Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ

on

  • 945 views

Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ

Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ

Statistics

Views

Total Views
945
Views on SlideShare
945
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
15
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ Giải pháp mở rộng XK rau quả vào thị trường Hoa Kỳ Document Transcript

  • Trêng ®¹i häc ngo¹i th¬ng Khoa kinh tÕ ngo¹i th¬ng Kho¸ luËn tèt nghiÖp §Ò tµi: Gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü Sinh viªn thùc hiÖn: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng Líp: Ph¸p 1-K38E. Gi¸o viªn híng dÉn: PGS,TS NguyÔn Trung V·n Hµ néi - 12/ 2003
  • Môc lôc Lêi më ®Çu..................................................1 Ch¬ng I Kh¸i qu¸t chung vÒ thÞ trêng rau qu¶ Mü.....................3 I. T×nh h×nh tiªu thô...........................3 1. §Æc ®iÓm cña thÞ trêng rau qu¶ Mü..........3 2. NÐt chung vÒ t×nh h×nh tiªu thô rau qu¶ cña thÞ trêng Mü .............................5 2.1. Møc tiªu thô rau........................6 2.2. Møc tiªu thô qu¶ cô thÓ.................7 3. T©m lý, thÞ hiÕu, tËp qu¸n tiªu dïng......11 II. S¶n xuÊt vµ cung cÊp trong níc.............14 1. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ c«ng nghÖ canh t¸c 14 2. S¶n lîng rau qu¶ qua c¸c n¨m..............15 2.1. S¶n lîng rau...........................17 2.2. S¶n lîng qu¶...........................18 III. NhËp khÈu.................................23 1. Mét sè ®iÒu luËt vµ møc thuÕ liªn quan ®Õn nhËp khÈu rau qu¶........................23 1.1. CÊm nhËp khÈu mét sè lo¹i n«ng s¶n.....23 1.2. §iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n mèi nguy h¹i ®èi víi hµng thùc phÈm (HACCP)...............23 1.3. Quy ®Þnh cña FDA ®èi víi nhËp khÈu tr¸i c©y......................................25 1.3. ThuÕ nhËp khÈu mét sè lo¹i qu¶ cña Mü. .28 2. Kim ng¹ch nhËp khÈu cña Mü vÒ rau qu¶.....29 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • 3. C¬ cÊu nhËp khÈu..........................32 3.1. NhËp khÈu rau..........................32 3.2. NhËp khÈu qu¶...........................35 3.2.1.Qu¶ nhiÖt ®íi .....................35 3.2.2. Qu¶ cã mói ë Mü.....................37 3. C¬ cÊu thÞ trêng nhËp khÈu cña Mü.........39 Ch¬ng II Thùc tr¹ng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y....................................42 I. §¸nh gi¸ chung vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt trong níc .............................................42 1. DiÖn tÝch ................................43 1.1. DiÖn tÝch rau ®Ëu......................43 1.2. DiÖn tÝch c©y ¨n qu¶...................44 2. S¶n lîng vµ n¨ng suÊt.....................47 3. Thùc tr¹ng chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n rau qu¶. . .51 3.1. HÖ thèng b¶o qu¶n......................51 3.2. HÖ thèng chÕ biÕn.....................52 II. Thùc tr¹ng xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü.................................55 1.Kim ng¹ch xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam. . .55 1.1.§Æc ®iÓm vµ xu híng biÕn ®éng cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü.................................55 1.1.1. §Æc ®iÓm vµ xu híng biÕn ®éng chung cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam .......................................55 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • 1.1.2. Xu híng biÕn ®éng cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü. 59 1.2. Kim ng¹ch xuÊt khÈu theo c¬ cÊu mÆt hµng .........................................61 2. C¬ cÊu thÞ trêng xuÊt khÈu................65 2.1. Nh÷ng thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam.................................65 2.1.1. ThÞ trêng Liªn x« vµ c¸c níc §«ng ¢u 66 2.1.2. ThÞ trêng Trung Quèc................67 2.1.3. C¸c thÞ trêng NhËt B¶n, §µi Loan, Hång K«ng vµ Hµn Quèc.......................68 2.1.3.C¸c níc ASEAN........................70 2.1.4. C¸c thÞ trêng kh¸c..................70 2.2. TÇm quan träng cña viÖc më réng thÞ trêng ®èi víi xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam...72 3. ChÊt lîng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo Mü............74 3.1. ChÊt lîng cña rau qu¶ ViÖt nam ........74 3.2. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh ...................76 III. §¸nh gi¸ chung vÒ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü.........................77 1. Nh÷ng kÕt qu¶ vµ thµnh c«ng bíc ®Çu.......77 2. Nh÷ng tån t¹i vµ th¸ch thøc chñ yÕu.......80 Ch¬ng 3 Gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ më réng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü...........................................85 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • I. §Þnh híng xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü 85 1. Dù b¸o thÞ trêng rau qu¶ cña Mü trong nh÷ng n¨m tíi..................................85 1.1. VÒ c¬ cÊu nhËp khÈu rau qu¶............85 1.2. Dù b¸o vÒ gi¸ .........................87 2. Môc tiªu xuÊt khÈu rau qu¶................88 3. Nh÷ng ®Þnh híng lín trong xuÊt khÈu.........90 3.1. §Þnh híng vÒ chiÕn lîc s¶n phÈm vµ thÞ tr- êng......................................90 3.1.1. §Þnh híng vÒ thÞ trêng..............92 3.1.2. §Þnh híng vÒ s¶n phÈm..............93 3.2. Quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau qu¶ tËp trung .........................................95 II. Gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü.....................................99 1. Nh÷ng gi¶i ph¸p vi m«.....................99 1.1 §Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng Marketing vµ nghiªn cøu thÞ trêng............................99 1.2. N©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña xuÊt khÈu rau qu¶............................105 1.3. Gi¶i ph¸p vÒ vèn vµ tµi chÝnh........110 1.4. Chó träng ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé......112 1.5. Gi¶i ph¸p vÒ c«ng nghÖ vµ th«ng tin...113 2. Nh÷ng gi¶i ph¸p vÜ m«....................116 2.1. ChÝnh s¸ch ®Êt ®ai....................116 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • 2.2. ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶.................................119 2.3. ChÝnh s¸ch ®Çu t......................121 2.4. ChÝnh s¸ch vèn, tÝn dông..............122 2.5. ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶.................................124 2.6. ChÝnh s¸ch hç trî, khuyÕn khÝch xuÊt khÈu rau qu¶............................125 KÕt luËn..................................................132 Tµi liÖu tham kh¶o:.........................................1 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • Lêi më ®Çu Sau h¬n 15 n¨m ®æi míi, ®Êt níc ta ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh c«ng rÊt ®¸ng kÓ. Tõ mét níc n«ng nghiÖp ph¶i nhËp khÈu lín l¬ng thùc triÒn miªn, giê ®©y chóng ta ®· trë thµnh mét níc xuÊt khÈu g¹o vµ nhiÒu n«ng s¶n kh¸c cã vÞ thÕ trªn thÕ giíi. Tõ khi NghÞ QuyÕt §¹i Héi §¶ng lÇn thø VIII híng dÉn thùc hiÖn ®a d¹ng ho¸ c©y trång, híng vÒ xuÊt khÈu, ngµnh rau qu¶ ViÖt Nam ®· cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn, vµ thÝch øng kÞp tríc nh÷ng biÕn ®éng ®ét ngét cña thÞ trêng níc ngoµi, tríc hÕt lµ thÞ trêng Mü. Qu¸ tr×nh b×nh thêng ho¸ quan hÖ ViÖt Mü, ®Æc biÖt lµ hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i song ph¬ng ®îc ký kÕt vµ cã hiÖu lùc th¸ng 12/2001 lµ ®éng lùc më c¸nh cöa thÞ trêng Mü, mét thÞ trêng hÊp dÉn vµ lín nhÊt thÕ giíi, ®Ó cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vµo cuéc vµ c¹nh tranh mét c¸ch b×nh ®¼ng víi c¸c níc kh¸c. C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang ®øng tríc c¬ héi lín ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu vµ ®a ph¬ng ho¸ thÞ trêng. Trong bèi c¶nh ®ã, em ®· chän ®Ò tµi “Gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt nam vµo thÞ trêng Mü” cho kho¸ luËn tèt nghiÖp cña m×nh. Víi sù híng dÉn tËn t×nh cña thÇy gi¸o NguyÔn Trung V·n cïng víi sù nç lùc cña b¶n th©n, em mong muèn ®îc nghiªn cøu s©u h¬n vÒ c¸c gi¶i ph¸p nh»m më réng xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam. Néi dung ®Ò tµi gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Kh¸i qu¸t thÞ trêng rau qu¶ Mü §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 1
  • Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y Ch¬ng 3: §Þnh híng vµ gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü. Tuy ®· cã nhiÒu cè g¾ng vµ nç lùc, nhng do nh÷ng h¹n chÕ vÒ thêi gian, kinh nghiÖm vµ kh¶ n¨ng cña ngêi viÕt, nªn ®Ò tµi nµy khã tr¸nh khái nh÷ng sai sãt. V× vËy em mong ®îc sù chØ dÉn tËn t×nh cña c¸c thÇy c« trong Trêng vµ ý kiÕn cña ®«ng ®¶o ®éc gi¶. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Sinh viªn thùc hiÖn: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 2
  • Ch¬ng I Kh¸i qu¸t chung vÒ thÞ trêng rau qu¶ Mü I. T×nh h×nh tiªu thô 1. §Æc ®iÓm cña thÞ trêng rau qu¶ Mü Hîp chñng quèc Hoa kú lµ mét trong nh÷ng níc cã diÖn tÝch lín nhÊt thÕ giíi (9,4 triÖu km2), d©n sè ®«ng víi thµnh phÇn sè rÊt phøc t¹p. §©y lµ mét quèc gia trÎ víi nhiÒu ngêi nhËp c tõ kh¾p c¸c ch©u lôc trªn thÕ giíi, thùc sù lµ mét thÞ trêng khæng lå vµ rÊt lý tëng ®èi víi nh÷ng níc muèn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu. ThÞ trêng rau qu¶ Hoa Kú lµ mét thÞ trêng víi møc tiªu dïng cao, nhu cÇu rau vµ tr¸i c©y c¸c lo¹i vµ lu«n cã xu híng t¨ng. Do lîng d©n nhËp c ngµy cµng ®«ng vµ mang ®Õn nh÷ng së thÝch thÞ hiÕu tiªu dïng kh¸c nhau, lîng giao dÞch rau qu¶ trªn thÞ tr- êng ngµy cµng ®a d¹ng víi ®ñ c¸c chñng lo¹i qu¶ vµ rau ®Õn tõ kh¾p c¸c miÒn khÝ hËu cña mäi khu vùc trªn thÕ giíi. Kh«ng chØ lo¹i qu¶ cã mói nh cam, b- ëi, quýt trªn thÞ trêng Mü mµ nhiÒu chñng lo¹i kh¸c, ®Æc biÖt lµ qu¶ nhiÖt ®íi vµ chuèi còng tham gia kh«ng kÐm phÇn s«i ®éng trªn thÞ trêng rau qu¶ khæng lå nµy. Mü lµ mét trong nh÷ng níc võa xuÊt khÈu võa nhËp khÈu tr¸i c©y vµ rau lín nhÊt thÕ giíi. PhÇn lín rau qu¶ ®îc ph©n phèi qua hÖ thèng kªnh ph©n phèi lµ c¸c siªu thÞ b¸n lÎ vµ c¸c cöa hµng thùc phÈm, cung cÊp hµng ho¸ cho ngêi tiªu dïng cuèi cïng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 3
  • kh¾p níc Mü. Vai trß cña c¸c nhµ trung gian ph©n phèi nh ngêi chuyªn nhËp khÈu, ngêi b¸n bu«n ngµy cµng gi¶m, cßn vai trß cña c¸c nhµ s¶n xuÊt, nh÷ng nhµ b¸n lÎ ngµy cµng t¨ng. Hä ®Æt trùc tiÕp c¸c ®¬n ®Æt hµng tõ nh÷ng nhµ xuÊt khÈu níc ngoµi võa gi¶m ®îc phÝ trung gian, võa ®¶m b¶o chÊt lîng hµng ho¸. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xu híng s¸t nhËp c¸c tËp ®oµn ph©n phèi thùc phÈm cña Mü diÔn ra m¹nh mÏ. Qu¸ tr×nh nµy dÉn ®Õn mét sè tËp ®oµn lín thao tóng vµ chi phèi thÞ trêng. C¸c doanh nghiÖp níc ngoµi muèn th©m nhËp vµo thÞ trêng Mü trë nªn khã kh¨n h¬n vµ ph¶i th«ng qua c¸c tËp ®oµn trªn. Mét ®Æc trng n÷a rÊt riªng cña thÞ trêng Mü, ®ã lµ mét phÇn lín khèi lîng rau qu¶ tiªu thÞ trªn thÞ trêng lµ nh÷ng rau qu¶ nhËp khÈu. Nhng dï lµ thÞ trêng nhËp khÈu rau qu¶ lín cña thÕ giíi nhng ®©y l¹i lµ thÞ trêng kh¾t khe, kh«ng ph¶i rau qu¶ nµo còng “chen ch©n” ®îc vµo thÞ trêng nµy mµ ®ã ph¶i lµ nh÷ng lo¹i ®¸p øng ®îc c¸c tiªu chuÈn vÖ sinh kiÓm dÞch thùc phÈm phøc t¹p cña Hoa Kú. VÊn ®Ò nh·n hiÖu còng rÊt ®îc chó ý, hÇu hÕt c¸c rau qu¶ tham gia trªn thÞ trêng ®Òu cã nh·n hiÖu cña c¸c c«ng ty hay t nh©n ®Ó ®¶m b¶o chÊt lîng tiªu dïng. HiÖn nay, xu híng cña thÞ trêng Hoa Kú lµ t¨ng cêng c¸c biÖn ph¸p b¶o hé vµ t¨ng lîng giao dÞch rau qu¶ t¬i trong tæng lîng giao dÞch c¸c s¶n phÈm rau qu¶. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 4
  • 2. NÐt chung vÒ t×nh h×nh tiªu thô rau qu¶ cña thÞ trêng Mü ThÞ trêng Mü ®îc coi lµ thÞ trêng tiªu dïng lín nhÊt thÕ giíi, x· héi Mü ®îc coi lµ x· héi tiªu thô. Ngêi ta íc tÝnh r»ng hµng n¨m níc Mü tiªu gÊp nhiÒu lÇn c¸c níc kh¸c. Ngµy nay nhËn thøc ®îc vÒ vai trß cña rau vµ qu¶ ®èi víi søc khoÎ ®îc n©ng lªn, nªn rÊt nhiÒu ngêi tiªu dïng Mü t¨ng cÇu ®èi víi mÆt hµng nµy. Nh×n chung møc tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ngêi vÒ rau qu¶ cña Mü lu«n cao h¬n so víi møc trung b×nh cña thÕ giíi. Møc tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ngêi vÒ rau trªn thÕ giíi lµ 90 kg/n¨m, ViÖt Nam lµ 60kg/n¨m. Trong khi ®ã møc b×nh qu©n cña Mü rÊt cao, lªn tíi 187 kg mét ngêi/n¨m, tøc lµ gÊp ®«i møc b×nh qu©n cña thÕ giíi. Cßn møc tiªu thô tr¸i c©y b×nh qu©n ®Çu ngêi cña Mü còng ®¹t møc gÇn 130kg/n¨m. CÇu lín kÐo theo cung cao, lîng rau qu¶ tham gia trªn thÞ trêng nµy hÕt søc s«i ®éng, ®a d¹ng c¸c chñng lo¹i, trong ®ã mét phÇn lín lµ rau qu¶ ®îc nhËp khÈu tõ c¸c níc kh¸c. Nhng nguån cung trong níc vÉn cha thÓ ®¸p øng nhu cÇu khæng lå ®ã, nªn hµng n¨m Mü ph¶i nhËp khÈu mét khèi lîng ®¸ng kÓ ®Ó ®¸p øng c¸c nhu cÇu tiªu dïng ®a d¹ng cña ngêi d©n. Rau qu¶ t¬i chiÕm tû träng h¬n mét nöa trong c¬ cÊu tiªu dïng s¶n phÈm rau qu¶ nãi chung. C¸c lo¹i qu¶ t¬i phæ biÕn trªn thÞ trêng níc nµy lµ chuèi, t¸o, cam, xoµi, lª, quýt, ®u ®ñ, d©u t©y… Níc qu¶ còng lµ lo¹i §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 5
  • s¶n phÈm chÕ biÕn ®îc yªu thÝch vµ tiªu dïng nhiÒu thø hai sau hoa qu¶ t¬i. §Æc biÖt ngêi Mü thÝch sö dông c¸c lo¹i níc Ðp thay cho níc uèng vµ thêng xuyªn trong b÷a ¨n hµng ngµy, chiÕm tû träng h¬n 1/3 c¬ cÊu tiªu dïng hoa qu¶. Ngoµi ra cßn cã c¸c d¹ng chÕ biÕn kh¸c nh: ®ãng hép, ®«ng l¹nh, sÊy kh«… 2.1. Møc tiªu thô rau Møc tiªu dïng b×nh qu©n mçi ngêi n¨m 2001 lµ 200,4 kg rau (kÓ c¶ khoai t©y, nÊm ®Ëu ®ç, khoai lang), gi¶m 2% so víi n¨m 2000, trong ®ã lîng rau t- ¬i ®îc tiªu thô kh«ng thay ®æi, vÉn gi÷ ë møc 78kg; nhng cÇu ®èi víi rau hép vµ rau b¶o qu¶n l¹nh l¹i gi¶m, ®¹t 52 kg/ngêi so víi 55,2kg cña n¨m 2000. N¨m 2002, tæng lîng rau ®îc tiªu thô gi¶m nhÑ so víi n¨m tríc, chñ yÕu lµ do rau t¬i gi¶m, cßn rau l¹nh vµ ®ãng hép t¨ng víi sè lîng nhá. Khoai t©y lµ lo¹i rau ®îc tiªu dïng nhiÒu nhÊt ë Mü, khèi lîng tiªu thô hµng n¨m lu«n ë møc cao, gÊp nhiÒu lÇn c¸c lo¹i rau kh¸c. Møc tiªu thô b×nh qu©n lµ 62,3 kg mçi ngêi tõ n¨m 1998 ®Õn nay. DÊu hiÖu gi¶m b¾t ®Çu tõ n¨m 2001, nguyªn nh©n do ¶nh hëng cña gi¸ cao v× nguån cung trªn thÞ trêng gi¶m. B¶ng 1: Tiªu thô rau b×nh qu©n ®Çu ngêi ë Mü ( §¬n vÞ: kg) N¨m 1998 1999 2000 2001 2002 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 6
  • C¶i xanh 3.3 3.9 3.8 3.5 3.2 C¶i b¾p 4.5 4.0 4.7 4.7 4.4 Cµ rèt 7.7 6.7 6.5 6.3 5.7 CÇn t©y 3.0 3.0 2.9 3.0 3.0 Da chuét 4.8 5.0 5.1 4.6 5.2 Rau diÕp 12.8 14.3 14.5 14.4 13.9 Hµnh 8.8 9.3 9.1 8.6 9.0 Cµ chua 41.5 40.4 39.8 37.6 39.6 Khoai t©y 62.7 62.0 63.0 62.6 61.2 NÊm 1.8 1.9 1.9 1.8 1.9 Rau kh¸c 49.2 51.1 54.0 53.3 52.2 Tæng 200.0 201.5 205.3 200.4 199.4 Nguån :USDA- 2002/ Vegetables and melon yearbook 2002. Qua b¶ng sè liÖu trªn cho thÊy râ t×nh h×nh tiªu thô rau ë Mü trong nh÷ng n¨m qua vÉn ®îc duy tr× kh¸ æn ®Þnh vµ ë møc cao (trªn 200kg/ngêi/n¨m), trong ®ã cao nhÊt lµ n¨m 2000 víi møc 205,3kg/ngêi. 2.2. Møc tiªu thô qu¶ cô thÓ Møc tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ngêi n¨m 2000 ë Mü lµ 139 kg, t¨ng 3% so víi n¨m 1999 vµ c¸c n¨m vÒ tríc, ®¹t møc cao thø hai trong lÞch sö tõ tríc ®Õn nay ( møc cao nhÊt lµ n¨m 1998). Trong ®ã, tiªu thô qu¶ cã mói t¨ng 8%, b»ng 59kg/ngêi, chñ yÕu lµ do cung trong níc t¨ng v× ®©y lµ mét n¨m ®îc mïa cña Mü. Tuy vËy tiªu dïng c¸c lo¹i qu¶ kh¸c l¹i gi¶m 1% so víi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 7
  • n¨m tríc, ë møc 80kg/ngêi. Trong 3% t¨ng so víi n¨m tríc ®ã, chñ yÕu lµ do lîng tiªu dïng qu¶ t¬i t¨ng, ®Æc biÖt lµ qu¶ cã mói t¬i. Cam t¬i, quýt t¬i, bëi lai quýt ®îc tiªu thô nhanh víi khèi lîng lín, nhng chanh vµ bëi l¹i gi¶m nhÑ so víi n¨m tríc. ViÖc tiªu dïng cam t¬i t¨ng, lo¹i qu¶ t¬i chiÕm tû träng 1/2 trong toµn bé tiªu dïng qu¶ cã mói t¬i, t¸c ®éng m¹nh ®Õn møc t¨ng tiªu dïng chñng lo¹i qu¶ nµy nãi chung. Tuy nhiªn møc tiªu thô c¸c lo¹i qu¶ kh¸c ngoµi qu¶ cã mói l¹i gi¶m, chñ yÕu vÉn lµ gi¶m tiªu dïng chuèi t¬i, t¸o t¬i, nho, lª, mËn. Trong khi ®ã c¸c lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi kh¸c ®îc nhËp khÈu l¹i t¨ng tiªu dïng, ®¹t møc tiªu dïng kû lôc. Qu¶ ®ãng hép n¨m 2000 ®¹t b×nh qu©n ®Çu ngêi lµ 7kg, chñ yÕu lµ t¨ng lîng cung néi ®Þa, cïng víi xuÊt khÈu gi¶m kÐo theo ®Çu vµo ®Ó s¶n xuÊt qu¶ ®ãng hép t¨ng. Møc t¨ng lîng ®µo ®ãng hép tiªu thô b×nh qu©n mçi ngêi trong n¨m, vµ c¸c lo¹i qu¶ ®ãng hép nh: t¸o, ®µo ngät, mËn kh«ng thay ®æi. S¶n phÈm qu¶ ®«ng l¹nh còng t¨ng trong n¨m nµy, b×nh qu©n mçi ngêi lµ 1,5kg. Bªn c¹nh ®ã tiªu thô qu¶ sÊy kh« vµ níc qu¶ l¹i gi¶m, b×nh qu©n mçi ngêi dïng h¬n 1 kg s¶n phÈm qu¶ kh« vµ 4 kg s¶n phÈm níc qu¶. Nguyªn nh©n chñ yÕu lµm tiªu dïng níc qu¶ gi¶m lµ do nguyªn liÖu lµm níc Ðp Ýt, thÊt thu s¶n lîng céng víi nhËp khÈu Ýt. N¨m 2002, ngêi Mü tiªu dïng nhiÒu hoa qu¶ t¬i, sÊy kh«, ®«ng l¹nh vµ níc Ðp nhiÒu h¬n so víi n¨m §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 8
  • 2001, trung b×nh mçi ngêi lµ 129 kg, trong ®ã cã 45 kg hoa qu¶ t¬i, 84 kg hoa qu¶ chÕ biÕn díi c¸c d¹ng kh¸c nhau. Tiªu thô c¸c lo¹i qu¶ kh«ng cã mói t¬i vµ chÕ biÕn ®Òu t¨ng so víi n¨m 2001, nhng tiªu thô c¸c qu¶ cã mói l¹i gi¶m. Mïa cam cho møc s¶n lîng thÊp h¬n ë Florida ®· lµm gi¶m ®¸ng kÓ møc cung cÊp c¸c lo¹i cam t¬i cho thÞ trêng trong níc còng nh nguyªn liÖu lµm níc tr¸i c©y. B¶ng 2- Tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ngêi mét sè lo¹i rau qu¶ chÝnh ë Mü (§¬n vÞ: kg) N¨m 1998 1999 2000 2001 T¸o 45.9 48.4 48.3 47.0 Nho 53.1 45.4 46.9 51.0 Chuèi t¬i 27.6 28.6 31.4 29.2 Cam 85.8 97.5 86.9 91.5 Bëi 16.5 15.2 15.6 15.4 §µo 10.2 8.9 9.7 10.0 Lª 7.0 6.7 6.9 6.2 Døa 12.4 11.2 13.3 12.9 Xoµi t- ¬i 1.8 1.6 2.0 2.2 Nguån: USDA-2002/Fruit and Tree Nuts yearbook Qua b¶ng trªn ta thÊy cam, chuèi, t¸o, nho, lµ nh÷ng lo¹i qu¶ ®îc tiªu dïng phæ biÕn ë Mü. Chuèi t- ¬i vÉn lµ tr¸i c©y ®îc a thÝch nhÊt víi con sè b×nh §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 9
  • qu©n ®Çu ngêi trong nh÷ng n¨m qua lµ 13kg, trong ®ã møc cao nhÊt lµ 14,3kg n¨m 1999. HiÖn nay, lîng chuèi tiªu thô cã gi¶m nhÑ, nhng ®©y vÉn lµ lo¹i qu¶ t¬i xÕp thø nhÊt trong s¶n lîng tiªu dïng hµng n¨m ë Mü. TiÕp theo lµ t¸o t¬i víi khèi lîng trung b×nh lµ h¬n 8kg/ngêi. Cam t¬i ®¹t møc tiªu thô lín nhÊt vµo nh÷ng n¨m 50-60 (b×nh qu©n 8,5 kg mçi ngêi, bëi lÏ lîng xuÊt khÈu Ýt, l¹i ®îc mïa liªn tiÕp nªn cung cÊp trong níc dåi dµo; nh÷ng n¨m sau ®ã møc tiªu thô gi¶m dÇn, ®¹t thÊp nhÊt lµ 5,4kg. Tuy vËy gÇn ®©y cã xu híng tiªu dïng díi d¹ng t¬i t¨ng trë l¹i do gièng cam ®îc c¶i thiÖn vµ gi¸ l¹i rÎ h¬n. Níc cam lu«n lµ lo¹i níc qu¶ ®îc a thÝch nhÊt ë Mü, dÉn ®Çu trong c¸c lo¹i níc hoa qu¶ cã mÆt trªn thÞ trêng, ngêi tiªu dïng Mü thÝch sö dông níc cam thay cho c¸c lo¹i níc uèng hµng ngµy vµ thay cho cam t¬i. NhËn thøc ®- îc vai trß cña cam ®èi víi søc khoÎ, cung cÊp nhiÒu Vitamin C vµ c¸c loai axit tèt, v× vËy tiªu dïng níc cam vÉn gi÷ ®îc møc æn ®Þnh trong suèt hµng chôc n¨m. Xoµi, ®u ®ñ lµ nh÷ng lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi chñ yÕu ®îc nhËp khÈu ®Ó ®¶m b¶o cho cÇu trong níc, tuy b×nh qu©n tiªu dïng lo¹i qu¶ nµy cßn cha cao nhng cã xu híng t¨ng tiªu dïng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y vµ s¾p tíi. Xoµi nhËp khÈu chiÕm tû träng 75% trong c¬ cÊu tiªu dïng, so víi møc 3,4% thêi kú nh÷ng n¨m 80. Tèc §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 10
  • ®é t¨ng tiªu dïng cña ®u ®ñ nhËp khÈu ë Mü lµ 10%/n¨m. 3. T©m lý, thÞ hiÕu, tËp qu¸n tiªu dïng Quan ®iÓm tiªu dïng cña ngêi Mü: NÕu ngêi §øc coi thêng hµnh vi tiªu dïng hoang phÝ, ngêi NhËt xem th¸i ®é tiÕt kiÖm lµ hµnh vi quý téc th× ngêi Mü ng- îc l¹i: v¨n ho¸ ngêi Mü t«n sïng tiªu dïng ®Õn møc cho r»ng: gi¸ trÞ cña mét c¸ nh©n trong x· héi kh«ng x¸c ®Þnh b»ng viÖc c¸ nh©n Êy ®· lµm g× vµ tiÕt kiÖm ®îc bao nhiªu mµ lµ x¸c ®Þnh bëi tiªu chuÈn c¸ nh©n Êy tiªu dïng nh thÕ nµo. V× vËy ngêi ta vÉn thêng nãi ®ã lµ thÕ giíi cña tiªu dïng. ChÞu ¶nh hëng cña c¸c yÕu tè x· héi, v¨n ho¸, lèi sèng, møc sèng, thÞ hiÕu tiªu dïng nãi chung cña ngêi Mü rÊt ®a d¹ng. Ngay c¶ khi b¸n hµng cho mçi bang, mçi vïng cña Mü, ngêi ta cã thÓ ph¶i sö dông nh÷ng chiÕn lîc Marketing kh¸c nhau. Yªu cÇu cña ngêi tiªu dïng ®èi víi phÈm cÊp hµng ho¸ còng cã nhiÒu lo¹i: tõ phÈm cÊp thÊp, phÈm cÊp trung b×nh ®Õn phÈm cÊp cao. §Æc biÖt ngêi Mü kh¸c ngêi Ch©u ¢u ë ®iÓm kh«ng qu¸ cÇu kú, mµ chuéng nh÷ng hµng ho¸ ®¬n gi¶n vµ tiÖn dông, nh÷ng s¶n phÈm míi l¹, ®éc ®¸o, kÝch thÝch sù tß mß. Riªng ®èi víi thùc phÈm, t©m lý tiªu dïng cña ngêi Mü rÊt thËn träng, hä s½n sµng tr¶ gi¸ cao cho nh÷ng s¶n phÈm ®¹t yªu cÇu an toµn thùc phÈm, ®Æc biÖt ®èi víi s¶n phÈm thuéc lo¹i cao cÊp. Rau vµ qu¶ lµ nh÷ng mÆt hµng rÊt nh¹y c¶m víi ngêi tiªu dïng, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 11
  • v× vËy nh÷ng yªu cÇu vÒ vÖ sinh kiÓm dÞch thùc phÈm cña níc nµy rÊt kh¾t khe. C¸c s¶n phÈm rau qu¶ ®îc coi lµ ®ñ tiªu chuÈn an toµn thùc phÈm sÏ ph¶i héi tô nh÷ng tiªu chuÈn c¬ b¶n sau ®©y: Tríc hÕt, ®ã ph¶i lµ rau qu¶ s¹ch, tøc lµ kh«ng cßn tån d c¸c chÊt ®éc h¹i cã nguån gèc tõ thuèc trõ s©u, thuèc diÖt c«n trïng, thuèc b¶o qu¶n s¶n phÈm. HoÆc khi cã mét sè ho¸ chÊt ®éc ®îc sö dông th× ph¶i tu©n thñ nghiªm ngÆt vÒ thêi gian, liÒu lîng, c¸ch thøc sö dông sao cho lîng tån d chÊt ®éc h¹i trong s¶n phÈm kh«ng qu¸ giíi h¹n cho phÐp. S¶n phÈm rau s¹ch cßn lµ s¶n phÈm kh«ng tån t¹i qu¸ møc cho phÐp vÒ c¸c lo¹i vi khuÈn g©y bÖnh cho con ngêi. Thø hai, s¶n phÈm rau qu¶ ph¶i ®îc bao gãi, vµ bao b× ®ã ph¶i tho¶ m·n ®îc c¸c yªu cÇu c¬ b¶n lµ: b¶o qu¶n s¶n phÈm bªn trong, ®Ñp vÒ h×nh thøc; tiÖn lîi cho ngêi sö dông; trªn bao b× ph¶i ghi râ c¸c néi dung, ®Þa chØ s¶n xuÊt, thêi gian s¶n xuÊt, thêi h¹n sö dông, ®Æc ®iÓm s¶n phÈm, c¸ch sö dông… Thø ba, lµ rau qu¶ b¸n trªn thÞ trêng ph¶i ®îc c¬ quan kiÓm dÞch cã uy tÝn vÒ tiªu chuÈn an toµn thùc phÈm. Møc sèng cµng t¨ng lªn do kinh tÕ ph¸t triÓn vµ thu nhËp cao, xu híng tiªu dïng còng Ýt nhiÒu thay ®æi. Ngµy nay, ngêi tiªu dïng cã xu híng gia t¨ng tiªu thô c¸c s¶n phÈm rau qu¶ t¬i h¬n rau qu¶ ®· qua §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 12
  • chÕ biÕn díi d¹ng ®ãng hép, sÊy kh«, muèi. Thùc chÊt, c¸c lo¹i qu¶ vµ rau giµu gi¸ trÞ dinh dìng h¬n khi ®îc sö dông ë d¹ng t¬i víi ®iÒu kiÖn vÖ sinh an toµn. Trõ c©y døa vµ mét sè c©y ®Æc biÖt kh¸c nh l¹c liªn (vèn dÜ trång ®Ó chÕ biÕn), hÇu hÕt c¸c lo¹i qu¶ vµ rau ph¶i ¨n t¬i míi ®óng gi¸ trÞ cña nã. V× vËy, thÞ trêng c¸c lo¹i rau qu¶ chÕ biÕn ®ang ë trong giai ®o¹n b·o hoµ ë c¸c níc ph¸t triÓn, vµ rau qu¶ t¬i cã ®¬n gi¸ cao h¬n trªn thÞ trêng quèc tÕ thËm chÝ cßn cao h¬n c¶ nh÷ng s¶n phÈm rau qu¶ ®· qua chÕ biÕn. Theo tµi liÖu cña FAO, c¸c nhµ nghiªn cøu rót ra xu híng tiªu dïng nãi chung ë c¸c níc ph¸t triÓn vµ ë Mü nãi riªng lµ: - Ngêi tiªu dïng muèn sö dông qu¶ "s¹ch", s¶n xuÊt theo c«ng nghÖ míi chØ dïng ph©n h÷u c¬, gi¶m thiÓu tèi ®a dïng ph©n ho¸ häc vµ thuèc trõ s©u. - Qu¶ ph¶i s¹ch sÏ, t¬i ngon, ®îc tr×nh bµy ®Ñp, ®îc bao gãi cÈn thËn, cã ghi ®Æc ®iÓm, hµm lîng dinh dìng, cã híng dÉn c¸ch dïng. - Qu¶ cã mµu s¾c, h×nh thøc ®Ñp, hÊp dÉn, ngêi mua, dÔ tiªu dïng vµ cßn dïng ®Ó trang trÝ. - Ngêi tiªu dïng ngµy cµng a thÝch níc qu¶ Ðp nguyªn chÊt kh«ng pha ®êng, kh«ng cã chÊt phô gia, thÝch c¸c ®å uèng pha chÕ trªn c¬ së níc qu¶ nguyªn chÊt t¹o h¬ng vÞ hÊp dÉn. Xu híng tiªu thô tõ nay ®Õn n¨m 2010: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 13
  • - T¨ng nhu cÇu ®èi víi c¸c s¶n phÈm tiÖn dông - T¨ng c¬ héi chän lùa c¸c s¶n phÈm ®a d¹ng - T¨ng nhu cÇu ®èi víi c¸c s¶n phÈm nhËp ngo¹i - T¨ng nhu cÇu ®èi víi c¸c s¶n phÈm h÷u c¬ - T¨ng nhu cÇu ®èi víi c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn s½n - T¨ng nhu cÇu ®èi víi c¸c nh·n m¸c t nh©n cña c¸c tËp ®oµn b¸n lÎ - T¨ng xu híng ph©n cùc thÞ trêng - T¨ng yªu cÇu ®èi víi nh·n m¸c s¶n phÈm II. S¶n xuÊt vµ cung cÊp trong níc 1. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ c«ng nghÖ canh t¸c Hîp chñng quèc Hoa kú lµ mét trong nh÷ng níc cã diÖn tÝch lín nhÊt thÕ giíi (9,4triÖu km2), phÝa B¾c vµ Nam gi¸p 2 níc Canada vµ Mªhic«, phÝa §«ng vµ T©y gi¸p Th¸i B×nh D¬ng vµ §¹i T©y D¬ng. Víi l·nh thæ réng lín (bÒ ngang 4000 km, dµi 2500 km), Hoa Kú cã tÊt c¶ c¸c lo¹i ®Þa h×nh, khÝ hËu, ®ång b»ng réng lín ë phÝa §«ng vµ ë d¶i ven biÓn phÝa t©y, nói cao ë phÝa t©y. KhÝ hËu «n ®íi vµ cËn nhiÖt phÝa Nam, hµn ®íi phÝa B¾c. KhÝ hËu, ®Þa h×nh ®a d¹ng cho phÐp Mü ph¸t triÓn c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp trªn quy m« lín. Víi diÖn tÝch canh t¸c lµ 12 triÖu ha, n«ng nghiÖp Mü ®îc chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt theo vïng ë møc ®é cao. C¸c vµnh ®ai c©y trång vËt nu«i ®îc h×nh thµnh ë mét sè vïng trong níc: “Vµnh ®ai ng«” h×nh thµnh trong ®Þa phËn c¸c bang ¤hai«, Indiana, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 14
  • Ilinoi, “Vµnh ®ai lóa mú” lín nhÊt lµ vïng l·nh thæ ngò hå, giíi h¹n bëi c¸c vïng Mitxitxipi vµ Mitxuri, c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ chñ yÕu ®îc trång ë c¸c bang California vµ Florida, cïng mét sè bang kh¸c. §¶o Hawai cã khÝ hËu thæ nh÷ng, thÝch hîp víi c©y mÝa, døa. Rau ®îc trång nhiÒu nhÊt ë bang Florida vµ Michig©n, vµ d¶i d¸c ë kh¾p c¸c bang kh¸c. C¸c n«ng tr¹i ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp Mü, phÇn lín s¶n lîng rau qu¶ lµ do c¸c n«ng tr¹i lín ë níc Mü cung cÊp. Sù ra ®êi cña c¸c tæ hîp n«ng - c«ng nghiÖp gãp phÇn thóc ®Èy sù t¨ng trëng cña n«ng nghiÖp Mü, n¨ng suÊt n«ng nghiÖp nãi chung vµ rau qu¶ nãi riªng cã xu híng t¨ng theo thêi gian. N¨ng suÊt lµ yÕu tè quan träng ®ãng gãp vµo sù ph¸t triÓn cña n«ng nghiÖp Mü trong nh÷ng thËp kû qua. Mü ®Òu cã nh÷ng thÕ m¹nh vÒ n¨ng suÊt nh: ®é mµu mì cña ®Êt, chÊt lîng cña c¬ së h¹ tÇng, m¸y mãc, thuû lîi vµ lao ®éng. C«ng nghÖ canh t¸c ®- îc c¬ giíi ho¸ cao, kü thuËt tiªn tiÕn, sö dông ph©n bãn lín, thuû lîi tèt, l¹i cã nh÷ng chÝnh s¸ch tµi trî hiÖu qu¶ cña nhµ níc, nÒn n«ng nghiÖp Mü thùc sù v÷ng m¹nh vµ ph¸t triÓn. 2. S¶n lîng rau qu¶ qua c¸c n¨m C«ng nghÖ canh t¸c hiÖn ®¹i kÕt hîp víi nh÷ng chÝnh s¸ch n«ng nghiÖp phï hîp cña chÝnh phñ ®· t¸c ®éng m¹nh ®Õn n¨ng suÊt c©y trång ë Mü kÐo theo s¶n lîng rau qu¶ lín hµng n¨m. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 15
  • B¶ng 3: S¶n lîng rau vµ qu¶ cña Hoa Kú trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (§¬n vÞ: 1000 tÊn) N¨m 1998 1999 2000 2001 2002 S¶n lîng rau 36640 41681 40992 38606 39948 Rau t¬i 21001 22484 23848 23494 22743 Rau chÕ biÕn 15640 19197 17144 15112 17205 S¶n lîng qu¶ 34315 30964 36123 32950 33409 Qu¶ cã mói 17770 13633 17276 16216 16194 C¸c lo¹i qu¶ kh¸c 16545 17331 18847 16734 17215 Tæng s¶n l- 7 îng 0,955 72645 77115 71556 73357 Nguån: ERS.USDA-2003/ Vegetable and Melon Outlook Lµ mét trong nh÷ng níc s¶n xuÊt rau vµ qu¶ lín cña thÕ giíi, s¶n lîng rau qu¶ cña Mü trung b×nh ®¹t trªn 70 triÖu tÊn mçi n¨m (trong ®ã kh«ng kÓ khoai t©y, ®Ëu ®ç, da, khoai lang, nÊm). N¨m 2000 lµ n¨m ®îc mïa nhÊt cña Mü, tæng s¶n lîng rau qu¶ gÇn lªn tíi 80 triÖu tÊn, t¨ng nhiÒu so víi nh÷ng n¨m tríc, do ®iÒu kiÖn thêi tiÕt thuËn lîi. Nhng nh÷ng n¨m gÇn ®©y, s¶n lîng rau qu¶ l¹i cã xu híng gi¶m, møc ®é gi¶m ®¸ng kÓ, trung b×nh gi¶m 5 triÖu tÊn mçi n¨m. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 16
  • 2.1. S¶n lîng rau N¨m 2001, tæng s¶n lîng rau gi¶m 7%, chñ yÕu do diÖn tÝch gieo trång gi¶m, thêi tiÕt mïa xu©n qu¸ Èm ít ë California, l¹i h¹n h¸n ë c¸c bang miÒn §«ng vµ T©y. ChØ mét sè lo¹i rau vÉn t¨ng nh: §Ëu Hµ Lan, khoai lang, rau Bina, cßn nhiÒu lo¹i kh¸c nh: BÝ, tái, h¹t tiªu, rau bina bÞ gi¶m diÖn tÝch kÐo theo s¶n lîng thÊp, ¶nh hëng ®Õn toµn bé lîng rau t¬i ®îc tiªu thô trªn thÞ trêng. C¸c lo¹i rau chÕ biÕn díi d¹ng ®ãng hép gi¶m 14% so víi n¨m 2000, nhng rau b¶o qu¶n l¹nh l¹i t¨ng 4%. H¹n h¸n ë Michig©n vµ Newyork lµm s¶n lîng ®Ëu kh« gi¶m m¹nh tíi 26%. N¨m 2002, s¶n lîng rau t¨ng 5% so víi n¨m 2001, ®©y lµ møc cao thø 3 sau kû lôc n¨m 2000 vµ ®Ønh cao cña n¨m 1999. S¶n lîng ®Ëu ®ç t¨ng 53%, khoai t©y t¨ng 6% (trong ®ã khoai t©y chÕ biÕn t¨ng 26%). Mïa vô rau diÕp ®¹t s¶n lîng thÊp h¬n so víi n¨m tríc 4%, c¶i xanh còng gi¶m 9% s¶n lîng. §©y còng lµ n¨m thø hai liªn tiÕp s¶n lîng rau t¬i gi¶m, do n¨ng suÊt cña c¶ hai vô §«ng vµ Xu©n ®Òu thÊp. Rau ®ãng hép t¨ng mét lîng b»ng 1/5 so víi tæng s¶n lîng cña n¨m 2001, dÉn ®Çu lµ t¨ng s¶n lîng khoai t©y. Thêi tiÕt thuËn lîi ë Michig©n céng víi diÖn tÝch trång cao h¬n ®· ®a s¶n lîng ®Ëu nhÈy vät sau vô mÊt mïa do h¹n h¸n cña n¨m tríc. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 17
  • 2.2. S¶n lîng qu¶ Sau mét n¨m thÊt thu v× thêi tiÕt xÊu, gi¸ l¹nh kÐo dµi lµm n¨ng suÊt cña hÇu hÕt c¸c lo¹i qu¶ ®Òu gi¶m, n¨m 2000 lµ n¨m ®îc mïa hoa qu¶ nhÊt tõ tríc ®Õn nay cña Mü, víi møc s¶n lîng vît 36 ngh×n tÊn, t¨ng 15% so víi n¨m tríc. §©y còng lµ n¨m c©y cã mói cho ra s¶n lîng lín thø 2 trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y (sau n¨m 1998) nhng cã møc t¨ng s¶n lîng lín nhÊt: 27%. Mét phÇn ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo møc t¨ng nµy lµ cña s¶n lîng cam ®· trë l¹i møc b×nh thêng sau mét n¨m gi¶m kû lôc. Nho chiÕm 41% trong tæng s¶n lîng c¸c lo¹i qu¶ kh¸c, møc t¨ng lµ 23%, lµ lo¹i tr¸i c©y quan träng gãp phÇn t¨ng chÝnh cña c¸c lo¹i tr¸i c©y kh«ng cã mói. Ngoµi ra cßn ®îc mïa c¸c lo¹i qu¶ kh¸c nh: ®µo, m¬, mËn, ®u ®ñ, d©u t©y, b¬, chuèi vµ døa ë Hawai. S¶n lîng qu¶ cã xu híng gi¶m kÐo dµi tõ sau n¨m 2000 ®Õn nay, mïa vô s¶n xuÊt qu¶ n¨m 2001 gi¶m 8% so víi n¨m tríc, trong ®ã, qu¶ cã mói gi¶m 6% c¸c lo¹i qu¶ kh¸c gi¶m 11%. Nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn ®Õn viÖc gi¶m nµy lµ do diÖn tÝch trång vµ n¨ng suÊt thÊp h¬n n¨m 2000. Thªm vµo ®ã lµ nh©n tè thêi tiÕt kh«ng ®îc thuËn lîi: h¹n h¸n ë Florida, ma díi møc trung b×nh vµ giã to, ma ®¸ ë Wasington, hai bang s¶n xuÊt tr¸i c©y lín nhÊt níc Mü. Riªng chØ cã s¶n lîng qu¶ chµ lµ, «liu, chanh, xu©n ®µo, lª vµ døa ë Hawai lµ cao h¬n n¨m tríc. N¨m 2001 còng lµ n¨m mµ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 18
  • mét sè lo¹i qu¶ chÝnh yÕu nh : nho, t¸o, cam ®Òu gi¶m, kÐo theo viÖc gi¶m mïa mµng cña c¶ níc. Khèi lîng t¸o gi¶m 10% so víi n¨m 2000 vµ nho gi¶m 15%. Hai vïng trång nhiÒu nho nhÊt c¶ níc lµ California vµ NewYork ®Òu mÊt mïa, víi møc gi¶m lín nhÊt lµ 67% ë Michig©n. Nho trång ®Ó lµm rîu vÉn t¨ng ®Òu trong nh÷ng n¨m qua vµ nho chÕ biÕn ®Ó lµm níc Ðp ®Òu gi¶m. Trong viÖc gi¶m s¶n lîng nãi chung cña c¸c lo¹i qu¶ cã mói th× cam gi¶m Ýt nhÊt, s¶n lîng cã gi¶m ë bang Florida, California vµ Arizona, nhng t¨ng ë Texas do thêi tiÕt thuËn lîi. N¨m 2002, lµ n¨m ®îc mïa cña nh÷ng c©y kh«ng cã mói vµ h¹t dÎ, kÐo theo s¶n lîng c©y ¨n tr¸i nãi chung ®¹t kho¶ng 33,4 triÖu tÊn, t¨ng 2% so víi n¨m 2001. Trong khi ®ã s¶n lîng qu¶ cã mói l¹i gi¶m, nhÊt lµ bëi vµ chanh. §©y lµ n¨m mïa c©y cã mói thÊp nhÊt tõ tríc ®Õn nay cña Mü kh«ng kÓ n¨m 1999 do thêi tiÕt gi¸ l¹nh tµn ph¸ mïa mµng. California vµ Arizon lµ 2 bang dÉn ®Çu c¶ níc vÒ s¶n lîng chanh. TÝnh riªng n¨m 2002, diÖn tÝch gi¶m vµ n¨ng suÊt thÊp ë 2 bang nµy dÉn ®Õn gi¶m s¶n lîng qu¶ cã mói trong c¶ níc. Ngoµi ra cßn cã c¸c bang nh Florida, Texas, Arizona, n¬i cung cÊp phÇn lín bëi cho toµn níc Mü còng gi¶m s¶n lîng c©y bëi, viÖc gi¶m n¨ng suÊt trªn mçi ha tõ n¨m 1997-1998 còng t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn gi¶m s¶n lîng trong n¨m 2000. C¸c lo¹i qu¶ kh¸c t¨ng 3%, chñ yÕu lµ do t¸c ®éng cña khèi l- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 19
  • îng nho t¨ng 12%. §©y lµ vô nho ®îc mïa thø hai trong suèt nhiÒu n¨m qua, s¶n lîng nho chiÕm 43% trong tæng s¶n lîng qu¶ kh«ng cã mói, trong khi ®ã n¨m 2001 míi chiÕm kho¶ng 20%. Mét sè lo¹i qu¶ kh¸c nh: ®µo, mËn, m¬, qu¶ v¶, d©u t©y, chµ lµ còng ®Òu t¨ng. Mét ®Æc ®iÓm quan träng lµ c©y h¹ch cña Mü chiÕm diÖn tÝch kh«ng lín, chØ chiÕm tû träng 4% trong tæng s¶n lîng qu¶ nãi chung nhng lµ lo¹i c©y cã møc t¨ng s¶n lîng nhanh nhÊt, h¬n bÊt cø tr¸i c©y nµo trong nh÷ng n¨m qua, n¨m 2001t¨ng 20%, n¨m 2002 t¨ng 11%. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 20
  • B¶ng 4: T×nh h×nh s¶n lîng mét sè lo¹i qu¶ chÝnh ë Mü trong nh÷ng n¨m qua ( §¬n vÞ: tÊn) N¨m 2000 2001 2002 2003 T¸o 4.805.136 428.076,6 3.884.424 4.207.218 Lª 878.036 909.816 788.598 847.618 Nho 6.980.704 5.965.106 6.686.512 6.408.210 Quýt 316.438 280.572 313.714 293.284 Nguån: USDA-2003/Fruit and Tree Nuts yearbook Sau 3 n¨m gi¶m liªn tôc, mïa t¸o Mü n¨m 2003 dù ®o¸n ®¹t 4,2 triÖu tÊn, t¨ng 8% so víi n¨m ngo¸i, nhng vÉn cßn ë møc nhá h¬n so víi vô mïa n¨m 1988. Sù bøt ph¸ nµy trong s¶n xuÊt chñ yÕu lµ do ®îc mïa ë c¸c bang miÒn §«ng vµ Trung ®Êt Mü. Thêi tiÕt thuËn lîi, c¸c bang ë miÒn §«ng dù tÝnh ®¹t gÇn 1,044 triÖu tÊn, t¨ng 27% so víi s¶n lîng vô n¨m ngo¸i, c¸c bang miÒn Trung ®¹t 0,6 triÖu tÊn, t¨ng 64%. Michig©n lµ bang cã s¶n lîng t¸o lín nhÊt miÒn trung níc Mü, íc tÝnh sÏ ®¹t 440.380 tÊn, gÇn gÊp ®«i vô mïa thiÖt h¹i do gi¸ l¹nh n¨m tríc. Víi s¶n lîng lµ 2,587triÖu tÊn, c¸c bang miÒn t©y gi¶m s¶n lîng 5%, do n¨ng suÊt gi¶m ë bang cã s¶n lîng t¸o hµng n¨m lín nhÊt níc Mü, Washington. Nho lµ mét trong nh÷ng lo¹i c©y ¨n qu¶ quan träng ë Mü, s¶n lîng nho lu«n chiÕm 1/3 s¶n lîng cña c¸c lo¹i c©y kh«ng cã mói ë Mü. Nho chñ yÕu ®îc trång ë California vµ Washington. N¨m 2003, nho cho §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 21
  • s¶n lîng lµ 6,4 triÖu tÊn, gi¶m 4% so víi n¨m 2002, nhng t¨ng 7% so víi n¨m 2001. Nho ë bang California chiÕm tû träng 89% c¶ níc (3,7triÖu tÊn). Níc Mü lµ níc s¶n xuÊt cam ®øng thø hai thÕ giíi sau Braxin, s¶n lîng cña hai níc gép l¹i b»ng 1/2 tæng s¶n lîng toµn cÇu. Cam lµ lo¹i qu¶ cã gi¸ trÞ s¶n xuÊt ®øng thø 2 sau nho, ®¹t 1,7 tû ®«la n¨m 2000, chiÕm 16% gi¸ trÞ s¶n xuÊt qu¶ toµn quèc. S¶n xuÊt cam t¨ng nhanh trong nh÷ng thËp kû qua, trung b×nh t¨ng ë møc 49%. Kho¶ng 80% s¶n lîng cam ®îc ®em ®i chÕ biÕn, chñ yÕu díi d¹ng níc cam, cßn l¹i lµ tiªu thô t¬i. Bang cã s¶n lîng cam ®øng ®Çu vµ còng lµ bang chÕ biÕn cam lín nhÊt níc Mü lµ Florida. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, Mü lµ níc xuÊt khÈu cam ®øng thø nh× thÕ giíi, sau Braxin, trong khi ®ã chñ yÕu xuÊt sang c¸c níc Ch©u ¢u. Quýt lµ lo¹i qu¶ cã mói quan träng cña Mü, ®Æc biÖt nhu cÇu tiªu dïng quýt t¨ng trong nh÷ng n¨m qua, s¶n lîng quýt vÉn gi÷ ë møc trung b×nh trªn 250.000 tÊn/n¨m. Tèc ®é t¨ng s¶n lîng tõ n¨m 1980 ®Õn nay lµ 6%/n¨m. C¸c bang trång nhiÒu quýt nhÊt chñ yÕu lµ Florida, California vµ Arizona. Xoµi, ®u ®ñ, b¬, døa lµ c¸c lo¹i tr¸i c©y chñ yÕu trång ë nh÷ng níc cã khÝ hËu nhiÖt ®íi, v× vËy nh÷ng c©y nµy ®îc s¶n xuÊt h¹n chÕ ë Mü. Xoµi chØ cã ë miÒn Nam bang Florida (diÖn tÝch < 700ha), ®u ®ñ, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 22
  • b¬, døa chñ yÕu trång ë Hawai. S¶n lîng b¬ cña Mü kh«ng lín, chØ ë møc trung b×nh 187 ngµn tÊn mçi n¨m, víi s¶n lîng cao nhÊt lµ n¨m 2000 (217 ngµn tÊn), t¨ng 36% so víi n¨m 1998. Tuy vËy s¶n lîng b¬ nh÷ng n¨m sau ®ã kh«ng t¨ng, vÉn gi÷ ë møc trung b×nh hµng n¨m. III. NhËp khÈu 1. Mét sè ®iÒu luËt vµ møc thuÕ liªn quan ®Õn nhËp khÈu rau qu¶ 1.1. CÊm nhËp khÈu mét sè lo¹i n«ng s¶n §iÒu kho¶n 8e cña luËt ®iÒu chØnh n«ng nghiÖp Mü quy ®Þnh cÊm nhËp khÈu mét sè mÆt hµng n«ng s¶n nÕu chóng kh«ng ®¸p øng ®îc yªu cÇu vÒ: cÊp lo¹i, kÝch cì chÊt lîng vµ ®é chÝn gåm: “cµ chua, nho kh«, «liu, qu¶ chanh ®¾ng ( Chanh níc cã vÞ ®¾ng), bëi, h¹t tiªu cßn xanh, cµ chua ¸i NhÜ Lan, da chuét, cam, hµnh, qu¶ ãc chã, chµ lµ, nho (dïng cho b÷a ¨n), tr¸i cµ, mËn, t¸o, tr¸i kiwi, ®µo”. Tiªu chuÈn nµy x©y dùng trªn c¬ së tiªu chuÈn nh÷ng s¶n phÈm mµ Mü s¶n xuÊt ®îc vµ cã nhu cÇu trong níc. 1.2. §iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n mèi nguy h¹i ®èi víi hµng thùc phÈm (HACCP) §©y lµ hÖ thèng kiÓm so¸t chÊt lîng s¶n phÈm dùa trªn nguyªn t¾c ph©n tÝch vµ x¸c ®Þnh c¸c nguy c¬ vµ ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n, nh»m ®¶m b¶o an toµn vÖ sinh vµ ng¨n chÆn tõ xa tÊt c¶ c¸c mèi nguy tiÒm Èn vÒ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 23
  • sinh häc, ho¸ häc vµ lý häc trong tÊt c¶ c¸c c«ng ®o¹n s¶n xuÊt/chÕ biÕn thùc phÈm nãi chung. HACCP ®îc ban hµnh th¸ng 12/1995 vµ tõ th¸ng 12/1997 ®îc C¬ quan qu¶n lý thùc phÈm vµ thuèc cña Mü (Food and Drugs Administration) ®a vµo ¸p dông b¾t buéc ®èi víi thuû s¶n cña Mü vµ thuû s¶n nhËp khÈu tõ níc ngoµi. HACCP hiÖn ®îc ®a vµo bé LuËt vÒ Thùc PhÈm (Food Code) cña Mü, do FDA gi¸m s¸t viÖc thi hµnh vµ më réng ra ¸p dông cho nhiÒu mÆt hµng thùc phÈm kh¸c, tríc m¾t lµ cho chÕ biÕn níc qu¶. HACCP ®îc x©y dùng trªn c¬ së c¸c quy ®Þnh vÒ an toµn, vÖ sinh ¸p dông trªn thÕ giíi: Thùc tiÔn s¶n xuÊt hµng hãa (Goods Manufacturing Practice (GMP)) vµ Thñ tôc qu¶n lý tiªu chuÈn vÖ sinh thùc phÈm (Sanitation Standard Operating Procedure (SSOP)), v.v. Muèn x©y dùng hÖ thèng HACCP c¬ së s¶n xuÊt ph¶i cã ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt gåm nhµ xëng, kho, d©y chuyÒn thiÕt bÞ s¶n xuÊt, m«i trêng s¶n xuÊt, vµ con ngêi theo c¸c quy chuÈn cña GMP, SSOP trong ®ã ®Æc biÖt chó träng gi¸m s¸t an toµn vÖ sinh qua kiÓm tra c¸c hå s¬ vËn hµnh, kiÓm tra viÖc söa ch÷a/®iÒu chØnh khi c¸c giíi h¹n bÞ vi ph¹m, gi¸m s¸t chÆt chÏ vÖ sinh s¶n xuÊt vµ vÖ sinh c¸ nh©n cña c«ng nh©n trong tÊt c¶ c¸c kh©u s¶n xuÊt, chÕ biÕn. C¬ chÕ kiÓm so¸t "tõ xa" cña HACCP tËp trung trªn 7 nguyªn t¾c c¬ b¶n: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 24
  • - Ph©n tÝch mèi nguy vµ c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa - X¸c ®Þnh ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n (critical control points) - X©y dùng danh môc c¸c c«ng ®o¹n chÕ biÕn cã thÓ x¶y ra c¸c mèi nguy ®¸ng kÓ vµ m« t¶ c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa - ThiÕt lËp c¸c ®iÓm tíi h¹n vµ giíi h¹n tíi h¹n liªn quan ®Õn mçi ®IÓm kiÓm so¸t tíi h¹n - Gi¸m s¸t c¸c ®iÓm kiÓm so¸t tíi h¹n, thiÕt lËp c¸c thñ tôc sö dông kÕt qu¶ gi¸m s¸t ®Ó hiÖu chØnh vµ duy tr× qu¸ tr×nh kiÓm so¸t. - Thùc hiÖn söa ch÷a/®iÒu chØnh cÇn thiÕt khi thÊy giíi h¹n tíi h¹n bÞ vi ph¹m - Lu tr÷ hå s¬ ®Ó chøng thùc viÖc thùc hiÖn HACCP vµ c¸c thñ tôc thÈm tra qu¸ tr×nh thùc hiÖn HACCP. 1.3. Quy ®Þnh cña FDA ®èi víi nhËp khÈu tr¸i c©y (Bao gåm tr¸i c©y, h¹t c¸c loai, t¬i, kh«, l¹nh, hÊp, luéc, ®«ng l¹nh hoÆc xö lý b¶o qu¶n t¹m). S¶n phÈm cã thÓ cßn nguyªn d¹ng, c¾t hoÆc sö lý thÕ nµo ®ã, nhng cha qua chÕ biÕn. Theo quy ®Þnh nµy, viÖc nhËp khÈu ph¶i: - Phï hîp víi c¸c quy ®Þnh vÒ chÊt lîng cña FDA - Phï hîp quy ®Þnh cña FDA vÒ c¸c thñ tôc vµ th«ng b¸o hµng ®Õn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 25
  • - Phï hîp víi c¸c quy ®Þnh vÒ kiÓm dÞch cña USDA, cã thÓ ph¶i xin giÊy phÐp - Phï hîp víi c¸c quy ®Þnh vÒ ®¬n hµng nhËp khÈu cña USDA, vÒ cÊp ®é (grade), kÝch cì, chÊt lîng, nÕu ®ßi hái. - Phï hîp c¸c quy ®Þnh vÒ m«i trêng cña C¬ quan B¶o VÖ M«i trêng Hoa Kú (EPA), vÒ nång ®é thuèc trõ s©u cßn lu l¹i trong s¶n phÈm nhËp khÈu. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 26
  • B¶ng 5: Nh÷ng v¨n b¶n ph¸p luËt ®iÒu tiÕt chÕ ®é nhËp khÈu hµng ho¸ thuéc quy ®Þnh nµy Lo¹i biÖn ph¸p ¸p C¸c c¬ quan nhµ n- Sè v¨n b¶n dông íc ®iÒu hµnh Quy chÕ vÒ thuèc CFSAN, AMS, PPQ, 19 CFR 12 trõ s©u APHIS, EPA, USCS 19 CFR 12.1 et Tiªu chuÈn kü CFSAN, AMS, PPQ, seq.; thuËt, m·, nh·n, APHIS, EPA, USCS 19 CFR 12.10 Thñ tôc khai b¸o CFSAN, AMS, PPQ, et seq. H¶i quan APHIS, EPA, USCS 19 CFR Part AAA-Quotas nhËp CFSAN, AMS, PPQ, 132 khÈu n«ng s¶n APHIS, EPA, USCS 21 CFR 1.83 et TiTiªu chuÈn kü CFSAN, AMS, PPQ, seq. thuËt, m·, nh·n, APHIS, EPA, USCS 21 USC 301 et CÊm nhËp khÈu CFSAN, AMS, PPQ, seq. hµng gi¶ APHIS, EPA, USCS 42 USC 151 et CFSAN, AMS, PPQ, VÖ sinh dÞch tÔ seq. APHIS, EPA, USCS 7 USC 150aa CFSAN, AMS, PPQ, CÊm nhËp khÈu et seq. APHIS, EPA, USCS 7 USC 601 et AAA-Quotas nhËp CFSAN, AMS, PPQ, seq. khÈu n«ng s¶n APHIS, EPA, USCS Nguån: Harmonized Tariff Schedule of United States 2001 Mét sè lo¹i qu¶ t¬i nhËp khÈu: qu¶ b¬, xoµi, chanh, cam, nho, nho kh«… ph¶i ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu vÒ nhËp khÈu cña Mü vÒ, chñng lo¹i, kÝch cì, chÊt l- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 27
  • îng vµ ®é chÝn (7U.S.C.608(e)). C¸c hµng nµy ph¶i qua gi¸m ®Þnh vµ chøng chØ gi¸m ®Þnh ph¶i do C¬ quan gi¸m ®Þnh vµ an toµn thùc phÈm (Food Safety & inspection Service) thuéc Bé N«ng NghiÖp cÊp cã ghi phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn nhËp khÈu. C¸c ®iÒu kiÖn h¹n chÕ kh¸c cã thÓ ®îc C¬ Quan Gi¸m §Þnh Thùc VËt vµ §éng vËt (Animal and plant Health inspection Service- APHiS) thuéc Bé N«ng NghiÖp ¸p ®Æt theo §iÒu luËt vÒ KiÓm dÞch C©y “Plant Quarantine Act”, vµ C¬ quan FDA (Division of import Operations and Policy –HFC-170) theo ®iÒu luËt liªn bang “Food, Drug and Cosmetic Act”. 1.3. ThuÕ nhËp khÈu mét sè lo¹i qu¶ cña Mü B¶ng 6: ThuÕ suÊt nhËp khÈu cña Mü vÒ mét sè lo¹i qu¶ M· sè MÆt hµng ThuÕ MFN ThuÕ kh«ng MFN 0804.30.20 Døa 00 - 0,51 O,64c/kg Hµng rêi c/kg 00 - §· 1,1 c/kg 2,11 c/kg ®ãng gãi 0804.40.00 Qu¶ b¬ 11,2 33,1 c/kg c/kg 0804.50.40 Xoµi 40 - T- 6,6 c/kg 33,1 c/kg ¬i 00 - 1,5 c/kg 33,1 c/kg Kh« §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 28
  • 0807.20.00 00 §u ®ñ 5,4% 35% Nguån: Harmonized Tariff Schedule of United States 2001 2. Kim ng¹ch nhËp khÈu cña Mü vÒ rau qu¶ XuÊt ph¸t tõ sù kh¸c nhau gi÷a c¬ cÊu s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, còng nh sù kh¸c biÖt vÒ lîi thÕ so s¸nh t¬ng ®èi, cho nªn Hoa Kú tuy xuÊt khÈu rau qu¶ lín trªn thÕ giíi nhng hµng n¨m vÉn nhËp khÈu mét l- îng rau qu¶ ®¸ng kÓ. §ã lµ nh÷ng s¶n phÈm do trong níc cha s¶n xuÊt ®îc, hoÆc cha ®¸p øng ®ñ, cÇn nhËp khÈu bæ sung, nhng còng cã nh÷ng s¶n phÈm nhËp khÈu do nhu cÇu tr¸i vô cña ngêi tiªu dïng. Nh×n chung thÞ trêng rau t¬i trong nh÷ng n¨m qua kh«ng cã nh÷ng biÕn ®éng lín, trong khi ®ã thÞ trêng qu¶ t¬i l¹i diÔn ra s«i ®éng trªn toµn quèc còng nh toµn thÕ giíi víi sè lîng vµ trÞ gi¸ t¨ng trëng nhanh ®Òu, ®Æc biÖt trong 5 n¨m võa qua. MÆt kh¸c trong thËp kû 90, khñng ho¶ng tµi chÝnh toµn cÇu lµm ®ång ®« la t¨ng gi¸ m¹nh so víi c¸c ®ång tiÒn kh¸c ®· kÝch thÝch nhËp khÈu tÊt c¶ c¸c mÆt hµng n«ng s¶n. Trong ®ã c¸c s¶n phÈm vên chiÕm 40% tæng lîng nhËp khÈu, tiÕp theo lµ c¸c s¶n phÈm nhiÖt ®íi nh cµ phª, ca cao, cao su. §¸ng chó ý lµ trong giai ®o¹n 1991-2001, gi¸ trÞ nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm tõ vên cña Mü t¨ng h¬n 2 lÇn, tõ 8,6 tû lªn ®Õn 17,2 tû. C¸c §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 29
  • s¶n phÈm tõ vên bao gåm rau qu¶ t¬i, rau qu¶ chÕ biÕn vµ ®å uèng chÕ biÕn tõ rau qu¶. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, kim ng¹ch nhËp khÈu c¸c lo¹i qu¶ vµ rau cña Mü t¨ng lªn ®¸ng kÓ. NhËp khÈu qu¶ t¬i (kh«ng tÝnh da hÊu) ®· t¨ng m¹nh, chiÕm tõ 34,7% tû lÖ tiªu dïng trong níc n¨m 1990 lªn tíi 42% n¨m 2000. Còng trong giai ®o¹n nµy (nÕu kh«ng tÝnh da hÊu vµ chuèi), tû träng nhËp khÈu c¸c mÆt hµng hoa qu¶ t¬i t¨ng tõ 11,6% lªn 19% trong tæng tiªu dïng c¶ níc. Khung c¶nh chung cña thÞ trêng rau qu¶ Mü trong nh÷ng n¨m qua rÊt s«i ®éng, ®Çy ®ñ c¸c chñng lo¹i ®Õn tõ hÇu hÕt c¸c níc trªn thÕ giíi. NhËp khÈu rau mang tÝnh mïa vô cao, ré vµo kho¶ng thêi gian gi÷a th¸ng 10 vµ th¸ng 4 n¨m sau khi s¶n xuÊt ë Mü cã phÇn h¹n chÕ. Tèc ®é t¨ng kim ng¹ch nhËp khÈu rau b×nh qu©n lµ 5%, kh«ng cao b»ng tèc ®é t¨ng cña kim ng¹ch nhËp khÈu tr¸i c©y, nhng nh×n chung t¨ng nhanh h¬n so víi toµn thÕ giíi. Trong ®ã h¬n mét nöa lµ nhËp khÈu rau t¬i, víi gi¸ trÞ t¨ng ®Òu hµng n¨m. C¸c lo¹i rau nhËp khÈu võa ®Ó bæ sung cho nguån cung trong níc cßn h¹n chÕ, võa ®Ó tho¶ m·n cÇu hoa qu¶ vµ rau ®a d¹ng cña ngêi tiªu dïng Mü ë kh¾p c¸c bang. Kim ng¹ch nhËp khÈu rau t¬i n¨m 2000 lµ 2,4 tû ®«la, t¨ng 4% so víi n¨m 1999, võa ®ñ ®Ó bï cho lîng nhËp khÈu rau t¬i gi¶m n¨m 1999. NhËp khÈu rau t¬i vµ da chiÕm 6,9% trong tiªu dïng néi ®Þa vµ t¨ng lªn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 30
  • 13,6% n¨m 2000. Rau t¬i nhËp khÈu chñ yÕu vµ æn ®Þnh tõ c¸c níc: Hµ Lan, Pªru, CostaRica, Céng hoµ §«-mi- ni-ca. Mü lµ níc nhËp khÈu tr¸i c©y lín cña thÕ giíi, víi lîng nhËp khÈu hµng n¨m lªn tíi 5 tû USD, chñ yÕu lµ tr¸i c©y nhiÖt ®íi vµ chuèi do ®©y lµ nh÷ng lo¹i s¶n phÈm mµ Mü s¶n xuÊt Ýt vµ hÇu nh kh«ng s¶n xuÊt ®îc, trong khi ®ã nhu cÇu cña ngêi d©n l¹i rÊt cao. Tuy vËy trong nh÷ng n¨m qua, nhËp khÈu tr¸i c©y «n ®íi t¨ng m¹nh, ®Æc biÖt lµ nho vµ c¸c lo¹i da. Tuy nhiªn nhËp khÈu c¸c mÆt hµng nµy phô thuéc vµo mïa vô, nhiÒu nhÊt vµo cuèi mïa thu vµ ®Çu mïa xu©n vµ gi¶m m¹nh trong giai ®o¹n vµo cuèi th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10, nh×n chung nhËp khÈu c¸c mÆt hµng nµy nh»m bæ sung cho mïa vô cña thÞ trêng Mü. Hoa qu¶ t¬i vÉn lµ nh÷ng lo¹i ®îc a chuéng nhÊt, chiÕm h¬n nöa sè l- îng b¸n ra trªn thÞ trêng, s¶n xuÊt t¨ng kh«ng kÞp so víi cÇu tiªu dïng. Sù bïng næ nhËp khÈu qu¶ t¬i n¨m 1999 t¨ng tíi møc 40%, nhng n¨m sau ®ã chØ t¨ng ®îc 1%, dÊu hiÖu cña sù t¨ng hÕt møc xuÊt hiÖn vµo cuèi n¨m 2000 vµ ®Çu 2001. T¨ng nhËp khÈu chñ yÕu lµ do viÖc më réng nhËp khÈu nho t¬i tõ Chilª vµ Mªhico, da tõ Guatemala, Costa Rica vµ Honduras, d©u t©y tõ Mexico. Nhng trong nh÷ng n¨m qua, hoa qu¶ níc ngoµi vÉn ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng quy ®Þnh nghiªm ngÆt vÒ vÖ sinh dÞch tÔ cña Hoa Kú. §· cã nhiÒu nhµ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 31
  • xuÊt khÈu níc ngoµi ph¶i ®èi mÆt víi lÖnh cÊm nhËp khÈu cña Mü do nghi ngê trong c¸c l« hµng cã chøa Êu trïng mét loµi ruåi. Theo nhËn ®Þnh cña c¸c chuyªn gia th× n¨m nay (2003), cã thÓ nhËp khÈu hoa qu¶ gi¶m h¬n so víi cïng kú n¨m tríc, trong ®ã chñ yÕu lµ do kim ng¹ch nhËp khÈu chanh vµ cam gi¶m m¹nh trong khi ®ã xuÊt khÈu lª vµ nho cña c¸c thÞ trêng kh¸c vµo Mü t¨ng lªn. tr¸i c©y chÕ biÕn chñ yÕu díi d¹ng níc Ðp: cam, t¸o, rîu, døa, lª, ®µo, d©u ®ãng hép. 3. C¬ cÊu nhËp khÈu 3.1. NhËp khÈu rau C¸c lo¹i rau nhËp khÈu rÊt ®a d¹ng, nhËp khÈu rau t¬i ®· t¨ng lªn ®¸ng kÓ, ®Æc biÖt lµ tiªu, lªn tíi 88%, da chuét lµ 53%, bÝ 53% vµ m¨ng t©y lµ 91%. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 32
  • B¶ng 7: C¬ cÊu rau nhËp khÈu theo c¸c n¨m (§¬n vÞ: triÖu USD) N¨m 2001 2002 2003 Rau t¬i vµ da hÊu 2592 2614 3015 Rau ®· qua chÕ 1020 1189 1280 biÕn Khoai t©y 532 575 630 §Ëu kh« 51 67 53 C¸c lo¹i rau kh¸c 357 369 383 Nguån: USDA-2003 (C¸c lo¹i rau kh¸c bao gåm: nÊm, khoai lang, ®Ëu l¨ng, ®Ëu Hµ Lan kh«) B¶ng trªn cho thÊy, n¨m 2002, Mü nhËp khÈu 1.189 triÖu USD kim ng¹ch nhËp khÈu rau chÕ biÕn n¨m 2002, chñ yÕu lµ rau ®ãng hép ( 606 triÖu USD), tiÕp theo lµ rau ®«ng l¹nh (347triÖu USD), sau cïng lµ rau ®îc sÊy kh« (236 triÖu USD). Lîng rau t¬i nhËp khÈu n¨m 2002 t¨ng 1% so víi n¨m 2001, nhng theo íc tÝnh th× n¨m 2003 t¨ng 15%, tøc lµ tèc ®é t¨ng rÊt nhanh, thÓ hiÖn mét lîng cÇu vÒ rau lín trªn thÞ trêng Mü. Nh÷ng lo¹i rau nhËp khÈu chñ yÕu lµ: cµ rèt, cÇn t©y, c¶i xanh, cña c¶i, hµnh, m¨ng t©y, rau diÕp, cÇn t©y, sóp l¬, bÝ, ®Ëu. Tèp c¸c lo¹i rau ®øng ®Çu §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 33
  • trong toµn bé rau nhËp khÈu vÉn lµ cµ chua trong nh÷ng n¨m qua, tiÕp theo lµ khoai t©y, da chuét, hµnh vµ h¹t tiªu. Sau ®©y lµ cô thÓ c¸c lo¹i rau nhËp khÈu cña Mü: Cµ chua: Nhu cÇu vÒ tiªu dïng cµ chua ®ang cã xu híng t¨ng trªn toµn cÇu, chØ tÝnh riªng níc Mü, ®· chiÕm h¬n 20% lîng cµ chua nhËp khÈu toµn cÇu n¨m 1998 (3,6 triÖu tÊn). Kim ng¹ch nhËp khÈu cµ chua t¨ng tõ 451 triÖu USD n¨m 1995 lªn tíi 758 triÖu USD n¨m 1998, nhng gi¶m xuèng cßn 640 triÖu USD n¨m 2000. §Õn n¨m 2002, lîng nhËp khÈu cµ chua t¨ng lªn 860.869 tÊn, t¨ng 18% so víi n¨m 2000. HiÖn nay tû lÖ nhËp khÈu cao nµy ®ang cã nguy c¬ ®e do¹ s¶n xuÊt trong níc, dÉn ®Õn tranh chÊp th¬ng m¹i. Da chuét: Khèi lîng nhËp khÈu da chuét t¨ng ®Òu vµ liªn tôc tõ n¨m 1998 trë l¹i ®©y, tèc ®é t¨ng trung b×nh trªn 5% mçi n¨m. N¨m 1998, nhËp khÈu 300 ngµn tÊn da chuét, lµ níc nhËp khÈu da chuét ®øng thø hai sau §øc (400 ngµn tÊn) trong khi ®ã tæng l- îng da chuét nhËp khÈu toµn cÇu lµ 1,2 triÖu tÊn. N¨m 2002 toµn níc Mü nhËp khÈu gÇn 400 ngµn tÊn. NÊm: C¸c lo¹i nÊm chñ yÕu lµ nÊm r¬m nÊm mì (ngoµi ra cßn cã nÊm h¬ng, nÊm sß, méc nhÜ) lµ s¶n phÈm mµ hµng n¨m cã nhu cÇu lín, nhng lîng s¶n xuÊt trong níc kh«ng ®ñ. NÊm nhËp khÈu díi d¹ng chÕ biÕn lµ muèi, sÊy kh« (sÊy ch©n kh«ng), ®ãng hép. Mü n»m §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 34
  • trong tèp nh÷ng níc nhËp khÈu nÊm lín nhÊt thÕ giíi, n¨m 2001 nhËp khÈu 18, 614 triÖu, t¨ng 9% so víi n¨m 2000. Ngoµi ra cßn cã: h¹t tiªu, hµnh, ®Ëu, tái, bÝ, ®Ëu, trong ®ã khèi lîng nhËp khÈu h¹t tiªu vµ hµnh lu«n ®¹t møc trªn 200 ngµn tÊn trong mét vµi n¨m gÇn ®©y. §Æc biÖt rau diÕp lµ lo¹i rau t¨ng trëng kim ng¹ch nhËp khÈu nhanh trong nh÷ng n¨m qua. Khèi lîng nhËp khÈu t¨ng liªn tôc tõ nh÷ng n¨m 1990, khèi lîng nhËp khÈu n¨m 2002 gÊp 5 lÇn n¨m 1990, nhu cÇu trong níc vÒ lo¹i rau nµy kh«ng ngõng t¨ng. 3.2. NhËp khÈu qu¶ 3.2.1.Qu¶ nhiÖt ®íi C¸c lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi thêng ®îc trång ë c¸c vïng nhiÖt ®íi vµ ¸ nhiÖt ®íi. C¸c níc ®ang ph¸t triÓn chiÕm kho¶ng 98% tæng s¶n lîng qu¶ nhiÖt ®íi trong khi c¸c níc ph¸t triÓn chiÕm 80% tæng lîng nhËp khÈu qu¶ nhiÖt ®íi toµn cÇu. Do vËy hµng n¨m Mü nhËp khÈu mét lîng tr¸i c©y nhiÖt ®íi rÊt lín, ®iÒu kiÖn tù nhiªn còng nh khÝ hËu cña níc nµy kh«ng cho phÐp s¶n xuÊt ®îc nhiÒu, mµ cÇu c¸c s¶n phÈm nµy l¹i rÊt lín. C¸c lo¹i tr¸i c©y nhiÖt ®íi chñ yÕu lµ xoµi, døa, ®u ®ñ, b¬. Ngoµi ra cßn c¸c lo¹i qu¶ kh¸c lµ v¶i, vµ, ch«m ch«m, æi, l¹c tiªn, tuy chØ chiÕm mét tû träng nhá trong s¶n lîng qu¶ nhiÖt ®íi toµn cÇu, nhng bu«n b¸n c¸c lo¹i qu¶ nµy ®ang cã xu híng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 35
  • t¨ng nhanh trong nh÷ng n¨m qua do thÞ hiÕu thÝch tiªu dïng qu¶ “l¹” gia t¨ng ë níc nµy. Mü lµ níc nhËp khÈu døa vµ xoµi lín nhÊt thÕ giíi. Trong tæng lîng nhËp khÈu døa cña toµn thÕ giíi, kim ng¹ch nhËp khÈu cña Mü chiÕm 74%. Trong khi lîng nhËp khÈu døa vµ c¸c lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi kh¸c t¨ng lªn trªn thÞ trêng thÕ giíi nãi chung vµ thÞ trêng Mü nãi riªng th× tû träng cña xoµi cã xu híng gi¶m ®i. B¶ng 8: T×nh h×nh nhËp khÈu qu¶ nhiÖt ®íi cña Mü trong nh÷ng n¨m qua (§¬n vÞ: 1000 tÊn) N¨m 1996/1998 1999 2000 2001 4 lo¹i qu¶ chÝnh 471 624 703 717 Xoµi 185 219 235 238 Døa t¬i 197 283 319 321 B¬ 38 55 79 74 §u ®ñ 51 67 70 84 Nguån: FAO, Tropical Fruit, th¸ng 7 n¨m 2003. (§¬n vÞ: 1000 tÊn) §u ®ñ lµ lo¹i tr¸i c©y nhiÖt ®íi chiÕm phÇn quan träng trong thÞ trêng rau qu¶ Mü, hµng n¨m lîng nhËp khÈu rÊt nhiÒu, chiÕm tû träng 75% tæng lîng tiªu dïng trong toµn níc, t¨ng h¬n rÊt nhiÒu so víi n¨m 1980, míi chiÕm kho¶n 3,4% tæng tiªu dïng néi ®Þa. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 36
  • §u ®ñ nhËp khÈu chñ yÕu lµ díi d¹ng t¬i vµ tõ c¸c n- íc cã khÝ hËu nhiÖt ®íi. Trong nh÷ng n¨m qua, chuèi vÉn lµ lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi ®îc tiªu dïng nhiÒu nhÊt ë Mü, mét mÆt do sù gia t¨ng d©n sè nhËp c tõ nh÷ng níc kh¸c mµ chñ yÕu lµ nh÷ng níc nhiÖt ®íi, mÆt kh¸c do cÇu trong níc vÒ lo¹i qu¶ nµy vÉn lu«n æn ®Þnh vµ lµ lo¹i qu¶ bæ, chøa nhiÒu chÊt dinh dìng nªn rÊt ®îc ngêi tiªu dïng néi ®Þa a thÝch. Tuy nhiªn, lîng nhËp khÈu cã xu h- íng gi¶m trong n¨m 2000, 2001vµ 2002, sau nhiÒu n¨m t¨ng liªn tôc tríc ®ã, trung b×nh gi¶m mçi n¨m trong giai ®o¹n nµy lµ 200 ngh×n tÊn. MÆc dï vËy, lîng nhËp khÈu cña Mü vÉn duy tr× ë møc 30% trong tæng l- îng nhËp khÈu chuèi cña toµn cÇu. B¶ng 9: Khèi lîng nhËp khÈu chuèi cña Mü (§¬n vÞ: 1000tÊn) N¨m 1996/1998 1999 2000 2001 Toµn cÇu (1000tÊn) 11233 11955 12038 11432 Mü (1000)tÊn) 3406 3877 3630 3434 ThÞ phÇn (%) 30.3% 32.4% 30.2% 30.0% Nguån: FAO, Bananas, th¸ng 12/2002. 3.2.2. Qu¶ cã mói ë Mü Nh ®· ph©n tÝch ë trªn, Cïng víi Braxin, Trung Quèc, c¸c níc thuéc §Þa Trung H¶i, Mü lµ mét trong nh÷ng níc s¶n xuÊt qu¶ cã mói lín nhÊt thÕ giíi, l- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 37
  • îng xuÊt khÈu lo¹i qu¶ nµy chiÕm tíi 10% lîng xuÊt khÈu qu¶ cã mói toµn cÇu. Qu¶ cã mói lµ nh÷ng qu¶ nh: cam, quýt, bëi, chanh…, ®îc xuÊt khÈu c¶ díi d¹ng t¬i vµ chÕ biÕn, trong ®ã cam lµ lo¹i qu¶ ®îc chÕ biÕn nhiÒu nhÊt. HiÖn nay ngêi tiªu dïng Mü rÊt a thÝch níc cam vµ trong t¬ng lai kh«ng xa, c¸c lo¹i níc Ðp tõ tr¸i c©y sÏ ®îc sö dông phæ biÕn thay cho níc uèng th«ng thêng. KÓ tõ n¨m 1998 ®Õn nay, lîng nhËp khÈu qu¶ cã mói cña Mü lµ kho¶ng trªn 320.000 tÊn, cao nhÊt lµ vµo n¨m 2001 víi 414.000 tÊn, cao gÊp 7 lÇn so víi nhËp khÈu n¨m 1988. NhËp khÈu cam vµ quýt t¬i t¨ng tõ 18 triÖu ®«la n¨m 1995 lªn ®Õn 109 triÖu ®«la 2000, thêi vô nhËp khÈu m¹nh tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 1 n¨m sau. Quýt lµ lo¹i qu¶ ®îc s¶n xuÊt nhiÒu nhÊt ë Trung Quèc, tiÕp theo lµ T©y Ba Nha, NhËt B¶n vµ Braxin, Th¸i Lan… cã nhiÒu lo¹i quýt víi nh÷ng h×nh d¸ng vµ mïi vÞ kh¸c nhau trªn thÕ giíi tuú theo ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ ®Êt ®ai cña mçi quèc gia. Mü vÉn duy tr× nhËp khÈu quýt hay cßn gäi cam nhá hµng n¨m ®Ó bæ sung cho viÖc cung cÊp cßn Ýt trong níc. Tõ n¨m 1996 trë ®i, tû lÖ nhËp khÈu t¨ng víi tèc ®é lµ 27%/ n¨m. Ngêi tiªu dïng Mü ®Æc biÖt rÊt thÝch lo¹i qu¶ nµy, v× chóng dÔ bãc vá l¹i chøa Ýt hét. N¨m 2002, lîng nhËp khÈu cam nhá t¨ng nhng cßn bÞ h¹n chÕ nhËp khÈu do c¬ quan kiÓm tra vÖ sinh c©y trång vµ vËt nu«i ph¸t hiÖn ra mét lo¹i s©u bÖnh g©y h¹i cã trong §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 38
  • cam nhËp khÈu tõ nh÷ng níc thuéc §i¹ Trung H¶i. NhËp khÈu chñ yÕu vµo th¸ng 9 th¸ng 10 víi khèi lîng h¬n 65.000 tÊn. 3. C¬ cÊu thÞ trêng nhËp khÈu cña Mü N«ng s¶n Mü nãi chung chñ yÕu nhËp khÈu tõ nh÷ng níc Canada, Mexico, Liªn minh Ch©u ¢u, Braxin, vµ mét sè níc Ch©u ¸ nh In®onexia, Th¸i Lan… Cïng víi xuÊt khÈu, thÞ trêng nhËp khÈu cña Mü trong nh÷ng n¨m qua kh«ng cã nh÷ng biÕn ®éng lín. C¸c níc xuÊt khÈu rau qu¶ lín vµo thÞ trêng Mü vÉn lµ nh÷ng níc l©n cËn, nh÷ng níc thuéc Ch©u Mü nh Ecuado, Costa Rica, Brazil, ®Æc biÖt Mªxico lµ níc cung cÊp gÇn nh tÊt c¶ c¸c mÆt hµng rau vµ hoa qu¶ vµo thÞ trêng nµy. Víi ®iÒu kiÖn ®Þa lý thuËn lîi: s¸t biªn giíi víi Hoa kú, níc nµy xuÊt khÈu nhiÒu nhÊt nh÷ng s¶n phÈm t¬i vµ ®«ng l¹nh. Rau chñ yÕu ®îc nhËp khÈu tõ nh÷ng níc cã khÝ hËu Êm, bao gåm khoai t©y, tiªu, bÝ vµ da chuét. Mexic« lµ níc xuÊt khÈu rau chÝnh vµo thÞ trêng Mü, chiÕm 69% thÞ phÇn, tiÕp theo lµ Canada víi 15% vµ Hµ Lan lµ 5%. Mü lµ mét níc s¶n xuÊt cµ chua lín nhÊt thÕ giíi, sau Trung Quèc, nhng hµng n¨m vÉn nhËp khÈu mét lîng lín cµ chua trªn thÕ giíi, nhÊt lµ tõ Mexico, Canada. §©y còng lµ hai nhµ cung cÊp cµ chua quan trong cho thÞ trêng cµ chua t¬i cña Mü. TÝnh riªng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña hai níc nµy ®· lªn tíi 1,8 tû ®« la trong hai n¨m tõ 2000-2002. T©y §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 39
  • Ba Nha lµ níc xuÊt khÈu khoai t©y lín nhÊt vµo thÞ trêng Mü. C¸c lo¹i qu¶ nhËp khÈu cña Mü, chñ yÕu lµ nh÷ng qu¶ nhiÖt ®íi vµ tõ nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn. Theo thèng kª cña Tæ chøc l¬ng thùc thÕ giíi FAO, C¸c níc ®ang ph¸t triÓn chiÕm kho¶ng 98% tæng s¶n lîng qu¶ nhiÖt ®íi trong khi c¸c níc ph¸t triÓn chiÕm tíi 80% tæng lîng nhËp khÈu qu¶ nhiÖt ®íi toµn cÇu. Hai nhµ cung cÊp s¶n phÈm chuèi chÝnh cho níc Mü lµ Costa Rica vµ Ecuador. Nhng n¨m 2000, møc xuÊt khÈu tõ hai níc nµy gi¶m m¹nh tíi 15 % so víi nh÷ng n¨m tríc. Trong khi ®ã nhËp khÈu tõ 2 níc Hondrus vµ Guatemala l¹i t¨ng nhanh. NhËp khÈu døa t¬i, trong nh÷ng n¨m qua chñ yÕu vÉn tõ níc Costa Rica. N¨m 2000, níc nµy xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü 257.783 tÊn døa t¬i, chiÕm thÞ phÇn 81% tæng lîng døa nhËp khÈu. Tû träng nµy ®· t¨ng gÊp ®«i trong 10 n¨m qua. Hundras lµ níc xuÊt khÈu døa vµo thÞ trêng Mü ®øng thø 2, tæng lîng cung cña níc nµy míi chiÕm kho¶ng 13% khèi lîng xuÊt khÈu cña Costa Rica vµ cã tû träng lµ 10% trong 318.837 tÊn døa nhËp khÈu cña Mü n¨m 2000. Nh÷ng níc Mexico, Ecuado vµ Th¸i Lan lµ nh÷ng thÞ trêng xuÊt khÈu døa vµo Mü lín tiÕp theo. Tèp 5 níc cung cÊp døa ®øng ®Çu nµy chiÕm 99% tæng lîng døa nhËp khÈu cña Mü. Philippines vµ Peru lµ hai níc ®øng cuèi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 40
  • trong tèp 10 níc xuÊt khÈu lín nhÊt. Tríc n¨m 2000, lîng døa nhËp khÈu tõ Peru hÇu nh kh«ng cã, nhng ®Õn n¨m 2000 ®· ®¹t ®îc 56 tÊn. Mexico lµ níc cung cÊp 75% lîng xoµi cho thÞ tr- êng Hoa Kú trong suèt 5 n¨m qua. Tuy vËy, khèi lîng xoµi xuÊt khÈu tõ níc nµy ®· gi¶m 31% trong n¨m 2001. Nh÷ng níc Ecuador, Brazil, Peru vµ Haiti chiÕm 1/4 thÞ phÇn nhËp khÈu xoµi cña Mü. VÒ nhËp khÈu ®u ®ñ còng gièng nh nhËp khÈu xoµi, nhµ cung cÊp hµng ®Çu vÉn lµ Mexico, víi khèi lîng lµ 55 124 tÊn (tû träng lµ thÞ trêng lµ 79%). §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 41
  • Ch¬ng II Thùc tr¹ng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y I. §¸nh gi¸ chung vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt trong níc Trong nh÷ng n¨m qua do cã sù ®æi míi trong c¸c chÝnh s¸ch n«ng nghiÖp ®· kÝch thÝch tinh thÇn s¸ng t¹o vµ n¨ng lùc lµm viÖc cho ngêi d©n. Nhê vËy mµ s¶n xuÊt rau qu¶ còng ®îc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn. Ngêi d©n tù chñ h¬n trong viÖc chän c©y trång ®em l¹i gi¸ trÞ kinh tÕ cao h¬n c©y l¬ng thùc vµ hoa mÇu tríc ®©y. Rau vµ c©y ¨n qu¶ lµ nh÷ng c©y trång cã møc lîi nhuËn cao ®¸ng kÓ so víi c©y lóa. Do møc sèng cña ngêi d©n ®îc c¶i thiÖn, thu nhËp t¨ng dÉn ®Õn nhu cÇu tiªu thô rau qu¶ t¨ng lªn ®¸ng kÓ, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng thµnh phè lín: Hµ Néi, Thµnh phè Hå ChÝ Minh…ë nh÷ng trung t©m nµy h×nh thµnh lªn nh÷ng vµnh ®ai “xanh” rau vµ c©y ¨n tr¸i ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cho nh÷ng thÞ trêng hÊp dÉn ®ã. Bªn c¹nh ®ã, ®Êt níc ngµy cµng héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®· më réng h¬n n÷a thÞ trêng xuÊt khÈu ®èi víi nhiÒu lo¹i rau qu¶. Ngµy cµng nhiÒu c¸c doanh nghiÖp tham gia vµo xuÊt khÈu ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho rau vµ qu¶ ViÖt Nam th©m nhËp vµo nh÷ng thÞ trêng níc ngoµi. Nhu cÇu tiªu thô néi ®Þa vµ xuÊt khÈu t¨ng nhanh ®· thóc ®Èy s¶n xuÊt trong níc ph¸t triÓn liªn tôc. DiÖn tÝch rau vµ c©y ¨n qu¶ t¨ng lªn ®¸ng kÓ, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 42
  • n¨ng suÊt ®îc c¶i thiÖn vµ s¶n lîng còng t¨ng nhiÒu qua c¸c n¨m. 1. DiÖn tÝch C¶ níc cã 12 triÖu ha ®Êt canh t¸c, diÖn tÝch c©y hµng n¨m chiÕm 75% (trong ®ã cã diÖn tÝch trång rau), diÖn tÝch c©y l©u n¨m chiÕm 15% (cã diÖn tÝch c©y ¨n qu¶). Trong nh÷ng n¨m 90, diÖn tÝch c©y hµng n¨m t¨ng b×nh qu©n 2,9%/n¨m, cao h¬n møc t¨ng d©n sè, trong khi ®ã diÖn tÝch c©y l©u n¨m t¨ng nhanh tíi 7,7%/n¨m. ChØ sau 1 n¨m triÓn khai ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ ®Õn n¨m 2010 víi tæng vèn ®Çu t lªn ®Õn 16.086 tû ®ång, diÖn tÝch trång rau qu¶ n¨m 2000 ®· ®¹t trªn 1 triÖu ha, t¨ng 6,3%. 1.1. DiÖn tÝch rau ®Ëu MÆc dï cã sù t¨ng trëng kh¸ cao nhng diÖn tÝch rau ®Ëu chØ chiÕm 6% diÖn tÝch c©y hµng n¨m, tøc lµ 624.000 ha. Tèc ®é t¨ng diÖn tÝch b×nh qu©n cña rau ®Ëu trong nh÷ng n¨m 90 lµ 5%/n¨m. Rau ®îc trång ë kh¾p c¸c tØnh thµnh phè víi quy m«, chñng lo¹i kh¸c nhau. Tr¶i qua qu¸ tr×nh s¶n xuÊt l©u dµi ®· h×nh thµnh nh÷ng vïng rau chuyªn canh víi nh÷ng kinh nghiÖm truyÒn thèng, trong c¸c ®iÒu kiÖn sinh th¸i kh¸c nhau. S¶n xuÊt rau chñ yÕu tËp trung ë §ång b»ng s«ng Hång, §ång b»ng s«ng Cöu Long, vïng §«ng nam bé vµ §µ L¹t. Trong ®ã §ång b»ng s«ng Hång cã diÖn tÝch trång rau cao nhÊt (83 ngµn ha), tiÕp ®Õn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 43
  • lµ §ång b»ng s«ng Cöu Long víi diÖn tÝch h¬n 77 ngµn ha. S¶n xuÊt rau ®îc quy thµnh 2 vïng chÝnh: Vïng rau chuyªn doanh ven thµnh phè, thÞ x·, khu c«ng nghiÖp lín, diÖn tÝch chiÕm kho¶ng 40% (115.000 ha) víi s¶n lîng ®¹t 48% (vµo kho¶ng 1,5 triÖu tÊn). Vïng c©y lu©n canh víi c©y l¬ng thùc, trång chñ yÕu vµo vô ®«ng t¹i c¸c tØnh phÝa B¾c, §BSCL vµ c¶ miÒn §«ng nam bé, ngoµi ra rau cßn ®îc trång t¹i c¸c gia ®×nh, diÖn tÝch vên b×nh quÇn 1 hé kho¶ng 36m2. Rau cña níc ta phong phó vÒ chñng lo¹i, gåm 70 lo¹i c©y chñ yÕu. §Æc biÖt §BSH cã rau vô ®«ng lµ mét trong nh÷ng lîi thÕ cña ViÖt Nam so víi mét sè níc trªn thÕ giíi. C¸c lo¹i rau chñ yÕu bao gåm: c¶i b¾p, su hµo, cµ chua, da chuét, ít cay, nÊm, khoai t©y. 1.2. DiÖn tÝch c©y ¨n qu¶ Trong giai ®o¹n 1995-2000, diÖn tÝch c©y ¨n qu¶ t¨ng nhanh vµ æn ®Þnh víi tèc ®é b×nh qu©n hµng n¨m lµ 10,3%. NÕu nh vµo n¨m 1995 diÖn tÝch c©y ¨n qu¶ c¸c lo¹i chØ cã 346,4 ngh×n ha th× n¨m 2000 ®· lªn tíi 565 ngh×n ha vµ ®¹t 589,4 ngh×n ha vµo n¨m 2001. N¨m nhãm c©y ¨n qu¶ quan träng nhÊt cña ViÖt Nam bao gåm chuèi, xoµi, nh·n-v¶i-ch«m ch«m, qu¶ cã mói (cam, chanh, quýt, bëi) vµ døa. Vµo n¨m 1995 th× diÖn tÝch cña 5 nhãm c©y ¨n qu¶ nµy chØ cã 236,6 ngh×n ha (chiÕm 68% tæng diÖn tÝch c©y ¨n tr¸i c¸c lo¹i) ®Õn n¨m 2000 ®· ®¹t 419 ngh×n ha (chiÕm 74% §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 44
  • tæng diÖn tÝch c©y ¨n tr¸i), víi møc t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m lµ 12,1%/n¨m. DiÖn tÝch c¸c c©y kh¸c (sÇu riªng, thanh long, sa p«, mËn, ®u ®ñ, b¬, v.v) còng t¨ng tõ 109,8 ngh×n ha lªn 146 ngh×n ha trong cïng kú. Nhãm c¸c c©y v¶i-nh·n-ch«m ch«m cã tèc ®é t¨ng trëng nhanh nhÊt vÒ diÖn tÝch b×nh qu©n 34,8%/n¨m tõ 37,9 ngh×n ha lªn 169 ngh×n ha, tiÕp ®ã lµ xoµi víi møc t¨ng 17,4%/n¨m tõ 21,1 ngh×n ha lªn 47 ngh×n ha, døa víi møc 7,1% tõ 26,3 ngh×n ha lªn 37 ngh×n ha. MÆc dï vËy, cÇn lu ý r»ng diÖn tÝch trång døa chØ b¾t ®Çu t¨ng kÓ tõ n¨m 1998 khi ViÖt Nam ®· khai th«ng ®îc trë l¹i thÞ trêng xuÊt khÈu cho mÆt hµng nµy. Tuy nhiªn, diÖn tÝch trång chuèi vµ c©y cã mói chØ t¨ng ë møc thÊp t¬ng øng lµ 1,5% vµ 2,4%. Víi kÕt qu¶ ®ã, diÖn tÝch chuèi vµ c©y cã mói chØ ®¹t 99 ngh×n ha vµ 67 ngh×n ha vµo n¨m 2000. Tèc ®é t¨ng trëng vÒ diÖn tÝch gieo trång cña v¶i-nh·n-ch«m ch«m lµ cao nhÊt so víi bÊt kú mét c©y trång nµo kh¸c trong cïng giai ®o¹n. Nhê ®ã, v¶i-nh·n-ch«m ch«m ®· trë thµnh nhãm c©y ¨n qu¶ quan träng nhÊt vÒ mÆt diÖn tÝch, chiÕm 30% tæng diÖn tÝch c¸c lo¹i. Theo sè liÖu cña Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT th× §BSCL lµ vïng trång c©y ¨n qu¶ lín nhÊt c¶ níc víi diÖn tÝch 238,8 ngh×n ha (chiÕm 38% tæng diÖn tÝch trång c©y ¨n qu¶ toµn quèc). TiÕp ®ã lµ c¸c vïng §«ng b¾c (xÊp xØ 100 ngh×n ha, 17%), §«ng Nam bé (79 ngh×n ha, 15%), c¸c §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 45
  • vïng §ång b»ng s«ng Hång (§BSH) vµ B¾c Trung bé cã kho¶ng tõ 40-50 ngh×n ha. C¸c tØnh träng ®iÓm víi mét sè lo¹i c©y ¨n qu¶ ®îc ph©n bè nh sau: V¶i-nh·n- ch«m ch«m ®îc tËp trung chñ yÕu ë §BSCL vµ vïng §«ng B¾c. C¸c tØnh trång nhiÒu v¶i nh·n lµ B¾c Giang (25,5 ngh×n ha), BÕn Tre (16,2 ngh×n ha), TiÒn Giang (13,5 ngh×n ha), VÜnh Long, S¬n La, H¶i D¬ng (xÊp xØ 9,5 ngh×n ha); Chuèi ®îc trång r¶i r¸c ë tÊt c¶ c¸c n¬i trªn toµn quèc. C¸c tØnh trång chuèi chñ yÕu lµ Thanh Ho¸, Cµ Mau (7-8 ngh×n ha), §ång Nai, Sãc Tr¨ng (6 ngh×n ha); C©y cã mói ®îc trång chñ yÕu ë §BSCL, nh CÇn Th¬ (13,1 ngh×n ha), BÕn Tre, VÜnh Long (6 ngh×n ha). Bªn c¹nh ®ã 2 tØnh Hµ Giang vµ NghÖ An còng cã trªn 4 ngh×n ha; Døa còng ®îc trång tËp trung t¹i §BSCL, nh Kiªn Giang (9,2 ngh×n ha), TiÒn Giang (7,8 ngh×n ha), B¹c Liªu (3,6 ngh×n ha); Xoµi ®îc trång chñ yÕu ë §BSCL, nh TiÒn Giang (6 ngh×n ha), CÇn Th¬, §ång Th¸p, Kiªn Giang (trªn 3 ngh×n ha). Bªn c¹nh ®ã, c¸c tØnh B×nh Phíc vµ Kh¸nh Hoµ còng cã trªn 4 ngh×n ha xoµi.1 1 Nguån: B¸o c¸o s¬ kÕt 1 n¨m thùc hiÖn ch¬ng tr×nh rau qu¶, 9/2001, Ban ChØ ®¹o ch¬ng tr×nh rau qu¶, Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 46
  • 2. S¶n lîng vµ n¨ng suÊt Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n cho biÕt, trong n¨m 2001, tæng diÖn tÝch rau qu¶ ViÖt Nam ®· t¨ng 6,3% so víi n¨m 2000, v× vËy, tæng s¶n lîng rau qu¶ còng t¨ng 5% so víi n¨m tríc. S¶n lîng rau qu¶ n¨m 2000 t¨ng 5% so víi n¨m 1999 vµ ®¹t 10 tÊn trong ®ã 6 triÖu tÊn qu¶ vµ 4 triÖu tÊn rau. C¸c lo¹i rau qu¶ chñ yÕu gåm: chuèi, døa, thanh long, nh·n, v¶i, xoµi, da hÊu, da chuét, m¨ng ta, ng« bao tö... Tuy nhiªn tèc ®é t¨ng diÖn tÝch cao h¬n tèc ®é t¨ng s¶n lîng, ®iÒu nµy cho thÊy n¨ng suÊt cña rau qu¶ cña níc ta nãi chung cha cao: n¨ng suÊt rau lµ 14 triÖu tÊn/ha; n¨ng suÊt qu¶ lµ 8,5triÖu tÊn/ha. Theo dù kiÕn cña Bé NN vµ PTNT ®Õn n¨m 2010, s¶n l- îng rau qu¶ sÏ ®¹t 17 triÖu tÊn, t¨ng 5,4%/n¨m. §ång b»ng s«ng Hång lµ vïng s¶n xuÊt rau lín nhÊt cña c¶ níc, chiÕm kho¶ng 29% s¶n lîng rau toµn quèc, víi nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ ®Êt ®ai, thêi tiÕt vµ gÇn thÞ trêng Hµ Néi. Thêi tiÕt m¸t trong giai ®o¹n th¸ng 10 ®Õn th¸ng 2 lµ ®iÒu kiÖn tèt ®Ó trång c¸c lo¹i rau «n ®íi nh c¶i b¾p, hµnh, cµ chua, cñ c¶i vµ xóp l¬. TiÕp theo, §BSCL chiÕm 23% s¶n l- îng rau cña c¶ níc. N¨ng suÊt rau qu¶ c¶ níc nãi chung t¨ng 0,7%/n¨m vµo nh÷ng n¨m 90. Do diÖn tÝch rau gÇn ®©y t¨ng kh¸, nªn s¶n lîng rau n¨m 1999 c¶ níc ®¹t gÇn 5 triÖu tÊn, b×nh qu©n ®Çu ngêi 60kg/n¨m. Nhng so víi b×nh qu©n chung cña thÕ giíi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 47
  • 1999 lµ 90kg/n¨m th× møc b×nh qu©n ®Çu ngêi níc ta cßn thÊp. Tuy nhiªn n¨ng suÊt nhiÒu lo¹i rau (nh b¾p c¶i, da hÊu, cµ chua…) cña vïng truyÒn thèng vÉn cao. VÝ dô: B¾p c¶i 40 –60 tÊn/ha, cµ chua 20 –40 tÊn/ha… Xu híng biÕn ®éng s¶n lîng cña c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ gièng víi sù thay ®æi diÖn tÝch: s¶n lîng v¶i, nh·n, ch«m ch«m t¨ng rÊt nhanh, s¶n lîng c©y cã mói còng vËy, trong khi s¶n lîng chuèi hÇu nh kh«ng t¨ng, cßn s¶n lîng døa l¹i cã xu híng gi¶m xuèng. §iÒu ®¸ng chó ý lµ ®èi víi c¸c lo¹i tr¸i c©y chñ yÕu, tèc ®é t¨ng diÖn tÝch cao h¬n tèc ®é t¨ng s¶n lîng, ®ång nghÜa víi viÖc n¨ng suÊt cña mét sè lo¹i tr¸i c©y gi¶m xuèng. HiÖn nay, n¨ng suÊt qu¶ cña ViÖt Nam nh×n chung cßn thÊp: v¶i (8 tÊn/ha), nh·n (10-11 tÊn/ha), xoµi (14 tÊn/ha), døa (13-14 tÊn/ha), c©y cã mói (14 tÊn/ha). TÝnh chung, tæng s¶n lîng qu¶ c¸c lo¹i ®¹t xÊp xØ 4 triÖu tÊn trong n¨m 2000, t¨ng kho¶ng 1 triÖu tÊn so víi n¨m 1995. Trong n¨m 2001, tæng sè lîng qu¶ íc ®¹t 4,2 triÖu tÊn. B¶ng 10- DiÖn tÝch, n¨ng suÊt s¶n lîng mét sè c©y ¨n qu¶, giai ®o¹n 1995-20002 (§¬n vÞ tÝnh: DiÖn tÝch:1000 ha; N¨ng suÊt tÊn/ha; S¶n lîng 1000 tÊn) 2 Nguån: Niªn gi¸m thèng kª n¨m 2000 vµ b¸o c¸o cña ban ChØ ®¹o ch¬ng tr×nh rau qu¶ cña Bé §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 48
  • 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2002 DiÖn tÝch 346 37 42 44 51 565 gieo trång c©y ,4 5,1 6,1 7,0 2,8 ,0 ¨n qu¶ S¶n lîng qu¶ 3,0 4,0 c¸c lo¹i (triÖu tÊn) 1- Cam, chanh, quýt + DiÖn tÝch 5 6 74,6 gieo trång 9,5 74,1 67,2 71,0 63,4 7,0 + N¨ng suÊt 8,6 b×nh qu©n* 6,4 6,6 5,9 5,7 6,4 6,4 + S¶n lîng 379 44 39 40 40 427 441,8 ,4 4,5 3,3 1,5 5,1 ,0 2- Chuèi + DiÖn tÝch 9 9 101,5 gieo trång 1,8 95,9 92,4 89,3 94,6 9,0 + N¨ng suÊt 11,3 b×nh qu©n* 4,0 3,8 4,2 13,5 13,1 1,1 + S¶n lîng 282, 1 1 1 1 1100,0 1044,4 2 18,7 16,1 08,0 42,6 3- Xoµi + DiÖn tÝch 2 4 53,9 gieo trång 1,1 26,2 31,2 37,1 40,7 7,0 + N¨ng suÊt 6,3 b×nh qu©n* 7,2 7,2 5,3 4,9 4,6 3,8 + S¶n lîng 152 18 16 18 18 178 209,4 ,5 7,9 4,8 0,5 8,6 ,9 4- Døa + DiÖn tÝch 2 3 39,0 gieo trång 6,3 26,2 25,8 28,8 32,3 7,0 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 49
  • 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2002 + N¨ng suÊt 10,3 b×nh qu©n* 7,0 7,1 7,7 8,5 8,1 7,9 + S¶n lîng 184 18 1 24 26 292 348,4 ,8 5,2 992 3,6 2,8 ,0 5- Nh·n, v¶i, ch«m ch«m + DiÖn tÝch 3 11 13 169 226,5 gieo trång 7,9 62,0 90,6 3,7 1,2 ,0 + N¨ng suÊt 4,0 b×nh qu©n* 5,9 4,5 4,5 3,8 4,2 3,6 + S¶n lîng 223 27 40 42 54 617 904,5 ,2 5,9 5,2 8,6 5,4 ,0 6- Nho + DiÖn tÝch gieo trång 2,3 2,3 1,5 1,7 1,8 + N¨ng suÊt 1 b×nh qu©n* 15,3 19,9 22,5 11,9 3,6 + S¶n lîng 2 35,2 45,8 33,8 20,2 4,5 7- Thanh Long + DiÖn tÝch gieo trång 1,5 1,8 2,0 2,8 3,2 + N¨ng suÊt 1 b×nh qu©n* 10,1 9,7 10,3 11,9 4,3 + S¶n lîng 4 15,1 17,5 20,6 33,2 5,8 Nguån: Bé N«ng NghiÖp vµ Ph¸t TriÓn N«ng Th«n Ghi chó: *N¨ng suÊt c¸c lo¹i c©y ¨n trong b¶ng trªn qu¶ tÝnh theo diÖn tÝch gieo trång nªn thÊp h¬n §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 50
  • so víi n¨ng suÊt thùc thu khi c©y ¨n qu¶ ®Õn giai ®o¹n cho thu ho¹ch kh¸ æn ®Þnh. 3. Thùc tr¹ng chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n rau qu¶ 3.1. HÖ thèng b¶o qu¶n C«ng nghÖ b¶o qu¶n rau qu¶ t¬i gi÷ vai trß rÊt quan träng, do ®Æc tÝnh thu ho¹ch theo mïa vô, thêi gian thu ho¹ch ng¾n, kh¶ n¨ng vËn chuyÓn vµ b¶o qu¶n rau qu¶ l¹i khã kh¨n. Trong khi ®ã, ngêi tiªu dïng trªn thÕ giíi ®ang cã xu híng gia t¨ng cÇu ®èi víi s¶n phÈm ë d¹ng t¬i. HÇu hÕt rau qu¶ t¬i trong ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o vÖ sinh an toµn thùc phÈm cã gi¸ trÞ dinh dìng cao h¬n so víi s¶n phÈm ®· qua chÕ biÕn. Nhng cho ®Õn nay kü thuËt b¶o qu¶n rau qu¶ t¬i míi dõng ë møc sö dông kinh nghiÖm truyÒn thèng, thñ c«ng lµ chÝnh, cha cã thiÕt bÞ lùa chän vµ xö lý qu¶ t¬i tríc khi xuÊt khÈu. Do c«ng t¸c b¶o qu¶n kh«ng tèt nªn chi phÝ cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm rau qu¶ xuÊt khÈu thêng vît ®Þnh møc cho phÐp. Còng cha cã c«ng nghÖ vµ ph¬ng tiÖn thÝch hîp ®Ó b¶o qu¶n rau qu¶ sau thu ho¹ch nªn tû lÖ h háng cao. §Ó ®a nguyªn liÖu ®Õn n¬i chÕ biÕn, s¶n phÈm bÞ háng do b¶o qu¶n kh«ng tèt lªn tíi hµng chôc phÇn tr¨m. NhiÒu lo¹i qu¶ nh nh·n, v¶i thiÒu, chuèi ®îc sÊy kh« ®Ó kÐo dµi thêi gian b¶o qu¶n, nhng kh«ng gi÷ ®îc h¬ng vÞ th¬m ngon vèn cã ban ®Çu. Kü thuËt b¶o qu¶n míi chØ dõng l¹i ë møc ®ãng gãi bao b× vµ lu tr÷ t¹i c¶ng b»ng kho m¸t §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 51
  • chuyªn dïng. VËy mµ vÉn cha ®¹t yªu cÇu, do mÉu m· cßn xÊu, thao t¸c thñ c«ng dÉn ®Õn tÝnh ®ång bé kh«ng cao. Nh÷ng h¹n chÕ trong c«ng t¸c b¶o qu¶n còng lµ mét trong nh÷ng yÕu tè lµm gi¶m søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm rau qu¶ trong níc vµ c¶n trë ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ ph¸t triÓn. 3.2. HÖ thèng chÕ biÕn C¸c lo¹i qu¶ ë ViÖt Nam chñ yÕu ®îc tiªu thô ë d¹ng t¬i, chØ cã mét tû lÖ rÊt nhá ®îc chÕ biÕn, kho¶ng 10% theo íc tÝnh cña Ban chØ ®¹o ch¬ng tr×nh rau qu¶. TÝnh ®Õn n¨m 2001, ViÖt Nam cã 17 nhµ m¸y vµ 48 c¬ së chÕ biÕn rau qu¶ víi tæng c«ng suÊt chÕ biÕn ®¹t kho¶ng 180.000 tÊn s¶n phÈm/n¨m. Bªn c¹nh ®ã, cßn cã mét sè nhµ m¸y kh¸c ®ang ®îc x©y dùng víi tæng c«ng suÊt chÕ biÕn kho¶ng 20.000 tÊn s¶n phÈm/n¨m. Nh vËy, nÕu tÝnh c¶ nh÷ng nhµ m¸y nµy th× tæng c«ng suÊt chÕ biÕn cña toµn bé c¸c nhµ m¸y vµ c¬ së sÏ ®¹t kho¶ng 200.000 tÊn s¶n phÈm/n¨m. Bªn c¹nh hÖ thèng chÕ biÕn rau qu¶ chÝnh thèng, cßn h×nh thµnh nh÷ng c¬ së chÕ biÕn-b¶o qu¶n qui m« nhá cña ngêi d©n, hay cßn gäi lµ c¬ së thñ c«ng. C¸c vïng chÕ biÕn qu¶ tËp trung cã qui m« cÊp hé gia ®×nh ®· ®îc h×nh thµnh, nh: v¶i sÊy kh« ë Lôc Ng¹n- B¾c Giang (1.500 hé); long nh·n ë Hng Yªn (100 hé);, nh·n sÊy ë VÜnh Long (110 hé)3. NÕu nh 5 n¨m tríc 3 Nguån: B¸o c¸o s¬ kÕt 1 n¨m thùc hiÖn ch¬ng tr×nh rau qu¶, 9/2001 §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 52
  • ®©y ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn rau qu¶ ë ViÖt Nam chñ yÕu gåm c¸c doanh nghiÖp nhµ níc, ®Æc biÖt lµ Tæng C«ng ty Rau qu¶ ViÖt Nam (Vegetexco) th× trong vßng vµi n¨m trë l¹i ®©y c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn cña t nh©n vµ cã vèn ®Çu t níc ngoµi ®· ph¸t triÓn rÊt m¹nh nh: Nhµ m¸y chÕ biÕn níc gi¶i kh¸t DELTA ë Long An cã c«ng suÊt 10.000 tÊn s¶n phÈm/n¨m. Nh vËy, c¬ cÊu cña ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn rau qu¶ ®· thay ®æi ®¸ng kÓ trong vµi n¨m qua víi viÖc më réng vµ n©ng cao vai trß cña c¸c c¬ së vµ nhµ m¸y chÕ biÕn cña t doanh. Trong khi ®ã, tû träng cña doanh nghiÖp nhµ níc mµ nhÊt lµ Vegetexco ®· gi¶m ®¸ng kÓ. Vµo n¨m 1993, Vegetexco s¶n xuÊt ®îc kho¶ng 30.000 tÊn rau qu¶ chÕ biÕn ®å hép vµ ®«ng l¹nh th× ®Õn n¨m 2000 chØ cßn kho¶ng 19.610 tÊn vµ ®¹t 27.673 n¨m 2001. Theo ®iÒu tra cña IFPRI, hiÖn nay trªn c¶ níc cã hµng tr¨m nhµ m¸y vµ c¬ së chÕ biÕn rau qu¶ cã qui m« nhá vµ võa víi c«ng suÊt b×nh qu©n kho¶ng 1.000-1.500 tÊn nguyªn liÖu/n¨m. Trong sè ®ã kho¶ng 2/3 chØ chÕ biÕn rau, kho¶ng 1/5 chØ chÕ biÕn qu¶ vµ phÇn cßn l¹i th× chÕ biÕn c¶ rau vµ qu¶. PhÇn lín kho¶ng 4/5 c¸c nhµ m¸y lµ thuéc kinh tÕ t nh©n chØ cã kho¶ng trªn díi 10% lµ doanh nghiÖp nhµ níc vµ cßn l¹i lµ c¸c nhµ m¸y liªn doanh cã vèn ®Çu t níc ngoµi. HÇu nh tÊt c¶ c¸c c¬ së s¶n xuÊt ®Òu cã hÖ thèng kho dù tr÷ s¶n phÈm víi c«ng suÊt kh¸c nhau tuy §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 53
  • nhiªn rÊt Ýt c¬ s¬ chÕ biÕn cã hÖ thèng kho l¹nh. §èi víi nh÷ng c¬ së chÕ biÕn nhá vµi tr¨m tÊn s¶n phÈm hµng n¨m th× hä thêng sö dông nhµ ë kÕt hîp lµm kho. ChØ cã nh÷ng nhµ m¸y chÕ biÕn cã qui m« võa vµ lín th× cã hÖ thèng nhµ kho riªng vµ mét sè cã nh÷ng kho l¹nh cã thÓ b¶o quan ®îc s¶n phÈm l©u h¬n. Tuy nhiªn, trong khi c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn rau qu¶ ®îc x©y dùng ngµy cµng nhiÒu nhng viÖc x©y dùng vïng nguyªn liÖu l¹i chËm h¬n x©y dùng nhµ m¸y, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng kh¸ phæ biÕn lµ nhµ m¸y thiÕu ph¶i chê vïng nguyªn liÖu ph¸t triÓn. Thªm vµo ®ã thiÕu c¶ vèn lu ®éng, nhµ m¸y ho¹t ®éng kh«ng hÕt c«ng suÊt, thËm chÝ mét sè nhµ m¸y ph¶i ®ãng cöa. C¸c d¹ng chÕ biÕn c¬ b¶n ®îc tiªu thô ë ViÖt Nam gåm cã níc Ðp tr¸i c©y, qu¶ íp ®êng, møt, sÊy kh« vµ mét sè qu¶ ®ãng hép. Trong ®ã phæ biÕn nhÊt lµ níc Ðp tr¸i c©y nh níc Ðp t¸o, cam, døa, v¶i, ch«m ch«m, ®µo, xoµi, l¹c tiªn, æi. C¸c d¹ng c¬ b¶n ®îc tiªu thô víi sè lîng lín lµ níc cam, t¸o vµ hçn hîp. Chóng ta cã thÓ nhËn thÊy sù xuÊt hiÖn cña c¸c s¶n phÈm níc Ðp cña ViÖt Nam lÉn hµng nhËp khÈu. C¸c nhµ s¶n xuÊt níc Ðp lín ë ViÖt Nam lµ Vinamilk, tiÕp theo ®ã lµ Delta. §èi víi c¸c lo¹i møt vµ qu¶ ®ãng hép chØ cã t¹i c¸c siªu thÞ vµ cöa hµng thùc phÈm lín. PhÇn lín trong sè nµy lµ hµng nhËp khÈu vµ chØ cã mét sè Ýt ®îc chÕ biÕn trong níc, chñ yÕu t¹i c¸c §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 54
  • nhµ m¸y cã vèn liªn doanh víi c«ng ty níc ngoµi. C¸c lo¹i qu¶ kh« vµ qu¶ tÈm ®êng rÊt phæ biÕn ë ViÖt Nam. C¸c lo¹i qu¶ tÈm ®êng gåm cã m¬, mËn, khÕ, quýt, t¸o, dõa, mÝt, vµ chuèi. T¬ng tù d¹ng sÊy kh« cã thÓ dÔ dµng t×m thÊy cña c¸c lo¹i qu¶, gåm v¶i, nh·n, t¸o, mÝt, chuèt vµ nhiÒu lo¹i kh¸c. II. Thùc tr¹ng xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü 1.Kim ng¹ch xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam 1.1.§Æc ®iÓm vµ xu híng biÕn ®éng cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü 1.1.1. §Æc ®iÓm vµ xu híng biÕn ®éng chung cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam Tõ n¨m 1990 trë vÒ tríc, rau qu¶ cña ViÖt Nam chñ yÕu xuÊt sang Liªn X« vµ c¸c níc §«ng ¢u, nhÊt lµ khi ViÖt Nam chÝnh thøc gia nhËp Céng §ång Hç Trî Kinh tÕ COMENCO. Sau cuéc khñng ho¶ng cña c¸c níc XHCN, sù sôp ®æ cña khèi COMENCO lµm gi¸n ®o¹n trao ®æi th¬ng m¹i gi÷a c¸c níc, thªm vµo ®ã sù suy tho¸i kinh tÕ lµm gi¶m nhu cÇu nhËp khÈu ®èi víi c¸c s¶n phÈm cña ViÖt Nam. XuÊt khÈu gi¶m tõ 9.535 tÊn (1989) xuèng cßn 450 tÊn (1991). Trong vßng mét vµi n¨m sau ®ã, xuÊt khÈu rau qu¶ l¹i t¨ng m¹nh trë l¹i mét phÇn do cã sù chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, mét sè diÖn tÝch ®Êt trång lóa ®îc chuyÓn sang trång rau vµ c©y ¨n qu¶. §©y còng lµ thêi kú s¶n xuÊt rau qu¶ ®îc nhµ níc ®Æc biÖt quan §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 55
  • t©m, do vÊn ®Ò an ninh l¬ng thùc kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò bøc xóc hµng ®Çu. ChÝnh phñ ®· duyÖt ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ ®Õn n¨m 2010 víi tæng vèn ®Çu t lªn ®Õn 16.086 tû ®ång. Nhê vËy, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, trong khi nhiÒu mÆt hµng cã gi¸ trÞ xuÊt khÈu thÊp h¬n nh÷ng n¨m tríc th× rau qu¶ l¹i næi lªn nh mét mÆt hµng ®¹t gi¸ trÞ xuÊt khÈu lín. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 56
  • B¶ng 11: Kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam tõ 1997-2000 Gi¸ trÞ % so víi N¨m (triÖu USD) n¨m tríc 1996 61 145% 1997 68 111% 1998 54 79% 1999 105 194% 2000 213.6 203% 2001 330 154% 2002 201 61% Nguån: Bé th¬ng m¹i Kim ng¹ch n¨m 1996 t¨ng gÊp gÇn 4 lÇn kim ng¹ch n¨m 1993. Chñ yÕu do viÖc th¶ næi ®ång néi tÖ cña ViÖt Nam lµm cho xuÊt khÈu cã lîi h¬n, vµ thÞ trêng xuÊt khÈu ®îc tù do ho¸ nhanh chãng, cho phÐp c¸c c«ng ty t nh©n tham gia xuÊt khÈu. Tõ n¨m 1997 trë l¹i ®©y, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®· cã bíc t¨ng trëng t- ¬ng ®èi v÷ng ch¾c vµ ®¹t kÕt qu¶ cao xÊp xØ 30%. §©y lµ tèc ®é t¨ng trëng cao nhÊt trong sè tÊt c¶ c¸c mÆt hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu quan träng cña ViÖt Nam cã kim ng¹ch trªn 50 triÖu USD trong cïng giai ®o¹n 1996-2001. Víi tèc ®é ®ã, kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ c¸c lo¹i cña ViÖt Nam trong n¨m 2001 ®· ®¹t møc kû lôc 330 triÖu USD, gÊp h¬n 5 lÇn so víi møc 61 triÖu USD ®¹t ®îc trong n¨m 1996. Còng trong thêi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 57
  • gian nµy kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ cña n¨m 1998 bÞ gi¶m ®¸ng kÓ h¬n 25%, chñ yÕu lµ do khñng ho¶ng tµi chÝnh khu vùc lµm gi¶m gi¸ xuÊt khÈu, dÉn ®Õn kim ng¹ch gi¶m, thªm vµo ®ã lµ hiÖn tîng El Nino n¾ng kÐo dµi vµ h¹n h¸n lµm n¨ng suÊt cña rau qu¶ thÊp l¹i vÊp ph¶i sù c¹nh tranh gay g¾t cña rau qu¶ Th¸i Lan. Nhng n¨m sau ®ã, s¶n phÈm rau qu¶ xuÊt khÈu cã møc t¨ng trëng lín thø 3 trong sè c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu cña ViÖt nam. Tæng sè ngo¹i tÖ thu vÒ tõ xuÊt khÈu rau qu¶ chØ ®øng thø 4 sau thuû s¶n, g¹o, cµ phª. ChØ tÝnh riªng tõ n¨m 2000-2001, gi¸ trÞ xuÊt khÈu rau qu¶ t¬i vµ chÕ biÕn t¨ng 54% trong khi tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng s¶n cña c¶ níc l¹i gi¶m nhÑ tõ 2,8 tû USD xuèng cßn 2,77 tû. Tuy vËy gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ®¹t ®îc cßn cha æn ®Þnh, cha t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng s½n cã. Nh×n chung kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ míi chØ chiÕm tû träng nhá trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng s¶n cña c¶ níc. N¨m 1998, kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ míi chiÕm tû träng lµ 1,5% trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña n«ng-l©m- thuû s¶n, vµ tû träng nµy cã t¨ng lªn trong nh÷ng n¨m sau ®ã, n¨m 1999: 3%, n¨m 2000: 5%, vµ ®Ønh cao ®¹t ®îc lµ 7,5% trong n¨m 2001, nhng vµo 2 n¨m 2002 vµ 2003 tû träng ®ang cã xu híng gi¶m. Nguyªn nh©n nµy b¾t nguån tõ t×nh tr¹ng gi¸ n«ng s¶n xuÊt khÈu gi¶m trªn thÞ trêng thÕ giíi, phÇn n÷a lµ do nh÷ng khã kh¨n trong xuÊt khÈu sang thÞ trêng Trung Quèc- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 58
  • thÞ trêng rau qu¶ lín nhÊt cña ViÖt Nam - sau khi Trung Quèc ra nhËp Tæ chøc th¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO). Nh÷ng con sè trªn nãi lªn r»ng, n¨ng lùc s¶n xuÊt rau qu¶ cña ViÖt Nam vÉn cßn rÊt khiªm tèn, gi¸ trÞ xuÊt khÈu rau qu¶ cßn rÊt nhá bÐ vµ kh«ng ®¸ng kÓ so víi xuÊt khÈu n«ng- l©m- thuû s¶n nãi chung. 1.1.2. Xu híng biÕn ®éng cña kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü Cïng víi xu híng biÕn ®éng t¨ng cña xuÊt khÈu rau qu¶ nãi chung vµo tÊt c¶ c¸c thÞ trêng, kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo Mü còng t¨ng trong nh÷ng n¨m qua, ®a thÞ trêng Mü trë thµnh thÞ trêng rau qu¶ lín thø 6 cña ViÖt Nam sau nh÷ng thÞ trêng Ch©u ¸: Trung Quèc, §µi Loan, NhËt B¶n vµ Hµn Quèc. Tríc nh÷ng n¨m 1990, hÇu nh rau qu¶ cña ViÖt Nam cha ®Õn ®îc víi thÞ trêng Mü, v× kho¶ng c¸ch ®Þa lý, ®Æc biÖt t×nh h×nh chÝnh trÞ gi÷a hai níc cßn qu¸ nh¹y c¶m dÉn ®Õn trao ®æi th¬ng m¹i ®Òu kh«ng ®¸ng kÓ. Hµng ho¸ cña ViÖt Nam vµo Mü do kh«ng ®îc hëng chÕ ®é ®·i ngé Tèi HuÖ Quèc (MFN), ph¶i chÞu thuÕ suÊt rÊt cao tõ 30% ®Õn 40%, dÉn ®Õn khã c¹nh tranh víi hµng ho¸ níc ngoµi trªn thÞ trêng nµy. Tuy vËy, tõ n¨m 1998 trë l¹i ®©y, gi¸ trÞ ngo¹i tÖ thu ®îc tõ xuÊt khÈu rau qu¶ vµo Mü còng t¨ng ®¸ng kÓ vµ ®îc ®¸nh gi¸ lµ rÊt cã triÓn väng trong t¬ng lai. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 59
  • B¶ng 12: Kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü trong nh÷ng n¨m qua (§¬n vÞ: 1000tÊn) N¨m 1998 1999 2000 2001 2002 Kim ng¹ch xuÊt khÈu 3457 2894 2178 1971 5318 Nguån: Vô Thèng kª- Bé Th¬ng M¹i. Trong n¨m 2002, kim ng¹ch xuÊt khÈu sang thÞ tr- êng Mü t¨ng 2 lÇn so víi kim ng¹ch n¨m 2000, ®¹t gi¸ trÞ trªn 5 triÖu ®«la, gÇn b»ng gi¸ trÞ xuÊt khÈu vµo mét trong sè nh÷ng thÞ trêng rau qu¶ chÝnh cña ViÖt Nam nh Hµn Quèc (7,783 triÖu ®« la). Tèc ®é t¨ng trung b×nh cao h¬n so víi tèc ®é t¨ng kim ng¹ch qua c¸c n¨m vµo nh÷ng thÞ trêng lín cña rau qu¶ ViÖt Nam. §îc ®¸nh gi¸ lµ thÞ trêng tiÒm n¨ng, v× vËy kim ng¹ch cha lín, míi chØ chiÕm tû träng kho¶ng h¬n 2% so víi gi¸ trÞ xuÊt khÈu rau qu¶ cña c¶ níc, nhng ®ã còng lµ nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ cho toµn ngµnh. DÊu hiÖu cña sù gia t¨ng nµy b¾t ®Çu vµo n¨m 1998, tõ sù “cÊt c¸nh” cña mÆt hµng døa hép xuÊt khÈu cña ta sang thÞ trêng Hoa Kú. Kim ng¹ch xuÊt khÈu døa hép trong t¬ng lai sÏ lªn tíi h¬n chôc triÖu ®« la mçi n¨m. Tuy nhiªn sù t¨ng trëng nµy cha æn ®Þnh, vµ cßn rÊt nhá bÐ so víi tæng kim ng¹ch nhËp khÈu rau qu¶ hµng n¨m cña Mü. §¹t tû träng lµ 0,1% trong tæng kim ng¹ch nhËp khÈu cña Mü, thÓ hiÖn rau qu¶ ViÖt §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 60
  • Nam thùc sù míi chØ lµ “®Æt ch©n” lªn ®Êt Mü, chø cha ®Ó l¹i dÊu Ên quan träng nµo. Mü lµ mét thÞ tr- êng khã tÝnh víi nh÷ng quy ®Þnh kh¾t khe vÒ vÖ sinh, c¸c quy ®Þnh vÒ nh·n m¸c th¬ng m¹i vµ xuÊt xø hµng ho¸. Trong khi ®ã, c«ng nghÖ chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n vÖ sinh dÞch tÔ cña ta l¹i cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu vÒ tiªu chuÈn chÊt lîng còng nh thÞ hiÕu thÞ trêng. Kh©u tiÕp thÞ vµ qu¶ng c¸o cña ViÖt Nam cßn yÕu, lµm h¹n chÕ kh¶ n¨ng ®Èy nhanh xuÊt khÈu rau qu¶ chÕ biÕn còng nh rau qu¶ t¬i sang thÞ trêng Mü. 1.2. Kim ng¹ch xuÊt khÈu theo c¬ cÊu mÆt hµng Rau qu¶ xuÊt khÈu cña ViÖt nam ra thÕ giíi díi c¸c d¹ng t¬i, sÊy kh«, ®«ng l¹nh vµ ®ãng hép. Trong ®ã h¬n 80% lîng rau qu¶ xuÊt khÈu lµ ë d¹ng chÕ biÕn, hÇu hÕt lµ ®ãng hép vµ mét phÇn ë d¹ng sÊy kh« vµ ®«ng l¹nh, phÇn cßn l¹i lµ rau qu¶ t¬i, xuÊt khÈu kh«ng ®¸ng kÓ. C¸c lo¹i qu¶ xuÊt khÈu chñ yÕu lµ døa, chuèi, xoµi, v¶i, da hÊu, nh·n, thanh long vµ ch«m ch«m; c¸c lo¹i rau xuÊt khÈu lµ c¶i b¾p, da chuét, khoai t©y, hµnh, cµ chua, ®Ëu, sóp l¬ vµ ít. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do cã sù biÕn ®éng vÒ thÞ trêng xuÊt khÈu vµ khèi lîng xuÊt khÈu nªn c¬ cÊu c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu cã sù thay ®æi ®¸ng kÓ. Theo sè liÖu cña Tæng côc H¶i quan vÒ c¬ cÊu s¶n phÈm xuÊt khÈu cña ViÖt Nam trong n¨m 1999 ®èi víi toµn thÕ giíi nh sau: rau qu¶ t¬i (27,6 triÖu USD, chiÕm tû träng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 61
  • 6,3% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶), rau qu¶ kh« (53,1 triÖu USD, tû träng: 50,6%) vµ rau qu¶ chÕ biÕn (24,2 triÖu USD, chiÕm 23,1%). Nh vËy, cã thÓ thÊy tû lÖ rau qu¶ t¬i xuÊt khÈu vÉn chiÕm tû lÖ t- ¬ng ®èi h¹n chÕ so víi lîng rau qu¶ kh« vµ chÕ biÕn. Rau vµ qu¶ ViÖt Nam xuÊt sang Mü chñ yÕu díi d¹ng chÕ biÕn, lîng rau qu¶ t¬i xuÊt sang kh«ng ®¸ng kÓ, chØ ®¹t vµi tr¨m ngµn USD mçi n¨m, chñ yÕu lµ hµnh tái, ®Ëu xanh, c¸c lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi. Kim ng¹ch tái xuÊt sang thÞ trêng Mü ë møc kh«ng ®¸ng kÓ n¨m 1998 lµ 20 000 ®« la, n¨m kÕ tiÕp sau ®· t¨ng gÊp 10 lÇn vµ gÊp h¬n 20 lÇn vµo n¨m 2001. Tái cung cÊp cho thÞ trêng Mü chñ yÕu lµ tái t¬i, víi c¸c chñng lo¹i kh¸c nhau. §©y lµ mÆt hµng rau xuÊt khÈu cã gi¸ trÞ lín cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®em l¹i nhiÒu ngo¹i tÖ, ®Õn nay ®¹t kim ng¹ch lµ 439.000 ®« la, gi¶m 10% so víi n¨m 2001. Nh÷ng n¨m tríc n¨m 2002, s¶n phÈm nÊm ®ãng hép vµ nÊm kh« hÇu nh cha cã mÆt t¹i thÞ trêng Mü, nhng ®Õn n¨m 2002 cã bíc ®ét ph¸ lín trong khèi lîng nÊm hép xuÊt vµo thÞ trêng nµy víi kim ng¹ch xuÊt khÈu cao h¬n c¶ tái vµ ®¹t møc 862.000 USD. Da chuét muèi ®· cã kim ng¹ch xuÊt khÈu 16.000 ®« la vµo thÞ trêng Mü n¨m 2001, nhng nh÷ng n¨m vÒ tríc vµ n¨m 2002 gi¸ trÞ xuÊt khÈu kh«ng ®¸ng kÓ. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 62
  • Tû träng gi÷a gi¸ trÞ rau xuÊt khÈu vµ qu¶ xuÊt khÈu trong tæng kim ng¹ch 5,318 triÖu xuÊt sang Mü n¨m 2002 ®¹t møc c©n ®èi. ViÖt Nam chñ yÕu xuÊt khÈu qu¶ nhiÖt ®íi sang thÞ trêng Mü, nhiÒu nhÊt vÉn lµ døa, v¶i, ®u ®ñ, ngoµi ra cßn cã chanh t¬i, da vµ æi. Døa ®ãng hép xuÊt khÈu n¨m 1998 ®¹t h¬n 2 triÖu ®«la, vµ t¨ng lªn gÇn 3.5 triÖu ®«la ngay n¨m sau ®ã, nhng tõ n¨m 2000 trë l¹i ®©y, lîng døa hép vµ chÕ biÕn xuÊt sang níc nµy gi¶m ®¸ng kÓ, thÊp nhÊt lµ 449.470 ®«la (n¨m 2000). Nguyªn nh©n chÝnh lµ do c«ng nghÖ chÕ biÕn cña ta cßn l¹c hËu, c«ng suÊt nhá l¹i thªm vµo ®ã lîng nguyªn liÖu cho chÕ biÕn kh«ng ®ñ v× vËy hÇu hÕt c¸c nhµ m¸y chØ lµm viÖc mét thêi gian trong n¨m. Nhng ngîc víi xu híng biÕn ®éng gi¶m cña s¶n phÈm døa hép xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Mü, kim ng¹ch xuÊt khÈu døa t¬i l¹i t¨ng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®Õn n¨m 2002 ®· ®¹t møc 316.061 ®« la, t¨ng gÊp h¬n 3 lÇn so víi n¨m 1998. So víi møc nhËp khÈu 180 triÖu ®« la døa t¬i cña Mü th× ViÖt Nam xuÊt khÈu døa cßn cha ®¸p øng ®ñ 1% nhu cÇu nhËp khÈu cña níc nµy. Tuy vËy ViÖt Nam ®· ®øng thø 8 trong sè c¸c níc xuÊt khÈu døa hµng ®Çu vµo thÞ trêng Mü, dÉn ®Çu lµ c¸c níc Philippines, Indonesia vµ Th¸i Lan. VÊn ®Ò tån ®äng do c©y døa cña ViÖt Nam tuy cã h¬ng vÞ tèt nhng n¨ng suÊt cßn thÊp, thÊp h¬n tõ 5 ®Õn 6 lÇn so víi gièng døa Cayen trªn thÕ giíi víi s¶n lîng lµ 50-60 tÊn/ha. Nhng gÇn ®©y chÝnh phñ ®· hç trî xuÊt §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 63
  • khÈu mÆt hµng nµy vµo thÞ trêng Mü, vµ b¾t ®Çu ¸p dông gièng døa míi cho n¨ng suÊt cao vµo gieo trång, v× vËy ngµnh døa xuÊt khÈu cña ViÖt Nam rÊt cã triÓn väng trong t¬ng lai. Víi tèc ®é tiªu thô ®u ®ñ t¨ng 10%/n¨m cña ngêi tiªu dïng Mü, trong khi s¶n lîng ®u ®ñ trong níc cßn qu¸ thÊp, v× vËy hµng n¨m Mü ph¶i nhËp khÈu khèi lîng lín lo¹i qu¶ nhiÖt ®íi nµy. §©y còng lµ thÞ tr- êng nhËp khÈu ®u ®ñ lín nhÊt thÕ giíi. ViÖt Nam xuÊt khÈu ®u ®ñ vµo thÞ trêng Mü n¨m 2002 víi gi¸ trÞ lµ 23.072 ®« la, t¨ng h¬n so víi n¨m 2001 nhng l¹i gi¶m mét nöa so víi kim ng¹ch xuÊt khÈu n¨m 2000 (43.600 ®« la). Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, v¶i vµ ch«m ch«m ®- îc ®¸nh gi¸ lµ nh÷ng s¶n phÈm xuÊt khÈu cã triÓn väng lín ®èi víi hÇu hÕt c¸c thÞ trêng. V¶i ®îc trång kh¾p c¶ níc, ch«m ch«m chñ yÕu ë Nam Bé, hai lo¹i tr¸i c©y nµy cho s¶n lîng cao gÇn nhÊt níc. Tuy vËy gi¸ trÞ xuÊt khÈu v¶i cña níc ta sang thÞ trêng Mü ®· gi¶m tõ møc 21.362 ®« la n¨m 1998 xuèng cßn 4.700 ®« la n¨m 2002. Nguyªn nh©n chñ yÕu vÉn lµ do thÞ trêng Mü khã tÝnh, ®a ra nh÷ng quy ®Þnh chÆt chÏ vÒ kiÓm dÞch vÖ sinh dÞch tÔ ®èi víi rau qu¶ nhËp khÈu, thªm vµo ®ã níc ta cßn thiÕu c¸c kho l¹nh b¶o qu¶n vµ c«ng nghÖ ®Ó chÕ biÕn v¶i cßn l¹c hËu. V¶i chñ yÕu ®îc xuÊt díi d¹ng sÊy kh«, gi¸ trÞ dinh dìng kh«ng cao, kÐo theo gi¸ trÞ kinh tÕ cha cao. Ngoµi ra cßn mét sè lo¹i qu¶ kh¸c ®îc xuÊt sang Mü nh: æi, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 64
  • da, xoµi, chanh … Nh÷ng n¨m vÒ tríc æi cha ®îc xuÊt khÈu, nhng n¨m 2002 ®· xuÊt ®îc h¬n 5.000 ®«la vµo thÞ trêng Mü. §©y lµ lo¹i qu¶ “l¹”, chØ cã ë nh÷ng níc nhiÖt ®íi, v× vËy rÊt cã tiÒm n¨ng xuÊt khÈu trong t¬ng lai kh«ng xa. ThÞ phÇn cña xoµi cña ViÖt Nam trªn thÞ trêng Mü vÉn cßn rÊt nhá bÐ trong khi Mü lµ níc nhËp khÈu xoµi lín nhÊt thÕ giíi. B×nh qu©n mçi n¨m tõ 1998 ®Õn 2002, kim ng¹ch xuÊt khÈu xoµi cña ViÖt Nam míi ®¹t h¬n 1.000 ®«la. 2. C¬ cÊu thÞ trêng xuÊt khÈu 2.1. Nh÷ng thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam Sù sôp ®æ cña c¸c thÞ trêng truyÒn thèng nh: Liªn X« vµ c¸c níc §«ng ¢u do khñng ho¶ng chÝnh trÞ lµ mét bµi häc lín, b¾t buéc ta ph¶i ®a d¹ng ho¸ vµ ®a ph¬ng ho¸ thÞ trêng th× míi thÝch øng kÞp thêi tríc nh÷ng biÕn ®éng ®ét ngét cña thÞ trêng níc ngoµi. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chóng ta ®· cã thªm ®îc nhiÒu thÞ trêng míi, s¶n phÈm rau qu¶ níc ta hiÖn nay ®· cã mÆt trªn 50 níc, trong ®ã chñ yÕu lµ thÞ trêng ch©u ¸, T©y B¾c ¢u vµ Mü. Tuy nhiªn, sè thÞ trêng ta cã kim ng¹ch xuÊt khÈu kho¶ng 10 triÖu USD trë lªn cßn Ýt chØ cã 4 thÞ trêng gåm Trung Quèc, NhËt b¶n, Hµn Quèc, §µi Loan, ®ã lµ nh÷ng thÞ trêng xuÊt khÈu quan träng cña ViÖt Nam. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 65
  • Tû träng c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam N t hË Mü Kh¸ c §µ Lo n i a Trung Q c uè Nguån: Bé th¬ng M¹i ViÖt Nam n¨m 2002. C¬ cÊu thÞ trêng xuÊt khÈu cho thÊy mét mÆt rau qu¶ ViÖt Nam vÉn cha thùc sù th©m nhËp nhiÒu vµo c¸c thÞ trêng tiªu thô rau qu¶ chÝnh trªn thÕ giíi nh Mü, EU, NhËt B¶n. ViÖt Nam míi chØ dõng ë møc ®é tËn dông t¬ng ®èi tèt lîi thÕ vÒ vÞ trÝ ®Þa lý cña m×nh ®Ó khai th¸c thÞ trêng Trung Quèc 2.1.1. ThÞ trêng Liªn x« vµ c¸c níc §«ng ¢u Tríc nh÷ng n¨m 1990 rau qu¶ ViÖt Nam chñ yÕu xuÊt khÈu vµo c¸c níc §«ng ¢u vµ Liªn X«, víi c¸c s¶n phÈm: c¶i b¾p, cµ rèt, khoai t©y, hµnh, tái, chuèi, cam vµ c¸c lo¹i rau qu¶ ®ãng hép kh¸c. §Æc biÖt vµo n¨m 1990, Liªn X« nhËp khÈu 98% rau qu¶ xuÊt khÈu cña ta. Tõ nh÷ng biÕn ®éng chÝnh trÞ vµo n¨m 1991, sù sôp ®æ cña khèi COMENCO kÐo theo sù §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 66
  • gi¶m m¹nh nhËp khÈu rau qu¶ cña c¸c níc nµy tõ ViÖt Nam. NÕu nh tríc ®©y, thÞ trêng c¸c níc nµy chiÕm phÇn lín tû träng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam th× hiÖn nay chØ cßn kho¶ng 1-3%. Trong sè ®ã, chØ cã l- îng xuÊt khÈu rau qu¶ sang Nga lµ ®¸ng kÓ, ®¹t møc tõ 1 triÖu USD n¨m 1999 ®Õn 4,6 triÖu USD n¨m 2000. XuÊt khÈu rau qu¶ sang c¸c níc kh¸c nh Ukraina, Czech, Ba Lan, Hungary ®¹t gi¸ trÞ rÊt thÊp chØ trªn díi vµi tr¨m ngh×n USD. Tuy vËy, theo ®¸nh gi¸ cña Tæng c«ng ty Rau qu¶ ViÖt Nam th× "Nga vÉn lµ thÞ trêng rau qu¶ lín nhÊt cña Tæng c«ng ty” vµ lµ thÞ trêng réng lín, cã kh¶ n¨ng tiªu thô sè lîng lín rau qu¶ cña níc ta. Víi thuËn lîi c¬ b¶n lµ thêi vô hai níc chÐo nhau nªn nhu cÇu tiªu thô rau qu¶ ViÖt Nam cña thÞ trêng Nga lín. Tuy nhiªn kho¶ng c¸ch ®Þa lý còng lµ mét trong nh÷ng khã kh¨n khi muèn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy. C¸c lo¹i qu¶ cã thÓ ®îc tiªu thô nhiÒu lµ chuèi t¬i, chuèi sÊy vµ ®å hép, n- íc qu¶ ®«ng l¹nh. 2.1.2. ThÞ trêng Trung Quèc HiÖn nay Trung Quèc vÉn lµ thÞ trêng nhËp khÈu rau qu¶ lín nhÊt cña ViÖt Nam, trong khi ®ã xuÊt khÈu rau qu¶ cña Trung Quèc lín gÊp 10 lÇn nhËp khÈu. Møc t¨ng trëng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam vµo thÞ trêng nµy t¨ng nhanh, tõ 10,445 triÖu USD n¨m 1998, 120,351triÖu USD n¨m 2001, ®Õn n¨m 2002 kim ng¹ch xuÊt khÈu ®· t¨ng lªn vµ ®¹t §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 67
  • 121,529 triÖu USD, gÊp 10 lÇn kim ng¹ch xuÊt khÈu n¨m 1998, vµ chiÕm tíi 60% thÞ trêng xuÊt khÈu cña rau qu¶ ViÖt Nam. Do cã nh÷ng thuËn lîi vÒ mÆt ®Þa lý, nªn gi¶m ®¸ng kÓ chi phÝ vËn t¶i vµ cã kh¶ n¨ng t¨ng nhanh lîng xuÊt khÈu rau qu¶ t¬i. ThÞ trêng Trung Quèc lµ mét thÞ trêng lín vµ ®ang ph¸t triÓn, d©n sè ®«ng, tèc ®é t¨ng trëng kinh tÕ nhanh t¹o ra nguån cÇu cao cña ngêi d©n ®èi víi c¸c s¶n phÈm kh«ng thiÕt yÕu nh ch¨n nu«i vµ rau qu¶. Thªm vµo ®ã, ®©y còng lµ thÞ trêng t¬ng ®èi dÔ tÝnh, yªu cÇu vÒ an toµn thùc phÈm nhËp khÈu kh«ng cao nh c¸c níc xuÊt khÈu rau qu¶ chÝnh kh¸c cña ViÖt Nam : Hµn Quèc, NhËt B¶n, §µi Loan. C¸c lo¹i qu¶ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng nµy chñ yÕu nh: xoµi, chuèi, v¶i, nh·n, thanh long, døa. Tuy nhiªn do c¸c s¶n phÈm rau qu¶ trong níc cña Trung Quèc cã tÝnh c¹nh tranh cao h¬n, vµ b¶n th©n Trung Quèc còng lµ mét trong nh÷ng níc xuÊt khÈu rau qu¶ lín nhÊt thÕ giíi. Rau qu¶ cña ViÖt Nam ®·, ®ang vµ sÏ ph¶i ®èi ®Çu víi nh÷ng khã kh¨n ®ã. Nhng theo ®¸nh gi¸ cña c¸c nhµ xuÊt khÈu rau qu¶ th× ®©y vÉn lµ mét thÞ trêng ®Çy tiÒm n¨ng, ViÖt Nam cã thÓ më réng xuÊt khÈu tíi hµng tr¨m triÖu USD. 2.1.3. C¸c thÞ trêng NhËt B¶n, §µi Loan, Hång K«ng vµ Hµn Quèc ThÞ trêng c¸c níc trªn cã phong tôc tËp qu¸n t- ¬ng ®èi gièng ViÖt Nam, cã nhu cÇu tiªu thô rau qu¶ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 68
  • b×nh qu©n mét n¨m hµng triÖu tÊn. Tõ n¨m 1994, c¸c níc nµy b¾t ®Çu cã quan hÖ bu«n b¸n rau qu¶ víi níc ta, kim ng¹ch xuÊt khÈu cã xu híng æn ®Þnh. T¬ng lai, ®©y lµ thÞ trêng rÊt triÓn väng, cã søc mua cao, nhu cÇu nhËp khÈu lín do b¶n th©n thiÕu ®Êt, thiÕu lao ®éng, lao ®éng bÞ thu hót vµo s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, dÞch vô lµ chñ yÕu. §µi Loan trong nhiÒu n¨m gÇn ®©y lu«n lµ níc nhËp khÈu rau qu¶ ®øng thø 2 trong sè c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam do cã lîi thÕ lµ kho¶ng c¸ch vËn chuyÓn ng¾n, chi phÝ vËn chuyÓn thÊp vµ møc sèng d©n c cao. VÒ l©u dµi, NhËt B¶n lµ thÞ trêng cã nhiÒu tiÒm n¨ng, hµng n¨m NhËt B¶n nhËp khÈu trung b×nh 5,8 tû USD rau qu¶, ®øng th 4 thÕ giíi, chñ yÕu nhËp tõ Th¸i Lan (®¹t kim ng¹ch 50-60 triÖu USD rau qu¶ t¬i vµ 60-80 triÖu USD rau qu¶ chÕ biÕn). HiÖn nay gi¸ trÞ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam sang NhËt cßn thÊp, ®¹t 14,5 triÖu USD vµo n¨m 2002, tøc lµ chØ b»ng 0,3 % lîng nhËp khÈu rau qu¶ hµng n¨m cña NhËt, thÊp h¬n nhiÒu so víi kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¸c thÞ trêng kh¸c vµo NhËt B¶n nh Trung Quèc vµ c¸c níc §«ng Nam ¸. Khã kh¨n lín nhÊt ®èi víi viÖc xuÊt khÈu rau qu¶ sang thÞ trêng nµy lµ yªu cÇu cña thÞ trêng vÒ chÊt lîng, an toµn, vÖ sinh, bao b× vµ nh·n m¸c rÊt cao, h¬n n÷a c¹nh tranh gi÷a c¸c níc xuÊt khÈu lµ rÊt lín. Kinh nghiÖm cho thÊy, c¸ch tèt nhÊt ®Ó th©m nhËp vµo thÞ trêng nµy lµ hîp t¸c víi c¸c c«ng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 69
  • ty NhËt B¶n ®Ó ®îc híng dÉn vÒ c¸ch lùa chän gièng, ph¬ng thøc xuÊt khÈu, chÕ biÕn, ®ãng gãi vµ vËn chuyÓn. Mét sè c«ng ty cña ta ®· ¸p dông ph¬ng ph¸p nµy, trong ®ã cã c¸c c«ng ty cña Nam §Þnh, thµnh phè HCM vµ §µ L¹t. Dù kiÕn gi¸ trÞ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam sang NhËt B¶n ®Õn n¨m 2010 sÏ ®¹t 150-200 triÖu USD. 2.1.3.C¸c níc ASEAN ThÞ trêng c¸c níc ASEAN hiÖn nay cha nhËp khÈu nhiÒu rau qu¶ cña ViÖt Nam, trong n¨m 2002, mçi níc Singapore, Malaysia chØ nhËp khÈu tõ 2-3 triÖu USD rau qu¶ tõ ViÖt nam. Lîi thÕ xuÊt khÈu rau qu¶ sang c¸c níc ASEAN cña ViÖt nam lµ kho¶ng c¸ch gÇn, cïng thuéc khèi AFTA vµ cã hÖ thèng th¬ng m¹i tù do. Tuy nhiªn ®iÒu kiÖn sinh th¸i ë c¸c níc nµy t¬ng tù nh ViÖt Nam, nªn hä cã thÓ lµ ®èi thñ c¹nh tranh h¬n lµ thÞ trêng tiÒm n¨ng cho c¸c s¶n phÈm vên cña ViÖt Nam. Do vËy, chóng ta cÇn hîp t¸c víi c¸c níc ASEAN ®Ó tËn dông c«ng nghÖ, kü thuËt vµ ngîc l¹i c¸c níc ASEAN cã thÓ tËn dông lao ®éng rÎ vµ c¸c ®iÒu kiÖn ®ang ph¸t triÓn kh¸c cña ViÖt Nam. 2.1.4. C¸c thÞ trêng kh¸c XuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam sang thÞ trêng óc cßn rÊt h¹n chÕ, ®¹t 0,4 triÖu USD n¨m 1999 vµ 2 triÖu USD n¨m 2002. Lµ mét quèc ®¶o cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn phong phó víi c¸c loµi ®éng thùc vËt ®a d¹ng, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 70
  • nhng ®Êt níc thuéc Ch©u óc xa x«i nµy ®Æc biÖt lo ng¹i sù l©y lan bÖnh tËt tõ c¸c quèc gia kh¸c. Theo c¸c chuyªn gia nªn khai th¸c tèt kh¶ n¨ng hîp t¸c víi thÞ trêng nµy, vµ trong t¬ng lai kh«ng xa, óc cã thÓ lµ thÞ trêng rau qu¶ lín cña ViÖt Nam. Ch©u ¢u hiÖn tiªu thô kho¶ng 250.000 tÊn døa vµ 13.000 tÊn tr¸i v¶i mçi n¨m. §©y lµ hai mÆt hµng ViÖt Nam cã nhiÒu tiÒm n¨ng s¶n xuÊt, cã thÓ c¹nh tranh ®îc víi Th¸i Lan vµ Malaysia nÕu gi¸ c¶ vµ chÊt lîng tèt. Ngoµi hai mÆt hµng døa vµ v¶i, thanh long vµ m¨ng côt còng cã nhiÒu triÓn väng xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, thÞ trêng nµy cã tiªu chuÈn chÊt lîng riªng cho tr¸i c©y rÊt cao, ®ßi hái c¸c nhµ kinh doanh xuÊt khÈu tr¸i c©y ViÖt Nam cÇn t¨ng cêng ®Çu t tiÕp thÞ, t¨ng cêng hîp t¸c liªn doanh, nh»m tranh thñ hç trî vÒ gièng, kü thuËt canh t¸c, th«ng tin thÞ trêng ®Ò n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ thu nhËp. C¸c níc Ch©u ¢u nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm vên cña ViÖt Nam chñ yÕu nh rau qu¶ ®ãng hép, níc qu¶ vµ h¹t tiªu. Do kho¶ng c¸ch ®Þa lý xa vµ chi phÝ vËn chuyÓn cao l¹i cã nhiÒu nguån cung cÊp s¶n phÈm nhiÖt ®íi t¬i gÇn Ch©u ¢u nªn rau qu¶ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam chiÕm vÞ trÝ hÕt søc khiªm tèn. Kim ng¹ch xuÊt khÈu sang nh÷ng níc nµy ®¹t 40 triÖu USD n¨m 2000 bao gåm c¶ rau qu¶ vµ h¹t tiªu. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 71
  • 2.2. TÇm quan träng cña viÖc më réng thÞ trêng ®èi víi xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam Trong nh÷ng n¨m s¾p tíi, ®Ó n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n, ®Ó qu¸ tr×nh hoµ nhËp vµo nÒn kinh tÕ quèc tÕ ®¹t hiÖu qu¶ cao vÒ kinh tÕ vµ x· héi, ViÖt Nam cÇn duy tr× ®îc tèc ®é t¨ng trëng kinh tÕ cao, cÇn gi¶i quyÕt viÖc lµm cho hµng triÖu ngêi ®Õn tuæi lao ®éng hµng n¨m… trong khi ®ã nhu cÇu thanh to¸n trong níc cha thÓ tiªu thô hÕt s¶n phÈm hµng ho¸ ®îc t¹o ra víi tèc ®é t¨ng trëng cao hµng n¨m. §èi víi s¶n phÈm rau qu¶ còng trong t×nh tr¹ng ®ã. Nh÷ng n¨m qua, s¶n phÈm rau qu¶ cha nhiÒu l¾m, song ®· cã t×nh tr¹ng “thõa” s¶n phÈm. NÕu tiÕp tôc khuyÕn khÝch s¶n xuÊt, n¹n Õ thõa s¶n phÈm sÏ cã nguy c¬ trÇm träng h¬n. RÊt may lµ, cïng víi thÞ trêng trong níc, cßn cã thÞ trêng thÕ giíi ®ang réng më. NÕu ®Æt nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp níc ta trong quan hÖ kh«ng chØ víi thÞ trêng trong níc, mµ c¶ víi thÞ trêng ngoµi níc, sÏ thÊy ®îc sù t¨ng cêng xuÊt khÈu rau qu¶ kh«ng chØ cã thÓ thùc hiÖn ®îc, mµ cßn cÇn thiÕt ph¶i thùc hiÖn vµ thÊy ®îc tÇm quan träng cña viÖc më réng thÞ trêng xuÊt khÈu cho rau qu¶ ViÖt Nam. Tríc hÕt thÊy ®îc, nÕu chóng ta lµm tèt c«ng t¸c nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn më réng thÞ trêng tiªu thô cho rau qu¶ th× sÏ ®Èy m¹nh ®îc xuÊt khÈu mÆt hµng nµy. §Èy m¹nh xuÊt khÈu rau qu¶ sÏ lµ ®ßn bÈy ®Ó kÝch thÝch s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ph¸t triÓn, t¹o thªm §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 72
  • ®îc viÖc lµm vµ t¨ng thu nhËp cho ngêi lao ®éng trong n«ng nghiÖp n«ng th«n, vµ còng lµ ®ßn bÈy ®Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo híng tiªn tiÕn, trong ®ã gi¸ trÞ s¶n phÈm phi l¬ng thùc chiÕm tû träng ngµy cµng cao. §Èy m¹nh xuÊt khÈu rau qu¶ sÏ gãp phÇn t¨ng thªm nguån thu ngo¹i tÖ phôc vô cho qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ nÒn kinh tÕ níc nhµ, ®ång thêi còng qua xuÊt khÈu rau qu¶, ta cã thÓ chuyÓn ho¸ s¶n phÈm cã yªu cÇu lao ®éng víi tr×nh ®é kh«ng cao l¾m lÊy s¶n phÈm cã yªu cÇu lao ®éng víi tr×nh ®é cao. Qu¸ tr×nh rÊt cÇn ®Èy nhanh ®Ó ®Èy nhanh tèc ®é c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ nÒn kinh tÕ níc ta. MÆt kh¸c, ®a d¹ng ho¸ thÞ trêng tiªu thô s¶n phÈm sÏ gióp cho rau qu¶ cña chóng ta vÉn duy tr× ®- îc tèc ®é t¨ng æn ®Þnh cña kim ng¹ch xuÊt khÈu trong trêng hîp cã nh÷ng biÕn ®éng vÒ thÞ trêng. Tøc lµ ph©n t¸n ®îc rñi ro trong qu¸ tr×nh xuÊt khÈu hµng ho¸. Thªm vµo ®ã, nhu cÇu cña mçi thÞ trêng lµ kh¸c nhau, nh÷ng quy ®Þnh vÒ tiªu chuÈn vÖ sinh dÞch tÔ thay ®æi theo tõng thÞ trêng. S¶n phÈm rau qu¶ cña níc ta cã nhiÒu chñng lo¹i vµ nh÷ng cÊp ®é kh¸c nhau, v× vËy viÖc cã thÓ thùc hiÖn chiÕn lîc ph©n lo¹i thÞ trêng xuÊt khÈu. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 73
  • 3. ChÊt lîng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam vµo Mü 3.1. ChÊt lîng cña rau qu¶ ViÖt nam Trong khi ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi c¶ vÒ sinh th¸i vµ thêi tiÕt ®Ó trång c¸c lo¹i rau vµ hoa qu¶ nhiÖt ®íi vµ «n ®íi th× nh×n chung n¨ng suÊt vÉn cßn thÊp, s¶n lîng ë díi møc trung b×nh thÕ giíi. Bªn c¹nh ®ã chÊt lîng cña rau qu¶ ViÖt Nam cßn rÊt nhiÒu h¹n chÕ, nhiÒu lo¹i rau qu¶ vÉn cha ®¸p øng ®- îc tiªu chuÈn vÖ sinh an toµn thùc phÈm. Lîng chÊt ®éc h¹i tån d cã nguån gèc tõ ph©n ho¸ häc qu¸ tû lÖ an toµn cho søc khoÎ ngêi tiªu dïng. Do t©m lý s¶n xuÊt tuú tiÖn cña nh÷ng ngêi s¶n xuÊt nhá cha kh¾c phôc ®îc. §a phÇn ngêi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cßn tuú tiÖn trong viÖc ¸p dông quy tr×nh kü thuËt s¶n xuÊt, trong viÖc sö dông ph©n bãn ho¸ chÊt phßng trõ dÞch. HiÖn nay, chóng ta cßn thiÕu c¸c vïng s¶n xuÊt tËp trung, c¸c khu vùc trång rau chñ yÕu theo quy m« hé gia ®×nh, nªn gièng kh«ng ®ång nhÊt, s¶n phÈm kh«ng ®ång ®Òu vµ chÊt lîng kh«ng æn ®Þnh. Sù mÊt c©n ®èi dinh dìng ®èi víi c©y trång tríc thu ho¹ch, do c©y kh«ng ®îc cung cÊp c¸c chÊt dinh dìng nh qu¸ thõa ®¹m, thiÕu l©n, kali, thiÕu vi lîng lµm cho m« qu¶ dÔ bÞ tæn th¬ng, ®é ch¾c cña rau qu¶ gi¶m, vi sinh vËt dÔ x©m nhËp g©y khã kh¨n cho b¶o qu¶n. Bªn c¹nh ®ã gièng qu¶ cña ta chËm ®æi míi, t×nh tr¹ng gièng tho¸i ho¸, ®iÓn h×nh lµ c¸c lo¹i qu¶ cã mói nh bëi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 74
  • §oan Hïng, cam Vinh. . . ViÖc chän gièng chñ yÕu dùa vµo kinh nghiÖm vµ míi chØ dõng l¹i ë khai th¸c c¸c gièng ®· cã s½n, cha ph¸t triÓn ®îc nhiÒu gièng rau qu¶ míi cã chÊt lîng cao, phï hîp víi thÞ hiÕu c¸c thÞ trêng kh¸c nhau. T×nh tr¹ng trªn ®· h¹n chÕ chÊt lîng vµ n¨ng suÊt s¶n phÈm. ChÊt lîng s¶n phÈm thÊp thÓ hiÖn c¶ ë kh©u s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lÉn kh©u s¶n xuÊt sau n«ng nghiÖp. C«ng nghÖ thu ho¹ch cßn thñ c«ng, viÖc x¸c ®Þnh ®é chÝn tèi u ®Ó thu ho¹ch cha ®îc nghiªn cøu, x¸c ®Þnh tèt. Thu ho¹ch non lµm gi¶m n¨ng suÊt c©y trång, gi¶m gi¸ trÞ chÊt lîng qu¶. Thu ho¹ch muén qu¶ chÝn nÉu, dÔ thèi còng lµm t¨ng tæn thÊt vÒ sè lîng, chÊt lîng qu¶. Trong kh©u s¶n xuÊt sau n«ng nghiÖp, chóng ta cßn cha t¹o ra ®îc nh÷ng mÉu m·, bao b× hÊp dÉn, võa l¹i an toµn trong vËn chuyÓn. ®iÒu nµy còng h¹n chÕ Ýt nhiÒu kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña rau qu¶ ViÖt Nam. Do rau qu¶ cña Trung Quèc, mÉu m· ®Ñp, h¬ng vÞ hÊp dÉn, bao b× l¹i ®Ñp tiÖn dông, nªn ®îc a chuéng trªn thÞ trêng thÕ giíi. MÆt kh¸c, nh ®· ph©n tÝch ë trªn, c«ng nghÖ chÕ biÕn, b¶o qu¶ cña ViÖt Nam cßn rÊt nhiÒu h¹n chÕ, l¹c hËu. V× vËy rau qu¶ chÕ biÕn cña chóng ta cha cã nhiÒu gi¸ trÞ gia t¨ng. HÖ thèng vËn chuyÓn vµ giao hµng sau thu ho¹ch cha ®¹t yªu cÇu cña kh¸ch hµng lµm gi¶m ®¸ng kÓ chÊt lîng còng nh kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng rau qu¶ níc ta. Nh×n chung, chóng ta cßn rÊt nhiÒu viÖc ph¶i lµm th× míi c¶i thiÖn ®îc §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 75
  • chÊt lîng rau qu¶ vµ ®Ó cã thÓ tham gia vµo thÞ tr- êng thÕ giíi, ®øng v÷ng b»ng chÝnh chÊt lîng cña s¶n phÈm. 3.2. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh Theo ph©n tÝch cña c¸c chuyªn gia th× kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña rau qu¶ xuÊt khÈu trªn thÞ trêng quèc tÕ thêng dùa vµo 3 nhãm yÕu tè chñ yÕu nh: cã chi phÝ s¶n xuÊt thÊp, kh¶ n¨ng cung cÊp s¶n phÈm tr¸i vô hoÆc cung cÊp c¸c s¶n phÈm kh¸c l¹ hay dùa vµo dÞch vô tèt. Tõ ®ã cã thÓ thÊy lîi thÕ c¹nh tranh cña ViÖt Nam dùa vµo lîi thÕ vÒ chi phÝ s¶n xuÊt thÊp ®Ó xuÊt khÈu sang c¸c thÞ trêng cã chi phÝ nh©n c«ng cao nh Mü. Tuy nhiªn n¨ng lùc s¶n xuÊt rau qu¶ cña chóng ta vÉn cßn rÊt khiªm tèn, ®Æc biÖt lµ vÒ s¶n lîng qu¶ nhiÖt ®íi so víi c¸c níc nh Th¸i Lan, Philipin, vÉn mang nÆng tÝnh tù ph¸t, manh món vµ ph©n t¸n. N¨ng suÊt c¸c c©y rau qu¶ cña ViÖt Nam thÊp so víi møc trung b×nh cña khu vùc vµ thÕ giíi, Tr¸i c©y còng cã gi¸ ®¾t h¬n so víi tr¸i c©y cïng lo¹i cña c¸c níc nhiÖt ®íi kh¸c. V× vËy rau qu¶ ViÖt Nam hÇu nh cha c¹nh tranh ®îc trªn thÞ trêng thÕ giíi víi chÊt lîng s¶n phÈm thÊp, gi¸ thµnh s¶n phÈm l¹i cao, trong khi thùc tÕ ®ßi hái ph¶i ®¶o ngîc l¹i víi thùc tr¹ng ®ã. Thùc tÕ cho thÊy, gi¸ døa cña Th¸i Lan thÊp h¬n gi¸ cña ViÖt Nam, nªn c¹nh tranh quyÕt liÖt víi s¶n phÈm cña níc ta. Ngêi tiªu dïng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 76
  • trªn thÞ trêng thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ Mü rÊt a nh÷ng s¶n phÈm ®éc ®¸o míi mÎ, nhng nh÷ng s¶n phÈm rau qu¶ ViÖt Nam ®· qu¸ quen thuéc vµ phæ biÕn trªn thÕ giíi. Chóng ta vÉn cha t¹o ®îc nh÷ng lo¹i qu¶ cã mói nhng kh«ng cã h¹t, h¬ng vÞ ®Ëm ®µ, cha ®iÒu khiÓn ®- îc thêi vô thu ho¹ch s¶n phÈm. Tuy vËy theo ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng xuÊt khÈu cña mÆt hµng rau qu¶ trong b¶ng tæng kÕt c¸c dÞch vô ®îc u tiªn do Bé th¬ng m¹i ®a ra th× ®©y lµ mÆt hµng cã tiÒm n¨ng t¨ng m¹nh nguån cung vµ n©ng cao chÊt lîng gi¸ c¶ ®¸ng kÓ, triÓn väng thÞ trêng tèt vµ ®îc u tiªn trî gióp xuÊt khÈu cao, ®øng sau: g¹o, h¹t ®iÒu, cµ phª, cao su h¹t ®iÒu, h¹t tiªu, chÌ. Trong nh÷ng n¨m tíi, nÕu ®îc chó träng ®Çu t th× ngµnh hµng rau qu¶ cã nhiÒu kh¶ n¨ng “cÊt c¸nh” nhê chÝnh s¸ch nhµ níc tËp trung chuyÓn dÞch c¬ cÊu n«ng nghiÖp, n©ng cÊp c¬ së h¹ tÇng n«ng th«n vµ thiÕt bÞ chÕ biÕn s¶n phÈm n«ng nghiÖp. III. §¸nh gi¸ chung vÒ xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü 1. Nh÷ng kÕt qu¶ vµ thµnh c«ng bíc ®Çu - C«ng t¸c qu¶n lý nhµ níc ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt-nhËp khÈu nãi chung vµ xuÊt-nhËp khÈu rau qu¶ nãi riªng ngµy cµng ®îc c¶i tiÕn vµ hoµn thiÖn theo híng khuyÕn khÝch xuÊt khÈu; chÝnh phñ ®· cã nhiÒu u ®·i thÝch hîp nh: ¸p dông thuÕ suÊt 0% ®èi víi hµng hãa n«ng s¶n xuÊt khÈu, hç trî nhËp khÈu gièng døa §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 77
  • Cayen, trî gi¸ xuÊt khÈu døa hép sang thÞ trêng Mü, hç trî l·i suÊt ®èi víi rau qu¶ xuÊt khÈu, thëng xuÊt khÈu ®èi víi mÆt hµng rau qu¶ t¬i vµ chÕ biÕn. H¬n n÷a chÝnh phñ còng cã nh÷ng quy ®Þnh vÒ kho¶n chi hoa hång giao dÞch vµ m«i giíi xuÊt khÈu tr¶ cho ngêi níc ngoµi, phÇn nµo gióp c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu b¸n ®îc hµng, t¨ng thªm kh¶ n¨ng c¹nh tranh cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam. C¸c kho¶n chi nµy ®îc coi lµ chi phÝ hîp lý, khuyÕn khÝch t×m kiÕm më réng thÞ trêng xuÊt khÈu. H¬n n÷a, chÝnh phñ còng kiªn quyÕt xo¸ bá mét sè thñ tôc vµ c¸c lo¹i lÖ phÝ cha hîp lý liªn quan ®Õn xuÊt khÈu. HiÖn nay tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®Òu ®îc tham gia xuÊt khÈu: doanh nghiÖp t nh©n, doanh nghiÖp nhµ níc, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi; v× vËy ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y diÔn ra s«i næi. - Trong bèi c¶nh c¹nh tranh xuÊt khÈu rau qu¶ trªn thÕ giíi ngµy cµng gay g¾t, c¸c doanh nghiÖp nhµ níc ®· tÝch cùc chñ ®éng h¬n trong viÖc t×m kiÕm thÞ trêng, t×m kiÕm nguån hµng, tæ chøc tèt kh©u qu¶n lý, thanh quyÕt to¸n tõng l« hµng nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ cao; kh©u s¾p xÕp tæ chøc vµ m¹ng líi kinh doanh ®· ®îc c¸c doanh nghiÖp quan t©m h¬n. C¸c doanh nghiÖp còng xóc tiÕn më v¨n phßng ®¹i diÖn, thµnh lËp c«ng ty kinh doanh ë níc ngoµi, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®a s¶n phÈm ra níc ngoµi tiªu thô. Do §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 78
  • vËy trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ t¨ng nhanh, c¸c mÆt hµng rau qu¶ ®a d¹ng h¬n, ngµy cµng cã nhiÒu gièng rau qu¶ míi ®îc ®a ra s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu. Kh©u tiÕp thÞ ®· ®îc c¸c doanh nghiÖp chó ý. Mét sè c«ng ty chÕ biÕn, c«ng ty kinh doanh xuÊt khÈu ®· chñ ®éng t×m thÞ trêng, b¹n hµng. C¸c doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ cña n- íc ta ®· qua råi bíc ®i chËp ch÷ng trong viÖc th©m nhËp c¸c thÞ trêng lín nh: EU, Hoa Kú, NhËt B¶n, ®· ®Õn lóc c¸c doanh nghiÖp cña ta b¾t ®Çu cñng cè chç ®øng ®· cã vµ tõng bíc më réng thÞ trêng ë c¸c trung t©m ®ã. Thªm vµo ®ã, trong nhiÒu n¨m qua chóng ta ®· h×nh thµnh ®îc mét sè vïng rau qu¶ t¬ng ®èi tËp trung. ThÝ dô: vïng v¶i vµ nh·n ë ®ång b»ng S«ng Hång vµ c¸c tØnh phÝa §«ng B¾c, vïng rau «n ®íi ë §BSH vµ §µ L¹t… ë nh÷ng vïng chuyªn canh rau qu¶ tËp trung nµy, ®· h×nh thµnh c¸c c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn s¶n phÈm cho toµn vïng. ®ã lµ nh÷ng h¹t nh©n t¹o vïng chuyªn canh quan träng. Nh÷ng h¹t nh©n nµy sÏ gãp phÇn ®¸ng kÓ ®Ó cñng cè vµ më réng vïng chuyªn canh rau qu¶ ®· vµ ®ang h×nh thµnh. - Sau nhiÒu n¨m ®µm ph¸n vµ th¬ng lîng, cuèi cïng hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü ®· ®îc ký kÕt vµ cã hiÖu lùc cuèi n¨m 2001. §©y lµ thµnh c«ng to lín cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ thÕ giíi vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®a d¹ng ho¸ vµ ®a ph¬ng ho¸ thÞ trêng. Hµng rµo thuÕ quan vµo thÞ trêng Hoa Kú §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 79
  • ®· ®ang vµ sÏ h¹ xuèng m¹nh lµm cho nhiÒu mÆt hµng cña ta cã lîi thÕ h¬n khi x©m nhËp vµo thÞ trêng nµy. Mét sè mÆt hµng rau qu¶ ViÖt Nam ®· x©m nhËp vµo thÞ trêng Hoa Kú trong khi ®ang ph¶i chÞu ®¸nh thuÕ rÊt cao tõ 30% ®Õn 40%, nay khi thùc thi HiÖp ®Þnh sÏ gi¶m xuèng cßn 3-4%, gióp rau qu¶ ViÖt Nam cã c¬ héi c¹nh tranh c«ng b»ng trªn thÞ trêng Mü vµ sÏ c¶i thiÖn ®îc vÞ trÝ hiÖn cã cña m×nh. Thùc tÕ cho thÊy, xuÊt khÈu rau qu¶ cña níc ta sang Mü t¨ng nhanh trong nh÷ng n¨m võa qua. HiÖn t¹i Mü lµ thÞ trêng nhËp khÈu rau qu¶ ®øng lín thø 6 cña ViÖt Nam vµ lµ mét thÞ trêng ®Çy tiÒm n¨ng, lý tëng ®Ó ViÖt Nam më réng xuÊt khÈu rau qu¶. 2. Nh÷ng tån t¹i vµ th¸ch thøc chñ yÕu TiÒm n¨ng vµ n¨ng lùc xuÊt khÈu rau qu¶ cña níc ta ra thÞ trêng thÕ giíi cã nhiÒu thuËn lîi, nhng còng cßn kh«ng Ýt nh÷ng khã kh¨n: - MÆc dï thêi gian qua, rau qu¶ níc ta ®· ph¸t triÓn kh¸ nhanh c¶ vÒ diÖn tÝch vµ s¶n lîng, nhng s¶n xuÊt cßn manh món, cha h×nh thµnh c¸c vïng tËp trung lín ®Ó cung cÊp nguyªn liÖu æn ®Þnh cho c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn, chÊt lîng s¶n phÈm cha ®¸p øng yªu cÇu cña thÞ trêng xuÊt khÈu. Nh×n chung, tèc ®é x©y dùng vïng nguyªn liÖu kh«ng theo kÞp tèc ®é x©y dùng nhµ m¸y, n¨ng suÊt vµ chÊt lîng nguyªn liÖu cßn thÊp, c«ng t¸c chØ ®¹o, c«ng t¸c qu¶n lý x©y dùng vïng nguyªn liÖu cßn nhiÒu bÊt cËp. Mét nguyªn nh©n §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 80
  • kh¸c n÷a lµ mét sè nhµ m¸y míi ®i vµo s¶n xuÊt trong thêi gian ng¾n l¹i gÆp khã kh¨n do thiÕu nguyªn liÖu vµ gi¸ xuÊt khÈu gi¶m m¹nh, nªn viÖc tr¶ nî trë thµnh vÊn ®Ò kh«ng mÊy dÔ dµng. MÆt kh¸c, theo chÕ ®é, vèn lu th«ng ®îc cÊp 30%, nhng trªn thùc thÕ th× c¸c nhµ m¸y kh«ng ®îc cÊp hoÆc cÊp víi sè lîng qu¸ Ýt khiÕn c¸c nhµ m¸y trªn ph¶i ®i vay víi l·i suÊt cao ®Ó s¶n xuÊt. Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n cho biÕt, ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu ®Æt ra cho n¨m 2003, ngµnh rau qu¶ cÇn tËp trung gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n lµ s¶n xuÊt nguyªn liÖu rau qu¶, x©y dùng c¸c c¬ së chÕ biÕn rau qu¶, ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm, x©y dùng c¸c c¬ së dÞch vô phôc vô xuÊt khÈu rau qu¶ vµ vÊn ®Ò vèn. Dù kiÕn, sè vèn dµnh cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, x©y dùng c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn, x©y dùng kho b¶o qu¶n sÏ lµ kho¶ng 957 tû ®ång. C¸c c¬ së chÕ biÕn rau qu¶ sÏ ®îc x©y dùng trªn nguyªn t¾c u tiªn c¸c nhµ m¸y t¹i c¸c vïng cã s½n nguyªn liÖu. Cô thÓ, chØ x©y dùng nhµ m¸y khi ®· cã 60% nguyªn liÖu vµ ®· cã ph¬ng ¸n ®a d¹ng ho¸, tæng hîp lîi dông vµ ph¬ng ¸n tiªu thô s¶n phÈm. C¸c nhµ chuyªn m«n còng nhËn ®Þnh, khi x©y dùng c¸c dù ¸n cÇn cã ph¬ng ph¸p ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm tõ nguyªn liÖu ®Çu vµo, tËn dông c¸c lo¹i phÕ phÈm ®Ó s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm phô nh rîu, dÊm, ph©n bãn, thøc ¨n ch¨n nu«i... ®Ó t¨ng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt, gi¶m « nhiÔm m«i trêng. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 81
  • §èi víi c¸c nhµ m¸y hiÖn ®ang s¶n xuÊt th× cÇn khÈn tr¬ng x©y dùng ph¬ng ¸n s¶n xuÊt phô. - H¹n chÕ trong c«ng t¸c tæ chøc vµ ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu. Nh÷ng n¨m qua, mÆc dï c«ng t¸c nghiªn cøu, dù b¸o, t×m kiÕm thÞ trêng ®îc c¸c cÊp qu¶n lý vÜ m« vµ c¸c doanh nghiÖp chó ý xóc tiÕn, vµ bíc ®Çu ®¹t ®îc mét sè tiÕn bé so víi tríc ®©y, nhng nh×n chung vÉn dõng ë møc th¨m dß. Cha ®Çu t tho¶ ®¸ng cho ho¹t ®éng nghiªn cøu t×m kiÕm thÞ trêng, v× vËy cha thùc sù thiÕt lËp ®îc hÖ thèng thÞ trêng chñ lùc víi nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu æn ®Þnh víi khèi l- îng lín. Nh÷ng th«ng tin th¬ng m¹i thu thËp ®îc vÒ thÞ trêng xuÊt khÈu cßn rÊt h¹n chÕ, chung chung, chËm ®îc xö lý, chËm tíi tay ngêi s¶n xuÊt, nªn x¶y ra t×nh tr¹ng s¶n xuÊt ph¸t triÓn tù ph¸t, thiÕu æn ®Þnh, s¶n xuÊt tho¸t ly nhu cÇu thÞ trêng, s¶n phÈm s¶n xuÊt ra chËm tiªu thô, ø ®äng g©y thiÖt h¹i cho ngêi s¶n xuÊt. VÒ phÝa ngêi s¶n xuÊt, mÆc dï ®· ®îc giao quyÒn tù chñ, song trªn thùc tÕ hä cha ®ñ kh¶ n¨ng thùc hiÖn quyÒn tù chñ trong kh©u t×m hiÓu, nghiªn cøu, n¾m b¾t th«ng tin vÒ thÞ trêng, do thiÕu hiÓu biÕt trong lÜnh vùc nµy, vµ do h¹n chÕ vÒ kinh phÝ. Nh×n chung, cha cã sù ph©n ®Þnh râ rµng ®Ó thóc ®Èy c«ng t¸c marketing ë tÇm vÜ m« vµ vi m« nªn cha më réng ®îc thÞ trêng, h¹n chÕ mÆt hµng xuÊt khÈu. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 82
  • - Tæ chøc hÖ thèng kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ cha hîp lý, thiÕu hiÖu qu¶. Ngµy cµng xuÊt hiÖn nhiÒu c¸c tæ chøc kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ ngoµi quèc doanh. Sè lîng c¸c nhµ kinh doanh rau qu¶ th× lín, song gi÷a hä thiÕu sù liªn kÕt trong kinh doanh nªn dÉn ®Õn xu híng “tr¨m hoa ®ua në”, nhiÒu ®Çu mèi tham gia xuÊt khÈu rau qu¶. Trong khi ®ã c¬ chÕ qu¶n lý cha theo kÞp víi thùc tiÔn, do vËy dÉn ®Õn t×nh tr¹ng tranh mua ë thÞ trêng trong níc, tranh b¸n ë thÞ trêng níc ngoµi, trong quan hÖ víi n«ng d©n kh«ng Ýt doanh nghiÖp thêng ho¹t ®éng theo c¸ch “ dÔ lµm, khã bá” thiÕu tr¸ch nhiÖm víi n«ng d©n. N¨ng lùc tµi chÝnh, tr×nh ®é cña ®éi ngò c¸n bé, c«ng nh©n viªn trong lÜnh vùc kinh doanh rau qu¶ xuÊt khÈu cßn nhiÒu h¹n chÕ. -Tuy rau qu¶ xuÊt sang thÞ trêng Mü ®· ®¹t ®îc nh÷ng kÕt qu¶ kh¶ quan trong nh÷ng n¨m qua, nhng nh×n chung kim ng¹ch míi chØ chiÕm 0,1% nhËp khÈu cña níc nµy, cßn bÞ c¸c ®èi thñ c¹nh tranh vît xa. Nguyªn nh©n kh¸ch quan lµ hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i gi÷a hai níc míi cã hiÖu lùc ®îc mét n¨m, luËt ph¸p Hoa Kú l¹i phøc t¹p, c¸c quy ®Þnh vÒ vÖ sinh thùc phÈm kh¾t khe, nhng còng thõa nhËn c«ng t¸c nghiªn cøu thÞ trêng Hoa Kú cßn t¶n m¹n vµ thiÕu tÝnh ®Þnh h- íng. Cha cã sù phèi hîp gi÷a Bé th¬ng m¹i víi c¸c hiÖp héi nghiªn cøu thÞ trêng Hoa Kú theo chuyªn ngµnh chuyªn s©u (vÝ dô: rau qu¶ cã thÓ th©m nhËp ®- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 83
  • îc lo¹i rau g× qu¶ g×, nhu cÇu cña Hoa kú cã ®Æc thï g×, luËt ph¸p ra sao, c¹nh tranh nh thÕ nµo). Thªm vµo ®ã, trong khi mét sè s¶n phÈm rau qu¶ chÕ biÕn dµnh cho xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®ang ®îc gi¸ trªn thÞ trêng Mü còng nh thÞ trêng thÕ giíi nh níc qu¶, níc cµ chua, níc døa c« ®Æc, da chuét th× l¹i kh«ng ®ñ nguyªn liÖu ®Ó chÕ biÕn, nhÊt lµ c¸c c«ng ty cña Mü ®ang cã nhu cÇu rÊt cao ®èi víi s¶n phÈm níc døa c« ®Æc cña níc ta, nhng kh¶ n¨ng cung cÊp l¹i cã h¹n. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 84
  • Ch¬ng 3 Gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ më réng xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü I. §Þnh híng xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü 1. Dù b¸o thÞ trêng rau qu¶ cña Mü trong nh÷ng n¨m tíi Dù kiÕn kim ng¹ch nhËp khÈu n«ng s¶n cña Mü sÏ t¨ng tõ 37 tû n¨m 1999 lªn tíi 51 tû n¨m 2009, tèc ®é t¨ng lµ 31%/n¨m. Nguyªn nh©n chñ yÕu do lîng rau qu¶ nhËp khÈu t¨ng m¹nh, trong ®ã cã c¸c s¶n phÈm: tr¸i c©y t¬i, níc tr¸i c©y, rîu vµ níc ngät, rau t¬i vµ rau ®· qua chÕ biÕn. Trong dµi h¹n, nguån cung phong phó vµ nhu cÇu rau qu¶ t¨ng m¹nh nªn nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm tõ vên t¨ng lªn ®¸ng kÓ. Giai ®o¹n 2002-2009, nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm vên t¨ng 4,1 %/n¨m, tõ 17 tû lªn tíi 23 tû. 1.1. VÒ c¬ cÊu nhËp khÈu rau qu¶ Trong nh÷ng n¨m qua, sè lîng nhËp khÈu rau t¬i trªn thÕ giíi t¨ng b×nh qu©n 1,8%/n¨m. Nh÷ng n¨m tíi, nhu cÇu rau qu¶ trªn thÕ giíi sÏ t¨ng kho¶ng 5%/ n¨m. Víi tèc ®é nµy th× ®Õn n¨m 2010 lîng rau nhËp khÈu trªn toµn thÕ giíi sÏ vµo kho¶ng 17 triÖu tÊn. C¸c níc nhËp khÈu chñ yÕu vÉn lµ c¸c níc thuéc EU: Ph¸p, §øc, Anh, vµ Canada, Hång K«ng, Hoa kú, trong ®ã Hoa Kú sÏ nhËp khÈu kho¶ng 1 200 tÊn mçi n¨m. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 85
  • ThÞ trêng tr¸i c©y thÕ giíi ®îc chia thµnh: thÞ trêng qu¶ nhiÖt ®íi, thÞ trêng qu¶ cã mói vµ thÞ tr- êng chuèi. Theo dù b¸o th× thÞ trêng qu¶ nhiÖt ®íi sÏ t¨ng nhanh nhÊt víi nhu cÇu cao vµ tèc ®é t¨ng trëng toµn cÇu lµ 8%. NhËp khÈu qu¶ nhiÖt ®íi toµn cÇu sÏ ®¹t 4,3 triÖu tÊn (n¨m 2010), trong ®ã 2 khu vùc EU vµ Mü chiÕm 70% tæng lîng nhËp khÈu qu¶ nhiÖt ®íi. Døa vÉn lµ qu¶ nhiÖt ®íi chiÕm tû träng lín nhÊt trong giai ®o¹n dù b¸o nhng tèc ®é giao dÞch cña xoµi cã xu híng t¨ng nhanh h¬n. Theo FAO, lîng nhËp khÈu døa toµn cÇu sÏ ®¹t 922 000 tÊn, chñ yÕu t¨ng lªn ë c¸c níc ph¸t triÓn víi lîng nhËp khÈu chiÕm 89-90% tæng lîng døa nhËp khÈu toµn cÇu, trong ®ã Mü lµ níc nhËp khÈu døa t¬i lín nhÊt, chiÕm 46% tæng l- îng nhËp khÈu døa. NhËp khÈu xoµi cña Mü còng sÏ t¨ng 7%, vµ ®¹t ®îc 450 000 tÊn vµo n¨m 2010, trong khi ®ã lîng nhËp khÈu xoµi cña thÕ giíi sÏ ®¹t 1,5 triÖu tÊn n¨m 2010. Mü vÉn lµ nh÷ng níc nhËp khÈu qu¶ b¬ lín nhÊt thÕ giíi, chiÕm 29% tæng lîng nhËp khÈu qu¶ b¬ toµn cÇu n¨m 2010. S¶n xuÊt qu¶ b¬ cña Mü sÏ chØ t¨ng 2% trong giai ®o¹n dù b¸o, kh«ng ®¸p øng ®îc nhu cÇu tiªu thô trong níc vµ nhËp khÈu vµo níc nµy dù b¸o sÏ t¨ng tíi 11%, ®¹t 205 000 tÊn vµo n¨m 2010. §©y còng lµ níc nhËp khÈu ®u ®ñ lín nhÊt thÕ giíi víi lîng nhËp khÈu ®¹t 161 000 tÊn, chiÕm 48% tæng nhËp khÈu ®u ®ñ toµn cÇu n¨m 2010. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 86
  • S¶n xuÊt qu¶ cã mói trªn toµn cÇu sÏ t¨ng nhanh, nhng nhu cÇu trªn thÕ giíi l¹i gi¶m, g©y søc Ðp lµm gi¶m diÖn tÝch trång míi vµ tèc ®é t¨ng s¶n lîng sÏ ë møc thÊp. Mü vÉn lµ níc cung cÊp qu¶ cã mói lín nhÊt thÕ giíi. §Õn n¨m 2005, Mü cã thÓ ph¸t triÓn rÊt m¹nh vÒ s¶n xuÊt cam vµ cã thÓ chuyÓn tõ mét níc nhËp khÈu thµnh xuÊt khÈu cam. Dù b¸o, nhu cÇu tiªu thô qu¶ cã mói t¬i trªn toµn thÕ giíi vµo n¨m 2010 lµ 6.461.000 tÊn, trong ®ã c¸c níc B¾c Mü tiªu thô 30.595. 000 tÊn. Theo dù b¸o cña FAO nhu cÇu nhËp khÈu chuèi rßng sÏ t¨ng b×nh qu©n 1,9%/ n¨m trªn toµn cÇu, lîng chuèi nhËp khÈu b×nh qu©n lµ 4,2 kg/ngêi/n¨m vµo n¨m 2005 trong ®ã t¨ng chñ yÕu ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®¹t 8,5kg/ngêi/n¨m. MÆc dï cã sù t¨ng nhanh cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn nhng trong 5 n¨m tíi Mü vÉn lµ níc nhËp khÈu nhiÒu chuèi nhÊt víi 32% thÞ phÇn toµn cÇu. 1.2. Dù b¸o vÒ gi¸ MÆc dï cÇu t¨ng m¹nh nhng gi¸ c¶ cña c¸c lo¹i hµng ho¸ vµ gi¸ trÞ th¬ng m¹i cña Mü vµ thÕ giíi vÉn thÊp trong trung h¹n. Nguyªn nh©n chÝnh lµ do khèi lîng hµng tån kho lín, n¨ng suÊt còng nh s¶n lîng n«ng s¶n cña c¸c níc xuÊt khÈu tiÕp tôc t¨ng m¹nh. T×nh h×nh sÏ thay ®æi trong dµi h¹n khi nhu cÇu nhËp khÈu t¨ng v÷ng vµ lîng tån kho gi¶m. Tuy nhiªn, triÓn väng phôc håi dµi h¹n ®èi víi gi¸ n«ng s¶n vÉn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 87
  • bÞ k×m h·m bëi sù t¨ng kh«ng ngõng trong lÜnh vùc ch¨n nu«i vµ trång trät ë c¸c níc ®ang cã thÕ m¹nh vÒ xuÊt khÈu. Theo dù b¸o, trong 5 n¨m tíi, gi¸ chuèi xuÊt khÈu trªn thÕ giíi cã thÓ gi¶m 18%, trong ®ã mét sè thÞ trêng nhËp khÈu nh B¾c Mü cã thÓ gi¶m tíi 25% vµ thÞ trêng ch©u ¸ gi¶m Ýt h¬n kho¶ng 6%. Còng theo dù b¸o cña tæ chøc n«ng l¬ng thÕ giíi vÒ gi¸ xuÊt khÈu (theo gi¸ USD hiÖn t¹i) cña rau t¬i sÏ vµo kho¶ng 562 USD/tÊn vµo n¨m 2010. 2. Môc tiªu xuÊt khÈu rau qu¶ Theo QuyÕt ®Þnh sè 182/1999/Q/TTg phª duyÖt ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ vµ hoa, ®Ò ra mét sè môc tiªu ®Õn n¨m 2010: - T¹o thªm viÖc lµm cho kho¶ng 5 triÖu ngêi - Nhanh chãng tháa m·n nhu cÇu ®êi sèng nh©n d©n vÒ rau, qu¶ vµ hoa, c©y c¶nh (th«ng thêng vµ cao cÊp), trong ®ã ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, chÕ biÕn níc qu¶ víi gi¸ rÎ ®Ó tõng bíc thay thÕ níc uèng cã cån hiÖn nay; - Kim ng¹ch xuÊt khÈu ®Õn n¨m 2010 lµ 1 tû USD. Trong ®ã 52% lµ rau, m¨ng t©y, m¨ng ta, c¸c lo¹i qu¶ gÇn 32% vµ gia vÞ gåm h¹t tiªu 100 triÖu USD, hoa vµ c©y c¶nh kho¶ng 5%. Tuy nhiªn theo chiÕn lîc ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu cña Bé th¬ng m¹i thêi kú 2001-2010 tr×nh chÝnh phñ ngµy 21/8/2000 th× kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 88
  • ®Õn n¨m 2010 sÏ lµ 1,85 tû USD, víi tèc ®é t¨ng tr- ëng b×nh qu©n lµ 18%/n¨m (cao h¬n møc t¨ng trëng xuÊt khÈu b×nh qu©n cña c¶ níc hiÖn nay, 15%). §©y t¹m gäi lµ 2 môc tiªu tèi thiÓu vµ tèi ®a mµ ViÖt Nam cÇn ph¶i phÊn ®Êu ®Ó ®¹t ®îc trong nh÷ng n¨m tíi, trong ®ã c¬ cÊu s¶n phÈm cã thÓ dÇn ®iÒu chØnh cho phï hîp. Còng theo Bé th¬ng m¹i, trong héi th¶o ngµy 23-2-2001 vÒ ®Ò ¸n ®Èy m¹nh xuÊt khÈu rau, hoa qu¶ thêi kú 2001-2010, íc tÝnh ®Õn n¨m 2010 níc ta sÏ xuÊt khÈu 100-150 triÖu USD ®Õn 180-300 triÖu USD rau qu¶ t¬i vµ íp l¹nh, tõ 500- 550 triÖu USD ®Õn møc cao nhÊt lµ tõ 1.000 - 1.100 triÖu USD rau qu¶ chÕ biÕn, tõ 300 triÖu USD ®Õn cao nhÊt lµ 350-400 triÖu USD gia vÞ, tõ 60 triÖu USD vµ cao nhÊt lµ ®Õn 100 triÖu USD hoa, c©y c¶nh. VÒ chñng lo¹i rau qu¶ xuÊt khÈu bao gåm rau qu¶ t¬i vµ rau qu¶ chÕ biÕn. §èi víi rau t¬i lµ c¶i b¾p, b¾p ngät, cµ tÝm, hµnh h¬ng, hµnh Poaro, c¸c lo¹i ®Ëu, bÝ ®á vá xanh, su su, khoai sä vµ hµnh t©y. HiÖn nay míi chØ cã c¶i b¾p, b¾p ngät, cµ tÝm lµ nh÷ng lo¹i rau ®ang xuÊt khÈu cã hiÖu qu¶, gi¸ b¾p ngät xuÊt sang NhËt lµ 800 USD/tÊn, cµ tÝm ®Ó cung øng cho xuÊt khÈu ®îc mua víi gi¸ 408USD/tÊn. VÒ rau chÕ biÕn gåm: ®Ëu nµnh l«ng, nÊm, c¸c lo¹i rau chÕ biÕn díi d¹ng muèi, ®ãng hép vµ sÊy kh« nh da chuét, da bao tö, ng« rau, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 89
  • khoai sä, khoai lang, khoai mì tr¾ng, khoai t©y chiªn, cµ rèt, bÝ ®á vá xanh, c¸c lo¹i ®Ëu rau, hµnh h¬ng, tái t©y, rau c¶i xanh, míp ®¾ng. §èi víi qu¶ t¬i, chó träng xuÊt khÈu qu¶ da, chuèi, v¶i, xoµi, dõa, thanh long, hång xiªm, da hÊu, qu¶ cã mói, nh·n. Trong ®ã sÏ ®a gièng míi vµo vµo s¶n xuÊt ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt thµnh 50-60 tÊn/ha. Bé NN-PTNT dù b¸o ®Õn n¨m 2010 cã thÓ ®¹t s¶n lîng 1 triÖu tÊn døa xuÊt khÈu díi d¹ng t¬i vµ chÕ biÕn víi kim ng¹ch lµ 200 triÖu USD. Chuèi dù kiÕn sÏ lµ 500.000 tÊn xuÊt khÈu vµ kim ng¹ch lµ 100 triÖu USD, nhng cÇn quan t©m ®Õn viÖc c¶i t¹o l¹i gièng vµ tæ chøc s¶n xuÊt theo lèi trang tr¹i lín th× míi cã thÓ xuÊt t¬i víi khèi lîng lín. Níc qu¶ vµ níc qu¶ c« ®Æc sÏ lµ mÆt hµng mòi nhän trong nhãm qu¶ chÕ biÕn, nhÊt lµ døa hép, ch«m ch«m hép, ngoµi ra cßn c¸c lo¹i v¶i, nh·n, mÝt sÊy kh«, xoµi, ®u ®ñ nghiÒn, møt qu¶. 3. Nh÷ng ®Þnh híng lín trong xuÊt khÈu 3.1. §Þnh híng vÒ chiÕn lîc s¶n phÈm vµ thÞ trêng §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VIII (1996) ®· ®Ò ra 11 ch¬ng t×nh ph¸t triÓn, trong ®ã cã "Ch¬ng tr×nh ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ kinh tÕ n«ng th«n",víi ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p lµ :"Ph¸t triÓn m¹nh c¸c lo¹i c©y c«ng nghiÖp, c©y ¨n qu¶ vµ rau ®Ëu cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao; h×nh thµnh c¸c vïng s¶n xuÊt tËp trung g¾n víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn t¹i chç §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 90
  • " vµ "Më réng thÞ trêng xuÊt nhËp khÈu; t¨ng tû träng xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng ®· qua chÕ biÕn, t¹o thªm nh÷ng nhãm hµng, mÆt hµng cã khèi lîng vµ gi¸ trÞ lín. Kim ng¹ch xuÊt khÈu t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m kho¶ng 28%". Theo ®Þnh híng chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i trong thêi gian tíi lµ "T¨ng cêng quan hÖ víi c¸c n- íc l¸ng giÒng vµ c¸c níc trong tæ chøc ASEAN, kh«ng ngõng cñng cè quan hÖ víi c¸c níc b¹n bÌ truyÒn thèng, coi träng quan hÖ víi c¸c níc ph¸t triÓn vµ c¸c trung t©m kinh tÕ - chÝnh trÞ trªn thÕ giíi...." Chñ tr¬ng ph¸t triÓn m¹nh lo¹i c©y ¨n qu¶, rau, hoa, sinh vËt c¶nh ®Ó ®¸p øng yªu cÇu trong níc vµ tõng bíc n©ng lªn thµnh mÆt hµng xuÊt khÈu lín ... ®· ®îc Héi nghÞ lÇn thø n¨m- BCHTW §¶ng kho¸ VII n¨m 1993 ®Ò cËp tíi. Nh÷ng chñ tr¬ng trªn lµ nh÷ng ®Þnh híng lín cho ph¸t triÓn ngµnh rau qu¶ nãi chung, thóc ®Èy xuÊt khÈu rau qu¶ nãi riªng. NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø t - BCHT¦ §¶ng kho¸ VIII, trong gi¶i ph¸p “ Ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n theo híng CNH, H§H, hîp t¸c ho¸ vµ d©n chñ ho¸” tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh “... u tiªn ph¸t triÓn c¸c c©y trång vËt nu«i cã qui m« xuÊt khÈu t¬ng ®èi lín vµ thÞ trêng æn ®Þnh, ®Æc biÖt coi träng c¸c s¶n phÈm quÝ hiÕm ta cã lîi thÕ. HÕt søc chó träng ph¸t triÓn c«ng nghÖ sau thu ho¹ch vµ c«ng nghÖ chÕ biÕn”. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 91
  • 3.1.1. §Þnh híng vÒ thÞ trêng Trong 10 n¨m tíi hµng rau qu¶ cña chóng ta sÏ xuÊt khÈu sang tÊt c¶ c¸c thÞ trêng chñ yÕu trªn thÕ giíi. §Æc biÖt chó träng vµo thÞ trêng Ch©u ¸- Th¸i B×nh D¬ng, nhê vÞ trÝ ®Þa lý gÇn ta l¹i cã thÓ khai th¸c xuÊt khÈu mét sè lo¹i rau qu¶ díi d¹ng t¬i hay - íp l¹nh, nhÊt lµ trong nh÷ng n¨m tríc m¾t cha cã ®iÒu kiÖn v¬n xa. Trong ®ã Trung Quèc vÉn ®îc coi lµ thÞ trêng lín nhÊt cña ViÖt Nam vµ cã thÓ ®Èy m¹nh xuÊt khÈu rau qu¶ tíi møc vµi triÖu/n¨m. C¸c thÞ trêng quan träng kh¸c vÉn lµ NhËt, Hµn Quèc, §µi Loan, Hång C«ng, Asean, Australia. Chó träng h¬n n÷a vµo th× trêng ®Çy tiÒm n¨ng vµ lý tëng B¾c Mü ®Ó tíi n¨m 2010 sÏ ®¹t ®îc møc xuÊt khÈu lµ 150-200 triÖu USD, riªng thÞ trêng Hoa Kú, ViÖt Nam phÊn ®Êu mçi n¨m xuÊt khÈu sang thÞ trêng 100 triÖu USD, tøc lµ ®uæi kÞp møc xuÊt khÈu cña Th¸i Lan, Philippin hiÖn nay vµo thÞ trêng nµy. §©y lµ thÞ trêng cã nhu cÇu rÊt lín vÒ rau, qu¶, ®Æc biÖt lµ rau nhiÖt ®íi. Tuy nhiªn, so víi ViÖt Nam, Hoa Kú n»m tËn phÝa bªn kia b¸n cÇu, c¸ch chóng ta nöa vßng tr¸i ®Êt, nªn kh¶ n¨ng xuÊt khÈu rau qu¶ díi d¹ng t¬i hoÆc íp l¹nh lµ rÊt khã kh¨n, Ýt nhÊt lµ trong nh÷ng n¨m tríc m¾t. V× vËy, cÇn híng m¹nh vµo viÖc xuÊt rau, qu¶ chÕ biÕn díi tÊt c¶ c¸c d¹ng ®îc kh¸ch hµng chÊp nhËn hoÆc yªu cÇu: muèi, ®ãng hép, sÊy kh«, nghiÒn, Ðp thµnh níc qu¶ hoÆc níc qu¶ c« ®Æc, møt qu¶… sang thÞ trêng níc nµy. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 92
  • Tuy nhiªn, tríc m¾t kh¶ n¨ng nµy cßn bÞ h¹n chÕ vÒ nguån nguyªn liÖu phôc vô cho chÕ biÕn, gi¸ thµnh cßn cao, thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ chÕ biÕn l¹c hËu, vËn t¶i xa,... nªn khã c¹nh tranh vµ do ®ã cÇn cã sù hç trî cña Nhµ níc trong mét thêi gian vµo nh÷ng n¨m ®Çu ph¸t triÓn. 3.1.2. §Þnh híng vÒ s¶n phÈm - Rau qu¶ ë d¹ng t¬i: Rau qu¶ xuÊt khÈu díi d¹ng t¬i ngoµi viÖc cÇn cã gièng tèt b¶o ®¶m chÊt lîng, mµu s¾c, h¬ng vÞ phï hîp nhu cÇu cña kh¸ch hµng, ®ßi hái ph¶i cã ®Çu t vèn lín: thiÕt bÞ lµm l¹nh tiªn tiÕn b¶o ®¶m rau, qu¶ kh«ng bÞ mÊt níc, kho chøa vµ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn l¹nh... Do ®ã, tríc m¾t cha cã kh¶ n¨ng xuÊt khÈu víi khèi lîng lín. Trong nh÷ng n¨m tíi víi nh÷ng chÝnh s¸ch- biÖn ph¸p thÝch hîp (sÏ ®Ò cËp ë phÇn sau) cÇn t¨ng dÇn tû träng rau, qu¶ t¬i trong c¬ cÊu xuÊt khÈu nhãm hµng rau qu¶, v× còng nh thÞ trêng néi ®Þa, thÞ trêng thÕ giíi cã nhu cÇu lín vµ a thÝch c¸c chñng lo¹i rau, qu¶ t¬i h¬n lµ qua chÕ biÕn. Nhng v× yªu cÇu vÒ chÊt lîng rÊt cao, viÖc b¶o qu¶n vËn chuyÓn ph¶i cã ph¬ng tiÖn chuyªn dïng ®ßi hái ®Çu t vèn lín, vµ cÇn cã thêi gian..., nªn tríc m¾t ta cè g¾ng tranh thñ mäi h×nh thøc cã thÓ ®îc ®Ó xuÊt khÈu díi d¹ng t¬i mét khèi lîng nhÊt ®Þnh, xuÊt khÈu c¶ chÝnh ng¹ch vµ tiÓu ng¹ch sang c¸c thÞ trêng l©n cËn, xuÊt nh÷ng l« hµng nhá nhng thêng xuyªn theo ®êng hµng kh«ng sang mét §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 93
  • sè trung t©m nh Pari (Ph¸p), Berlin (§øc), Matxc¬va (Nga), Tokyo (NhËt B¶n), Canb¬r¬ (¤xtr©ylia), Oasinht¬n (Hoa Kú), ètaoa (Canada),...; xuÊt lµm nguyªn liÖu cho doanh nghiÖp chÕ xuÊt ®Ó chÕ biÕn xuÊt khÈu còng rÊt tèt vµ cÇn ®îc khuyÕn khÝch tæ chøc thùc hiÖn tèt h¬n. Trong khi khuyÕn khÝch tèi ®a c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ khai th¸c mäi h×nh thøc xuÊt khÈu theo c¬ chÕ chÝnh s¸ch chung nh»m tiªu thô mäi chñng lo¹i rau, qu¶ mµ kh¸ch hµng cã nhu cÇu, víi khÈu hiÖu: "MiÔn lµ kh¸ch hµng chÊp nhËn vµ ta b¸n ®îc hµng, thu ®îc vèn, ngêi s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu ®Òu cã lîi"; ®ång thêi cÇn lîc chän mét sè chñng lo¹i rau qu¶ thÞ trêng cã nhu cÇu lín vµ thêng xuyªn mµ ta cã kh¶ n¨ng më réng s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶ cao ®Ó ¸p dông mét sè chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch, u ®·i ®Æc biÖt nhÊt lµ trong nh÷ng n¨m ®Çu ph¸t triÓn nh»m xuÊt khÈu víi khèi lîng lín. - Rau qu¶ chÕ biÕn: Do xuÊt khÈu rau, qu¶ díi d¹ng t¬i cßn bÞ h¹n chÕ vÒ nhiÒu mÆt, nªn híng chñ yÕu cña ta lµ xuÊt khÈu rau, qu¶ chÕ biÕn. Mét sè lo¹i rau tríc m¾t cã thÓ chÕ biÕn díi d¹ng t¬i ®Òu cã thÓ chÕ biÕn xuÊt khÈu víi khèi lîng lín vµ cã lo¹i mang hiÖu qu¶ rÊt cao, trong ®ã ®¸ng quan t©m ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chÕ biÕn ®Ó xuÊt khÈu lµ: nÊm, “trµ khæ qua”, da bao tö do ®©y ®Òu lµ nh÷ng lo¹i rau mµ thÞ trêng Mü cã nhu cÇu lín. Theo ®¸nh gi¸ cña Fao, thÞ trêng thÕ giíi hµng n¨m cã nhu cÇu §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 94
  • kho¶ng 800-900 ngµn tÊn døa hép, trong ®ã riªng thÞ trêng Mü ®· chiÕm tíi 200 ngµn tÊn; tøc lµ døa xuÊt khÈu tõ ViÖt Nam míi chØ b»ng 1% kim ng¹ch nhËp khÈu døa hép cña Hoa Kú. V× vËy ®Þnh híng cña níc ta lµ ¸p dông lo¹i gièng døa míi (døa Cayen) vµo s¶n xuÊt, cho s¶n lîng cao gÊp 5-6 lÇn gièng døa truyÒn thèng cña ta. NÕu ch¨m sãc tèt cã thÓ ®¹t n¨ng suÊt 50-60tÊn/ha vµ ®Õn n¨m 2010, c¶ níc sÏ cã 20.000 ha trång døa xuÊt khÈu vµ ®¹t ®îc s¶n lîng kho¶ng 1 triÖu tÊn døa, cho xuÊt khÈu võa díi d¹ng t¬i vµ chÕ biÕn víi kim ng¹ch kho¶ng 200 triÖu USD. Ngoµi døa hép, cßn cã nhiÒu lo¹i qu¶ kh¸c cã thÓ chÕ biÕn díi d¹ng ®ãng hép ®Ó xuÊt khÈu nh: v¶i hép, nh·n, ch«m ch«m; ®Æc biÖt chó träng ®Þnh híng ph¸t triÓn c¸c lo¹i níc qu¶ vµ níc c« ®Æc mµ ngêi tiªu dïng Mü cã nhu cÇu do h¬ng vÞ l¹: ®u ®ñ, ch«m ch«m, æi, m·ng cÇu, thanh long, da hÊu… 3.2. Quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau qu¶ tËp trung §Þnh híng quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau qu¶ tËp trung xuÊt ph¸t tõ nh÷ng ®ßi hái kh¸ch quan vÒ kinh tÕ-x· héi, vµ c¨n cø vµo nhu cÇu cña thÞ trêng, vµo c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi cña tõng vïng vµ vµo chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¶ níc. §Þnh híng quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau thµnh 2 vïng trång rau «n ®íi: §ång b»ng s«ng Hång, trång c¸c §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 95
  • lo¹i c¶i b¾p, khoai t©y, cµ chua, da chuét… Vïng §µ L¹t trång rau «n ®íi chñ yÕu ®Ó xuÊt khÈu t¹i chç. H×nh thµnh c¸c vïng qu¶ tËp trung ®Ó chñ ®éng c¸c nguån nguyªn liÖu cho nhu cÇu xuÊt khÈu vµ ®¶m b¶o tèt khèi lîng c¸c hîp ®ång ®· ký vµ cã ®îc chÊt lîng ®ång ®Òu. Khi ®ã hoa qu¶ thu ®îc ®Ó xuÊt khÈu kh«ng ph¶i chØ ®¬n thuÇn lµ thu tõ nh÷ng nhµ vên. Vïng c©y ¨n qu¶ cã nh÷ng vïng chuyªn canh sÏ ®îc h×nh thµnh nh b¶ng sau: B¶ng 13: Dù kiÕn bè trÝ vïng s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ chñ yÕu TT Vïng DiÖn DiÖn C¸c lo¹i tÝch tÝch c©y ¨n qu¶ hiÖn cã n¨m chñ yÕu 2010 I Vïng trung du miÒn nói Vïng qu¶ «n ®íi 8.200 40.000 M¬, mËn, B¾c Hµ, Sa Pa ®µo, lª, (Lµo Cai), Méc t¸o Ch©u( S¬n La), Hµ Giang, L¹ng S¬n Vïng c©y ¨n qu¶ 6.000 15.000 Hång, ®µo, ®Æc s¶n Cao Léc- quýt Léc B×nh- B¾c S¬n (L¹ng S¬n) Vïng cam quýt Lôc 8.300 50.000 Cam quýt Yªn- Yªn B¸i- B¾c Giang- Hµ Giang Vïng v¶i, nh·n, 14.400 60.000 V¶i, nh·n, døa §«ng TriÒu døa (Qu¶ng Ninh, H÷u §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 96
  • Lòng (L¹ng S¬n) Vïng chuèi, døa 3.500 35.000 Chuèi, døa Phó Thä, Yªn B¸i Vïng bëi ®Æc s¶n 1.800 5.000 Bëi, cam, §oan Hïng (Phã quýt thä), Yªn S¬n- Yªn B×nh (Yªn B¸i) Vïng c©y ¨n qu¶ 23.000 40.000 M¬, mËn, däc ®êng quèc lé ®µo lª, 6 Hoµ B×nh- S¬n xoµi, nh·n, La. v¶i, na dai II Vïng ®ång b»ng S«ng Hång Vïng chuèi, døa, 2.200 15.000 Phó Thä, LËp Th¹ch, Tam D- ¬ng (VÜnh Phóc) Vïng c©y ¨n qu¶ 300 2.000 V¶i, nh·n, däc ®êng 21A Hµ m¬, hång T©y Vïng v¶i, nh·n, 9.600 40.000 V¶i, nh·n, døa H¶i D¬ng, Hng døa Yªn Vïng chuèi ®ång 14.600 15.000 Chuèi b»ng S«ng Hång Vïng ngo¹i thµnh 300 2.000 C©y cã mói, Hµ Néi hång xiªm, t¸o, chuèi Vïng §ång Giao 2.000 4.000 Døa ( Ninh B×nh) II Khu bèn cò I Vïng Hµ Trung 1700 2.000 Døa (Thanh Hãa) Vïng Quú Hîp- 3.900 8.000 Cam, døa NghÜa §µn( NghÖ An) §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 97
  • Vïng H¬ng Khª- H- 3.500 25.000 Bëi phóc ¬ng S¬n-Kú Anh tr¹ch, cam (Hµ TÜnh)-Tuyªn Bè H¹ Ho¸ (Qu¶ng B×nh) Vïng H¬ng thuû-H- 150 1.000 Bëi, hång ¬ng trµ ( Thõa xiªm Thiªn huÕ) IV Duyªn h¶i miÒn trung Vïng Tuy Phíc, An 600 5.000 Xoµi Phíc, Phï C¸t( B×nh §Þnh) Vïng Cam Ranh, 2.800 8.000 Xoµi Diªn Kh¸nh( Kh¸nh Hoµ) Vïng Ninh ThuËn, 6.200 20.000 Thanh long, B×nh ThuËn nho V T©y Nguyªn Vïng T©y Nguyªn 11.800 25.000 B¬, hång, sÇu riªng VI §«ng Nam Bé Vïng Bµ RÞa, Vòng 6.600 15.000 Nh·n, na, Tµu ch«m ch«m Vïng §ång Nai 15.600 25.000 Ch«m ch«m, mÝt tè n÷, xoµi, chuèi Vïng T©n TriÒu 1.000 5.000 Bëi, sÇu (§ång Nai) riªng, ch«m ch«m Vïng L¸i Thiªu 5.700 15.000 M¨ng côt, (B×nh D¬ng) mÝt tè n÷, sÇu riªng Vïng Døa B×nh Ph- 5.600 15.000 Døa, ch«m íc ch«m, sÇu riªng VI §ång B»ng S«ng I Cöu Long Vïng døa ®«ng b¾c 36.300 50.000 Døa, chuèi, (TiÒn Giang) nh·n §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 98
  • Vïng døa B×nh S¬n 10.300 20.000 Døa, nh·n ( Kiªn Giang) Vïng døa b¸n ®¶o 14.300 35.000 Døa Cµ Mau vµ t©y s«ng hËu Vïng ven gi÷a 70.000 120.000 C©y cã mói, s«ng TiÒn vµ s«ng æi, nh·n, HËu xoµi, ch«m ch«m Céng 295.910 994.000 Vïng qu¶ ph©n t¸n 130.000 224.000 Na, hång kh«ng tËp trung xiªm Tæng Céng 426.000 994.000 Nguån: Tæng c«ng ty rau qu¶ ViÖt Nam II. Gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu rau qu¶ vµo thÞ trêng Mü 1. Nh÷ng gi¶i ph¸p vi m« 1.1 §Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng Marketing vµ nghiªn cøu thÞ trêng Trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, còng nh c¸c hµng ho¸ kh¸c ®Ó ®¹t ®îc hiÖu qu¶ kinh tÕ cao trong lÜnh vùc kinh doanh xuÊt khÈu cÇn coi träng c«ng t¸c nghiªn cøu dù b¸o, tæ chøc vµ më réng thÞ trêng xuÊt khÈu c¶ ë tÇm vÜ m« vµ vi m«. Kinh nghiÖm cña mét sè níc kinh doanh thµnh ®¹t trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶ cho thÊy cÇn thiÕt ph¶i cã nh÷ng tæ chøc chuyªn tr¸ch trong viÖc nghiªn cøu thÞ trêng ngoµi níc. Tæ chøc nµy cã nhiÖm vô: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 99
  • - Thu thËp th«ng tin vÒ cung, cÇu, gi¸ c¶, thÞ hiÕu tiªu thô, dung lîng, kh¶ n¨ng c¹nh tranh ®èi víi tõng nhãm hµng, mÆt hµng. - Xö lý th«ng tin, dù b¸o s¶n phÈm tiÒm n¨ng ë mçi thÞ trêng cô thÓ vÒ c¸c mÆt: sè lîng, chÊt lîng, gi¸ c¶, thÞ hiÕu. - Cung cÊp th«ng tin ®· xö lý mét c¸ch nhanh nhÊt cho c¸c cÊp l·nh ®¹o, lµm c¬ së ®Ó x©y dùng chiÕn lîc kinh doanh, chØ ®¹o ®iÒu hµnh kinh doanh. - Cung cÊp th«ng tin qua c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, qua c¸c tæ chøc khuyÕn n«ng, c¸c cÊp chÝnh quyÒn, ®oµn thÓ... tíi ngêi s¶n xuÊt, gióp hä ®Þnh híng s¶n xuÊt l©u dµi, æn ®Þnh, cã c¨n cø phï hîp víi nhu cÇu cña kh¸ch hµng. - Cung cÊp th«ng tin vÒ nh÷ng u thÕ cña s¶n phÈm trong níc tíi kh¸ch hµng th«ng qua c¸c cuéc héi th¶o, héi trî, triÓn l·m quèc tÕ. Gióp hä hiÓu râ vÒ s¶n phÈm ViÖt Nam, nh»m t¹o ra nhu cÇu tiªu thô. ViÖc nghiªn cøu vµ tæ chøc hÖ thèng th«ng tin thêng xuyªn vÒ thÞ trêng, t¹o ®iÒu kiÖn cho ngêi kinh doanh s¶n xuÊt, kinh doanh xuÊt khÈu n¾m b¾t ®- îc nh÷ng c¬ héi cña thÞ trêng, ®ång thêi gióp c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña Nhµ níc n¾m ®îc nh÷ng diÔn biÕn cña thÞ trêng ®Ó kÞp thêi øng phã nh»m thùc hiÖn chøc n¨ng ®iÒu hµnh vÜ m« ®èi víi thÞ trêng. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 100
  • §èi víi níc ta, ®Ó thùc hiÖn tèt c«ng t¸c nµy, ®ßi hái ph¶i cã sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a Bé Th¬ng m¹i vµ Bé qu¶n lý chuyªn ngµnh, ®ã lµ Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n. §Ó ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu, c¸c c¬ quan qu¶n lý vÞ m« cÇn n©ng cao vai trß vµ hiÖu qu¶ trong viÖc më réng thÞ trêng xuÊt khÈu th«ng qua c¸c ho¹t ®éng ®µm ph¸n kÝ kÕt c¸c tho¶ thuËn song ph¬ng vµ ®a ph¬ng, ®Þnh híng cho c¸c doanh nghiÖp ph¸t triÓn thÞ trêng. Bé Th¬ng m¹i cã hÖ thèng c¸c vô chÝnh s¸ch thÞ trêng ngoµi níc, c¬ quan Bé cã hÖ thèng th¬ng vô, ®¹i diÖn th¬ng m¹i cña níc ta ®Æt t¹i c¸c níc. §©y lµ nh÷ng ®Çu mèi quan träng tæ chøc thu thËp th«ng tin thêng xuyªn, cung cÊp th«ng tin mét c¸ch nhanh nhÊt vÒ c¸c bé phËn cã chøc n¨ng nghiªn cøu thÞ tr- êng, tæ chøc th«ng tin thÞ trêng (c¸c vô thÞ trêng ngoµi níc, trung t©m th«ng tin, viÖn nghiªn cøu), cung cÊp th«ng tin cho c¸c doanh nghiÖp vµ ngêi s¶n xuÊt. Theo kinh nghiÖm cña c¸c níc, ®Ó thóc ®Èy xuÊt khÈu, viÖc thµnh lËp bé phËn xóc tiÕn th¬ng m¹i lµ rÊt cÇn thiÕt. Tæ chøc nµy cã nhiÖm vô thu thËp vµ nghiªn cøu th«ng tin vÒ thÞ trêng ngoµi níc, tæ chøc triÓn l·m, hç trî viÖc thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh n»m trong chÝnh s¸ch xuÊt khÈu cña Nhµ níc vµ tæ chøc hîp t¸c kinh tÕ ®èi ngo¹i. Tæ chøc nµy sÏ t¨ng cêng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 101
  • hîp t¸c víi c¸c tæ chøc xóc tiÕn th¬ng m¹i cña c¸c níc ®Æt t¹i ViÖt Nam trong viÖc ph¸t triÓn thÞ tr- êng. Nh»m ph¸t huy tÝnh chñ ®éng s¸ng t¹o cña hÖ thèng c¸c vô ChÝnh s¸ch thÞ trêng ngoµi níc, hÖ thèng Th¬ng vô ViÖt Nam ë níc ngoµi, cÇn bæ xung chøc n¨ng, nhiÖm vô, ®æi míi ph¬ng thøc ho¹t ®éng ®Ó c¸c c¬ quan nµy thùc sù lµ tæ chøc xóc tiÕn th¬ng m¹i, hç trî híng dÉn ngêi s¶n xuÊt kinh doanh xuÊt khÈu ph¸t triÓn kinh doanh theo s¸t nhu cÇu cña thÞ trêng. §ång thêi Bé Th¬ng m¹i vµ Bé chuyªn ngµnh còng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó c¸c doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ xóc tiÕn më v¨n phßng ®¹i diÖn ë níc ngoµi, t¹o ®iÒu kiÖn cñng cè vµ ph¸t triÓn thÞ trêng, thùc hiÖn quan hÖ kinh tÕ, th¬ng m¹i víi b¹n hµng níc ngoµi. Tuy nhiªn, ®Ó ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu kh«ng chØ lµ viÖc riªng cña bé Th¬ng m¹i, mµ ®ßi hái cã sù phèi hîp chÆt chÏ cña c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph¬ng vµ c¸c doanh nghiÖp cïng tham gia. VÒ phÝa c¸c doanh nghiÖp còng cÇn chñ ®éng, tÝch cùc t×m kiÕm thÞ tr- êng, nguån hµng, vËn dông kinh nghiÖm ®· ®îc tæng kÕt qua nhiÒu n¨m trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶. Trong ®iÒu kiÖn kinh phÝ cã h¹n, còng nªn tæ chøc c¸c ®oµn c«ng t¸c ®i tiÕp thÞ, tæ chøc tham quan, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 102
  • kh¶o s¸t, tham gia héi th¶o, héi chî ®Ó häc tËp kinh nghiÖm tiªn tiÕn cña níc ngoµi, giíi thiÖu s¶n phÈm vµ t×m kiÕm b¹n hµng míi. §èi víi c¸c doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, ®Æc biÖt lµ TCT Rau qu¶ ViÖt Nam, nhiÖm vô cña phßng Th«ng tin kinh tÕ vµ thÞ trêng lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Tæ chøc nµy ph¶i thêng xuyªn thu thËp th«ng tin vÒ rau qu¶ qua nhiÒu kªnh th«ng tin kh¸c nhau, qua c¸c th«ng b¸o cña nhiÒu tæ chøc s¶n xuÊt - kinh doanh rau qu¶ thÕ giíi. Sau khi th«ng tin ®îc xö lý, sÏ cung cÊp cho l·nh ®¹o ®¬n vÞ, cho c¸c c¬ quan cã liªn quan sö dông vµo viÖc ®iÒu hµnh s¶n xuÊt - kinh doanh, ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch kÞp thêi. §Ó ®¶m b¶o an toµn trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu, ®ßi hái ë tÇm vÜ m« cÇn ph¸t triÓn quan hÖ hîp t¸c l©u dµi ë cÊp Trung ¬ng, cÊp tØnh gi÷a hai níc, thùc hiÖn ký kÕt c¸c HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i, ®¶m b¶o duy tr× quan hÖ th¬ng m¹i l©u dµi, t¹o sù æn ®Þnh cho s¶n xuÊt- kinh doanh xuÊt khÈu, tr¸nh t×nh tr¹ng bÞ ®éng nh thêi gian qua. §Ó cã thÞ trêng æn ®Þnh, cÇn t¨ng cêng hîp t¸c, liªn doanh vµ kªu gäi ®Çu t níc ngoµi. §©y lµ gi¶i ph¸p mµ hiÖn nay nhiÒu ®Þa ph¬ng cã tiÒm n¨ng vÒ xuÊt khÈu rau qu¶ ®· vµ ®ang lµm. HiÖn nay ®· cã trªn chôc ®¬n vÞ 100% vèn níc ngoµi, vµi liªn doanh §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 103
  • b¾t ®Çu ho¹t ®éng hoÆc x©y dùng vµ trªn chôc dù ¸n phÇn lín lµ 100% vèn níc ngoµi ®· ®îc cÊp giÊy phÐp, chñ yÕu ë phÝa Nam. Môc ®Ých thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn thÞ trêng lµ x©y dùng ®îc mét hÖ thèng thÞ trêng xuÊt khÈu æn ®Þnh, víi nh÷ng mÆt hµng rau qu¶ chñ yÕu cã kim ng¹ch xuÊt khÈu lín, cã søc c¹nh tranh trªn thÞ trêng, nh»m æn ®Þnh s¶n xuÊt, gãp phÇn thùc hiÖn chiÕn lîc híng m¹nh vÒ xuÊt khÈu cña ®Êt níc. ChÕ ®é chi hç trî xóc tiÕn th¬ng m¹i cÇn ph¶i ®- îc c¶i tiÕn, theo ®ã tËp trung cho c¸c HiÖp héi ®Ó tæ chøc ®oµn ®i t×m kiÕm thÞ trêng, th«ng tin vµ tæ chøc c¸c ®ît tËp huÊn chung cho tÊt c¶ c¸c thµnh viªn vµ hç trî cho c¸c doanh nghiÖp thµnh lËp v¨n phßng ®¹i diÖn ë c¸c thÞ trêng tiÒm n¨ng. Thùc tÕ qui ®Þnh vÒ chi hç trî xóc tiÕn th¬ng m¹i nh hiÖn nay ®Ó l¹i cho tõng doanh nghiÖp th× rÊt nhá, dµn tr¶i, hiÖu qu¶ kh«ng cao. Thay vµo ®ã, hç trî cña nhµ níc cho xóc tiÕn th¬ng m¹i cÇn tËp trung th«ng qua c¸c HiÖp héi ngµnh hµng ®Ó h×nh thµnh nh÷ng ch- ¬ng tr×nh xóc tiÕn th¬ng m¹i cã quy m«. C«ng t¸c xóc tiÕn th¬ng m¹i cÇn ®îc ®Èy m¹nh h¬n n÷a. Trong thêi gian tíi ®©y, Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n cïng víi c¸c hiÖp héi ngµnh n«ng nghiÖp cïng hîp t¸c x©y dùng nhµ trng bµy s¶n phÈm vµ giao dÞch, tríc tiªn ë nh÷ng thÞ trêng quan träng §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 104
  • nh Trung Quèc, Nga, Mü. ViÖc tham gia héi chî triÓn l·m còng nªn thùc hiÖn theo h×nh thøc hîp t¸c ®Ó cã thÓ hç trî lÉn nhau t¨ng thªm søc m¹nh vµ giíi thiÖu s¶n phÈm n«ng nghiÖp cña ViÖt Nam mét c¸ch phong phó, ®µng hoµng h¬n. Tuy nhiªn, cÇn lu ý tham dù mét c¸ch cã chän läc thay v× chiÕu lÖ, h×nh thøc. Riªng ®èi víi thÞ trêng Trung Quèc lµ thÞ trêng lín nhÊt tiªu thô rau qu¶ ViÖt Nam vµ tiÒm n¨ng cña thÞ trêng nµy vÉn cßn rÊt lín th× cÇn ph¶i ®Æc biÖt cã chiÕn lîc xóc tiÕn th¬ng m¹i ®Æc biÖt cã qui m« vµ bµi b¶n. VÒ phÝa Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT còng nªn ph©n bæ mét phÇn ng©n s¸ch nghiªn cøu khoa häc cho c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu thÞ trêng n«ng l©m s¶n. Tõ tríc ®Õn nay, chóng ta vÉn thiÕu v¾ng c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc vÒ lÜnh vùc nµy. §©y lµ thiÕu sãt mµ chóng ta cÇn nhanh chãng ®iÒu chØnh. 1.2. N©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña xuÊt khÈu rau qu¶ Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng c¶n trë hiÖu qu¶ c«ng t¸c xuÊt khÈu rau qu¶ nh÷ng n¨m qua lµ do chÊt lîng s¶n phÈm kh«ng cao, kh«ng æn ®Þnh, kh«ng ®ång ®Òu; khèi lîng cßn nhá lÎ; mÉu m· cha phï hîp víi thÞ hiÕu kh¸ch hµng; gi¸ cßn cao, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm kÐm. Do vËy ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm, cÇn ¸p dông c¸c biÖn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 105
  • ph¸p n©ng cao chÊt lîng, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, ®©y lµ yªu cÇu sèng cßn, lµ ®iÒu kiÖn cÇn cho sù ®øng v÷ng cña s¶n phÈm rau qu¶ níc ta trªn thÞ trêng thÕ giíi. C¸c gi¶i ph¸p cô thÓ lµ: - Qui ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau qu¶ hµng ho¸ tËp trung, chuyªn canh t¹o ®iÒu kiÖn ®Çu t ¸p dông tiÕn bé kü thuËt, thùc hiÖn th©m canh tæng hîp, t¹o ra vïng nguyªn liÖu g¾n víi c«ng nghÖ sau thu ho¹ch, g¾n víi hÖ thèng tiªu thô. §Ó ®¶m b¶o khèi lîng, chÊt lîng rau qu¶ xuÊt khÈu, thùc hiÖn tèt hîp ®ång ®· ký, cÇn qui ho¹ch c¸c vïng chuyªn canh rau qu¶ theo híng s¶n xuÊt hµng ho¸, víi kü thuËt tiÕn bé, ®îc thu ho¹ch, sö lý b¶o qu¶n chÕ biÕn theo tiªu chuÈn quèc tÕ, kh«ng ®¬n thuÇn chØ dùa vµo thu gom tõ c¸c vên cña hé gia ®×nh. Híng qui ho¹ch nh sau: - Qui ho¹ch c¸c vïng qu¶ tËp trung cung cÊp cho xuÊt khÈu : §Ó chñ ®éng nguån nguyªn liÖu ®¸p øng nhu cÇu xuÊt khÈu, cÇn ph¶i x©y dùng c¸c vïng chuyªn canh cung cÊp qu¶ cho xuÊt khÈu - §èi víi vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long kh«ng më réng diÖn tÝch, chñ yÕu tËp trung th©m canh vµ c¶i t¹o vên t¹p theo híng trång nh÷ng lo¹i c©y ¨n qu¶ phôc vô xuÊt khÈu nh chuèi, xoµi, nh·n. - Vïng §«ng Nam Bé, thu hÑp diÖn tÝch chuèi (chuèi sø) do kh«ng cã thÞ trêng xuÊt khÈu chuèi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 106
  • sÊy kh«, më réng diÖn tÝch c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ cã nhu cÇu xuÊt khÈu nh ch«m ch«m, m¨ng côt, sÇu riªng. - §Çu t cho c«ng t¸c nghiªn cøu, lai t¹o gièng, t¹o ra nh÷ng gièng qu¶ cho n¨ng suÊt cao, chÊt lîng ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña thÞ trêng xuÊt khÈu. Ngµy nay, ngµnh rau qu¶ níc ta còng tiÕp thu ®îc nh÷ng tiÕn bé kü thuËt cña thÕ giíi vÒ chän gièng nh chiÕt, ghÐp, nu«i cÊy m«... nhng viÖc cung cÊp gièng míi tíi tay ngêi trång cßn qu¸ Ýt. PhÇn lín gièng do d©n tù lµm nªn kh«ng ®îc thuÇn chñng, kh«ng s¹ch bÖnh... ¶nh hëng tíi chÊt lîng rau qu¶ s¶n xuÊt ra. §Ó n©ng cao chÊt lîng c©y gièng, thùc hiÖn réng r·i kü thuËt c©y gièng, Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n cÇn chó träng tæ chøc phong trµo b×nh tuyÓn c¸c gièng tèt trong c¸c vên qu¶ tËp trung ®Ó chän ra c¸c c©y gièng lÊy m¾t ghÐp s¶n xuÊt c©y gièng vµ x©y dùng mét hÖ thèng s¶n xuÊt c©y gièng cung cÊp cho ngêi s¶n xuÊt. Nhµ níc thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý c¸c gièng c©y nµy, cÊp giÊy chøng nhËn cho c¸c c¬ së ®îc phÐp cung cÊp m¾t gièng cho hÖ thèng tæ chøc s¶n xuÊt c©y gièng. C¸c c¬ së s¶n xuÊt gièng nh©n nhanh vµ s¶n xuÊt c¸c gièng trong níc ®· qua tuyÓn chän vµ c¸c gièng míi cña níc ngoµi nhËp néi ®· ®îc Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n cho phÐp ®a ra s¶n xuÊt, nh»m cung cÊp gièng c©y chÊt lîng tèt, s¹ch §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 107
  • s©u bÖnh. BiÖn ph¸p t¹o gièng mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chñ yÕu lµ: + C©y chuèi: Më réng qui m« s¶n xuÊt c©y gièng b»ng ph¬ng ph¸p cÊy m« ®Ó cung cÊp ®ñ c©y gièng cho yªu cÇu ph¸t triÓn chuèi xuÊt khÈu, tríc hÕt lµ cho vïng chuèi §BSH, ven s«ng TiÒn, s«ng HËu, §B S«ng Cöu Long. + C©y døa: ViÖn nghiªn cøu rau qu¶ ®· ¸p dông thµnh c«ng ph¬ng ph¸p nh©n gièng míi b»ng th©n c©y døa gièng Cayenne. Gièng døa nµy cho n¨ng suÊt cao, sÏ lµm gi¶m gi¸ nguyªn liÖu dÉn tíi gi¶m gi¸ thµnh, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm xuÊt khÈu trªn thÞ trêng thÕ giíi. - ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh nh»m n©ng cao chÊt lîng rau qu¶ xuÊt khÈu: C¸c hé n«ng d©n ë c¸c cïng trång rau qu¶ tËp trung, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt ®· tÝch luü ®îc nhiÒu kinh nghiÖm vÒ ch¨m sãc vên c©y, b¶o vÖ c©y trång chèng s©u bÖnh... Tuy nhiªn, nh÷ng kiÕn thøc th©m canh tæng hîp theo qui tr×nh kü thuËt tiªn tiÕn, ®«i khi cha ®îc c¸c hé tiÕp thu vµ ¸p dông, ¶nh hëng tíi chÊt lîng s¶n phÈm. Rau qu¶ níc ta cha ®¶m b¶o tiªu chuÈn s¶n phÈm "s¹ch", cßn t×nh tr¹ng tíi tiªu, bãn ph©n kh«ng ®óng qui ®Þnh, t¹o nªn nhiÒu ®éc tè tån ®äng trong rau qu¶. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 108
  • §Ó ®¶m b¶o chÊt lîng, cÇn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p th©m canh ®èi víi tõng lo¹i qu¶, thùc hiÖn ®óng mËt ®é trång, thùc hiÖn ®óng chÕ ®é bãn ph©n, ®Æc biÖt lµ ph©n h÷u c¬, thùc hiÖn ph¬ng ph¸p phßng trõ dÞch h¹i tæng hîp (IPM); thùc hiÖn c«ng nghÖ n«ng nghiÖp s¹ch; më réng diÖn tÝch tíi níc cho c©y ¨n qu¶. - §Çu t cho c«ng nghÖ sau thu ho¹ch: §Ó ®¸p øng yªu cÇu xuÊt khÈu, cÇn ®Çu t cho c«ng nghÖ sau thu ho¹ch (b¶o qu¶n vµ chÕ biÕn). Ngµnh chÕ biÕn rau qu¶ ®· h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn 30 n¨m. Tuy nhiªn, cho ®Õn nay hÇu hÕt c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn ®· ë trong t×nh tr¹ng l¹c hËu, kh«ng ®¸p øng ®- îc yªu cÇu b¶o qu¶n, chÕ biÕn phôc vô xuÊt khÈu. §Ó n©ng cao søc c¹nh tranh cña rau qu¶ trªn thÞ trêng thÕ giíi, cÇn triÓn khai viÖc ®Çu t më réng c¸c nhµ m¸y hiÖn cã vµ x©y dùng míi theo híng: + N©ng cÊp c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn hiÖn cã, më réng qui m« t¬ng xøng víi nhu cÇu chÕ biÕn. + X©y dùng mét sè nhµ m¸y chÕ biÕn ®Æt t¹i vïng nguyªn liÖu ®· ®îc qui ho¹ch. Tïy qui m« chÕ biÕn lín hay nhá mµ øng dông c«ng nghÖ chÕ biÕn tõ thñ c«ng tíi hiÖn ®¹i cho phï hîp, ®a d¹ng ho¸ c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn (b¶o qu¶n l¹nh vµ l¹nh ®«ng, ®ãng hép, sÊy kh«, muèi chua, muèi mÆn...). N¬i chÕ biÕn cã thÓ t¹i gia ®×nh n«ng hé, t¹i n¬i s¶n xuÊt, t¹i c¸c vïng chuyªn canh rau qu¶ hay t¹i c¸c xÝ nghiÖp chÕ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 109
  • biÕn rau qu¶. CÇn chó ý khi x©y dùng nhµ m¸y chÕ biÕn rau qu¶ ®Æt t¹i vïng nguyªn liÖu, nªn tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng chÕ biÕn c¸c s¶n phÈm kh¸c thêi vô ®Ó tËn dông c«ng suÊt m¸y. + Lµm tèt c«ng t¸c b¶o qu¶n rau qu¶: §èi víi rau qu¶, trong t¬ng lai nhu cÇu xuÊt khÈu t¬i chiÕm tØ träng lín. Do vËy viÖc ®Çu t cho c«ng nghÖ b¶o qu¶n t¬i lµ rÊt quan träng. Nh÷ng gi¶i ph¸p ®Æt ra ®èi víi vÊn ®Ò nµy lµ kÕt hîp xö lý b¶o qu¶n t¹i vïng nguyªn liÖu, t¹i c¬ së chÕ biÕn gÇn vïng nguyªn liÖu, t¹i c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn xuÊt khÈu, t¹i c¸c kho c¶ng bÕn b·i tuú thuéc vµo ®Æc tÝnh cña tõng lo¹i rau qu¶ ®Ó võa gi÷ ®îc chÊt lîng rau qu¶, võa gi¶m tØ lÖ h hao, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. CÇn ¸p dông réng r·i c¸c kinh nghiÖm cæ truyÒn vÒ b¶o qu¶n rau qu¶ kÕt hîp víi tõng bíc ¸p dông c¸c c«ng nghÖ tiªn tiÕn, hiÖn ®¹i (nh xö lý ho¸ häc, lý häc, sinh häc) vµo b¶o qu¶n rau qu¶ ®Ó ®¶m b¶o chÊt lîng s¶n phÈm trong khi thêi gian cung cÊp rau qu¶ cho thÞ trêng xuÊt khÈu ®ßi hái kÐo dµi. 1.3. Gi¶i ph¸p vÒ vèn vµ tµi chÝnh Yªu cÇu vÒ vèn ®Ó ph¸t triÓn kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ lµ rÊt lín. §Ó cã ®ñ vèn ®Çu t ®ång bé vµo c¸c kh©u quan träng, quyÕt ®Þnh hiÖu qu¶ kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, cÇn thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p vÒ tµi chÝnh nh sau: §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 110
  • - T¹o vèn vµ thu hót ®Çu t trong níc, trong ®ã huy ®éng vèn tù cã cña c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ, huy ®éng vèn nhµn rçi trong d©n ®Çu t vµ ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chÕ biÕn vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c. - Vay vèn tÝn dông cña Nhµ níc th«ng qua hÖ thèng ng©n hµng ph¸t triÓn n«ng th«n, ng©n hµng th- ¬ng m¹i. Ngoµi ra cßn vay cña c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c nh hîp t¸c x· tÝn dông, quÜ tÝn dông nh©n d©n... - Thu hót ®Çu t níc ngoµi vµ tham gia hîp t¸c quèc tÕ trong lÜnh vùc kinh doanh - §©y lµ gi¶i ph¸p quan träng th¸o gì vÒ tµi chÝnh v× ®Ó thóc ®Èy xuÊt khÈu ph¶i sö dông vèn ®Çu t vµo tõng c«ng ®o¹n cña qu¸ tr×nh kinh doanh xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, chñ yÕu dùa vµo néi lùc th× ta kh«ng thÓ ®¸p øng yªu cÇu ngay ®îc mµ ®ßi hái ph¶i tranh thñ vèn vµ c«ng nghÖ níc ngoµi th«ng qua ®Çu t vµ hîp t¸c quèc tÕ. Th«ng qua ®Çu t vµ hîp t¸c hai bªn cïng cã lîi ta sÏ tranh thñ ®îc mét phÇn thÞ trêng th«ng qua c¸c h×nh thøc bao tiªu, cho sö dông c¸c kªnh ph©n phèi, sö dông nh·n hiÖu cña c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi. MÆt kh¸c, còng cÇn t¨ng cêng sù ®Çu t hîp t¸c trong níc. Mét trong nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm ®îc ®óc rót tõ ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt nhËp khÈu cña Tæng c«ng ty rau qu¶ ViÖt Nam lµ lµm tèt c«ng t¸c hîp t¸c liªn §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 111
  • doanh. §Õn nay, Tæng c«ng ty ®· x©y dùng ®îc nhiÒu dù ¸n cô thÓ vÒ néi dung hîp t¸c ®Çu t liªn doanh liªn kÕt trong c¸c lÜnh vùc nghiªn cøu khoa häc trång trät, chÕ biÕn vµ xuÊt khÈu rau qu¶ §Ó t¹o ®iÒu kiÖn thu hót vèn ®Çu t cña níc ngoµi nh»m n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt, chÕ biÕn, më réng thÞ trêng xuÊt khÈu, ®ßi hái c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ níc, c¸c doanh nghiÖp cÇn t¨ng cêng ho¹t ®éng tham gia vµo c¸c tæ chøc quèc tÕ ®· h×nh thµnh. §ång thêi, chñ ®éng cïng c¸c níc xuÊt khÈu rau qu¶ nh níc ta ®Ó cã sù phèi hîp h×nh thµnh HiÖp héi c¸c níc xuÊt khÈu rau qu¶. Trong ®iÒu kiÖn kinh phÝ cho phÐp nªn tæ chøc c¸c ®oµn ®i tham quan, kh¶o s¸t, tham gia héi chî, héi th¶o vÒ khoa häc kü thuËt n«ng - c«ng nghiÖp, th¬ng m¹i ë níc ngoµi ®Ó häc tËp kinh nghiÖm vµ t×m b¹n hµng trong kinh doanh xuÊt nhËp khÈu, ®ång thêi cã c¬ héi kªu gäi ®Çu t níc ngoµi. 1.4. Chó träng ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé Ph¸t triÓn nguån nh©n lùc ®¸p øng ®îc yªu cÇu ngµnh rau qu¶ nãi chung, trong ®ã cã ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt khÈu lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng cña chiÕn lîc thóc ®Èy xuÊt khÈu rau qu¶. Ngµnh rau qu¶ lµ mét chuyªn ngµnh kinh tÕ kü thuËt, nªn c¸n bé sau khi ra trêng, muèn lµm tèt c«ng viÖc trong ngµnh cÇn ph¶i ®µo t¹o thªm chuyªn ngµnh rau qu¶. Sö dông §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 112
  • c¸c ph¬ng ph¸p ®µo t¹o t¹i chç, ®µo t¹o qua thùc tÕ, qua c¸c cuéc héi th¶o trong vµ ngoµi níc, qua c¸c líp bæ tóc ng¾n h¹n vµ dµi h¹n ë níc ngoµi... Qua ®ã, c¸c c¸n bé qu¶n lý, c¸n bé nghiÖp vô n¾m ch¾c kiÕn thøc qu¶n lý kinh tÕ, qu¶n lý ngµnh, qu¶n lý ngo¹i th¬ng, luËt ph¸p vµ ngo¹i ng÷. Ngoµi ra, cÇn s¾p xÕp l¹i hÖ thèng c¸c trêng ®µo t¹o, c¸c trêng khuyÕn n«ng, c¸c trêng qu¶n lý vµ hÖ thèng trêng trung cÊp cÇn thiÕt, ®¸p øng yªu cÇu ®µo t¹o c¸n bé cã kh¶ n¨ng n¾m b¾t tri thøc míi, hiÖn ®¹i phôc vô cho chiÕn lîc ®Èy m¹nh xuÊt khÈu. 1.5. Gi¶i ph¸p vÒ c«ng nghÖ vµ th«ng tin Chóng ta cÇn ph¶i cñng cè vµ n©ng cao chÊt lîng c¸c viÖn/trung t©m nghiªn cøu vµ s¶n xuÊt gièng c©y ¨n qu¶, rau. LËp qui ho¹ch s¶n xuÊt gièng phï hîp víi tõng vïng sinh th¸i. Nhµ níc chØ nªn tËp trung vµo nghiªn cøu, chän, lai t¹o c¸c gièng gèc. Tuy nhiªn, còng cã sù hç trî huÊn luyÖn vÒ kü thuËt s¶n xuÊt gièng x¸c nhËn cho c¸c doanh nghiÖp hay c¬ së s¶n xuÊt gièng th¬ng m¹i ®Ó khuyÕn khÝch hä s¶n xuÊt ®ñ gièng tèt cung cÊp cho n«ng d©n. Thay ®æi trong quy tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc còng lµ rÊt cÇn thiÕt. Theo ®ã, c¸c ®Ò tµi cÇn xuÊt ph¸p tõ nhu cÇu thùc tiÔn theo yªu cÇu cña thÞ trêng thay v× quyÕt ®Þnh mét c¸ch chñ quan tõ trªn xuèng nh hiÖn nay. Nãi mét c¸ch kh¸c, c¸c ®Ò §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 113
  • tµi nghiªn cøu sÏ ®îc thùc tiÔn thÞ trêng ®Æt hµng vµ phôc vô cho nhu cÇu thiÕt thùc ®èi víi tõng mÆt hµng rau qu¶. Nhµ níc cÇn x©y dùng mét qui tr×nh ®Êu thÇu ®Ò tµi thay v× ph©n bæ mét c¸ch dµi tr¶i nh hiÖn nay. Ng©n s¸ch nghiªn cøu cña nhµ níc cÇn ®Çu t cã chän läc cho c¸c ®Ò tµi mang tÝnh cÊp thiÕt theo yªu cÇu cña t×nh h×nh thùc tiÔn thay v× cÊp ®Òu theo b×nh qu©n chñ nghÜa cho tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ nghiªn cøu. Ng©n s¸ch nghiªn cøu khoa häc cña nhµ n- íc kh«ng chØ cho c¸c ®¬n vÞ thuéc nhµ níc mµ cÇn cã sù më réng ra c¸c c¬ së nghiªn cøu th¬ng m¹i theo yªu cÇu ®Æt hµng cña nhµ níc dùa trªn c¬ së hiÖu qu¶ kinh tÕ. C«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc-c«ng nghÖ ®èi víi rau qu¶ cÇn tËp trung vµo hai lÜnh vùc chñ yÕu. Thø nhÊt lµ nghiªn cøu chän läc, lai t¹o, thuÇn ho¸ nh÷ng gièng míi, gièng tèt ®Ó cung cÊp ®ñ cho n«ng d©n t¹i c¸c vïng sinh th¸i kh¸c nhau. Chóng ta ph¶i lu«n t¹o ra nh÷ng gièng míi, gièng ®Æc s¶n, vµ h¬n n÷a t¹o ra nh÷ng gièng tr¸i vô, lÖch vô ®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng ®a d¹ng. Thø hai, nªn tËp trung vµo nghiªn cøu ®a ra c¸c c«ng nghÖ b¶o qu¶ rau qu¶ ®Ó n©ng cao thêi h¹n b¶o qu¶ rau qu¶. C«ng nghÖ gióp kÐo dµi thêi gian b¶o qu¶n rau qu¶ võa gióp kÐo dµi thêi vô cña c¸c lo¹i rau qu¶ võa gãp phÇn to lín ®Ó n©ng cao chÊt lîng rau qu¶, nhÊt lµ ®èi víi rau qu¶ phôc vô cho xuÊt khÈu. Chóng ta nªn tËp trung ph¸t triÓn nh÷ng gièng míi, gièng tèt phï hîp víi thÞ tr- §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 114
  • êng quèc tÕ. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ gièng còng nh c«ng nghÖ b¶o qu¶n cÇn ph¶i ®îc phæ biÕn øng dông réng r·i, ®Æc biÖt th«ng qua hÖ thèng khuyÕn n«ng c¬ së ®Ó c¸c hé n«ng d©n nhanh chãng ¸p dông nh÷ng tiÕn bé kü thuËt. ViÖc th«ng tin thÞ trêng vµ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn rau qu¶ cßn rÊt h¹n chÕ, nhÊt lµ tin thÞ trêng rau qu¶ thÕ giíi. Do ®ã doanh nghiÖp vµ n«ng d©n thiÕu th«ng tin ®Çy ®ñ kÞp thêi cho s¶n xuÊt vµ kinh doanh. MÆc kh¸c, hiÖn nay chóng ta vÉn cha cã hÖ thèng gi¸m s¸t vµ thu thËp th«ng tin, nghiªn cøu thÞ trêng, xö lý th«ng tin nªn kh«ng cã th«ng tin ®Ó cung cÊp, cha kÓ ®Õn lý ra ph¶i cã bé phËn gåm c¸c chuyªn gia giái chuyªn tËp trung ph©n tÝch th«ng tin ®Ó dù ®o¸n t×nh h×nh thÞ trêng nh»m ®Ò ra ®Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch, chiÕn lîc chñ ®éng thay v× bÞ ®éng ®èi phã gi¶i quyÕt t×nh thÕ nh hiÖn nay. Th«ng tin còng lµ mét kh©u quan träng cÇn ®îc lu t©m cñng cè vµ ph¸t triÓn h¬n n÷a. Mét mÆt, chóng ta ph¶i t¨ng cêng cñng cè c«ng t¸c th«ng tin ®Ó cung cÊp ®Çy ®ñ, cËp nhÊt th«ng tin vÒ diÔn biÕn t×nh h×nh thÞ trêng gi¸ c¶ cho c¸c doanh nghiÖp, hé n«ng d©n ®Ó hä cã thÓ kÞp thêi ®èi phã víi nh÷ng thay ®æi nhanh chãng cña thÞ trêng. H¬n n÷a, vai trß quan träng h¬n ®èi víi nhµ níc lµ tËp trung vµo c«ng t¸c dù b¸o, ®¸nh gi¸ vµ nghiªn cøu thÞ trêng. §©y lµ viÖc ®ßi hái nhiÒu vèn ®Çu t vµ c«ng søc mµ b¶n th©n tõ doanh §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 115
  • nghiÖp kh«ng thÓ lµm næi. H¬n n÷a, do vËy nhµ níc vµ sau ®ã lµ c¸c hiÖp héi ngµnh hµng ph¶i thùc sù ®ãng vai trß quan träng. Nhµ níc cÇn thu thËp vµ phæ biÕn cho c¸c doanh nghiÖp th«ng tin vÒ c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu ®Æc biÖt lµ vÒ tiªu chuÈn chÊt lîng, thñ tôc kiÓm dÞch, yªu cÇu vÖ sinh an toµn thùc phÈm vµ xu híng nhu cÇu tiªu thô. Nh÷ng th«ng tin nµy lµ hÕt søc h÷u Ých ®èi víi doanh nghiÖp ®Ó chuÈn bÞ s½n sµng vµ kÞp thêi khai th¸c nhu cÇu cña c¸c thÞ trêng níc ngoµi. 2. Nh÷ng gi¶i ph¸p vÜ m« 2.1. ChÝnh s¸ch ®Êt ®ai §èi víi ngêi trång rau qu¶, ®Êt ®ai lµ yÕu tè hµng ®Çu cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, do hä trùc tiÕp víi c©y trång, lÊy ®Êt ®ai lµm t liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu, ho¹t ®éng cña hä phô thuéc vµo chÝnh s¸ch ®Êt ®ai. ChÝnh s¸ch ®Êt ®ai t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh s¶n xuÊt- xuÊt khÈu rau qu¶. HÖ thèng chÝnh s¸ch ®Êt ®ai ®· ban hµnh rÊt phong phó, ®èi víi lÜnh vùc kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, chÝnh s¸ch ®Êt ®ai ®· t¸c ®éng tÝch cùc, t¹o nªn vïng s¶n xuÊt rau qu¶ ®Æc s¶n nh»m chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, h×nh thµnh nªn nh÷ng trang tr¹i trång qu¶. Tuy nhiªn, chÝnh s¸ch ®Êt ®ai vÉn cÇn ®îc tiÕp tôc söa ®æi, bæ sung cho phï hîp víi c¬ chÕ thÞ trêng, sö dông cã hiÖu qu¶ ®Êt ®ai vµo mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ- x· héi, trong §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 116
  • ®ã cã lÜnh vùc kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶. Híng bæ sung, söa ®æi nh sau: - Thóc ®Èy nhanh viÖc hoµn thµnh cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt l©u dµi cho c¸c hé n«ng d©n. Theo tinh thÇn cña LuËt ®Êt ®ai, n«ng d©n ®îc quyÒn nhËn giÊy chøng nhËn sö dông ruéng ®Êt do Nhµ níc giao cho sö dông l©u dµi. Nh»m thóc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi vµ tÝch tô ruéng ®Êt theo híng s¶n xuÊt hµng ho¸ trªn qui m« lín, h×nh thµnh c¸c trang tr¹i trång c©y ¨n qu¶, h×nh thµnh c¸c vïng trång rau xuÊt khÈu. ChÝnh phñ, c¸c ngµnh, c¸c cÊp cã liªn quan b»ng nhiÒu biÖn ph¸p thóc ®Èy nhanh viÖc cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt cho n«ng d©n, ®Ó n«ng d©n cã ý thøc ®èi víi ruéng ®Êt ®îc nhËn, yªn t©m trong viÖc ®Çu t l©u dµi vµo s¶n xuÊt, thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi vµ tÝch tô ruéng ®Êt theo híng s¶n xuÊt hµng ho¸, h×nh thµnh nªn c¸c trang tr¹i s¶n xuÊt hµng ho¸ trªn qui m« lín, h¹n chÕ t×nh tr¹ng s¶n xuÊt nhá, manh món, tù cung tù cÊp. §îc quyÒn sö dông ®Êt lµ ®éng lùc kinh tÕ g¾n liÒn víi sö dông hiÖu qu¶ tµi nguyªn ®Êt cña Quèc gia. H¬n n÷a, nÕu kh«ng cã quyÒn sö dông ®Êt th× c¸c quyÒn kh¸c nh quyÒn cho thuª, chuyÓn nhîng, thÕ chÊp. . . còng kh«ng thùc hiÖn ®îc. Do cã nhiÒu khã kh¨n, viÖc gi¶i quyÕt cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt lµ viÖc lµm rÊt phøc §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 117
  • t¹p. NhiÒu biÖn ph¸p kh«ng thùc hiÖn ®îc do thiÕu kinh phÝ, c«ng viÖc nµy sÏ kÐo dµi hµng chôc n¨m. V× vËy ngoµi c¸ch lµm ®¬n gi¶n, th«ng tho¸ng, cÇn tranh thñ ý kiÕn cña c¸c hé n«ng d©n, cã c¸ch lµm ®¬n gi¶n ®Ó lµm nhanh ®îc viÖc nµy. §Ó ®¬n gi¶n thñ tôc hµnh chÝnh trong chuyÓn nhîng ®Êt ®ai, ChÝnh phñ cho phÐp c¸c hé, c¸c c¸ nh©n hoÆc c¸c tæ chøc ®îc tù chuyÓn nhîng quyÒn sö dông ®Êt, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸ nh©n, c¸c tæ chøc m¹nh vèn, cã kinh nghiÖm s¶n xuÊt rau qu¶ nhËn thªm ®Êt theo luËt ®Êt ®ai ®Ó canh t¸c theo m« h×nh trang tr¹i. §¶m b¶o s¶n xuÊt hµng ho¸ víi khèi lîng lín võa thuËn tiÖn cho viÖc øng dông tiÕn bé kü thuËt, võa t¹o nguån nguyªn liÖu æn ®Þnh cho xuÊt khÈu. - Cïng víi viÖc khÈn tr¬ng cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt, ChÝnh phñ cÇn sím thÓ chÕ ho¸ quyÒn cña ngêi nhËn sö dông ®Êt theo LuËt ®Êt ®ai. §ång thêi, cÇn lµm râ c¸c mèi quan hÖ gi÷a chñ sö dông ®Êt víi ngêi cã nhu cÇu ®Çu t, khai th¸c vµ sö dông ®Êt. CÇn qui ®Þnh cô thÓ h¬n tr¸ch nhiÖm cña ngêi nhËn ruéng vÒ c¶i t¹o, tu bæ vµ n©ng cao n¨ng suÊt ®Êt ®ai, sö dông ®Êt ®ai ®óng môc ®Ých. - §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt, Nhµ Níc sím h×nh thµnh qui ho¹ch tæng thÓ, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c ®Þa ph¬ng qui ho¹ch cô thÓ, trªn c¬ së x¸c ®Þnh c¬ cÊu, ®Þnh híng sö dông ®Êt cô thÓ cho tõng vïng, x·, §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 118
  • t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp, c¸c hé ®Çu t. Nhµ Níc cho phÐp chuyÓn ®æi ruéng ®Êt nh»m t¹o ra nh÷ng thöa ruéng réng thuËn tiÖn cho th©m canh vµ s¶n xuÊt hµng ho¸. - §èi víi ®Êt ë vïng trung du, miÒn Nói nªn t¨ng møc h¹n ®iÒn, t¨ng thêi gian cÊp ®Êt ®Ó khuyÕn khÝch ngêi kinh doanh ®Çu t vèn, h×nh thµnh c¸c trang tr¹i hoÆc t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó nh÷ng hé cã kh¶ n¨ng lµm chñ thÇu tËp hîp mét sè hé n«ng d©n ®Ó tæ chøc s¶n xuÊt theo m« h×nh trang tr¹i. ChÝnh phñ khuyÕn khÝch mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®Çu t khai hoang, më réng diÖn tÝch ë nh÷ng n¬i ®· ®îc qui ho¹ch, ®ång thêi ®¶m b¶o m«i trêng sinh th¸i ( theo tinh thÇn NQT¦ 4 kho¸ VIII ) 2.2. ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ §Þnh híng chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña §¶ng vµ Nhµ níc ta trong thêi gian tíi lµ “ra søc t¨ng c- êng quan hÖ víi c¸c níc l¸ng giÒng vµ c¸c níc trong tæ chøc ASEAN, kh«ng ngõng cñng cè quan hÖ víi c¸c níc b¹n truyÒn thèng, coi träng quan hÖ víi c¸c níc ph¸t triÓn vµ c¸c trung t©m kinh tÕ- chÝnh trÞ trªn thÕ giíi (NQ§H §¶ng toµn quèc lÇn thø VIII ). §èi víi rau qu¶ ViÖt Nam, nh»m khai th¸c cã hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng s½n cã, chÝnh s¸ch ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ theo híng ®a §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 119
  • ph¬ng ho¸ thÞ trêng xuÊt khÈu, ®a d¹ng ho¸ mÆt hµng xuÊt khÈu ta cã lîi thÕ nh»m æn ®Þnh thÞ trêng xuÊt khÈu, x¸c ®Þnh ®îc mÆt hµng xuÊt khÈu cã khèi lîng, kim ng¹ch chiÕm tû träng lín, æn ®Þnh. Qua nghiªn cøu cho thÊy chÝnh s¸ch ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ tõ nay tíi n¨m 2005 cÇn híng vµo nh÷ng thÞ trêng sau: - Chó ý thÞ trêng Trung Quèc lµ thÞ trêng vÒ mÆt ®Þa lý rÊt gÇn víi níc ta, søc mua lín. §Æc biÖt thÞ trêng c¸c tØnh phÝa nam Trung Quèc lµ thÞ trêng cã tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh, dung lîng thÞ trêng lín, cã chung biªn giíi víi níc ta, cã kh¶ n¨ng tiªu thô rau qu¶ lín. - Khai th«ng thÞ trêng SNG vµ thÞ trêng §«ng ¢u lµ thÞ trêng tríc ®©y cã quan hÖ bu«n b¸n rau qu¶ víi níc ta. C¸c c¬ quan qu¶n lý vÜ m« cã tr¸ch nhiÖm chÝnh trong viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô nµy. §èi víi thÞ trêng SNG vµ §«ng ¢u, chÝnh s¸ch cÇn râ rµng, t¸ch b¹ch gi÷a vÊn ®Ò xuÊt khÈu - tr¶ nî vµ kinh doanh xuÊt khÈu ®¶m b¶o lîi Ých cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu, më réng ph¬ng thøc hµng ®æi hµng. VÒ quan hÖ th¬ng m¹i, ngoµi viÖc tr¶ nî, nªn thanh to¸n theo ph¬ng thøc quèc tÕ ®Ó gi¶m rñi ro. Trªn c¬ së cã quan hÖ g¾n bã, ®¶m b¶o ch÷ tÝn víi thÞ trêng nµy, sÏ tõng bíc th©m nhËp vµo thÞ trêng T©y ¢u vµ c¸c n- íc kh¸c. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 120
  • - Khu vùc c¸c níc B¾c vµ §«ng B¾c ¸, ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng vµ thÞ trêng Mü lµ thÞ trêng høa hÑn kh¶ n¨ng tiªu thô rau qu¶ t¬ng ®èi lín cña níc ta. ThÞ trêng nµy cÇn lµm tèt c«ng t¸c nghiªn cøu tiÕp thÞ vµ dù b¸o ph¸t triÓn ®Ó cã chiÕn lîc kinh doanh thÝch hîp. 2.3. ChÝnh s¸ch ®Çu t §Ó t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, Nhµ níc cÇn ®Æc biÖt quan t©m ®Õn viÖc ®Çu t ®ång bé tíi qu¸ tr×nh kinh doanh rau qu¶ xuÊt khÈu. Cô thÓ, ®Çu t cho nh÷ng lÜnh vùc sau: - §Çu t cho c«ng t¸c nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn thÞ trêng ë c¶ tÇm vÜ m« vµ vi m« nh»m x©y dùng ®îc chiÕn lîc thÞ trêng l©u dµi, æn ®Þnh trong ®ã x¸c ®Þnh ®îc nh÷ng thÞ trêng träng ®iÓm vµ mÆt hµng cô thÓ. - §Çu t cho c¸c vïng s¶n xuÊt rau qu¶ chuyªn canh xuÊt khÈu, trong ®ã chó ý ®Çu t kh©u nghiªn cøu c¶i t¹o gièng, øng dông c¸c kü thuËt canh t¸c tiÕn bé nh»m t¹o ra s¶n phÈm ®¹t tiªu chuÈn xuÊt khÈu. - §Çu t cho kh©u b¶o qu¶n, chÕ biÕn nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña rau qu¶ ViÖt Nam trªn thÞ trêng quèc tÕ. - §Çu t thªm vèn cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu rau qu¶ ®Ó ®ñ ®iÒu kiÖn më réng vµ ph¸t triÓn kinh doanh. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 121
  • Ngoµi ra, Nhµ níc cÇn ®Æc biÖt quan t©m ®Çu t ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng ë vïng chuyªn canh s¶n xuÊt rau qu¶ bao gåm hÖ thèng ®êng s¸, ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn, hÖ thèng tíi tiªu phôc vô cho s¶n xuÊt - lu th«ng rau qu¶ ®îc thuËn tiÖn; ®Çu t ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng dÞch vô phôc vô cho qu¸ tr×nh kinh doanh rau qu¶ xuÊt khÈu ®îc th«ng suèt. 2.4. ChÝnh s¸ch vèn, tÝn dông §Ó ®¹t môc tiªu xuÊt khÈu rau qu¶, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vèn cho ho¹t ®éng kinh doanh lµ mét trong nh÷ng khã kh¨n cña ngêi kinh doanh xuÊt khÈu, ®ßi hái cã sù hç trî cña Nhµ níc th«ng qua chÝnh s¸ch cho vay vèn. ChÝnh s¸ch cho vay vèn hç trî ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ cÇn gi¶i quyÕt theo híng sau : - §èi víi ngêi s¶n xuÊt, c¨n cø vµo ®Æc tÝnh, thêi vô cña tõng lo¹i rau qu¶, Nhµ níc t¨ng nguån vèn tÝn dông ®èi víi c¸c hé n«ng d©n. Thêi h¹n cho vay vèn bao gåm c¶ vèn ng¾n h¹n, trung h¹n vµ dµi h¹n, trong ®ã : + Vèn vay ng¾n h¹n cho ngêi d©n vay trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh theo tõng thêi vô ng¾n h¹n (kinh doanh rau vô §«ng). + Vèn vay trung vµ dµi h¹n ®Ó ®Çu t chiÒu s©u, mua s¾m trang thiÕt bÞ vµ trång c©y ¨n qu¶ l©u n¨m. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 122
  • §èi víi c©y xuÊt khÈu ph¶i sau nhiÒu n¨m míi ®îc thu ho¹ch (v¶i, nh·n, xoµi...). Nhµ níc cho c¸c hé trång c©y ¨n qu¶ xuÊt khÈu l©u n¨m vay dµi h¹n trong thêi gian 4-5 n¨m, sau khi thu ho¹ch n«ng d©n sÏ tr¶ dÇn trong 5 n¨m tiÕp theo. Møc cho vay kho¶ng 35-40% suÊt ®Çu t. §Ó khuyÕn khÝch c¸c hé n«ng d©n chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång híng vÒ xuÊt khÈu, khai hoang c¸c vïng ®Êt trång, ®åi nói träc, Nhµ níc cho c¸c hé s¶n xuÊt vay víi l·i suÊt u ®·i. Vèn vay trung vµ dµi h¹n cÇn ®îc më réng viÖc cung cÊp tÝn dông bëi c¸c hÖ thèng tÝn dông chÝnh thøc víi ®iÒu kiÖn thuËn lîi. HÖ thèng tÝn dông ®Æc biÖt víi ®iÒu kiÖn thuËn tiÖn h¬n nh ng©n hµng ViÖt Nam cho ngêi nghÌo vay lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó bï ®¾p nh÷ng thiÕu hôt cña hÖ thèng tÝn dông hiÖn nay. ChÝnh phñ cÇn ®Èy m¹nh h¬n hÖ thèng tÝn dông nµy, ®Æc biÖt híng tíi ngêi nghÌo n«ng th«n tham gia trång rau qu¶ phôc vô xuÊt khÈu. - §èi víi c¸c dù ¸n trång qu¶ tËp trung phôc vô xuÊt khÈu, ¸p dông ph¬ng thøc liªn doanh, liªn kÕt víi níc ngoµi hoÆc ng©n hµng b¶o l·nh cho ngêi s¶n xuÊt vay vèn tr¶ chËm, l·i xuÊt thÊp, thêi gian dµi. - §èi víi c¸c doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, ®Ò nghÞ Nhµ níc vµ ng©n hµng cho vay vèn khi cÇn thùc hiÖn c¸c hîp ®ång lín, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp vay vèn, thu mua rau qu¶ víi sè §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 123
  • lîng lín vµo lóc chÝnh vô ®Ó chÕ biÕn-xuÊt khÈu. §Ó khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp chÕ biÕn, xuÊt khÈu rau qu¶, ®Ò nghÞ Nhµ níc cho c¸c doanh nghiÖp vay víi l·i suÊt thÊp h¬n møc qui ®Þnh chung. 2.5. ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ Kinh doanh rau qu¶ xuÊt khÈu còng nh kinh doanh hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu kh¸c lµ lÜnh vùc dÔ bÞ chi phèi bëi tÝnh tù ph¸t cña thÞ trêng vµ bëi chÝnh nh÷ng ®Æc ®iÓm cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. S¶n xuÊt rau qu¶ lµ nghÒ chÞu rñi ro cao do thêi tiÕt thÊt thêng, s©u bÖnh ph¸ h¹i g©y thiÖt h¹i cho ngêi s¶n xuÊt. ThÞ trêng xuÊt khÈu rau qu¶ cßn bÊp bªnh thiÕu æn ®Þnh, thÞ trêng lu«n cã tÝnh tù ph¸t, trong khi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp kh«ng cho phÐp ®iÒu chØnh c©n b»ng cung-cÇu ngay sau khi gÆp rñi ro mµ ®ßi hái ph¶i cã thêi gian, cã ®iÒu kiÖn vËt chÊt ®Ó kh¾c phôc hËu qu¶. ChÝnh phñ cÇn cã chÝnh s¸ch b¶o hiÓm s¶n xuÊt kinh doanh xuÊt khÈu. ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm sÏ trî gióp ngêi kinh doanh khi gÆp rñi ro kh¸ch quan. Theo kiÕn nghÞ cña Tæng c«ng ty rau qu¶ ViÖt Nam cÇn lËp quÜ b¶o hiÓm kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, dùa trªn nguån thu lµ mua b¶o hiÓm, trÝch 1-2% tæng gi¸ trÞ §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 124
  • thuÕ n«ng nghiÖp ®Ó ®a vµo quÜ b¶o hiÓm s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, theo chóng t«i lµ phï hîp. 2.6. ChÝnh s¸ch hç trî, khuyÕn khÝch xuÊt khÈu rau qu¶ Trong thêi gian tíi, ®Ó thóc ®Èy m¹nh lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, mét mÆt cÇn xo¸ bá c¸c c¶n trë, nhÊt lµ c¶n trë thuéc vÒ c¬ chÕ, thÓ chÕ, thñ tôc t¸c ®éng m¹nh ®Õn ho¹t ®éng xuÊt khÈu, mÆt kh¸c cÇn cã chÝnh s¸ch hç trî khuyÕn khÝch mäi thµnh phÇn kinh tÕ tham gia xuÊt khÈu rau qu¶. Trong n¨m 1998 Bé Th¬ng m¹i vµ c¸c bé h÷u quan ®· nghiªn cøu, tr×nh ChÝnh phñ ban hµnh c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch xuÊt khÈu, tiÕp tôc më réng quyÒn xuÊt nhËp khÈu cho c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ, gi¶i to¶ nh÷ng víng m¾c vÒ tµi chÝnh- tiÒn tÖ ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu, t¹o th«ng tho¸ng cho c¸c doanh nghiÖp ®Èy m¹nh xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, riªng ®èi víi lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch xuÊt khÈu cÇn lµm nh÷ng vÊn ®Ò sau: - Trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, rÊt cÇn sù tËp trung u tiªn, ®Çu t cho khoa häc c«ng nghÖ nh»m ph¸t triÓn ngµnh rau qu¶ t¬ng xøng víi tr×nh ®é cña c¸c níc xuÊt khÈu rau qu¶ thµnh ®¹t trªn thÕ giíi. §Ò nghÞ Nhµ níc miÔn thuÕ nhËp khÈu m¸y mãc, thiÕt bÞ, nguyªn vËt liÖu nh»m thùc hiÖn c¸c dù ¸n xuÊt khÈu vµ phôc vô cho c«ng nghÖ chÕ biÕn xuÊt khÈu. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 125
  • - §Ó khuyÕn khÝch mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®Çu t trång rau qu¶ xuÊt khÈu, ®Ò nghÞ Nhµ níc miÔn thuÕ n«ng nghiÖp cho vïng b¾t ®Çu trång rau qu¶ xuÊt khÈu trong 3 n¨m ®Çu, t¹o ®iÒu kiÖn cho n«ng d©n hëng trän lîi Ých sinh ra trªn m¶nh ®Êt ®îc giao vµ cã ®iÒu kiÖn t¸i ®Çu t trªn m¶nh ®Êt cña m×nh. §èi víi c¸c doanh nghiÖp lÇn ®Çu tiªn tham gia xuÊt khÈu rau qu¶, Nhµ Níc cã thÓ miÔn thuÕ lîi tøc trong 5 n¨m ®Çu, t¹o ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp t¸i ®Çu t më réng ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. -VÒ phÝa c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ níc, cÇn t¨ng cêng vai trß qu¶n lý Nhµ níc trong lÜnh vùc kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, thùc sù lµm tèt chøc n¨ng t¹o m«i trêng b×nh ®¼ng cho c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cïng tham gia kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶. §ång thêi nh»m khuyÕn khÝch ®éng viªn mäi thµnh phÇn kinh tÕ tham gia kinh doanh xuÊt khÈu, ®Ò nghÞ ChÝnh phñ ¸p dông c¬ chÕ khen thëng kÞp thêi trong lÜnh vùc kinh doanh nµy. Cô thÓ, khen thëng c¸c ®¬n vÞ cã thµnh tÝch trong ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ (gåm c¶ ngêi s¶n xuÊt, chÕ biÕn, xuÊt khÈu rau qu¶ ) nÕu cã thµnh tÝch xuÊt khÈu xuÊt s¾c, hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, ®¹t mét trong c¸c tiªu chuÈn qui ®Þnh t¹i QuyÕt §Þnh sè 1291/ 1998/Q§- BTM, ngµy 28-109-1998 do Bé trëng Bé Th¬ng m¹i ký vÒ viÖc “Ban hµnh quy chÕ qu¶n lý vµ sö dông quÜ thëng xuÊt khÈu §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 126
  • ®Ó thùc hiÖn viÖc khen thëng c¸c doanh nghiÖp cã thµnh tÝch trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu. - ChÝnh Phñ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó sím h×nh thµnh HiÖp héi Rau qu¶ ViÖt Nam, tæ chøc nµy lµ ®Çu mèi giao lu víi c¸c tæ chøc Quèc tÕ, thèng nhÊt ®iÒu hµnh kinh doanh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu rau qu¶. HiÖp héi ®îc thµnh lËp cßn nh»m môc ®Ých xóc tiÕn sù liªn kÕt gi÷a khu vùc Nhµ níc vµ t nh©n. N«i dung ho¹t ®éng cña HiÖp héi gåm: + T vÊn gióp ChÝnh phñ trong viÖc x¸c ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch cã liªn quan tíi s¶n xuÊt, thÞ trêng, vÊn ®Ò chÕ biÕn, xuÊt- nhËp khÈu, vËn chuyÓn vµ mét sè lÜnh vùc kh¸c cã liªn quan tíi sù ph¸t triÓn cña ngµnh rau qu¶. + Thu thËp, ph©n tÝch, thèng kª mét c¸ch cã hÖ thèng, phæ biÕn nh÷ng th«ng tin cã liªn quan tíi ngµnh rau qu¶. + Phæ biÕn c¸c tiÕn bé kü thuËt vÒ c©y ¨n qu¶. .. HiÖp héi cã thÓ gåm ®¹i diÖn cña c¸c Bé, côc, c«ng ty, trêng ®¹i häc vµ c¸c ®¬n vÞ t nh©n cã liªn quan tíi sù ph¸t triÓn cña ngµnh rau qu¶. - §Ó hç trî cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu trong viÖc x©m nhËp, t×m kiÕm thÞ trêng míi, ChÝnh phñ cÇn cã chÝnh s¸ch hç trî kinh phÝ cho c¸c doanh nghiÖp §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 127
  • trong viÖc chi phÝ tham gia héi trî, triÓn l·m Quèc tÕ, tiÕp thÞ t×m kiÕm thÞ trêng. .. - C¸c c¬ quan qu¶n lý vÜ m« cÇn ®Æt ra c¸c yªu cÇu nghiªm ngÆt mang tÝnh ph¸p lý ®èi víi c¸c nhµ xuÊt khÈu rau qu¶ nh tiªu chuÈn vÒ chÊt lîng, mÉu m· rau qu¶ xuÊt khÈu ph¶i t¬ng ®¬ng víi tiªu chuÈn quèc tÕ. Cô thÓ ChÝnh phñ ban hµnh hÖ tiªu chuÈn ®èi víi c¸c s¶n phÈm rau qu¶ xuÊt khÈu, ®ßi hái ngêi tham gia kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ ph¶i tho¶ m·n c¸c tiªu chuÈn ®ã míi ®îc tham gia xuÊt khÈu, nh»m ®¶m b¶o chÊt lîng rau qu¶ xuÊt khÈu, n©ng cao uy tÝn s¶n phÈm rau qu¶ ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi. §ång thêi, nghiªm kh¾c xö lý ®èi víi c¸c trêng hîp vi ph¹m qui ®Þnh vÒ tiªu chuÈn chÊt lîng, g©y mÊt uy tÝn cho ngµnh rau qu¶ nãi riªng, hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nãi chung. III. Mét sè kiÕn nghÞ ViÖc nghiªn cøu nh÷ng gi¶i ph¸p vµ ®Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch t¸c ®éng thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ nh»m khai th¸c thÕ m¹nh tiÒm n¨ng nµy cña ®Êt n- íc trong giai ®o¹n s¾p tíi lµ rÊt cÇn thiÕt, phï hîp víi ®Þnh híng cña §¶ng vµ Nhµ Níc. Trªn c¬ së ®¸nh gi¸ lîi thÕ cña ViÖt Nam trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, qua kh¶o s¸t thùc tiÔn, ®Ò tµi kh¼ng ®Þnh níc ta cã lîi thÕ vÒ xuÊt khÈu rau qu¶. §ång thêi §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 128
  • qua viÖc nghiªn cøu kinh nghiÖm cña mét sè níc thµnh c«ng trong lÜnh vùc xuÊt khÈu rau qu¶, nghiªn cøu t¸c ®éng cña hÖ thèng chÝnh s¸ch ®· ban hµnh ®èi víi lÜnh vùc kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, ®Ò tµi ®· rót ra bµi häc kinh nghiÖm ®èi víi ViÖt Nam vµ nghiªn cøu, ®Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m thóc ®Èy xuÊt khÈu mét sè s¶n phÈm rau qu¶ chñ yÕu cã lîi thÕ cña ViÖt Nam theo híng tËp trung ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ tõ nay ®Õn n¨m 2005. §Ó khai th¸c cã hiÖu qu¶ lîi thÕ nµy ®ßi hái kh«ng chØ ¸p dông ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p kinh tÕ - tæ chøc - kü thuËt vµo qu¸ tr×nh kinh doanh xuÊt khÈu mµ cÇn cã sù quan t©m tho¶ ®¸ng cña c¸c cÊp ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý vÜ m« th«ng qua viÖc ban hµnh vµ thùc thi c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p cã liªn quan tíi lÜnh vùc ho¹t ®éng nµy. §Ó c¸c gi¶i ph¸p ®Ò suÊt cã tÝnh kh¶ thi, t«i kiÕn nghÞ: 1- Nhµ Níc cÇn thùc sù coi träng s¶n phÈm rau qu¶, xem ®©y lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu chñ yÕu, cÇn ®îc ®Çu t ®Ó xuÊt khÈu, gãp phÇn chuyÓn dÞch nhanh nÒn kinh tÕ híng vµo xuÊt khÈu, t¨ng nhanh kim ng¹ch xuÊt khÈu, thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ. Sù quan t©m cña ChÝnh phñ lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc c¬ b¶n khuyÕn khÝch ngêi kinh doanh tËp trung ®Çu t nh©n tµi, vËt lùc, ph¸t triÓn ngµnh rau qu¶, trong ®ã cã ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ theo h- íng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 129
  • 2- Nhµ Níc nªn qui ho¹ch ®ång bé vïng s¶n xuÊt rau qu¶ hµng ho¸ thuËn tiÖn giao th«ng, chó ý tõ kh©u s¶n xuÊt nguyªn liÖu, x©y dùng c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn ®îc ®Çu t thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm trªn thÞ trêng thÕ giíi. 3- §Ó t¨ng cêng ho¹t ®éng Marketing vµ tæ chøc thÞ trêng xuÊt khÈu hç trî cho ngêi kinh doanh xuÊt khÈu, ChÝnh phñ cÇn x©y dùng mét trung t©m th«ng tin vÒ rau qu¶ ®Ó kÞp thêi phæ biÕn th«ng tin vÒ thÞ tr- êng xuÊt khÈu, c¸c th«ng tin vÒ tiªu chuÈn chÊt l- îng, gi¸ c¶, y tÕ, cho ngêi kinh doanh. 4- §Ó khuyÕn khÝch kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶, do tÝnh ®Æc thï cña hµng ho¸ nµy, ChÝnh phñ cÇn x©y dùng, ban hµnh chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh doanh xuÊt khÈu riªng ®èi víi mÆt hµng rau qu¶, t¹o ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt - kinh doanh trªn qui m« lín, ®¸p øng ®îc nhu cÇu vÒ mäi mÆt cña thÞ trêng. 5- §Ó ®¶m b¶o chÊt lîng rau qu¶ xuÊt khÈu, ChÝnh phñ cÇn ban hµnh tiªu chuÈn chÊt lîng ®èi víi tõng lo¹i rau qu¶ xuÊt khÈu, ®ång thêi cã biÖn ph¸p kiÓm tra, thanh tra ®èi víi c¸c ®¬n vÞ tham gia kinh doanh rau qu¶ xuÊt khÈu, nh»m ®¶m b¶o uy tÝn hµng ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi. ChÝnh phñ khuyÕn khÝch c¸c ®¬n vÞ kinh doanh hµng xuÊt khÈu ®¨ng ký ¸p dông tiªu chuÈn ISO 9000. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 130
  • 6- ChÝnh phñ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó sím thµnh lËp HiÖp héi rau qu¶ ViÖt Nam nh»m hç trî, thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt khÈu rau qu¶ ph¸t triÓn. 7- Kinh doanh xuÊt khÈu rau qu¶ lµ nghÒ chÞu rñi ro cao, ®Ò nghÞ Nhµ Níc thùc hiÖn b¶o hiÓm xuÊt khÈu trong trêng hîp rñi ro kh¸ch quan, t¹o ®iÒu kiÖn trî gióp cho ngêi kinh doanh kh¾c phôc hËu qu¶, nhanh chãng æn ®Þnh s¶n xuÊt- kinh doanh. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 131
  • KÕt luËn ThÞ trêng n«ng s¶n Mü nãi chung vµ thÞ trêng rau qu¶ nãi riªng lµ mét thÞ trêng khæng lå víi lîng cÇu hµng n¨m lín nhÊt thÕ giíi. §©y thùc sù lµ thÞ trêng ®Çy hÊp dÉn cho xuÊt khÈu rau qu¶ cña ViÖt Nam. Tuy vËy, do nh÷ng quy ®Þnh kh¾t khe vÒ ®iÒu kiÖn vÖ sinh thùc phÈm cña thÞ trêng nµy, doanh nghiÖp xuÊt khÈu rau qu¶ rau qu¶ ViÖt Nam cßn ph¶i nç lùc rÊt nhiÒu míi cã chç ®øng bÒn v÷ng vµ l©u dµi trªn thÞ trêng nµy. §èi víi níc ta, N«ng nghiÖp lµ mÆt trËn hµng ®Çu, cã lùc lîng lao ®éng dåi dµo, diÖn tÝch ®Êt ®ai réng lín vµ ®a d¹ng, s¶n phÈm rau qu¶ l¹i ®îc tiªu dïng lín nhÊt, cho nªn ®©y lµ ngµnh kinh tÕ quan träng gãp phÇn rÊt lín trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®Êt níc. Nhng, thùc tr¹ng cho thÊy, xuÊt khÈu rau qu¶ ViÖt Nam cßn tån t¹i nhiÒu vÊn ®Ò, ®ã lµ ph¸t triÓn cha t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng, khèi lîng xuÊt khÈu cßn rÊt nhá bÐ, c«ng nghÖ chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n cßn l¹c hËu, chÊt lîng thÊp, dÉn ®Õn hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh kh«ng cao, cha cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ trêng thÕ giíi nãi chung vµ Hoa Kú nãi riªng. Ngµy nay, trong tiÕn tr×nh c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc, ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau qu¶ vÉn lµ lÜnh vùc réng lín cã nhiÒu tiÒm n¨ng ®Ó gi¶i §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 132
  • quyÕt viÖc lµm vµ thu nhËp cho hµng triÖu ngêi trong n«ng th«n, ®Ó cung cÊp hµng xuÊt khÈu vµ ®Ó n©ng cao ®êi sèng d©n c… Tuy nhiªn nÕu chØ tr«ng chê vµo thÞ trêng trong níc, víi søc mua cßn h¹n chÕ, ngµnh rau qu¶ cña níc ta khã cã thÓ thùc hiÖn ®îc sø mÖnh quan träng ®ã. §Þnh híng xuÊt khÈu lµ híng ®i ®óng ®¾n ®Ó gi¶i quyÕt m©u thuÉn gi÷a kh¶ n¨ng s¶n xuÊt to lín víi søc mua cßn yÕu ë trong níc hiÖn nay. T¸c gi¶ khãa luËn ®· cè g¾ng gãp mét phÇn nhá vµo viÖc lµm râ nh÷ng c¬ së khoa häc cña chñ ch¬ng ®Èy m¹nh xuÊt khÈu rau qu¶, tõ ®ã ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p më réng xuÊt khÈu rau qu¶ cña níc ta vµo thÞ trêng Mü. NÕu lµm tèt c¸c gi¶i ph¸p ®ã, ngµnh rau qu¶ ViÖt Nam sÏ thùc sù lín m¹nh, víi gi¸ trÞ xuÊt khÈu cao vµ v¬n lªn thµnh ngµnh n«ng nghiÖp mòi nhän cña ®Êt níc. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38 133
  • Tµi liÖu tham kh¶o: TiÕng ViÖt: 1. Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT, ChiÕn lîc ph¸t triÓn n«ng nghiÖp – n«ng th«n trong c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ thêi kú 2001-2010, Hµ Néi, 4/2000. 2. Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT/Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), Ph©n tÝch s¬ bé: Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ngµnh n«ng nghiÖp ViÖt Nam trong bèi c¶nh ASEAN vµ AFTA, Hµ Néi, 10/2000. 3. Bé Th¬ng M¹i- ViÖn Nghiªn cøu, §Ò ¸n “ Hå s¬ mÆt hµng qu¶ thÕ giíi vµ ViÖt Nam”. 4. Côc xóc tiÕn th¬ng m¹i (VIETRADE), “§¸nh gi¸ s¬ bé tiÒm n¨ng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam”, Dù ¸n “Hç trî xóc tiÕn th¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn xuÊt khÈu” VIE/98/021, th¸ng 10/2001. 5. HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt- Mü 6. Kim Ngäc.2003. Kinh tÕ thÕ giíi N¨m 2002 Phôc Håi chËm ch¹p. T¹p chÝ Nh÷ng VÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi. ViÖn Kinh tÕ ThÕ giíi. Th¸ng 1.2003. 7. Ng©n hµng Ph¸t triÓn ch©u ¸ (ADB)/ Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), Dù ¸n khuyÕn khÝch a D¹ng Ho¸ C©y Trång vµ KhuyÕn KhÝch XuÊt KhÈu, B¸o c¸o sè 98/05 ADB-VIE, 1998. 8. Nhµ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp, ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu s¶n phÈm rau qu¶, Hµ Néi, 2000. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • 9. Nhµ xuÊt b¶n thèng kª, Niªn gi¸m thèng kª c¸c n¨m 2001, 2000, 2002 vµ 2003-Hµ Néi. 10.T¹p chÝ ThÞ trêng sè 228, sè 229 n¨m 2003. 11.Th«ng tin chuyªn ®Ò N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n (sè 4 n¨m 2003) 12.Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), ViÖn Nghiªn cøu chÝnh s¸ch l¬ng thùc quèc tÕ, ViÖt Nam - §¸nh gi¸ chi tiªu c«ng céng trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, Hµ Néi, 6/2000. 13.Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc, Bananas, th¸ng 12/2002. 14.Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc, Tropical Fruit, th¸ng 7/2003. 15. Tæ chøc L¬ng thùc vµ N«ng nghiÖp Liªn hîp quèc (FAO), Citrus Fruit, th¸ng 7/2003. 16.Tæng C«ng ty rau qu¶ ViÖt Nam- dù th¶o ®Ò ¸n ph¸t triÓn xuÊt khÈu rau vµ qu¶ ®Õn n¨m 2010 ( x©y dùng n¨m 1997) TiÕng Anh 17.Perez A, Plack S.2002. Fruit and Tree Nuts Outlook. California Stone Fruit Supplies Adequate, US. Tropical Fruit Supplies Mixed. 18.Tarrant F.2002. United States Agricultural Situation: Overview of Horicultural Imports 2002. Horicultural and Tropical Products Division. USDA. §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38
  • 19.T¹p chÝ Fresh fruit and vegetables news bulletin, n¨m 2001, n¨m 2002. 20.USDA.2002. The American Consumer and the Changing Structure of the Food System. 21.USDA.2002. USDA Agricultural Baseline Projections to 2009. US Departement of Agriculture Office of the Chief Economist. 22.Whitton C, Carter E. 2002. Outlook for US. Agricultural Trade. 23.Website : • http:// www. usda.gov. • http://www.dataweb.usitc.gov. • http://www.ustr.gov. • http://www.economist.com • http://www.commerce.gov §Æng ThÞ Lan Ph¬ng - Ph¸p 1 - K38