Dệt may XKVN 2
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Dệt may XKVN 2

on

  • 1,099 views

Dệt may XKVN 2

Dệt may XKVN 2

Statistics

Views

Total Views
1,099
Views on SlideShare
1,099
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
11
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Dệt may XKVN 2 Dệt may XKVN 2 Document Transcript

  • Lêi Më ®Çu Bíc sang thÕ kØ 21 xu thÕ quèc tÕ ho¸ ngµy cµng m¹nh mÏ, ph©n c«ng lao ®éng ngµy cµng s©u s¾c, hÇu hÕt c¸c quèc gia ®Òu më cöa nÒn kinh tÕ ®Ó tËn dông triÖt ®Ó hiÖu qu¶ lîi thÕ so s¸nh cña níc m×nh. ViÖt Nam ®ang trong giai ®o¹n ®Çu cña qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc th× ngµnh dÖt may lµ mét ngµnh ®ãng vai trß quan träng kh«ng thÓ thiÕu trong c«ng cu«c x©y dùng ®Êt níc ®i lªn chñ nghÜa x· héi. Bªn c¹nh vai trß cung cÊp hµng ho¸ cho thÞ trêng trong níc, ngµnh dÖt may hiÖn nay ®· v¬n ra c¸c thÞ trêng níc ngoµi, ngµy cµng gi÷ vÞ trÝ quan träng trong nÒn kinh tÕ ViÖt Nam. S¶n phÈm cña ngµnh hiÖn nay ngµy cµng ®a d¹ng phong phó, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao trªn thÞ trêng, thu ®îc mét nguån ngo¹i tÖ lín cho ®Êt níc. Víi tèc ®é t¨ng trëng vµ kh¶ n¨ng më réng xuÊt khÈu cña ngµnh, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· nhËn thÊy cÇn thóc ®Èy h¬n n÷a xuÊt khÈu dÖt may vµ c¸c mÆt hµng kh¸c v× ®ã lµ gi¶i ph¸p tèt nhÊt cho nÒn kinh tÕ cña níc ta. Nhµ níc ®· kÞp thêi cã nh÷ng quy ®Þnh nh»m t¹o thuËn lîi cho s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu, cô thÓ lµ chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ theo híng thÞ trêng më, chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ vµ ®Èy m¹nh c«ng -1-
  • nghiÖp ho¸-hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. ChÝnh nhê nh÷ng chÝnh s¸ch vµ nh÷ng quy ®Þnh míi ®ã ®· ®a l¹i cho ngµnh dÖt may nh÷ng ®éng lùc vµ ®Þnh híng ph¸t triÓn míi. Trong thêi gian qua, ngµnh dÖt may ViÖt Nam tuy cha h¼n lµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ nhng còng ®ñ ®Ó chøng tá lµ mét ngµnh kinh tÕ mòi nhän cña ®Êt níc. Tõ n¨m 1995 tíi nay, s¶n lîng xuÊt khÈu còng nh s¶n lîng s¶n xuÊt cña ngµnh kh«ng ngõng t¨ng, ®Æc biÖt ®Õn n¨m 2003 nµy ngµnh dÖt may ®· ®¹t thµnh tùu kh¸ ®¸ng kÓ, kim ng¹ch xuÊt khÈu trong 10 th¸ng ®Çu n¨m ®øng ®Çu trong c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu vît qua c¶ dÇu khÝ. Víi xu híng ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam trong m«i trêng kinh tÕ thÕ giíi nhiÒu biÕn ®éng th× ®©y chÝnh lµ mét sù kiÖn ®¸ng mõng cña ngµnh trong thêi gian qua. Tríc nh÷ng thµnh qu¶ to lín ®¸ng tù hµo ®ã, t¸c gi¶ ®· chän ®Ò tµi: "Thùc tr¹ng, ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam" víi môc ®Ých ph©n tÝch thùc tr¹ng cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam, xu híng cña thÞ trêng dÖt may thÕ giíi ®¸nh gi¸ nh÷ng thuËn l¬Þ khã kh¨n cña ngµnh dÖt may trong t×nh h×nh hiÖn nay tõ ®ã ®a ra c¸c biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó n©ng cao tÝnh c¹nh tranh cña mÆt hµng nµy. -2-
  • Kho¸ luËn tèt nghiÖp tËp trung nghiªn cøu thùc tr¹ng n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua, t×nh h×nh tiªu thô hµng dÖt may trªn thÞ trêng thÕ giíi. §ång thêi ph©n tÝch nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c chÝnh s¸ch quèc gia vµ m«i tr- êng quèc tÕ, ®Æt ngµnh dÖt may cña ViÖt Nam trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ kÕt hîp víi ®¸nh gi¸ n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña mét sè s¶n phÈm dÖt may phæ biÕn cña ViÖt Nam nh hµng dÖt kim, dÖt thoi, hµng may s½n, b«ng…Nh÷ng s¶n phÈm kh¸c cña ngµnh dÖt may nh hµng dÖt kü thuËt...sÏ kh«ng lµ ®èi tîng nghiªn cøu cña luËn v¨n nµy. Víi ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, so s¸nh, tæng hîp ph©n tÝch, kÕt hîp nh÷ng kÕt qu¶ thèng kª víi sù vËn dông lý luËn lµm s¸ng tá nh÷ng vÉn ®Ò nghiªn cøu. H¬n n÷a, kho¸ luËn tèt nghiÖp cßn vËn dông c¸c quan ®iÓm, ®êng lèi ph¸t triÓn chÝnh s¸ch kinh tÕ cña §¶ng vµ Nhµ níc ®Ó kh¸i qu¸t, hÖ thèng vµ kh¼ng ®Þnh c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu. Kho¸ luËn tèt nghiÖp gåm ba ch¬ng Ch¬ng I - "Kh¸i qu¸t vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam vµ thÞ trêng tiªu thô hµng dÖt may thÕ giíi" kh¸i qu¸t chung vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam, qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ngµnh, nh÷ng lîi thÕ mµ -3- View slide
  • ngµnh cã ®îc, vai trß vÞ trÝ ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n. Ph©n tÝch t×nh h×nh nhËp khÈu hµng dÖt may cña mét sè thÞ trêng nhËp khÈu chÝnh nh NhËt, Mü, EU. Ch¬ng III - "Ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt nam" sÏ ph©n tÝch cô thÓ vÒ thùc tr¹ng c¬ së s¶n xuÊt, m¸y mãc thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, s¶n lîng, mÆt hµng, h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt hµng dÖt may xuÊt khÈu. Ph©n tÝch thùc tr¹ng xuÊt khÈu cña ngµnh th«ng qua ph©n tÝch ®¸nh gi¸ kim ng¹ch xuÊt khÈu, chñng lo¹i mÆt hµng, vµ thÞ trêng xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam. Tõ ®ã ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña ngµnh, thÊy ®îc ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu, c¬ héi mµ ngµnh cã ®îc vµ nh÷ng th¸ch thøc mµ ngµnh ®ang vµ sÏ ph¶i ®¬ng ®Çu trong hiÖn t¹i vµ trong thêi gian tíi. Ch¬ng III - "C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam" qua viÖc ®¸nh gi¸ s¬ bé vÒ xu híng chuyÓn dÞch viÖc s¶n xuÊt hµng dÖt may trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi, nhu cÇu héi nhËp cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam, nh÷ng ®Þnh híng, môc tiªu ph¸t triÓn cña ngµnh trong t¬ng lai sÏ ®a ra nh÷ng gi¶i ph¸p cÇn thiÕt cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®Ó th¸o gì nh÷ng khã kh¨n tríc m¾t, t¹o m«i trêng thuËn lîi cho s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu hµng -4- View slide
  • dÖt may, khuyÕn khÝch vµ më réng thÞ trêng xuÊt khÈu, n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cho ngµnh dÖt may ®Ó ngµnh trë thµnh mét ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän trong giai ®o¹n ®Çu cña qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Cuèi cïng em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o trêng ®¹i häc Ngo¹i Th¬ng, nh÷ng ngêi ®· truyÒn ®¹t rÊt nhiÒu kiÕn thøc bæ Ých vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho em suèt qu¸ tr×nh häc tËp t¹i Trêng. §Æc biÖt xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn ThÇy gi¸o NguyÔn Quang HiÖp, ngêi ®· nhiÖt t×nh híng dÉn, ®éng viªn em hoµn thµnh kho¸ luËn tèt nghiÖp nµy. Ch¬ng I -5-
  • Kh¸i qu¸t vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam I. Vµi nÐt vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam 1.Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña ngµnh HiÖn nay ngµnh dÖt may trªn thÕ giíi ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tùu vît bËc ®ã chÝnh lµ thµnh qu¶ ®¸ng tù hµo cña qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tõ thêi xa xa cña ngµnh nµy trªn thÕ giíi. Mèc lÞch sö ®¸nh dÊu sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña ngµnh dÖt may lµ vµo thÕ kØ 18 khi m¸y dÖt ra ®êi ë níc Anh vµ tõ ®ã søc lao ®éng ®· ®îc thay b»ng m¸y mãc nªn n¨ng suÊt dÖt v¶i t¨ng cha tõng thÊy trong lÞch sö loµi ngêi. Vµ b¾t ®Çu tõ khi cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp diÔn ra th× c¸c thµnh tùu khoa häc kÜ thuËt ®îc chuyÓn giao vµ cã mÆt ë nhiÒu níc trªn thÕ giíi. Kinh tÕ ®êi sèng x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn th× nhu cÇu ¨n mÆc kh«ng chØ dõng l¹i ë chç chØ ®Ó phôc vô cho viÖc b¶o vÖ c¬ thÓ, søc khoÎ con ngêi mµ cßn ®Ó lµm ®Ñp thªm cho cuéc sèng. ë ViÖt Nam, mÆc dï lµ mét níc l¹c hËu, kÐm ph¸t triÓn nhng so víi ngµnh dÖt may trªn thÕ giíi th× còng cã rÊt nhiÒu ®iÓm næi bËt. Tríc ®©y, vµo thêi phong kiÕn khi m¸y mãc, khoa häc kÜ thuËt cha ph¸t triÓn ë níc ta th× ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®· h×nh -6-
  • thµnh tõ ¬m t¬, dÖt v¶i víi h×nh thøc ®¬n gi¶n th« s¬ nhng mang ®Çy kÜ thuËt tinh s¶o vµ cã gi¸ trÞ rÊt cao. Sau ®ã ¬m t¬ dÖt v¶i ®· trë thµnh mét nghÒ truyÒn thèng cña ViÖt Nam ®îc truyÒn tõ ®êi nµy qua ®êi kh¸c nhê vµo nh÷ng ®«i bµn tay khÐo lÐo cña ngêi phô n÷ ViÖt Nam. Dï nh÷ng c«ng viÖc ®ã rÊt gi¶n ®¬n nhng chÝnh nh÷ng nghÒ truyÒn thèng nµy ®· t¹o ra mét phong c¸ch rÊt riªng cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam ta mµ kh«ng mét níc nµo cã ®îc. Ngµnh dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam b¾t ®Çu ph¸t triÓn tõ nh÷ng n¨m 1958 ë miÒn B¾c vµ ®Õn n¨m 1970 ë miÒn Nam, nhng m·i tíi n¨m 1975 khi ®Êt níc thèng nhÊt, ngµnh dÖt may míi ®îc æn ®Þnh. Nhµ m¸y ®îc h×nh thµnh ë 3 miÒn: miÒn B¾c, miÒn Trung vµ miÒn Nam. C¸c nhµ m¸y nµy ®· thu hót vµ gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm cho hµng v¹n lao ®éng. Khi ®Êt níc võa tho¸t khái ¸ch thèng trÞ, ®ang cßn trong t×nh tr¹ng kinh tÕ tr× trÖ kÐm ph¸t triÓn th× c¸c nhµ m¸y cña ngµnh ®ãng mét vai trß rÊt to lín ®èi víi ®Êt níc. Lóc ®Çu, c¸c nhµ m¸y chØ s¶n xuÊt hµng ho¸ ®Ó phôc vô nhu cÇu trong níc. S¶n lîng s¶n xuÊt ra kh«ng nhiÒu v× lóc ®ã m¸y mãc, thiÕt bÞ cßn l¹c hËu, toµn lµ nh÷ng m¸y cò nhËp tõ c¸c níc x· héi chñ nghÜa, h¬n n÷a tr×nh ®é qu¶n lý còng cßn rÊt h¹n chÕ. Ngay c¶ -7-
  • hµng s¶n xuÊt ®Ó phôc vô cho nhu cÇu trong níc còng kh«ng ®¸p øng ®ñ yªu cÇu vÒ chÊt lîng, mÉu m· cßn nghÌo nµn Ýt ái. Thêi k× tõ n¨m 1975 ®Õn n¨m 1985 nÒn kinh tÕ níc ta ho¹t ®éng theo c¬ chÕ tËp trung bao cÊp, ®Çu vµo vµ ®Çu ra cña s¶n xuÊt ®îc cung øng theo chØ tiªu cña Nhµ níc, viÖc s¶n xuÊt vµ qu¶n lý theo ngµnh khÐp kÝn vµ híng vµo nhu cÇu tiªu dïng néi ®Þa lµ chÝnh cßn xuÊt khÈu trong giai ®o¹n nµy chØ thùc hiÖn trong khu«n khæ HiÖp ®Þnh vµ NghÞ ®Þnh th cña níc ta kÝ kÕt víi khu vùc §«ng ¢u - Liªn X« tríc ®©y. Do ®ã ngµnh dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu ®i níc ngoµi chñ yÕu lµ sang thÞ trêng Liªn X« vµ thÞ trêng §«ng ¢u. Tuy nhiªn, hµng xuÊt khÈu chñ yÕu lµ gia c«ng hµng b¶o hé lao ®éng cho hai thÞ trêng nµy víi nguyªn liÖu, thiÕt bÞ do hä cung cÊp. S¶n lîng dÖt may cho tíi n¨m 1980 ®¹t 50 triÖu s¶n phÈm c¸c lo¹i, 80% xuÊt sang Liªn X« cßn l¹i lµ §«ng ¢u vµ khu vùc II. §Õn cuèi n¨m 1990, khi hÖ thèng c¸c níc x· héi chñ nghÜa bÞ tan r·, níc ta r¬i vµo thÕ hoµn toµn c« lËp so víi nhiÒu níc lín m¹nh kh¸c, thÞ trêng xuÊt khÈu bÞ ¶nh hëng m¹nh mÏ. NÒn kinh tÕ níc ta trë nªn ®×nh trÖ, thÊt nghiÖp t¨ng, nhiÒu xÝ nghiÖp bÞ ®ãng cöa, ngµnh dÖt may còng kh«ng tho¸t khái t×nh tr¹ng nµy. -8-
  • Cïng thêi gian ®ã §¶ng vµ Nhµ níc ta b¾t ®Çu chÝnh s¸ch ®æi míi nÒn kinh tÕ, chuyÓn ®æi tõ kinh tÕ bao cÊp sang c¬ chÕ qu¶n lý tù h¹ch to¸n kinh doanh x· héi chñ nghÜa. Thêi k× nµy, ngµnh dÖt may gÆp nhiÒu khã kh¨n ph¶i ®èi mÆt víi viÖc: thiÕu vèn, thiÕu c«ng nghÖ, ®Æc biÖt thiÕu ®èi t¸c ®Çu mèi tiªu thô hµng ho¸. Trong nhiÒu n¨m qua ngµnh ®· ph¶i ®a ra nhiÒu chiÕn lîc, biÖn ph¸p ®Ó duy tr× s¶n xuÊt, ®¶m b¶o cung cÊp s¶n phÈm cho thÞ trêng néi ®Þa ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng ®ång thêi tù lo vèn ®æi míi thiÕt bÞ, t¨ng cêng thiÕt bÞ chuyªn dïng, ¸p dông khoa häc kÜ thuËt tiªn tiÕn, hoµn thiÖn dÇn hÖ thèng qu¶n lÝ tæ chøc… Giai ®o¹n 1990 - 1995 nhê cã chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam. MÆc dï ph¸t triÓn chËm h¬n so víi c¸c níc l¸ng giÒng Ch©u ¸, nhng ngµnh ®· tù ®øng dËy v¬n lªn, ph¸t triÓn mét c¸ch ®Çy Ên tîng. Bíc ®Çu n¨m 1993 kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 350 triÖu USD vµ ®Õn cuèi n¨m 1997 xuÊt khÈu ®¹t 1,35 tû USD. Kh«ng dõng l¹i ë con sè nµy, hµng dÖt may xuÊt khÈu ®· trë thµnh mét trong 10 mÆt hµng xuÊt khÈu mòi nhän cña ViÖt Nam n»m trong chiÕn lîc ph¸t triÓn CNH, H§H cña ®Êt níc trong thêi -9-
  • gian tíi. N¨m 2002, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 2,75 tû USD, trong 8 th¸ng ®Çu n¨m 2003 nµy kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t ®îc xÊp xØ 2,597 tû USD vµ dù kiÕn ®Õn cuèi n¨m 2003 kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sÏ ®¹t ®îc 3,5 tû USD. Víi tèc ®é t¨ng m¹nh cña c«ng nghiÖp dÖt may níc ta hiÖn nay, c¸c chuyªn gia cã thÓ kh¼ng ®Þnh ngµnh dÖt may cã thÓ ®¹t môc tiªu 4,5 - 5 tû USD xuÊt khÈu vµo n¨m 2005 vµ ®Õn n¨m 2010 lµ 8 tû USD. (Nguån: Thêi b¸o kinh tÕ ViÖt Nam sè 143 - ngµy 2 th¸ng 8 n¨m 2003). C¸c mÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu còng t¬ng ®èi phong phó, ®a d¹ng, mÉu m· dÇn dÇn ®îc c¶i tiÕn ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña ngêi tiªu dïng trong vµ ngoµi níc. Bíc ®Çu, ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®· cã tªn tuæi trªn mét sè thÞ trêng lín trªn thÕ giíi: EU, MÜ, NhËt…t¹o nguån thu ngo¹i tÖ ®¸ng kÓ cho ®Êt níc. §Æc biÖt ngµy 23 th¸ng 4 n¨m 2001 Thñ tíng ChÝnh Phñ ®· phª duyÖt chiÕn lîc ph¸t triÓn ngµnh dÖt may ®Õn n¨m 2010 theo Q§ sè 55/2001/Q§-TTg. Víi chiÕn lîc nµy ngµnh dÖt may cã nhiÒu c¬ héi míi ®Ó ph¸t triÓn ®ã lµ: ChÝnh phñ cã nhiÒu chÝnh s¸ch ®Çu t hç trî, khuyÕn khÝch ph¸t triÓn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nh ®îc hëng u ®·i vÒ tÝn dông ®Çu t, ®îc Ng©n hµng - 10 -
  • ®Çu t vµ ph¸t triÓn, c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i quèc doanh b¶o l·nh hoÆc cho vay tÝn dông xuÊt khÈu, cho vay ®Çu t më réng s¶n xuÊt kinh doanh víi l·i suÊt u ®·i, ®îc hëng thuÕ thu nhËp u ®·i 25%. HiÖn nay, ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam ®ang tõng bíc ®æi míi ®Ó héi nhËp vµo xu thÕ toµn cÇu ho¸ cña c¶ thÕ giíi. 2.Lîi thÕ ph¸t triÓn cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam Thùc tÕ cho thÊy trong vµi n¨m gÇn ®©y quÇn ¸o, s¶n phÈm cña ngµnh dÖt may do c¸c c¬ së trong níc s¶n xuÊt, chÊt lîng ngµy cµng ®îc n©ng cao, mÉu m· phong phó ®a d¹ng, tiªu thô víi khèi lîng lín trªn thÞ tr- êng. NhiÒu ngêi tiªu dïng ®· nhËn xÐt: trong khi chÊt lîng hµng ho¸ kh«ng kÐm hµng ngo¹i th× kiÓu d¸ng vµ mÉu m· l¹i phï hîp h¬n, gi¸ c¶ rÎ h¬n. Nh÷ng thµnh tùu mµ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ®· ®¹t ®îc trong thêi gian gÇn ®©y chñ yÕu lµ nhê vµo nhiÒu yÕu tè thuËn lîi s½n cã cña ViÖt Nam. Víi sè d©n trªn 80 triÖu ngêi, tû lÖ n÷ giíi l¹i rÊt lín, ®ã lµ ®éi ngò lao ®éng rÊt phï hîp cho ngµnh dÖt may, mét ngµnh ®ßi hái sù tØ mØ khÐo lÐo, cÇn mÉn. Ngêi d©n ViÖt Nam ®Æc biÖt lµ phô n÷ ViÖt Nam næi - 11 -
  • tiÕng lµ nh÷ng ngêi siªng n¨ng chuyªn cÇn, th«ng minh, nhanh nhÑn th¸o v¸t, lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam. ë ViÖt Nam gi¸ nh©n c«ng thÊp ë møc díi 2,5 USD/giê (thuéc lo¹i thÊp nhÊt trong khu vùc). Chi phÝ ®Çu t thÊp nhê cã s½n nhµ xëng cho thuª víi gi¸ rÎ cña c¸c tæ chøc Nhµ níc vµ tiÕp cËn ®îc nhiÒu chñng lo¹i thiÕt bÞ c¬ b¶n kh«ng ®¾t tiÒn míi còng nh ®· qua sö dông cña mét sè níc th× chi phÝ s¶n xuÊt dÖt may cña ViÖt Nam lµ thÊp 0,08 USD (cfsx/phót) (CFSX: chi phÝ s¶n xuÊt) thÊp h¬n møc b×nh qu©n lµ 0,13 USD b»ng chi phÝ s¶n xuÊt ë Banglades, thÊp h¬n so víi Trung Quèc (0,09 USD ). B¶ng gi¸ thµnh s¶n xuÊt tÝnh theo c¸c níc - 12 -
  • Chi phÝ s¶n xuÊt (USD) Níc (kh«ng gåm chi phÝ vËn Xu híng chuyÓn) Trung 0,09 æn ®Þnh Quèc Hång K«ng 0,19 æn ®Þnh Th¸i Lan 0,16 T¨ng §µi Loan 0,2 T¨ng m¹nh Indonesi 0,10 æn ®Þnh ViÖt Nam 0,08 æn ®Þnh Trung 0,13 B×nh Nguån: Ph©n tÝch chi phÝ s¶n xuÊt SECO, 2001 Ngµnh dÖt may lµ ngµnh kh«ng ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu vèn ®Çu t lín. §Ó cã thÓ x©y dùng chç lµm viÖc cho ngµnh dÖt may th× vèn bá ra kh«ng nhiÒu vµ thu håi vèn còng kh¸ nhanh. §èi víi ViÖt Nam mét quèc gia cßn nhiÒu khã kh¨n vÒ vèn ®Çu t th× ®©y lµ mét ngµnh rÊt thÝch hîp ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ. Còng chÝnh v× thÕ mµ c¸c c¬ së s¶n xuÊt dÖt may xuÊt khÈu ngµy cµng t¨ng vµ ph¸t triÓn m¹nh. Ngoµi ra, c¸c c«ng ty trong khu vùc ®ãng mét vai trß quan träng trong viÖc cung cÊp c¸c mèi liªn kÕt marketing thiÕt yÕu víi thÞ trêng tiªu thô vµ cung cÊp gÇn nh toµn bé nguyªn liÖu cÇn thiÕt. C¸c ®èi t¸c th¬ng m¹i khu vùc Ch©u ¸ vµ liªn minh Ch©u ¢u (EU) ®· - 13 -
  • ®em ®Õn cho ViÖt Nam nh÷ng c¬ héi rÊt lín trong viÖc tiÕp cËn thÞ trêng níc ngoµi, ®iÒu nµy ý nghÜa rÊt quan träng ®èi víi ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Tuy nhiªn, nãi vËy kh«ng ph¶i ngµnh dÖt may cña ViÖt Nam hoµn toµn chØ cã thuËn lîi trªn con ®êng ph¸t triÓn. Trong giai ®o¹n hiÖn nay nÒn kinh tÕ c¸c níc ®ang bÞ gi¶m sót, thÞ trêng bÞ co hÑp l¹i, ngµnh dÖt may bÞ chÞu nhiÒu ¶nh hëng lín cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. H¬n n÷a, ngµnh dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam hiÖn nay vÉn cßn nhiÒu yÕu kÐm nh vÊn ®Ò vÒ n¨ng lùc s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp cßn nhá bÐ c¶ vÒ quy m« lÉn c«ng suÊt, chÊt lîng s¶n phÈm s¶n xuÊt ra cha thËt sù ®em l¹i uy tÝn cho doanh nghiÖp, tr×nh ®é c«ng nghÖ cña ngµnh cßn l¹c hËu so víi c¸c níc trong khu vùc tõ 10 ®Õn 20 n¨m, nguyªn phô liÖu cho s¶n xuÊt cung cÊp kh«ng æn ®Þnh, cã rÊt nhiÒu nguyªn phô liÖu mµ trong níc kh«ng s¶n xuÊt ®îc nªn chñ yÕu dùa vµo nhËp khÈu, v× vËy gi¸ thµnh so víi c¸c níc trong khu vùc cßn cao h¬n rÊt nhiÒu. Víi nh÷ng yÕu kÐm cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam hiÖn nay ®· lµm gi¶m søc c¹nh tranh cña mÆt hµng nµy trªn thÞ trêng trong khu vùc vµ trªn thÞ trêng quèc tÕ do ®ã ngµnh ®ang nç lùc ®Çu t, ®a ra c¸c biÖn ph¸p nh»m - 14 -
  • t¨ng cêng søc c¹nh tranh vµ kh¼ng ®Þnh uy tÝn mÆt hµng dÖt may cña ViÖt Nam ë thÞ trêng trong vµ ngoµi níc. 3.VÞ trÝ vµ vai trß cña xuÊt khÈu dÖt may ®èi víi sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ quèc d©n. Ngµnh dÖt may ®· t¹o ra s¶n phÈm rÊt quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®èi víi cuéc sèng cña mçi ngêi. Trong 10 n¨m qua ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ®· trë thµnh mét ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän trong nÒn kinh tÕ quèc d©n, cã nh÷ng bíc tiÕn bé vît bËc trong lÜnh vùc xuÊt khÈu víi tèc ®é t¨ng trëng b×nh qu©n lµ 24,8%/n¨m, v- ît lªn ®øng ë vÞ trÝ thø nhÊt trong c¶ níc vÒ kim ng¹ch xuÊt khÈu, vît c¶ qua ngµnh dÇu khÝ. MÆt hµng dÖt may ®· trë thµnh mét trong 10 mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ, gãp phÇn thóc ®Èy nhanh tù do ho¸ th¬ng m¹i. MÆc dï hiÖn nay ngµnh dÖt may ViÖt Nam cßn nhiÒu ®iÓm yÕu kÐm, bÊt cËp nhng còng cã ý nghÜa to lín ®èi víi sù t¨ng trëng kinh tÕ ViÖt Nam trong thêi gian qua. XuÊt khÈu dÖt may t¨ng lªn t¹o ®µ cho c¸c doanh nghiÖp më réng s¶n xuÊt gãp phÇn gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm cho ®éi ngò lao ®éng d thõa ngµy cµng t¨ng m¹nh cña ViÖt Nam. H¬n 10 n¨m qua ngµnh ®· thu hót h¬n nöa - 15 -
  • triÖu lao ®éng trong c¶ níc. MÆt kh¸c nhê cã sù t¨ng trëng m¹nh cña xuÊt khÈu nªn ®· ®em l¹i nguån thu ngo¹i tÖ cho ®Êt níc, ®ång thêi gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. VÞ trÝ cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n ChØ sè §¬n vÞ 1995 1999 2000 2001 228,8 339,94 444,13 474,34 1.GDP Tû VN§ 92 2 9 0 34,31 2.CNN Tû VN§ 70,767 82,992 94,780 8 3.Ngµnh dÖt Tû VN§ 3,100 7,700 9,120 10,260 may 4.TØ lÖ 3/2 % 9,03 10,88 11,0 10,8 5.TØ lÖ 3/1 % 1,4 1,9 2,1 2,1 6. Tæng gi¸ TriÖu 5.449 11.540 14.308 15.810 trÞ XK USD TriÖu 7.XK dÖt may 850 1.747 1.892 1.962 USD 8.Tû lÖ 7/6 % 15,6 15,1 13,2 12,4 Nguån: Theo thèng kª cña HiÖp héi VITAS, n¨m 2001 NÕu nh ngµnh dÖt may vµo n¨m 1995 chØ chiÕm 3,1% - 16 -
  • trong toµn ngµnh c«ng nghiÖp nhÑ th× ®Õn n¨m 2001 ®· t¨ng lªn 10,26%, chiÕm 21% trong GDP, gãp phÇn lµm t¨ng GDP cña c¶ níc. XuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may ®ãng mét vai trß ®¸ng kÓ vµo sù t¨ng trëng cña kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng ho¸ níc ta trong thêi gian qua. N¨m 1995 xuÊt khÈu dÖt may chØ ®¹t 850 triÖu USD ®Õn n¨m 2001 con sè ®· t¨ng lªn lµ 1,962 tû USD vµ n¨m 2002 ®¹t kim ngach xuÊt khÈu lµ 2,752 tû USD, vît møc kÕ ho¹ch mµ ngµnh ®· ®Æt ra trong n¨m 2002. Qua ®©y ta thÊy xuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may cña ViÖt Nam trong thêi gian gÇn ®©y rÊt cã hiÖu qu¶. II. Kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh nhËp khÈu, tiªu thô hµng dÖt may trªn thÕ giíi 1.Dung lîng thÞ trêng thÕ giíi vÒ hµng dÖt may Trªn thÕ giíi hiÖn nay cã kho¶ng 194 quèc gia s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu hµng dÖt may. Nhu cÇu vÒ hµng dÖt - 17 -
  • may trªn thÕ giíi kh«ng ph¶i lµ nhá. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y sau cuéc khñng ho¶ng tiÒn tÖ ë khu vùc Ch©u ¸, tõ n¨m 2002 trë ®i, kinh tÕ thÕ giíi ®· håi phôc, nhu cÇu tiªu thô hµng dÖt may còng t¨ng lªn, nhÊt lµ t¹i c¸c níc Ch©u ¸. Bíc sang thÕ kØ míi nµy, ngµnh gia c«ng sîi Ch©u ¸ sÏ ph¸t triÓn trong m«i trêng cã nhiÒu thuËn lîi, ngµnh may mÆc còng ®ãng gãp mét vai trß hÕt søc quan träng trong nÒn kinh tÕ mçi níc trong khu vùc. T×nh h×nh nhËp khÈu hµng dÖt may trªn thÕ giíi     (§¬n vÞ: TriÖu USD) N¨m 1990 1995 1999 2000 2001 May 112074 170325 200648 214123 209645 DÖt 131564 148055 142954 149370 138590 Tæng céng 243638 318380 343602 363493 348235 Nguån: Theo thèng kª hµng n¨m cña ASEAN Textile Nhu cÇu nhËp khÈu hµng dÖt may trªn thÕ giíi ngµy cµng gia t¨ng m¹nh. N¨m 2000 kim ng¹ch nhËp khÈu hµng dÖt may cña thÕ giíi ®· t¨ng lªn 363,493 tû USD trong ®ã mÆt hµng may mÆc t¨ng lªn lµ 214,12 tû USD t¬ng ®- ¬ng 6,7% so víi n¨m 1999 vµ t¨ng lªn 91% so víi n¨m 1990. §èi víi mÆt hµng dÖt, kim ng¹ch nhËp khÈu lµ 149,370 tû USD t¨ng 4,5% so víi n¨m 1999; vµ t¨ng - 18 -
  • 13,5% so víi kim ng¹ch nhËp khÈu n¨m 1990. Qua b¶ng ta cã thÓ thÊy, lîng nhËp khÈu vÒ hµng may mÆc t¨ng lªn rÊt lín tõ n¨m 1990 ®Õn n¨m 2000, cßn lîng nhËp khÈu vÒ hµng dÖt th× t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn ®Õn n¨m 2001 th× lîng nhËp khÈu hµng dÖt may bÞ ch÷ng l¹i, tæng kim ng¹ch nhËp khÈu cña thÕ giíi chØ ®¹t 348,235 tû USD gi¶m ®i 4,2% so víi n¨m 2000. Hµng dÖt gi¶m 10,788 tû USD t¬ng ®¬ng 52,25%. Nguyªn nh©n lµ do nhu cÇu cña thÞ trêng thÕ giíi gi¶m m¹nh ®èi víi hµng dÖt, ®ång thêi do nÒn kinh tÕ thÕ giíi gÆp nhiÒu khã kh¨n ®Æc biÖt lµ 2 nÒn kinh tÕ lín nhÊt thÕ giíi lµ Mü vµ NhËt ®ang r¬i vµo t×nh h×nh khñng ho¶ng, nÒn kinh tÕ bÞ ®×nh trÖ. T¹i Mü vµ NhËt B¶n lîng hµng dÖt may nhËp khÈu tõ c¸c níc trªn thÕ giíi gi¶m ®¸ng kÓ. Trong ®ã t¹i thÞ trêng Mü lîng nhËp khÈu hµng may mÆc gi¶m 724 triÖu USD, cßn lîng hµng dÖt nhËp khÈu vµo thÞ trêng nµy còng gi¶m 484 triÖu USD. ThÞ trêng NhËt nhËp khÈu hµng dÖt gi¶m ®i 190 triÖu USD, hµng may mÆc gi¶m 516 triÖu USD. Ngoµi ra, thÞ trêng EU lµ mét trong nh÷ng thÞ trêng lín cña thÕ giíi vÒ tiªu thô hµng dÖt may th× lîng nhËp khÈu còng bÞ gi¶m xuèng ®¸ng kÓ, nhËp khÈu hµng may mÆc gi¶m 812 triÖu USD, hµng dÖt gi¶m 3086 triÖu USD. - 19 -
  • T×nh h×nh nhËp khÈu hµng dÖt may cña mét sè thÞ trêng lín trªn thÕ giíi (§¬n vÞ: Tû USD) ThÞ N¨m 1990 N¨m 1995 N¨m 1999 N¨m 2000 N¨m 2001 trêng DÖt May DÖt May DÖt May DÖt May DÖt May 50.3 56.8 57.2 74.1 51.0 82.2 48.7 80.0 45.6 79.2 EU 70 44 27 83 37 04 06 84 20 63 4.10 8.73 5.98 18.7 4054 16.4 4.93 19.7 4.74 19.1 NhËt 6 7 5 58 7 02 9 09 9 48 6.37 26.9 10.4 41.3 14.3 58.7 16.0 67.1 15.4 66.3 Mü 0 77 41 76 05 85 08 15 92 91 TQ, 10.1 6.91 16.8 12.6 12.6 14.7 13.7 16.0 12.1 16.0 HK 82 3 95 54 52 57 17 08 77 98 ¬ TQ, HK: Trung Quèc vµ Hång K«ng Nguån: Thèng kª hµng n¨m cña ASEAN Textile n¨m 2001 Nh×n chung nhu cÇu mÆt hµng dÖt may trªn thÕ giíi t¨ng nhanh (trõ trêng hîp n¨m 2001 lµ ngo¹i lÖ do ¶nh hëng cña nÒn kinh tÕ Mü, NhËt bÞ khñng ho¶ng). Trong ®ã ta còng thÊy râ, hµng n¨m thÞ trêng EU tiªu thô mét khèi lîng lín hµng dÖt may (c¶ mÆt hµng dÖt kim vµ hµng may mÆc). Do ®ã ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu hµng dÖt kim th× cÇn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu mÆt hµng nµy vµo thÞ trêng EU vµ thÞ trêng NhËt B¶n lµ tèt nhÊt. - 20 -
  • HiÖn nay, trªn thÕ giíi NhËt vµ Mü lµ 2 quèc gia tiªu thô hµng dÖt may nhiÒu nhÊt thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ hµng Trung Quèc. §Ó c¹nh tranh víi hµng Trung Quèc, Mü cã thÓ sÏ ®iÒu chØnh nguån hµng nhËp khÈu. T¹i Mü, gi¸ c¹nh tranh rÊt gay g¾t, nhu cÇu tiªu dïng ®ang dÇn thu hÑp l¹i nªn gi¸ c¶ ë thÞ trêng nµy ®ang gi¶m liªn tiÕp. §ång thêi Mü còng ®ang h¹n chÕ viÖc xuÊt khÈu hµng dÖt may tõ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®©y lµ ®iÒu bÊt lîi cho níc ta khi xuÊt khÈu vµo Mü. Cßn NhËt B¶n lµ níc kh«ng cã h¹n ng¹ch h¹n chÕ nhËp khÈu vÒ mÆt hµng dÖt may nªn thÞ phÇn hµng dÖt may cña Trung Quèc chiÕm h¬n 80% tæng nhËp khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng nµy. ViÖt Nam ®ang tËp trung ®Èy m¹nh xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Mü, NhËt vµ EU. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn thµnh c«ng ®iÒu nµy th× ViÖt Nam cßn ph¶i ®èi mÆt víi kh«ng Ýt khã kh¨n. 2.§Æc ®iÓm mét sè thÞ trêng nhËp khÈu chÝnh a.ThÞ trêng Mü ThÞ trêng Mü lµ mét thÞ trêng lín vµ n¨ng ®éng nhÊt thÕ giíi. Nhu cÇu tiªu dïng ë thÞ trêng nµy lµ rÊt lín. Víi d©n sè h¬n 280 triÖu ngêi, vµo n¨m 2001 ngêi d©n ë Mü tiªu thô tíi 272 tû USD cho quÇn ¸o, b×nh - 21 -
  • qu©n mét ngêi Mü mua kho¶ng 54 bé quÇn ¸o. §©y lµ thÞ trêng lín mµ nhiÒu n¨m qua Trung Quèc ®ang lµ nhµ xuÊt khÈu lín. MÆc dï hµng ViÖt Nam vÉn kÐm chÊt lîng so víi hµng Trung Quèc nhng hiÖn nay ë thÞ trêng Mü nh÷ng nhµ nhËp khÈu lín ®ang muèn t×m nhµ cung cÊp kh¸c thay thÕ nhµ cung cÊp Trung Quèc ®Æc biÖt sau n¨m 2005 khi mäi quy ®Þnh vÒ h¹n ng¹ch bÞ dì bá. §©y lµ mét thuËn lîi lín ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam. Bªn phÝa ®èi t¸c Mü rÊt chó träng ®Õn thêi gian giao hµng vµ chÊt lîng s¶n phÈm. Ngêi tiªu dïng Mü lµ nh÷ng ngêi ®· quen dïng hµng hiÖu cã tªn tuæi (mÆc dï s¶n phÈm ®ã ®· ®îc may mÆc hay gia c«ng t¹i ViÖt Nam). Nh÷ng hµng hiÖu næi tiÕng lµ nh÷ng s¶n phÈm dÔ dµng ®îc chÊp nhËn ë thÞ trêng nµy. Tiªu chuÈn nhËp khÈu cña thÞ trêng Hoa Kú ®Æt ra còng t¬ng ®èi kh¾t khe. C¸c c«ng ty dÖt may xuÊt khÈu cÇn ®¹t tiªu chuÈn ISO 9.000, ISO 14.000, SA 8000, WRPA…§©y lµ mét yªu cÇu hoµn toµn míi ®èi víi phÝa ViÖt Nam. HiÖn nay Tæng c«ng ty dÖt may ViÖt Nam cã 28 doanh nghiÖp thùc hiÖn theo hÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng ISO 9000, 2 doanh nghiÖp thùc hiÖn ISO 14.000, 4 doanh nghiÖp thùc hiÖn SA 8.000. Tríc m¾t, phÝa Mü yªu cÇu c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam lµm theo SA 8000, khi cha - 22 -
  • cã chøng chØ, nh»m ®¸p øng ®îc nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i trêng lµm viÖc cña ngêi lao ®éng. C¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam ®ang nç lùc n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm, c¶i t¹o ®iÒu kiÖn lao ®éng ®Ó ®¸p øng ®îc nh÷ng yªu cÇu cña thÞ trêng nµy. HiÖn nay, hµng may mÆc ViÖt Nam cßn ®ang ë møc thang ®iÓm thÊp trong ®¸nh gi¸ chÊt lîng cña ngêi tiªu dïng Mü - theo ®¸nh gi¸ cña hiÖp héi dÖt may vµ da giÇy Mü (AAFA). V× vËy, doanh nghiÖp ViÖt Nam muèn vµo thÞ trêng nµy cÇn ph¶i hÕt søc nç lùc. H¬n n÷a, doanh nghiÖp Mü còng nh×n vµo kh¶ n¨ng cung cÊp h¹n ng¹ch xuÊt khÈu, c¸c ch¬ng tr×nh u ®·i thuÕ quan, nguån cung cÊp nguyªn liÖu, chÊt lîng lao ®éng, sù æn ®Þnh cña ®ång tiÒn, n¨ng lùc xuÊt khÈu, møc ®é tu©n thñ c¸c thñ tôc h¶i quan Mü, m«i trêng lao ®éng…AAFA tá râ th¸i ®é: “C¸c b¹n cÇn ph¶i s¶n xuÊt c¸i chóng t«i cÇn, cÇn kiªn nhÉn víi thÞ trêng Mü vµ chóng t«i sÏ kiªn nhÉn víi b¹n”. AAFA dù b¸o, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i t¨ng n¨ng suÊt 50% míi cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh l©u dµi trªn thÞ trêng dï lµ hµng ®ã cã gi¸ c¶ thÊp. Ngoµi ra, khi th©m nhËp vµo thÞ trêng nµy th× c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn hiÓu r»ng ®©y lµ mét thÞ trêng cã hÖ thèng ph¸p luËt hoµn thiÖn nhng ®Çy phøc - 23 -
  • t¹p. Muèn th©m nhËp vµo thÞ trêng nµy cÇn n¾m ®îc ph¸p luËt chÝnh s¸ch th¬ng m¹i cña Mü, c¸c ¸n lÖ, c¸c cam kÕt cña ViÖt Nam trong HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ®Ó giµnh quyÒn chñ ®éng. HiÖn t¹i ë Mü cã 4 lo¹i luËt ph¸p b¶o hé mËu dÞch mµ c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam sÏ thêng gÆp ph¶i lµ: LuËt qu¶n lý nhËp khÈu b¶o vÖ kinh tÕ néi ®Þa b»ng c¸c biÖn ph¸p trõng ph¹t hoÆc h¹n chÕ nhËp khÈu; LuËt qu¶n lý xuÊt khÈu nh»m h¹n chÕ xuÊt khÈu nh÷ng mÆt hµng hay b¸n hµng cho nh÷ng níc mµ Mü muèn h¹n chÕ vµ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu nh÷ng mÆt hµng cã lîi cho Mü; LuËt qu¶n lý xuÊt khÈu v× c¸c lý do an ninh chÝnh trÞ hay an ninh kinh tÕ; LuËt vÒ tiªu dïng ho¸ th¬ng m¹i vµ cÊm ph©n biÖt ®èi xö. Sau sù kiÖn ngµy 1 th¸ng 9 n¨m 2001, Mü quan t©m nhiÒu ®Õn xuÊt xø hµng ho¸, còng nh th«ng tin liªn quan vÒ hµng ho¸ xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü ph¶i ®Çy ®ñ, nÕu kh«ng hµng tíi Mü sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n ¶nh hëng trùc tiÕp tíi tiÕn ®é giao hµng, nhiÒu khi vi ph¹m hîp ®ång ®· kÝ kÕt. Bªn phÝa ViÖt Nam cÇn thËn träng tr¸nh x¶y ra tranh chÊp th¬ng m¹i víi Mü, v× khi hîp ®ång ®· x¶y ra tranh chÊp th× rÊt khã kÐo ®èi t¸c Mü trë l¹i. b.ThÞ trêng EU - 24 -
  • EU lµ mét thÞ trêng nhËp khÈu hµng dÖt may lín cña ViÖt Nam sau NhËt B¶n. Tuy nhiªn, khi xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU th× mÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu cña ta gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. EU lµ mét thÞ trêng lín víi 378,5 triÖu d©n, tæng s¶n phÈm quèc néi (GDP) ®¹t trªn 8.400 tû euro, søc tiªu thô v¶i t¬ng ®èi cao 17kg/ ngêi, mçi n¨m EU nhËp khÈu b×nh qu©n 63 tû USD quÇn ¸o, trong ®ã cã kho¶ng 35% lµ nhËp khÈu tõ Ch©u ¸, do vËy thÞ trêng EU lµ thÞ trêng kh«ng thÓ bá qua cña c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam. HiÖn nay, ®ång EURO ®ang cã chiÒu híng t¨ng gi¸ so víi ®ång USD. Do ®ã ®©y lµ mét c¬ héi thuËn lîi ®èi víi ViÖt Nam khi xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU. V× tû gi¸ gi÷a ®ång Euro vµ VND ®ang t¨ng th× hµng ho¸ cña ViÖt Nam so víi hµng ho¸ cña c¸c níc EU lµ t¬ng ®èi rÎ h¬n do ®ã thóc ®Èy EU nhËp khÈu hµng ho¸ tõ níc ngoµi ®Æc biÖt lµ ViÖt Nam nhiÒu h¬n. Lêi khuyªn tõ ®¹i diÖn phßng Th¬ng M¹i - C«ng NghiÖp Ch©u ¢u (EURO CHAM) t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh vÒ kÕ ho¹ch xuÊt khÈu hµng ho¸ cña ViÖt Nam sang EU: c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam nªn tiÕn nhanh vµo EU vµ muèn xuÊt ®îc hµng vµo n¨m 2004 th× ph¶i b¾t ®Çu xóc tiÕn ngay tõ b©y giê. Lóng tóng cña nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn nay - 25 -
  • vÉn lµ th«ng tin: nªn xuÊt g×, xuÊt nh thÕ nµo? EU cã 15 quèc gia vµ mçi quèc gia lµ mét thÞ trêng cã thÞ hiÕu vµ nhu cÇu kh¸c nhau. Tuy nhiªn, theo EURO CHAM, hµng dÖt may Thæ NhÜ K× vµ Trung Quèc hiÖn nay ®ang trµn ngËp EU. Khi ®a ra hµng dÖt may vµo thÞ trêng EU cÇn chó ý ®iÒu kiÖn khÝ hËu, thÞ hiÕu tõng vïng ®Ó cã hµng ho¸ thÝch hîp: vÝ dô ngêi Italia thêng thÝch mµu s¾c sÆc sì nhng ngêi Ph¸p l¹i kh«ng nh thÕ. Hµng ViÖt Nam vµo thÞ trêng nµy kh«ng chØ ph¶i c¹nh tranh vÒ chÊt lîng mµ cßn ph¶i c¹nh tranh b»ng gi¸ c¶. V× vËy, hµng muèn b¸n ®îc, ph¶i cã nh÷ng u ®iÓm h¬n s¶n phÈm cïng lo¹i. EURO CHAM còng khuyÕn c¸o, do thÞ trêng EU ®a d¹ng nªn muèn xuÊt khÈu vµo níc nµo th× c¸ch tèt nhÊt cña doanh nghiÖp ViÖt Nam lµ lµm sao tiÕp cËn ®îc kªnh ph©n phèi, t×m ®îc ngêi ®¹i diÖn b¸n hµng tèt vµo tõng thÞ trêng cña EU. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy, ngoµi viÖc thêng xuyªn cËp nhËt m¹ng, theo EURO CHAM, c¸c doanh nghiÖp nªn tËn dông c¸c dÞch vô hç trî, t vÊn xuÊt khÈu nh EURO CHAM, CBL, Côc xóc tiÕn th¬ng m¹i, VietEuro. T¹i c¸c ®¬n vÞ nµy ®Òu cã nh÷ng ch¬ng tr×nh hç trî doanh nghiÖp ®i héi chî, gÆp gì ®èi t¸c giíi thiÖu ®Þa chØ giao dÞch. VietEuro cßn më c¸c dÞch vô giíi thiÖu b¸n hµng qua catalogue, qua m¹ng, cho thuª kho, thuª gian hµng tr- - 26 -
  • ng bµy víi møc phÝ 10 - 20 USD/m2 mçi th¸ng (thuª 2 m2 còng ®îc), nhËn t vÊn vµ ®¶m nhËn c¸c thñ tôc vÒ x¸c lËp quyÒn së h÷u th¬ng hiÖu trªn 15 níc thuéc EU, lµm c¸c dÞch vô kiÓm ho¸, giao hµng xuÊt khÈu…TËn dông nh÷ng dÞch vô nµy doanh nghiÖp sÏ tr¸nh ®îc t×nh tr¹ng do kh«ng am hiÓu quy ®Þnh cã thÓ ®Çu t thõa, kh«ng hiÖu qu¶ cho c¸c thñ tôc chøng nhËn chÊt lîng hoÆc kiÓm tra hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu. C¸c doanh nghiÖp còng cã thÓ mua dÞch vô chµo hµng gióp, thu thËp th«ng tin, t×m kiÕm ®èi t¸c tõ c¸c c«ng ty t vÊn víi møc phÝ hoa hång chØ tÝnh khi ®îc xuÊt hµng. T¹i thÞ trêng EU, c¸c c«ng ty cña Trung Quèc cã ngêi ®¹i diÖn rong xe ®i chµo kh¾p n¬i, hä cã thÓ cung cÊp hµng sau 7 ngµy, tr¶ lêi mäi th«ng tin ®Æt hµng qua ®iÖn tho¹i trong 8 giê, vµ nh vËy th«ng tin thÞ trêng tõ ®Çu mèi nµy còng ®îc cËp nhËt trë l¹i nhµ s¶n xuÊt nhanh chãng. Do ®ã, ®Ó vµo thÞ trêng EU thuËn lîi, ngoµi c¹nh tranh r¸o riÕt vÒ gi¸ thµnh, chi phÝ c¸c doanh nghiÖp cßn ph¶i t¨ng tèc h¬n n÷a trong lÜnh vùc tiÕp thÞ, ®Çu t nh©n sù ®ñ kh¶ n¨ng giao dÞch trùc tiÕp, t×m ®Çu mèi vµ ch©n hµng trùc tiÕp. EU vèn lµ thÞ trêng khã tÝnh, yªu cÇu chÊt lîng cao, s¶n phÈm ph¶i cã yÕu tè chó träng b¶o vÖ søc kháe. NhiÒu nhµ nhËp khÈu cña EU thêng ®ßi hái c¸c doanh - 27 -
  • nghiÖp khi xuÊt khÈu sang thÞ trêng nµy ph¶i su tËp ®ñ bé tiªu chuÈn chÊt lîng gåm c¸c chøng chØ chÊt l- îng s¶n phÈm: HACCP; CE; ISO 9.000; SA 8000; vµ quan träng nhÊt lµ hÖ thèng chøng chØ m«i trêng ISO 14.000. Trong thÞ trêng EU th× §øc lµ ®èi t¸c th¬ng m¹i lín nhÊt cña ViÖt Nam. Bu«n b¸n víi §øc trong nhiÒu n¨m qua cã xu híng t¨ng liªn tôc, tõ 300 triÖu USD n¨m 1985 lªn tíi 1 tØ USD n¨m 1999 vµ 1,3 tØ USD n¨m 2002. C¸c mÆt hµng xuÊt khÈu sang thÞ trêng nµy chñ yÕu lµ giµy da, hµng may mÆc. ThÞ trêng §øc còng nh thÞ trêng EU nãi chung muèn t¨ng xuÊt khÈu trong thÞ trêng nµy cÇn ph¶i thùc hiÖn tèt nh÷ng quy ®Þnh vµ ®¸p øng ®îc nh÷ng nhu cÇu, së thÝch “khã tÝnh” cña ngêi tiªu dïng. - 28 -
  • XuÊt KhÈu hµng dÖ may sang EU n¨ m t 2002 4 .0 2 % P p h¸ C cn­í c ¸ HµLa n kh¸ c Anh 9% Ita lia 6 % .0 T© B n N y a ha 14 % .5 C cn­í ckh¸ c ¸ 6 % .5 §ø c 9 % .2 12 % .5 Nguån: Tæng côc H¶i quan, Hµ Néi n¨m 2002 EU lµ thÞ trêng lín vµ truyÒn thèng cña hµng dÖt may ViÖt Nam. Kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy thêng chiÕm 45 - 50% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña c¸c doanh nghiÖp ë ViÖt Nam. Do ®ã chóng ta ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p ®Ó kh«ng bÞ gi¶m kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy trong nh÷ng n¨m tíi. c.ThÞ trêng NhËt B¶n NhËt B¶n lµ thÞ trêng truyÒn thèng cña ViÖt Nam ®èi - 29 -
  • víi mÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu. Vèn lµ mét thÞ trêng Ch©u ¸ nªn cã nhiÒu ®iÓm t¬ng ®ång víi thÞ trêng ViÖt Nam. ThÞ trêng NhËt B¶n søc tiªu dïng lín, ®ång thêi l¹i lµ thÞ trêng phi h¹n ng¹ch do ®ã trong t×nh h×nh níc ta cha gia nhËp WTO th× viÖc xuÊt khÈu vµo thÞ trêng NhËt B¶n ®èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam lµ rÊt cã ý nghÜa. Víi d©n sè h¬n 127 triÖu ngêi, GDP ®¹t xÊp xØ 4.417.060 triÖu USD t¬ng ®¬ng 512,2 ngh×n tû Yªn vµo n¨m 2000, NhËt B¶n lµ thÞ trêng tiªu thô hµng ho¸ lín thø 2 trªn thÕ giíi sau Mü, ®ång thêi còng lµ níc nhËp khÈu lín víi kim ng¹ch nhËp khÈu hµng n¨m lªn tíi 300 - 400 tû USD. ThÞ trêng NhËt B¶n cã yªu cÇu riªng vÒ chÊt lîng cña hµng ho¸ ®ã lµ Japan indutrial standard (JIS). Hµng ho¸ cã ®¸p øng ®îc tiªu chuÈn cña JIS ®Ò ra sÏ dÔ tiªu thô trªn thÞ trêng NhËt B¶n, bëi ngêi NhËt B¶n rÊt tin tëng hµng ho¸ cã ®ãng dÊu JIS, nÕu hµng ho¸ mµ kh«ng cã ®ãng dÊu nµy th× khã mµ tiªu thô ®îc ë NhËt B¶n. HiÖn nay, t¹i c¸c thµnh phè lín cña NhËt B¶n cã hai xu híng mua s¾m míi ®ã lµ: b¸n hµng qua bu ®iÖn theo catalogue hµng mÉu vµ hµng b¸n qua internet. Nh÷ng ph¬ng thøc nµy ®îc a chuéng do tiÕt kiÖm thêi gian cho nh÷ng c«ng chøc NhËt vèn lµ nh÷ng ngêi lu«n lu«n - 30 -
  • bËn rén. Tuy nhiªn viÖc b¸n hµng theo ph¬ng thøc nµy ph¶i thay ®æi mÉu m· liªn tôc bëi kh¸ch hµng ®a phÇn lµ phô n÷. Hµng dÖt may nªn s¶n xuÊt theo mÉu m·, mµu s¾c, thiÕt kÕ cña ngêi NhËt B¶n. NÕu lµm ®îc ®iÒu nµy th× ®©y lµ mét mÆt hµng cã thÕ m¹nh cña ViÖt Nam vµo NhËt B¶n. ViÖt Nam còng nªn thµnh lËp trung t©m giíi thiÖu s¶n phÈm xuÊt khÈu t¹i NhËt B¶n ®Ó qu¶ng b¸ hµng ViÖt Nam réng r·i h¬n. Bé th¬ng m¹i cÇn phèi hîp víi Jetro (tæ chøc xóc tiÕn th¬ng m¹i NhËt B¶n) t¹i ViÖt Nam ®Ó t¨ng cêng h¬n n÷a c«ng t¸c thu thËp vµ phæ biÕn th«ng tin vÒ thÞ trêng NhËt tíi c¸c doanh nghiÖp, ®Æc biÖt lµ c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn ph¬ng thøc ph©n phèi, thñ tôc xin dÊu chøng nhËn chÊt lîng JIS, JAS vµ Ecomark. Tuy thÞ trêng NhËt lµ thÞ trêng kh«ng cã h¹n ng¹ch nhng cho tíi nay ViÖt Nam vµ NhËt B¶n vÉn cha tho¶ thuËn ®îc víi nhau vÒ viÖc NhËt B¶n giµnh cho ViÖt Nam chÕ ®é MFN ®Çy ®ñ. C¸c ho¹t ®éng xóc tiÕn th¬ng m¹i vµo thÞ trêng NhËt B¶n cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cßn rÊt h¹n chÕ do chi phÝ kh¶o s¸t thÞ trêng hÕt søc tèn kÐm. ChÝnh v× thÕ doanh nghiÖp ViÖt Nam kh«ng n¾m b¾t ®îc nhu cÇu hµng ho¸, thÞ hiÕu tiªu dïng còng nh quy ®Þnh vÒ qu¶n lý nhËp khÈu cña thÞ trêng NhËt B¶n. Víi mét thÞ tr- - 31 -
  • êng hÕt søc n¨ng ®éng, mang nhiÒu nÐt ®Æc thï riªng nh thÞ trêng NhËt B¶n th× viÖc thiÕu th«ng tin sÏ h¹n chÕ kh¶ n¨ng th©m nhËp vµo thÞ trêng nµy. ThÞ trêng NhËt B¶n nhËp khÈu lîng dÖt kim cña ViÖt Nam rÊt nhiÒu do ®ã c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam nªn thóc ®Èy xuÊt khÈu hµng dÖt kim vµo NhËt B¶n. T¹i thÞ trêng NhËt B¶n c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc ®· x©y dùng mét hÖ thèng cËp nhËt th«ng tin chÝnh x¸c còng nh cã kh¶ n¨ng thÝch øng kÞp thêi tríc nh÷ng yªu cÇu míi cña m«i trêng ®Ó lu«n lu«n tung ra s¶n phÈm míi. Nghiªn cøu cña c¸c chuyªn gia NhËt B¶n cho thÊy nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam chØ nghÜ tíi viÖc thay ®æi mÉu m· khi chu kú cña s¶n phÈm ®ã bíc sang giai ®o¹n tho¸i trµo, hµng kh«ng b¸n ®îc n÷a. §iÒu nµy ®· khiÕn cho dï ®· chÊm døt s¶n xuÊt nhng s¶n phÈm ®ã cßn lu th«ng rÊt nhiÒu trªn thÞ trêng. Trong khi ®ã t¹i NhËt B¶n c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc lu«n lu«n thay ®æi mÉu m· khi s¶n phÈm vÉn cßn ¨n kh¸ch nªn mÉu m· hµng ho¸ cña doanh nghiÖp Trung Quèc lu«n míi. Lóc nµy c¸c s¶n phÈm s¶n xuÊt t¹i Trung Quèc theo c«ng nghÖ, tr×nh ®é cña ngêi NhËt B¶n víi tiªu chuÈn chÊt lîng NhËt B¶n ®îc ngêi tiªu dïng NhËt B¶n ®ãn nhËn dÔ dµng h¬n c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i ®îc s¶n xuÊt ë níc kh¸c. Do ®ã, ®Ó th©m nhËp vµo thÞ trêng NhËt B¶n cÇn tham - 32 -
  • gia c¸c héi chî vµ triÓn l·m th¬ng m¹i, liªn kÕt víi doanh nghiÖp NhËt B¶n, b¸n hµng trùc tiÕp cho c¸c nhµ b¸n sØ, hoÆc b¸n lÎ (c¸c cöa hµng chuyªn biÖt, c¸c cöa hµng tæng hîp…). Ngoµi ra c¸c doanh nghiÖp níc ngoµi cã thÓ tham gia vµo thÞ trêng NhËt B¶n nh mét nhµ b¸n lÎ hay mét SPA (SPA lµ mét doanh nghiÖp hä chÊp nhËn g¸nh rñi ro lín v× ph¶i qu¶n lý tÊt c¶ c¸c qu¸ tr×nh tõ lóc chÊp nhËn ®¬n ®Æt hµng vµ s¶n xuÊt cho ®Õn khi b¸n hµng) vµ b¸n trùc tiÕp cho ngêi tiªu dïng th«ng qua ®¬n ®Æt hµng b»ng th. H¬n n÷a, doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ liªn kÕt víi doanh nghiÖp th- ¬ng m¹i ®Þa ph¬ng t¹i NhËt hoÆc h×nh thµnh mét liªn minh trùc tiÕp víi mét nhµ s¶n xuÊt t¹i thÞ trêng nµy. Cã thÓ b¸n hµng cho c¸c doanh nghiÖp th¬ng m¹i cña NhËt, c¸c s¶n phÈm nµy sÏ mang nh·n hiÖu cña mét trong c¸c s¶n phÈm mµ doanh nghiÖp nµy ®ang mua b¸n. V× vËy, nÕu hµng víi mét nh·n hiÖu nµo ®ã mµ kh«ng b¸n ch¹y th× sÏ cã thÓ bÞ chuyÓn sang nh·n hiÖu kh¸c b¸n ch¹y h¬n. C¸ch thøc nµy Ýt rñi ro, nhng kh«ng t¹o ®îc uy tÝn trong thÞ trêng NhËt B¶n - ®iÒu vèn rÊt cÇn thiÕt ®èi víi doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam cÇn kh¼ng ®Þnh uy tÝn cña m×nh. HoÆc cã thÓ tiÕp cËn thÞ trêng NhËt B¶n nh lµ mét SPA. C¸ch thøc th©m nhËp thÞ trêng nµy cã thÓ gióp - 33 -
  • cho doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ b¸n hµng ®óng thêi h¹n ®¸p øng nhu cÇu thÞ trêng vµ chi phÝ s¶n xuÊt. S¶n phÈm dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng NhËt B¶n ®ang cã xu híng gi¶m sót nªn cÇn nghiªn cøu thËt kü c¸c ®Æc ®iÓm cña thÞ trêng NhËt B¶n ®Ó nh·n hiÖu “made in ViÖt Nam” cña mÆt hµng dÖt may kh«ng bÞ l·ng quªn trªn thÞ trêng NhËt B¶n. ch¬ng II Ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña ngµnh - 34 -
  • dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam I. Thùc tr¹ng vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam 1.Ho¹t ®éng s¶n xuÊt hµng dÖt may xuÊt khÈu a.S¶n lîng s¶n xuÊt Trong thêi gian tõ n¨m 1998 trë l¹i ®©y, ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®Æc biÖt lµ ngµnh may c«ng nghiÖp phôc vô xuÊt khÈu ®· cã nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ. N¨m 1999 ngµnh dÖt may ViÖt Nam míi chØ s¶n xuÊt ®îc kho¶ng 320 triÖu mÐt v¶i lôa vµ kho¶ng 40 triÖu mÐt v¶i dÖt kim chiÕm kho¶ng 51% nhu cÇu cña c¶ níc (700 triÖu mÐt v¶i). Trong ®ã ngµnh dÖt ViÖt Nam ®¹t s¶n lîng s¶n xuÊt trung b×nh lµ 389.000 tÊn s¶n phÈm dÖt/n¨m vµ tèc ®é t¨ng trung b×nh kho¶ng 50%/n¨m trong thêi gian tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2005. N¨m 2000, theo sè liÖu thèng kª cña Tæng côc thèng kª n¨ng suÊt s¶n xuÊt dÖt kim lµ 35 triÖu s¶n phÈm. Theo c¸c chuyªn gia ®¸nh gi¸ vÒ dÖt kim, sau 10 n¨m ®Çu t, lÜnh vùc dÖt kim n¨m 1999 cã 450 m¸y dÖt, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt t¬ng ®¬ng 90 triÖu s¶n phÈm ¸o T. shirt. C¶ ngµnh n¨m 1999 s¶n lîng sîi ®¹t 85.000 tÊn, s¶n lîng lôa ®¹t 304 triÖu m2, s¶n phÈm may lµ 400 triÖu s¶n phÈm. S¶n lîng lôa n¨m 2000 gi¶m xuèng 16 - 35 -
  • triÖu m2 so víi n¨m 99. N¨m 2002 toµn ngµnh ®· s¶n xuÊt ®îc 150.000 tÊn sîi, 500 triÖu m2 lôa vµ 70 tÊn v¶i dÖt kim c¸c lo¹i, tuy nhiªn gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña c¸c doanh nghiÖp nµy còng chØ ®¹t non 6.300 tû ®ång (theo gi¸ 1994). (Nguån: Thêi B¸o Kinh TÕ ViÖt Nam sè 134 - 22/8/2003). Víi gi¸ trÞ s¶n lîng nh trªn ngµnh dÖt may ViÖt Nam cÇn nç lùc h¬n n÷a trong viÖc ®Çu t vµo trang thiÕt bÞ, m¸y mãc ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt phôc vô cho nhu cÇu xuÊt khÈu trong thêi gian tíi. b.N¨ng lùc s¶n xuÊt, c«ng nghÖ Do tr×nh ®é c«ng nghÖ s¶n xuÊt cha cao, thiÕt bÞ thiÕu ®ång bé, 20% tæng sè m¸y trong ngµnh may mÆc tham gia s¶n xuÊt ®· cò vµ l¹c hËu vÒ c«ng nghÖ. Ngµnh dÖt còng ë trong t×nh tr¹ng t¬ng tù nªn kh«ng cã kh¶ n¨ng ®¸p øng ®ñ nhu cÇu. Tríc hÕt, n¨ng lùc s¶n xuÊt v¶i trong níc theo c«ng suÊt thiÕt kÕ lµ 800 triÖu mÐt nhng s¶n lîng s¶n xuÊt ra chØ míi ®¹t 376 triÖu mÐt, cha ®îc 50% c«ng suÊt thiÕt kÕ. Trong gÇn 600 triÖu mÐt v¶i s¶n xuÊt ®îc th× phÇn lín lµ ®¸p øng nhu cÇu trong níc, phÇn cung cÊp cho ngµnh may - 36 -
  • xuÊt khÈu chØ cã h¬n 100 triÖu mÐt (n¨m 2001). Nh vËy, ngµnh may xuÊt khÈu nhËp kho¶ng h¬n 280 triÖu mÐt v¶i (nhiÒu gÊp 3 lÇn sè v¶i do ngµnh dÖt trong níc cung cÊp). Dï ®· tËn dông triÖt ®Ó søc lao ®éng cña c«ng nh©n vµ 100% c«ng suÊt m¸y còng chØ s¶n xuÊt ®îc chõng 120.000 s¶n phÈm dÖt kim vµ 80.000 s¶n phÈm s¬ mi trong mét th¸ng. HiÖn t¹i, gi¸ trÞ gia t¨ng néi ®Þa ë møc rÊt thÊp kho¶ng 25%. (Nguån: B¸o Th¬ng M¹i - sè3/2002) ViÖt Nam cã h¬n 1000 nhµ m¸y dÖt may, thu hót trªn 50 v¹n lao ®éng, nhng quy m« cßn nhá bÐ. Tuy nhiªn, ®iÒu ®¸ng chó ý lµ trong nh÷ng n¨m qua tuy ®· bæ xung, thay thÕ 1.500 m¸y dÖt kh«ng thoi hiÖn ®¹i ®Ó n©ng cÊp mÆt hµng dÖt trªn tæng sè m¸y hiÖn cã lµ 15.500 m¸y th× còng chØ ®¸p øng 15% c«ng suÊt dÖt. Ngµnh may tuy liªn tôc më réng ®Çu t s¶n xuÊt, ®æi míi thiÕt bÞ d©y chuyÒn ®ång bé chuyªn s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng nh: d©y chuyÒn may s¬ mi, may quÇn ©u, quÇn Jean, complete, hÖ thèng giÆt lµ…nhng còng cha ®¸p øng ®îc nh÷ng nhu cÇu xuÊt khÈu ngµy cµng t¨ng. (Nguån: Theo thèng kª cña HiÖp Héi Vitas, n¨m 2002). Thùc tr¹ng cho thÊy: ë kh©u kÐo sîi chØ cã 30% m¸y mãc thuéc tr×nh ®é kh¸ (gåm c¶ m¸y míi, m¸y ®· qua sö dông, vµ m¸y ®îc c¶i t¹o), cßn ®Õn 70% m¸y mãc thuéc - 37 -
  • tr×nh ®é trung b×nh vµ díi trung b×nh. Kh©u dÖt, trõ c¸c thiÕt bÞ dÖt kim lµ t¬ng ®èi kh¸, cßn dÖt thoi chØ cã trªn 35% m¸y míi, kho¶ng 25% m¸y ®îc c¶i t¹o, cßn 40% lµ m¸y cò. Cßn kh©u hoµn tÊt, cã 35% sè thiÕt bÞ ®· sö dông trªn 30 n¨m, 30% sö ®ông tõ 20 - 30 n¨m, cßn 35% lµ thiÕt bÞ míi nhng còng sö dông 10 - 20 n¨m. (Thêi B¸o Kinh TÕ ViÖt Nam sè 134 - n¨m 2003). N¨ng lùc s¶n xuÊt cña ngµnh dÖt may M¸y mãc S¶n xuÊt Tiªu chÝ Tæng N¨ng §¬n vÞ §¬n vÞ m¸y lùc 1.500.0 1. KÐo Cäc sîi 150.00 00 TÊn sîi OE 0 15.000 2.C¸n ChuyÒn 4 TÊn 10.000 b«ng Thoi 3.DÖt 10.000 TriÖu Kh«ng 500 thoi 5.500 m thoi M¸yDK 4.DÖt trßn 1290 TÊn 70.000 kim M¸y DK 250 ph¶n 5.May TriÖu M¸y may 200.000 500 mÆc sp Nguån: Thèng kª cña Vitas, n¨m 2002 - 38 -
  • Kh«ng chØ thÕ, ngµnh dÖt may cßn cã nhiÒu h¹n chÕ kh¸c n÷a: kh©u kÐo sîi thiÕu sîi ch¶i kü; kh©u dÖt thiÕu m¸y dÖt khæ réng, c¸c c«ng ®o¹n chuÈn bÞ dÖt (nh hå, m¾c) rÊt yÕu, kh«ng t¬ng øng víi hÖ thèng m¸y dÖt. Kh©u thiÕt kÕ mÉu dÖt cßn h¹n chÕ. Sè lîng mÉu v¶i nghÌo nµn vÒ kÕt cÊu mËt ®é sîi ngang, sîi däc vµ mµu s¾c. Kh©u nhuém, hoµn tÊt cßn thiÕu c¸c c«ng ®o¹n chèng co, chèng nhµu…§Êy chÝnh lµ nh÷ng nguyªn nh©n lµm cho chÊt lîng s¶n phÈm dÖt cßn thÊp, hoÆc kh«ng æn ®Þnh. Theo ®¸nh gi¸ cña c¸c chuyªn gia, c«ng nghÖ thiÕt bÞ cña ngµnh dÖt cßn l¹c hËu so víi c¸c níc tiªn tiÕn trong khu vùc kho¶ng 15 n¨m, ngµnh may c«ng nghÖ tuy ®· ®îc c¶i tiÕn nhiÒu nhng vÉn cßn l¹c hËu h¬n 5 n¨m so víi c¸c níc. §Æc biÖt nguån lao ®éng cña ngµnh dÖt may hiÖn nay ®ang trong t×nh tr¹ng thiÕu lao ®éng cã tay nghÒ vµ lao ®éng phæ th«ng mét c¸ch trÇm träng. Lao ®éng dÖt may kh«ng cã tay nghÒ chiÕm 20,4% lµ mét con sè kh¸ cao nªn n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, ch¼ng h¹n cïng mét ca lµm viÖc n¨ng suÊt lao ®éng b×nh qu©n cña mét lao ®éng ngµnh may ViÖt Nam chØ ®¹t 12 ¸o s¬ mi ng¾n tay hoÆc 10 chiÕc quÇn th× lao ®éng Hång K«ng n¨ng suÊt lao ®éng lµ 30 ¸o hoÆc 15-20 chiÕc quÇn. HiÖn doanh nghiÖp dÖt may trong c¶ níc cÇn kho¶ng 600 triÖu lao ®éng thiÕt kÕ, 1200 nh©n - 39 -
  • viªn nam marketing, b¸n hµng vµ xóc tiÕn xuÊt khÈu; 40.000 lao ®éng ®iÒu hµnh s¶n xuÊt ë c¸c chøc danh gi¸m ®èc, qu¶n ®èc nhµ m¸y, kÜ thuËt viªn…cïng hµng tr¨m ngµn lao ®éng phæ th«ng, nhng kh«ng cã nguån cung øng. Trong khi quy m« ®µo t¹o vµ chÊt lîng lao ®éng cha ®îc n©ng cao nªn ngµnh dÖt may cßn thiÕu lao ®éng do ®ã lµm cho c¬ cÊu tæ chøc s¶n xuÊt kh«ng hîp lý dÉn ®Õn n¨ng suÊt thÊp. HiÖn t¹i ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®ang ®Çu t ®Ó t¨ng tèc. Nhu cÇu vèn ®Çu t ®Ó t¨ng tèc toµn ngµnh ( §¬n vÞ tÝnh: tØ VND) Nhu cÇu vèn Toµn ngµnh ®Çu t N¨m 2005 N¨m 2010 Tæng vèn ®©u 35000 30000 t: Trong ®ã §Çu t trùc 23200 20000 tiÕp §Çu t gi¸n 11800 10000 tiÕp Bao gåm Vèn x©y dùng 3000 2550 Vèn thiÕt bÞ 20500 18000 Vèn kh¸c 1750 1500 Chi phÝ bÊt 1750 1500 thêng Vèn lu ®éng 8000 6450 - 40 -
  • Nguån: Sè liÖu cña VinaTex - n¨m 2002 c.C¬ cÊu s¶n phÈm Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, s¶n phÈm dÖt may ®· dÇn ®îc ®a d¹ng ho¸. Trong kh©u s¶n xuÊt sîi, tû träng c¸c mÆt hµng polyester pha b«ng víi nhiÒu tØ lÖ kh¸c nhau 50/50, 65/35, 83/17...t¨ng nhanh; c¸c lo¹i sîi 100% polyester còng b¾t ®Çu ®îc s¶n xuÊt; c¸c lo¹i s¶n phÈm cotton/visco, cotton/aceylic, wool/acrilic ®· b¾t ®Çu ®îc ®a ra thÞ trêng. Trong kh©u dÖt v¶i, nhiÒu mÆt hµng dÖt thoi míi, chÊt lîng cao ®· b¾t ®Çu ®îc s¶n xuÊt. §èi víi mÆt hµng 100% sîi b«ng, c¸c mÆt hµng sîi ®¬n ch¶i kü chØ sè cao phôc vô cho may xuÊt khÈu, mÆt hµng sîi b«ng dµy ®îc t¨ng cêng c«ng nghÖ lµm bãng, phßng co c¬ häc…®· xuÊt khÈu ®îc sang EU vµ NhËt B¶n. Mét sè mÆt hµng sîi pha, c¸c mÆt hµng kate ®¬n mµu sîi 76, 76 ®¬n hay sîi däc 76/2, c¸c lo¹i v¶i dµy nh gabadin, kaki, simili, hµng tissus pha len, pha cotton vµ petex, pe/co/petex…tuy s¶n lîng cha cao nhng ®· b¾t ®Çu ®îc ®a vµo s¶n xuÊt réng r·i ë nhiÒu doanh nghiÖp. §èi víi mÆt hµng 100% sîi tæng hîp, nhê ®îc trang bÞ thªm hÖ thèng xe s¨n sîi víi ®é s¨n cao, - 41 -
  • thiÕt bÞ comfit, thiÕt bÞ gi¶m träng lîng ®· t¹o ra nhiÒu mÆt hµng gi¶ t¬ t»m, gi¶ len…thÝch hîp víi khÝ hËu nhiÖt ®íi, bíc ®Çu ®· giµnh ®îc uy tÝn trong vµ ngoµi níc. Ngoµi ra mÆt hµng dÖt kim, 75 - 80% s¶n l- îng hµng dÖt kim tõ sîi pe/co ®îc xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, chñ yÕu lµ c¸c mÆt hµng thuéc nhãm gi¸ thÊp vµ trung b×nh 2,5 - 3,5 USD/s¶n phÈm, tû träng c¸c mÆt hµng chÊt lîng cao cßn rÊt thÊp, chñ yÕu vÉn ph¶i nhËp khÈu. Thùc tÕ cho thÊy, trong nh÷ng n¨m trë l¹i ®©y quÇn ¸o do c¸c c¬ së trong níc s¶n xuÊt ra chÊt lîng, mÉu m· ngµy cµng ®a d¹ng, phong phó, ®îc tiªu thô nhiÒu trong níc vµ tiªu thô nhiÒu trªn thÞ trêng níc ngoµi. Theo c¸c cuéc th¨m dß gÇn ®©y, uy tÝn cña hµng may mÆc s¶n xuÊt trong níc ®èi víi ngêi tiªu dïng néi ®Þa ®· ®îc kh¼ng ®Þnh vµ ®ang cã xu híng ngµy cµng cao h¬n, ®Æc biÖt lµ c¸c s¶n phÈm cña c¸c c«ng ty An Ph- íc, May 10, ViÖt TiÕn, Maxx, Sanding, Legafastion, PT2000…Bªn c¹nh ®ã, c¸c doanh nghiÖp may mÆc trong n- íc ®ang cè g¾ng t¹o ra sù ®éc ®¸o cho mçi dßng s¶n phÈm, theo phong c¸ch ViÖt Nam. Mét sè c«ng ty ®· n¾m b¾t t©m lý thÝch hµng hiÖu cña giíi trÎ, ®· s¶n xuÊt nhiÒu lo¹i s¶n phÈm míi theo c¸c mÉu m· xuÊt hiÖn trªn phim ¶nh, truyÒn h×nh hoÆc ®Æt mua mÉu m· cña - 42 -
  • c¸c nhµ thiÕt kÕ níc ngoµi ®Ó t¹o dÊu Ên riªng cho s¶n phÈm cña m×nh b»ng c¸ch ®Æt in m¸c quÇn Jean ë n- íc ngoµi ®Ó thu hót giíi trÎ b»ng sù ®éc ®¸o cña dßng s¶n phÈm míi. C¬ cÊu c¸c s¶n phÈm may c«ng nghiÖp xuÊt khÈu ®· cã nh÷ng thay ®æi ®¸ng kÓ. Ngµnh may ®· cã nh÷ng s¶n phÈm chÊt lîng cao, ®¸p øng nhu cÇu cña nh÷ng nhµ nhËp khÈu “khã tÝnh” nh quÇn ¸o thÓ thao, quÇn ¸o Jean…S¶n xuÊt phô liÖu may còng ®· cã nh÷ng tiÕn bé nhÊt ®Þnh c¶ vÒ chñng lo¹i vµ chÊt lîng. Nh÷ng s¶n phÈm nh chØ kh©u Tootal Phong Phó, kho¸ kÐo Nha Trang, mex ViÖt Ph¸t, b«ng tÊm ViÖt TiÕn, nót nhùa ViÖt ThuËn…®ñ tiªu chuÈn chÊt lîng cao cho kh©u may xuÊt khÈu tuy nhiªn s¶n lîng cßn Ýt cha ®¸p øng ®ñ nhu cÇu hiÖn t¹i cña ngµnh. d.T×nh h×nh vÒ cung cÊp nguyªn liÖu, phô liÖu HiÖn nay, ngµnh dÖt may ViÖt Nam cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n ë c¶ ®Çu ra vµ ®Çu vµo: ®ã lµ vÊn ®Ò nguyªn phô liÖu, vèn ®Çu t. Nguyªn phô liÖu ®Ó cung cÊp cho ngµnh may xuÊt khÈu hÇu nh cha s¶n xuÊt ®îc ®ang ph¶i nhËp khÈu víi mét lîng kh¸ lín. Nguyªn nh©n lµ ë chç, viÖc s¶n xuÊt nguyªn liÖu trong níc vµ vïng nguyªn liÖu trong níc cha ®îc chó träng ®óng møc. Vô b«ng - 43 -
  • n¨m 2000 - 2001, c¶ níc míi chØ cã h¬n 2000 ha b«ng, s¶n lîng ®¹t 8000 tÊn. So víi nhu cÇu s¶n xuÊt, nguyªn liÖu b«ng trong níc míi ®¸p øng ®îc 12 - 15% tæng sè kho¶ng 70.000 tÊn b«ng nguyªn liÖu. (Nguån: B¸o Th¬ng M¹i sè 4 -n¨m 2002). §Õn n¨m 2002, do gi¸ b«ng cña thÕ giíi gi¶m xuèng thÊp vµ lîng sîi nhËp khÈu trong níc cao nªn chØ trong vßng 5 th¸ng n¨m 2002 s¶n lîng nhËp khÈu sîi trong níc ®· t¨ng 33% so víi cïng kú n¨m 2001. Trong khi ®ã, sîi s¶n xuÊt trong níc b¸n chËm, lµm nhiÒu doanh nghiÖp sîi kh«ng ho¹t ®éng hÕt c«ng suÊt. S¶n phÈm tiªu thô khã kh¨n do thÞ trêng NhËt B¶n lµ thÞ trêng tiªu thô chÝnh kh«ng cã tÝn hiÖu kh¶ quan. Tû träng doanh thu xuÊt khÈu cña mét sè doanh nghiÖp lµ rÊt thÊp. T×nh h×nh thÞ trêng néi ®Þa khã kh¨n nªn c¸c chØ tiªu s¶n xuÊt vµ tiªu thô còng bÞ gi¶m m¹nh. Vô b«ng n¨m 2001 - 2002 ®¹t s¶n lîng kh¸ lín nhng do gi¸ b«ng thÕ giíi gi¶m thÊp, nhu cÇu vµ gi¸ sîi gi¶m nªn møc tiªu thô trong níc ch÷ng l¹i. Tuy nhiªn, trong n¨m 2002 ViÖt Nam vÉn ph¶i nhËp khÈu tõ thÞ trêng thÕ giíi 97.133 tÊn b«ng vµ 262.844 tÊn sîi b«ng. Thêi gian tíi dù kiÕn nhËp khÈu 120.000 tÊn b«ng n¨m 2005 vµ 160.000 tÊn b«ng n¨m 2010 ®Ó ®¹t môc tiªu cña ngµnh ®Ò ra. - 44 -
  • T×nh h×nh nhËp khÈu b«ng & s¬ sîi dÖt 1995 1998 199 2000 2001 2002 N¨m 9 B«ng (1000 113, 97,11 62,2 67,6 tÊn) 1 3 S¬ vµ sîi dÖt 938 183 160 237 210 (ngh×n tÊn) Nguån: theo niªn gi¸m thèng kª TP HCM n¨m 2002 Kh«ng chØ khã kh¨n trong viÖc cung cÊp b«ng mµ ngay c¶ c¸c lo¹i phô liÖu cung cÊp cho ngµnh may xuÊt khÈu míi chØ ®¸p øng ®îc 10 - 15% nhu cÇu, nªn dÉn tíi t×nh tr¹nh khã kÕt nèi gi÷a 2 kh©u dÖt vµ may. ViÖc th«ng tin tiÕp thÞ cña c¸c doanh nghiÖp dÖt cho doanh nghiÖp may vÉn cßn h¹n chÕ, chÝnh s¸ch hËu m·i cha chu ®¸o, kh«ng cã tr¸ch nhiÖm cao ®èi víi l« hµng m×nh s¶n xuÊt ra ®Õn cïng. ChÝnh v× lý do nµy khiÕn cho doanh nghiÖp may cha hµo høng ®èi víi c¸c s¶n phÈm sÈm cña doanh nghiÖp dÖt ë trong níc. Ngîc l¹i, doanh nghiÖp may phÇn lín lµ gia c«ng xuÊt khÈu nªn thêng kh¸ch hµng níc ngoµi chØ ®Þnh nguån nguyªn phô liÖu níc ngoµi v× thÕ Ýt quan t©m khai th¸c v¶i cña c¸c doanh nghiÖp dÖt trong níc cho dï - 45 -
  • v¶i cña c¸c doanh nghiÖp dÖt trong níc cã cïng chñng lo¹i kh«ng thua kÐm g× vÒ mÆt chÊt lîng. H¬n n÷a, mua v¶i cña níc ngoµi, ngoµi yÕu tè chÊt lîng ®¶m b¶o, th× dÞch vô hËu m·i cña hä l¹i rÊt tèt. NÕu nh l« v¶i mua vÒ kh«ng ®¶m b¶o vÒ yªu cÇu chÊt lîng còng nh mÉu th× ®èi t¸c cung cÊp sÏ s½n sµng ®æi l¹i, thËm chÝ bá c¶ l« hµng v¶i xÊu ®ã, cung cÊp l« v¶i míi kh¸c cho doanh nghiÖp ViÖt Nam. §iÒu nµy ®èi víi doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÕm cã doanh nghiÖp nµo lµm ®îc. MÆt kh¸c chÊt lîng hµng ho¸, phô liÖu s¶n xuÊt trong níc còng l¹i kh«ng ®¶m b¶o. Mét sè chñng lo¹i s¶n phÈm trong níc cha s¶n xuÊt ®îc nh v¶i lµm ¸o Jacket, s¬ mi, quÇn t©y, v¶i may comple, phô kiÖn nh cóc ¸o, x¬ sîi tæng hîp, sîi phi lam¨ng, t¹o mèt cho v¶i, quÇn ¸o… T×nh h×nh nhËp khÈu hµng dÖt may cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam MÆt hµng 1995 1996 2000 2001 2002 Sîi (tÊn) 24.77 28.8 42.28 26.5 262.8 6 79 6 49 44 V¶i (1000 5.649 6.81 853 272 m2) 6 Nguån: Niªn gi¸m thèng kª TP HCM n¨m 2002 - 46 -
  • Mét ®Æc ®iÓm n÷a mµ doanh nghiÖp níc ta cÇn chó träng lµ gi¶m chi phÝ ®Çu vµo, t¨ng tû lÖ néi ®Þa ho¸ cña s¶n phÈm ngµnh dÖt may ®Ó t¨ng lîi nhuËn cho ngµnh. Trong thêi gian tíi, Nhµ níc ta sÏ ®a b«ng vµo c¬ cÊu c©y trång ®Ó ®¶m b¶o cho ®Õn n¨m 2010 ph¶i cã 90.000 tÊn b«ng x¬, trong ®ã chñ ®éng 70% nguyªn liÖu vµ tiÕn tíi lµm chñ hoµn toµn nguyªn liÖu trong níc lµ môc tiªu cña ngµnh dÖt may. Thñ tíng ChÝnh Phñ ®· ®ång ý ®Çu t 1.500 tû ®ång cho viÖc ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu. §ång thêi c«ng ty b«ng ViÖt Nam ®ang tÝch cùc ®Çu t ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu. H×nh thøc ®Çu t trän gãi tõ ®Çu vµo ®Õn bao tiªu s¶n phÈm ®ang ®îc thùc hiÖn ë mét sè vïng: §akLac, Ninh ThuËn, §ång Nai…Dù b¸o tíi n¨m 2010, diÖn tÝch trång b«ng trªn c¶ níc cã kh¶ n¨ng sÏ ®¹t 150.000 ha, n¨ng suÊt b«ng b×nh qu©n ®¹t 18 tÊn/ha cã thÓ ®¸p øng 70% nhu cÇu nguyªn liÖu cho dÖt may. Níc ta ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó s¶n xuÊt, ph¸t triÓn b«ng cho n¨ng suÊt cao, gièng b«ng sîi mµu, c¸c gièng b«ng lai ViÖt Nam 20, c118, VN 15… t¬ng ®¬ng b«ng nhËp khÈu. Ngoµi ra, Nhµ níc cßn ®Çu t c¸c côm c«ng nghiÖp s¶n xuÊt s¶n phÈm may mÆc phô liÖu cho ngµnh may víi tæng sè vèn ®Çu t lµ 600 triÖu VND t¬ng ®¬ng 40 triÖu USD ®Ó s¶n xuÊt: m¸c ¸o, nót - 47 -
  • kim lo¹i, nót nhùa, chØ, c¸c lo¹i d©y thun…HiÖn nay, nhµ m¸y kÐo sîi polyester c«ng suÊt 30.000 tÊn/n¨m ®ang ho¹t ®éng tõ nay cho ®Õn n¨m 2005 ®Ó ®¸p øng sîi cho ngµnh dÖt may. e.H×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt hµng dÖt may xuÊt khÈu Trªn toµn quèc hiÖn nay nÕu tÝnh theo khu vùc miÒn B¾c, miÒn Nam, miÒn Trung th× cã tÊt c¶ 1.031 doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc dÖt may. Trong 26 tØnh thµnh phÝa Nam th× sè lîng doanh nghiÖp nhiÒu nhÊt cã 688 doanh nghiÖp c¸c lo¹i, 28 tØnh thµnh phè phÝa B¾c cã 285 doanh nghiÖp dÖt may, 7 tØnh thµnh phè miÒn trung cã 58 doanh nghiÖp. Trong ®ã doanh nghiÖp nhµ níc cã 231 doanh nghiÖp chiÕm 22,34%, doanh nghiÖp t nh©n cã 449 doanh nghiÖp chiÕm 43,42% cßn l¹i 34,24% lµ doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi. Sè doanh nghiÖp dÖt may trong toµn quèc - 48 -
  • Héi Quèc §Çu t n- Khu vùc Tæng T nh©n viªn doanh íc ngoµi Vitas PhÝa B¾c 1 (28 tØnh 285 140 106 39 112 thµnh) MiÒn Trung 2 ( 7 tØnh 58 30 19 9 27 thµnh) MiÒn Nam 3 (26 tØnh 688 61 324 303 312 thµnh) 4 Tæng 1.031 231 449 351 451 Nguån: Thèng kª cña VITAS n¨m 2002 VÒ thu hót ®Çu t níc ngoµi tÝnh ®Õn nay cã kho¶ng 180 dù ¸n dÖt - sîi - nhuém - ®an len - may mÆc cã hiÖu lùc víi sè vèn vµo kho¶ng gÇn 1,85 tû trong ®ã cã 130 dù ¸n ®· ®a vµo ho¹t ®éng, t¹o viÖc lµm cho trªn 50.000 lao ®éng trùc tiÕp vµ hµng ngh×n lao ®éng gi¸n tiÕp. C¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi chiÕm trªn 25% gi¸ trÞ s¶n lîng hµng may mÆc c¶ níc. - 49 -
  • Doanh nghiÖp dÖt may toµn quèc(theo lo¹i h×nh së h÷u) Lo¹i h×nh së Th¬ng m¹i &dÞch Tæng DÖt May h÷u vô Quèc doanh 231 32 139 60 T nh©n 449 229 65 FDI & Liªn 345 114 215 25 doanh Tæng céng 1.034 273 596 162 Nguån: Theo sè liÖu cña HiÖp héi VITAS n¨m 2002 NÕu ph©n chia doanh nghiÖp dÖt may theo ngµnh s¶n xuÊt th× hiÖn nay c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc may mÆc chiÕm sè lîng lín nhÊt cã 659, doanh nghiÖp quèc doanh 139 doanh nghiÖp, doanh nghiÖp t nh©n 229, doanh nghiÖp doanh nghiÖp FDI cã 221. Sè doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong ngµnh kÐo sîi cã 99 doanh nghiÖp, dÖt thoi cã 124 doanh nghiÖp trong doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi nhiÒu nhÊt cã 57 doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong ngµnh dÖt kim sè lîng lµ Ýt nhÊt 54 doanh nghiÖp trong ®ã ®a phÇn lµ doanh nghiÖp nhµ níc 26 doanh nghiÖp, 19 doanh nghiÖp FDI, cã 9 doanh nghiÖp t nh©n. Ho¹t ®éng dÖt kim cña níc ta hiÖn nay cßn ®ang trong t×nh tr¹ng khã kh¨n, m¸y mãc kh«ng ®îc ®æi míi, mÆt hµng kh«ng - 50 -
  • tiªu thô ®îc nh hµng may mÆc nªn sè lîng doanh nghiÖp ®Çu t vµo ngµnh nµy cßn Ýt. Doanh nghiÖp dÖt may toµn quèc(theo ngµnh s¶n xuÊt) Ngµnh s¶n Tæng Quèc doanh T nh©n FDI xuÊt 1 KÐo sîi 99 42 17 40* 2 DÖt thoi 124 43 24 57* 3 Dªt kim 54 26 9 19 4 May mÆc 659 139 299 221 Phô liÖu vµ 5 150 60 65 25 c¸c lo¹i kh¸c Nguån: Theo sè liÖu cña HiÖp héi VITAS n¨m 2002 Ngµnh dÖt may xuÊt khÈu hiÖn t¹i s¶n xuÊt hµng ho¸ theo 3 ph¬ng thøc: - H×nh thøc gia c«ng xuÊt khÈu: §©y lµ h×nh thøc phæ biÕn nhÊt hiÖn nay ®èi víi ngµnh dÖt may xuÊt khÈu, 80% hµng may mÆc xuÊt khÈu lµ gia c«ng cho c¸c níc NhËt, EU…Thùc chÊt ®©y lµ h×nh thøc nhËp nguyªn phô liÖu, thËm chÝ c¶ kü thuËt cña níc ngoµi, thùc hiÖn s¶n xuÊt trong níc vµ sau ®ã t¸i xuÊt khÈu thµnh phÈm. HÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp dÖt may thêng gia c«ng hµng may mÆc cho c¸c ®¹i lý may mÆc cña Hång K«ng vµ - 51 -
  • §µi Loan nªn gi¸ gia c«ng mµ hä nhËn ®îc rÊt thÊp. Th«ng thêng c¸c doanh nghiÖp nµy rÊt Ýt kinh nghiÖm vÒ xuÊt khÈu còng nh nhiÒu doanh nghiÖp t nh©n cßn kh«ng ®¨ng kÝ ho¹t ®éng xuÊt khÈu. V× hä ho¹t ®éng trªn c¬ së CM (c¾t may) nªn hä kh«ng cã kh¶ n¨ng mua v¶i còng nh phô kiÖn vµ còng kh«ng cã kh¶ n¨ng tµi chÝnh ®Ó mua nguyªn vËt liÖu. ¦u ®iÓm gia c«ng xuÊt khÈu lµ huy ®éng ®îc ®éi ngò lao ®éng nhµn rçi, sö dông ®îc ngµnh nghÒ truyÒn thèng, kh«ng cÇn huy ®éng vèn lín, kh«ng ®äng vèn, tiÕt kiÖm ®îc c¸c chi phÝ ®µo t¹o, thiÕt kÕ mÉu, qu¶ng c¸o, tiªu thô vµ t×m kiÕm thÞ trêng, kh«ng ph¶i chÞu rñi ro vÒ tiªu thô s¶n phÈm. Trong khi ®ã l¹i cã thÓ trang bÞ ®îc m¸y mãc hiÖn ®¹i, tiÕp thu ®îc c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña níc ngoµi ®ång thêi n©ng cao ®îc tr×nh ®é qu¶n lý còng nh kü thuËt cho c¸c c¸n bé l·nh ®¹o. Tuy nhiªn, gia c«ng xuÊt khÈu còng cã nhîc ®iÓm lín: Gi¸ gia c«ng rÎ m¹t do vËy lîi nhuËn thu ®îc tõ gia c«ng hµng cho níc ngoµi lµ rÊt Ýt (gi¸ gia c«ng + chi phÝ qu¶n lý) so víi søc lùc bá ra. Chóng ta kh«ng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn ngµnh s¶n xuÊt trong níc, ®Æc biÖt ngµnh trång d©u nu«i t»m, b«ng, t¹o s¶n phÈm kh¸c cung cÊp cho viÖc s¶n xuÊt ra v¶i sîi. - 52 -
  • - H×nh thøc mua nguyªn liÖu b¸n thµnh phÈm: H×nh thøc nµy cµng ®îc ¸p dông phæ biÕn trong c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam. C¸c doanh nghiÖp nhËp khÈu nguyªn liÖu nh v¶i, sîi, phô liÖu cho hµng may mÆc tõ níc ngoµi, sau ®ã tù tæ chøc s¶n xuÊt trªn c¬ së nguyªn liÖu nhËp khÈu vÒ. Khi hoµn thµnh s¶n phÈm sÏ t×m thÞ trêng tiªu thô. Hµng s¶n xuÊt ra sÏ ®îc mang nh·n hiÖu s¶n xuÊt t¹i ViÖt Nam. H×nh thøc nµy kh¾c phôc ®îc mét sè nhîc ®iÓm chñ yÕu cña gia c«ng s¶n xuÊt nh: s¶n phÈm ®a ra thÞ trêng, nÕu gÆp thuËn lîi, gi¸ c¶ hµng ho¸ cao sÏ thu ®îc lîi nhuËn lín, ph¸t huy ®îc n¨ng lùc s¸ng t¹o cña c¸n bé, t¹o ®îc tªn tuæi uy tÝn trªn thÞ trêng thÕ giíi, gãp phÇn ph¸t triÓn m¹nh mÏ ngµnh may mÆc ViÖt Nam. ViÖc nhËp khÈu nguyªn phô liÖu tõ níc ngoµi ®¶m b¶o ®¸p øng ®îc c¸c yªu cÇu vÒ chÊt lîng cña mét sè thÞ trêng khã tÝnh nh EU, NhËt, Mü. Nhîc ®iÓm lµ viÖc nhËp khÈu nguyªn, phô liÖu tõ níc ngoµi chi phÝ rÊt tèn kÐm v× nhµ níc kh«ng khuyÕn khÝch nhËp khÈu mÆt hµng nµy nªn ph¶i chÞu thuÕ nhËp khÈu kh«ng ph¶i lµ møc thuÕ thÊp. §ång thêi gi¸ c¶ cña c¸c lo¹i nguyªn phô liÖu nµy thêng xuyªn biÕn ®éng kh«ng æn ®Þnh vµ so víi nh÷ng mÆt hµng cïng lo¹i mµ chóng ta cã thÓ s¶n xuÊt ®îc ë trong níc th× t¬ng - 53 -
  • ®èi ®¾t h¬n (tuy nhiªn trong níc chØ s¶n xuÊt ®îc mét lîng kh«ng nhiÒu nªn kh«ng ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña c¸c doanh nghiÖp dÖt may). H¬n n÷a, nÕu kinh doanh theo h×nh thøc nµy sÏ rÊt dÔ gÆp rñi ro ®èi víi l« hµng bëi c¸c doanh nghiÖp cña ta cha thËt sù n¾m v÷ng ®îc c¸c th«ng tin tõ phÝa c¸c thÞ trêng níc ngoµi. - H×nh thøc sö dông nguyªn liÖu s¶n xuÊt trong níc dµnh cho s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu: §©y lµ h×nh thøc kh«ng míi ®èi víi c¸c níc cã ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may ph¸t triÓn tõ l©u ®êi nh Anh, Ph¸p, ý…Tuy nhiªn, ®èi víi ViÖt Nam ®Ó thùc hiÖn vÊn ®Ò nµy trong thêi gian nµy qu¶ lµ mét ®iÒu rÊt khã. HiÖn t¹i, tØ lÖ néi ®Þa ho¸ cña s¶n phÈm may mÆc ë níc ta chØ chiÓm 15 - 20% lµ mét con sè rÊt thÊp, do ®ã §¶ng vµ nhµ níc ta ®· ®Ò ra chiÕn lîc cïng víi c¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn sao cho ®Õn n¨m 2010 ngµnh dÖt may sÏ ®¶m b¶o tØ lÖ néi ®Þa ho¸ ®¹t 70% s¶n phÈm s¶n xuÊt ra. So víi 2 h×nh thøc trªn, h×nh thøc tù cung nµy cã u ®iÓm nhiÒu h¬n v× tiÕt kiÖm ngo¹i tÖ, sö dông nguån nguyªn phô liÖu trong níc sÏ kÐo theo rÊt nhiÒu ngµnh nghÒ kh¸c ph¸t triÓn t¹o ®µ ph¸t triÓn ngµnh c«ng nghiÖp ®Êt n- íc vµ thùc hiÖn môc tiªu c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Tuy nhiªn ®Ó ®¹t ®îc kÕt qu¶ th× ®ßi hái cã sù kÕt hîp cña c¸c bé ngµnh vµ sù ®oµn kÕt cña c¸c - 54 -
  • doanh nghiÖp trong níc. Ba h×nh thøc trªn ®Òu cã ý nghÜa nhÊt ®Þnh ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam. Gia c«ng xuÊt khÈu qua nhiÒu giai ®o¹n vÉn trë thµnh ho¹t ®éng chñ yÕu cña ngµnh may mÆc. HiÖn t¹i khi ®Êt níc cßn ®ang nghÌo, c¸c ngµnh s¶n xuÊt nãi chung vµ ngµnh dÖt may nãi riªng vÉn cßn l¹c hËu th× ph¬ng thøc gia c«ng vÉn cßn cã ý nghÜa rÊt to lín, lµ bµn ®¹p ®Ó chóng ta thùc hiÖn môc tiªu ®Õn n¨m 2010. NÕu biÕt kÕt hîp mét c¸ch nhÞp nhµng khÐo lÐo vµ cã hiÖu qu¶ c¶ 3 ph¬ng thøc trªn th× ch¾c ch¾n trong thêi gian gÇn ngµnh dÖt may ViÖt Nam chóng ta sÏ ®¹t ®îc môc tiªu ®Ò ra. Víi thùc tr¹ng cña ngµnh c¸c chuyªn gia ®¸nh gi¸: ngµnh dÖt may vÉn cßn chËm ph¸t triÓn cha ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña ngµnh may mÆc ®Æc biÖt lµ ngµnh may xuÊt khÈu. Mét vÊn ®Ò lín lµ lµm thÕ nµo ®Ó t¨ng cêng n¨ng lùc cña c¸c doanh nghiÖp dÖt may ®ang lµ vÊn ®Ò lín cÇn ®îc gi¶i quyÕt cña c¸c cÊp c¸c ngµnh, c¸c doanh nghiÖp dÖt may. 2.Ph©n tÝch thùc tr¹ng vÒ ho¹t ®éng xuÊt khÈu hµng dÖt may a.Kim ng¹ch xuÊt khÈu Trong thêi gian h¬n 10 n¨m trë l¹i ®©y, ngµnh dÖt - 55 -
  • may ®· chøng tá lµ mét ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän trong nÒn kinh tÕ, cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn vît bËc trong lÜnh vùc xuÊt khÈu. Tèc ®é t¨ng trëng b×nh qu©n cña ngµnh lµ 24,8%/n¨m, vît lªn thø 2 vÒ kim ng¹ch xuÊt khÈu sau ngµnh dÇu khÝ n¨m 2001. N¨m 2001, kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may ®¹t 2 tû USD gÊp 16,8 lÇn so víi n¨m 1990 chiÕm tû träng 13,25% trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng ho¸ cña c¶ níc. (Nguån: Bé Th¬ng M¹i, n¨m 2002) Kim ng¹ch xuÊt khÈu dÖt may n¨m 2001 t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ so víi n¨m 2000, chØ t¨ng 108.000 triÖu VND, ®ã lµ do trong n¨m nµy hµng cña ViÖt Nam ph¶i c¹nh tranh víi hµng cña Trung Quèc. Nguyªn nh©n còng lµ do nÒn kinh tÕ cña mét sè thÞ trêng nhËp khÈu chÝnh cña ViÖt Nam bÞ suy tho¸i nªn sè lîng ®¬n hµng còng gi¶m ®i so víi n¨m 2000. ThÞ trêng Mü, EU cã nhiÒu biÕn ®éng khiÕn viÖc xuÊt khÈu hµng may mÆc cña ViÖt Nam vµo EU vµ Mü gÆp nhiÒu khã kh¨n. Trong khi ®ã hµng dÖt may cña c¸c níc §«ng ¢u, Campuchia, Bangladesh, Srilanka, B¾c Phi, xuÊt khÈu vµo EU ®îc miÔn thuÕ, kh«ng cã h¹n ng¹ch, hµng ViÖt Nam bÞ ®¸nh thuÕ nhËp khÈu b×nh 14% vµ bÞ khèng chÕ h¹n ng¹ch nªn rÊt bÊt lîi ®èi víi mÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu cña ta. - 56 -
  • Vµo n¨m 2002, nhµ níc ®· ®a ra c¸c gi¶i ph¸p th¸o gì khã kh¨n cho doanh nghiÖp ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam, cÇn ph¶i ®iÒu chØnh t¨ng h¹n ng¹ch ®èi víi hµng ViÖt Nam mµ kh¸ch hµng cã nhu cÇu, b·i bá c¸c lo¹i phÝ liªn quan ®Õn h¹n ng¹ch, ®¬n gi¶n ho¸ thñ tôc hµnh chÝnh, ®iÒu chØnh c¬ chÕ h¹n ng¹ch, chuyÓn sang giÊy phÐp tù ®éng ®èi víi h¹n ng¹ch c¸c mÆt hµng nhãm II thùc hiÖn tiÕn ®é chËm. N¨m 2002, cïng víi viÖc thùc thi HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü, vµ thÞ tr- êng EU t¨ng thªm 25% h¹n ng¹ch xuÊt khÈu ®· t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña n- íc ta. §Õn cuèi n¨m 2002, tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam ®· ®¹t ®îc 2,7 tû USD t¨ng 37,2% so víi n¨m 2001, riªng xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü ®¹t gÇn 900 triÖu, t¨ng 20 lÇn so víi n¨m 2001, chiÕm 33,2% tæng kim ng¹ch hµng dÖt may. HiÖn nay trong 8 th¸ng ®Çu n¨m 2003, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®· t¨ng gÇn 60% so víi cïng kú n¨m 2002. Cha cã n¨m nµo xuÊt khÈu dÖt may l¹i t¨ng trëng cao nh thÕ, ®Æc biÖt ®· vît xa gi¸ trÞ xuÊt khÈu dÇu th« (gi¸ trÞ xuÊt khÈu dÇu th« ®¹t 2,51 tû USD), ®øng vÞ trÝ thø nhÊt vÒ tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu. Dù tÝnh trong n¨m nay kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sÏ ®¹t 3,5 tû USD, trong khi môc - 57 -
  • tiªu mµ ngµnh dÖt may ®· ®Ò ra lµ ®¹t kim ng¹ch 3,2 - 3,3 tû USD. Kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may trong thêi gian qua (TriÖu USD) Kim ng¹ch Tæng kim TØ träng N¨m xuÊt khÈu ngach /tæng sè hµng dÖt may xuÊt khÈu - 58 -
  • 1992 211 2.581 8,1% 1993 350 2.985 11,7% 1994 550 4.054 13,6% 1995 750 5.200 14,4% 1996 1.150 7.255 15,2% 1997 1.349 8.759 15,4% 1998 1.351 9.361 14,4% 1999 1.682 11.532 14,6% 2000 1.892 14.455 13,08% 2001 2.000 15.100 13,25% 2002 2.700 16.710 16,16% 2003 3.500 19.300 18,13% (- íctÝnh) Nguån: Bé th¬ng M¹i vµ TCT VINATEX Ta thÊy tØ träng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ níc ngµy cµng cao, n¨m 2002 lµ 16,16%, dù tÝnh n¨m 2003 nµy tû träng sÏ lµ 18,13%. HiÖn trong n¨m nay c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang ph¶i ®èi mÆt víi mét khã kh¨n ®ã lµ Mü ¸p dông chÕ ®é h¹n ng¹ch dÖt may ®èi víi ViÖt Nam tõ ngµy 1.5.2003. C¸c doanh nghiÖp trong níc rÊt lóng tóng tríc t×nh tr¹ng “khª” quota, hµng s¶n xuÊt ra kh«ng xuÊt khÈu sang Hoa Kú ®îc hoÆc sau khi ®· - 59 -
  • nhËp khÈu nguyªn liÖu vÒ ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu sang thÞ trêng nµy nhng v× hÕt h¹n ng¹ch nªn l¹i b¸n rÎ nguyªn liÖu ®i c¸c níc kh¸c. C¸c doanh nghiÖp ®ang lo l¾ng vÒ vÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc ph©n bæ h¹n ng¹ch ®i Mü sao cho æn tho¶ vµo n¨m 2004 s¾p tíi. b.Chñng lo¹i hµng dÖt may xuÊt khÈu C¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chÝnh cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam: hµng may mÆc, t¬ sîi, v¶i lôa, c¸c lo¹i s¶n phÈm kh¸c. Trong ®ã hµng may mÆc chiÕm tû träng lín nhÊt trong c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu. Nguyªn nh©n còng rÊt dÔ hiÓu, bëi v× ngµnh may mÆc ®îc ®Çu t kh¸ nhiÒu vÒ m¸y mãc, trang thiÕt bÞ còng nh c¸c yÕu tè kh¸c trong khi ®ã ngµnh dÖt th× hiÖn nay t×nh h×nh s¶n xuÊt vÉn cha tèt c¶ vÒ m¸y mãc, trang thiÕt bÞ, ®éi ngò c«ng nh©n. N¨m 1997 vµ n¨m 1998 gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña toµn ngµnh lµ gÇn nh b»ng nhau kh«ng cã nhiÒu biÕn ®éng. Kim ng¹ch xuÊt khÈu n¨m 1998 cña ngµnh chØ ®¹t 1370 triÖu USD. Kim ng¹ch xuÊt khÈu gi¶m do ¶nh hëng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh Ch©u ¸ lµm søc tiªu thô cña thÞ trêng nµy gi¶m, hµng ho¸ cña ViÖt Nam xuÊt khÈu còng gi¶m xuèng râ rÖt, nÒn kinh tÕ c¸c níc Ch©u ¸ bÞ ¶nh hëng m¹nh mÏ, kÐo theo mét sè thÞ trêng c¸c - 60 -
  • níc ngoµi Ch©u ¸ còng bÞ ¶nh hëng. N¨m 2000 tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ngµnh ®¹t 1892 triÖu USD nhng hµng may mÆc l¹i gi¶m ®ét ngét xuèng víi kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t gi¸ trÞ rÊt thÊp chØ kho¶ng 50 triÖu USD, mÆt hµng kh¸c th× kim ng¹ch xuÊt khÈu vÉn nh n¨m 1999 kh«ng thay ®æi nhiÒu, hµng dÖt sîi, v¶i th× còng vÉn nh c¸c n¨m tríc. N¨m 2001, kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may t¨ng lªn ®¹t 2000 triÖu USD, gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña mÆt hµng may mÆc l¹i t¨ng trë l¹i víi kim ng¹ch kh¸ lín xÊp xØ 1500 triÖu USD, chiÕm 75% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ngµnh, t¨ng 7,9% so víi n¨m 1999 ®ång thêi kim ng¹ch xuÊt khÈu cña hµng v¶i, sîi còng t¨ng tæng kim ng¹ch lµ 170 triÖu USD. N¨m 2002, kim ng¹ch xuÊt khÈu dÖt may t¨ng lªn m¹nh ®¹t 2700 triÖu USD, trong ®ã mÆt hµng v¶i ®¹t 1950 triÖu USD. (Nguån: Thèng kª cña Vinatex, n¨m 2002). Tõ khi chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng, ngµnh dÖt may ViÖt Nam cã nhiÒu khëi s¾c. Tõ n¨m 1990 trë vÒ tríc, s¶n phÈm may mÆc chñ yÕu lµ s¬ mi nam, n÷, quÇn ¸o b¶o hé vµ mét sè s¶n phÈm ®¬n gi¶n xuÊt khÈu sang thÞ trêng Liªn X« vµ §«ng ¢u víi s¶n lîng n¨m cao nhÊt lµ hµng tr¨m triÖu s¶n phÈm. Khi thÞ trêng nµy tan vì, sù khñng ho¶ng ®· lµ ®éng lùc cho sù chuyÓn - 61 -
  • híng thÞ trêng, t¹o vèn ®Çu t m¸y mãc thiÕt bÞ n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt trong ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam. S¶n phÈm dÖt may ®· dÇn dÇn ®îc xuÊt khÈu sang thÞ trêng c¸c níc ph¸t triÓn nh Canada, Thôy §iÓn, Australia, Hµ Lan, Ba Lan…§Æc biÖt lµ EU, NhËt B¶n vµ míi ®©y lµ thÞ trêng tiÒm n¨ng Mü vµ B¾c Mü. Danh môc mÆt hµng xuÊt khÈu còng ngµy cµng ®îc c¶i tiÕn vµ phong phó h¬n tríc ®©y. Thêi gian vµo nh÷ng n¨m 1990 th× hµng xuÊt khÈu chñ yÕu lµ s¬ mi, quÇn nam, n÷ vµ b¶o hé lao ®éng. Sau ®ã ®Õn n¨m 1992 - 1993 th× mÆt hµng xuÊt khÈu ®· ®îc bæ xung thªm c¸c lo¹i ¸o Jacket, s¬ mi cao cÊp, s¶n phÈm dÖt kim vµ coi ®ã lµ s¶n phÈm chñ ®¹o trong xuÊt khÈu. Cho tíi n¨m 1995, sè lo¹i hµng dÖt may xuÊt khÈu ®· lªn tíi 38 chñng lo¹i trong ®ã 24 chñng lo¹i ®· ph©n bæ hÕt h¹n ng¹ch cô thÓ lµ c¸c chñng lo¹i (cat - viÕt t¾t cña category) sau: 1,2,4,5 6,7, 8, 12, 14, 15, 19, 21, 24, 26, 29, 34, 68, 73, 78, 39, 83, 97, 118, 161. C¸c lo¹i hµng ®· xuÊt khÈu sang thÞ trêng NhËt, Canada, EU, Mü…bao gåm: V¶i tæng hîp b»ng x¬. Kh¨n b«ng Bé complet Veston nam - 62 -
  • Pyjama b»ng v¶i dÖt thoi ChØ, sîi nh©n t¹o S¬ mi nam, n÷ Jacket 2,3 líp, Blouson T.shirt, dÖt kim, cotton Polo shirt QuÇn t©y QuÇn ¸o thÓ thao V¶i dÖt kim, t¬ t»m QuÇn ¸o thÓ thao, ®å phô quÇn ¸o RÌm, th¶m c¸c lo¹i Tói x¸ch c¸c lo¹i Kh¨n tr¶i giêng V¶i tæng hîp QuÇn lãt Kh¨n tr¶i bµn b»ng lanh gai… Vµ c¸c s¶n phÈm tõ sîi P.E, sîi tæng hîp kh¸c. (Nguån: B¸o th¬ng m¹i - th¸ng 7 n¨m 2002) Theo ®¸nh gi¸ cña c¸c tæ chøc níc ngoµi, hµng dÖt may cña ViÖt Nam kh¸ phong phó vÒ chñng lo¹i song chÝnh sù phong phó nµy lµm cho chÊt lîng cña c¸c lo¹i hµng ®ã cha ®îc ®ång ®Òu. Hµng cao cÊp, chÊt lîng cao cña ta cßn Ýt, chñ yÕu lµ s¬ mi nam, T.shirt th× hÇu hÕt l¹i gia c«ng cho níc ngoµi, kiÓu d¸ng mÉu m· - 63 -
  • kh«ng cã g× lµ míi l¹ trªn thÞ trêng quèc tÕ. Mét sè mÆt hµng kh¸c nh v¶i dÖt kim, t¬ t»m hay sîi cha dÖt th× h¹n chÕ vÒ mµu s¾c, chÊt lîng cha thËt tèt do chóng ta cßn nhiÒu khã kh¨n vÒ thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn ®Ó xö lý s¶n phÈm. MÆt kh¸c, do h¹n chÕ vÒ vèn vµ ho¹t ®éng marketing, c¸c lo¹i hµng dÖt may ViÖt Nam cha thÝch øng ®îc víi sù ®æi thay liªn tôc cña thêi trang thÕ giíi nªn c¸c mÆt hµng ViÖt Nam th- êng bÞ lçi mèt, dï chÊt lîng cao gi¸ h¹ nhng vÉn kh«ng b¸n ®îc. §éi ngò thiÕt kÕ t¹o mÉu cña níc ta cßn non yÕu cha cã nhiÒu kinh nghiÖm, chuyªn m«n cßn kÐm nªn hµng ho¸ cña níc ta kh«ng b¾t kÞp víi nhÞp ®é ph¸t triÓn trªn thÕ giíi. Do ®ã, ®©y còng lµ mét vÊn ®Ò cÇn ®îc chó ý, kh¾c phôc ®Ó s¶n phÈm cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam ngµy cµng ®a d¹ng, phong phó vÒ mÉu m· vµ cã uy tÝn trªn trêng quèc tÕ. c.Mét sè thÞ trêng xuÊt khÈu chñ yÕu cña níc ta - ThÞ trêng Mü lµ mét thÞ trêng lín vÒ tiªu thô hµng ho¸ còng nh hµng dÖt may, Mü lµ mét thÞ trêng lín ®èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. ThÞ trêng nµy còng thÓ hiÖn râ tÝnh u viÖt còng nh tiÒm n¨ng ®Çy høa hÑn ®èi víi xuÊt khÈu hµng dÖt may hiÖn t¹i vµ trong t¬ng lai. C¸c doanh nghiÖp - 64 -
  • dÖt may ViÖt Nam míi b¾t ®Çu th©m nhËp thÞ trêng ®Çy tiÒm n¨ng nµy chØ trong vµi n¨m gÇn ®©y. N¨m 1996 kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy chØ ®¹t ë møc rÊt thÊp 9,1 triÖu USD. §©y lµ mét con sè kh«ng ®¸ng kÓ so víi kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vµo c¸c thÞ trêng kh¸c nh thÞ trêng NhËt kim ng¹ch lµ 248 triÖu USD, thÞ trêng EU kim ng¹ch xuÊt khÈu lµ 225 triÖu USD. Trong thêi gian nµy nÕu nh nãi r»ng xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü ®Çy triÓn väng th× kh«ng ai cã thÓ kh¼ng ®Þnh ®îc ®iÒu nµy kÓ c¶ c¸c chuyªn gia kinh tÕ. N¨m 1997 kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy chØ t¨ng lªn 2,8 triÖu USD so víi n¨m 1996. N¨m 2000 kim ng¹ch xuÊt khÈu lµ 49,5 triÖu USD, nhng ®Õn n¨m 2001 kim ng¹ch xuÊt khÈu gi¶m xuèng chØ ®¹t 44,6 triÖu USD. Víi kim ng¹ch nµy n¨m 2001 ViÖt Nam xÕp thø 64 trong sè c¸c quèc gia cã xuÊt khÈu hµng dÖt may sang Mü. Tuy nhiªn, so víi 70 tû USD mµ Hoa Kú bá ra hµng n¨m ®Ó nhËp khÈu s¶n phÈm dÖt may tõ kh¾p n¬i trªn thÕ giíi th× qu¶ thËt con sè gÇn 50 triÖu USD xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng nµy qu¶ lµ bÐ nhá. Gi¶i thÝch t¹i sao thÞ trêng Mü lµ mét thÞ trêng tiªu thô lín hµng giÇy da vµ hµng may mÆc mµ lîng hµng dÖt may xuÊt khÈu cña níc ta vµo thÞ trêng nµy - 65 -
  • l¹i qu¸ Ýt ái nh vËy. C©u tr¶ lêi thËt ®¬n gi¶n vµ mäi ngêi ai còng biÕt râ: trong thêi gian tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2000, níc ta vµ Mü võa míi bíc vµo thêi k× b×nh thêng hãa quan hÖ do ®ã c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang dÇn lµm quen víi thÞ trêng, ®ång thêi cha cã nh÷ng th«ng tin vµ ®Çu mèi quan träng ®Ó t¨ng cêng hµng xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy nªn mÆt hµng dÖt may cña ta còng trong t×nh tr¹ng th¨m dß thÞ trêng Mü lµ chÝnh. Lóc nµy, HiÖp ®inh dÖt may ViÖt-Mü víi u ®·i tèi huÖ quèc (quy chÕ MFN) cha chÝnh thøc ®îc kÝ kÕt nªn c¸c mÆt hµng dÖt may cña ViÖt Nam khi xuÊt sang thÞ trêng nµy bÞ mét rµo c¶n th¬ng m¹i kh¸ lín, møc thuÕ suÊt qu¸ cao nªn doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may kh«ng thÓ th©m nhËp ®îc vµo Mü mét c¸ch å ¹t ®îc. Vµo n¨m 2000 níc ta chÝnh thøc kÝ HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü, thuÕ suÊt nhËp khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam vµo thÞ trêng Mü ®· gi¶m ®Õn 10 lÇn. ThÕ nhng trong n¨m 2001 víi sù kiÖn ngµy 11 th¸ng 9 th× lîng nhËp khÈu cña Mü gi¶m ®¸ng kÓ nªn mÆt hµng dÖt may cña ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy ®¬ng nhiªn lµ còng bÞ gi¶m xuèng. Tõ n¨m 2002 chóng ta l¹i cã thªm HiÖp ®Þnh dÖt may ViÖt-Mü víi u ®·i tèi huÖ quèc (MFN) cho hµng dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nªn kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may t¨ng m¹nh. Theo thèng kª - 66 -
  • cña Bé th¬ng m¹i, n¨m 2002 kim ng¹ch xuÊt khÈu dÖt may cña ViÖt Nam ®¹t 2,7 tû USD, t¨ng 37,2% so víi n¨m 2001 th× riªng xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü ®¹t gÇn 900 triÖu USD, t¨ng gÊp 20 lÇn so víi n¨m 2001, chiÕm 33,2% tæng kim ng¹ch hµng dÖt may. Møc gia t¨ng xuÊt khÈu kû lôc nµy ®· ®a Mü trë thµnh thÞ trêng nhËp khÈu hµng dÖt may lín nhÊt cña ViÖt Nam, trªn c¶ EU vµ NhËt vèn l©u nay lµ thÞ trêng chÝnh. C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang chñ ®éng chuyÓn híng xuÊt khÈu sang Mü còng nh»m thiÕt lËp chç ®øng t¹i thÞ trêng míi mÎ nµy. N¨m 2002 lµ n¨m th¾ng lîi lín ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng Mü. N¨m 2002, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam tËn dông phÝa Mü cha ¸p dông h¹n ng¹ch ®èi víi mÆt hµng dÖt may nªn ®ang t¨ng cêng, nç lùc xuÊt khÈu sang Mü. MÆc dï kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam vµo Mü tõ ®Çu n¨m ®Õn th¸ng 9 n¨m 2002 t¨ng lªn rÊt m¹nh 234% song chØ chiÕm kho¶ng 0,7% thÞ phÇn vµ ®øng thø 26 trong tæng sè c¸c níc xuÊt khÈu quÇn ¸o vµo Mü, xÕp sau Campuchia (xÕp thø 17, chiÕm 2,3%), Th¸i Lan (xÕp thø 13, chiÕm 2,8%), Phillipin (xÕp thø 11, chiÕm 3,1%), Indonesia (xÕp thø 8, chiÕm 3,7%), vµ chØ b»ng 1/10 cña Trung Quèc - 67 -
  • Kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sang thÞ trêng Mü 199 199 199 199 200 200 N¨m 2002 2003 6 7 8 9 0 1 TrÞ gi¸ 49, 44, 1900 9,1 12 26 34 900 (dù triÖu USD 5 6 tÝnh) Nguån: Thèng kª cña VINATEX n¨m 2002 Tríc t×nh h×nh kim ng¹ch xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü t¨ng, mét ®oµn giíi chøc Mü dù kiÕn sang ViÖt Nam ®Ó th¶o luËn vÒ viÖc ®i ®Õn tho¶ thuËn mét HiÖp §Þnh vÒ hµng dÖt may ViÖt Nam-Hoa Kú (lµ mét phÇn trong HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü), trong ®ã cã viÖc c¶ Mü sÏ ¸p dông quota ®èi víi hµng dÖt may xuÊt khÈu cu¶ ViÖt Nam vµo Mü b¾t ®Çu tõ n¨m 2003. Do ®ã kÓ tõ n¨m 2003 nh÷ng doanh nghiÖp muèn xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy th× ph¶i cã h¹n ng¹ch, nÕu kh«ng th× kh«ng thÓ xuÊt khÈu ®îc.Theo HiÖp ®Þnh dÖt may ViÖt-Mü, trÞ gi¸ hµng dÖt may qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch n¨m 2003 gåm 25 nhãm hµng vµ 38 mÆt hµng cô thÓ nh sau: (B¶ng trang bªn) §Ó thùc hiÖn HiÖp ®Þnh ngµy 28 th¸ng 4 n¨m 2003, Bé th¬ng m¹i cã v¨n b¶n sè 0962/TM-XNK híng dÉn thùc hiÖn, theo ®ã c¸c doanh nghiÖp ph¶i b¸o c¸o chi tiÕt, chÝnh x¸c vÒ n¨ng lùc vµ quy m« s¶n xuÊt cña m×nh ®Ó - 68 -
  • lµm c¬ së ®èi chiÕu h¹n ng¹ch vµ cÊp h¹n ng¹ch hµng dÖt may xuÊt khÈu sang Hoa Kú n¨m 2003. V¨n b¶n quy ®Þnh c¸c mÉu vµ néi dung hå s¬ gåm c¸c chøng tõ: ®¬n xin cÊp giÊy chøng nhËn xuÊt khÈu hµng dÖt may sang Hoa kú, hîp ®ång xuÊt khÈu (hoÆc gia c«ng hµng xuÊt khÈu), ho¸ ®¬n th¬ng m¹i, b¶ng kª ®ãng gãi hµng…V¨n b¶n nghiªm cÊm c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may sö dông giÊy chøng nhËn xuÊt khÈu hµng dÖt may ®Ó xuÊt khÈu sang Hoa Kú cña ViÖt Nam ®Ó xuÊt khÈu hµng ho¸ cña níc kh¸c hoÆc dïng visa cña níc kh¸c xuÊt khÈu hµng ho¸ cña ViÖt Nam. Nh÷ng c«ng viÖc bíc ®Çu cña thùc hiÖn HiÖp ®Þnh nh vËy t¹o thuËn lîi vÒ qu¶n lý trong thùc hiÖn HiÖp ®Þnh. Tuy nhiªn, c¸c doanh nghiÖp l¹i lo l¾ng r»ng h¹n ng¹ch nh vËy cã ®¸p øng ®îc nhu cÇu xuÊt khÈu kh«ng? Vµ lµm thÕ nµo ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ h¹n ng¹ch. Sù lo l¾ng cña c¸c doanh nghiÖp lµ hoµn toµn cã c¬ së, bëi qua thùc tiÔn thùc hiÖn HiÖp ®Þnh dÖt may EU còng lu«n næi lªn hai vÊn ®Ò nµy. Tuy nhiªn, so víi møc ®é thùc hiÖn cña n¨m 2002 vµ nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 2003, th× h¹n ng¹ch xuÊt khÈu vµo Mü hµng dÖt may n¨m 2003 lµ 1,7 tû USD sÏ kh«ng h¹n chÕ nhiÒu viÖc xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo Mü, bëi theo dù kiÕn cña c¸c quan chøc vµ cña nhiÒu nhµ kinh doanh kh¶ - 69 -
  • n¨ng n¨m 2003 chØ thùc hiÖn ®îc kho¶ng 1,5 tû USD. C¸c mÆt hµng dÖt may qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch Cat MÆt hµng §¬ H¹n nhãm n ng¹ch hµng vi 2003 200 ChØ may, sîi ®Ó b¸n lÎ Kg 300.000 301 Sîi, b«ng ®· ch¶i Kg 680.000 332 TÊt chÊt liÖu b«ng T¸ 1.000.00 0 333 ¸o kho¸c nam d¹ng comple T¸ 36.000 334/335 ¸o kho¸c nam n÷ chÊt T¸ 675.000 liÖub«ng 338/339 S¬ mi dÖt kim nam, n÷ chÊt T¸ 14.000.0 liÖu b«ng 00 340/640 S¬ mi nam dÖt thoi chÊt T¸ 2.000.00 liÖu b«ng vµ säi t¬ nh©n 0 t¹o 341/641 S¬ mi dÖt thoi chÊt liÖu T¸ 762.698 b«ng vµ sîi nh©n t¹o 342/642 V¸y ng¾n chÊt liÖu b«ng vµ T¸ 554.654 sîi nh©n t¹o 345 Sweater chÊt liÖu b«ng T¸ 300.000 347/348 QuÇn nam n÷ chÊt liÖu b«ng T¸ 7.000.00 0 351/651 QuÇn ¸o ngñ chÊt liÖu b«ng T¸ 582.000 vµ sîi nh©n t¹o 352/652 §å lãt chÊt liÖu b«ng vµ T¸ 1.850.00 sîi nh©n t¹o 0 - 70 -
  • 359/659 QuÇn yÕm Kg 325.000 -c 359/659 QuÇn ¸o b¬i Kg 525.00 -s 434 ¸o kho¸c nam chÊt liÖu len T¸ 16.200 435 ¸o kho¸c n÷ chÊt liÖu len T¸ 40.000 440 S¬ mi nam, n÷ chÊt liÖu len T¸ 2.500 447 QuÇn nam chÊt liÖu len T¸ 52.500 448 QuÇn n÷ chÊt len T¸ 32.000 620 V¶i b»ng sîi filam¨ng tæng m2 6.364.00 hîp kh¸c 0 632 ChÊt liÖu sîi nh©n t¹o T¸ 500.000 638/639 ¸o s¬ mi nam n÷ dÖt kim T¸ 1.271.00 chÊt liÖu sîi t¬ nh©n t¹o 0 645/646 Sweater chÊt liÖu sîi t¬ T¸ 200.000 nh©n t¹o 647/648 QuÇn nam n÷ chÊt liÖu sîi T¸ 1.973.31 nh©n t¹o 8 - 71 -
  • VÊn ®Ò ®Æt ra ®ã lµ lµm thÕ nµo ®Ó ph©n bæ h¹n ng¹ch cho hîp lý, cÇn rót kinh nghiÖm tõ viÖc qu¶n lý h¹n ng¹ch dÖt may EU tríc ®©y. Tõ ®Çu n¨m 2003 ®Õn nay, kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng Mü vÉn tiÕp tôc t¨ng nhanh, hiÖn ®· xuÊt khÈu gÇn 1,3 tØ USD hµng dÖt may vµo Mü. Dù tÝnh n¨m 2004 nÕu chóng ta vÉn triÓn khai tèt HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü th× cã kh¶ n¨ng kim ng¹ch xuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may vµo thÞ trêng nµy ®¹t tíi 4,1 tû USD, t¨ng 17,1% so víi n¨m 2003, chiÕm 19% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu . Ngµy 5 th¸ng 6 n¨m 2003 liªn Bé: Th¬ng m¹i, C«ng nghiÖp vµ KÕ ho¹ch- §Çu t ®· tæ chøc häp b¸o c«ng bè c¬ chÕ ph©n bæ h¹n ng¹ch dÖt may sang thÞ trêng Hoa K× n¨m 2003. ViÖc ph©n giao theo nguyªn t¾c: b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ, dùa trªn kÕt qu¶ xuÊt khÈu cña c¸c doanh nghiÖp trong n¨m 2002 vµ 3 th¸ng ®Çu n¨m 2003, ®èi víi c¸c doanh nghiÖp míi th× dùa vµo n¨ng lùc s¶n xuÊt, n¨ng lùc xuÊt khÈu, dµnh mét tØ lÖ nhÊt ®Þnh cho nh÷ng doanh nghiÖp sö dông v¶i s¶n xuÊt trong níc ®Ó lµm hµng may mÆc xuÊt khÈu sang thÞ trêng Hoa Kú vµ c¸c vïng kinh tÕ khã kh¨n. ViÖc ph©n giao h¹n ng¹ch n¨m nay sÏ chia lµm 2 ®ît: 80% h¹n ng¹ch ®îc giao tríc, 20% h¹n ng¹ch ®îc giao sau khi kiÓm tra. ThÕ nhng tõ - 72 -
  • khi ¸p dông h¹n ng¹ch hµng dÖt may xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Mü (tõ ngµy 1 th¸ng 5 n¨m 2003) cho ®Õn nay ®· x¶y ra mét vÊn ®Ò g©y ra nhiÒu lo l¾ng cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng Mü. VÊn ®Ò ®ã lµ do h¹n ng¹ch cã h¹n mµ tèc ®é xuÊt khÈu hµng dÖt may cña c¸c doanh nghiÖp trong 5 th¸ng ®Çu n¨m qu¸ lín nªn gi¸ trÞ h¹n ng¹ch cßn l¹i ®Ó giao cho c¸c doanh nghiÖp trong th¸ng 7 cuèi n¨m chØ cßn kho¶ng 600 triÖu USD, trong ®ã cã mét sè cat cßn l¹i rÊt Ýt hoÆc kh«ng cßn, buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i cã ph¬ng ¸n xö lý phï hîp tríc t×nh h×nh nµy. Mét trong nh÷ng khã kh¨n c¬ b¶n ®èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam lµ c¸c hîp ®ång s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu ®· ký tõ ®Çu n¨m, nguyªn phô liÖu ®· ®îc nhËp khÈu ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu trong c¶ n¨m nh- ng nay kh«ng cã ®ñ h¹n ng¹ch ®Ó s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu. §Õn nay, tuy ®· ph©n bæ theo Th«ng t, ngay c¶ h¹n ng¹ch ph¸t triÓn kho¶ng 15% còng ph©n víi mét l- îng rÊt nhá. Nh vËy, lîng h¹n ng¹ch cha ph©n bæ cßn rÊt nhiÒu, thËm chÝ cã cat tû lÖ tån trong c¸c doanh nghiÖp kh¸ lín mµ cha cã h¹n ng¹ch, nh cat 338/339 (¸o dÖt kim), tån gÇn 4 triÖu t¸, hoÆc 347/348 (quÇn) tån trªn 2,3 triÖu t¸; t¬ng ®¬ng 50% h¹n ng¹ch cho 8 th¸ng cña c¶ níc. - 73 -
  • Nh chuyÖn vÒ mét kh¸ch hµng ®· nhËp khÈu phô liÖu ®Ó lµm hµng trong th¸ng 9, th¸ng 10 n¨m nay nhng do th«ng tin tõ Mü lµ cat 338 mµ kh¸ch hµng ®Þnh lµm ®· s¾p ®Çy nªn ph¶i t¸i xuÊt l« nguyªn phô liÖu nµy ®i níc kh¸c nh Philipines vµ Kenya. C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hµng dÖt may cña ViÖt Nam ®ang lo l¾ng viÖc ph©n bæ h¹n ng¹ch n¨m 2004 kh«ng biÕt c¬ chÕ ph©n bæ quota sÏ ®îc thùc hiÖn nh thÕ nµo cho phï hîp víi thùc lùc cña c¸c doanh nghiÖp ®Ó kh«ng x¶y ra nh÷ng t×nh tr¹ng ®¸ng buån cho c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam khi kÝ kÕt hîp ®ång xuÊt khÈu hµng dÖt may sang thÞ trêng Hoa K× nh n¨m 2003. HiÖn nay, nh÷ng s¶n phÈm cña ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Mü ®Òu ph¶i ®îc mét c«ng ty kiÓm to¸n ®¸nh gi¸ thùc hiÖn theo tiªu chuÈn SA 8.000. §©y lµ mét yªu cÇu hoµn toµn míi ®èi víi c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam. Tæng c«ng ty DÖt May ViÖt Nam hiÖn cã 28 doanh nghiÖp thùc hiÖn theo hÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng ISO 9.000, 2 doanh nghiÖp thùc hiÖn ISO 14.000 vµ 4 doanh nghiÖp thùc hiÖn SA 8.000. Tríc m¾t, phÝa Mü yªu cÇu c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam lµm theo SA 8.000 khi cha cã chøng chØ, nh»m ®¸p øng ®îc nh÷ng ®iÒu kiÖn, m«i trêng lµm viÖc cña ngêi lao ®éng. MÆt kh¸c, hµng dÖt may cña ViÖt Nam hiÖn nay cã tíi 81,2% mÆt hµng v¶i - 74 -
  • vµ hµng may mÆc kh«ng cã tªn c¬ së s¶n xuÊt, thµnh phÇn nguyªn liÖu, nh·n hiÖu hµng ho¸ nªn khi xuÊt khÈu sang thÞ trêng Mü ®· bÞ tõ chèi vµ bÞ tr¶ l¹i hµng g©y nªn thiÖt h¹i lín cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam. C¸c nhµ nhËp khÈu vµ b¸n lÎ Mü nªu râ quan ®iÓm xem ViÖt Nam lµ mét thÞ trêng thiÕt yÕu trong viÖc cung cÊp hµng dÖt may vµ hä quyÕt t©m tËp trung vµo thÞ trêng nµy trong thêi gian tíi, trong bèi c¶nh c¸c h¹n ng¹ch cña c¸c thÞ trêng nhËp khÈu truyÒn thèng ®· ®ãng b¨ng. Hä ®¸nh gi¸ ViÖt Nam nh mét thÞ trêng “më” v× kh¶ n¨ng cung cÊp mÆt hµng dÖt may Ýt nhÊt lµ ®Õn n¨m 2004 - n¨m mµ hä ®¸nh gi¸ Mü sÏ thiÕu nguån nhËp khÈu hµng dÖt may trÇm träng. C¸c nhµ b¸n lÎ Mü kh¼ng ®Þnh thÞ trêng nhËp khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam lµ sù lùa chän quan träng t¬ng ®¬ng víi Trung Quèc vµ yªu cÇu chÝnh phñ kh«ng ¸p dông h¹n ng¹ch ®èi víi ViÖt Nam vÒ mÆt hµng nµy. ThÞ trêng Mü lµ mét trong nh÷ng thÞ trêng môc tiªu kh«ng nh÷ng cña doanh nghiÖp ViÖt Nam mµ cßn cña doanh nghiÖp cña c¸c níc. BiÖn ph¸p nhanh nhÊt ®Ó th©m nhËp m¹nh mÏ vµo thÞ trêng môc tiªu nµy lµ níc ta nhanh chãng ®îc gia nhËp WTO ®Ó hëng lîi tõ viÖc b·i bá quota nhËp khÈu dÖt may vµ gi¶m thuÕ suÊt nhËp - 75 -
  • khÈu trong khèi. §ã lµ thêi k× mµ c¸c doanh nghiÖp cña ViÖt Nam ®ang tr«ng ®îi vµ còng ph¶i ®èi ®Çu víi rÊt nhiÒu th¸ch thøc míi ë thÞ trêng khu vùc vµ thÞ trêng quèc tÕ. - ThÞ trêng EU víi sè d©n kho¶ng h¬n 360 triÖu ng- êi, lµ mét thÞ trêng cã søc mua vÒ hµng dÖt may rÊt lín, ®ång thêi còng lµ mét thÞ trêng cã nhiÒu yªu cÇu kh¾t khe vÒ chÊt lîng cña hµng ho¸. §©y chÝnh lµ trung t©m th«ng tin vÒ mèt cña hµng may mÆc víi nhiÒu c¬ së t¹o mèt thêi trang næi tiÕng nh: Feudi(Italia), Agnesh (Ph¸p), CEU of Girmer Gmbh (§øc)…§©y còng lµ khu vùc cã kü thuËt s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm dÖt may cao cÊp truyÒn thèng. Theo tÝnh to¸n, hµng dÖt may xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU phÇn lín (85% - 90%) lµ hµng ph¶i ®¹t yªu cÇu vÒ mèt thêi trang. Møc nhËp khÈu hµng n¨m t¹i thÞ trêng nµy lµ 63 tû USD trong ®ã: §øc 24,8 tû USD, Ph¸p 9,8 tû USD, Anh 7,9 tû USD… Ngoµi sè tù s¶n xuÊt tiªu dïng 40 tû USD (40%) vµ trao ®æi néi bé khu vùc 44,8 tû USD th× ph¶i nhËp khÈu thªm tõ c¸c níc Ch©u ¸ trªn 1 tû USD hµng dÖt may. (Nguån: T¹p chÝ th¬ng m¹i sè 60 - n¨m 2003). XuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam ®Æc biÖt ph¸t triÓn m¹nh tõ sau HiÖp ®Þnh bu«n b¸n hµng dÖt may gi÷a ViÖt Nam víi EU ®îc kÝ kÕt ngµy 15 th¸ng 12 n¨m - 76 -
  • 1992 vµ ®îc thùc hiÖn tõ n¨m 1993 víi tèc ®é t¨ng tr- ëng b×nh qu©n trªn 23%/n¨m trong 5 n¨m 1993 - 1997. Th¸ng 11 n¨m 1997, HiÖp ®Þnh dÖt may ViÖt Nam-EU ®· ®îc kÝ kÕt t¹i Brussel. HiÖp ®Þnh nµy thay thÕ HiÖp ®Þnh cò ®· hÕt h¹n vµo ngµy 31 th¸ng 12 n¨m 1997 vµ cã hiÖu lùc tõ ngµy 1 th¸ng 1 n¨m 1998 ®Õn hÕt n¨m 2000. HiÖp ®Þnh míi nµy vÒ c¬ b¶n vÉn gi÷ nguyªn nh÷ng ®iÒu kho¶n cò, chØ söa ®æi mét sè ®iÒu. So víi HiÖp ®Þnh cò, HiÖp ®Þnh nµy ®· gi¶i phãng ®îc 25 cat vèn lµ hµng “nãng” mµ ViÖt Nam ®ang cã thÞ trêng nh cat 27 (v¸y ng¾n n÷). Nh vËy, n¨m 1998 EU chØ qu¶n lý 29 mÆt hµng b»ng quota víi tæng khèi lîng t¨ng 31,4% so víi n¨m 1997. 29 chñng lo¹i hµng tiÕp tôc qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch lµ cat 4 ®Õn 10, 12, ®Õn 15, 18, 20, 21, 26, 28, 29, 31, 35, 39, 41, 68, 73, 76, 78, 83, 97, 118, 161. Ngoµi c¸c cat trªn th× cã tíi 22 chñng lo¹i hµng kh«ng bÞ khèng chÕ sè lîng nhng chÞu sù qu¶n lý qua cÊp E/L khi xuÊt hµng lµ cat 1 ®Õn 3, 16, 17, 19, 22, ®Õn 24, 27, 32, 33, 36, 37, 90, 115, 117, 136, 156, 157, 159, 160. C¸c chñng lo¹i hµng kh¸c kh«ng chÞu sù qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch hoÆc E/L ®îc xuÊt khÈu tù do vµo thÞ trêng EU, thñ tôc xuÊt nhËp khÈu nh ®èi víi thÞ trêng kh«ng h¹n ng¹ch. - 77 -
  • Kim ng¹ch xuÊt khÈu sang EU (§¬n vÞ : TriÖu USD ) N¨m 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Kim ng¹ch XK 225 410 521 555 609 559 540 Nguån: Thèng kª n¨m 2002 cña Vinatex Kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng nµy trong n¨m 2001 gi¶m ®¸ng kÓ so víi n¨m 2000. N¨m 2001 hµng dÖt may xuÊt khÈu sang thÞ trêng EU vÉn cßn tån mét lîng lín h¹n ng¹ch cha thùc hiÖn. Cô thÓ cat 10: mÆt hµng g¨ng tay cßn tån 3.230.000 ®«i, chiÕm 60,7%, cat 13 quÇn lãt cßn 3.909.000 chiÕc chiÕm 46,5%; cat 12 bÝt tÊt cßn 2.872.000 ®«i chiÕm 98,4%; ¸o Jacket cßn 2.462.000 chiÕc chiÕm 12,8%, quÇn dÖt kim cßn 827.000 chiÕc chiÕm 23,3%…MÆc dï n¨m 2001 xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng cã nhiÒu thuËn lîi nhng vÉn cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n do gi¸ gi¶m liªn tôc, trong khi ®ã gi¸ nguyªn liÖu l¹i t¨ng. C¸c chuyªn gia trong ngµnh cho r»ng thÞ trêng xuÊt khÈu hµng dÖt may cßn nhiÒu kh¶ n¨ng më réng, song c¹nh tranh còng ngµy cµng gay g¾t, ®Æc biÖt vÒ gi¸ c¶, tØ lÖ xuÊt xø hµng hãa, chÊt lîng s¶n phÈm vµ tiÕn ®é giao hµng. - 78 -
  • N¨m 2002, EU quyÕt ®Þnh t¨ng 25% (trÞ gi¸ 150 triÖu USD) h¹n ng¹ch cho hµng dÖt may cña ViÖt Nam. §iÒu nµy cã ý nghÜa rÊt quan träng v× c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam mÆc dï rÊt cã kh¶ n¨ng th©m nhËp thÞ trêng EU nhng lu«n bÞ h¹n chÕ bëi chÕ ®é h¹n ng¹ch. Tõ th¸ng 4 xuÊt khÈu vµo hÇu hÕt c¸c thÞ trêng trong EU (trõ ¸o vµ Ai Len) ®Òu t¨ng, ®Õn hÕt th¸ng 5 t¨ng 28,6% so víi cïng k× n¨m 2001. §Æc biÖt sau 8 th¸ng thùc hiÖn c¬ chÕ míi vÒ qu¶n lý h¹n ng¹ch hµng dÖt may xuÊt khÈu ®i c¸c thÞ trêng cã h¹n ng¹ch, t¹o sù b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ tham gia xuÊt khÈu hµng dÖt may sang EU, Canada vµ Thæ NhÜ Kú, hÇu hÕt c¸c chñng lo¹i mÆt hµng xuÊt khÈu ®Òu t¨ng m¹nh. §ã lµ c¬ chÕ “cÊp giÊy phÐp tù ®éng” cho toµn bé c¸c mÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU, Canada, Thæ NhÜ Kú. ViÖc nµy sÏ chÊm døt khi ®¹t tû lÖ xuÊt khÈu 50% h¹n ng¹ch c¬ së trong quý I, 70% trong quý II vµ 90% trong quý III. XÐt trªn toµn côc th× ®©y lµ c¬ chÕ míi nhng cã nhiÒu u viÖt. N¨m 2003 lµ n¨m thø 11 chóng ta thùc hiÖn qu¶n lý vµ ph©n bæ h¹n ng¹ch hµng dÖt may ®i EU (tÝnh tõ ®Çu n¨m 1993, khi HiÖp ®Þnh bu«n b¸n hµng dÖt may víi EU cã hiÖu lùc). Nh»m æn ®Þnh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu, sau khi tiÕp thu ý kiÕn - 79 -
  • cña c¸c bé ngµnh cã liªn quan vµ c¸c thµnh phè lín, ngµy 12 th¸ng 8 n¨m 2002 liªn Bé Th¬ng m¹i, C«ng nghiÖp, KÕ ho¹ch vµ §Çu t ®· ban hµnh th«ng t liªn tÞch sè 08 híng dÉn viÖc giao vµ thùc hiÖn h¹n ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng EU, Canada, Thæ NhÜ Kú n¨m 2003. Quy chÕ nµy ®îc c¶i tiÕn bæ xung, ®¸p øng ®îc c¸c yªu cÇu: c«ng khai, minh b¹ch, kh«ng ph©n biÖt ®èi xö; æn ®Þnh h¹n ng¹ch ®Ó doanh nghiÖp chñ ®éng ký vµ thùc hiÖn hîp ®ång n¨m 2003 ngay trong quý 4 cña n¨m 2002; khuyÕn khÝch c¸c c«ng ty xuÊt khÈu b»ng v¶i s¶n xuÊt trong níc; sö dông h¹n ng¹ch cã hiÖu qu¶ vµ tËn dông lao ®éng. §Õn nay chÝnh s¸ch cÊp giÊy phÐp xuÊt khÈu tù ®éng vµo thÞ trêng EU cña mét sè mÆt hµng ®· kh«ng cßn cã hiÖu lùc: ngng cÊp giÊy phÐp xuÊt khÈu tù ®éng ®èi víi mÆt hµng bé quÇn ¸o ngñ (cat 18) vµ mÆt hµng quÇn ¸o dÖt kim (cat 83), quÇn ¸o b¶o hé lao ®éng (cat 76), sîi tæng hîp (cat 41). Tuy nhiªn, tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam sang thÞ trêng EU n¨m 2002 l¹i gi¶m ®¸ng kÓ so víi n¨m 2001 chØ ®¹t 540 triÖu USD. Trong n¨m 2003 ViÖt Nam l¹i cã thªm mét c¬ héi t¨ng lîng hµng dÖt may xuÊt khÈu vµo EU, sau khi Liªn minh Ch©u ¢u - EU ®· chÊp nhËn t¨ng 50 - 70% h¹n ng¹ch cho c¸c mÆt hµng - 80 -
  • dÖt may nh¹y c¶m cña ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy trong n¨m nay. Tho¶ thuËn trªn ®¹t ®îc sau cuéc ®µm ph¸n bæ xung, söa ®æi HiÖp ®Þnh bu«n b¸n hµng dÖt may gi÷a ViÖt Nam vµ EU, ®îc tiÕn hµnh tõ 12 ®Õn 15 th¸ng 2 n¨m 2003 t¹i Hµ Néi. Trëng ®oµn ®µm ph¸n, Thø trëng Bé th¬ng m¹i L¬ng V¨n Tù vµ Trëng ®oµn phÝa EU, «ng Lan Wilkinson, Vô trëng Vô Th¬ng m¹i Uû ban Ch©u ¢u, ®· chÝnh thøc ký t¾t HiÖp ®Þnh. Theo ®ã, mét sè mÆt hµng dÖt may kh¸c cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam còng sÏ ®îc xuÊt khÈu sang EU theo nhu cÇu. Hai bªn còng ®ång ý ®©y lµ mét HiÖp ®Þnh më vµ cã thÓ th¶o luËn ®Ó t¨ng cao h¬n h¹n ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam sang EU, vµo bÊt kÓ thêi ®iÓm nµo trong n¨m tíi. §¸p l¹i, ViÖt Nam còng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho EU t¨ng ®Çu t vµo ViÖt Nam phï hîp víi yªu cÇu cña mét níc ®ang ph¸t triÓn vµ theo luËt ph¸p ViÖt Nam. Víi HiÖp ®Þnh võa ®îc kÝ kÕt, dù tÝnh kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam sang thÞ trêng EU trong n¨m 2003 cã thÓ ®¹t tíi 800 - 850 triÖu USD, t¨ng kho¶ng 300 triÖu USD so víi n¨m 2002, ®a tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu gi÷a hai bªn vît con sè 6 tû USD. ViÖt Nam vµ EU ®· qua 4 lÇn söa ®æi HiÖp ®Þnh bu«n b¸n hµng dÖt may ký n¨m 1992. Vµo thêi ®iÓm ®ã, ViÖt - 81 -
  • Nam míi xuÊt khÈu sang EU gÇn 200 triÖu USD hµng dÖt may mçi n¨m. N¨m 2002 tuy t¨ng h¬n tríc nhng cã xu h- íng gi¶m vµ chØ ®¹t 540 triÖu USD. Trong thêi gian 10 n¨m qua, kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam sang EU ®¹t b×nh qu©n 600 triÖu USD/n¨m, lîng xuÊt khÈu hµng dÖt may lu«n chiÕm tõ 50 - 65% tæng kim ng¹ch hµng dÖt may xuÊt khÈu. ChÝnh v× thÕ c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam kh«ng nªn ®Ó mÊt thÞ trêng nµy. Nguyªn nh©n cña sù gi¶m sót kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam lµ: kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh dÖt may ViÖt-Mü cã hiÖu lùc thi hµnh nhiÒu doanh nghiÖp dÖt may trong níc tá ra l¬ lµ ®èi víi thÞ trêng EU ®æ x« vµo thÞ trêng Mü ®Ó chiÕm thÞ phÇn. §a sè doanh nghiÖp dÖt may trong níc cho r»ng xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Hoa Kú dÔ h¬n so víi xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU, vèn lµ thÞ trêng kü tÝnh, cã nhiÒu ®ßi hái kh¾t khe h¬n vÒ chÊt lîng, mÉu m·…h¬n n÷a c¸c ®¬n hµng tõ thÞ trêng Hoa Kú thêng cã sè lîng nhiÒu h¬n so víi thÞ trêng EU. MÆt kh¸c, theo c¸c chuyªn gia thÞ trêng, ho¹t ®éng xuÊt khÈu dÖt may tõ ViÖt Nam sang EU mÆc dï ®· cã 10 n¨m kinh nghiÖm, nhng chñ yÕu vÉn lµ xuÊt khÈu qua c¸c doanh nghiÖp trung gian cña NhËt, Hµn Quèc, §µi - 82 -
  • Loan…Vµ c¸c c«ng ty nµy sö dông ViÖt Nam nh mét c¬ së gia c«ng. Hä cung cÊp toµn bé v¶i, phô kiÖn vµ mÉu m·, kh¸ch hµng cuèi cïng chñ yÕu lµ nh÷ng níc trong EU vµ nh÷ng níc T©y ¢u kh¸c. Do c¸c nhµ s¶n xuÊt hµng dÖt may cña ViÖt Nam chñ yÕu vÉn lµm gia c«ng cho kh¸ch hµng truyÒn thèng EU gäi lµ ph¬ng thøc CTM, ph- ¬ng thøc nµy phô thuéc rÊt nhiÒu vµo ngêi mua hµng vµ thùc tÕ t¹o ra Ýt gi¸ trÞ gia t¨ng. C¸c nhµ xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam ®Õn nay vÉn cha hiÓu râ thÞ tr- êng vµ cha x¸c ®Þnh ®îc mÆt hµng truyÒn thèng ë EU. C¸c nhµ s¶n xuÊt ViÖt Nam ®ang cè g¾ng nhËp khÈu v¶i ®Ó cã thÓ xuÊt khÈu hµng dÖt may sang thÞ trêng níc ngoµi theo ph¬ng thøc FOB ®Ó t¨ng hµm lîng gi¸ trÞ gia t¨ng cho mÆt hµng dÖt may, tuy nhiªn ®iÒu nµy ®ßi hái ph¶i cã mèi liªn hÖ víi ngêi mua cuèi cïng, ph¶i cã kiÕn thøc kinh nghiÖm trong viÖc t×m nguån cung cÊp v¶i, phô kiÖn vµ nguån vèn. Ph¬ng thøc nµy còng cã nhiÒu rñi ro riªng, chÊt lîng hµng kh«ng ®ång bé, kh«ng ®óng hîp ®ång dÉn ®Õn hµng bÞ tõ chèi, giao hµng chËm dÉn ®Õn viÖc huû c¸c ®¬n ®Æt hµng hoÆc bÞ ph¹t, nh÷ng hËu qu¶ ®ã cã thÓ rÊt tèn kÐm. H¬n n÷a, hµng dÖt may ViÖt Nam ®ang ph¶i c¹nh tranh kh¸ gay g¾t víi Trung Quèc vèn mét cêng quèc vÒ xuÊt khÈu dÖt may l¹i ®ang cã lîi thÕ lµ thµnh thµnh viªn chÝnh - 83 -
  • thøc cña WTO vµ ®îc phÝa EU b·i bá h¹n ng¹ch. Gi¸ c¶ hµng dÖt may ViÖt Nam còng cha cã søc c¹nh tranh do ph¶i g¸nh c¸c chi phÝ phô trî nh vËn t¶i, giao nhËn, lu kho trong níc qu¸ cao so víi c¸c níc xuÊt khÈu hµng dÖt may trong khu vùc. ViÖc ph©n bæ h¹n ng¹ch dÖt may còng g©y nhiÒu trë ng¹i ®èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may, h¹n ng¹ch thêng kh«ng ®îc b¸o sím, lµm cho doanh nghiÖp bÞ thô ®éng, lu«n ph¶i do dù kh«ng d¸m ký ®¬n hµng lín, mµ chØ d¸m nhËn nh÷ng ®¬n hµng nhá. NhiÒu chuyªn gia c¶nh b¸o r»ng, nÕu kh«ng chÆn ®øng vµ ®¶o ngîc xu híng gi¶m kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sang thÞ trêng EU, viÖc thùc thi c¸c chØ tiªu t¨ng kim ng¹ch xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng nµy cña ViÖt Nam trong mÊy n¨m tíi sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n v× EU s¾p t¨ng h¹n ng¹ch cho ViÖt Nam ®Ó tiÕn tíi xo¸ bá hoµn toµn h¹n ng¹ch vµo n¨m 2005. §Æc biÖt tõ ®Çu n¨m 2004, khi EU sÏ bao gåm 25 nÒn kinh tÕ thµnh viªn, nÕu doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam kh«ng cã sù chuÈn bÞ b©y giê, rÊt cã thÓ sÏ bÞ tuét mÊt thÞ phÇn vµ kh¸ch hµng. §Ó ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng EU, c¸c doanh nghiÖp cÇn t×m hiÓu kü h¬n thÞ hiÕu tËp qu¸n tiªu thô cña c¸c thÞ trêng cô thÓ ë EU, t¨ng cêng ®Çu t ®Ó ®¶m b¶o c¸c tiªu - 84 -
  • chuÈn vÒ x· héi, c¶i thiÖn chÊt lîng mÉu m· s¶n phÈm… §ång thêi muèn th©m nhËp vµo thÞ trêng EU cã hiÖu qu¶, doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam cÇn sím su tËp ®ñ c¸c chøng chØ vÒ qu¶n lý chÊt lîng nh: ISO 14.000, ISO 9.000, SA 8.000, BS 7750…bëi v× thÞ trêng EU yªu cÇu vÒ chÊt lîng cßn kh¾t khe h¬n c¶ thÞ trêng Hoa Kú. - ThÞ trêng NhËt B¶n vèn lµ mét cêng quèc vÒ dÖt may. Ngay tõ buæi ®Çu, thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, NhËt B¶n ®· chän ngµnh dÖt may nh lµ mét ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän. Nhµ níc NhËt B¶n ®Çu t rÊt nhiÒu vµo ngµnh nµy vµ ®· ®¹t ®îc møc t¨ng trëng ®¸ng kÓ, s¶n phÈm ®· ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña thÞ trêng trong níc. Tuy nhiªn, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do gi¸ nguyªn liÖu trªn thÞ trêng thÕ giíi cao, ®ång yªn t¨ng gi¸ kÕt hîp víi chi phÝ lao ®éng kh¸ cao nªn viÖc s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm dÖt may kÐm hiÖu qu¶ vµ lîi nhuËn thÊp. T×nh tr¹ng nµy ®· dÉn ®Õn viÖc c¸c nhµ s¶n xuÊt chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm ra níc ngoµi vµ t¨ng cêng nhËp khÈu hµng dÖt may. Kim ng¹ch nhËp khÈu mÆt hµng nµy cña NhËt B¶n kh¸ cao, kh«ng ngõng t¨ng lªn trong thêi gian gÇn ®©y. N¨m 2000 tæng nhËp khÈu hµng dÖt may cña NhËt B¶n lµ 40.938 tû yªn t¨ng 16% so víi n¨m 1999. Trong ®ã s¶n - 85 -
  • phÈm dÖt may nhËp khÈu cã tæng gi¸ trÞ lµ 2.624 tû yªn chiÕm 6,5% tæng kim ng¹ch nhËp khÈu dÖt may cña NhËt B¶n vµ t¨ng 11,6% so víi n¨m 1999. V¶i vµ phô liÖu ngµnh may mÆc gi¸ trÞ nhËp khÈu lµ 2.115 tû yªn chiÕm 5,2% trong tæng kim ng¹ch nhËp khÈu dÖt may, t¨ng 14% so víi n¨m 1999. N¨m 2001, kim ng¹ch nhËp khÈu hµng dÖt cña NhËt B¶n lµ 4,7 tû USD gi¶m 4% so víi lîng nhËp khÈu n¨m 2000, kim ng¹ch nhËp khÈu hµng may mÆc vµo thÞ trêng nµy lµ 19,15 tû USD lµ mét con sè kh¸ lín. HiÖn nay, ViÖt Nam xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng NhËt B¶n víi kim ng¹ch kho¶ng 400 - 500 triÖu USD/n¨m nhng thÞ phÇn cña ta t¹i NhËt cßn rÊt nhá bÐ. (Nguån: Niªn gi¸m thèng kª n¨m 2001*). NhËt B¶n mçi n¨m nhËp khÈu kho¶ng 23 tû USD th× kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam chØ chiÕm kho¶ng 2,5%, so víi Trung Quèc 65%, Hµn Quèc 6%. Ghi chó: * Website: http://www.itcp.hochiminhcity.gov.vn/ttdnvn/ncnn /nhatban/ §Ó xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng nµy c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn chó träng h¬n n÷a ®Õn s¶n xuÊt dÖt kim bëi kho¶ng 70% lîng nhËp khÈu dÖt may cña NhËt B¶n lµ hµng dÖt kim. Môc tiªu sÏ lµ thÞ tr- - 86 -
  • êng ®¹i chóng, cha ph¶i lµ thÞ trêng quÇn ¸o cao cÊp bëi n¨ng lùc s¸ng chÕ mÉu m· cña ta cha thÓ cã biÕn chuyÓn m¹nh mÏ trong thêi gian tíi. Kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng NhËt B¶n (§¬n vÞ : triÖu USD ) N¨m 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Kim ng¹ch 248 325 321 417 620 558 500 xuÊt khÈu Nguån: Tæng côc thèng kª n¨m 2002 MÆt hµng dÖt may xuÊt khÈu sang thÞ trêng NhËt B¶n ®· tõ l©u kim ng¹ch rÊt cao. NhËt B¶n vèn lµ thÞ tr- êng truyÒn thèng cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu hµng dÖt may cñaViÖt Nam, ®ång thêi thÞ trêng nµy l¹i lµ thÞ trêng phi h¹n ng¹ch nªn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam th©m nhËp thÞ trêng dÔ dµng h¬n ®èi víi viÖc th©m nhËp vµo thÞ trêng cã h¹n ng¹ch nh thÞ trêng EU, Mü…H¬n n÷a, ®èi víi hµng dÖt may cñaViÖt Nam vµ hµng dÖt may cña Trung Quèc ®Òu ®îc NhËt B¶n cho hëng quy chÕ MFN. Kim ng¹ch xuÊt khÈu sang NhËt B¶n n¨m 1996 thÓ hiÖn râ ®©y lµ thÞ trêng l©u ®êi vµ cã triÓn väng ®èi víi ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam. Thêi ®iÓm khi c¸c - 87 -
  • doanh nghiÖp míi tiÕp cËn thÞ trêng th× kim ng¹ch xuÊt khÈu sang NhËt vµo n¨m nµy ®· ®¹t ®îc 248 triªô USD cao nhÊt trong c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu chÝnh nh thÞ trêng EU, thÞ trêng Mü…N¨m 2001 kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy ®¹t gi¸ trÞ cao nhÊt ®¹t 620 triÖu USD t¨ng 48% so víi n¨m 2000. Tuy nhiªn, n¨m 2002 th× kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña ViÖt Nam l¹i gi¶m ®i so víi kim ng¹ch xuÊt khÈu n¨m 2001 gÇn 11% chØ ®¹t gÇn 558 triÖu USD. Trong 4 thÞ trêng chÝnh chiÕm 85% kim ng¹ch xuÊt khÈu cña mÆt hµng dÖt may ViÖt Nam cã 2 thÞ trêng EU vµ Mü cã møc t¨ng trëng cao, cßn 2 thÞ trêng NhËt vµ §µi Loan cã møc t¨ng trëng ©m. Trong 4 th¸ng ®Çu n¨m 2003, kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sang NhËt gi¶m kho¶ng 11 triÖu USD so víi cïng k× n¨m 2002. T×nh tr¹ng nµy kh«ng tèt cho c¸c nhµ s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam v× xu híng xuÊt khÈu sang thÞ trêng nµy ®ang gi¶m tõ n¨m 2002. Trong n¨m nay nÕu nh doanh nghiÖp dÖt may kh«ng cã nh÷ng biÖn ph¸p thÝch ®¸ng ®Ó vùc dËy thÞ trêng nµy th× ®©y sÏ lµ mét bÊt lîi lín v× nã ¶nh hëng tíi viÖc hoµn thµnh môc tiªu ®· ®Ò ra. Bé th¬ng m¹i ®a ra 2 lý do cho sù suy gi¶m nµy: kinh tÕ NhËt cha hoµn toµn tho¸t khái suy tho¸i vµ Trung - 88 -
  • Quèc më réng thÞ phÇn. C¸c nhµ ph©n tÝch cho biÕt, thÞ phÇn hµng dÖt may Trung Quèc t¹i NhËt B¶n tiÕp tôc t¨ng lªn tõ 78,1% n¨m 2001 lªn 79,2% vµo n¨m 2002. Cã 3 lý do cho sù t¨ng trëng nµy. Thø nhÊt, Trung Quèc ®· chÝnh thøc gia nhËp tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi cuèi n¨m 2001 vµ 2002 lµ n¨m ®Çu tiªn níc nµy hëng lîi tõ nh÷ng quy chÕ thµnh viªn cña WTO: thuÕ nhËp khÈu hµng dÖt may vµo NhËt B¶n ®· gi¶m kho¶ng 20%. Thø hai, quy chÕ thµnh viªn cña WTO ®· gióp cho Trung Quèc hëng nh÷ng u ®·i cña HiÖp ®Þnh dÖt may cña WTO, theo ®ã kh«ng h¹n chÕ sè lîng xuÊt khÈu hµng dÖt may sang c¸c thµnh viªn WTO, trong ®ã cã NhËt B¶n. Ngoµi ra, quy chÕ thµnh viªn WTO cho phÐp Trung Quèc thu hót sè lîng lín c¸c nhµ ®Çu t hµng dÖt may cña NhËt B¶n, vµ ®iÒu nµy còng gióp t¨ng lîng hµng xuÊt khÈu sang thÞ trêng NhËt B¶n. Thø ba, hµng dÖt may Trung Quèc cã chÊt lîng kh¸ tèt, ®a d¹ng vÒ mÉu m· vµ møc gi¸ thÊp ®· cã søc c¹nh tr¹nh tèt h¬n nhiÒu so víi hµng ViÖt Nam. Theo íc tÝnh, chi phÝ hµng dÖt may cña ViÖt Nam cao h¬n tõ 25 - 30% so víi hµng Trung Quèc. Tuy nhiªn, yÕu kÐm cña dÖt may ViÖt Nam cßn thÓ hiÖn ë mét sè mÆt kh¸c: chÊt lîng ë møc trung b×nh vµ cha cã mét th¬ng hiÖu t¹i NhËt B¶n. Bªn c¹nh ®ã, phÇn lín vËt liÖu dÖt may cña ViÖt Nam ®Òu - 89 -
  • ph¶i nhËp khÈu vµ do vËy s¶n xuÊt rÊt thô ®éng. Trong n¨m 2002 ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®· nhËp khÈu tíi 97.133 tÊn b«ng vµ 262.844 tÊn sîi b«ng. (Nguån: Niªn gi¸m thèng kª Thµnh phè Hå ChÝ Minh n¨m 2002) Ngµnh ®Æt ra môc tiªu lµ n¨m 2005 ®¹t 0,8 ®Õn 1,1 tû USD xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng NhËt B¶n. Còng nh thÞ trêng EU, doanh nghiÖp ViÖt Nam kh«ng xuÊt khÈu trùc tiÕp sang thÞ trêng nµy chñ yÕu lµ th«ng qua mét sè doanh nghiÖp cña Hång K«ng, §µi Loan…do ®ã kh«ng chñ ®éng ®îc mÉu m·, gi¸ gia c«ng thÊp vµ kh«ng cã mÆt hµng chÝnh cña m×nh. - ThÞ trêng kh¸c: Trong sè c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam, ngµnh dÖt may ®ãng gãp mét vÞ trÝ quan träng trong kim ng¹ch xuÊt khÈu vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm, nhÊt lµ ®èi víi lao ®éng n÷. Riªng n¨m 2000, kim ng¹ch xuÊt khÈu dÖt may ®¹t 1,9 tû USD, ®øng thø 2 sau ngµnh c«ng nghiÖp khai th¸c dÇu khÝ. Trong ®ã, xuÊt khÈu sang thÞ trêng c¸c níc ASEAN ®¹t 58,77 triÖu USD chiÕm 3,11% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña toµn ngµnh. §ång thêi, ViÖt Nam còng nhËp khÈu 41,1 triÖu USD vÒ hµng dÖt may tõ c¸c níc ASEAN, chiÕm 9,2% tæng kim ng¹ch nhËp khÈu cña hµng dÖt may. T¹i Héi nghÞ, ®¹i diÖn HiÖp héi dÖt may c¸c níc ASEAN (AFTEX) ®· cïng nhau bµn b¹c, trao ®æi th«ng - 90 -
  • tin nh»m gióp ®ì nhau ®æi míi c«ng nghÖ, ®µo t¹o c¸n bé qu¶n lý, thÞ trêng ®Ó n©ng cao søc c¹nh tranh khu vùc, t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may c¸c níc tham gia AFTA. Môc tiªu lµ phÊn ®Êu ASEAN ph¶i trë thµnh khèi m¹nh vÒ kinh tÕ x· héi cã ®ñ søc c¹nh tranh cao vÒ hµng dÖt may ®Ó thu hót kh¸ch hµng trªn thÕ giíi. §Ó t¨ng cêng hîp t¸c vµ n©ng cao søc c¹nh tranh cña khu vùc, t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho ngµnh dÖt may c¸c níc tham gia AFTA, HiÖp héi dÖt may ViÖt Nam ®· ®Ò nghÞ c¸c níc trong HiÖp héi hç trî vÒ ®µo t¹o c¸n bé kinh tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc trao ®æi th«ng tin, gióp ®ì vÒ c¸c c«ng t¸c nghiªn cøu thÝ nghiÖm, qu¶n lý chÊt lîng s¶n phÈm, hç trî c«ng t¸c ®æi míi c«ng nghÖ vµ t¨ng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. Theo lé tr×nh héi nhËp, hµng dÖt may ®ang ®îc b¶o hé ë møc cao sÏ gi¶m dÇn xuèng møc tèi ®a 5% vµo n¨m 2006. Cßn theo hiÖp ®Þnh ATC/WTO, ®Õn cuèi n¨m 2001 c¸c níc ph¸t triÓn thùc hiÖn viÖc b·i bá h¹n ng¹ch nhËp khÈu hµng dÖt may tõ c¸c níc thµnh viªn cña WTO. Nh vËy hÇu hÕt c¸c ®èi thñ c¹nh tranh xuÊt khÈu dÖt may lín sÏ cã lîi thÕ h¬n ViÖt Nam. So víi c¸c níc trong khu vùc ASEAN th× ViÖt Nam ®ang bÞ xÕp vµo c¸c níc cßn tôt hËu so víi khu vùc nªn ViÖt Nam cßn ph¶i kh¾c phôc nhiÒu ®Ó ®uæi kÞp c¸c n- - 91 -
  • íc nµy vÒ c¸c mÆt. ViÖt Nam trong khu vùc ®ang chÞu sù c¹nh tranh rÊt lín v× c¬ cÊu hµng dÖt may xuÊt khÈu cña khu vùc nµy còng t¬ng tù nh c¸c mÆt hµng cña ViÖt Nam. §ång thêi c¸c níc nµy l¹i cã lîi thÕ h¬n chóng ta vÒ nhiÒu mÆt: c«ng nghÖ kü thuËt, nguån nguyªn liÖu, ®éi ngò c¸n bé cã tay nghÒ cao, gi¸ thµnh s¶n xuÊt mÆt hµng dÖt may thÊp h¬n nhiÒu so víi níc ta. - 92 -
  • XuÊ khÈ c ng nh d t m y ViÖ Na t u ña µ Ö a t m (The thÞ ng o tr­ê ) 30 00 Mil USD 20 50 20 00 15 0 0 10 0 0 50 0 0 19 6 19 7 19 8 19 9 2 0 2 0 9 9 9 9 00 01 20 02 Jpn aa 28 4 32 5 31 2 417 60 2 58 42 2 5 6 .0 EU 25 2 410 51 2 55 5 69 0 59 5 50 4 USA 9.1 12 26 34 4 .5 9 4 .6 4 90 0 Other 68 6 62 0 43 8 3 7.3 8 613 73 .4 0 798 ta lue 115 13 9 13 1 To l va 0 4 5 174 18 2 19 2 2 0 7 9 6 70 Nguån: Thèng kª cña Vinatex n¨m 2002 - 93 -
  • II. §¸nh gi¸ thùc tr¹ng xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam 1.N¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam Theo DiÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi (WEF): n¨ng lùc c¹nh tranh cña mét quèc gia lµ kh¶ n¨ng ®¹t ®îc vµ duy tr× møc t¨ng trëng cao trªn c¬ së c¸c chÝnh s¸ch, thÓ chÕ t¬ng ®èi bÒn v÷ng vµ c¸c ®Æc trng kinh tÕ kh¸c. Tõ ®ã cã thÓ më réng kh¸i niÖm cho mét ngµnh kinh tÕ cô thÓ. Nh vËy, n¨ng lùc c¹nh tranh xuÊt khÈu cña mét ngµnh hµng lµ kh¶ n¨ng mét chñ thÓ t¹o ra ®Ó duy tr× lîi nhuËn vµ thÞ phÇn t¹i c¸c thÞ trêng níc ngoµi mµ t¹i ®ã cã nhiÒu chñ thÓ kh¸c cïng tham gia kinh doanh ngµnh hµng ®ã, th«ng qua viÖc tËn dông lîi thÕ so s¸nh vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ n¨ng suÊt cïng víi mét lo¹t c¸c nh©n tè ®Æc trng kh¸c cña ngµnh. N¨ng lùc c¹nh tr¹nh cña mÆt hµng dÖt may cã thÓ hiÓu lµ kh¶ n¨ng mµ ngµnh dÖt may ®¹t møc t¨ng trëng, t¹o viÖc - 94 -
  • lµm vµ thu nhËp cao h¬n trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh quèc tÕ, th«ng qua mét chiÕn lîc s¶n xuÊt, chÕ biÕn vµ xóc tiÕn th¬ng m¹i hîp lý. Trong ®ã lîi thÕ c¹nh tranh cña ngµnh dÖt may ®îc tæng hîp tõ c¸c yÕu tè vÒ s¶n xuÊt, nhu cÇu thÞ trêng, c¸c ngµnh phô trî vµ c¸c ngµnh cã liªn quan cïng víi mét c¬ cÊu chiÕn lîc nhÊt ®Þnh. Mét c¸ch cô thÓ, ngêi ta chó ý ®Õn c¸c khÝa c¹nh sau: Lîi thÕ so s¸nh cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam chÝnh lµ tËp hîp c¸c yÕu tè t¹o ra søc c¹nh tranh cho s¶n phÈm dÖt may cña ngµnh bao gåm: nguån nh©n lùc, c¸c chi phÝ ®Çu vµo vµ c¸c chi phÝ néi bé ngµnh còng nh hÖ sè chi phÝ nguyªn liÖu. N¨ng suÊt lµ mét yÕu tè quan träng t¸c ®éng ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh. N¨ng suÊt bao hµm c¶ gi¸ trÞ s¶n phÈm vµ hiÖu qu¶ mµ nã mang l¹i. Ngoµi ra, chi phÝ vÒ n¨ng lùc s¶n xuÊt còng lµ mét nh©n tè kh«ng thÓ bá qua. S¶n phÈm tríc tiªn lµ nãi ®Õn chÊt lîng, ®©y lµ mét yÕu tè then chèt quyÕt ®Þnh sù thµnh b¹i cña doanh nghiÖp, nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn ngµy nay khi mµ hµng rµo thuÕ quan dÇn dÇn ®îc gì bá. §èi víi mÆt hµng dÖt may, viÖc n©ng cao chÊt lîng thÓ hiÖn qua chÊt lîng cña nguyªn liÖu lµm nªn s¶n phÈm vµ viÖc ¸p dông nhÊt lo¹t c¸c tiªu chuÈn vÒ m«i trêng, tiªu chuÈn chÊt l- - 95 -
  • îng kh¸c theo quy ®Þnh quèc tÕ. YÕu tè thø hai ph¶i kÓ ®Õn lµ tÝnh ®a d¹ng cña mÆt hµng. ViÖc ®a d¹ng ho¸ mÆt hµng lu«n lµ mét ®éng th¸i chiÕn lîc nh»m n©ng cao tèi ®a tÝnh thÝch nghi cña ngµnh hµng dÖt may ®èi víi sù thay ®æi vµ ®Æc ®iÓm kh¸c nhau cña c¸c thÞ trêng môc tiªu. - §iÓm m¹nh cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam Ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may cµng mét vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n v× nã kh«ng chØ phôc vô nhu cÇu thiÕt yÕu cña con ngêi mµ cßn gi¶i quyÕt nhiÒu viÖc lµm cho lao ®éng x· héi, cã thÕ m¹nh trong xuÊt khÈu, t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ ®ãng gãp ngµy cµng nhiÒu cho ng©n s¸ch Nhµ níc. So víi c¸c níc ASEAN, ngµnh dÖt may níc ta cã lîi thÕ vÒ nguån nh©n c«ng rÎ, khÐo lÐo vµ cã kh¶ n¨ng tiÕp thu nhanh vÒ c«ng nghÖ tiªn tiÕn. HiÖn gi¸ c«ng lao ®éng trong ngµnh dÖt may ViÖt Nam lµ thÊp nhÊt trong khu vùc, lµ mét yÕu tè cã lîi cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam. HÖ sè lîi thÕ so s¸nh gi÷a c¸c níc ASEAN Tªn níc Sîi, chØ, v¶i, QuÇn ¸o dÖt may - 96 -
  • Indonesia 1,6 2,1 Malaysia 0,4 1,4 Philippines 0,4 4,4 Singapore 0,2 0,5 Th¸i Lan 1,2 2,2 ViÖt Nam 1,8 3,1 Nguån: B¸o c¸o cña WB ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña viÖc ViÖt Nam gia nhËp AFTA H¬n n÷a, ViÖt Nam cßn cã kh¶ n¨ng lµm dÞch vô gia c«ng víi møc gi¸ c¶ hÊp dÉn vµ ®¹t ®îc møc gi¸ t¬ng ®èi tèt. ChÝnh nhê s¶n xuÊt theo ph¬ng thøc OPT (bu«n b¸n hµng ho¸ gia c«ng bªn ngoµi - h¹n ng¹ch nhËp khÈu bæ xung cho c¸c c«ng ty sö dông nguyªn vËt liÖu th« nhËp khÈu) nªn cã tÝnh c¹nh tranh cao h¬n so víi c¸c níc kh¸c kh«ng thÓ s¶n xuÊt ®îc theo ph¬ng thøc nµy nh: Hµn Quèc, §µi Loan, Malaixia. Møc gi¸ c¶ mµ chóng ta ®a ra cã thÓ c¹nh tranh víi c¸c ®èi thñ Ch©u ¸ (Ên §é, Trung Quèc, Bangladesh, Indonesia). HiÖn t¹i, vÉn cha tËn dông hÕt danh môc chÝnh cña h¹n ng¹ch OPT ViÖt Nam sang EU, h¹n chÕ b»ng h¹n ng¹ch ®èi víi ViÖt Nam sang thÞ trêng EU ®ang gi¶m. Trong lÜnh vùc s¶n xuÊt hµng may mÆc th× c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· cã kinh nghiÖm vµ cã kiÕn thøc vÒ - 97 -
  • s¶n xuÊt. Tay nghÒ cña c«ng nh©n vµ mét sè quy tr×nh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ cã chÊt lîng cao. Mét sè bé phËn cña nhµ m¸y vµ ph©n xëng s¶n xuÊt ®· ®îc trang bÞ tèt h¬n. Víi thêi gian xuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may tuy cha l©u xong ®èi víi kh¸ch hµng t¹i thÞ trêng Ch©u ¸ th× chóng ta ®· cã kinh nghiÖm trong viÖc hîp t¸c víi kh¸ch hµng Ch©u ¸ theo yªu cÇu cña hä. Th«ng qua ®éi ngò ViÖt kiÒu c¸c doanh nghiÖp dÖt may ®· cã mèi quan hÖ víi c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu míi. Mét sè s¶n phÈm ®· xuÊt khÈu trùc tiÕp theo h×nh thøc FOB. Ngoµi ra, ë níc ta hiÖn nay ph¬ng tiÖn vËn t¶i ®êng bé vµ ®êng biÓn t¬ng ®èi thuËn tiÖn cho nhu cÇu xuÊt khÈu. ViÖt Nam ®îc ®¸nh gi¸ lµ mét níc cã chÝnh trÞ æn ®Þnh trong khu vùc, ®ã lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp níc ngoµi ®Çu t vµo ViÖt Nam v× t×nh h×nh trªn thÕ giíi ®ang cã nhiÒu biÕn ®éng. HiÖn nay ë ViÖt Nam ®ang thùc hiÖn nhiÒu biÖn ph¸p khuyÕn khÝch xuÊt khÈu ®Æc biÖt lµ xuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may v× mÆt hµng nµy ®ang lµ lîi thÕ cña níc ta. Nhµ níc còng khuyÕn khÝch thu hót ®Çu t níc ngoµi b»ng nhiÒu biÖn ph¸p nh: ban hµnh LuËt ®Çu t níc ngoµi víi møc thuÕ u ®·i, t¹o ra s©n ch¬i chung cho c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ b×nh ®¼ng c¹nh - 98 -
  • tranh...chÝnh nhê nh÷ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n- íc u ®·i cho c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc xuÊt khÈu nªn c¸c doanh nghiÖp dÖt may ®ang cã nhiÒu lîi thÕ h¬n ®Ó hoµn thµnh môc tiªu ®· ®Ò ra trong thêi gian tíi. - §iÓm yÕu cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam C¸c doanh nghiÖp dÖt may trong c¶ níc hiÖn nay chñ yÕu xuÊt khÈu theo h×nh thøc gia c«ng cho níc ngoµi. Nguyªn phô liÖu phôc vô cho ngµnh dÖt may chñ yÕu lµ nhËp khÈu tõ níc ngoµi nªn gi¸ trÞ gia t¨ng cña toµn ngµnh cßn thÊp (chØ kho¶ng 15 - 20%). HiÖn nay, khi hiÖp ®Þnh dÖt may ViÖt-Mü ®· ®îc kÝ kÕt nhng do phÝa Mü ®· ¸p dông h¹n ng¹ch h¹n chÕ lîng hµng dÖt may xuÊt khÈu cña ta nªn sè lîng ®¬n ®Æt hµng cña chóng ta cã phÇn nµo bÞ gi¶m sót so víi thêi kú gÇn ®©y khi cha ¸p dông h¹n ng¹ch. MÆt kh¸c, hai thÞ trêng lín vµ l©u ®êi cña c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam lµ NhËt B¶n vµ EU hiÖn nay nÒn kinh tÕ ®ang trong t×nh tr¹nh suy tho¸i nªn ®ã còng lµ nguyªn nh©n ¶nh hëng xÊu tíi kim ng¹ch, s¶n lîng xuÊt khÈu cña níc ta. H¬n n÷a víi t×nh tr¹ng hiÖn nay cña ngµnh dÖt th× chóng ta cã thÓ nãi r»ng ngµnh dÖt hÇu nh kh«ng tån - 99 -
  • t¹i trong níc, c¸c doanh nghiÖp dÖt vµ doanh nghiÖp may mÆc kh«ng cã hoÆc rÊt Ýt khi cã quan hÖ giao dÞch, ngµnh dÖt vµ ngµnh may cßn rÊt c¸ch xa nhau. Trong níc chØ cã mét lîng rÊt h¹n chÕ c¸c nhµ cung cÊp sîi vµ v¶i, c¸c mÆt hµng nµy chñ yÕu ph¶i nhËp khÈu tõ níc ngoµi. Nh÷ng h¹n chÕ thÓ hiÖn râ nhÊt ë chç tuy hµng may mÆc cña ta cã kim ng¹ch xuÊt khÈu lín nhng kim ng¹ch xuÊt khÈu sang c¸c níc ASEAN chØ chiÕm kho¶ng 5%, trong khi l¹i nhËp khÈu mét sè lîng lín v¶i sîi tõ c¸c níc nµy. S¶n xuÊt nguyªn phô liÖu cung cÊp cho ngµnh may xuÊt khÈu míi ®¸p øng 10 - 5% nhu cÇu. C«ng t¸c thiÕt kÕ mÉu cßn yÕu, cha ®îc chó träng. MÆc dï míc ta cã mét ®éi ngò c¸c nhµ thiÕt kÕ mÉu trÎ, giµu n¨ng lùc, thÕ nhng mÉu thiÕt kÕ cha thËt sù ®i vµo cuéc sèng, chñ yÕu cßn nÆng vÒ phÇn tr×nh diÔn, cßn thêi trang hµng ngµy phÇn lín lµ ®îc su tÇm tõ c¸c catalogue níc ngoµi. Kh©u thiÕt kÕ cßn nhiÒu h¹n chÕ, cha x©y dùng ®îc th¬ng hiÖu mang nÐt ®Æc tr- ng vµ ®¹t tÇm cì quèc tÕ vµ ®ã còng chÝnh lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n khiÕn hµng dÖt may ViÖt Nam dï cã u thÕ nhng vÉn cha thÓ tù chñ ®Ó ph¸t triÓn vµ héi nhËp ®îc. HÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp dÖt may cha cã kinh nghiÖm - 100 -
  • vµ cßn thô ®éng trong ho¹t ®éng tiÕp thÞ, cha cã chiÕn lîc tiÕp thÞ ®èi víi hµng dÖt may ViÖt Nam. C«ng t¸c xóc tiÕn th¬ng m¹i cha kÕt hîp khai th¸c sö dông triÖt ®Ó 4 c«ng cô: qu¶ng c¸o, xóc tiÕn b¸n hµng, b¸n hµng trùc tiÕp vµ tuyªn truyÒn. C¸c doanh nghiÖp dÖt may trong níc ®ang trong t×nh tr¹ng thiÕu trÇm träng c¸c kü s c«ng nghÖ, qu¶n ®èc, c¸n bé qu¶n lý chÊt lîng s¶n phÈm, c«ng nh©n…cã tay nghÒ v× thÕ dÉn ®Õn hÇu hÕt n¨ng suÊt lao ®éng cña c¸c doanh nghiÖp trong ngµnh dÖt may lµ rÊt thÊp. §éi ngò lao ®éng cña c¸c doanh nghiÖp nµy chØ ®îc ®µo t¹o rÊt h¹n chÕ, ®Æc biÖt lµ ®éi ngò qu¶n lý. HÖ thèng thiÕt bÞ ®µo t¹o hiÖn t¹i vÉn chØ mang tÝnh lý thuyÕt. Ngoµi ra, chÊt lîng dÞch vô trong ngµnh dÖt may nh hÖ thèng th«ng tin, giao dÞch, kh¶ n¨ng giao hµng ®óng tiÕn ®é cña c¸c doanh nghiÖp níc ta còng cã kho¶ng c¸ch so víi c¸c níc kh¸c. Dï cã ngµy cµng nhiÒu nhµ m¸y ®îc më ra nhng sè lîng ®¬n hµng l¹i Ýt ®i dÉn ®Õn t×nh tr¹ng “mËt Ýt - ruåi nhiÒu”, c¸c doanh nghiÖp thêng x¶y ra t×nh tr¹ng kh«ng cã h¹n ng¹ch ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu hoÆc lµ kh«ng nhËn ®îc ®¬n hµng, ngay c¶ viÖc cã ®¬n hµng lín nhng kh«ng d¸m ký kÕt v× sî kh«ng ®îc giao h¹n ng¹ch vµ n¨ng lùc s¶n xuÊt kh«ng ®¸p øng kÞp thêi ®Ó ®¶m b¶o giao hµng - 101 -
  • ®óng tiÕn ®é. 2.C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam trong thêi gian tíi. a.C¬ héi HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt Mü (BTA) ký kÕt ngµy 13.7.2000 ®îc Quèc Héi 2 níc phª chuÈn vµ cã hiÖu lùc ngµy 10.12.2001 lµ c¬ héi vµng cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam. HiÖp ®Þnh BTA cã hiÖu lùc vµ thÞ trêng ®îc më réng sÏ cho phÐp hµng dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Mü ®îc hëng quy chÕ tèi huÖ quèc huÖ quèc (MFN hoÆc NTR) vµ cã kh¶ n¨ng phÝa Mü sÏ dµnh cho ViÖt Nam quy chÕ thuÕ quan u ®·i phæ cËp - GSP vµ thuÕ suÊt 0%. §©y lµ c¬ héi tiªn quyÕt ®Ó hµng dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng Mü mµ kh«ng bÞ h¹n chÕ bëi h¹n ng¹ch hoÆc giÊy phÐp nhËp khÈu cña chÝnh phñ Mü ¸p dông víi c¸c níc kh¸c, lîi thÕ nµy chØ cã thÓ kÐo dµi trong vßng 1 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i cã hiÖu lùc. Song doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· tËn dông c¬ héi nµy ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu hµng dÖt may, ®iÒu nµy thÓ hiÖn râ trong kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may sang thÞ trêng Mü trong n¨m 2002, t¨ng gÊp 20 lÇn so víi kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may vµo thÞ trêng Mü n¨m 2001. - 102 -
  • Ngµnh dÖt may níc ta, ®Æc biÖt lµ ngµnh may xuÊt khÈu ®ang cã nhiÒu lîi thÕ nªn cÇn ph¶i nhanh chãng tËn dông ®Ó khai th¸c mét c¸ch hiÖu qu¶. Thùc tÕ cho thÊy c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng t¹o ra yÕu tè c¹nh tranh cao cho hµng cña m×nh. C¬ héi quý b¸u ®Ó hµng dÖt may ViÖt Nam th©m nhËp vµo thÞ trêng Mü kÓ tõ sau sù kiÖn 11.9.2001, nhiÒu ®¬n hµng dÖt may cña Mü vµ nh÷ng níc cã ®¬n hµng lín ®ang dÇn chuyÓn dÞch sang nh÷ng níc cã t×nh h×nh chÝnh trÞ æn ®Þnh nhÊt nh Trung Quèc vµ ViÖt Nam. C¸c tËp ®oµn lín cña Mü nh: JC Penny, NIKE ®· chÝnh thøc ®Æt quan hÖ víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam may quÇn ¸o thÓ thao xuÊt khÈu sang Mü. §ång thêi c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi sÏ tËp trung triÓn khai nhanh c¸c dù ¸n dÖt may t¹i ViÖt Nam. H¬n n÷a ®èi víi thÞ trêng EU, mét thÞ trêng truyÒn thèng cña ViÖt Nam tõ l©u ®· t¨ng 25% h¹n ng¹ch dÖt may cho ViÖt Nam lµm cho kim ng¹ch xuÊt khÈu mÆt hµng nµy t¨ng lªn ®¸ng kÓ trong n¨m 2002. Cã thÓ nãi ®©y lµ nh÷ng tÝn hiÖu ®¸ng mõng cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam. HiÖn t¹i ngµy cµng cã nhiÒu nhµ s¶n xuÊt vµ cung cÊp v¶i còng nh ®å phô kiÖn ®îc thµnh lËp trong níc t¹o ®iÒu kiÖn cho ngµnh may mÆc cã thªm c¬ héi n©ng cao gi¸ trÞ néi ®Þa lªn trong s¶n - 103 -
  • phÈm cña m×nh. Do ®ã c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam còng cã nhiÒu c¬ héi h¬n ®Ó s¶n xuÊt s¶n phÈm theo ph¬ng thøc FOB cho thÞ trêng néi ®Þa, n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng theo ph¬ng thøc CMT. b.Th¸ch thøc Bªn c¹nh nh÷ng c¬ héi, ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc lín cÇn ®Æc biÖt quan t©m ®ã lµ: Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng dÖt may cßn thÊp khi tiÕn hµnh héi nhËp thÞ trêng khu vùc vµ thÕ giíi. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn tíi hiÖn tîng trªn lµ hÇu hÕt c¸c lo¹i chi phÝ cho 1 ®¬n vÞ s¶n phÈm ®Òu cao h¬n Trung Quèc, Banglades, Pakistan…tõ 15 - 20% nªn gi¸ thµnh cña s¶n phÈm dÖt may cha c¹nh tranh ®îc. N¨ng suÊt lao ®éng cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam nh×n chung chØ b»ng 2/3 so víi møc b×nh qu©n cña c¸c níc ASEAN. Nguyªn nh©n cña hiÖn tîng nµy lµ do tay nghÒ cña ngêi lao ®éng kh«ng ®ång ®Òu nªn dÉn ®Õn n¨ng suÊt lao ®éng thÊp. C¸c chi phÝ nguyªn phô liÖu cao - 104 -
  • do c«ng nghÖ l¹c hËu, møc tiªu hao lín, hÖ thèng cung cÊp ®Çu vµo cha kiÓm so¸t chÆt chÏ. H¬n n÷a, do ph¶i tr¶ chi phÝ trung gian nªn gi¸ thµnh s¶n phÈm xuÊt khÈu kh¸ cao lµm gi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng dÖt may ViÖt Nam. MÆt kh¸c, viÖc Trung Quèc ra nhËp tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) ®· lµm t¨ng lîi thÕ cña Trung Quèc so víi ViÖt Nam. HiÖn t¹i kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng dÖt may cña Trung Quèc vµo c¸c thÞ trêng Mü, NhËt, EU lµ rÊt lín. §ång thêi chÊt lîng hµng cña Trung Quèc l¹i chiÕm u thÕ so víi chÊt lîng hµng cña ta, hÇu hÕt c¸c s¶n phÈm nguyªn phô liÖu ®Ó phôc vô cho viÖc s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu Trung Quèc ®Òu ®¸p øng ®ñ nhu cÇu trong níc vµ cßn xuÊt khÈu sang níc ngoµi. ChÝnh v× vËy gi¸ c¶ mÆt hµng dÖt may cña Trung Quèc t¬ng ®èi thÊp. Nãi chung tÊt c¶ c¸c kh©u tõ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®Õn tiªu thô s¶n phÈm th× c¸c doanh nghiÖp dÖt may cña Trung Quèc ®Òu thùc hiÖn mét c¸ch hoµn chØnh, ®¸p øng tèt nh÷ng yªu cÇu vµ ®ßi hái cña kh¸ch hµng ë mäi thÞ trêng c¶ trong níc lÉn níc ngoµi. Kh«ng chØ thÕ, ngay c¶ t¹i ViÖt Nam th× hµng dÖt may Trung Quèc ®ang chiÕm tíi 60% thÞ phÇn, ®©y lµ mét tû lÖ ®¸ng lo ng¹i cho c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam. Sau khi gia nhËp tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi WTO th× Trung Quèc ®· - 105 -
  • ®îc dì bá h¹n ng¹ch h¹n chÕ xuÊt khÈu vµo c¸c thÞ tr- êng lín trªn thÕ giíi do ®ã hµng dÖt may ViÖt Nam ®· khã cã thÓ c¹nh tranh víi hµng cña Trung Quèc th× nay l¹i cµng khã kh¨n h¬n. Theo lé tr×nh c¾t gi¶m thuÕ quan cña HiÖp ®Þnh vÒ u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung (CEPT) cho khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) nhiÒu mÆt hµng hiÖn ®ang ®îc hëng b¶o hé b»ng thuÕ suÊt cao nh: sîi 20%, v¶i 40%, may 50% sÏ cã sù c¾t gi¶m liªn tôc vµ t¬ng ®èi nhanh cßn 5% vµo n¨m 2006. Th¸ch thøc lín nhÊt vµ còng lµ mèi quan t©m lín nhÊt hiÖn nay cña c¶ ChÝnh Phñ lÉn c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam lµ ph¶i ®èi mÆt kh«ng chØ víi sù c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu sang c¸c níc ASEAN mµ ngay c¶ trªn thÞ tr- êng néi ®Þa khi b¾t ®Çu tõ n¨m 2003 ViÖt Nam ph¶i bá dÇn c¸c h¹n ng¹ch nhËp khÈu vµ tõ 1.6.2006 ph¶i xo¸ bá toµn bé c¸c biÖn ph¸p b¶o hé b»ng hµng rµo phi thuÕ quan. Theo HiÖp ®Þnh vÒ hµng dÖt may ATC, c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nh Mü, EU, Canada, dì bá dÇn h¹n ng¹ch nhËp khÈu hµng dÖt may tõ c¸c níc lµ thµnh viªn cña Tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) theo lé tr×nh v¹ch s½n: giai ®o¹n 2002 - 2004 bá tiÕp ®ît 3: 18% ( ®ît 1: 16%, ®ît 2:17%) h¹n ng¹ch so víi n¨m 1990 vµ - 106 -
  • ®Õn 31.12.2004 sÏ bá hÕt sè h¹n ng¹ch cßn l¹i. Do ®ã hÇu hÕt c¸c ®èi thñ c¹nh tranh cña ViÖt Nam nh Trung Quèc khi gia nhËp WTO sÏ cã nhiÒu lîi thÕ h¬n níc ta. N¨m 2002, EU ®· t¨ng 25% h¹n ng¹ch cho hµng dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo thÞ trêng nµy nhê cã HiÖp ®Þnh vÒ bu«n b¸n hµng dÖt may gi÷a ViÖt Nam vµ EU trong thêi gian 3 n¨m 2000 - 2002. Nhng ®æi l¹i ViÖt Nam còng ph¶i më cöa thÞ trêng vµ gi¶m thuÕ nhËp khÈu ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho hµng dÖt may s¶n xuÊt ë c¸c quèc gia thuéc EU xuÊt khÈu vµo thÞ trêng ViÖt Nam vµ co nh÷ng u ®·i gièng nh nh÷ng u ®·i dµnh cho c¸c doanh nghiÖp Mü theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt- Mü.Trong khi hµng dÖt may cña c¸c níc §«ng ¢u, Campuchia, Banglades, Srilanka, B¾c Phi, xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU ®îc miÔn thuÕ vµ kh«ng cã h¹n ng¹ch th× hµng cña ViÖt Nam vÉn bÞ khèng chÕ b»ng h¹n ng¹ch vµ bÞ ®¸nh thuÕ nhËp khÈu trung b×nh tíi 14%. C¸c c«ng ty cña EU ®ang cã xu híng ®Çu t vµ chuyÓn ®¬n ®Æt hµng vµo c¸c níc §«ng ¢u ®Ó ®îc hëng u ®·i vÒ th- ¬ng m¹i, thuÕ quan vµ c¸c chi phÝ vËn chuyÓn, chi phÝ liªn l¹c rÊt rÎ. Hµng dÖt may ®ang ®îc b¶o hé ë møc cao sÏ gi¶m dÇn xuèng møc tèi ®a 5% vµo n¨m 2006 theo lé tr×nh héi nhËp khu vùc ASEAN. Cßn theo HiÖp ®Þnh ATC/WTO, ®Õn cuèi n¨m 2005, c¸c níc ph¸t triÓn sÏ bá - 107 -
  • h¹n ng¹ch nhËp khÈu hµng dÖt may tõ c¸c thµnh viªn. Nh vËy, hÇu hÕt c¸c ®èi thñ c¹nh tranh xuÊt khÈu dÖt may sÏ cã lîi thÕ h¬n ViÖt Nam. §Õn lóc ®ã mäi hµng rµo th¬ng m¹i ®· dì bá, tù do ho¸ th¬ng m¹i ®· diÔn ra hÇu nh trªn kh¾p c¸c níc trªn thÕ giíi th× kh«ng chØ ngµnh dÖt may mµ tÊt c¶ c¸c ngµnh cña ViÖt Nam ®ang trong t×nh tr¹ng nÒn s¶n xuÊt cßn non yÕu sÏ khã tr¸nh khái nh÷ng ¶nh hëng xÊu. Võa qua, HiÖp héi dÖt may ViÖt Nam ®· tæ chøc héi th¶o víi chñ ®Ò “Hîp t¸c ®Èy m¹nh ®Çu t vµ xuÊt khÈu hµng dÖt may ViÖt Nam”. Héi th¶o ®· ®a ra hai gi¶i ph¸p chñ yÕu mµ c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam quyÕt t©m thùc hiÖn ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu trong t×nh h×nh hiÖn nay lµ: t¨ng søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm vµ chñ ®éng tham gia vµo thÞ trêng xuÊt khÈu. Mçi doanh nghiÖp cÇn x¸c ®Þnh râ s¶n phÈm mòi nhän vµ thÞ trêng träng t©m cña m×nh ®Ó cã chiÕn lîc ®Çu t vµ tiÕp thÞ phï hîp. Trªn c¬ së ®ã tÝch cùc ®Çu t ®æi míi c«ng nghÖ thiÕt bÞ, cñng cè qu¶n lý vµ ®Èy m¹nh s¶n xuÊt; thùc hiÖn phèi hîp vµ chuyªn m«n ho¸ cao gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong Héi, t×m mäi c¸ch ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, gi¶m gi¸ thµnh mét c¸ch ®¸ng kÓ so víi hiÖn nay lµ gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó t¨ng søc c¹nh tranh s¶n phÈm, ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c doanh nghiÖp - 108 -
  • s¶n xuÊt hµng dÖt may. C¸c doanh nghiÖp nªn x©y dùng th¬ng hiÖu m¹nh víi uy tÝn nh·n m¸c s¶n phÈm, t¹o kh¶ n¨ng giao hµng nhanh, ®óng thêi h¹n víi c¸c chøng chØ quèc tÕ vÒ c¸c mÆt qu¶n lý theo ISO 9.000, ISO 14.000, SA 8.000…lµ gi¶i ph¸p chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp lín, cã ®¼ng cÊp. §Æc biÖt ngµnh cÇn tËp trung khai th¸c vµ ®µo t¹o nguån nh©n lùc ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu ®· ®Ò ra trong thêi gian ng¾n nhÊt. Hy väng víi nh÷ng chñ tr¬ng cëi më cña §¶ng vµ Nhµ níc cïng víi sù nç lùc cña b¶n th©n, ngµnh dÖt may ViÖt Nam sÏ ngµy cµng ph¸t triÓn, gãp phÇn vµo sù t¨ng trëng kinh tÕ cña ®Êt níc vµ tõng bíc héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. Ch¬ng III C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam I. §Þnh híng ph¸t triÓn cña Ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam 1.Xu híng chuyÓn dÞch viÖc s¶n xuÊt hµng dÖt may trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi LÞch sö ph¸t triÓn cña ngµnh dÖt may thÕ giíi còng chÝnh lµ lÞch sö chuyÓn dÞch cña c«ng nghiÖp dÖt may - 109 -
  • tõ khu vùc ph¸t triÓn sang khu vùc kÐm ph¸t triÓn h¬n do cã sù chuyÓn dÞch vÒ lîi thÕ so s¸nh. Tuy vËy, ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa lµ ngµnh dÖt may kh«ng cßn tån t¹i ë c¸c níc ph¸t triÓn h¬n mµ thùc tÕ ngµnh nµy ®· tiÕn ®Õn giai ®o¹n cao h¬n. Sù chuyÓn dÞch lÇn thø nhÊt lµ vµo nh÷ng n¨m 1840 tõ níc Anh sang Ch©u ¢u sau khi ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may ®· gi÷ vai trß to lín kh«ng chØ lµ nguån lùc chÝnh cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña níc Anh mµ cßn c¶ cña c¸c khu vùc míi “khai ph¸” ë B¾c vµ Nam Mü. ChuyÓn dÞch lÇn thø hai lµ tõ Ch©u ¢u sang NhËt B¶n vµo nh÷ng n¨m 1950, trong thêi k× hËu chiÕn tranh thÕ giíi thø hai. Tõ nh÷ng n¨m 1960, khi chi phÝ s¶n xuÊt ë NhËt B¶n t¨ng cao vµ thiÕu nguån lao ®éng th× c«ng nghiÖp dÖt may l¹i ®îc chuyÓn dÞch sang c¸c níc Nics nh Hång K«ng, §µi Loan, Hµn Quèc… Lóc nµy, khoa häc ph¸t triÓn ®· t¹o ra nh÷ng nguyªn liÖu míi nh c¸c lo¹i t¬ tæng hîp, t¬ nh©n t¹o cïng víi sù n©ng cao kü thuËt xö lý sîi ®· ®Èy ngµnh dÖt may lªn mét bíc ph¸t triÓn nh¶y vät c¶ vÒ chÊt vµ lîng dï nguån gèc nguyªn liÖu cña ngµnh dÖt may tríc ®©y lµ b«ng vµ c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp kh¸c nh ®ay, t¬, gai…Nh÷ng tiÕn bé kü thuËt trong ngµnh dÖt may kh«ng chØ t¹o ra nh÷ng nguyªn liÖu míi mµ cßn t¹o ra nh÷ng m¸y mãc thiÕt bÞ - 110 -
  • hiÖn ®¹i. Ch¼ng h¹n nh ë NhËt B¶n, Ph¸p, Italia…tõ nh÷ng n¨m 1970 ®· sö dông nh÷ng d©y chuyÒn dÖt may khÐp kÝn víi môc ®Ých khai th¸c hÕt n¨ng suÊt cña thiÕt bÞ, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm. Song trong nh÷ng n¨m cña thËp kû 80 - 90, nh÷ng ph¸t triÓn vÒ kü thuËt m¸y tÝnh trong ngµnh dÖt may ®· tù ®éng ho¸ ®îc nhiÒu kh©u trong d©y chuyÒn dÖt vµ may lµm cho n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng lªn ®¸ng kÓ. §· xuÊt hiÖn nhiÒu xÝ nghiÖp theo d¹ng m¹ng líi th«ng tin trong ®ã mçi m¸y mãc ®Òu ®îc nèi vµo m¹ng ®iÒu khiÓn ®Ó nhËn vµ cung cÊp th«ng tin cho trung t©m ®iÒu khiÓn. Tuy nhiªn d¹ng xÝ nghiÖp nµy kh«ng nhiÒu vµ kh«ng ph¶i níc vµo còng ¸p dông ®îc v× nã ®ßi hái mét m¹ng th«ng tin c«ng céng ®¹t tr×nh ®é ph¸t triÓn cao vµ chi phÝ kh¸ lín. Tuy vËy, mÆc dï ®· ®îc tù ®éng ho¸ nhiÒu nhng so víi nh÷ng ngµnh kh¸c, ngµnh dÖt may hiÖn vÉn lµ ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng. ViÖc sö dông nhiÒu lao ®éng trong ®iÒu kiÖn gi¸ lao ®éng cã xu híng ngµy cµng cao ®ang lµm cho vÞ trÝ ngµnh dÖt may trong c¬ cÊu s¶n xuÊt ë c¸c níc ph¸t triÓn suy gi¶m. ë c¸c níc nµy, khèi lîng hµng dÖt may xuÊt khÈu gi¶m vµ khèi lîng hµng dÖt may nhËp khÈu t¨ng nhanh. Nh÷ng n¨m tríc ®©y, c¸c níc EU lµ c¸c cêng quèc xuÊt - 111 -
  • khÈu hµng dÖt may. TÝnh chung tõ n¨m 1988 ®Õn n¨m 1989 sè c«ng nh©n trong ngµnh dÖt cña c¸c níc EU gi¶m tíi 220.000 ngêi. Cô thÓ, Anh gi¶m 24,7%, Italia gi¶m 16%, Ph¸p 6,2%…§Æc biÖt trong hai n¨m 1992 vµ n¨m 1993 qu¸ tr×nh nµy diÔn ra cßn m¹nh mÏ h¬n. (Nguån: website http://www.itpc.hochiminh.gov.vn/ttdnvn/ncnn/eu/ ) Ngµnh dÖt ë c¸c níc EU c¶i tæ s©u s¾c, mét mÆt do thÕ hÖ thî giµ ®· rêi khái ngµnh, mÆt kh¸c nh÷ng nhµ ®Çu t thÝch ®Çu t vèn vµo c¸c ngµnh dÞch vô nhÑ nhµng h¬n nh du lÞch, mü nghÖ, bÊt ®éng s¶n…Ngoµi ra, do c¸c h·ng lín ®ang ®Èy m¹nh chuyªn m«n ho¸ víi viÖc mua l¹i hµng hãa cña c¸c níc ngoµi biªn giíi Ch©u ©u, nhÊt lµ tõ nh÷ng n¬i cã gi¸ nh©n c«ng rÎ ®Ó h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. Ch¼ng h¹n nh h·ng QUELLE cña §øc cã tíi 2/3 sè lîng hµng ®îc s¶n xuÊt ngoµi Ch©u ¢u nh Hång K«ng, Trung Quèc, Phillipin, ViÖt Nam, Madagasca…PhÇn lín c¸c h·ng c«ng nghiÖp Ch©u ¢u ®Òu chuyÓn thµnh h·ng th¬ng m¹i nh h·ng Z.zone cña Ph¸p cã 1/3 hµng mua tai c¸c níc §«ng Nam ¸, 1/3 hµng do c¸c xÝ nghiÖp vïng Trung §«ng cung cÊp cßn l¹i 1/3 lµ do c¸c xÝ nghiÖp gia c«ng cña Ph¸p cung cÊp. Cßn tËp ®oµn c«ng nghiÖp dÖt may shtailmanhai cña §øc ®· s¶n xuÊt 55% s¶n phÈm cña m×nh t¹i c¸c níc §«ng ¢u, 18% - 112 -
  • t¹i Ch©u ¸, chØ gi÷ l¹i 27% s¶n xuÊt t¹i §øc. HiÖn nay ngµnh dÖt may Ch©u ¢u ®ang diÔn ra qu¸ tr×nh tÝch tô t b¶n lín. NhiÒu h·ng nhá bÞ c¸c h·ng lín mua, tiÕp theo ®ã lµ sè c«ng nh©n trong ngµnh t¨ng nhanh. ë §øc tríc ®©y cã 500 xÝ nghiÖp vµ 320.000 chç lµm viÖc th× ®Õn ®Çu n¨m 1992 chØ cßn l¹i 137 xÝ nghiÖp t nh©n ho¸ víi 13.000 chç lµm viÖc. Nh vËy, ngîc l¹i so víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, do møc tiÒn l¬ng vµ gi¸ nh©n c«ng thÊp, ngµnh dÖt may ngµy cµng ®îc ®Èy m¹nh ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn vµ t¹o cho c¸c níc nµy mét u thÕ ®Æc biÖt trong c¹nh tr¹nh. §©y còng lµ lêi gi¶i ®¸p cho c©u hái t¹i sao hiÖn nay c¸c níc ®ang ph¸t triÓn gi÷ mét vai trß quan träng trong ngµnh dÖt may thÕ giíi. TiÕp theo ®ã, vµo nh÷ng n¨m 1980, Hµn Quèc, §µi Loan, Hång K«ng l©m vµo t×nh tr¹ng ®ång tiÒn lªn gi¸ cao, tiÒn c«ng lao ®éng t¨ng m¹nh. §iÒu nµy ®· ®em ®Õn mét qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch míi kh«ng chØ diÔn ra ë c¸c níc ph¸t triÓn mµ cßn b¾t ®Çu diÔn ra ë c¸c níc Nics, lµ nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn ®· v¬n tíi nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän cã hµm lîng kü thuËt cao, tèn Ýt lao ®éng, mang l¹i nhiÒu lîi nhuËn. ChÝnh v× tiÒn c«ng lao ®éng t¨ng m¹nh nªn søc c¹nh tranh trong s¶n xuÊt hµng dÖt may ë c¸c níc nµy gi¶m ®i râ rÖt. - 113 -
  • Trong lóc ®ã, c¸c níc ASEAN vµ khu vùc Nam ¸ còng b¾t ®Çu ®i lªn tõ c«ng nghiÖp nhÑ, l¹i cã nguån lao ®éng dåi dµo víi gi¸ nh©n c«ng thÊp nªn ®· t¹o ra mét xu híng chuyÓn dÞch míi ®èi víi ngµnh dÖt may; ®ã lµ s¶n xuÊt hµng dÖt may ®· dÇn ®îc chuyÓn dÞch sang c¸c níc ASEAN vµ tõ c¸c níc nµy sang khu vùc Nam ¸. Nh vËy, vµo cuèi nh÷ng n¨m 1980, tÊt c¶ c¸c níc ASEAN ®Òu ®¹t møc cao vÒ xuÊt khÈu s¶n phÈm dÖt may vµ vÞ trÝ cña c¸c níc nµy trong mËu dÞch thÕ giíi t¨ng ®¸ng kÓ so víi tríc ®©y. Xu híng chuyÓn dÞch nµy sÏ më ra triÓn väng to lín cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam nãi chung vµ ho¹t ®éng xuÊt khÈu ngµnh dÖt may nãi riªng vµo thÞ trêng thÕ giíi. 2.Nhu cÇu héi nhËp khu vùc vµ thÕ giíi cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam a.Doanh nghiÖp ViÖt Nam tríc tiÕn tr×nh thùc hiÖn CEPT/ AFTA ViÖt Nam chÝnh thøc lµ thµnh viªn ASEAN vµo th¸ng 7 n¨m 1995, b¾t ®Çu thùc hiÖn CEPT tõ 1/1/1996 vµ sÏ hoµn thµnh AFTA vµo 1/1/2006. Nh vËy, ®Õn n¨m 2006, thuÕ xuÊt khÈu vµ thuÕ nhËp khÈu cña c¸c s¶n phÈm cña ViÖt Nam ®îc trao ®æi trong néi bé ASEAN n»m trong danh môc c¾t gi¶m thuÕ chØ cßn 0 - 5%. Theo Bé KÕ - 114 -
  • ho¹ch vµ §Çu t th× ®Õn nay ViÖt Nam ®· hoµn thµnh tÊt viÖc x¸c ®Þnh danh môc c¸c mÆt hµng gi¶m thuÕ theo CEPT bao gåm: danh môc c¸c mÆt hµng ph¶i chÞu c¾t gi¶m thuÕ quan, danh môc hµng ®îc lo¹i trõ t¹m thêi, danh môc c¸c hµng n«ng s¶n cha chÕ biÕn nh¹y c¶m vµ danh môc lo¹i trõ hoµn toµn. Song song víi viÖc x¸c ®Þnh c¸c nhãm mÆt hµng cho tõng lo¹i danh môc gi¶m thuÕ nhËp khÈu, ViÖt Nam ®· vµ ®ang x©y dùng mét lÞch tr×nh cô thÓ cho c¸c mÆt hµng gi¶m thuÕ trong tõng n¨m tõ 1996 ®Õn n¨m 2006. LÞch tr×nh gi¶m thuÕ nhËp khÈu cho tõng mÆt hµng cô thÓ ®îc x©y dùng theo híng gi¶m thuÕ nhanh cho c¸c mÆt hµng cã lîi thÕ c¹nh tranh m¹nh, c¸c ngµnh hµng kh¸c ®îc c¾t gi¶m thuÕ theo lÞch tr×nh chËm h¬n. HiÖn t¹i, ngµnh dÖt may lµ ngµnh cã lîi thÕ c¹nh tranh vµ n»m trong lÞch tr×nh c¾t gi¶m thuÕ nhanh. Bªn c¹nh ®ã, Nhµ níc còng ®a ra ph¬ng híng vµ c¸c biÖn ph¸p ®iÒu chØnh c¬ cÊu s¶n xuÊt vµ ®Çu t cho tõng ngµnh hµng, tõng mÆt hµng cô thÓ. Qu¸ tr×nh c¾t gi¶m thuÕ quan theo CEPT ®Ó tiÕn tíi hoµn thµnh mét khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN buéc c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam ph¶i chÞu t¸c ®éng tõ c¶ hai chiÒu. Mét lµ, ®îc lîi do t¨ng ®îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong s¶n xuÊt kinh doanh, nhÊt lµ vÒ gi¸ c¶. Hai lµ, - 115 -
  • ph¶i chÞu søc Ðp c¹nh tranh ngµy cµng lín do viÖc c¾t bá tõng phÇn (tiÕn tíi xo¸ bá toµn bé) c¸c hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan trong khu vùc. Nh vËy, khi hµng rµo b¶o hé mËu dÞch xo¸ bá, c¸c doanh nghiÖp ph¶i c¶i tæ toµn diÖn ®Ó c¹nh tranhvíi c¸c doanh nghiÖp cña c¸c níc cïng tham gia AFTA. §iÒu nµy, cã thÓ thóc ®Èy s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp do c¸c doanh nghiÖp ®ã ph¶i trë nªn n¨ng ®éng h¬n trong viÖc t×m kiÕm ®èi t¸c vµ thÞ trêng, gi¶m nh÷ng chi phÝ kh«ng cÇn thiÕt ®Ó n©ng cao søc c¹nh tranh vµ trong “cuéc chiÕn” nh÷ng doanh nghiÖp thùc sù cã n¨ng lùc, ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ sÏ ®øng v÷ng. Tuy nhiªn do c¸c níc ASEAN cã c¬ cÊu xuÊt khÈu còng t¬ng tù nh ViÖt Nam, ®Æc biÖt vÒ mÆt hµng dÖt may còng lµ thÕ m¹nh cña hä nªn cã thÓ lµm ®iªu ®øng vµ ph¸ s¶n hµng lo¹t doanh nghiÖp cña ta. MÆt kh¸c, do tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ ViÖt Nam so víi c¸c thµnh viªn kh¸c cña ASEAN cßn ®ang ë møc thÊp, tr×nh ®é c«ng nghÖ s¶n xuÊt trong ngµnh mÆc dï ®· ®îc liªn tôc ®Çu t nhng vÉn cßn ë møc yÕu kÐm, do ®ã nÕu kh«ng nhanh chãng ®æi míi c«ng nghÖ ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸ cã chÊt lîng cao, gi¸ thµnh h¹ ®ñ søc c¹nh tr¹nh vµ chiÕm lÜnh thÞ trêng th× ViÖt Nam sÏ trë thµnh n¬i tiªu thô hµng ho¸ cña c¸c thµnh viªn - 116 -
  • kh¸c cña ASEAN. Trong khi ®ã, hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam hiÖn cßn ®ang rÊt non trÎ vÒ kinh nghiÖm trªn thÞ trêng quèc tÕ, thiÕu vèn, thiÕu c«ng nghÖ hiÖn ®¹i còng nh tr×nh ®é qu¶n lý vµ uy tÝn trªn thÞ trêng do chóng ta míi chØ ®ang dõng ë møc gia c«ng, cha x©y dùng ®îc nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu träng ®iÓm ë c¸c thÞ trêng träng ®iÓm, cha cã hÖ thèng th«ng tin vµ xóc tiÕn th¬ng m¹i cã hiÖu qu¶ nªn kinh doanh khã thµnh c«ng vµ hay bÞ thua thiÖt. Bªn c¹nh nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc mµ doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn cßn ®ang ph¶i tõng bíc kh¾c phôc ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ cña qu¸ tr×nh héi nhËp AFTA, chóng ta còng cã nhiÒu thuËn lîi trong viÖc thùc hiÖn lÞch tr×nh gi¶m thuÕ. §©y lµ c¬ héi ®Ó ViÖt Nam thu hót vèn ®Çu t tõ c¸c níc cã c«ng nghÖ cao trong khu vùc; tiÕp thu c«ng nghÖ vµ ®µo t¹o kü thuËt ë c¸c ngµnh cÇn nhiÒu lao ®éng mµ c¸c níc ®ã ®ang cÇn chuyÓn giao, cô thÓ lµ ngµnh dÖt may, tËn dông u thÕ vÒ lao ®éng rÎ vµ hµm lîng chÊt x¸m cao ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu hµng ho¸ cña ViÖt Nam sang c¸c níc trong khu vùc. Nãi tãm l¹i, tham gia ASEAN, thùc hiÖn CEPT/AFTA, bªn c¹nh nh÷ng thuËn lîi chóng ta ph¶i ®¬ng ®Çu víi kh«ng Ýt thö th¸ch vµ khã kh¨n, tr× trÖ cña b¶n th©n - 117 -
  • m×nh, lêng tríc nh÷ng bÊt lîi do AFTA mang l¹i ®Ó cã nh÷ng gi¶i ph¸p tèi u t¨ng ®îc søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ dÞch vô. b.APEC - ®èi t¸c quan träng cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam §Õn tríc th¸ng 11/1998, DiÔn ®µn hîp t¸c kinh tÕ khu vùc Ch©u ¸-Th¸i B×nh D¬ng (Asean-pacific Economic Cooperation-APEC) gåm 18 níc vµ vïng l·nh thæ. Ngµnh dÖt may trong khu vùc nµy chiÕm kho¶ng 70% s¶n lîng thÕ giíi, riªng khu vùc Ch©u ¸ chiÕm 60%. T¹i c¸c níc Ch©u ¸, ngµnh nµy chiÕm tíi 30% lùc lîng lao ®éng trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp khai kho¸ng vµ chÕ t¹o, chiÕm trung b×nh 10% ®èi víi c¸c nÒn kinh tÕ tham gia diÔn ®µn nµy. Nguyªn nh©n thóc ®Èy ngµnh nµy ph¸t triÓn lµ sù t¨ng cêng c¸c mèi quan hÖ phô thuéc lÉn nhau thÓ hiÖn do sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c nÒn kinh tÕ trong khu vùc Ch©u ¸ lµ rÊt kh¸c nhau, ®îc ph©n ®o¹n tõ c¸c nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn tíi c¸c nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn - c¸c yÕu tè nh s¶n xuÊt, lao ®éng, vèn vµ c«ng nghÖ còng rÊt kh¸c nhau trong ngµnh c«ng nghiÖp réng lín nµy. Ph¸t huy nh÷ng thÕ m¹nh t- ¬ng øng cña m×nh, c¸c nÒn kinh tÕ khu vùc Ch©u ¸ ®· t¨ng cêng c¸c mèi quan hÖ phô thuéc lÉn nhau, h×nh - 118 -
  • thµnh mèi quan hÖ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ mang l¹i sù ph¸t triÓn n¨ng ®éng trong ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may cña toµn khu vùc c¶ trong ho¹t ®éng th¬ng m¹i vµ ®Çu t quèc tÕ. §èi víi ViÖt Nam, nhiÒu thµnh viªn cña khèi nµy ®· trë nh÷ng ®èi t¸c mËu dÞch quan träng trong nhiÒu lÜnh vùc. Tû träng bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi khu vùc nµy liªn tôc chiÕm gÇn 80% tæng kim ng¹ch bu«n b¸n víi toµn thÕ giíi. Cïng víi xu híng trªn, gÇn 65% s¶n phÈm dÖt may cña ViÖt Nam ®· ®îc xuÊt khÈu sang c¸c níc APEC víi uy tÝn vµ chÊt lîng s¶n phÈm ngµy cµng cao. N¨m 2001, thÞ phÇn hµng dÖt may cña ViÖt Nam t¹i mét sè níc thµnh viªn APEC lµ: NhËt B¶n 26,4%, §µi Loan 11%, Hµn Quèc 6%, Singapore 4,5%, Canada 1,5...Mü lµ thµnh viªn cña APEC víi GDP h¬n 10.000 tû USD, kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu xÊp xØ 14% bu«n b¸n toµn cÇu, th¬ng m¹i hµng ho¸ cña Mü mçi n¨m trªn 1200 tû USD, hiÖn nay vÉn lµ níc cã søc mua lín nhÊt thÕ giíi. N¨m 2002, Mü ®· nhËp khÈu h¬n 79 tû USD hµng may mÆc vµ gÇn 45 tû USD hµng dÖt. Tuy hµng dÖt may cña ta xuÊt khÈu vµo Mü míi cã 900 triÖu USD n¨m 2002, nhng ®©y lµ mét thÞ trêng ®Çy tiÒm n¨m ®èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam. Sau khi níc ta gia - 119 -
  • nhËp APEC vµ ký HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü th× quan hÖ hîp t¸c, bu«n b¸n vµ ®Çu t ch¾c sÏ cã bíc ph¸t triÓn míi t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng cña mçi bªn. Tuy nhiªn, khã kh¨n, th¸ch thøc ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam khi tham gia tiÕn tr×nh c¾t gi¶m thuÕ quan CEPT cña khu vùc mËu dÞch tù do AFTA, tham gia DiÔn ®µn hîp t¸c khu vùc ch©u ¸-Th¸i B×nh D¬ng (APEC) vµ chuÈn bÞ gia nhËp Tæ chøc Th¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) trong t¬ng lai lµ kh«ng nhá. Thùc tÕ lµ n¨ng lùc s¶n xuÊt cßn nhá bÐ, kÐm xa c¸c níc trong khu vùc vÒ quy m« c«ng suÊt, vÒ chÊt lîng s¶n phÈm, n¨ng suÊt lao ®éng, vÒ møc tiªu dïng trong níc vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu. ThiÕt bÞ c«ng nghÖ l¹c hËu, phÇn lín ®· sö dông trªn 25 n¨m, kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt s¶n phÈm phï hîp yªu cÇu cña thÞ trêng. ThÞ trêng trong níc cßn h¹n chÕ, tuy d©n sè ®«ng nhng thu nhËp thÊp, søc mua h¹n chÕ nhÊt lµ khu vùc n«ng th«n, vïng s©u, vïng xa. ThÞ trêng xuÊt khÈu ®ang tõng bíc ®îc më réng nhng cha v÷ng ch¾c vµ thiÕu ®ång bé, nhiÒu hîp ®ång xuÊt khÈu ®ang díi h×nh thøc gia c«ng nªn hiÖu qu¶ cha cao. §Ó n©ng cao søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm dÖt may trªn thÞ trêng, Nhµ níc cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch tû gi¸, qu¶n lý ngo¹i hèi vµ thùc hiÖn c¸c biÖn - 120 -
  • ph¸p hç trî doanh nghiÖp nh tÝn dông u ®·i, b¶o l·nh… C¸c doanh nghiÖp ph¶i nghiªn cøu thÞ trêng ®Ó x¸c ®Þnh s¶n phÈm mòi nhän, ®Èy m¹nh viÖc ®Çu t ®æi míi c«ng nghÖ (n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm hiÖn cã), ®µo t¹o nh©n lùc vµ ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p qu¶n lý tiªn tiÕn nh»m t¨ng c¶ sè lîng vµ chÊt lîng s¶n phÈm th× míi cã kh¶ n¨ng hîp t¸c, c¹nh tranh hiÖu qu¶: ph¶i cã ®ñ th«ng tin dù liÖu ®Ó tÝnh to¸n x©y dùng vµ triÓn khai c¸c dù ¸n ®Çu t kh¶ thi, s¶n phÈm lµm ra ph¶i cã thÞ trêng tiªu thô, ph¶i thu håi ®îc vèn vµ tr¶ ®îc nî. Híng ®Çu t cña ngµnh dÖt lµ ph¶i tËp trung ®Çu t chiÒu s©u, h×nh thµnh mét sè côm s¶n xuÊt dÖt, in nhuém hoµn tÊt cã c«ng nghÖ hiÖn ®¹i nh»m ®¸p øng ®îc v¶i cho may xuÊt khÈu; vÒ lÜnh vùc may mÆc, ph¶i tËp trung kh©u s¸ng t¹o mÉu mèt ®Ó lµm ra nh÷ng s¶n phÈm víi nh·n hiÖu cña m×nh, t¨ng tû träng hµng mua ®øt, b¸n ®o¹n. Nh÷ng s¶n phÈm ®· cã uy tÝn th× ph¶i ®Çu t theo híng chuyªn m«n ho¸, t¨ng thiÕt bÞ chuyªn dïng nh»m t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng ®Ó t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong héi nhËp. c.HiÖp ®Þnh dÖt may WTO - c¬ héi míi cho ngµnh dÖt may ViÖt Nam Tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp niªn 60, c¸c s¶n phÈm th- - 121 -
  • ¬ng m¹i cña nhµnh dÖt may ®· ®îc gi¶i quyÕt t¹i GATT nh lµ mét trêng hîp ngo¹i lÖ vµ tuú thuéc vµo c¸c quy ®Þnh th¬ng lîng ®Æc biÖt, ®· thõa nhËn nh÷ng khã kh¨n cña ngµnh dÖt may ë c¸c níc ph¸t triÓn do sù c¹nh tranh cña c¸c hµng ho¸ nhËp khÈu víi gi¸ thÊp. Tõ n¨m 1974, th¬ng m¹i ngµnh dÖt vµ may mÆc phÇn lín ®· ®îc ®iÒu chØnh th«ng qua HiÖp ®Þnh ®a sîi (Multifibre Arrangement - MFA). MFA cung cÊp c¬ së theo ®ã nhiÒu quèc gia c«ng nghiÖp, th«ng qua c¸c hiÖp ®Þnh song ph¬ng hoÆc c¸c hµnh ®éng ®¬n ph¬ng, thiÕt lËp c¸c h¹n ng¹ch nhËp khÈu ®èi víi hµng dÖt may tõ c¸c níc c¹nh tranh ®ang ph¸t triÓn. §©y lµ mét ngo¹i lÖ ®èi víi nh÷ng nguyªn t¾c cña GATT (MFN, National Treatment) vÒ viÖc ®èi xö b×nh ®¼ng gi÷a c¸c ®èi t¸c v× h¹n ng¹ch chÝnh lµ viÖc x¸c ®Þnh sè lîng mµ níc nhËp khÈu sÏ chÊp nhËn ®èi víi tõng níc xuÊt khÈu. ViÖc hoµ nhËp trë l¹i cña lÜnh vùc nµy vµo nguyªn t¾c cña WTO (GATT - 1994) ®· ®îc ®µm ph¸n t¹i Vßng ®µm ph¸n uruguay vµ ®ang ®îc thùc thi theo nhiÒu giai ®o¹n trong vßng 10 n¨m. C¸c h¹n chÕ cña MFA ®· ®îc gi¶i quyÕt vµo 31/12/1994 vµ kÓ tõ n¨m 1995, HiÖp ®Þnh dÖt may cña WTO (the WTO’s agreement on Textile and Clothing - ATC) ®· thay thÕ MFA. Vµo n¨m 2005, lÜnh vùc dÖt may sÏ héi nhËp hoµn toµn - 122 -
  • víi c¸c quy t¾c cña GATT cô thÓ lµ sÏ kh«ng cßn h¹n ng¹ch vµ níc nhËp khÈu sÏ kh«ng cßn tiÕp tôc ®îc ®èi sö ph©n biÖt gi÷a c¸c níc xuÊt khÈu. Khi ®ã HiÖp ®Þnh nµy sÏ kh«ng cßn tån t¹i n÷a: ®©y lµ HiÖp ®Þnh duy nhÊt cña WTO mµ tù nã ®· bao gåm nh÷ng nguyªn t¾c tù b·i bá chÝnh m×nh. Ch¬ng tr×nh hoµ nhËp cña hµng dÖt may theo ATC Gia Tû lÖ s¶n phÈm Tèc ®é cÇn ph¶i i Thêi gian ®îc lo¹i bá h¹n lo¹i bá h¹n ®o¹ ng¹ch ng¹ch hµng n¨m n 1/1/1995 tíi 1 16% 6,96% 31/12/1997 1/1/1998 tíi 2 17% 8,7% 31/12/2001 1/1/2002 tíi 3 18% 11,05% 31/12/2004 Kh«ng cßn h¹n 4 1/1/2005 49% ng¹ch Nguån: WTO interactive * Ghi chó: Tû lÖ trªn ®îc tÝnh theo tæng khèi lîng hµng dÖt vµ may mÆc nhËp khÈu n¨m 1990 cña mçi níc tõ b¶n danh s¸ch hµng hãa ®Æc biÖt cña HiÖp ®Þnh. Tèc ®é hoµ nhËp ®îc tÝnh trªn gi¶ ®Þnh tèc ®é cña n¨m 1994 - 123 -
  • lµ 6%. Mçi giai ®o¹n trong ba giai ®o¹n ®Çu, mçi níc nhËp khÈu cã quyÒn lùa chän bÊt cø s¶n phÈm vµo trong bèn lo¹i: sîi, v¶i, s¶n phÈm dÖt vµ quÇn ¸o ®Ó ®a vµo danh s¸ch héi nhËp. Th«ng thêng c¸c s¶n phÈm ®îc chän lµ nh÷ng s¶n phÈm Ýt nh¹y c¶m. C¸c s¶n phÈm cßn l¹i kh«ng ®îc ®Æt díi bÊt kú mét h¹n chÕ nµo, HiÖp ®Þnh cßn ®a ra mét c«ng thøc gia t¨ng tèc ®é t¨ng trëng h¹n ng¹ch ®èi víi c¸c s¶n phÈm cßn bÞ h¹n chÕ theo c¸c tho¶ thuËn song ph¬ng tríc ®©y cña MFA. Do vËy, trong giai ®o¹n 1 (1995 - 1997), ®èi víi mçi h¹n chÕ cña HiÖp ®Þnh MFA song ph¬ng cã hiÖu lùc n¨m 1994, tû lÖ gia nhËp hµng n¨m ph¶i kh«ng ®îc díi 16%, lµ møc cao h¬n so víi møc t¨ng trëng ®îc thiÕt lËp cho h¹n chÕ MFA tríc ®ã. §èi víi giai ®o¹n 2 (1998 - 2001), tèc ®é t¨ng trëng hµng n¨m ph¶i lµ 25%, cao h¬n møc t¨ng trëng cña giai ®o¹n 1. §èi víi giai ®o¹n 3 (2002 - 2004), tèc ®é t¨ng trëng hµng n¨m ph¶i lµ 26%, cao h¬n møc t¨ng trëng cña giai ®o¹n 2. C¸c h¹n chÕ kh«ng ph¶i cña MFA ®îc duy tr× ®èi víi bÊt cø thµnh viªn nµo cña WTO vµ kh«ng ®îc ®iÒu chÝnh theo GATT, ph¶i ®îc ®a vµo ®Ó phï hîp GATT trong n¨m 1996 hoÆc bÞ lo¹i bá luü tiÕn trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh nhng kh«ng vît qu¸ thêi h¹n cña HiÖp ®Þnh, tøc lµ vµo n¨m - 124 -
  • 2005. ViÖc gia nhËp WTO cña ViÖt Nam t¹o ra c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi nÒn c«ng nghiÖp trong níc vµ c¶ víi c¸c thµnh viªn cña WTO. Mét trong nh÷ng th¸ch thøc ®ã lµ ViÖt Nam hiÖn t¹i cã mét ®Æc ®iÓm kinh tÕ, chÝnh trÞ hÕt søc ®Æc thï, mµ ®Æc trng cña nã lµ sù kÕt hîp cña nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi vµ lµ níc ®ang ph¸t triÓn cã thu nhËp thÊp. C¸c ®Æc trng ®ã lµm ph¸t sinh mét vµi vÊn ®Ò vÒ viÖc ViÖt Nam nép ®¬n xin gia nhËp WTO, chÝnh lµ sù “®æi míi” vµ c¸c c¶i c¸ch vÒ thÞ trêng, vÒ c¸c kiÓm so¸t nhËp khÈu vµ th©m nhËp thÞ trêng, trî cÊp xuÊt khÈu vµ vai trß cña ChÝnh Phñ, tù do ho¸ dÞch vô vµ c¸c h¹n chÕ ®Çu t, ®èi xö ®Æc biÖt trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña m×nh. Tuy vËy, mét khi ViÖt Nam ®îc gia nhËp WTO th× sÏ cã c¬ héi míi më ra cho ViÖt Nam nãi chung vµ ngµnh dÖt may ViÖt Nam nh÷ng lîi thÕ míi. Do lo¹i bá MFA, s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu hµng dÖt may ë hÇu hÕt c¸c níc xuÊt khÈu ®Òu t¨ng. XuÊt khÈu tõ c¸c níc bÞ h¹n chÕ theo MFA tíi c¸c níc ¸p ®Æt h¹n ng¹ch sÏ t¨ng 26% ®èi víi hµng may mÆc vµ 10% ®èi víi hµng dÖt. S¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu hµng may ë c¸c níc xuÊt khÈu lín cã thÓ bÞ thu hÑp do gi¶m kh¶ n¨ng c¹ch tranh v× gi¸ lao ®éng cao t¬ng ®èi so víi vèn ®Çu t. Tuy nhiªn, c¸c n- íc nµy sÏ ®îc bï l¹i b»ng t¨ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu - 125 -
  • hµng dÖt nhê nhu cÇu hµng dÖt lµm nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp may t¨ng lªn ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. VÒ l©u dµi, viÖc lo¹i bá MFA mang l¹i nhiÒu lîi Ých h¬n cho c¸c nhµ xuÊt khÈu míi (c¸c níc xuÊt khÈu ë Nam ¸, ASEAN vµ Trung Quèc) lµ c¸c níc cha ph¶i chÞu h¹n chÕ MFA. Nh vËy, víi lîi thÕ so s¸nh vµ c¸c chÝnh s¸ch phï hîp ph¸t huy ®îc c¸c lîi thÕ ®ã, ngµnh dÖt may ViÖt Nam sÏ cã tiÒm n¨ng lín ®Ó t¨ng cêng xuÊt khÈu h¬n so víi c¸c níc xuÊt khÈu l©u ®êi mµ lîi thÕ c¹nh tranh ®ang ngµy cµng bÞ xãi mßn. Bªn c¹nh ®ã, nhu cÇu vÒ hµng sîi b«ng ®ang t¨ng lªn ë c¸c níc ph¸t triÓn sö dông nhiÒu lao ®éng vµ xuÊt khÈu nhiÒu s¶n phÈm nguyªn liÖu b«ng tríc kia bÞ h¹n chÕ nghiªm ngÆt sÏ cã c¬ héi h¬n ®Ó xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng nµy vµ t¨ng thÞ phÇn. T¨ng trëng xuÊt khÈu sÏ lµm t¨ng trëng GDP, ®Æc biÖt ë c¸c níc mµ ngµnh dÖt may gi÷ vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ nh ViÖt Nam. Nh vËy, víi viÖc tham gia vµo qu¸ tr×nh hoµ nhËp, ngµnh dÖt may ViÖt Nam sÏ ®îc n©ng cao n¨ng lùc vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ trêng khu vùc vµ thÕ giíi. 3.§Þnh híng, môc tiªu ph¸t triÓn cña ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ®Õn n¨m 2010 - 126 -
  • Ngµy 23.4.2001 Thñ tíng ChÝnh phñ ®· phª duyÖt chiÕn lîc ph¸t triÓn hµng dÖt may ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 víi c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch cëi më cho ngµnh dÖt may ph¸t triÓn. Theo ®ã, sÏ t¹o ®iÒu kiÖn tèi ®a ph¸t triÓn ngµnh nµy trë thµnh mét trong nh÷ng träng ®iÓm c«ng nghiÖp mòi nhän vÒ xuÊt khÈu.   C¸c môc tiªu kh¸c lµ: tho¶ m·n nhu cÇu tiªu dïng ngµy cµng cao trong níc, t¹o nhiÒu viÖc lµm cho x· héi, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh, héi nhËp v÷ng ch¾c kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. ChØ tiªu ph¸t triÓn ngµnh dÖt may lµ ®a kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 4,5 tû USD vµo n¨m 2005, 8 - 9 tû USD vµo n¨m 2010; thu hót 2,5 - 3 triÖu vµ 4 - 4,5 triÖu lao ®éng vµo c¸c n¨m t¬ng øng. §Ó t¨ng tèc thùc hiÖn chiÕn lîc ph¸t triÓn, ngµnh dÖt may tËp trung ®æi míi nhanh hÖ thèng qu¶n lý, d©y chuyÒn s¶n xuÊt vµ tay nghÒ ngêi lao ®éng, gi¶i quyÕt nh÷ng mÆt yÕu kÐm vÒ ®Çu t, thÞ trêng, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. Tõng doanh nghiÖp thµnh viªn sÏ x©y dùng c¸c dù ¸n ®Çu t, huy ®éng c¸c nguån vèn, chó träng thu hót vèn ®Çu t níc ngoµi. Bé th¬ng m¹i ®ang phèi víi Bé C«ng nghiÖp, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t rµ so¸t l¹i c¬ chÕ ®iÒu hµnh h¹n ng¹ch xuÊt khÈu ®i EU ®Ó cã sù ®iÒu chØnh phï hîp, t¨ng n¨ng lùc sö dông h¹n - 127 -
  • ng¹ch. Ngoµi ra, Thñ tíng ChÝnh phñ ®· quyÕt ®Þnh ®Çu t 1.500 tØ ®ång cho viÖc ph¸t triªn vµ quy ho¹ch vïng nguyªn liÖu. PhÊn ®Êu tõ nay ®Õn n¨m 2010 c¶ níc sÏ cã kho¶ng 140.000 - 150.000 ha b«ng nguyªn liÖu, n¨ng suÊt vµ s¶n lîng sÏ ®¸p øng ®îc 70 - 80% nhu cÇu vÒ nguyªn liÖu b«ng cho ngµnh dÖt may. C¸c chØ tiªu ph¸t triÓn ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 ChØ tiªu §¬n vÞ §Õn 2005 §Õn 2010 - 128 -
  • 1. S¶n xuÊt: -B«ng x¬ TÊn 30.000 80.000 -X¬ sîi tæng hîp TÊn 60.000 120.000 -Sîi c¸c lo¹i TÊn 150.000 300.000 -V¶i lôa thµnh phÈm TriÖu m2 800 1.400 -DÖt kim TriÖu SP 300 500 -May mÆc TriÖu SP 780 1.500 2. Kim ng¹ch xuÊt khÈu TriÖu USD 4.000-5. 8.000-9. 3. Sö dông lao ®éng 000 000 TriÖu ng- 4. Tû lÖ gi¸ trÞ sö dông êi 2,5-3 4-4,5 nguyªn phô liÖu néi ®Þa trªn s¶n phÈm may xuÊt khÈu % >50 >75 5.Nhu cÇu vèn ®Çu t ph¸t triÓn 35.000 30.000 TØ ®ång Vèn ®Çu t më réng 23.200 20. 000 TØ ®ång Vèn ®Çu t chiÒu s©u 11.800 10.000 TØ ®ång Trong ®ã VINATEX TØ ®ång 12.500 9.500 6. Vèn ®Èu t ph¸t triÓn TØ ®ång 1.500 trång b«ng - 129 -
  • Nguån : VINATEX II. C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam Qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®· ®îc §¶ng vµ Nhµ níc kh¼ng ®Þnh t¹i nghÞ quyÕt 07-NQ/TW cña bé chÝnh trÞ. Trong qu¸ tr×nh héi nhËp, níc ta ®ang më réng quan hÖ th¬ng m¹i víi 170 níc, tham gia vµo c¸c tæ chøc quèc tÕ vµ khu vùc nh: ASEAN, APEC, ASEM, më réng thÞ trêng xuÊt khÈu, thu hót ®Çu t trùc tiÕp tõ h¬n 70 níc, n©ng cao mét bíc vÞ thÕ cña ta trªn chÝnh trêng vµ trªn trêng quèc tÕ. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt níc, sù ph¸t triÓn cña ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may trë thµnh mét ngµnh xuÊt khÈu chñ lùc lµ mét trong nh÷ng môc tiªu quan träng hµng ®Çu cña ngµnh dÖt may ViÖt Nam trªn con ®êng héi nhËp quèc tÕ. Vµ ®Ó t¨ng cêng xuÊt khÈu hµng dÖt may mét c¸ch v÷ng ch¾c cÇn thùc hiÖn ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p cã tÝnh chiÕn lîc vµ ®ét ph¸ sau: 1.Nhãm gi¶i ph¸p vÒ n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm - 130 -
  • ¦u thÕ cña s¶n phÈm may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam lµ chÊt lîng cao vµ giao hµng ®óng thêi h¹n. Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t, nhÊt lµ sau n¨m 2005, khi h¹n ng¹ch vµ c¸c hµng rµo phi thuÕ quan kh¸c ®îc b·i bá, thÞ phÇn cña mçi níc xuÊt khÈu hµng dÖt may phô thuéc phÇn lín vµo kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm. - C¶i thiÖn chÊt lîng s¶n phÈm: §èi víi hµng may mÆc, c¸c biÖn ph¸p c¹nh tranh phi gi¸ c¶, tríc hÕt lµ c¹nh tranh vÒ chÊt lîng hµng ho¸, trong rÊt nhiÒu tr- êng hîp trë thµnh yÕu tè quyÕt ®Þnh trong c¹nh tranh. Ch¼ng h¹n c¸c thÞ trêng xuÊt khÈu chÝnh cña ViÖt Nam nh EU, NhËt B¶n…vµ triÓn väng lµ thÞ trêng Mü ®Òu lµ nh÷ng thÞ trêng rÊt khã tÝnh, ®ßi hái cao vÒ chÊt l- îng. Ngêi tiªu dïng ë c¸c thÞ trêng nµy cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cao, nªn yÕu tè chÊt lîng vµ nh·n m¸c s¶n phÈm ®îc chó ý h¬n lµ gi¸ c¶. Nh vËy, yÕu tè chÊt l- îng lµ yÕu tè sèng cßn ®èi víi ngµnh dÖt may ViÖt Nam, do vËy cÇn ph¶i thùc hiÖn mét sè gi¶i ph¸p sau: KiÓm tra chÆt chÏ chÊt lîng nguyªn phô liÖu, t¹o b¹n hµng cung cÊp nguyªn phô liÖu æn ®Þnh, ®óng h¹n, b¶o qu¶n tèt nguyªn phô liÖu, tr¸nh xuèng phÈm cÊp. CÇn chó ý r»ng nguyªn liÖu sîi v¶i lµ nh÷ng hµng ho¸ hót - 131 -
  • Èm m¹nh dÔ h háng. Tu©n thñ nghiªm ngÆt yªu cÇu cña bªn ®Æt hµng vÒ nguyªn phô liÖu, c«ng nghÖ, quy tr×nh s¶n xuÊt theo ®óng mÉu hµng vµ tµi liÖu kü thuËt do bªn ®Æt hµng cung cÊp vÒ m· hµng, quy c¸ch kü thuËt, nh·n m¸c, ®ãng gãi bao b×…Tu©n thñ ®óng quy tr×nh kiÓm tra chÊt lîng tríc khi xuÊt khÈu. §µo t¹o ®éi ngò c¸n bé, c«ng nh©n kÜ thuËt lµnh nghÒ, cã chuyªn m«n ®¶m b¶o n©ng cao n¨ng suÊt, gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mÆt hµng dÖt may ViÖt Nam. - Chó ý nghiªn cøu ph¸t triÓn mÉu mèt: Khi tham gia vµo thÞ trêng dÖt may thÕ giíi, c¸c nhµ doanh nghiÖp lu«n ph¶i ®¬ng ®Çu víi c¹nh tranh. ThÞ trêng dÖt may thÕ giíi lµ thÞ trêng c¹nh tranh m¹nh gi÷a c¸c nhµ s¶n xuÊt víi nhau. Trong qu¸ tr×nh c¹nh tranh ®ã, gi¸ trÞ thÈm mü cña s¶n phÈm ®îc coi träng do t¸c ®éng cña mèt thêi trang, hay nãi c¸c kh¸c lµ mÉu mèt thêi trang t¹o nªn søc c¹nh tranh m¹nh mÏ cho s¶n phÈm dÖt may. §èi víi c¸c doanh nghiÖp dÖt may xuÊt khÈu níc ta, ®Ó chuyÓn sang ph¬ng thøc mua nguyªn liÖu b¸n thµnh phÈm th× viÖc nghiªn cøu ph¸t triÓn mÉu mèt lµ mét yªu cÇu kh«ng thÓ thiÕu ®îc. Nã gióp cho c¸c doanh - 132 -
  • nghiÖp cña ta ph¸t triÓn theo híng tù chñ, kh«ng phô thuéc vµo kh¸ch ®Æt hµng níc ngoµi, nhê ®ã n©ng cao kh¶ n¨ng s¶n xuÊt kinh doanh, thùc hiÖn ®a d¹ng ho¸, ®a ph¬ng ho¸ ph¬ng thøc kinh doanh, thÞ trêng kinh doanh. §Ó viÖc nghiªn cøu ph¸t triÓn mÉu mèt thùc sù trë thµnh vò khÝ c¹nh tranh s¾c bÐn, c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hµng dÖt may cÇn thùc hiÖn mét sè biÖn ph¸p sau: CÇn chó träng quan t©m ®Æc biÖt vµ tæ chøc x©y dùng hÖ thèng trung t©m nghiªn cøu mÉu mèt cã quy m« lín. Bªn c¹nh ®ã cÇn h×nh thµnh mét hÖ thèng c¸c c¬ së nghiªn cøu mÉu mèt trong tõng doanh nghiÖp ®Ó cã thÓ v¬n kÞp c¸c níc trong khu vùc. X©y dùng c¸c c¬ së vËt chÊt kü thuËt còng nh trang thiÕt bÞ hÖ thèng m¸y mãc hiÖn ®¹i, ®ång bé cho c¸c c¬ së nghiªn cøu s¸ng t¸c mÉu mèt mét c¸ch hÖ thèng vµ cung øng kÞp thêi ®Ó ®¶m b¶o cho sù tiÕp cËn nhanh nhÊt cña ngêi s¸ng t¸c víi thÕ giíi thêi trang, mang l¹i hiÖu qu¶ cao h¬n. Ch¨m lo, båi dìng ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé khoa häc cã tr×nh ®é chuyªn m«n, chuyªn lµm c«ng t¸c nghiªn cøu, s¸ng t¸c mÉu mèt nh c¸c kü s thiÕt kÕ may mÆc, ho¹ sü ®å - 133 -
  • ho¹ còng nh c¸c chuyªn gia trong c«ng t¸c nghiªn cøu, giíi thiÖu mÉu mèt. §Ó c«ng t¸c nghiªn cøu mÉu mèt cã thÓ triÓn khai ®îc tèt, kÕ ho¹ch tµi chÝnh cña doanh nghiÖp ph¶i dµnh mét phÇn cho chi phÝ nghiªn cøu s¸ng t¸c, thiÕt kÕ, chÕ thö mÉu mèt míi mét c¸ch thÝch ®¸ng. 2.Nhãm gi¶i ph¸p vÒ ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p cÇn th¸o gì ®Ó giµnh l¹i c¸c hîp ®ång ®· bÞ mÊt lµ c¸c doanh nghiÖp dÖt may ph¶i t×m c¸ch gi¶m chi phÝ ®Çu vµo vµ h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. T¨ng dÇn tû träng xuÊt FOB, tiÕn tíi xuÊt khÈu CIF*, gi¶m tû träng gia c«ng vµ xuÊt khÈu qua níc thø ba XuÊt khÈu trùc tiÕp lµ biÖn ph¸p rÊt quan träng ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu. §Ó n©ng cao tû träng xuÊt khÈu trùc tiÕp cÇn: - §¶m b¶o cung cÊp nguyªn liÖu: C¸c doanh nghiÖp dÖt cÇn cè g¾ng n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm ngµnh dÖt ®¸p øng ®îc yªu cÇu cña ngµnh may, t¹o ra mèi quan hÖ qua l¹i mËt thiÕt gi÷a dÖt vµ may. Cã thÓ thµnh lËp bé phËn chuyªn tr¸ch n¾m nhu cÇu cña c¸c doanh nghiÖp may ®Ó cã híng ®Çu t vµ tæ chøc s¶n xuÊt hîp lý. Ngay - 134 -
  • tõ b©y giê, ph¶i chó ý ®Õn vÊn ®Ò nh·n m«i trêng cho s¶n phÈm dÖt. ThÞ trêng EU hiÖn ®· cã quy ®Þnh vÒ cÊm nhËp khÈu s¶n phÈm dÖt cã thuèc nhuém AJO vµ c¸c thÞ trêng kh¸c nh NhËt, Mü, New Zealand, Canada…vµ c¸c thÞ trêng kh¸c còng sÏ ¸p dông quy ®Þnh nµy. ChØ cã c¸c s¶n phÈm dÖt theo tiªu chuÈn ISO 9000 vµ ISO 14000 míi cã thÓ xuÊt khÈu vµ lµm nguyªn liÖu cho may xuÊt khÈu. KÕt hîp ph¸t triÓn s¶n xuÊt phô liÖu trong níc víi viÖc tranh thñ ®µm ph¸n ®Ó giµnh quyÒn chñ ®éng chän nhµ cung cÊp phô liÖu cho s¶n phÈm may. ¦íc tÝnh, phô liÖu chiÕm 10 - 15% gi¸ thµnh, cã khi ®Õn 25% gi¸ thµnh s¶n phÈm may nªn chñ ®éng vµ h¹ chi phÝ vÒ phô liÖu cã thÓ ®em l¹i hiÖu qu¶ ®¸ng kÓ trong viÖc gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm may. - T¹o lËp tªn tuæi vµ kh¼ng ®Þnh uy tÝn trªn thÞ trêng quèc tÕ: §Ó xuÊt khÈu trùc tiÕp, s¶n phÈm ViÖt Nam ph¶i ®îc kinh doanh b»ng nh·n hiÖu cña chÝnh m×nh trªn thÞ trêng quèc tÕ. Muèn vËy: CÇn tËp trung ®Çu t cho c«ng nghÖ tiªn tiÕn trong kh©u thiÕt kÕ mÉu m· v¶i còng nh s¶n phÈm may. Tæ chøc tèt c«ng t¸c tiÕp thÞ vµ ®¨ng kÝ nh·n m¸c hµng ho¸. Tríc m¾t, cã kÕ ho¹ch hîp t¸c víi ViÖn mèt, hoÆc - 135 -
  • thuª chuyªn gia thiÕt kÕ mèt cña níc ngoµi ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh héi nhËp vµo thÞ trêng thÕ giíi. Kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n vÒ thiÕu nguån tµi chÝnh vµ nh©n lùc trong kh©u mÉu m·, ph¸t triÓn s¶n phÈm míi th«ng qua viÖc trao ®æi b¶n quyÒn gi÷a c¸c c«ng ty vµ tranh thñ sù hç trî cña c¸c nhµ nhËp khÈu còng nh ®¹i diÖn cña c¸c m¹ng líi ph©n phèi t¹i níc nhËp khÈu. Khi cha cã tªn tuæi trªn thÞ trêng thÕ giíi th× c¸ch tèt nhÊt ®Ó x©m nhËp vµo thÞ trêng trong giai ®o¹n ®Çu lµ mua s¸ng chÕ, nh·n hiÖu cña c¸c c«ng ty níc ngoµi ®Ó lµm c¸c s¶n phÈm cña hä víi gi¸ rÎ h¬n, qua ®ã th©m nhËp vµo thÞ trêng thÕ giíi b»ng s¶n phÈm “s¶n xuÊt t¹i ViÖt Nam”, ®ång thêi häc tËp kinh nghiÖm, tiÕp thu c«ng nghÖ ®Ó tiÕn tíi tù thiÕt kÕ mÉu m·. - Chó träng c«ng t¸c ®¨ng ký nh·n hiÖu hµng ho¸: ë nhiÒu níc, ®¨ng ký nh·n hiÖu hµng ho¸ cña doanh nghiÖp lµ ®iÒu kiÖn b¾t buéc. HiÖn nay ViÖt Nam chñ yÕu xuÊt khÈu qua c¸c níc trung gian hoÆc gia c«ng cho c¸c níc kh¸c. §Ó xuÊt khÈu trùc tiÕp, s¶n phÈm dÖt may ViÖt Nam cÇn kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ trªn thÞ trêng thÕ giíi b»ng nh·n hiÖu cña m×nh. Tuy nhiªn, ®¨ng ký nh·n hiÖu hµng ho¸ ph¶i chÞu chi phÝ cã khi lªn tíi hµng ngµn USD. V× vËy, ®Ó tiÕt kiÖm chi phÝ, doanh - 136 -
  • nghiÖp cã thÓ kÕt hîp víi nhau ®Ó ®¨ng kÝ mét nh·n hiÖu xuÊt khÈu chung cho tõng lo¹i s¶n phÈm. - X©y dùng hÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng hµng xuÊt khÈu: §Ó ®¶m b¶o chÊt lîng hµng xuÊt khÈu, gi÷ uy tÝn trªn thÞ trêng thÕ giíi, mét hÖ thèng kiÓm tra chÊt lîng b¾t buéc lµ mét biÖn ph¸p cÇn thiÕt. HÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng hµng xuÊt khÈu §µi Loan - b»ng c¸ch ph©n c¸c doanh nghiÖp theo nhãm ph¶i kiÓm tra ®ét xuÊt (nhãm A), kiÓm tra ®Þnh kú (nhãm B) vµ kiÓm tra b¾t buéc (nhãm C), cã sù ®iÒu chØnh gi÷a c¸c nhãm theo kÕt qu¶ kiÓm tra thùc tÕ tõng giai ®o¹n cã thÓ lµ mét kinh nghiÖm tèt ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy. §Ó cho s¶n phÈm dÖt may ViÖt Nam chiÕm lÜnh vµ ph¸t triÓn trªn thÞ trêng thÕ giíi (nhÊt lµ theo ph¬ng thøc FOB) g¾n liÒn víi c¸c biÓu tîng cã uy tÝn, chÊt lîng cao cña nh·n hiÖu ViÖt Nam th× viÖc phæ cËp ISO 9000 ph¶i trë thµnh yªu cÇu bøc xóc hiÖn nay. - N©ng cao hiÖu qu¶ gia c«ng xuÊt khÈu, tõng bíc t¹o tiÒn ®Ò ®Ó chuyÓn sang xuÊt khÈu trùc tiÕp: CÇn kh¼ng ®Þnh r»ng, trong vµi n¨m tíi, ViÖt Nam vÉn gia c«ng hµng may xuÊt khÈu lµ chñ yÕu, mét mÆt xuÊt ph¸t tõ xu híng chuyÓn dÞch s¶n xuÊt tÊt yÕu cña ngµnh dÖt may thÕ giíi, mÆt kh¸c do ngµnh dÖt may ViÖt Nam cha ®ñ “néi lùc” ®Ó xuÊt khÈu trùc tiÕp. - 137 -
  • Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, gia c«ng lµ bíc ®i quan träng ®Ó t¹o lËp uy tÝn cña s¶n phÈm ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi b»ng nh÷ng u thÕ riªng biÖt nh gi¸ rÎ, chÊt lîng tèt, giao hµng ®óng h¹n…§ång thêi th«ng qua gia c«ng xuÊt khÈu ®Ó häc hái kinh nghiÖm, tiÕp thu c«ng nghÖ cña c¸c níc kh¸c vµ tÝch luü ®æi míi trang thiÕt bÞ, t¹o c¬ së vËt chÊt ®Ó chuyÓn dÇn sang xuÊt khÈu trùc tiÕp. Pháng vÊn «ng TrÇn Bang - Phã Chñ tÞch Héi ®ång qu¶n trÞ HiÖp héi dÖt may ViÖt Nam: “C¸c doanh nghiÖp ph¶i chung søc, chung lßng ®Ó t¹o ra lîi thÕ c¹nh tranh víi c¸c níc trong khu vùc, t¹o ®iÒu kiÖn ®µm ph¸n víi kh¸ch hµng ®Ó cã ®¬n gi¸ gia c«ng. MÆt kh¸c, tõng doanh nghiÖp ph¶i xÐt l¹i m×nh vÒ c«ng nghÖ s¶n xuÊt, ®Çu t trang thiÕt bÞ m¸y mãc, ®Çu t nghiªn cøu mÉu m· vµ chuÈn bÞ cho sù xóc tiÕn th¬ng m¹i ®Ó khi cã ®îc nh÷ng ®¬n hµng tèt x©m nhËp thÞ trêng níc ngoµi. ViÖc bÞ mÊt hîp ®ång dÖt may lµ mét bµi häc kinh nghiÖm lín cho c¸c doanh nghiÖp cña ta, kh«ng chØ cã ngµnh dÖt may, mµ c¶ ®èi víi mét sè ngµnh kh¸c nh da giµy. Më réng thÞ trêng néi ®Þa VÒ l©u dµi, kh«ng cßn c¸ch nµo kh¸c lµ ph¶i ®Çu t ®æi míi trang thiÕt bÞ, mÉu m·, gi¶m gi¸ thµnh vµ t×m kiÕm thÞ trêng míi. Cßn tríc m¾t, gi¶i ph¸p tèt - 138 -
  • nhÊt lµ më réng tiªu thô s¶n phÈm ë thÞ trêng néi ®Þa, n¬i cã tiÒm n¨ng rÊt lín nhng vÉn cßn bÞ hµng cña níc kh¸c lÉn ¸t thÞ phÇn. Pháng vÊn «ng Hoµng H÷u Ch¬ng - Gi¸m ®èc c«ng ty s¶n xuÊt vµ dÞch vô xuÊt khÈu NguyÔn Hoµng: “Chóng t«i nghÜ r»ng thÞ trêng nµo n»m s¸t chóng t«i th× cã thÓ theo dâi biÕn ®éng cña nã cËp nhÊt nhÊt, sÏ t¹o cho chóng t«i chñ ®éng h¬n. ViÖc kinh doanh ë thÞ trêng néi ®Þa theo t«i ®ã lµ ®iÒu c¸c nhµ s¶n xuÊt kinh doanh cÇn hÕt søc quan t©m.” §Èy m¹nh viÖc më réng thÞ trêng xuÊt khÈu HiÖn nay, hµng dÖt may níc ta gia c«ng cho níc ngoµi vèn cßn chiÕm tû träng cao, rÊt Ýt doanh nghiÖp xuÊt khÈu s¶n phÈm may mÆc b»ng chÝnh th¬ng hiÖu cña m×nh. V× vËy, ®Ó cã thÓ më réng thÞ trêng míi ®Æc biÖt lµ thÞ trêng Mü, cñng cè thÞ trêng truyÒn thèng, EU, NhËt, c¸c níc c«ng nghiÖp SNG vµ §«ng ¢u, t¨ng nhanh xuÊt khÈu trùc tiÕp b»ng th¬ng hiÖu cña m×nh , ngµnh dÖt may cÇn x©y dùng cho ®îc chiÕn lîc ®ång bé tõ kh©u c¶i tiÕn s¶n phÈm may mÆc, t¨ng cêng chñng lo¹i mÆt hµng, n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm, gi¶m tèi ®a c¸c møc chi phÝ bÊt hîp lÝ, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó c¹nh tr¹nh. T¹i thÞ trêng EU, ViÖt Nam vÉn tiÕp tôc ®µm ph¸n ®Ó bá h¹n ng¹ch. Bªn c¹nh ®ã c¸c doanh - 139 -
  • nghiÖp sÏ më réng sang thÞ trêng Ch©u Phi, Trung CËn §«ng. HiÖn nay mét sè doanh nghiÖp t nh©n ®· xuÊt khÈu theo ®êng tiÓu ng¹ch sang khu vùc nµy kh¸ thµnh c«ng. §Æc biÖt c¸c doanh nghiÖp dÖt may ViÖt Nam kh«ng nªn ®Çu t qu¸ nhiÒu vµo thÞ trêng Mü ®Ó råi l·ng quªn ®i c¸c thÞ trêng truyÒn thèng EU, NhËt B¶n sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng mÊt thÞ trêng. ViÖc ®¨ng ký ho¹t ®éng theo c¸c tiªu chuÈn cña hÖ thèng ISO 9000 ®· vµ ®ang trë thµnh ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho viÖc th©m nhËp thÞ trêng níc ngoµi. Chøng nhËn phï hîp ISO 9000 cã thÓ coi lµ chøng minh th chÊt lîng, t¹o ra hÖ thèng mua b¸n tin cËy gi÷a doanh nghiÖp trªn th¬ng trêng quèc tÕ. C¸c doanh nghiÖp dÖt may xuÊt khÈu níc ta muèn hoµ nhËp vµ lµm ¨n víi c¸c níc nhÊt lµ Mü vµ EU th× chøng nhËn ISO lµ b»ng chøng chÊt lîng ®¸ng tin cËy. ISO 9000 thùc sù lµ c«ng cô h÷u hiÖu trong viÖc n©ng cao chÊt lîng. ViÖc lµm ®óng c¸c ®ßi hái cña ISO 9000 sÏ gióp cho c¸c doanh nghiÖp ®¶m b¶o tÝnh ®ång bé vµ nã còng chÝnh lµ sù ®¶m b¶o vÒ chÊt lîng cho s¶n phÈm. Khai th¸c lîi thÕ cña viÖc tham gia Ch¬ng tr×nh hîp t¸c c«ng nghÖ ASEAN (ASEAN Industrial Cooperation Scheme - AICO) nh»m thu hót c«ng nghÖ cao cña c¸c níc ASEAN, hîp t¸c trong ph¸t triÓn s¶n phÈm míi, ®¨ng ký - 140 -
  • nh·n hiÖu hµng ho¸ vµ khai th¸c lîi thÕ vÒ thuÕ suÊt thuÕ quan u ®·i b»ng møc thuÕ suÊt CEPT cña s¶n phÈm t¹i thêi ®iÓm 2006 theo quy ®Þnh cña AICO còng nh c¸c u ®·i phi thuÕ quan kh¸c. §Ó ®Èy nhanh tiÕn tr×nh triÓn khai AICO, c¸c tæ chøc, c¸c c¬ quan chøc n¨ng: Bé th¬ng m¹i, Bé c«ng nghiÖp, Phßng th¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp ViÖt Nam…cÇn tæ chøc tuyªn truyÒn réng r·i cho c¸c doanh nghiÖp vÒ AICO còng nh c¸c ho¹t ®éng kh¸c hoÆc hç trî c¸c doanh nghiÖp dÖt may nh t×m ®èi t¸c ë c¸c níc ASEAN kh¸c hoÆc khuyÕn khÝch t¨ng hµm lîng néi ®Þa cña s¶n phÈm, t¨ng tû lÖ s¶n phÈm xuÊt khÈu…®Ó ®¸p øng c¸c tiªu chuÈn tham gia AICO. Chñ ®éng t×m kiÕm kh¸ch hµng qua c¸c biÖn ph¸p xóc tiÕn xuÊt khÈu nh: internet, triÓn l·m, ViÖt kiÒu, héi chî, hîp t¸c liªn kÕt më v¨n phßng ®¹i diÖn th¬ng m¹i t¹i Mü, EU, Nga, NhËt…Theo c¸c chuyªn gia th¬ng m¹i, nÕu c¸c doanh nghiÖp dÖt may trong níc kÕt hîp chÆt chÏ h¬n víi c¸c c¬ quan qu¶n lý ngµnh vµ c¸c c¬ quan cã chøc n¨ng xóc tiÕn th¬ng m¹i, th× thÞ trêng xuÊt khÈu hµng dÖt may cña níc ta cã thÓ sÏ réng h¬n gÊp nhiÒu lÇn so víi hiÖn nay. - 141 -
  • 3.Mét sè gi¶i ph¸p vÒ ®æi míi nh÷ng quy ®Þnh hiÖn nay liªn quan ®Õn ngµnh dÖt may a.ChÝnh s¸ch vÒ ®Çu t ph¸t triÓn Quan ®iÓm chung lµ ®Çu t ph¶i ®îc tÝnh to¸n trªn ph¹m vÞ toµn ngµnh, tËp trung cho ngµnh dÖt vµ s¶n xuÊt phô liÖu may mÆc, ®Çu t chän läc theo mÆt hµng cã thÕ m¹nh nh»m t¹o kh¶ n¨ng liªn kÕt, hîp t¸c vµ khai th¸c tèt h¬n n¨ng lùc thiÕt bÞ. Ngµnh dÖt ®ßi hái vèn ®Çu t lín, cÇn cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t níc ngoµi vµo lÜnh vùc nµy, ®Æc biÖt lµ kh©u nhuém vµ kh©u hoµn tÊt. ¦u tiªn c¸c c«ng tr×nh ®Çu t 100% vèn níc ngoµi trong ngµnh dÖt. KhuyÕn khÝch c¸c nhµ ®Çu t ®Çu t vµo c¸c dù ¸n s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm trong níc cha s¶n xuÊt ®îc vµ s¶n phÈm s¶n xuÊt sang thÞ trêng phi h¹n ng¹ch. KÕt hîp hµi hoµ gi÷a nhËp khÈu thiÕt bÞ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i víi thiÕt bÞ c«ng nghÖ qua sö dông, võa ®¸p øng ®îc yªu cÇu ph¸t triÓn s¶n phÈm võa c©n ®èi ®îc vèn ®Çu t cho trang thiÕt bÞ vµ ®¶m b¶o tÝnh c¹nh - 142 -
  • tranh vÒ gi¸ cña s¶n phÈm xuÊt khÈu trªn c¬ së tÝnh hiÖu qu¶ kinh tÕ. Nhµ níc ®Çu t x©y dùng ph¸t triÓn 10 côm c«ng nghiÖp dÖt may theo tõng vïng lµ ®Þnh híng ph¸t triÓn míi cã tÝnh hiÖu qu¶ vµ kh¶ thi cao. Mçi côm c«ng nghiÖp x©y dùng trong c¸c khu c«ng nghiÖp quy ho¹ch tËp trung sÏ cã u ®iÓm lµ tiÕt kiÖm vèn ®Çu t cho x©y dùng c¬ së h¹ tÇng, t¨ng cêng hîp t¸c gi÷a c¸c doanh nghiÖp, kh¾c phôc ®îc t×nh tr¹ng ®Çu t ph©n t¸n hiÖu qu¶ thÊp. Tuy nhiªn, viÖc ®Çu t c¸c côm c«ng nghiÖp cÇn tÝnh ®Õn yÕu tè liªn hoµn ®Ó khai th¸c hÕt tiÒm n¨ng vµ chuyªn m«n cña néi bé ngµnh, ®ång thêi ph¶i u tiªn ®Çu t vµo c«ng ®o¹n dÖt nhuém ®Ó t¨ng nhanh vÒ sè l- îng, chñng lo¹i, chÊt lîng v¶i ®Ó ®¸p øng cho nhu cÇu may xuÊt khÈu. b.ChÝnh s¸ch vÒ ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu ChiÕn lîc nµy võa ®îc Thñ tíng ChÝnh phñ phª duyÖt, ®ång thêi ®ång ý ®Çu t 1.500 tû ®ång cho viÖc ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu. §Çu t ph¸t triÓn c©y b«ng vµ - 143 -
  • c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt x¬ nh©n t¹o nh»m tù tóc phÇn lín nguyªn phô liÖu cho dÖt vµ may, t¨ng søc c¹nh tranh c¸c s¶n phÈm dÖt, may. Môc tiªu dù kiÕn, ph¸t triÓn c©y b«ng ®Õn n¨m 2010 so víi n¨m 2000, diÖn tÝch t¨ng h¬n 7 lÇn, n¨ng suÊt t¨ng h¬n 60% vµ s¶n lîng t¨ng h¬n 13 lÇn. §Ó ®¹t ®îc môc tiªu lµm chñ hoµn toµn nguyªn liÖu cho ngµnh dÖt may, cÇn sím quy ho¹ch tæng thÓ vïng b«ng, ®a b«ng vµo c¬ cÊu c©y trång n«ng nghiÖp. Thùc tÕ cho thÊy viÖc ph¸t triÓn b«ng ë mét sè ®Þa ph¬ng ®em l¹i thu nhËp cao vµ æn ®Þnh cho bµ con n«ng d©n. Níc ta cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triªn c©y b«ng. ChÊt lîng b«ng x¬ ngµy cµng cao do chÕ biÕn ®· ®îc hiÖn ®¹i ho¸. NhiÒu gièng b«ng lai t¬ng ®¬ng b«ng nhËp khÈu. C«ng ty b«ng ViÖt Nam ®· x¸c ®Þnh ®îc c¸c biÖn ph¸p kü thuËt cho tõng vïng, b«ng cã thÓ trång c¶ mïa ma (vô mïa) vµ mïa kh« (vô ®«ng xu©n trªn ®Êt c¸t, ®Êt phï sa, trªn nói, ven nói ®Êt trång mµu…) do ®ã viÖc ®a c©y b«ng vµo c¬ cÊu c©y trång n«ng nghiÖp lµ hoµn toµn cã thÓ. KhuyÕn khÝch ®Çu t cho s¶n xuÊt phô liÖu gi¶m bít phô thuéc cña ngµnh may vµo nguån nguyªn phô liÖu nhËp ngo¹i. §ång thêi x©y dùng hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch sö dông nguyªn phô liÖu s¶n xuÊt - 144 -
  • trong níc (chÝnh s¸ch thuÕ, quy ®Þnh vÒ hµm lîng néi ®Þa cña s¶n phÈm, thëng xuÊt khÈu…) c.ChÝnh s¸ch ®µo t¹o nguån nh©n lùc N©ng cao hiÖu qu¶ vµ chÊt lîng hµng may gia c«ng, t¹o dùng vµ cñng cè uy tÝn trªn thÞ trêng thÕ giíi, ®ång thêi t¹o lËp c¬ së ®Ó chuyÓn dÇn sang xuÊt khÈu trùc tiÕp. §èi víi viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc ®Ó ®¸p øng nguån nh©n lùc cã tay nghÒ cho ngµnh dÖt may tõ nay ®Õn n¨m 2010 lµ hÕt søc cÇn thiÕt vµ cÊp b¸ch, lµ mét vÊn ®Ò rÊt khã ®èi víi c¶ doanh nghiÖp dÖt may vµ c¸c trêng ®µo t¹o nghÒ vµ qu¶n lý. Nguån nh©n lùc tèt lµ mét ®¶m b¶o cho sù ph¸t triÓn l©u dµi vµ bÒn v÷ng. Nhµ níc nªn cÊp kinh phÝ ®µo t¹o cho c¸c trêng d¹y nghÒ ®Ó ®µo t¹o miÔn phÝ cho lùc lîng lao ®éng ë nh÷ng vïng n«ng th«n khã kh¨n nhng chÊp nhËn häc nghÒ may c«ng nghiÖp ®Ó vµo lµm viÖc t¹i c¸c doanh nghiÖp may, dÜ nhiªn víi néi dung, ch¬ng tr×nh, ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y ph¶i ®îc ®æi míi cho phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña ngµnh. Ngoµi ra, ®éi ngò c«ng nh©n ®ang lµm viÖc còng cÇn ph¶i cã nh÷ng khãa ®µo t¹o l¹i ®Ó thÝch nghi víi m«i trêng s¶n xuÊt míi c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. Cã chÝnh s¸ch hç trî khuyÕn khÝch ®Çu t cho kh©u - 145 -
  • thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt hµng mÉu, ®Çu t ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé ®ñ kh¶ n¨ng thiÕt kÕ mÉu m· ®ång thêi cã chÝnh s¸ch hç trî b¶o ®¶m c«ng ¨n viÖc lµm, t¹o nguån thu nhËp æn ®Þnh cho ngêi lao ®éng, kh¾c phôc t×nh tr¹ng thiÕu lao ®éng do c¸c kü s c«ng nghÖ vµ c«ng nh©n cã tay nghÒ cao bÞ “hót” sang c¸c c«ng ty liªn doanh ®ang ngµy cµng trë nªn trÇm träng h¬n trong ngµnh dÖt may. d.ChÝnh s¸ch vÒ tµi chÝnh tÝn dông Tríc m¾t, nhµ níc cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch vÒ tµi chÝnh vµ tÝn dông nh»m hç trî cho viÖc ®Çu t ph¸t triÓn ngµnh dÖt, lµm cho ngµnh dÖt ®øng v÷ng vµ tõng bíc ®¸p øng yªu cÇu cña ngµnh may. Thùc tÕ hiÖn nay nhËp khÈu nguyªn liÖu ngo¹i vµo may ®Ó b¸n s¶n phÈm s¶n xuÊt th× ®îc miÔn thuÕ nhËp khÈu song nÕu dïng nguyªn liÖu trong níc th× v« h×nh chung c¸c doanh nghiÖp ph¶i chÞu thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng vµo v¶i. Nh vËy, Nhµ níc cÇn khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp sö dông v¶i trong níc ®Ó thay thÕ v¶i ngo¹i nhËp ®Ó may hµng xuÊt khÈu. Ngoµi ra, khi mua v¶i ë níc ngoµi th× kh¸ch hµng níc ngoµi thêng cho c¸c doanh nghiÖp cña ta “gèi ®Çu” mét hoÆc hai th¸ng. Trong khi ®ã, c¸c doanh nghiÖp dÖt - 146 -
  • ViÖt Nam buéc ph¶i ®Æt tiÒn tríc vµ thanh to¸n hÕt mét lÇn khi nhËn hµng, ®iÒu ®ã buéc c¸c doanh nghiÖp may ph¶i chän ph¬ng thøc nµo cho dÖt vµ may cã thÓ hîp t¸c hç trî lÉn nhau, ngµnh may gióp cho ngµnh dÖt tiªu thô v¶i ngîc l¹i ngµnh dÖt t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ngµnh may sö dông v¶i trong níc ®Ó may xuÊt khÈu ®¹t hiÖu qu¶ h¬n. Trong khi ¸p dông ISO 9000, Nhµ níc cÇn cã nh÷ng chØ ®¹o ®Þnh híng vµ cam kÕt hç trî cho c¸c doanh nghiÖp thùc sù cã ch¬ng tr×nh triÓn khai ¸p dông ISO 9000, nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay cña ViÖt Nam. §©y lµ vÊn ®Ò cùc k× quan träng mµ b¶n th©n c¸c doanh nghiÖp khã gi¶i quyÕt ®îc nÕu kh«ng cã sù hç trî cña Nhµ n- íc. Do vËy, cÇn cã mét chÝnh s¸ch u ®·i vÒ vèn ®èi víi c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ khi cã ¸p dông ISO 9000. Tuy nhiªn dù ¸n ®ã ph¶i ®îc thÈm ®Þnh tÝnh kh¶ thi tríc khi nhËn ®îc sù tµi trî vÒ vèn. Bªn c¹nh ®ã cÇn cã nh÷ng chÝnh s¸ch u ®·i thuÕ cho c¸c doanh nghiÖp trong thêi gian ®Çu triÓn khai ¸p dông ISO 9000 v× trong ®iÒu kiÖn cña níc ta hiÖn nay ®Ó x©y dùng mét hÖ thèng qu¶n lý chÊt lîng theo chuÈn mùc quèc tÕ, c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i thay ®æi rÊt nhiÒu vÊn ®Ò, tõ c¸ch thøc tæ chøc ®Õn viÖc x©y dùng - 147 -
  • hÖ thèng hå s¬ tµi liÖu. §iÒu ®ã sÏ lµm ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng suÊt, s¶n lîng, thu nhËp do ®ã mét chÝnh s¸ch phï hîp sÏ khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp trong giai ®o¹n ®Çu ¸p dông ISO 9000, ®Ó c¸c doanh nghiÖp cã thÓ ®Çu t chiÒu s©u vµo c¸c ho¹t ®éng chÊt lîng. e.ChÝnh s¸ch ph©n bæ h¹n ng¹ch dÖt may xuÊt khÈu sang thÞ trêng EU, Mü HiÖn nay c¸c doanh nghiÖp dÖt may khi xuÊt khÈu vµo thÞ trêng EU, Canada, Thæ NhÜ Kú vµ thÞ trêng Hoa Kú bÞ h¹n chÕ sè lîng xuÊt khÈu vµo c¸c thÞ trêng nµy. ViÖc ph©n bæ h¹n ng¹ch vµo thÞ trêng EU, Mü ®· g©y ra kh«ng Ýt trë ng¹i c¶n trë ®Õn viÖc xuÊt khÈu mÆt hµng dÖt may cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam trong thêi gian qua. Nhµ níc, c¸c Bé ngµnh liªn quan nªn ®a ra c¸c biÖn ph¸p ph©n bæ h¹n ng¹ch mét c¸ch hîp lý phï hîp víi n¨ng lùc s¶n xuÊt, kh¶ n¨ng xuÊt khÈu thùc tÕ, cÊp h¹n ng¹ch c¨n cø vµo sè liÖu tõ tæng côc H¶i quan vµ c¸c tê khai…cña tõng doanh nghiÖp. HiÖn nay trªn m¹ng ®· c«ng khai vÒ sè lîng h¹n ng¹ch cÊp cho tõng doanh nghiÖp, do vËy c¸c kh¸ch hµng Mü xem trªn m¹ng sè lîng h¹n ng¹ch cÊp cho tõng doanh nghiÖp qu¸ Ýt, - 148 -
  • nhá lÎ ®· tõ chèi ký c¸c hîp ®ång cã sè lîng lín. ViÖc ®Êu thÇu h¹n ng¹ch còng nªn ¸p dông sau 4 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü cã hiÖu lùc. Cã nh vËy míi gióp doanh nghiÖp cã ®ñ thêi gian gian khÊu hao tµi s¶n, æn ®Þnh s¶n xuÊt vµ tin tëng vµo sù l·nh ®¹o cña §¶ng vµ ChÝnh Phñ trong thêi kú ®æi míi. CÇn thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p hîp lý mét c¸ch ®ång bé ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng hÕt quota nh n¨m nay. - 149 -
  • KÕt luËn ChiÕn lîc c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ híng m¹nh vµo xuÊt khÈu lµ mét chiÕn lîc ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, t¹o ®µ cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ ®uæi kÞp thêi ®¹i. ViÖc ®Èy m¹nh xuÊt khÈu hµng mòi nhän lµ mét bíc ®i tiªn phong nh»m khai th¸c triÖt ®Ó c¸c lîi thÕ cña ®Êt níc, ®ång thêi híng ra thÞ trêng níc ngoµi, ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xuÊt khÈu nãi chung. §iÒu nµy võa xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu ph¸t triÓn n«Þ t¹i cña níc ta, võa cã thÓ nhËn ®îc sù ñng hé cña c¸c níc ph¸t triÓn trong khu«n khæ kh«ng ¶nh hëng tíi sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh kinh tÕ c¸c níc nµy. Theo xu híng ph¸t triÓn chung cña ngµnh dÖt may toµn cÇu, ®Çu t vµo ngµnh dÖt may ®· vµ ®ang tiÕp tôc chuyÓn dÞch sang c¸c níc ®ang ph¸t triÓn trong giai - 150 -
  • ®o¹n ®Çu cña qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ híng vÒ xuÊt khÈu. Do vËy, víi nh÷ng lîi thÕ vÒ lùc lîng lao ®éng ®«ng ®¶o l¹i cÇn cï chÞu khã, gi¸ nh©n c«ng thÊp ë møc thÊp, ngµnh dÖt may l¹i cã truyÒn thèng tõ l©u ®êi, nªn trong nh÷ng n¨m tíi, ViÖt Nam cã nhiÒu c¬ héi ®Ó trë thµnh mét trung t©m xuÊt khÈu hµng dÖt may lín trªn thÕ giíi. Trong thêi gian 3 n¨m 1999 - 2002, gi¸ trÞ tæng s¶n lîng cña ngµnh dÖt may ®· t¨ng víi tèc ®é trªn 10%/n¨m, vµ ngµy cµng t¨ng m¹nh h¬n. S¶n phÈm xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may còng chiÕm vÞ trÝ quan träng trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ níc. NÕu nh n¨m 2000 kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may ®¹t 1,892 tû USD th× tíi n¨m 2002 kim ng¹ch ®· t¨ng lªn víi con sè lµ 2,7 tû USD vµ dù tÝnh trong n¨m 2003 gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña ngµnh cßn v¬n tíi 3,5 tû USD. Tõ ®Çu n¨m 2003 nµy ngµnh dÖt may ®· trë thµnh ngµnh xuÊt khÈu chñ lùc víi kim ng¹ch xuÊt khÈu vît lªn vÞ trÝ thø nhÊt trong sè 10 mÆt hµng xuÊt khÈu cã gi¸ trÞ lín nhÊt cña ViÖt Nam. Ngµnh ®· trë thµnh mét m¾t xÝch kh«ng thÓ thiÕu trong c«ng cuéc x©y dùng ®Êt níc ®i lªn X· héi chñ nghÜa. Tuy vËy, ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu xuÊt khÈu ®Æt ra cho ngµnh dÖt may tõ nay tíi n¨m 2010, ngµnh dÖt may cßn - 151 -
  • ph¶i ®èi mÆt víi rÊt nhiÒu th¸ch thøc. Kho¸ luËn tèt nghiÖp nµy víi ®Ò tµi: "Thùc tr¹ng, ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn ngµnh dÖt may xuÊt khÈu ViÖt Nam" qua mét sè chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ®îc ®a ra trªn c¬ së ph©n tÝch thùc tr¹ng ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu cña ngµnh dÖt may, nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc trong viÖc tiÕp cËn vµ th©m nhËp thÞ trêng thÕ giíi, xu h- íng chuyÓn dÞch cña ngµnh dÖt may…hy väng sÏ ®a ra mét c¸i nh×n kh¸i qu¸t vÒ ngµnh dÖt may xuÊt khÈu cña níc ta, ®ång thêi gi¶i quyÕt ®îc phÇn nµo nh÷ng víng m¾c ®ang tån t¹i trong tæ chøc qu¶n lý s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu. Trong thêi gian tíi, ch¾c ch¾n ngµnh dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sÏ ®¹t ®îc nhiÒu thµnh tùu to lín h¬n n÷a. - 152 -
  • Tµi liÖu tham kh¶o 1. Gi¸o tr×nh "Quan hÖ quèc tÕ" Trêng ®¹i häc Ngo¹i Th¬ng, 1999 2. Gi¸o tr×nh "Kü thuËt nghiÖp vô ngo¹i th¬ng" Trêng ®¹i häc Ngo¹i Th¬ng, 2000 3. Quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn ngµnh c«ng nghiÖp dÖt may ®Õn n¨m 2010 Bé C«ng nghiÖp. 4. Niªn gi¸m thèng kª Thµnh Phè Hå ChÝ Minh n¨m 2002 5. Japan Textile New Sè 1- 12 n¨m 1999, 2000, 2001 - 153 -
  • 6. Textile ASEAN Sè 1- 12 n¨m 2001 7. T¹p chÝ nghiªn cøu Ch©u ¢u Sè 1-12 n¨m 2000, 2001, 2002 8. T¹p chÝ nghiªn cøu NhËt B¶n Sè 1- 12 n¨m 2000, 2001, 2002 9. T¹p chÝ nghiªn cøu kinh tÕ Sè1-12 n¨m2000, 2000, 2002 10. Niªn gi¸m thèng kª 2001, 2002 Tæng côc thèng kª 11. B¸o c¸o c«ng t¸c thÞ trêng dÖt may Tæng c«ng ty DÖt may ViÖt Nam, 2001 12. T¹p chÝ DiÔn ®µn dÖt may Ch©u ¸ Th¸i B×nh D¬ng 13. Thêi b¸o kinh tÕ ViÖt Nam, T¹p chÝ th¬ng m¹i, T¹p chÝ Ngo¹i Th¬ng, B¸o ®Çu t, B¸o doanh nghiÖp 14. C¸c trang website: http://www.vinatex.com http://www.vntextile.com http://www.itcp.hochiminhcity.gov.vn/ http://www.mot.gov.vn/hoinhap/wto/vbdettail.asp? ld=000024 http://www.khucongnghiepdongnai.gov.vn - 154 -