, ®«i khi cã nh÷ng møc chªnh lÖch râ rÖt gi÷a c¸c lo¹i g¹o cã cïng thêi gian, cïng ®iÒu kiÖn giao hµng ë cïng trung t©m giao dÞch dï møc chªnh lÖch nµy kh«ng 58
  56. 56. hoµn toµn gièng nhau ë nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau. VÝ dô nh møc gi¸ chªnh lÖch gi÷a c¸c kh¸ch hµng kh¸c nhau. Kh¸ch hµng lín, lµm ¨n l©u dµi thêng ®îc hëng møc gi¸ u ®·i, thÊp h¬n so víi kh¸ch hµng nhá, giao dÞch lÇn ®Çu. Nhµ xuÊt khÈu còng cã thÓ u tiªn vÒ gi¸ vµ c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nh cÊp tÝn dông cho c¸c nhµ nhËp khÈu víi khèi lîng lín, theo hîp ®ång dµi h¹n. Bªn c¹nh ®ã, g¹o cïng chñng lo¹i còng cã thÓ cã gi¸ kh¸c nhau v× ®îc xuÊt khÈu tõ c¸c níc kh¸c nhau. Nh×n chung, do phô thuéc vµo chÊt lîng vµ nh÷ng yÕu tè kh¸c chi phèi, gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña Th¸i Lan thÊp h¬n cña Mü nhng l¹i thêng cao h¬n c¸c níc kh¸c nh ViÖt Nam, Ên §é… Gi¸ g¹o th¬m ®Æc s¶n thêng cao h¬n nhiÒu so víi gi¸ g¹o ®¹i trµ. So víi gi¸ g¹o ®¹i trµ cã phÈm cÊp trung b×nh (20% tÊm) th× gi¸ g¹o th¬m ®Æc s¶n xuÊt khÈu thêng gÊp tíi gÇn 3 lÇn do chÊt lîng h¬n h¼n. H¬n n÷a, gi¸ g¹o th¬m ®Æc s¶n cña c¸c níc còng kh¸c nhau. VÝ dô nh g¹o th¬m ®Æc s¶n cña Th¸i Lan thêng ®îc kh¸ch hµng mÕn mé h¬n so víi g¹o cïng lo¹i cña Ên §é, Pakistan 2.2.2.2. Chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ lóa trong níc • Chi phÝ s¶n xuÊt Nh×n chung, chi phÝ s¶n xuÊt g¹o ë ViÖt Nam kh«ng cao, ®Æc biÖt khi so s¸nh víi gi¸ thµnh cña Th¸i Lan, khi ph©n tÝch ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt, ®Êt ®ai, tû lÖ diÖn tÝch ®îc tíi tiªu, n¨ng suÊt vµ gi¸ c¸c yÕu tè ®Çu vµo, cho thÊy ë ViÖt Nam rÎ h¬n so víi Th¸i Lan B¶ng 2.3. So s¸nh chi phÝ s¶n xuÊt g¹o ë ViÖt Nam vµ Th¸i Lan 59
  57. 57. STT ChØ tiªu ViÖt Nam Th¸i Lan 1 X¨ng (lÝt) 0,35 USD 0,40 USD 2 DÇu D.O 0,26 USD 0,30 USD (lÝt) 3 §iÖn 0,064 USD 0,82 USD (kW/h) Nguån: NguyÔn §×nh Long. T¹p chÝ th¬ng m¹i sè 6/2000 Theo tÝnh to¸n cña tiÕn sÜ NguyÔn §×nh Long, viÖn phã ViÖn Kinh tÕ n«ng nghiÖp, íc tÝnh chi phÝ s¶n xuÊt 1 kg lóa cña ViÖt Nam lµ 1250-1600 VN§, t- ¬ng ®¬ng 0,83-107 USD/tÊn, thÊp h¬n so víi gi¸ thµnh cña Th¸i Lan lµ 105-110 USD/tÊn. XÐt trªn gãc ®é chi phÝ: chi phÝ cho yÕu tè ®Çu vµo cña ta thÊp h¬n song ta l¹i ®¹t ®îc n¨ng suÊt lóa cao h¬n. §©y lµ lîi thÕ c¹nh tranh lín trªn thÞ trêng g¹o quèc tÕ. ë trong níc, chi phÝ s¶n xuÊt lóa cña ®ång b»ng s«ng Hång cao h¬n nhiÒu so víi s¶n xuÊt lóa ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, t¹o ra rù chªnh lÖch ®¸ng kÓ vµ khã kh¨n trong viÖc c©n ®èi gi¸ g¹o gi÷a hai vïng. VÝ dô nh n¨m 1997, chi phÝ s¶n xuÊt lóa ë ®ång b»ng s«ng Hång lµ 1500 ®/kg trong khi ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long chØ cã 1100 ®/kg – mét kho¶ng c¸ch kh«ng nhá trong gi¸ thµnh s¶n xuÊt. • Gi¸ lóa trong níc Gi¸ lóa trong níc t¨ng ®Òu tõ n¨m 1989 vµ ®¹t møc cao nhÊt vµo n¨m 1998. Theo sè liÖu cña hiÖp héi XNK l¬ng thùc ViÖt Nam, gi¸ lóa cña c¸c n¨m tõ 60

×