Program GelişTirme

1 PROGRAM GELİŞTİRME EĞİTİMDE TEMEL KAVRAMLAR Bu bölümde eğitim ve eğitimle ilgili temel kavramlar üzerinde durulmuştur (Demirel 2004a). Eğitim: Bireyin davranışında kendi yaşantısı ve kasıtlı kültürleme yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. Yaşantı: Bireyin diğer bireylerle ve çevresiyle etkileşiminin bireyde bıraktığı izlenimdir. Öğrenme: Yaşantı ürünü ve kalıcı izli davranış değişikliğidir. Kültür: Doğanın yarattıklarına karşılık insanoğlunun ortaya koyduğu maddi, manevi her şeydir. Kültürleme: Kültürel değerlerin bireye kazandırılması sürecidir. Kültürleme üç ana başlıkta ele alınmaktadır: 1. Zoraki Kültürleme: Kültürel değerlerin bireylere zorla kabul ettirilmesi sürecidir. 2. Gelişi Güzel Kültürleme: Kültürel değerlerin bireylere gelişi güzel yollarla kabul ettirilmesidir. 3. Kasıtlı Kültürleme: Kültürel değerlerin planlı ve maksatlı bir şekilde bireylere aktarılması sürecidir. Kültürlenme: Belli bir toplumun alt-kültürlerinden ya da farklı toplumlardan kopup gelen birey ve grupların buluşması ve bir etkileşim süresi sonunda, asıl kültür ve alt-kültürlerde bulunmayan yepyeni bir senteze varılmasıdır. Kültürleşme: Kültürel yayılma süreciyle gelen maddi ve manevi ögelerle, başka kültürlerden birey ve grupların, belli bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim sonucu her ikisinin de değişmesidir. Eğitim Programı: Öğrenene okulda ve okul dışında planlanmış etkinlikler yoluyla sağlanan öğrenme yaşantıları düzeneğidir. Eğitim programının hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme olmak üzere dört temel ögesi bulunmaktadır. 1. Hedef: Bireyde bulunması uygun görülen, eğitim yoluyla kazandırılabilir nitelikte istendik özelliklerdir. 2. İçerik: Programın hedefleri doğrultusunda seçilmiş konular bütünlüğüdür. 3. Öğrenme-Öğretme Süreci: Eğitim durumlarıdır. Hedeflere ulaşmak için hangi öğrenme- öğretme modelleri, stratejileri, yöntemleri ve tekniklerin seçileceği belirtilmektedir. 4. Ölçme-Değerlendirme (Sınama Durumları): Hedef-davranışlar doğrultusunda istendik davranışların kazanılıp kazanılmadığına ilişkin bir yargıya varma, öğretim hizmetinin niteliğini ortaya koyma işidir. Program Geliştirme: Eğitim programının hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme- değerlendirme ögeleri arasındaki dinamik ilişkiler bütünüdür.

2 Öğretim Programı: Okulda ya da okul dışında planlanmış bir dersin öğretimiyle ilgili tüm etkinlikleri kapsayan yaşantılar düzeneğidir. Ders Programı: Bir ders süresi içinde planlanan hedeflerin bireye nasıl kazandırılacağını gösteren tüm etkinliklerin yer aldığı bir plandır. Örtük Program: Ders dışı etkinlikleri de içine alan çok geniş bir kavramdır. Bireylerin değişik gereksinimlerini ve yaratıcı çalışmalarını ortaya çıkarıcı etkinlikleri de içermektedir. Program Geliştirmenin Tarihi Temelleri: Eğitim programı kavramı ve eğitimde program geliştirme çalışmaları özellikle 20. yüzyılda önemle üzerinde çalışılan konulardan birisi olmuştur. M.Ö. 5. yüzyılda Sokrat döneminde üst sosyo-ekonomik sınıfların erkek çocuklarına eğitim verilmiştir. Ahlaki disiplin, ruhsal mükemmellik, erdemlilik gibi konular üzerinde durulmuştur. M.Ö. 4. yüzyılda sofistler sayesinde eğitim felsefecilerin egemenliğinden teknisyenlerin egemenliğine geçmiştir. Ortaçağ Avrupası’nda eğitim programları klasiklerin eğitimine dayanmaya devam etmiştir. Eğitim anlayışında içerik dini metinlerden oluşturulmuştur. Endüstri öncesi dönemde John Comenius’un Didactika Manga adlı yapıtında kitaplarında resimlerin yer alması ve öğretimde somut nesnelerin kullanılması büyük bir önem kazanmıştır. 18. yüzyılda eğitim programlarında klasik eğitim anlayışından çıkılarak özgür araştırmalara yer verilmiştir. 19. yüzyılda matematik, astronomi, kimya , botanik ve felsefe gibi yeni dersler yer almaya başlamıştır. 1918 yılında Bobbit’in yayınladığı “Eğitim Programı” kitabı eğitimde program geliştirme çalışmalarını yansıtan ilk kitap olmuştur. 1949’da Ralph Tyler eğitim programının temel ögelerini ortaya koymuştur. 1962 yılında Taba “Program Geliştirme: Kuram ve Uygulama” adlı kitabını yayınlamıştır. Taba ve Tyler program geliştirmede akılcı, mantıklı ve sistematik bir yaklaşım sunmuşlardır. Pestalozzi ilkokullardaki uygulama ve programların yenileşmesine yardımcı olmuştur. Anaokulu konusundaki çalışmaları ile tanınan Froebel eğitim sürecinin, çocuklar 3-4 yaşına geldiği zaman başlaması gerektiğini öne sürmüştür. Aman filozofu J. Freidrich Herbert’e göre eğitimde iki önemli konu bilgi ve ahlaktır. Eğitim, çocuğun önceki bilgilerine, ilgi ve ihtiyaçlarına bağlı olmalıdır. İngiliz sosyal bilimci Herbert Spencer’a göre eğitimin temel amacı tüm yaşam için hazırlıktır. Eğitim programları buna göre düzenlenmelidir (Demirel 2004a). Program Geliştirmenin Felsefi Temelleri: Eğitimde felsefe hedeflere, içeriğe, öğrenme-öğretme sürecine ve genel olarak okul ve sınıflarda hangi etkinliklerin yer alacağına ilişkin bir bakış sağlar. Goodlad’ın da belirttiği gibi felsefe bireylerin yaşantılarını, ortak duygularını, sosyo-ekonomik geçmişlerini, eğitimlerini ve inançlarını yansıttığından program geliştirmede başlangıç noktasıdır (Ornstein 1988). Eğitim felsefeleri üzerine ortak görüşe varılmış dört temel felsefe vardır: Daimicilik, esasicilik, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık. Daimicilik görüşüne göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. Bu nedenle insan zihnin gelişmesine ve yaşama hazırlayıcı olmasına önem verilmesi gerekir. Esasicilikte daha çok konu alanı üzerinde durulur. Bu görüşe göre geçmişten gelen bilgi ve değerler yeni kuşaklara öğretilmelidir. Esasiciler soyut düşünme, alıştırma ve ezber kullanmaya önem verirler.

3 İlerlemecilik öğrenci merkezlidir ve demokratik bir eğitim ortamını savunur. Bu görüşe göre problem çözen bireyler yetiştirmek esastır. Okul yaşama hazırlıktan çok yaşamın kendisidir. Yeniden kurmacılıkta ise toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmektir. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. Eğitim davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak yeniden inşa edilebilir (Ertürk 1997; Demirel 2004a). Program Geliştirmenin Psikolojik Temelleri: Öğrenme psikolojisi öğrenme-öğretme sürecine çok büyük katkı getirmektedir. Program geliştirmenin hemen hemen her aşamasında psikolojiden yararlanılmaktadır. Psikoloji temelde öğrenme nasıl olur, özelde ise insan nasıl öğrenir sorusuna yanıt aramakla eğitimin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Öğrenme ve öğretme birbiriyle ilişkilidir ve psikoloji bunlar arasındaki ilişkiyi daha da pekiştirmektedir. Psikoloji biliminde tarihsel gelişmeler dikkate alındığında davranışçı ve bilişsel alan kuramlarının öğrenmeyle ilgili temel kuramlar olduğu görülmektedir. Eğitim programında yer alan hedeflerin davranışa dönüştürülmesi ve her davranış için test maddeleri ile programın başarısı hakkında bilgi toplama anlayışının temelinde davranışçı kuramların etkisi olduğu söylenebilir. Bilişsel alan kuramcılar ise öğrenmenin, çevremizdeki olay ve durumlara anlam verme girişimlerimiz sonucunda oluştuğuna ve bu amaçla sahip olduğumuz bütün zihinsel araçları kullandığımızı savunmaktadırlar (Demirel 2004a). Program Geliştirmenin Toplumsal Temelleri: Kültürel değerlerin aktarımı bir toplumda eğitim sisteminin temel işlevi olmalıdır. Toplumsal değişme ile okullaşma, çoğu kez eğitim kavramının eş anlamlısı olarak kullanılmaktadır. Program geliştirme çalışmaları çağın eğilimlerini yansıtmak ve gelişmeleri yakından izlemek durumundadır. Bir programın yetiştireceği bireyler toplumun birer üyesi olacaktır. Bu kişiler toplumun ihtiyacına cevap vereceklerdir. Bireyin ihtiyaçlarına göre hedefler belirlenecek ve ona uygun bireyler yetiştirilecektir (Ertürk 1997; Demirel 2004a). SORULAR 1. Aşağıdaki hangisi “eğitim”in tanımında yer alan temel kavramlardan biri değildir? A) Yaşantı B) Davranış C) İstendik D) Zoraki kültürleme E) Süreç 2. Örtük programın temel özelliği aşağıdakilerden hangisinde yer almaktadır? A) Bireylerin değişik gereksinim ve yaratıcı çalışmalarını ortaya çıkaran etkinlikleri kapsama B) Farklı öğrenci düzeylerine yönelik etkinlikleri kapsama C) Okulda planlanana birden çok dersle ilgili etkinlikleri kapsama

4 D) Bir ders süresi içinde planlanan hedeflerin bireye nasıl kazandırılacağını gösteren tüm etkinlikleri kapsama E) Okulda ya da okul dışında planlanmış bir dersin öğretimiyle ilgili tüm etkinlikleri kapsayan 3. Aşağıdakilerden hangisi eğitimde felsefenin önemini belirtmektedir? A) Bireyi ihtiyaçlarına göre yetiştirme B) Öğretimi planlamaya yön verme C) Hedefleri davranışa dönüştürme D) Bireye kültürel değerler kazandırma E) Bireyin nasıl öğrendiğini ortaya koyma YANITLAR 1 D 2 A 3 B EĞİTİM PROGRAMI TASARIMI Eğitim programı tasarımı bir programı oluşturan temel ögelerden (hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme) oluşmakta ve bu ögeler arasındaki ilişkiler açısından farklılıkları ortaya koymakla farklı tasarımlar ortaya çıkmaktadır. Program tasarımı yapılırken program geliştirme grubu ve görevli uzmanların felsefi görüşleri ile toplumun başat felsefi görüşleri hedeflerin seçiminde etkili olmaktadır. Eğitim programı tasarısıyla şu dört soruya yanıt aranmaktadır: 1) Ne yapılmalıdır? 2) Konu alanı neleri içermelidir? 3) Hangi öğrenme stratejileri, kaynak ve etkinlikler kullanılmalıdır? 4) Değerlendirmede hangi ölçme teknikleri ve araçlar kullanılmalıdır? Eğitim programı tasarımlarını geliştirmede üç temel yaklaşım vardır. Bunlar: 1) Konu merkezli program tasarımı: Konu Tasarımı, Disiplin Tasarımı, Geniş Alanlı Tasarım, Süreç Tasarımı 2) Öğrenen merkezli program tasarımı: Çocuk Merkezli Tasarım, Yaşantı Merkezli Tasarım, Romantik Tasarım, Hümanistik Tasarım 3) Sorun merkezli program tasarım: Yaşam Şartları Tasarımı, Çekirdek Tasarımı, Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı Konu merkezli tasarımda programın her bir ögesi bir bütün olarak algılanmaktadır. Okullarda uygulanan eğitim programlarının çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. Öğrenenin en iyi nasıl öğreneceğini, problem çözme, karar verme ve kavrama stratejilerini içermektedir. Öğrenen merkezli tasarımda öğrenmenin, öğrenenin yaşantısından ayrılmaması, öğrenenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının ön planda tutulması ve her öğrenenin kendi doğasında ele alınması gerektiği savunulmaktadır. Bireyin toplumda rolü ve sorumluluğu vardır. Öğretmenden öğrenene aktarılan bilgi kullanışsızdır (Wilson 1996:83). Sorun merkezli tasarımda gerçek yaşam problemlerinin ön planda

5 tutulması, öğrenenlerin sorun çözmeye ve öğrenmeye özendirilmesi üzerinde durulmuştur (Demirel 2004a). PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Program geliştirme modellerinden Taba, Tyler, Taba-Tyler, Wulf ve Schave’in sistem yaklaşımı, Skillbeck’in durumsal modeli ve Stenhouse’un süreç yaklaşımı modeli yurt dışında en çok kullanılan modellerdir (Demirel 2004a). Program geliştirmede ilk olarak Taba modeli kullanılmıştır. Taba modelinin ilk aşaması ihtiyaçların belirlenmesidir. Bunu amaçların belirlenmesi, içeriğin seçimi ve düzenlenmesi, öğrenme yaşantılarının seçimi, neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması ve program ögelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü izlemektedir. Tyler modeline göre program geliştirme aşamalarında ilk programın kaynakları olarak birey, toplu ve konu alanı ele alınmasıdır. Kaynaklardan hareketle olası genel amaçların belirlenmesi ve bunların eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgeçlerinden geçirilerek kesinleşmiş öğretim amaçlarının belirlenmesi izler. Daha sonra sırasıyla öğrenme yaşantılarının sağlanması, düzenlenmesi, yönlendirilmesi ve değerlendirilmesi gerçekleştirilir. Rasyonel planlama (teknokratik) Taba ve Tyler modellerinin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiştir. Taba-Tyler program geliştirme modeline ihtiyaç belirleme ile başlanmaktadır. Genel amaçların belirlenmesinden sonra amaçları saptama, içeriği seçme ve düzenleme, öğrenme yaşantılarını belirleme ve düzenleme, değerlendirme yapma, sonuçlara göre yeterli bulunduğu takdirde işleri ayrıntılı formüle etme ve son olarak işlemleri tekrar belirleme gerçekleşmektedir. Sonuçların yetersiz bulunması durumunda amaçları saptama basamağına geri dönülmesi gerekmektedir. Wulf ve Schave, sistem yaklaşımını temele alarak üç aşamalı bir model geliştirmişlerdir. Birinci aşamada problemin tanımı (amacın belirlenmesi, komisyon üyelerinin seçimi), ikinci aşamada gelişme (amaçların davranışa dönüştürülmesi, uygun ders planlarının yazılması, öğretim materyallerinin geliştirilmesi, öğrenme ortamının desenlenmesi) ve son aşamada değerlendirme (sonuçların değerlendirilmesi, sürekli dönüt sağlanması) yer almaktadır. Skillbeck’in durumsal modelinde okul merkezli program geliştirme anlayışına ağırlık verilmiştir. Son olarak Stenhouse’un süreç yaklaşımı modeli daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlarından esinlenerek geliştirilmiştir. Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı program geliştirme modeli onbeş aşamadan oluşmaktadır. 1) İlgili birimlerin teklifi, 2) Programın çerçevesinin belirlenmesi, 3) Amaç ve süreç kavramlarının tanımlanması: a) programın başlığı, genel amaçları, formatı b) komisyon üyelerinin isimleri ve görevleri c) zaman çizelgesi, d) komisyon tarafından izlenecek yöntem ve ilkelerin bulunduğu bir dokümanın ilgili birim tarafından hazırlanması, 4) Ders alanı komisyonun oluşturulması, 5) İhtiyaç belirleme çalışmalarının yapılması, 6) Ana konu başlıklarının belirlenmesi, 7) Ders ve sınıf düzeylerine göre hedeflerin belirlenmesi, 8) Öğretim stratejileri ve materyallerin belirlenmesi, 9) Ünite planlarının geliştirilmesi, 10) Öğretim materyallerinin belirlenmesi ya da geliştirilmesi, 11) Taslak programın alanda test edilmesi, 12) Test sonuçlarına göre programda gerekli düzeltmelerin yapılması, 13)

6 Programın ülke genelinde uygulanması, 14) Program türünün değerlendirilmesi ve 15) Yeni bir programın geliştirilmesi ya da programın yeniden gözden geçirilmesi amacıyla modelin sistemli bir şekilde tekrarlanmasıdır. MEB tarafından 2004 yılında yukarıda açıklanan modele ek olarak program geliştirme modeli hazırlanmıştır. İlk aşamada ihtiyaç belirleme yer almaktadır. Sonraki aşamalarda genel amaçların ve alanın kavram, ilke ve becerilerinin belirlenmesi, öğrenme alanları ve alanı kapsayan kazanımların belirlenmesi gelmektedir. Öğrenme alanlarının kapsadığı ünitelerin/temaların belirlenmesi aşamasında diğer alanlarla bağlantılar, kavram haritalarının oluşturulması, öğretim etkinlikleri, ölçme-değerlendirme ve öğretmen kılavuzu bulunmaktadır. Bunu paydaşlarla paylaşımın sağlanması, materyal geliştirilmesi, programların onaya sunulması, programların denenmesi, izlenmesi/değerlendirilmesi izlemektedir. Bu modellerin yanı sıra Taba-Tyler modeline uygun düşen Demirel modeli bulunmaktadır. Demirel modeli sekiz aşamadan oluşmaktadır. 1) Planlama: karar-koordinasyon, çalışma ve danışma olmak üzere üç değişik grubun oluşturulması, 2) İhtiyaç analizi ve değerlendirmesi: politik ve felsefi temeller için destek aranması, ülkenin uzak hedefleri ile tutarlı yol izlenmesi, 3) Program taslağını hazırlamada hedeflerin belirlenmesi, 4) İçerik oluşturulması, hedef-içerik ilişkisinin kurulması, 5) Taslak programın denenmesinde öğrenme ortamının düzenlenmesi, çoklu ortamın seçilmesi, 6) Sonucun değerlendirilmesinde alan testinin işe koşulması, 7) Değerlendirme sonuçlarına göre sisteme sürekli dönüt sağlanması: yeni program uygulama kılavuzunun hazırlanması ve 8) Program tanıtıldıktan sonra ülke genelinde uygulamanın yaygınlaştırılmasıdır. Program geliştirme çalışmaları sürekli, araştırma ve geliştirmeye açık bir süreçtir. Program geliştirme çalışmalarında sürekliliği sağlamak için her okulda ve il merkezinde bir araştırma-geliştirme merkezinin kurulması ve bu merkezlerin eğitimin hizmetinin niteliğini arttırıcı çalışmalar yapması önerilmektedir (Demirel 2004a). PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Program geliştirme çalışmalarının planlanması sürecinde program geliştirme çalışma gruplarının oluşturulması, program geliştirme çalışma planının hazırlanması ve ihtiyaç saptama aşamaları yer almaktadır. Program Geliştirme Çalışma Gruplarının Oluşturulması Program geliştirme çalışma gruplarının üç gruptan oluştuğu söylenebilir. Birinci grup program karar ve koordinasyon grubu, ikinci grup program çalışma grubu, üçüncü grup program danışma üyeleri grubudur. Program geliştirme çalışmaları sürecinde bu üç grup işbirliği içindedir. Program geliştirme çalışmalarının bir komisyon aracılığı ile yürütülmesinde yarar görülmektedir. Program karar ve koordinasyon grubu:  Milli Eğitim Bakanlığı temsilcileri  Program geliştirme alan uzmanı  Öğretmen örgütlerinin temsilcisi  Konu alanı ile ilgili temsilciler  Veli temsilcileri Program çalışma grubu;

7  Eğitimde program geliştirme uzmanı  Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı  İlgili konu-alanı uzmanı (üniversitelerden)  İlgili konu-alanı öğretmenleri Program danışma grubu;  Eğitim felsefecisi  Eğitim psikoloğu  Eğitim sosyoloğu  Eğitim ekonomisti  Eğitim denetçisi  Okul yöneticisi  Eğitim teknoloğu  İletişim uzmanı Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme çalışmalarının sistemli bir şekilde ilerlemesi için önceden bir planlama yapılmasında yarar görülmektedir. Planlama bir işlem-zaman çizelgesi, PERT-işlem ağı ya da bir akış şeması üzerinde yapılabilir. İhtiyaç Saptama Program geliştirmenin planlanmasında ihtiyaç saptama büyük önem taşımaktadır. Bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için gerçek ihtiyacın ne olduğunun ortaya çıkarılması gerekmektedir. İhtiyaç değerlendirmesinde bir çok yöntem ve teknik bulunmaktadır. Bu teknikler: 1. Delphi tekniği-Anket Geliştirme: Bir dizi anketin kontrollü dağıtımı sonucu konu ile ilgili seçilmiş uzmanlar grubundan elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi sürecidir. 2. Progel-Dacum Tekniği: Bir mesleğin beceri profilinin çıkarılmasında kullanılır. Profil ile meslek içinde yeterlilik olarak birleştirilmiş davranış ya da becerilerin her biri bağımsız olarak tanımlanır. 3. Gözlem: Bireysel bilgi ve araştırmaya dayanır. Program geliştirme uzmanının önem verdiği konu üzerinde yoğunlaşması söz konusudur. 4. Meslek (İş) Analizi: Meslekteki her iş/fonksiyon alanı gerçek iş işlem basamaklarına ayrılır. Bunlar; beceri, bilgi ve mesleki tutum ve alışkanlıklardan oluşur. 5. Ölçme Araçları-Testler: Ölçme araçları içinde en yaygın olan test, bireyde aranan özelliklerin derecesini saptamak üzere kullanılır. 6. Görüşme-Grup Toplantıları: Öğrenenlerin program hakkındaki görüşleri sözlü olarak alınır. Görüşme yazılı olarak anket formları ile de yapılabilir. 7. Kaynak Tarama: Kaynak tarama çalışmaları arasında literatür taraması, rapor değerlendirme ve mevcut programların incelenmesi yer almaktadır.

8 SORULAR 1. Aşağıdakilerden hangisi “konu merkezli” program tasarımı altında yer alan tasarımlardan biri değildir? A) Konu Tasarımı, B) Disiplin Tasarımı, C) Geniş Alanlı Tasarım, D) Süreç Tasarımı E) Hümanistik Tasarım 2. Program geliştirme çalışmalarının planlanması sürecinde hangisi yer almaz? A) Program geliştirme çalışma planının hazırlanması B) Bireylerin sosyo-ekonomik geçmişlerini ve inançlarının belirlenmesi C) Program geliştirme çalışma gruplarının oluşturulması D) ihtiyaç saptama E) Program danışma üyeleri grubunun oluşturulması 3. Aşağıdakilerden hangisi ihtiyaç saptama tekniklerinden değildir? A) Delphi-Anket Geliştirme B) Progel-Dacum Tekniği C) Pert-İşlem Ağı D) Görüşme-Grup Toplantıları E) Meslek (İş) Analizi 4. Program geliştirme modellerinden okul merkezli program geliştirme anlayışına ağırlık veren hangisidir? A) Skillbeck’in durumsal modeli B) Taba-Tyler modeli C) Wulf ve Schave’in sistem yaklaşımı D) Stenhouse’un süreç yaklaşımı E) Tyler modeli YANITLAR 1 E 2 B 3 C 4 A PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA

9 Eğitim programının ögeleri hedef, içerik, öğrenme yaşantıları (eğitim durumları) ve değerlendirmedir. Hedef Planlanmış ve düzenlenmiş yaşantılar yoluyla bireyde gözlenmesi kararlaştırılan istendik özelliklerdir (Demirel 2004a; Sönmez 1994). Bireyde davranış değişikliği oluşur. Hedef boyutu ile “bireyleri neden eğitiyoruz?” sorusuna yanıt aranmaktadır. Hedef saptamada istendik davranışların belirleyicileri toplum, konu alanı ve bireydir. Bu belirleyiciler dikkate alınarak saptanan aday hedefler eğitim psikolojisi, eğitim felsefesi, eğitim ekonomisi ve eğitim sosyolojisi süzgeçlerinden geçirilmelidir. Hedeflerin basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta doğru sıralanması eğitim durumlarının düzenlenmesinde olumlu yönde etkileyecektir. Eğitimde hedefler üç temel düzeyde belirlenmektedir (Ertürk 1997; Bilen 1996; Demirel 2004a): 1) Uzak Hedef: Ülkenin politik felsefesini yansıtır. 2) Genel Hedef: Uzak hedefin bir bakıma yorumudur. Aynı zamanda okulun iş görüsünü yansıtır. 3) Özel Hedef: Bir disiplin ya da bir çalışma alanında öğrenciye kazandırılması uygun bulunan bilgi, beceri, yetenek, ilgi ve tutum gibi özelliklerdir. Öğrenende istendik davranış değişikliğinin oluşabilmesi uzak, genel ve özel hedeflerin birbirleriyle tutarlı olmasına bağlıdır. Hedeflerin özellikleri aşağıdaki gibi ifade edilebilir (Bilen 1996);  Öğrenciye dönük olmalı,  Açık ve anlaşılır biçimde ifade edilmeli,  Bir içerikle bağlantılı olmalı,  Genelleme yapılabilecek nitelikte kapsamlı, özel bir duruma uygulanabilecek ölçüde sınırlı olmalı,  Binişik değil bitişik (aşamalı) olmalıdır. Söz konusu özel hedeflerin bu niteliklerin yanı sıra gözlenebilen özelliklere ulaşmaları için davranışa dönüştürülmesi gerekmektedir. Davranışların bazı özelliklere sahip olması beklenmektedir. Davranışlar:  hedef alanının bütününü kapsamalı,  kapsamlı olmalı,  sınırlı ve bitişik olmalı,  gözlenebilir ve ölçülebilir olmalı,  davranış ifadeleri açık ve seçik olmalıdır. Hedeflerin yazımında Bloom ve arkadaşları tarafından geliştirilen taksonomi kabul görmüştür. Bu taksonominin üç temel alanı vardır. 1) Bilişsel alan: Altı ana basamağa ayrılmıştır. Zihinsel öğrenmelerin gerçekleştiği alandır. 2) Duyuşsal alan: Duygusal yönlerin ağırlıklı olduğu basamaktır. 3) Devinişsel alan: Zihin ve kas koordinasyonu gerektiren becerilerin ön planda olduğu alandır.

10 Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması: BİLİŞSEL Hedef-Davranış DUYUŞSAL Hedef-Davranış DEVİNİŞSEL Hedef-Davranış ALAN ALAN ALAN Bilgi hatırlama/tanıma Alma farkındalık, almaya Algılama Duyuşsal isteklilik, kontrollü ya da uyarılma, belli bir seçici dikkatlilik hareket içi,n hazır olma Kavrama bir başka forma Tepkide Uysal davranma, Kurulma Uygun vücut ya da çevirebilme, Bulunma karşılık verme isteği organsal davranışı açıklayabilme/yorumlay gösterme gösterme abilme, yordama/tahmin etme Uygulama uygulayabilme Değer Verme Bir değeri Kılavuzla Taklit etme kabullenmişlik, Yapma adanmışılk Analiz ögelere ayırabilme, Örgütleme Değerleriyle Mekanikleş Davranışı kendi ilişkileri belirleyebilme uyumlaştırma me başına yapma Sentez özgün bir bütün Kişilik Haline Davranış ölçütü haline Beceri Belli bir yeterlik meydana getirebilme Getirme getirme, karakterlenme Haline derecesine ulaşma Değerlen bir ölçüte dayalı yargıda Getirme dirme bulunabilme Uyum Hareket biçimini tekrar gözden geçirme, yeniden düzenleme Yaratma Yeni bir duruma uyum sağlama İÇERİK Eğitim programının içerik boyutunda “ne” öğretelim sorusuna yanıt aranmaktadır. İçeriğin düzenlenmesi sürecinde öğretilecek konular, içeriğin hedeflerle tutarlılığı ve aşamalı olması dikkate alınmaktadır. İçeriğin seçiminde ele alınması gereken temel ilkeler arasında somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora, bütünden parçaya ya da parçadan bütüne, günümüzden geçmişe, olaylardan kavrama ve genellemelere, yakın çevreden uzak çevreye doğru bir düzenleme söz konusudur. İçeriğin seçiminde ele alınması gereken ölçütler aşağıdaki gibi belirlenmiştir (Demirel 2004a):  Kendi kendine yeterlilik  Anlamlılık  Geçerlilik  İlgililik  Yararlılık  Öğrenebilirlik  Ekonomiklik

11 İçerik düzenlemede farklı yaklaşımlar kullanılmaktadır. Bu yaklaşımlar: 1. Doğrusal Programlama Yaklaşımı: Birbiri ile ardışık, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin düzenlenmesinde kullanılmaktadır. Aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. 2. Sarmal Programlama Yaklaşımı: Konuların yeri geldikçe tekrar öğretilmesi söz konudur. Her konunun kendi içindeki konular arasında bir ardışıklık bulunmaktadır. 3. Modüler Programlama Yaklaşımı: Öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde farklı bir programlama yaklaşımıyla düzenlenebilir ve kendi içinde anlamlı bir bütün oluşturur. 4. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı: İlk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. 5. Konu Ağı-Proje Merkezli Programlama Yaklaşımı: Öğrencilere konuların ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. 6. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı: Öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine göre oluşturulur. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Çizelgesi): Belirtke tablosu hedeflerin, öğrenme yaşantılarının ve ölçe-değerlendirme tekniklerinin seçimine olanak verebilmesi amacıyla hazırlanmış iki boyutlu bir çizelgedir. Belirtke tablosunda hedefler ve ders içeriği yer almaktadır. Ünite Analizi: Eğitim programındaki özel hedefler ya da davranışsal özellikler, bu hedeflere ulaşmak için yararlanılması düşünülen ünitenin bölümleri ile bu hedeflerle ünitenin bölümleri arasındaki bağlantıların gösterildiği bir tablodur. Belirtke tablosundaki numaralandırma yerine sözcük yazılması söz konusudur (Demirel 2004a). ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ (EĞİTİM DURUMLARI) Öğrencilere istenilen davranışların kazandırılmasını sağlayan öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi bu aşamada gerçekleşmektedir. Eğitim durumları öğrenci açısından öğrenme yaşantıları düzeneğini, öğretmen açısından öğretmen yaşantıları düzeneği olarak ele alınır. Eğitim durumlarının düzenlenmesinde ele alınan önemli özellikler bulunmaktadır; 1) Hedefe göre, Öğrenciye göre, 3) Ekonomiklik ve 4) Diğer yaşantılar ile kaynaşık olmadır (Ertürk 1997; Demirel 2004a). Eğitim durumlarının öğrenenin temel gereksinimlerinden yola çıkarak kazandırılması planlanan öğrenme yaşantıları giriş (hazırlık), gelişme ve sonuç etkinliklerine göre sıralanır. Bu etkinliklerde neler yapılması gerektiği aşağıda belirtilmiştir (Demirel 2004a): Giriş Etkinlikleri: Öğrenen öğreneceği ünite ile ilgili sorulara yanıt bularak ön öğrenmelerini gerçekleştirmelidir. Öğrenenler öğretmenleriyle birlikte öğrenme hedeflerine karar vererek ne ile ilgili çalışacaklarından haberdar olurlar. Gelişme Etkinlikleri: Ünite işlenirken yapılması planlanan etkinlikler, program hazırlama aşamasında program geliştirme çalışma grubu tarafından çok iyi bir şekilde analiz edilip düşünülmeli ve alan bilgisi iyi olan öğretmenlerin katkısı ile programın eğitim durumları bölümünde yer almalıdır.

12 Sonuç Etkinlikleri: Sonuç etkinliklerinde ders ya da ünite bittikten sonra yapılması planlanan tartışma soruları, gezi, gözlem, deney, araştırma projeleri gibi etkinlikler yer alır. Eğitim programcılarının öğrenme yaşantılarını düzenlerken öğrenme biçimleri (stillerini), öğrenme stratejilerini ve öğrenme modellerini dikkate almaları ve bunlardan uygun olanını işe koşmaları gerekmektedir. Öğrenme biçimi bireyin öğrenme koşulları ve sürecindeki tercihleriyle ilgilidir (Ülgen 1994). Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejileri bireyin öğrenme sırasında duyularına gelen uyarımları kısa ve uzun süreli belleğe transfer etmesini ve uzun süreli belleğe kodlamasını sağlayan teknikleri içerir. öğrencinin güdülenmesini ve öğrenilen davranışların kalıcı olmasını sağlar (Erden ve Akman 1995). Öğrenenler yeni öğrendikleri ile geçmiş yaşantılarında kazandıkları bilgileri bütünleştirmek ve bilgiyi anlamlandırmak için “tekrar, anlamlandırma ve örgütleme” öğrenme stratejilerinden yararlanabilirler. Tekrar stratejisi: Öğrencilerin yeni gelen bilgileri tekrarlayarak kısa süreli bellekte tutmasını ya da uzun süreli belleğe kodlamasını sağlayan öğrenme stratejisidir. Bu stratejinin başarısında sunulan mesajı not alan öğrenciler ile metnin altını çizerek çalışan öğrenciler, tuttukları notu ya da belirledikleri yerleri tekrar gözden geçirdikleri ve önemli bilgileri seçtikleri zaman başarılı olmaktadırlar. Anlamlandırma stratejisi: Öğrencilerin yeni gelen bilgileri geçmiş yaşantılarında kazandıkları bilgilerle ilişkilendirmeleridir. Bilgiler öğrenci tarafından değişikliğe uğratılarak uzun süreli belleğe kodlanır. Bir paragrafı okuyup anladığını özetleyen, öğretmenin anlattıklarını kendi sözcükleri ile not alan bir öğrencinin bu stratejiyi kullandığı söylenebilir. Örgütleme stratejisi: Öğrencilerin yeni gelen bilgileri bir araya getirerek kendi önbilgilerine göre yeniden düzenlemesidir. Genellikle anlamlandırma ile örgütleme stratejisi aynı anda kullanılır. Öğrenciler çok uzun bir metni basit bir şema ya da tablo ile özetleyebilirler ya da bilgileri sınıflayabilirler. Öğrenmede güdüsel ve duygusal engelleri kaldırmaya yardım eden stratejiler duyuşsal stratejilerdir. En önemli duyuşsal stratejiler arasında dikkat toplama, tutum, güdüleme ve kaygı yer almaktadır. Öğrenciler öğrenmelerindeki engelleri bu duyuşsal stratejileri kullanarak aşabilirler. Öğrenme Modelleri 1. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli: Öğrencinin kendi etkinliklerine ve gözlemlerine dayalı olarak yargıya varmasını teşvik eder. Öğrenmede bilgiyi keşfetme söz konusudur. Öğrencilerin aktif araştırmacılar haline gelebilecekleri düşünülmektedir (Senemoğlu 2004). 2. Programlı Öğrenme: Pekiştirme kuramının birçok ilkesini kapsayan bu modeli oluşturan temel özellikler bulunmaktadır. Küçük adımlar ilkesine göre ünite küçük birimlere ayrılmakta, bilgi birimlerinden biri öğrenildikten sonra diğerine geçilmektedir (Senemoğlu 2004). 3. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi: Bireylerin özellikleri birbirlerinden farklılaşmaktadır. Her öğrencinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi, kendi düzeylerine uygun

13 öğrenme tekniklerinin uygulanması ve her bireyin kendi özgü düzeyde davranması beklenmektedir (Demirel 2004a). 4. Bloom’un Tam Öğrenme Modeli: Tam öğrenme modeli tüm öğrenciler okulda öğretilenleri öğrenebilir sayıltısına dayanmaktadır. Tam öğrenmede ana değişkenler: 1) öğrenci nitelikleri; bilişsel giriş davranışları (bilgi, beceri, yeterlik), duyuşsal giriş özellikleri (ilgi, tutum, akademik benlik), 2) öğretim hizmetinin niteliği; ipucu, pekiştirme, katılım, dönüt ve düzeltme, 3) öğrenme ürünleri; öğrenme düzeyi ve çeşidi, öğrenme hızı ve uyuşsal ürünlerdir. Öğrencinin özgeçmişi ve öğretim hizmetinin niteliğinin uygun hale getirilmesi durumunda öğrencilerin %95’i öğretilenlerin çoğunu öğrenerek tam öğrenme gerçekleşebilir (Demirel 2004b). 5. Gagne’nin Öğrenme Modeli: Gagne’ye göre okul öğrenmelerinde en önemli yeri zihinsel beceriler tutar. Eğitim durumlarının düzenlenmesinde sekiz temel aşama belirlemiştir:1) Dikkat çekme, 2) Öğrenciyi hedeften haberdar etme, 3) Ön bilgileri hatırlatma, 4) Uyarıcı materyali sunma, 5) Öğrenciye rehberlik etme, 6) Davranışı ortaya çıkarma, 7) Dönüt-düzeltme verme ve 8) Kalıcılığı ve transferi sağlamadır (Erden ve Akman 1995). 6. Anlamlı Öğrenme Modeli (Ausubel): Birey, algılarını üst düzeyde genelleme ve soyutlama yaparak daha önceki öğrendiklerinin üzerine organize ederek çözümler bunun sonucunda zihinde yeni bir anlam gelişir. Bu anlamlı öğrenmedir. Anlamlı öğrenme etkileşimli ortamda gerçekleşir (Ülgen 1994). 7. Carroll’un Okulda Öğrenme Modeli: Öğrencilere bireysel farklılıklarına rağmen öğrenme için yeterli zaman verilirse tüm öğrenciler istenilen hedefe ulaşabilir. Bu modele göre öğrenme derecesi öğrenme için harcana sürenin öğrenme için gerekli süreye oranının bir fonksiyonudur. Öğrencilerin ne öğreneceğini belirlemek, öğrencileri motive etmek, öğrencilerin düzeyine uygun öğretim materyallerini sağlamak, öğrencilerin öğrenme güçlüklerini ortaya çıkarmak ve onlara yardımcı olmak, doğru davranışları pekiştirmek ve öğrenmenin kalıcılığı için tekrar ve uygulamalar yer vermek bu modelin temelini oluşturmaktadır (Erden ve Akman 1995). 8. Glaser’in Temel Öğretme Modeli: Öğrenme-öğretme süreciyle ilgili çok sayıda olgunun, kavramın, ilkenin örgütlenmesini ve sürecin basit olarak algılanmasını sağlayan bir modeldir. Bu model dört temel ögeden oluşmaktadır: 1) Öğretim hedefleri, 2) Giriş davranışları, 3) Öğretim işlemleri ve 4) Değerlendirmedir (Erden ve Akman 1995). Öğretme Durumları Öğreten için hazırlanan kılavuz niteliğindeki öğretme yaşantıları düzeneğinde “nasıl” sorusuna yanıt aranmaktadır. Öğretme durumları etkinlikleri de üç aşamada ele alınmaktadır (Demirel 2004a): 1) Giriş Etkinlikleri: Öğretmenin öğrencileri “ne”yi “nasıl” öğreteceği konusunda bilgilendirdiği ilk aşamadır. Öğretmen çoğunlukla sunuş yoluyla öğretim yaklaşımını ve buna uygun anlatma, gösteri gibi öğretme yöntem ve tekniklerini kullanır. 2) Gelişme Etkinlikleri: Öğrencilere bilgiyi buldurmak ön plandadır. Öğretmen genellikle buluş yoluyla öğretme yaklaşımı ve buna uygun tartışma, soru-cevap gibi öğretme yöntem ve tekniklerini kullanır. 3) Sonuç Etkinlikleri: Öğretmen araştırma yoluyla öğretme yaklaşımı ve buna uygun bireysel ya da grup projeleri, problem çözme gibi değişik öğretme yöntem ve tekniklerini kullanır. Öğrenenlerin tümünü araştırma ve inceleme yapmaya yöneltir.

14 Öğretme Stratejileri Öğretme stratejilerinin genel olarak belirlenmesi; kullanılacak araç-gereçlere, yöntem ve tekniklere bir ipucu verebilir ve öğrenme-öğretme sürecinin amacına uygun bir şekilde düzenlenmesine yardımcı olabilir. Öğretme stratejileri üç ana grupta toplanmaktadır (Demirel 2004b): 1) Sunuş (Alış) Yoluyla Öğretme Stratejisi: Bu stratejide bilgilerin verilmesi, kavram, ilke ve genellemelerin açıklanması söz konusudur. Tümdengelim (genelden özele) yöntemi kullanılır. Öğretmen öğrencilere çok sayıda örnek verir ve bilgileri resim, şema vb. ile somutlaştırmaktadır. Ders sunumunda aşamalılık ilkesini uygulamaktadır. 2) Buluş Yoluyla Öğretme Stratejisi: Bu stratejide öğrenci daha aktiftir. Ön öğrenmelerinden hareketle yeni öğrenmeleri arasında bağlantı kurar. Öğrenci problemi çözmeye çalışır. Öğretmen öğrencilere örnekler sunar; öğrenci konunun yapısını, fikirler arasındaki temel ilişkileri, ilkeleri, özellikleri keşfedinceye kadar bu örneklerle çalışır. Tümevarım (özelden genele) yöntemi kullanılır. 3) Araştırma Yoluyla Öğretme Stratejisi: Bu strateji tümüyle öğrencilerin araştırma ve inceleme yapmalarına ağırlık verir. Öğrenci araştırma yoluyla bir problemin nasıl çözüleceğini öğrenmiş olur. Problem çözme yolunun aynısı izlenir. SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) Değerlendirme ölçme sonuçlarını bir ölçütle vurup yargıya varma sürecidir (Özçelik 1992). Öğrencide gözlemeye karar verdiğimiz doğrudan ve dolaylı davranışları kazanıp kazanmadığını; kazandıysa ne ölçüde kazandığını, kazanmadıysa neden kazanamadığını, kazanabilmesi için eğitim sisteminde neler yapılması gerektiğini belirleme sınama durumunun kapsamı içindedir (Sönmez 1994). PROGRAMIN DENENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ Program değişikliği de bir gerek olarak ortaya çıkmalı ve yeni hazırlanan program denenmek üzere uygulama sürecine programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Programın denenmesinde izlenecek sırada altı aşamalıdır: 1) uygulamanın planlanması, 2) deneme yapılacak okulların ve sınıfların seçilmesi, 3) okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi, 4) okul yöneticisi ve öğretmenlere denenecek programın tanıtılması, 5) hazırlanan program ve öğretim materyallerinin işe koşulması ve 6) denenen programın ve öğretim materyallerinin değerlendirilmesidir (Demirel 2004a). Program değerlendirme, programın etkililiği hakkında bir karara varma sürecidir. Eğitim hedeflerinin gerçekleşeme derecesini tayin etme süreci olarak da ele alınabilir (Ertürk 1997). Program değerlendirmede sistematik bir sürece uymak gerekir. Program değerlendirmede başlıca işlemler şunlardır: anlamın kesinleştirilmesi, amacın, anahtar tarafların, olanak ve engellerin, yanıt aranacak soruların belirlenmesi, tasarının kesinleştirilmesi, verilerin toplanması, verilerin çözümlenmesi, sonuçların yorumlanması ve ilgililere bildirilmesidir. Değerlendirme amacına göre üçe ayrılmaktadır: 1) Programa girişte yapılan tanılayıcı değerlendirme,

15 2) Program sürecinde yapılan biçimlendirici değerlendirme ve 3) Programın çıkışında yapılan düzey belirleyici değerlendirmedir. PROGRAMA SÜREKLİLİK KAZANDIRILMASI Programın değerlendirme sonuçlarına göre programa süreklilik kazandırılması amacıyla araştırma- geliştirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Programa süreklilik kazandırılmasında program geliştirme uzmanının ulusal ve okul düzeyinde görev ve sorumluluklarını en iyi şekilde yerine getirmesinin gerekliliğinden söz edilebilir. Ayrıca programa süreklilik kazandırılmasında bu süreci engelleyen yönetici tutum ve davranışları, öğretmen tutum ve davranışları ya da okul düzeyinde gibi bir takım etmenler bulunabilir. Tüm bunlara yönelik önlemler alınmasında ve program geliştirme uzmanı, öğretmenler, yöneticiler vb. herkesin işbirliği içinde çalışmasında yarar görülmektedir (Demirel 2004a). SORULAR 1. Bireyleri “neden” öğretiyoruz sorusuna hangi aşamada yanıt aranır? A) İçerik B) Öğretim süreci C) Hedef D) Değerlendirme E) Eğitim durumları 2. Konuların yeri geldikçe tekrar öğretilmesi hangi programlama yaklaşımının bir özelliğidir? A) Modüler programlama B) Sarmal programlama C) Çekirdek programlama D) Piramitsel programlama E) Doğrusal programlama 3. “Uzak hedef” aşağıdakilerden hangisini belirler? A) Bir ülkenin politik felsefesini B) Topluma kazandırılacak insan niteliklerini C) Bir okulun eğitim felsefesini D) Öğrenciye kazandırılması uygun bulunan özellikleri E) Bir disiplin alanına özgü nitelikleri 4. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrenme modeli değildir? A) Buluş Yoluyla Öğrenme

16 B) Gagne’nin Öğrenme Modeli C) Sunuş Yoluyla Öğretme D) Glaser’in Temel Öğretme Modeli E) Carroll’un Okulda Öğrenme Modeli 5. Öğrenciye bilgi buldurma hangi öğretme durumları etkinliklerinde yer alır? A) Giriş etkinlikleri B) Geliştirme etkinlikleri C) Sonuç etkinlikleri D) Öğretim etkinlikleri E) Ders dışı etkinlikler 6. Aşağıdakilerden hangisi sunuş yoluyla öğretme stratejisinin bir özelliğidir? A) Tümevarım yöntemi kullanılmaktadır B) Ön bilgiler ile yeni bilgi arasında bağlantı kurulur. C) Öğrencilerin daha aktif olduğu bir stratejidir. D) Tümdengelim yöntemi kullanılmaktadır. E) Öğrenci bir problemin nasıl çözüleceğini öğrenir. 7. Aşağıdakilerden hangisi “Tam Öğrenme” modelinde öğretim hizmetinin niteliğini arttıran ögeler arasında yer almaktadır? A) Akademik Benlik B) Öğrenme Hızı C) Tutum D) Öğrenme Düzeyi E) Pekiştirme YANITLAR 1 C 2 B 3 A 4 C 5 B 6 D 7 E EĞİTİMDE PLANLAMA Öğretimde başarı iyi ve dikkatli planlamayla sağlanabilmektedir. Nitelikli bir planın dört temel soruya yanıt vermesi gerekmektedir (Bilen 1996): 1. Dersin sonunda öğrenciler neler öğrenmeli, ne gibi bir davranış değişikliği edinmelidir? 2. Söz konusu davranış değişikliği ne ile-hangi içerikle gerçekleştirilmelidir? 3. Davranış değişikliği nasıl bir yöntem ve araç-gereç-kaynaklarla öğrenciye ulaştırılmalıdır?

17 4. Elde edilen başarı nasıl değerlendirilmelidir? Planlamanın Yararları (Bilen 1996; Demirel 2004b):  Öğretmenin kendine güvenmesini sağlar.  Programların süresi içinde tamamlanmasını sağlar.  Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve yeteneklerine göre yetiştirilmesini sağlar.  İçeriğin mantıklı bir sıra içinde sunulmasını sağlar.  Hedefe ve konuya uygun öğretme tekniklerini seçmeyi kolaylaştırır.  Eğitim durumlarını düzenleme ve uygulamayı gerçekleştirir.  Sınıfta olabilecek disiplin sorunlarını tahmin etme ve önlem almaya yardım eder. Yıllık Plan Öğretilecek temel konuları ve her konu için kullanılacak ortalama süreyi içeren bir ana taslaktır.Öğrencilere bir yılda kazandırılacak davranışlarla içerik boyutunun bir matris üzerinde gösterilmesidir (Bilen 1996; Demirel 2004b). Yıllık planın birinci bölümünde öğretim yılı, okulun adı, dersin adı ve sınıflar yer alır. İkinci bölümünde ise süre, konular, amaçlar, yöntem ve teknikler, kaynak, araç-gereç, diğer zümre öğretmenleriyle işbirliği, ödev, yazılı değerlendirme ve düşünceler yer alır. Ünite Planı Ünite planı hedef, davranış, içerik, yöntem ve teknikler, araç-gereç ve kaynaklar, eğitim durumu, gezi, gözlem, deney, ödev vb. ve değerlendirme gibi bölümlerden oluşur (Bilen 1996). Belirli bir süre içinde ve eğitim amaçlarına uygun olarak bir takım bilgi, beceri ve anlayışları kazandırmayı öngören belli bir konu ya da sorun çerçevesinde düzenlenmiş çeşitli etkinlikleri, öğrenme yaşantılarını ve değerlendirme çalışmalarını kapsayan ayrıntılı ders planıdır. Ünite planı yıllık plana göre daha ayrıntılı bir şekilde hazırlanır (Demirel 2004b). Günlük Plan Bir günde yapılması planlanan farklı dersler için öğretme-öğrenme etkinliklerinin birlikte tasarlanmasıdır. Günlük planın içeriği, yıllık plan ve ünite planının içeriği ile aynıdır. Ders Planı Ders planı sadece bir ders için yapılan plandır. Bir derste işlenecek konu ya da konular için öğretme- öğrenme etkinliklerinin tasarlanmasıdır. Günlük Ders Planı Örneği I. HAZIRLIK Dersin Adı:…………………………………………….. Ünitenin Adı:…………………………………………... Konunun Adı:………………………………………….. Sınıf:…………………………………………………… Süre:…………………………………………………… Yöntem ve Teknikler:…………………………………. Kaynak, Araç-Gereç: …………………………………. Hedefler: ………………………………………………. Hedef ve Davranışlar: ………………………………….

18 II. DERSİN İŞLENİŞİ 1. Dikkat Çekme: ……………………………………. 2. Güdüleme-İstekli Kılma: …………………………. 3. Gözden Geçirme: …………………………………. 4. Hedef-Davranışı Söyleme: ……………………….. 5. Geçiş-Açıklama: …………………………………. 6. Geliştirme-Sunu:………………………………….. 7. Özetleme: …………………………………………. 8. Ödev Verme: ……………………………………… 9. Tekrar Güdüleme: ………………………………… 10. Kapanış: …………………………………………... Ders Planı Hazırlarken Dikkat Edilecek Hususlar 1. Dikkat Çekme: Öğretmen dersin başında öğrencinin dikkatini çekmek için bir olay, anı, fıkra ya da espri ile derse başlar. 2. Güdüleme-İstekli Kılma: Öğrenciler konuyu niçin öğrendikleri, öğrendiklerinin bir sonraki derste ya da yaşamlarında nasıl işe yaracağı hakkında bilgi sahibi olurlar. 3. Gözden Geçirme: Öğrencilerin neyi, nasıl kazanacakları konusunda bilgi sahibi olmaları gerekir. 4. Hedef-Davranışı Söyleme: Öğrencilere kazandırılacak hedef ve davranışların neler olduğu söylenir. 5. Geçiş-Açıklama: Öğretmenin dersin geliştirme bölümüne girmeden önce açıklama yapması ve kullanılacak araç-gereçlerin sunulmasıdır. 6. Geliştirme-Sunu: Öğrenciye kazandırılacak beceri ve davranışların uygulamasının yapılacağı her türlü etkinliği kapsar. 7. Özetleme: Ders sonunda ya da bilgi aktarırken ve her temel nokta açıklandıktan sonra yapılmasında da yarar vardır. 8. Ödev Verme: Öğrenilenleri desteklemek ve öğrencileri araştırma yapmaya yöneltmek amacıyla ders sonunda öğrenciye ödev verilir. 9. Tekrar Güdüleme: Öğrencilerin ilgilerinin devamı için ve gelecek derse güdülenmiş olarak gelmeleri için yapılır. 10. Kapanış: Dersin sonunda öğretmenin yaptığı kısa açıklamalar ya da kimi zaman oynanan eğitsel oyunlar yer alır. Plan hazırlama çalışmalarının her aşamasında Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulundan çıkmış olan öğretim programları izlenerek bir kılavuz kitap gibi kullanılmalıdır (Demirel 2004b). SORULAR 1. Aşağıdakilerden hangisi planlamanın yararlarından değildir? A) Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve yeteneklerini dikkate alma B) İçeriği mantıklı bir sıra içinde düzenleme C) Öğrencinin kendisine güvenmesini sağlama D) Zamanı verimli bir biçimde kullanma E) Konuya uygun yöntem ve tekniği belirleme

19 2. Tekrar güdüleme ders planının hangi aşamasında gerçekleşir? A) Giriş B) Geçiş C) Gelişme D) Sunu E) Sonuç 3. Derse uygun araç-gerecin sunulduğu aşama hangisidir? A) Hazırlık B) Değerlendirme C) Geçiş D) Geliştirme E) Sonuç 4. Aşağıdakilerden hangisi günlük ders planının işleniş bölümünde yer alır? A) Dikkat Çekme B) Hedef-davranış C) Önerilen süre D) Değerlendirme E) Kapanış 5. Birden çok ders için öğretme-öğrenme etkinliklerinin tasarımlandığı plan türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Yıllık B) Günlük C) Ders D) Ünite E) Ünitelendirilmiş Yıllık YANITLAR 1-C 2-E 3-D 4-A 5-B

20 KAYNAKLAR BİLEN, Mürüvvet 1996 Plandan Uygulamaya Öğretim. Aydan Web Tesisleri. 4. Baskı. Ankara DEMİREL, Özcan 2004a Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme, Pegem-A Yayıncılık, 7. Baskı, Ankara. DEMİREL, Özcan. 2004b Öğretme Sanatı, Pegem-A Yayıncılık, 7. Baskı, Ankara. ERDEN, M. ve Y. AKMAN 1995. Eğitim Psikolojisi: Gelişim, Öğrenme, Öğretme, Arkadaş Yayınevi, Ankara. ERTÜRK, Selahattin 1997. Eğitimde Program Geliştirme, Meteksan Matbaacılık, Ankara. ORNSTEIN, A. C. and F. B. HOPKINS 1988. Curriculum: Foundations, Principles and Issues, Prentice Hall, Englewood Cliffs, New Jersey ÖZÇELİK, Durmuş Ali 1987 Eğitim Programları ve Öğretim (Genel Öğretim Yöntemi, ÖSYM Eğitim Yayınları 8, Ankara. ÖZÇELİK, Durmuş Ali 1992 Ölçme ve Değerlendirme, ÖSYM Yayınları-2, Ankara. SENEMOĞLU, Nuray 2004 Gelişim öğrenme ve Öğretim Kuramdan Uygulamaya, Gazi Kitabevi 9. Baskı, Ankara. SÖNMEZ, Veysel 1994 Program Geliştirmede Öğretmen El Kitabı, Önder Matbaası,7. Baskı, Ankara. ÜLGEN, Gülten 1994. Eğitim Psikolojisi: Kavramlar, İlkeler, Yöntemler, Kuramlar ve Uygulamalar, Lazer Ofset, Ankara. VARIŞ, Fatma 1996. Eğitimde Program Geliştirme: Teori ve Teknikler, Alkım Yayıncılık, Ankara. WILSON, Brent G. 1997. Reflections on Constructivism and Instructional Design, Englewood Cliffs NJ: Educational Technology Publications, Denver.

http://www.derslopedi.com	271
http://ozkanozmen.xp3.biz	30
http://www.kpss10.com	22

Program GelişTirme

by derslopedi on Sep 22, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

3 Embeds 323

Statistics

Program GelişTirme Document Transcript