• Like

Loading…

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

EğItim Bilimleri 9

  • 4,253 views
Uploaded on

 

More in: Business , Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
4,253
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
134
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. -EĞİTİM BİLİMLERİ- GELIŞIM PSIKOLOJISI Psiko-Sosyal Gelişim PSİKOSOSYAL GELİŞİM (E. ERIKSON) Erikson'un kuramına göre bireyin toplumsal gelişimi esastır. Bu kuram da gelişimi evreler halinde ele almaktadır. Bu kuramda evrelerin bir özelliği her evrenin bir ikilemi beraberinde getirmesidir. Her evre içinde ikilem bir psikososyal çatışmayı ifade eder. Bu çatışmaların olumlu şekilde sonuçlanması psikososyal gelişimin sağlıklı şekilde gerçekleştiğinin bir ifadesidir. Her evrede egemen olan bir ortam bulunmaktadır. Psikososyal gelişimin olumlu sonuçlanmasında bu egemen ortamların önemli bir etkisi bulunmaktadır. 0 halde çatışmanın olumlu olarak sonuçlanabilmesi için öncelikli olarak ortamların birey üzerinde olumsuz etkiler yapmamasına önem gösterilmelidir. Kuramın Genel Kabulleri; •Erikson, Freud'dan etkilenmiştir (Neo- Psikanalist). •İnsan doğuştan (yıkıcı değil) akılcı bir varlıktır. •Davranışlar biyolojik kökenli dürtülerin değil, içinde buiunulan kültürün etkisi altındadır. •Gelişim, yaşa bağlı olarak sekiz ayrı dönemde gerçekleşir. •Herdönemde bir kriz yaşanır. Erikson'un psikososyal kuramının evreleri, yaklaşık yaş sınırları, egemen olan ortam ve beklenen sonuçları içeren tablo aşağıda verilmiştir. Psikososyal Dönemler 1. Temel Güvene Karşı Güvensizlik / Bebeklik Dönemi (0-1) Bu dönemde etkili olan sosyal çevre anne-baba ve/veya onun yerine geçen büyükanne, bakıcı vb. karakterlerdir. Temel güvene karşı güvensizlik çatışmasının olumlu sonuçlanması çocuğun aile ve bakıcılarından sevgi görmesine, fiziksel ve psikolojik ihtiyaçlarının sağlıklı bir şekilde giderilmesine
  • 2. 02 "o Ui Q 'E Ul
  • 3. bağlıdır. Psikososyal kriz olumlu sonuçlandığında bebek yeni geldiği dünyada başkalarına karşı güven duygusu kazanır ve kendini emniyette hisseder. Olumsuz sonuçlanması durumunda ise başkalarına karşı güven duygusu geliştiremez, onları düşman olarak görür ve kendini emniyette hissedemez. 2. Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç / İlk Çocukluk Dönemi(1-3) Bu dönemde de etkili olan sosyal çevre anne-baba ve/veya onun yerine geçen büyükanne, bakıcı vb. karakterlerdir. Özerkliğe karşı kuşku ve utanç çatışmasının olumlu sonuçlanması, çocuğa kapasitesinin üzerinde olmayan uygun hedefler konulması ve özerk davranışlarının ödüllendirilmesiyle, girişimlerinin desteklenerek, muhtemel başarısızlıklarının görmezden gelinmesiyle mümkündür. Psikososyal kriz olumlu sonuçlandığında, kendi duygu ve düşünceierinin doğruluğuna ilişkin güven geliştirecek, anne-babadan bağımsız davranabilme konusunda daha başarılı olacaktır. Olumsuz sonuçlanması durumunda ise kendi duygu ve düşüncelerinin doğruluğuna ilişkin kuşku duygularına kapılacak, yoğun yetersizlik ve buna bağlı utanç duygularına kapılacaktır. Cinsiyet Rolleri ile İlgili Kalıp Yargılar Kadınlara Has Olduğu Erkeklere Has Olduğu düşünülen Özellikler düşünülen Özellikler Duygusallık, sadakat, Soğukkanlılık, sertlik, yumuşaklık, fedakarlık, bağımsızlık, hırslı olmak, şefkatli olmak, geniş ilgileri olmak, konuşkanlık, aileye gerçekçilik, atılganlık, yönelik olmak, boyun kendine güven, eğmek, titizlik, sıcak saldırganlık, etrafına hükmetmek, üstünlük duygusu, katılık. insan olmak. Kaynak: Erden ve Akman, 2005
  • 4. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL ERİKSON'UN PSİKOSOSYAL KURAMININ EVRELERİ, YAKLAŞIK YAŞ SINIRLARI, EGEMEN OLAN ORTAM VE BEKLENEN SONUÇLARI GELİŞİM PSİKOSOSYAL KRİZ EGEMEN ORTAM BEKLENEN OLUMLU SONUÇ DÖNEMİ Bebeklik Temel Güven X Aile Çocuk kendine, anne-babasına ve dünyaya güven Güvensizlik duygusu geliştirir. Çocukluk (18 Özerkük X Utanç - Kuşku Aile Çocuk kendine güvenini yitirmeden kendini kontrol edebilme yeteneğini geliştirir. Ay-3yıl) 3 -6 Yaş Girişkenlik X Suçluluk Çocuk etkinliklerde yönelim ve amaç kazanmayı 6 Yaş - Ergenlik Çalışma X Aşağıtik Aile Komşular, öğrenir. Öncesi Duygusu Çocuk başarı ve yeterlik duyguları kazanır. Okui Ergenlik Genç Özdeşim Kurma X Rol Akran Grupları, Diğer Birey özdeşim yoluyla tutarlı benlik kazanır. Karmaşası Gruplar Yetişkinlik Yakınlık X Yalnızlık Dostluk, Sevgi (Eş Birey belirli bir mesleğe ulaşmak için çalışır; yakın Seçme) ilişkiler kurma yeteneği geliştirir. Olgunluk Üreticiiik X Durguniuk Yeni Aile, iş Birey ailesinin dışındaki kişilerle, gelecek kuşaklarla ve toplumla ilgilenmeye başlar. Yaşlılık Benlik Bütünlüğü X Emekülik - Ölüme Birey yaşamına dönüp baktığında bir tatmin hissi Umutsuzluk Hazırlanma duyar. çocuğun gelişimine uygun biçimde düzenlenmesinin, 3. Girişkenliğe Karşı Suçluluk / Okul Öncesi çocuğun gösterdiği başarıların desteklenmesinin, Dönem (3-6) çocuğun kendine ait bireysel özellikleri ile kabui edilerek, başkaları ile karşılaştırılmasının önemli bir Bu dönemde etkili olan sosyal ç^vre anne-baba ve/ etkisi vardır. Psikososyal kriz olumlu sonuçlandığında veya onun yerine geçen büyükanne, bakıcı vb. çocuk, başarılı olmaya güdülenme, yeterli düzeyde karakterlerine ek olarak, okul öncesi eğitim kurumunun olmaya istekli olma, kendine güvenme, başarı ve (anaokulu, çocuk yuvası veya kreş gibi) yeterli olabileceğine ilişkin olumlu duyguları taşıma gibi öğretmenleridir. Girişkenliğe karşı suçluluk özellikler sergileyecektir. Olumsuz sonuçlanması çatışmasının olumlu sonuçlanması aile içinde özellikle durumunda ise akademik isteksizlik, yetenekli çocuğun kendisiyle ilgili kararlarda ona seçme şansı olmadığına, başarılı olamayacağına inanma, yoğun verilmesi, yaptığı seçim/tercih ve bunlara ilişkin yetersizlik duyguları taşıma gibi özellikler ortaya eylemlerinde olumsuz eleştiriden, cezadan koyması olasıdır. kaçınılmasına bağlıdır. Psikososyal kriz olumlu sonuçlandığında çocuk, çevresinde bulunan diğer bireyleri de gözeterek girişimlerde bulunabilme 5. Kimliğe Karşı Kimlik Karmaşası / Ergenlik becerisi gösterebilir; daha da önemiisi çeşitli konularda Dönemi (12-18) sorurmluluk üstlenmeye istekli davranır. Olumsuz sonuçlanması durumunda ise bir girişimde Bu dönemde etkili oian sosyal çevre anne-baba, okul bulunduğunda yapmak istediklerinin yanlış olduğuna/ ortamı ve akran/arkadaş çevresidir. Kimliğe karşı olabileceğine ilişkin güçlü bir inanç ve eyleme kimlik karmaşası psikososyal çatışmasının olumlu geçmekte direnç gösterme, amaçlarına ve yapmak sonuçlanmasında ergenin toplumsal rol arayışlarını istedikierine ilişkin olarak suçluluk duygularına kapılma desteklenmesi, ailede, okulda ve diğer sosyal gibi özellikler gösterecektir. çevrelerde kendisine model olunması ya da model bulması konusunda destek olunması önemlidir. Psikososyal kriz olumlu sonuçlandığında ergen, çeşitli 4. Başarılı Olmaya Karşı Yetersizlik / İlköğretim biçimlerde (sosyal, kişisel, cinsel, mesieki) olumlu Birinci Kademe Dönemi (6-12) kimlik duygusu geliştirir. Geİ9cekte üstlenmesi gereken veya tercih edeceği rollere ilişkin kararlar alabilir. Bu dönemde etkili olan sosyal çevre anne-baba Olumsuz sonuçlanması durumunda ise kimlik duygusu ve/veya öğretmenlerdir. Başarılı olmaya karşı geliştiremez, bu konuda karmaşaya kapılır ve yetersizlik çatışmasının olumlu sonuçlanmasında bocalamalaryaşar. Gelecekte üstleneceği rollere iüşkin çocuğun içinde bulunduğu ortamların (ev ve okul) karar veremez.
  • 5. -EGITIM BILIMLERI- Erikson, en çok hayatın bu dönemi üzerinde bir bakış açısı ortaya çıkar. Kimlik duygusu durmuştur. Kişinin bu dönemde bazen moratoryum yoksunluğu ise yadsıma olarak ortaya çıkar. denen bir "(sorundan) uzaklaşma" dönemine Yadsıyan kişiler grup üyeliklerini, kimliklerini, kimlik girebileceğini vurgulamıştır. ihtiyaçlarını reddederler. Bunu açık bir inkar şeklinde yapabildikleri gibi, birtakım grup ve kliniklere Kimlik kazanma çabaları içindeki kişinin durumu, (ideolojik veya dinsel gruplar) katılarak veya yıkıcı bağlılık (kararın kesinliği) ve bunalım geçirme etkinliklere (uyuşturucu, alkol, vb.) katılarak da (kararsızlık yaşama) açısından iki boyutta gerçekleştirebilirler. Uygun denge durumu değerlendirilebilir. sadakattir. Eksiklik, tutarsızlık ve yanlışlıklarına rağmen toplumda yaşamayı kabullenme demek olan Başarılı kimlik statüsüne sahip olan kişiler bunalım sadakat, eksikliğin benimsenmesini değil, olabilecek geçirmiş ve bir karara varıp kararlarına bağlanmış olan olanın en iyisini yapmaya çalışmayı ifade eder. kişilerdir. Bunların sorunlarını çözmüş oldukları söylenebilir. Bu kişilerin aile ilişkilerine bakıldığında Başarılı Moratoryum kısmen uzak ve reddedici aile ilişkilerine sahip Bunalım var; bağlanma Bunalım var; bağlanma oldukları görülmektedir. Belki de zorluklar insanı var yok olgunlaştırmaktadır. Uzakve reddedici aile Dengesiz aile ilişkileri ilişkileri İpotekli kimlik statüsüne sahip olan kişiler bunalım Ipotekli Dağınık yaşamamışlardır, ama bir karara varmış gibi Bunalım yok; bağlanmaBunalım yok; bağlanma görünmektedirler. Tabii ki bu karar daha çok ana var yok babalarının kararlarıdır. Zaten aile ilişkilerine Çocuk merkezli aile En az etkileşim ve bakıldığında da çocuk merkezli aile ilişkilerinin yoğun ilişkileri yönlendirme olduğu ailelerden geldikleri, başka bir ifadeyle -~§ bağımsız karar vermelerine fırsat bulunmayan (ya izin gj Kaynak: Bacanlı: 2004 verilmeyen, ya da gerek duyulmayan) ailelerin B §r çocukları oldukları görülmektedir. 6. Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık / Genç Yetişkinlik Moratoryum kimlik statüsü bunalım yaşayan, ama "m (20-40) çözüm yolu bulmayan kişilerin durumudur. Özellikle •§: Bu dönemde etkili olan sosyal çevre içerisinde anne- Avrupa ve Amerika'da görülen, kişinin bir süre işlerini 'Jg baba ya çok etkili bir yer almaz ya da etkileri tamamen ve ilişkilerini askıya alıp "başıboş" dolaşması ,31 ortadan kalkar. Çocuğu olduğu ailenin yerini ebeveyni moratoryum kimlik statüsü örneği olarak .* olduğu yeni aile alır. Bir diğer deyişle eş etkin bir rol Q gösterilmektedir. Bu kişilerin genellikle aile iüşkileri oynamaya başlar. Öte yandan bu dönemin önemli bir dengesizdir. kısmı aktif çalışma/meslek yaşantısına karşılık gelmektedir. Bu nedenle mesai arkadaşları ve eğitimini Dağınık kimlik statüsü ise, henüz bunalımın devam ettirenler için belirli bir süre öğretmenler bireyin yaşanmadığı, bağlanmanın da bulunmadığı durumu psikososyal gelişimi üzerinde etkilerini sürdürürler. ifade eder. Bu kişiler en az etkileşim ve yönlendirmenin Yakınlığa karşı yalıtılmışlık çatışmasının psikososyal bulunduğu ailelerden gelıme eğilimindedirler. (Bacanlı: krizinin olumlu sonuçlanmasında bireyin sağlıklı ilişkiler 2004) için cesaretlendirilmesi, sosyal etkinlikle düzenlenmesi ve bireyin bu tür etkinliklere aktif olarak katılımının Öğrenciler açısından bakıldığında, öğretmenler için önemli olduğu vurgulanmaktadır. Psikososyal kriz sorun olan öğrencilerin moratoryum kimlik olumlu sonuçlandığında birey, başkalarıyla ilişki statüsündeki öğrencilerdir. İpotekli kimlik statüsüne kurabilme konusunda becerikli olma, sosyal ilişkilere sahip olanlar ise bir miktar inatçı olmalarından ve açık olma gibi davranışlar sergilerken, olumsuz kendi düşüncesi olmamasından dolayı soruna yol sonuçlanması durumunda sosyal ilişki ve iletişim açabilirler. Dağınık ve başarılı kimlik statüsünde sorunları yaşama, sosyal ilişkilerde başarısızlık veya bulunan öğrenciler genellikle öğretmenler için sorun tutarsızlık yaşama gibi davranış örüntüleri oluşturmazlar. sergileyebilecektir. Bu dönemde kimlik duygusunun fazlalığı fanatizmi 7. Üretkenliğe Karşı Durgunluk / Yetişkinlik doğurur. Hoşgörüsüzlüğü içeren bu durum tek yolun kendi yolu olduğunu düşünmek demektir. Ergenlerin Dönemi (40-65) idealizmleri de buna eklenince dünyaya siyah-beyaz Bu dönemde birey üzerinde etkili olan sosyal çevre
  • 6. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. aile, arkadaşlar ve iş dünyasından oluşmaktadır. Çocuklar ve onların büyümesiyle genişleyen aile, bir üst kuşağın kaybedilmesi, meslekte belirli bir yere ulaşma, meslek çevresinde oluşan arkadaş grupları yaşanan krizin olumlu/olumsuz sonuçlanmasında önemli etkiye sahiptirler. Üretkenliğe karşı durgunluk psikososyal krizinin oluımlu sonuçlanmasında bireyin yaratıcı ve üretken modeilerle desteklenmesi, paylaşım ortam ve olanaklarının sağlanması önemlidir. Bu dönemde bireyden beklenen temel sosyal işlevlerden biri, sağlıklı bir yaşam oluşturabilmeleri için genç kuşaklara rehberlik etmektir. Bu durum onun üretken olmasıyla mümkündür. Birey bunu başaramadığında kendini başarısız sayarak içine kapanmakta, verimsizlik, işe yaramazlık duygularına kapılmakta ve yaşamına durgunluğun egemen olmasına izin vermektedir. Dönem olumlu sonuçlandığında birey kendini yaratıcı ve üretken hissetmekte, genç kuşakların yetiştirilmesine yönelik sorumluluk duyguları yaşamakta; olumsuz sonuçlanması durumunda ise içe kapanarak yoğun yalnızlık ve işe yaramazlık hissetmektedir. 8. Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk / İleri Yetişkinlik -Yaşlılık- (65 ve Üstü) z o >• çg "Q Bu dönemde birey üzerinde etkili olan sosyal çevre aile ve arkadaşlardır. Dönemin olumlu sonuçlanması için bireye, geçmiş yaşantılarının olumlu bir şekilde değerlendirmesi konusunda destek olunması gereklidir. Yaşamın sonlarında olduğunu hisseden birey geçmiş sosyai deneyimlerini kritize etmekte, bir tür yaşam muhasebesi yapmaktadır. Verimli ve dolu bir yaşam geçirmiş, yaşamsal amaçiarına ulaşmış oiduğunu hisseden bireyier benlik bütünlüğünü muhafaza edebilmekte; bunun doğal bir sonucu olarak ölümü kabulienebilmektedirler. Yaşamlarını anlamsız ve başarısız bulan bireyler ise bir çeşit hayal kırıklığı içerisinde umutsuzluk duygularına kapılmakta ve ölümü kabullenmede güçlük çekmektedirler.
  • 7. ÇOCUK YAŞADIGINI ÖGRENIR Eğer Bir Çocuk; •Sürekli eleştirilmişse; Kınama ve ayıplamayı öğrenir. •Kin ortamında büyümüşse; Kavga etmeyi öğrenir. •Alay edilip.aşağılanmışsa; Sikilip utanmayı öğrenir. •Devamlı utandırılarak terbiye edilmişse; Kendini suçlamayı öğrenir. •Hoş görü ile yetiştirilmişse; Sabırlı olmayı öğrenir. •Desteklenip,yüreklendirilmişse; Kendine güven duymayı öğrenir. •Övülmüş ve beğenilmişse; Takdir etmeyi öğrenir. •Haklarına saygı duyularak büyütülmüşse; Adil olmayı öğrenir. •Güven ortamı içersinde yetişmişse; İnançlı olmayı öğrenir. •Kabul ve onay görmüşse; insanları sevmeyi öğrenir. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse; Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir. DOROTHY NOLTE
  • 8. -EĞİTİM BİLİMLERİ- ÇOZUMLU KAVRAMA 1. Erickson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A)Erickson'a göre gelişim döneml^r halinde olmaktadır ve bireylerin her bir gelişim döneminde atlatması gereken krizler bulunmaktadır. B)Erickson, kişilik psiko-sosyal gelişim kuramında bireylerin kişiliklerinin temelinin yaşamın ilk altı yılında atıldığını ileri sürmüş, bu görüşünd9 de Freud'dan etkilenmiştir. C)Erickson'a göre kişiliğin oluşumunda biyolojik etkenlerin yanı sıra toplumsal etmenl^rin de etkisi bulunmaktadır. D)Erickson'a göre herhangi bir gelişim döneminde yaşanan bir kriz ya da çatışma, sonraki gelişim dönemlerinde de devam eder. ço E) Erickson'a göre ana baba tutumları ile çevresel "o faktörler kişilik gelişiminde ömür boyu etkide Q tr, bulunan değişkenierdir. ut Erickson'a gör9 kişilik gelişimi Fr^ud'da olduğu gibi ;§ yaşamın ilk altı yılı ile sınırlı olan bir süreç değildir. ^ Aksin9 biyolojik ve sosyal etmenleri altında yaşam g- boyu devam 9den bir süreçtir. Q Ü J > ■ (Cevap B) 2. Bireyin yaşamının her aşamasında diğer bireylerle etkili bir iletişim kurabilmesi, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirmesi Erickson'un hangi gelişim dönemindeki krizlerin ve çatışmaların başarıyla atlatılmasına bağlıdır? A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç B)Çalışkanlığa karşı aşağılık C)Temel güvene karşı güvensizlik D)Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası
  • 9. Erickson'a göre temel güven duygusundan yoksun olarak yetişmiş olan bireyler ileriki yaşamlarında sosyal ilişki kurmaktan kaçınan kendine güv9nsiz bireyler olmaktadırlar. Bu nedenİ9 bireylerin diğer bireylerle etkili bir iletişim kurabilmesi, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirmesi temel güvene karşı güvensizlik döneminde güven duygusunun başarıyla kazanılması gerekm^ktedir. (Cevap C) I.Bireylerde "b9n ne olacaksam oyum" düşüncesi gelişir. II.Tam olarak atlatılmazsa iteriki dönemİ9rde saldırganlık ve başkaldırma davranışları görülmektedir. III.Bireyler bağımsız eylemlerde bulunmaktan zevk alırlar. IV.bedenlerini ve çevrelerini k^şfetmeye çalışırlar. Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi psiko- sosyal gelişim döneminin özellikleri arasındadır? A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç B)Çalışkanlığa karşı aşağılık C)Temel güvene karşı güvensizlik D)Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası Yukarıda verilen özellikler Erickson'un özerkliğe karşı kuşku ve utanç psiko-sosyal gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır. (Cevap A)
  • 10. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 4. "Bir anaokulu öğretmeni ebeveyn toplantısında velilere, çocuklarına mutlaka yetenekleri ölçüsünde sorumluluk vermelerinin gerektiğini, kişilik Çocukların merak duygusu ile ebeveynlerine gelişiminde sorumluluk duygusunun kazanılmasının çok soru sorup sorularına uygun cevaplar çok önemli olduğunu ifade etmeye çalışmıştır." aradıkları psiko-sosyal gelişim dönemi Girişimciliğe karşı suçluluk dönemidir. Bu anaokulu öğretmeni, bu görüşü ile (Cevap E) Erickson'un hangi psiko-sosyal gelişim döneminin kişilik gelişimi üzerindeki öneminden bahsetmiştir? A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç I.Meslek seçimine yönelme görülür B)Temel güvene karşı güvensizlik C)Çalışkanlığa karşı aşağılık II.Moratoryum kimlik özelliği görülmektedir. D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası E) Girişimciliğe karşı suçluluk III.Hipotetik düşünme, eleştirel düşünme, ÇÖZÜM: birleştirici düşünme biçimleri görülmektedir. Bu anaokulu öğretmeni Erickson'un "girişimciliğe IV.Sosyal, politik ve ekonomik konulara ilgide karşı suçluluk" psiko-sosyal gelişim döneminin temel artış özelliğinden bahsetmiştir. Çünkü bu dönemde Erickson, ebeveynlerden çocuklarına yetenekleri ölçüsünde olumlu kişilik gelişimi için sorumluluklar Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi vermelerini istemiştir. o psiko-sosyal gelişim döneminin özellikleri (Cevap E) •§ arasındadır? 111 A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç B)Çalışkanlığa karşı aşağılık C)Temel güvene karşı güvensizlik D)Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası 5. Yukarıda verilen özellikler Erickson'un kimlik "Oğlunun çevresinde olup bitenlere ilişkin çok soru kazanmaya karşı kimlik karmaşası psiko- sormasından şikâyetçi olan bir veliye öğretmenin sosyal gelişim döneminin temel özellikleri çocuğunun bu davranışının çok normal olduğunu arasındadır. söylemesi üzerine öğrenci velisi şaşırıp kalmış, (Cevap E) öğretmene bu durumda ne yapması gerektiğini sorması üzerine de öğretmenden, çocuğunun 7. "Çocuğunu parka götürün bir anne, sorularına onun anlayabileceği bir ifade ile uygun salıncakta çocuğun sallamak istemiş fakat cevaplar vermesinin daha doğru olacağı cevabını çocuğundan kendi kendine sallanmak istediğini, almıştır." ballanırken kendisine yardımcı olmaması yönünde bir cevap almıştır." Yukarıda verilen metinde Erickson'un hangi psiko-sosyal gelişim döneminin öneminden Erickson'a göre bu metinde verilen bahsedilmektedir? çocuğun bu davranışı hangi psiko-sosyal A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç gelişim döneminin bir özelliği olarak B)Temel güvene karşı güvensizlik düşünülebilir? C)Çalışkanlığa karşı aşağılık A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası B)Çalışkanlığa karşı aşağılık E) Girişimciliğe karşı suçluluk C)Temel güvene karşı güvensizlik D)Girişimciliğe karşı suçluluk
  • 11. E) Kiml ik kaza nma ya karş ı kimli k kar maş ası
  • 12. -EGİTİM BILİMLERL Yukarıda verilen özellik Erickson'un "özerkliğe karşı Yukarıda verilen özellikler Erickson'un "kimlik kuşku ve utanç" psiko-sosyal gelişim döneminin kazanmaya karşı kimlik karmaşası" psiko-sosyal temel özellikleri arasındadır. Çünkü bu dönemdeki gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır. çocuklar yapmak istedikleri bir eylemi, kimsenin (Cevap D) yardımı olmaksızın kendi kendilerine yapmaya çalışırlar. (Cevap A) 8. I. Bana öğretilenler neyse ben oyum düşüncesi 10. "Bu dönemdeki bireyler arkadaşlık yapabileceği her gelişir. iki cinsten de bireyler ararlar. Kimlik arama çabalarını artık aşmış durumdadırlar. Hayata daha II.Çevresi tarafından takdir edilmek ve gerçekçi bakmaya başlarlar. Toplumsal beğenilmek istenir. sorumluluklarını yerine getirmeye çalışırlar." III.Yapılan bir işte başarılı olunca bireylerin Bu özellikler Erickson'un hangi psiko-sosyal kendilerine olan güvenlerinde artış görülür. gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır? A)Çalışkanlığa karşı aşağılık Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi B)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk psiko-sosyal gelişim döneminin özellikleri ço C)Yakınlığa karşı yalnızlık arasındadır? D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç E) Üretkenliğe karşı durgunluk B)Çalışkanlığa karşı aşağılık uu C)Temel güvene karşı güvensizlik m D)Girişimciliğe karşı suçluluk 1 Yukarıda verilen özellikler Erickson'un "yakınlığa E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası " t; karşı yalnızlık" psiko-sosyal gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır. (Cevap C) Yukarıda verilen özellikler Erickson'un "çalışkanlığa £! karşı aşağılık" psiko-sosyal gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır. (Cevap B) 11. "Erikson'un kişilik kuramına göre her gelişim dönemi bir ikilemi bir psikososyal çatışmayı iade eder. Bireylerin bu çatışma durumunda kurtulup sağlıklı bir 9. "Bu dönemdeki bireyler, kendi değer ve felsefelerinin kişilik gelişim için içinde bulunulan ortamlar çok en doğru olduğuna inanırlar. Herkesin kendisini önemlidir." izlediğini ve herkesin kendisiyle uğraştığını zannederler." Aşağıda verilen psikososyal gelişim dönemlerinden hangisinde aile ve aile hayatı Bu özellikler Erickson'un hangi psiko-sosyal diğer dönemlere göre birey açısından daha az gelişim döneminin temel özellikleri arasındadır? önemlidir? A)Çalışkanlığa karşı aşağılık A)Temel güvene karşı güvensizlik B)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku C)Temel güvene karşı güvensizlik C)Girişkenliğe karşı suçluluk D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası D)Başarılı olmaya karşı yetersizlik E) Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimliğe karşı kimlik karmaşası
  • 13. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. Erikson'un kuramına göre insanın hayatında belli 13. "1-3 yaş arası çocuklar artık anne ve başlı sekiz kritik dönem vardır. Her dönemde de babalarına tümüyle bağlı kalmak istemezler. Bu bireyin atlatması gereken bir çatışma buiunmaktadır. dönemde çocuk çevreyi kontrol etmek ve Bir evredeki krizin birey tarafından aşılması gücünü göstermek arzusundadır." kendinden sonraki dönemler için sağlam bir temel oluşturur. (Freud'daki gibi dönemi aşamazsa o Bu dönem çocuklarının Erikson'un dönemde kalmaz) Her dönemi etkileyen baskın bir psikososyal kuramına göre sorunsuz kişilik çevre vardır. Temel güvene karşı güvensizlik, gelişimi için en önemli ihtiyacı Özerkliğe (bağımsızlığa) karşı utanç ve kuşku, aşağıdakilerden hangisidir? Girişkenliğe karşı suçluluk dönemlerinde kişi için A)Çeşitli problemleri ve işleri baskın çevre ailesi anne ve babasıdır. Başarılı olmaya karşı yetersizlik dönemi yani okul döneminde başarabileceğine ilişkin anne babadan destek görmek okul arkadaşları ve öğretmenlerde gelişimi etkiler fakat aile hala birey için önemlidir. Kimlik kazanmaya B)Çevrelerini tanımaları için kontrollü, özgür ve karşı rol karmaşası yani ergenlik döneminde genç aileden kopar, ailenin birey üzerindeki etkisi iyice destekleyici bir ortam C)Temel akademik beceriler azalmıştır. Bu dönemde gencin hayatında arkadaş çevresi ve özdeşim kurduğu bireyler daha önemli bir D)Annesinden veya onun yerine geçen bakıcıdan etkiye sahiptir. yakın, sıcak ilgi (Cevap E) E) Cinsiyet rollerine ilişkin doğru ve yaşına uygun 2 bilgi o 12. Ayla lise yıllarında kendisini çirkin bulan, grup içine ■§ pek girmeyen, arkadaşları tarafından sevilmediğini S düşünen, başkaları ile yakın ilişkiler kuramayan, ^ 1-3 yaş arasındaki dönemde çocukların büyük karşı cinsten insanlardan sürekli uzak kalmayı tercih ^ bir kısmı yürümekte, çevresindekilerle eden genç bir kızdır. Bu durum Ayla'yı kimlik ^ iletişim kurabilecek kadar bocalamasına itmiş ve sıkıntılı günler geçirmesine konuşabilmektedirler. Bu dönemde çocuklar sebep olmuştur. neleri yapıp yapamayacakları konusunda anne babalarını çevrelerini test ederler. Bir önceki Ayla'nın bu durumu psiko-sosyal gelişim dönemde (temel güvene karşı güvensizlik) dönemlerinden hangisinin başarısızlıkla temel güven duygusunu kazanmış olan geçmesine sebep olacaktır? çocuğun bu dönemde özgürlüğü hissetmesi gerekmektedir. Bu yaş çocuklar için esnek A)Kimliğe karşı kimlik bocalaması ve özgürce keşfedebileceği ortamlar B)Yakınlığa karşı uzaklık hazırlanmalıdır. Çocukların bu dönemde kendi C)Üreticiliğe karşı durgunluk 14. başlarına yaptıkları aktiviteler desteklenmelidir D)Çalışma ve başarılı olmaya karşı aşağılık (yemek yeme, giyinme, soyunma vb.) Bu E) Girişimciliğe karşı suçluluk dönemi başarıyla atlatan çocukta bağımsızlık duygularının temeli atılır. (Cevap B) Soruda anlatılan problemler ergenlik döneminde yani kimliğe karşı kimlik bocalaması denilen "Okul çocuklarının gözünde durum şöyledir: dönemde yaşanmaktadır. Bu dönemin sıkıntılı Okul gitmeni sağladıkları orada senden bazı geçmesi demek bir sonraki dönem olan yakınlığa şeyler yapılmasını istedikleri ve bunları yapmaz karşı uzaklık döneminin de sıkıntılı geçmesi veya yanlış yaparsan, hayatının mutsuz hale demektir. getirilmeye çalışıldığı bir yerdir."(Holt) (Cevap B) Yukarıdaki sözler Erikson'un hangi gelişimsel kriz dönemi ile en iyi şekilde açılanabilir? A)Başarılı olmaya karşı yetersizlik
  • 14. B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku C)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık D)Kimliğe karşı kimlik karmaşası E) Girişkenliğe karşı suçluluk
  • 15. -EĞİTİM BİLİMLERİ- Yukarıdaki söylenen okul çağındaki çocukların 16. Bazı yaşlılar gayet mutlu ve uyumlu iken (6-12) ne derecede zor bir durumla karşı karşıya bazıları ise hırçın, uyumsuz ve kaldıklarını çok güzel bir şekilde göstermektedir. mutsuzdur. İleriki yaşlarda kişinin Başaramazsan yada yanlış yaparsan hayatın kimliğine uygun düşen rolü bulabilmesi mutsuz hale gelmeye başlar! Ayrıca çocukların gelişim görevi hangi gelişimsel kriz kişisel gelişimleri açısından bu dönemdeki temel dönemine aittir? ihtiyacının başarıyı tatma olduğunu göstermektedir. A)Temel güvene karşı güvensizlik Bu dönem çocuklar açısından 'ne öğrenirsem oyum' B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku dönemidir. Okula başlama ile birlikte çocukların C)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk sosyal yaşantısı okul ve arkadaşlar olmaktadır. Bu D)Başarılı olmaya karşı yetersizlik ortam içerisinde de kendisini mutlu hissedebilmesi E) Kimliğe karşı kimlik karmaşası için de başarmaya ihtiyacı vardır. Başarma çalışkanlık duygusunu geliştirir. Başarısızlık ise çocuğun kendine karşı olumsuz tutum ve yetersizlik duygutarının gelişmesini sağlar. Yaşlılık dönemi kişilik gelişimi açısından bir (Cevap: A) muhasebe dönemidir. Bu dönemde bireyler tüm yaşamlarını değerlendirirler. Bu dönemin 15. "Ayşe Hanım erkeklerle yakın ve samimi ilişkiler sonunda birey ya önceki dönemlerin birikimi kuramamakta, mutlu bir yuva kuramayacağını __ sonucunda kendi benliğini bulmuştur ve düşünmektedir" güvenli, mutlu, toplumla uyumlu, aranan ve o sevilen bir bireydir ya da umutsuzluk içinde LÜ huysuz, hırçın bir insan görünümündedir. o Kimliğini bulamamış üretken olamamış Yukarıda anlatılan durumda Ayşe krizi bireyler yaşlandıklarında huzurlu Hanımın yaşadığı psikososyal olamazlar ve yaşamlarını boşa gelişim aşağıdakilerden hangisidir? geçirdiklerine inanırlar. A)Temel güvene karşı güvensizlik ü (Cevap: C) B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık UU C)Üretkenliğe karşı durgunluk D)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk UJ E) Girişkenliğe karşı suçluluk Yaklaşık olarak 18-26 yaş arasını kapsayan 'dostluk kazanmaya karşı yalnız kalma' dönemi karşı cinsle ilişkilerde arkadaşlığın ve sevginin ağırlıklı olduğu bir dönemdir. Ergenlik dönemi sonunda kimliğini bulan 17. "Bu günün çocuklarını yetiştiriniz. Onları ülkeye, birey artık kimliğini kaybetme korkusu otmaksızın millete yararlı üyeler yapınız. Bunu sizden istiyor ve başkalarıyla yakın ilişkiler kurar. Kurulan bu ilişkiler rica ediyoruz." karşılıklı bir çıkardan çok sevgi temellidir. Bu dönemi başarıyla atlatan kişi güvenli biçimde sevgiyi verme M. Kemal Atatürk'ün yukarıdaki sözleri ve alma gücüne sahip olur. Aksi durumda da birey Erikson'un hangi gelişim dönemine örnektir? başkalarıyla dostluk ilişkisi kurmakta güçlük çeker ve psikolojik bir yalnızlığa sürüklenir. A)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık (Cevap:B) C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Üretkenliğe karşı durgunluk E) Başarılı olmaya karşı yetersizlik
  • 16. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. Orta yetişkinlik yıllarını kapsayan 'üretkenliğe karşı 19. "Üç yaşından sonra çocuklar daha hareketlidir ve duraklama' dönemi bireylerin üretken, verimli ve sürekli olarak çevrelerini keşfetme arzusundadırlar." yaratıcı olmaları gereken bir dönemdir. Bu dönemde çocukları yoluyla neslini devam ettirmek büyük önem Aşağıdakilerden hangisi bu dönem çocukların taşır. Ev dışında da topluma yararlı şeyler eğitimi için anne baba ve öğretmenlerin yapabildiği kendinden sonraki kuşaklara rehberlik sergileyeceği, kişilik gelişimini destekleyen bir edebildiği ölçüde üretkendir. Bunlardan mahrum hareket tarzıdır? kişiler işe yaramama duygusuna kapılırlar. Gelecek nesillerin yetiştirilmesi bu döneme ait bir gelişim A)Bilişsel aktivitelere ağırlık vermek sorumluluğudur. B)Psikomotor becerilerini sergileyebilecekleri aktivitelere ağırlık vermek (Cevap: D) C)Çocuğun her yaptığı şeyi onaylamak D)Yapmaması gerekenleri yaptığı zaman cezalandırmak E) Çocuğun girişkenliklerini engellemek 18. "Ergenlik dönemi kişilik gelişimi açısından kritik bir dönemdir. Bu dönemde ergen hayata dair bir çok soruyu yanıtlayarak kimlik kazanmaya çalışır." Ergenlik döneminin sorunsuz bir şekilde atlatılabilmesi ve ergen bireye destek olunması açısından aşagıdaki ana-baba tutum ve o >- ÇO davranışlarından hangisi doğrudur? A)Ergenleri sürekli kontrol altında tutmak B)Sürekli olarak takip edip gerektiğinde yardımda bulunmak C)Bir yetişkin gibi davranıp, sevgi ve saygıya dayalı bir dostluk kurmak D)Otoriter davranıp zararlı alışkanlık ve yollara sapmasını engellemek E) Arkadaşlarını takip edip doğru olmayan arkadaşlıklar kurmasını engellemek Ergenlik döneminde ergen kimlik kazanma sorununu 20. çözümlemek zorundadır. Ergenlerin üstünde arkadaş gruplarının etkisi ana-baba ve öğretmenlerin etkisinden daha fazladır. Ergenin sağlıklı bir biçimde kimliğini kazanabilmesi için çevresinde uygun özdeşimler kurabileceği yetişkinlere ihtiyacı vardır. Bu dönemde ana-baba ve öğretmenler ergenlere bir yetişkin gibi samimi ve sıcak bir biçimde yaklaşmalıdır. (Cevap:C)
  • 17. Üç yaşından sonra altı yaşına kadarki dönem girişkenliğe karşı suçluluk dönemidir. Bu dönemde çocuklarda motor ve dil gelişimi oldukça hızlıdır ve etkinlik seviyeleri çok yüksektir. Çocukların motor ve dil gelişimleri sosyal çevresini araştırmasına ve daha atılgan olmasına olanak verir. Bu dönemde çocukların kendilerini keşfetmeleri için gerekli yaşantılar kazanmasına olanak verilmelidir. Çocuğun koşmasına, zıplamasına, kaymasına, oynamasına izin verilmelidir ki çocukta girişkenlik duyguları gelişsin. Doğal merakından dolayı sık sık azarlanan çocuklarda suçluluk duygusu gelişir. (Cevap: B) "İş yaşamında gerekli başarıyı gösteremeyen ve kendini işe yaramaz bir adam olarak gören Tolga Bey ailesine ve çevreye karşı kayıtsız tavırlar sergilemektedir." Yukarıda anlatılan kişinin içinde bulunduğu ve aşamadığı psikososyal gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Üretkenliğe karşı durgunluk E) Başarılı olmaya karşı yetersizlik
  • 18. -EGITIM BILIMLERI- 11 Orta yetişkinlik döneminin en önemli gelişimsel 22. Temel güvene karşı güvensizlik dönemini görevi üretkenlik, yaratıcılık ve topluma yararlı başarıyla atlatan bir bireyin aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilmedir. Bunları gerçekleştiren özelliklerden hangisine sahip olması beklenir? bireyler başarılı bir şekilde bu gelişim dönemini A)Kendini emniy^tte hissetme atlatıp mutlu olurlarken üretken faaliyetlerde B)Bir işi başarabileceğine ilişkin k^ndine güv^n bulunmayan yetişkinler ise bir işe yaramadığını duyma düşünüp çevrey^ karşı kayıtsız tavırlar geliştirirler. C)Çevresini etkili biçimde değerlendirerek Saht9 ve yüzeysel ilişkiler kurar, kendi doyumu ve girişimlerde bulunabilme çıkarlarını ön planda tutarlar. htep yerinde saydığını D)Karşı cinsle olumlu ilişkiler geliştirebilme düşünüp mutsuz olurlar. E) Her yönden olumlu bir kimlik duygusu (Cevap.D) geliştirebilme 21. Erikson'a gör9 gençlerin büyük bir çoğunluğu psiko- Temel güv^ne karşı güvensizlik dönemi doğumdan sosyal moratoryum yaşarlar. Bu dönemde üniversite bir yaşına kadar devam eder. Bu dönemde bebeğin veya bir işe girmeyi erteleme, genç kızların erken çevresindekilerle (bebeğin bakımını üstlenen anne yaşta evlenme isteği, erkeklerin hemen askere veya onun yerine geç9C9k kimse) ilişkiterinin niteliği gitme, okulu bırakıp bir işe girme istekleri bu bebeğin t9mel güven duygusunu etkiler. moratoryum çerçevesinde değerlendirilebilir. Çevr^sinden yakın ve sıcak ilgi görmüş, ihtiyaçları bekletilmeden karşılanmış bebekler bu dönemin Yukarıdaki açıklamaya en uygun psiko-sosyal o sonunda kendini emniyette hisseder, ç^vreye karşı gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? LU Q güven duyar. Bu dönemin başarıyla atlatılması *E çocukta iyimserlik ve mutluluğun temellerini atar. A)Üreticiliğe karşı durgunluk UJ Soğuk davranılan, sevgiyle karşılanmayan ve B)Girişkenliğe karşı suçluluk ihtiyaçları zamanında giderilmeyen çocuklarda C)Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu kendine ve çevresindekilere karşı güvensizlik D)Yakınlığa karşı uzaklık meydana gelir. E) Kimliğe karşı kimlik bocalaması (C^vap A)
  • 19. Ergenlik döneminde oluşan kimtik dört biçimde ortaya çıkmaktadır. Bunlar ipotekli, başarılı dağınık kimlik ve moratoryumdur. (C^vap E)
  • 20. 12- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4. Bireyin bu döneme kadar yaşadıklarının CEVAPLI ve yaşamsal amaçlarının KAVRAMA değerlendirmesini yapması gerektiği psikososyal gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? 1. Ergenlik dönemi gelişimse! krizini ergenin rahat bir biçimde atlatabilmesi için Erikson' a göre A)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk aşağıdakilerden hangisine ihtiyaç vardır? B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası A)Başarılı olma D)Üretkenliğe karşı durgunluk B)Özdeşim kurabileceği etkili bir model E) Başarılı olmaya karşı yetersizlik C)Bağımsızlık D)Başarılı olabileceği bir meslek E) Tecrübelerini aktarabileceği bir ortam 2. "Doğumundan itibaren yetiştirme yurdunda kalan Freud'un gizil dönemine rast gelen, bireyin çocuklar ile sonradan bu yurtlara verilen çocuklar ileriki akademik başarılarını etkileyen ve arasında büyük farklar vardır. Doğumdan itibaren sorunsuz atlatabilmek için okulla ilgili kalanlar daha çekingen ve ürkektir." ilişkilerde yeterlik duygularının kazanılmasının gerektiği psikososyal Yukarıda söylenenler psikososyal gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? aşağıdaki gelişim >■ A)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk dönemlerinden hangisi ile "5 B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku doğrulanabilir? C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Girişkenliğe karşı suçluluk A)Temel güvene karşı güvensizlik E) Başarılı oimaya karşı yetersizlik B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık C)Üretkenliğe karşı durgunluk D)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk E) Girişkenliğe karşı suçluluk 3. Orta öğretimde bir gencin 'ne kadar çalışırsam 6. çalışayım asla başarılı olamam' tarzı bir düşünceye sahip olması hangi psikososyal gelişim dönemini başarıyla atlatamadığını göstermektedir? A)Girişkenliğe karşı suçluluk B)Temel güvene karşı güvensizlik C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Üretkenliğe karşı durgunluk E) Başarılı olmaya karşı yetersizlik
  • 21. İlerlemiş yaşına rağmen bir meslek ve aile edineme miş, cinsel ve sosyal yönden sorunları nı aşamam ış bir birey hangi psikoso syal gelişim dönemin i başarıyl a atlatama mıştır? A)Benlik bütünlüğ üne karşı umutsuzl uk B)Dostlu k kazanma ya karşı yalnızlık C)Kimliğ e karşı kimlik karmaşa sı D)Üretke nliğe karşı durgunlu k E) Başarılı olmaya karşı yetersizli k
  • 22. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 13 7. "Herkes ilkokul öğretmeninin ismini hatırlar çünkü 10. Okul ve arkadaş çevresinin önem kazandığı, okula ve öğrenmeye karşı sahip olduğumuz tüm başarıyla atlatılması halinde cocukta akademik duyguların sahibi odur." özgüvenin geliştiği psikososyal dönem aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıda anlatılan durum Erikson'un hangi A)Temel güvene karşı güvensizlik psikososyal gelişim dönemi için bir örnek B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku oluşturur? C)Girişkenliğe karşı suçluluk A)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk D)Başarılı olmaya karşı yetersizlik B)Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık E) Kimliğe karşı kimlik karmaşası C)Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Üretkenliğe karşı durgunluk E) Başarılı olmaya karşı yetersizlik 8. Kişiliğin temellerinin atıldığı başarılı bir şekilde 11. Çocuğun cinsiyetine uygun cinsel rol atlatılması halinde kendine ve çevreye karşı geliştirmesinde ebeveyn için en uygun güven duygularının geliştiği Erikson'un davranış biçimi aşağıdakilerden hangisidir? psikososyal dönemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Çocuğun bu yöndeki davranışlarını A)Temel güvene karşı güvensizlik denetim Ö B)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku cr altına alma UJ o C)Girişkenliğe karşı suçluluk "ec B)Gerekirse çocuğun bu yönelimini bastırma ıu D)Başarılı olmaya karşı yetersizlik C)Karşı cinsten arkadaş edinmesini önleme E) Kimliğe karşı kimlik karmaşası D)Konuyla ilgili nasihatlerde bulunma £D E) Kendisi için uygun bir model bulmasına yardımcı UJ olma 9. Erikson'un psikososyal gelişim kuramında kimlik 12. Lise 2. sınıfa devam etmekte olan Zeynep bir sohbet kazanmaya karşı rol karmaşası gelişimsel esnasında öğretmenine zaman zaman nedenini dönemi Freud'un hangi psikoseksüel gelişim bilemediği bir güvensizlik duygusu yaşadığından dönemine rast gelmektedir? yakınmaktadır. A)Oral Dönem Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı dikkate B)Anal Dönem C)Fallik Dönem alındığında Zeynep'in bu yakınması özellikle D)Gizil Dönem hangi gelişim döneminin psikososyal E) Genital Dönem çatışmasını olumlu sonuçlandıramadığını düşündürmektedir?
  • 23. A)Bebeklik B)İlkÇocukluk C)SonÇocukluk D)Ergenlik E) Genç yetişkinlik
  • 24. 14- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 13. Bir anne, uygun hedef ve ödül koymak suretiyle, 16. Bir baba, psikososyal gelişimini desteklemek çocuğunun faaliyetlerini, davranışlarını amacıyla çocuğuyla vakit geçirmeye, onunla bir desteklemekte, faaliyetlerindeki başarısızlıklarını ise şeyler paylaşmaya, ortak planlar yapmaya ve bu görmezden gelmeyi tercih etmektedir. planları uygulamaya çalışmaktadır. Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı hakkında Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı açısından yeterli bilgiye sahip olduğu kabul edildiğinde babanın bu davranışının hangi psikososyal annenin, çocuğun aşağıdaki çatışmalardan gelişim döneminde özellikle sergilenmesi hangisini olumlu şekilde sonuçlandırmasını gereken bir davranış biçimi olduğu söylenebilir? sağlamaya çalıştığı düşünülebilir? A)Güven-güvensizlik A)Güven-güvensizlik B)Özerklik-kuşku/utanç B)Özerklik-kuşku/utanç C)Yakınlık-yalıtılmışlık C)Yakınlık-yalıtılmışlık D)Başarı-yetersizlik (aşağılık) D)Başarı-yetersizlik E) Kimlik-Kimlik karmaşası E) Benlik bütünlüğü-umutsuzluk 14. Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı açısından 17. Bu gelişim döneminde çocuğun yürümeye ve başarı ve yetersizlik (aşağılık) çatışmasının konuşmaya başlamasıyla annesine olan bağlılığında yaşandıgı gelişim döneminde, söz konusu azalmabaşlamıştır. çatışmanın olumlu/olumsuz sonuçlanmasına etkin olan sosyal ortamın ana unsurları aşağıdaki Yukarıdaki durum Erikson'un psiko-sosyal seçeneklerin hangisinde verilmiştir? gelişim dönemlerinden hangisinde gerçekleşir? A)Anne-baba ve kardeşler A)Temel güvene karşı güvensizlik B)Anne-baba ve akranlar B)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç C)Anne-baba ve öğretmen C)Girişimciliğe karşı suçluluk D)Akranlar ve kardeşler D)Çalışma ve başarılı olmaya karşı aşağılık E) Anne-baba duygusu E) Kimliğe karşı kimlik bocalaması 15. Çocuğun başkaları ile karşılaştırılması her yaş 18. Küçük bir çocuk annesine şöyle bir soru sorar: döneminde olumsuz bir davranış biçimi olarak "Anne çocuk nasıl yapılır?" Bu soru karşısında anne nitelendirilmektedir. çocuğuna "senin aklın böyle şeyler ermez. Bunlar ayıp şeyler. Bir daha böyle bir soru sorarsan diline Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı açısından biber sürerim," tarzında yaklaşımda bulunur. bu davranışın hangi psikososyal gelişim Böylelikle anne çocuğun araştırma girişimlerine döneminde özellikle sergilenmemesi gereken bir engel olur. davranış biçimi olduğu söylenebilir? A)Güven-güvensizlik Yukarıdaki örnek Erikson'un psiko-sosyal B)Özerklik-kuşku/utanç dönemlerinden hangisiyle açıklanır? C)Yakınlık-yalıtılmışlık A)Temet güvene karşı güvensizlik D)Çalışkanlik x aşağılık duygusu B)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç E) Benlik bütünlüğü-umutsuzluk C)Çalışma ve başarılı olmaya karşı aşağılık D)Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimliğe karşı kimlik bocalaması
  • 25. -EGITIM BIUMLERİ- 15 19. Akşam eve yorgun gelen baba, çocuğunun bitmek bilmeyen sorularına dayanamamış ve CEVAPLI ONU çocuğuna soru sormayı yasaklamıştır. KAVRAMA TESTİ Annesinden de benzer bir tavır gören çocuğun, Erikson'a göre nasıl bir kişilik gelişimi 1. I. Ben olmayı hayal ettiğim gibiyim düşüncesi göstermesi beklenir? egemendir. A)Kendi başına hareket eden aktif bir kişilik B)Suçluluk duygusu taşıyan pasif bir kişilik II.Bağımsız bir şekilde hareket etme isteği C)Bağımsız karar alabilen aktif bir kişilik görülür. D)Girişimci bir kişilik E) Kabullenici bir kişilik III.Sorumluluk alma isteği görülür, meraktan kaynaklanan sorular sorulmaya başlanır. Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi psiko-sosyal gelişim döneminin özellikleri 20. 3 yaşındaki oğlu Sinan ile gezmeye çıkan babası, arasındadır? sürekli oğlunun elinden tutmakta, parkta gezinti yaparken dahi çocuğunun elini btrakmamaktadır. A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç Sinan ise babasının elini bırakmasını istemektedir. B)Çalışkanlığa karşı aşağılık C)Temel güvene karşı güvensizlik D)Girişimciliğe karşı suçluluk Ancak baba çocuğun elini bırakma isteğini kabul -55 E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası etmemektedir. Erikson'un psikososyal gelişim S ILJ kuramına göre, bu çocuğun nasıl bir gelişim ^ göstermesi beklenir? Aşağıdakilerden hangisi Erickson'a göre 2j bireylerin gelişim dönemleri içerisinde başarıyla A)Özerklik duygusu gelişir m kazanmaları gereken temel duygudur? B)Utanç ve kuşku duygusu edinir |§ 'tz A)Girişimcilik-suçluluk C)Karar alma becerisi gelişir B)Güven-güvensizlik D)Özgüven duygusu edinir C)Özerklik-kuşku ve utanç E) Bağımsızlık duygusu gelişir D)Çalışkanlık-aşağılık iU E) Rol-rol karmaşası 3. "Bu dönemdeki çocuklarınızı diğer bireylerle 1.B 6. C 11.E 16. E kesinlikle mukayese etmeyiniz, onların yaptıklarına güveniniz ve onları başka bireylerle 2. A 7. E 12. A 17. B rekabet ettirmeyiniz" diyen bir uzman, Erickson'un hangi psiko-sosyal gelişim 3. E 8.A 13. B 18. D döneminin öneminden bahsetmektedir? 4. A 9. E 14. C 19. B A)Temel güvene karşı güvensizlik B)Çalışkanlığa karşı aşağılık 5. E 10.D 15. D 20. B C)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası E) Girişimciliğe karşı suçluluk
  • 26. 16- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 4. Çocuğun kendi başına yapmak istediği bir eylemi 7. I. Yaşıtlarıyla yakın ilişki içerisindedirler. gören ebeveynler, çocuklarını durdurup bu eylemi çocukları yerine kendileri yapmalıdırlar. II.Azalan gelire uyum sağlamaya çalışırlar. Çünkü çocuklarda henüz bir eylemi tam olarak yapabilme yeteneği ve kapasitesi gelişmemiştir" III.Önceki dönemlerde yapmış oldukları eylemlerin diyen bir velinin, Erickson'un hangi psiko muhasebesini yaparlar. -sosyal gelişim döneminin özelliklerinden haberdar olmadığı söylenebilir? IV.Önceki dönemlerde yaptıklarında doyum sağlayanlar ölümden korkmazlar, tutarlıdırlar. A)Özerkliğe karşı kuşku ve utanç B)Çalışkanlığa karşı aşağılık Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi C)Temel güvene karşı güvensizlik psiko-sosyal gelişim döneminin özellikleri D)Girişimciliğe karşı suçluluk E) Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası arasındadır? A)Üretkenliğe karşı durgunluk B)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk C)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası D)Yakınlığa karşı yalnızlık E) Çalışkanlığa karşı aşağılık 5. I. Bireylerin yaşamlarında en verimli oldukları dönemdir. II.Çocukların ve eşin sorumluluğu üstlenilmiştir. III.Etkide bulundukları kişilerin kalitesi ve statüleri ile mutlu olmaktan hoşlanırlar. IV.Ailesi ile birlikte boş zaman etkinleri yapmaktan doyum sağlarlar. Yukarıda verilen özellikler Erickson'un hangi psiko-sosyal gelişim döneminin özellikleri arasındadır? A)Çalışkanlığa karşı aşağılık B)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk C)Yakınlığa karşı yalnızlık D)Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası E) Üretkenliğe karşı durgunluk "Kendileri ile ilgili tüm kararları onların yerine 6. "Liseyi yeni bitiren Kaan, üniversiteye gitmek ebeveynleri vermektedir. Bu nedenle de bu tür istememekte, bunun yerine bir an önce askere bireyler herhangi bir kimlik arayışına girmezler, gidip-gelmeyi ve hayatını ebeveynlerine muhtaç bu durumu kanıksamışlardır." Bu özellikler olmadan kendisi kazanmayı düşünmektedir." Erickson'a göre hangi kimlik statüsünün temel Kaan'ın bu isteği, aşağıda verilen hangi kimlik özelliğidir? statüsünün özelliğidir? A)Başarılı kimlik statüsü A)Başarılı kimlik statüsü B)Dağınık kimlik statüsü C)Moratoryum kimlik statüsü B)İpotekli kimlik statüsü D)Erken bağlanmış kimlik statüsü C)Moratoryum kimlik statüsü E) Erken bağlanmış kimlik statüsü D)Dağınık kimlik statüsü E) Erken bağlanmış kimlik statüsü
  • 27. -EĞİTİM BİLİMLERl 17 9. I. Diğer insanların kendisinin olduğu gibi kabul 11. Ayşe Hanım, çocuğunun 25 yaşına gelmesine ettiğine inanır. rağmen halen kimlik bunalımı yaşadığı şikâyetiyle çocuğunu bir psikoloğa yönlendirmek gerektiğini II.Verdiği kararın doğru olduğuna inanırlar ve düşünmektedir. kararlarından memnun olurlar. Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı dikkate III.Girişimcilik, başarı, temel güven gibi temel alındığında Ayşe Hanımın oğlu hakkında aşağıda gereksinimleri zamanında etkin olarak karşılanmıştır. verilen ifadelerden hangisi doğru olabilir? A)G9İişme geriliği sorunu yaşamaktadır. Yukarıda verilen özellikler Erickson'a göre hangi B)G^nç yetişkinlik dönemi çatışmasını kimlik statüsünün temel özellikleridir? tamamlamıştır. A)Başarılı kimlik statüsü C)Genç yetişkinlik dönemi çatışmasıyla baş B)Dağınık kimlik statüsü edebilir. C)Moratoryum kimlik statüsü D)Çevresinde kendisine uygun modeller vardır. D)Erken bağlanmış kimlik statüsü E) Anne gereksiz yer9 endişelenmektedir. E) Erken bağlanmış kimlik statüsü 10. I. H^rhangi bir bağlılık görülmediği gibi bunalım 12. Ahmet Bey, uzun yıllar çalıştığı mesleğine ve da yaşanmaz. m9Sİ9k yaşantılanna ilişkin sık sık kendini < sorgulamakta, eskisi gibi olamadığını Q II.Durumlarından hiçbir zaman memnun "( hissetmekt9 V9 ç^vresine emeklilik zamanının 3 değillerdir. CC geldiğine dair ifadelerde bulunmaktadır. SU o III.Kendileri için benimseyecekteri yeni bir kimlik "B Erikson'un Psikososyal gelişim kuramı c geliştirmekten kaçınırlar. UJ bağlamına göre, Ahmet Beyin hangi yaş döneminde olduğu ve hangi psikososyal IV.Bir kimliğe bağlanmaktan kaçınırlar. m çatışmayı yaşadığı söylenebilir? ü 'iz 'O Ui A)40-65 / Başarı ve yetersizlik Yukarıda verilen özellikler Erickson'a göre hangi B)40-65 / Benlik bütünlüğü ve umutsuzluk kimlik statüsünün temel özellikleridir? C)65 ve üstü / Benlik bütünlüğü ve umutsuzluk Q A)Başarılı kimlik statüsü D)65 ve üstü / Başarı ve yetersizlik B)Dağınık kimfik statüsü E) 40-65 / Üretkenlik ve Durgunluk C)Moratoryum kimlik statüsü D)Erken bağlanmış kimlik statüsü E) Erken bağlanmış kimlik statüsü 13. Kimlik bocalamasına yol açan etmenİ9rİ9 ilgili olarak; I. Düşünc9 sistemindeki değişiklikler N.
  • 28. Cinsel rollerdeki değişmeler III.M^slek seçimine yönelme IV.Verimlilik, üretkenlik duygusu Yukarıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Yalnız-IV B) Yalnız-lll C) Yalnız-ll D) I-IV E) II-IV
  • 29. 18- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 14. Bu dönemde gencin başkaları ile yakın ilişkiler kurabilme yeteneği kazanmış olması gerekir. Genç ÇIKMIŞ SORULAR bu yeteneğini kazanmış ise, karşı cinsle ilişkiler ve ÇÖZÜMLERİ kurup bir aile sahibi olmaya doğru yönelir. 1 . Dersle ri ço k iyi olmayan il köğretim 3 . sınıf Yukarıdaki durum Erikson'un psiko-sosyal öğrencisine öğretmeni; "Senin ilerde başarılı gelişim dönemlerinden hangisinde gerçekleşir? olabileceğini biliyorum." demiştir. A)Girişimciliğe karşı durgunluk B)Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk Öğretmenin bu sözü ile Erikson'un hangi C)Üreticiliğe karşı durgunluk gelişim dönemi vurgulanmıştır? (2005 KPSS) D)Kimliğe karşı kimlik bocalaması A)Güvene karşı güvensizlik E) Yakınlığa karşı uzaklık B)Bağımsızlığa karşı utanma ve şüpheciiik C)Girişkenliğe karşı suçluluk D)Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası E) Başarıya karşı aşağılık duygusu Başarıya karşı aşağılık duygusu dönemi, altı yaşından oniki yaşına kadar sürer (ilköğretim birinci kademe). Erikson'a göre birey, kişilik gelişimi dönemlerinden ilkinde "bana ne verildiyse ben o ço oy um " i k in c i s in de "n e y ap ar s am oy um ", UI üçüncüsünde "hayal ettiğim şeyi olacak kişiyim", dördüncüsünde "ne öğrenirsem oyum" inancına sahiptir. Bu dönemde çocuğun okula gitmesiyle sosyal dünyasında büyük bir genişleme meydana gelmiştir. Arkadaşlar ve öğretmenin çocuk üstündeki etkisi artarken ana babanın etkisi giderek azalmıştır. Çocukta işi planlama, işbirliği yapma ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. Başarma çalışkanlık duygusunu getirir. (N. Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve Öğretim, s.77) Bu dönemde öğretmenlere büyük görev düşmektedir. Öğretmenler çocukları çalışmaya teşvik etmeli, yapabildiklerini desteklemeli ve başarma duygusunu öğrencilere tattırmalıdır. Örnekteki öğretmen de Erikson'un başarıya karşı aşağılık duygusu dönemine uygun 1.D 6. C 11.A davranmıştır. (Cevap E) 2. B 7. B 12. E 3. B 8. D 13. A 4.A 9.A 14. E 5. E 10.B
  • 30. -EGITIM BILIMLERI- 19 2. İki yaşındaki bir çocuk kaydıraktan kaymak istemekte, kendisini tutmaya çalışan ann^sinin ellerini itmektedir. Erikson psikososyal gelişim kuramında ükokul yıllarını "çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu" olarak Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellikle tanımlamıştır. Çocuklar bu dönemde çalışkanlık açıklanabilir? (2001 KPSS) duygusu edinirler. Okuma, yazma, hesap gibi temel A)Merak konuların öğrenildiği dönemdir. Bu dönemde B)Özerklik çocuğun cesareîlendiriSmesi, hatalarının değil C)Başarı doğrularının üzerinde durulması gerekir. Aksi halde D)Yakınlık başarı yerine aşağılık duygusu edinilebilir. (Prof. Dr. E) Üretkenlik Hasan BACANLI, Getişim ve Öğrenme, Nobel Yay. Ankara2004, s.91) (Cevap C) Erikson, psikososyal gelişim kuramında insan hayatını sekiz dönemde inceler. Bu kurama göre 1,5-3 yaş arasındaki "özerkliğe karşı utanç ve kuşku" döneminde bir çocuk kendisini ve çevresini k9şf9tm9ye çalışır. Bu dönemin önemli bir özelliği de inatçılıktır. Çocuklar istediklerini inatta Bir sınıf Öğr9tm9ni okuldaki tüm kutlamalarda, bütün gerçekleştirmeye çalışırlar. öğrencilerine aktif roller vermiştir. Çocuklar yetenek 'tjn V9 ilgilerine göre, sunuculuk, koro üyeliği, drama, şiir Bir nesneyi inatla elinde tutan bir çocuk, hem^n g okuma ve halkoyunları alanlarında görev almışlardır. sonra aynı n^sneyi yine inatla fırlaîabilir, kendind^n o uzaklaştırabilir. Aslında çocuğun 9sas isteği, ffi Öğretmenin bu yaklaşımının gelişim psikolojisi özerkliğini kazanmaktır. açısından sağlayacağı en önemli yarar ,3 aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) 1 A)Çocukların onaylama, tanınma, başarma gereksinimlerinin doyurulması Soruda verilen çocuk da özerkliğini kazanma .11 B)Çocuklar arasında en çok tercih edilen etkinliğin amacındadır. Bu dönemde d9stekİ9nen çocuklar >o belirlenmesi özerklik duygusu edinirken, engellenen çocuklar jş C)Çocukların kendi liderlerini belirlemelerine utanç ve kuşku duygusu edinirler. (Prof. Dr. Hasan .|g olanak sağlanması BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nobel Yay. Ankara 8 D)Çocukların eğlenmelerinin sağlanması 2004, s.89) E) Çocuklar arasında dayanışmanın (Cevap B) güçlendirilmesi. 3. Diğerleri kadar iyi okuyamayan öğrencisine, C)Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu "Senin de yakında çok iyi okuyabileceğini biliyorum. D)Kimliğe karşı rol karmaşası Matematik işlemlerinde çok başarılısın. Bunu da E) Üretkenliğe karşı durgunluk yapabilirsin." diyen bir öğretmen Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre, bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna çözüm bulmaya çahşmaktadır? (2001 KPSS) A)Özerkliğe karşı utanç ve kuşku B)Girişkenliğe karşı suçluluk
  • 31. Erikson'a göre çocuklar bu dönemd9 çaiışkanlık duygusu edinirler (çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu). Kendi başarılarıyla arkadaşlarının başarılarını kıyaslarlar. Bu dönemde ilgili ve yetenekii olduğu alanlara yönlendirilen, bu başarıları onaylanan bireyler başarı duygusu edinirler. Sınıf öğretmeninin bu davranışı ile çocukların onaylanma, tanınma V9 başarma gereksinimieri doyurulur. (Prof, Dr. Hasan BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nobel, Ankara 2004, s.91-92) (Cevap A)
  • 32. 20- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 5. Erikson'un gelişim kuramına göre ergenlik 7. Ergenlik döneminde bulunan Tayfur'un döneminde köyden kente göç edenler üzerinde, başkalarının kendisini anlamadığını göçte ortaya çıkan toplumsal sorunların yaşadıklarını yalnızca kendisinin başına öncelikle nasıl bir etki yapması beklenir? (2002 geldiğini düşünmesi aşağıdakilerden KPSS) hangisine örnektir? (2004 KPSS) A)Zihinsel gelişimi yavaşlatması A)Benmerkezci düşünc9 B)Soyut işlemler dönemind^n çok hızlı B)Algının seçiciliği g9çmeİ9rine yol açması C)Birleştirmeci (kombinansyonel) düşünce C)Toplum içindeki rolleri konusunda karmaşa D)Empatik düşünce yaşamalarına yoi açması E) Algıda değişmezlik D)T9mel güv^n duygusunu kazanmalarını önlemesi E) Olumlu bir benlik kavramı geliştirmelerini engellem9si Erikson V9 Piaget'e göre bireyin yaşamında ben-merkezci düşünc^ temel olarak iki dönemde gerçekleşir. Erikson'un kuramına gör9 ergenlik dön9mind9ki Ben-merk9zci Düşünce: bireyin en temel sorunu kimlik gelişimine karşı 3-6 yaş (Girişimciüğe karşı suçluluk) yaşadığı rol karmaşasıdır. Ergen bu dönemde "Ben kimim?" sorusuna cevap arar. Bunu yapark^n -Çocuk dünyanın merkezidir. Kendisinin kendisini, akranlarını ve toplumun kendin^ verdiği bildiğini rolleri kıyaslar. Bu dönemde yapılan bir göç ile ve gördüğünü herkesinde bildiğini ve sosyal ç^vresi tamamen değişen bir ergenin en gördüğünü temel sorunu rol karmaşasıdır. (Gelişim V9 Öğrenme düşünür. Prof. Dr. Ayşegül Ataman Gündüz Yay. s.172) (Cevap C) -Çevresindeki her şeyin (nesnenin) kendisi için var olduğunu düşünür. 11-17 yaş (kimlik kazanma-kimlik karmaşası) 6. Psikososyal gelişim kuramına göre, psikososyal -Birey kendi düşüncelerinin V9 söylediklerinin gelişim aşağıdakilerden özellikle hangisine bağlı en olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS) doğru olduğunu düşünür. A)Doğuştan getirilen bazı özelliklere B)Kişiler arası ilişkilere -Herkesin kendisiyle uğraştığını V9 kendisini C)Biyolojik özelliklere takip D)Ahlak gelişimine ettiğini düşünür. Başkalarının kendisini E) Tesadüfi olaylara anlamadığını olayların yalnızca kendi başına geldiğini düşünür. (C^vap A) Erikson, geliştirdiği psikososyal gelişim kuramında insanın diğer insanlarla ilişki içinde geliştiğini ve 8. M. Kemal Atatürk'ün "Öğretmenler yeni başkalarıyla ilişkil^rinin psikososyal gelişim nesil sizlerin eseri olacaktır" sözü Erikson'un hangi gelişim dönemine üzerindeki en etk9n unsur olduğunu savunmuştur. örnektir? (2004 KPSS) (Prof. Dr. Hasan BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nob9İ Yayın Dağ. s.87) A)Temel.güvene karşı güvensizlik B)Özerkliğe karşı utanç - kuşku (C9vap B) C)Girişimciliğe karşı suçluluk D)Üretkenüğe karşı durgunluk E) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk
  • 33. -EGITIM BILIMLERI- 21 Erikson "üreticilik" kavramı ile özellikle yeni 10. 20 yaşındaki Arzu kimsenin samimiyetine kuşakların gelişimi ile ilgilenme ve onlara rehberlik inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta etmeyi kastetmektedir. (Prof. Dr. Erden M., Gelişim zorlandığını söylemektedir. ve Öğrenme, S. 98-99) M. Kemal Atatürk bu sözünde öğretmenlere yani yetişkinlik döneminde Erikson'a göre Arzu'nun bu sorunu aşağıdaki olan bireylere seslenmektedir. Öğretmenlerin gelişim dönemlerinden hangisindeki bir önünde iki seçenek vardır çalışıp üretip yeni nesli aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS) (kuşakları) şekillendirmek onlara rehberlik etmek ya A)Özerklik-kuşku ve utanç da durgunluk. Bu durumu Erikson "üretkenliğe karşı B)Güven-güvensizlik durgunluk" kavramı ile açıklamıştır. C)Girişimcilik-suçluluk (Cevap D) D)Yakınlık-uzaklık E) Kimlik kazanma-bocalama 9. 1,5 yaşında bulunan bir çocuğa Erikson'a göre Erikson'a göre yakınlık-uzaklık döneminde aşağıdakilerden hangisinin yapılması uygundur? bireyin aynı cinsiyetten olan ve olmayan diğer (2004 KPSS) insanlarla dostluk ve yakın ilişkiler kurabilmesi A)Çocuğa yapamadığı için bağırmak gerekmektedir. Yine birey karşı cinsle B)Bütün kekleri dilim dilim bölmek yakınlaşarak sevgiye dayalı bir evliliği C)Çocuk bağcığını bağlarken onu beklemek başarabilme beklentisine girer. Karşı cinsle D)Çocuğun kendi başına yapabileceği davranışı birlikte olma pisikolojik beklentisi bu dönemde onun için yapmak bireyi etkiler. Eğer bu dönemi başarılı olarak E) Çocuğa giysilerini giydirmek atlatmazlarsa, karşı cinsle ilişki ve iletişim kurmakta zorlanır ve karşı cinsten sürekii kaçma eğilimine girer. (Cevap D) 11. Ali ilerde doktor olmak istemektedir fakat Ali'nin ann^si öğretmen olmasını, babası ise mühendis olmasını istemektedir. Ali ne olacağına karar verememektedir. Erikson'a göre bu dönem özerkliğe karşı kuşku ve Çocuğa kendi eylemlerini kontrol etme olanağı utanç kavramıyla açıklanmıştır. Fiziksel vermek, özerklik duygusunun gelişmeye olgunlaşmaya bağlı olarak, kas kontrolünün ortaya başlamasını sağlayacaktır. Aşırı koruyucu ya da çıkması yürüme, koşma, istediği nesneleri eline alma baskıcı anne babalar çocuğun özerk olma çabalarını vb. davranışları beraberinde getirecektir. Çocuk bu engelleyeeektir. (Prof. Dr. Erden M., Gelişim ve dön^mde özerk bir şekilde davranmaya ve bu Öğrenme, S. 90) Çocuklarda özerklik duygusunu bağımsız eylemlerinden zevk almaya başlar. kazandırabilmek için onlar yerine bazı işleri yapmak
  • 34. yerine onlara serbest hareket etme olanağı verilmelidir. Erikson'a göre Aü'nin yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS) (Cevap C) A)Olumlu kimiik B)Kimlik Karmaşası C)Olumsuz kimlik D)Kimlik gölgelenmesi E) Benlik Bütünlüğü Erikson'a göre ergenlik döneminde kimlik arayışı başlamasına karşın her ergen bu dönemden kimliğini kazanarak çıkmaz. Bazı durumlarda kimlik kazanımı gelecek dönemlere ertelenir. Her ergen bu dönemde kimlik bocalaması (karmaşası) yaşamaktadır. Fakat bazı ergenler bu karmaşayı daha yoğun bir şekiide yaşarlar. Kimlik karmaşasına yol açan başlıca nedenler şunlardır.
  • 35. 22- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- Ergenin düşünme sisteminde meydana gelen değişiklikler: Çocukluktan kurtulma ve yetişkinliğe adım atma. Kendine ait bir hayat tarzı ve düşünme sistemi ortaya koyma çabaları Cinsel rollerdeki değişmeler: Toplumun beklediği cinsel rolleri benimseme. Bir çocukken bir yetişkin olmaya doğru yönelim Meslek seçimine yönelme: Bu dönemde çevrenin beklentileri vb. etkenlerle kendi yeteneklerine uygun meslek seçmede yaşanılan güçlükler. Bu etkenler ergenlerin daha yoğun kimlik karmaşası yaşamalarına yol açar. (Cevap B) 2: o 52
  • 36. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 23 ÖGRENME PSIKOLOJISI Hatırlama ve Unutma Öğrenmenin meydana gelmesi kadar, onun hatırlanması ve gerektiğinde kullanılması da önemlidir. Çünkü gerektiği zaman hatırlanmayan öğrenmenin bir yararı olmayacaktır. Hatırlanabilmesi için de bilgilerin unutulmaması gerekir. Unutma olgusuna getirilen belli başlı açıklamalar şunlardır: » Freud: Hoşa gitmeyen bilgiler unutulur. » Piaget: Zihinsel örgütlenme meydana gelmezse, bilgiler unutulur. » Kullanılmayan bilgiler unutulur. »İki öğrenme birbirine ket vurur (unutturur). » Zihnimiz sızan bir kovadır, bilgiler zamanla unutulmaktadır. Unutulmaması için de şunlar yapılabilir: » Öğrenmeler hoşa gider bir hale getirilmelidir. >> Zihinsel örgütlemelere izin verilmeli ve teşvik edilmelidir. »Gerekli bilgiler kullanılmalıdır. »İki öğrenme birbirinden farklı hale getirmelidir. » Zamanla meydana gelen unutmayu önlemek için tekraryapılmalıdır. Hatırda kalan bilgiier üç yolla ölçülebilir: 1. Hatırlama: Öğrencilere doğru cevap sorulur ve yazmaları beklenir. 2. Tanıma: Öğrencilere soru ile beraber seçenekler verilirve doğru cevabı tanımaları beklenir. 3. Tasarruf: Bir süre sonra yeniden öğretilmek istendiğinde daha çabuk öğrenilmesi beklenir.
  • 37. KET VURMA 1. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilen bilgi, daha önce eski bilgiyle bazı bakımlardan karıştırılarak eski bilgiyi bozmaktadır. Örneğin; yeni okuma yazma öğrenen öğrenciler "b" harfini hiçbir güçlükle karşılaşmadan öğrenir ve tanırlar. Ancak, "d" harfini öğrendikten sonra, "b" harfini tanımakta tereddüt gösterirler, güçlük çekerler. Çünkü sonra öğrenilen "d" harfi ile önce öğrenilen "b" harfi arasındaki benzerlikler "b" harfine ilişkin öğrenmede bozulmaya neden olur. Benzer bir durum da, daha önce tek bir binada iş gören bir devlet kurumu, daha sonra önceki binaya benzer bir binaya taşındığında, öncekinde kesin olarak bildiğiniz yerleri, artık karıştırmanıza neden olabilir. 123 s 2. lleriye Ket Vurma Bu durumda önce öğrenilen bilgi, sonra öğrenilen bilgiyi engellemekte, öğrenmeyi ve geri getirmeyi zorlaştırmaktadır. Örneğin; Türkiye'de, direksiyon solda ve trafik akıımı sağda bir sistemle otomobil kullanmayı öğrenen kişi, ingiltere'de direksiyon sağda ve trafik akımı solda olan bir sistemde otomobil kullanmakta zorlanmaktadır. Oysa otomobil kullanmayı hiç bilmeyen biri, ingiltere'de ya da Türkiye'de otomobil kullanmayı daha kolay öğrenmektedir. Geriye Ket Vurmayı Önlemek İçin Alınabilecek Önlemler: Geriye ket vurmanın anlaşılması, öğretimi düzenleme bakımından önem taşımaktadır. Öğretimi düzenlerken bazı özelliklere dikkat ederek, geriye ket vurma en aza indirilebilir. Karıştırılması mümkün olan benzer kavramlar birbirine çok yakın zamanlarda öğretilmemelidir; Öncelikle biri tam olarak öğretildikten sonra diğerlerinin öğretimine geçilmelidir. Örneğin; öğrenciye "b" ve "d" harflerini öğretirken önce "b" harfini tam olarak öğrenmesi sağlandıktan sonra "d" harfinin öğretimine geçilmelidir.
  • 38. 24- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. Gözden geçirme ve karşılaştırma yapılmalıdır: Yukarıdaki örneği sürdürecek olursak, "d" harfi öğrenildikten sonra, "b" harfi ile ilgili öğrenmeleri tekrar gözden geçirmeli ve iki harf arasındaki benzerlik ve farklılıklar karşılaştırılarak tanımlanmalıdır. Öğrencilerin hangi harfin hangisi olduğunu yanılmadan tanıyıncaya kadar alıştırma yapmaları da sağlanmalıdır. Böylece uzun süreli bellekte bulunan ("b" ye ait) orijinal önerme ağı ya da şema genişletilerek yeni bilgi ("d") onun içine yerleştirilir ve karışma önlenebilir. Benzer kavramlar farklı strateji ve tekniklerle öğretilmeli ya da öğretimin diğer öğelerinde değişiklik yapılmalıdır: Öğretmenlerin, öğrencilerin hatırlamalarına yardım etmeleri ve karışmayı önlemeleri için farklı strateji ve materyal kullanmaları da önerilmektedir. Örneğin; İsveç, İsviçre, Avusturya, Avustralya birbirine çok karıştırılan ülkelerdir. Her biri ayrı stratejilerle ve araçlarla, öğretildiği takdirde öğrencinin bilgiyi karıştırması önlenebilir. Yani, biri sunuş yoluyla, diğeri iş birliğine dayalı öğrenme yoluyla vb.; biri sadece harita kullanılarak öğretilirken, diğerlerinde slayt vb. kullanılarak öğretildiği taktirde öğrencinin bilgiyi karıştırması önlenebilir. o DESTEKLEME S2 "o UJ 1. Geriyi Destekleme Sonraki öğrenmenin, önceki öğrenmeleri desteklemesine de geriyi destekleme adı verilmektedir. Bu durum özellikle öğretme uygulamaları sırasında sıkça gözlenir. Örneğin; Öğretmen adayı, daha önce matematikte integral konusunu öğrenmiştir. Fakat bizzat kendisi integral konusunu öğrencilerine öğretirken, integrali daha iyi öğrendiğini belirtmektedir. Yani sonraki öğrenmeler öncekileri desteklemektedir. 2. İleriyi Destekleme Önceki öğrenmenin sonra oluşan öğrenmeyi desteklemesine ileriyi destekleme adı verilmektedir. Ömeğin; jtalyanca ve İspanyolca benzer dil yapısına sahiptir. Önce İspanyolca öğrenmek daha sonra italyanca öğrenmeye yardım etmektedir. Bunun gibi Latince'yi bilen bir kişi İngilizce'yi daha kolay anlamakta ve konuşmaktadır.
  • 39. 1. Aşağıda verilen unutmayı en aza indirmek amacıyla başvurulan yollardan hangisi yanlıştır? A)Birbirine benzeyen ve benzemeyen konuları birbirinden ayırarak farklı zamanlarda öğrenmeye çalışmak B)Öğrenme, yöntem, teknik ve stratejilerini etkin bir şekilde kullanmak C)Öğrenme konularına ilişkin iyimser duygular geliştirmek D)Somut ve soyut konuları aynı anda birlikte öğrenmek ve kodlamak E) Öğrenilen bilgileri başka alanlara transfer etmek ve aralıklarla kullanmak A, B, C ve E seçeneklerinde verilen ifadeler unutmanın en aza indirgenmesi için yapılması gereken temel niteliklerdir. Oysa D seçeneği yanlış bir ifadedir. Her ne kadar eksik ya da yanlış koklanan bilgiler daha çabuk unutulursa ve "kodlama" unutmak için anahtar kelime niteliğinde ise de D seçeneğinde verilen ifade yanlış bir ifade niteliğindedir. Somut ve soyut konular birbirlerinden ayrılarak öğrenilmeli ve kodlanmalıdır. (Cevap D)
  • 40. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 25 2. Unutma ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden 4. Öğrenilmiş bir bilginin daha iyi ve etkin bir şekilde hangisi yanlıştır? hatırlanabilmesi için o öğrenme malzemesinin bazı özelliklere sahip olması gerekmektedir. A)Unutma, bir bilginin bazı nedenlerden dolayı Aşağıda verilen ifadelerden hangisi bu hatırda tutulamamasıdır. özelliklerden birisi değildir? B)Tekrar yapma ve pekiştirme ortamdan kaldırıldığında bir bilginin unutulması daha kolay A)İlgi ve dikkat çekici olma veçabukolmaktadır. B)Birden çok duyu organına hitap etme C)anlamlı bir şekilde öğrenilen bir bilgi, anlamsız C)Açık ya da örtük tekrar yapma imkânına sahip olarak öğrenilen bilgiden daha kolay ve çabuk olma hatırlanır, unutulmaz. D)Güdülenme sonucu gerçekieşme D)Öğrencinin yeni öğreneceği konulan ile ilgi ön E) anlamlı bir bütünlük oluşturmaya imkân öğrenmelerin yeterli olması, yeni öğrenmelerin vermeme daha kolay olmasını, anlamlı olmasını, çabuk hatırlanmasını ve kolay unutulmamasına neden olmaktadır. E) Soyut bir bilgi, öğrencinin bilgiyi daha rahat A, B,C ve D seçeneklerinde verilen ifadeler resmetmesine, imaj geliştirmesine olanak öğrenme malzemesinin hatırda tutulabilmesi için gerekli olan özelliklerdir. E seçeneği ise yanlış bir sağladığından unutulması zor olan bilgi türüdür. ifadedir. (Cevap E) A, B,C ve D seçenekleri unutma ile ilgili doğru 'm ifadeler olup E seçeneğinde verilen ifade ise gj yanlıştır. Çünkü öğrencinin bilgiyi daha rahat .E resmetmesine, imaj geliştirmesine olanak y sağlayan bilgi türü soyut değil somut bilgi türüdür. •§ (Cevap E). E 5. I.Soru yazma II.Öğrendiklerini farklı durumlarda kullanma UJ III.Metni kendi cümleleriyle yorumlama 3. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi, öğrenilen bilgilerin hatırda tutulmasında kullanılan IV.Özetçıkarma yöntemlerden birisidir? Yukarıda verilen ifadeler hangi öğrenme A)İlişkilendirme stratejisinin (hatırda tutma yolunun) temel B)Farklılaştırma özellikleridir? C)Somutlaştırma D)Kodlama A)Açık ya da örtük tekrar E) Dikkati üzerine toplama B)Anlamlandırma C)Gruplama D)Örgütleme E) Farklılaştırma Öğrenilen bir bilginin hatırda tutulabilmesinde üç tür yöntemden yararlanılır. Bunlar: a-Açık ya da U* örtük tekrar, b-Örgütleme (grupiandırma), c- Anlamlandırma(ilişkilendirme)dır. Bu nedenle Yukarıda verilen özellikler "anlamlandırma" doğru cevap A seçeneği olmaktadır. stratejisinin (hatırda tutma yolunun) temel özellikleridir. (Cevap A) (Cevap B)
  • 41. 26- -OGRENME PSİKOLOJİSL 6. "ingilizceyi daha önceden öğrenen bir finans uzmanı 8. "Yeni almış olduğu eve yeni bir telefon bağlattıran Fransızca öğrenmeye çalışmaktadır. Fransızcadaki Kaan Bey, eski telefon numarasını unutamamakta ve kelimelerin bir kısmının ingilizcede de var olduğunu evini ararken sürekli olarak öncelikle yeni telefon görür ve bu Fransızca kelimeleri daha çabuk numarası yerine eski numarasını çevirmektedir." öğrendiğini görmüştür." Kaan Bey'in bu durumu aşağıda verilen Bu metinde verilen öğrenme türü aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? A)ileriye etkin kolaylaştırma A)İleriye etkin kolaylaştırma B)Geriye etkin kolaylaştırma B)Geriye etkin kolaylaştırma C)Geriye ket vurma C)Geriye ket vurma D)İleriye ket vurma D)İleriye ket vurma E) Olumsuz pekiştirme E) Olumsuz pekiştirme Yukarıda verilen metin öğrenmede transfer ile ilgili Önce öğrenilen bir bilginin yeni öğrenilen bilgileri bir metindir. Daha önceden öğrenilen bir bilginin unutturması ve zorlaştırması, "ileriye ket vurma" yeni öğrenilen bilgileri desteklemesi "ileriyi etkin kavramı ile açıklanmaktadır. kolaylaştırma" olarak adlandırılmaktadır. (Cevap D) (Cevap A) o 7. "Kimya dersinde minareler konusunu yeni öğrenen bir öğrenci, bir hafta önce öğrenmede zorlandığı Yapılan öğretimin ne kadarımn hatırda katdığının Coğrafya dersinde işlemiş oldukları mağaraların nasıl ölçülmesi eğitimde önemli bir konu başlığıdır. oluştuğu konusunu şimdi daha iyi anladığını fark Aşağıdakilerden hangisi öğretimin sonunda etmiştir." öğretilenlerin ne kadarının hatırda kaldığını ölçmenin temel yollarından birisidir? Bu metinde verilen öğrenme türü aşağıdaki A)Tanıma kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? B)Tekrar A)İleriye etkin kolaylaştırma C)Gruplama B)Geriye etkin kolaylaştırma D)İlişkilendirme C)Geriye ket vurma E) Transfer edebilme D)ileriye ket vurma E) Olumsuz pekiştirme Yukarıda verilen metin öğrenmede transfer ile ilgili Öğretimin sonunda öğretilenlerin ne kadarının bir metindir. Yeni öğrenilen bir bilginin daha hatırda kaldığını ölçmenin üç temel yolu önceden öğrenilen bilgileri desteklemesi "geriyi bulunmaktadır. Bunlar; a-Hatıriama, b-Tanıma, etkin kolaylaştırma" olarak adlandırılmaktadır. c:Tasarruf 'tur. (Cevap B) (Cevap A)
  • 42. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 27 10 "Ann9sinin kendisind^n markett^n almasını istemiş 12. "Matematik dersinde integrali öğrenen bir öğrenci olduğu malzemeleri kendi içerisinde gruplara ayıran daha önce iyi bir şekilde öğrendiği türev problemlerini bir birey, annesinin kendisinden almasını istediği çözerken zorlanmaya başlamıştır." malzemeleri bu yolla daha rahat hatırlamayı başarmıştır." Yukarıdaki durumu açıklayan öğrenme kavramı aşağıdakilerden hangisidir? Metinde verilen bu bireyin hatırlama A)İleriye ket vurma stratejilerinden hangisini kullandığı söylenebilir? B)Karışma A)Tekrar C)Bastırma B)Örgütleme D)Geriye ket vurma C)Anlamlandırma E) Transfer D)İfişkilendirme E) Somutlaştırma Bu birey, birbirine benzeyen öğeler arasında anlamlı bağlantılar kurmuş, böylece bilgileri kendi çersinde örgütlemiş ve bu yolla daha kolay hatırlamıştır. (CevapB) _ S2 "o £ C Ü J Q 11. "Evinde odaların yerterini değiştiren Ayşe Hanım uzun £ bir süre yatak odası yerine çocuk odasına .ü yönelmiştir." "ö 5 . tz Yukarıda anlatılan durum aşağıdaki öğrenme 'S kavramlarından hangisi ile açıklanabilir? - ~j .•2= A)Geriye ket vurma 'gj B)İleriye ket vurma * C)Karışma D)Bastırma E) Transfer İleriye ket vurma önceden öğrenilen bir bilginin sonradan öğrenileni engellemesi, öğrenmeyi ve bilgiyi uzun süreli bellekten geri getirmeyi zorlaştırmasıdır. Yukarıda anlatılan durumda da önceden öğrenilen odaların yerleri sonraki yeni şeklin öğrenilmesini zorlaştırmıştır. Transfer önceden öğrenilenlerin yeni öğrenme durumlarına aktarılmasıdır. Negatif transfer demediği için cevap E değildir. Bastırma ise bir savunma mekanizmasıdır. Bireyin hoşa gitmeyen bir durumdan kurtulmak için bazı olay veya bilgileri bilinç altına itmesi hatırlamaması vardır. (Cevap B)
  • 43. Yeni öğrenilen bilginin önceden öğrenilen bilgileri engellemesi yada karıştırılmasına neden olması durumuna geri ye ket vurma ya da geri yi engelleme denir. Yukarıdaki örnekte anlatılan durumda da bireyin yeni öğrendiği integral konusu eski öğrendiği türev bilgisinin karıştırılmasına, geri getirilmesine ve bozulmasına neden olmuştur. (Cevap D) 13. Aşağıdaki seçeneklerde verilen öğrenme engellerinden hangisi diğerlerinden farklı bir özellik göstermektedir? A)p harfini öğrenen çocuğun önceden öğrendiği b harfini karıştırması B)Kara düzen bağlama çalmayı bilen birinin notalarla çalmayı öğrenmekte zorlanması C)Q klavy9 kullanmayı bilen bir sekreterin F klavye öğrenmekt9 güçlük çekmesi D)Uzun yıllar motosiklet kullanan birinin araba kullanmayı öğrenmekte zorlanması E) Türkiye'de araba kullanan bir kişinin İngiltere'de araba kullanırken güçlük çekmesi Ç&g&Ms Unutmanın üç önemli nedeni karışma, geriye ket vurma ve ileriye ket vurmadır. Bunlar uzun süreli bellekteki bilginin geri getirilmesini zorlaştıran faktörlerdendir. Yukarıdaki sorunun seçeneklerinde B, C, D ve E seçeneklerinde önc^den öğrenilen bilgilerin yeni öğrenmeleri zorlaştırması durumu vardır. Bu seçeneklerdeki öğrenme engelleri ileriye ket vurmadır yani negatif transferdir. A seçeneğinde ise yeni öğrenilen bilgi önceki öğrenilenlere ulaşılmasını, hatırlanmasını engellemiştir. A seçeneğindeki durum ise geriye ketvurmadır. " (CevapA)
  • 44. 28- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 14. Çok çalıştığımız bir sınav sabahında kendimizi hiç çalışmamış, hiçbir şey bilmiyormuşuz hissine kapılırız. Bu durumun nedeni aşağıdaki Bilgileri kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe seçeneklerden hangisi ile en iyi biçimde aktarırken her birey farklı yöntemleri kullanır. açıklanabilir? Bilgileri kodlayıp, örgütleyip uzun süreli belleğe göndeririz. Bilginin uzun süreli bellekten çağırılma A)Uzun süreli bellekteki bilgiler edilgen olduğundan hızı yani hatırlanma hızı da bilginin örgütleniş çoğu zaman hangi bilgilere sahip olduğumuzu biçimine göre değişir. Çok iyi örgütlenmiş, bilmeyiz kodlanmış olarak uzun süreli belleğe aktarılan B)Uzun süreli tekrarlar uzun süreli bellekteki bilgiler kolay hatırlanırken; iyi kodlanmayan hiçbir bilgilerin karışıp bozulmasına neden olur şema ile ilişkilendirilemeyen bilgiler ise zor C)Uygun biçimde uzun süreli belleğe hatırlanır. Bu nedenle tekrarlarla uzun süreli kodlanamayan bilgilerin geri getirilmesi oldukça belleğe atılan bilgiler zor hatırlanır. güçtür. D)Örgütleme stratejisi ile uzun süreli belleğe (Cevap C) kodlanan bilgilerin geri getirilmesi zordur E) Uzun süreli bellekteki bilgiler birey tarafından her istenen durumda geri çağırılamaz Edindiğimiz bilgiler kullanılan stratejilerle kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe aktarılır. 16. "Tekrar bilginin hiç değişikliğe uğratılmadan aynı Bilgileri depo ettiğimiz, gerektiğinde geri getirmek biçimde tekrar edildiği bir stratejidir." için çağırdığımız yer uzun süreli bellektir. Uzun süreli bellek durağan bir yapıdadır. Uzun süreli Aşağıdakilerin hangisinin öğrenilmesinde tekrar bellekteki bilgiler edilgen olduğu için de çoğu stratejisi diğerlerine göre daha etkilidir? zaman hangi bilgilere sahip olduğumuzu bilmeyiz. A)Sayısal ağıriıklı konularda Bilgiler sadece ihtiyaç duyulduğunda uygun işaret B)Ön bilgi eksikliği bulunduğunda ve ipuçları ile geri çağrılır. Yukarıda anlatılan C)Konu kapsamının geniş olduğu durumlarda durumun nedeni de uzun süreli belleğin edilgen D)Okul öncesi dönemi öğrencilerin eğitiminde yapısından kaynaklanmaktadır. E) Uygulama ağırlıklı derslerde (Cevap A) 15. "Bazı öğrendiklerimizi çok kolay bir biçimde E) Tekrar sayısı hatırlarken bazı bilgileri ise hatırlamakta güçlük çekeriz." Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma hızını etkileyen en önemli değişken aşağıdakilerden hangisidir? A)Bilgiyi geri getirmek için kullanılan ipuçları B)Ezberlenme düzeyi C)Bilginin kapsamı ve örgütleniş biçimi D)Önceki bilgilerle desteklenmesi
  • 45. Tekrar en basit bilgiyi ileme sürecidir. Tekrar stratejisi bilgilerin kısa süreli bellekte kalma süresini arttıran ve bu bilgilerin uzun süreli belleğe gönderilmesini sağlayan bir süreçtir. Bu süreçte bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan aynı biçimde içsel veya sözel olarak tekrar edilir. Okul öncesi dönem çocukları bu süreci etkili bir biçimde kullanamazlar. Tekrar süreci itköğretim çağında giderek gelişir. Tekrar stratejisi öğrenilecek konuyla ilgili ön bilgi eksikliği olduğu zamanlarda ve sözel bilgilerin öğrenilmesinde etkili biçimde kullanılabilir. Öğrenilecek konuyla ilgili ön bilgi eksiği varsa bu büginin kodlanarak, önceki öğrenmelerle ilişkilendirilip uzun süreli belleğe gönderilmesi imkansız olduğu için tekrar süreci kullanılır. (Cevap B)
  • 46. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 29 17. "Daha önce iklim konusunu öğrenirken güçlük çeken bir öğrenci yaşadığı bölgenin iklim özelliklerini öğrendiğinde, bu öğrendiklerini öncekilerle Ket vurma, bir bilginin diğer bilgiyi unutturmasıdır. ilişkilendirip daha önce güçlük çektiği iklim konusunu Önceki bilgilerin sonraki bilgileri unutturması daha rahat kavradığını fark etmiştir." ileriye ket vurma, sonraki bilgilerin önceki bilgileri unutturması geriye ket vurmadır. Yukarıda belirtilen durum aşagıdaki öğrenme (C9vap E) kavramlarından hangisi için uygun bir örnek oluşturur? A)ileriye ket vurma B)Geriyi destekleme C)Pozitif transfer D)Geriye ket vurma E) ileriyi dest9kİ9me Her zaman mevcut öğrenmelerimiz yeni öğrenilenleri ya da önceden öğrenilenleri olumsuz yönde etkilemez. Sonradan öğrenilenlerin önceki öğrenmeleri desteklemesi, anlaşılmasını ve geri getirilmesini kolaylaştırmasına geriyi destekleme adı verilmektedir. Yukarıda anlatılan durumda da bireyin sonradan öğrendiği (yaşadığı bölgenin iklimi) bilgiler daha önceden öğrendiklerini (iklim) desteklemiştir. 19. Laboratuar ortamında bir grup deneğe yatağa yatmadan önce, 10 anlamsız heceden oluşan bir (C9vap B) liste ezberletilmiştir. Uykuya geçmelerinden sonra değişik süreler sonunda uyandırılan deneklerin hatırda tutma oranları ölçülmüştür. Aynı d9n9kİ9r9 ilkine b9nz9r bir liste gösterilip, norımal günlük îaaliyetlerinden sonra hatırlama oranları aynı yönt9mİ9 ölçülmüştür. Bu deneysel çalışmanın sonucunda uykudan sonra hatırlamanın çok daha iyi olduğu saptanmıştır. Bu deneysel çalışmadan çıkartılacak 18. Oturduğu eve yeni taşınan birinin, yeni evinin adresi sonuç aşağıdakilerden hangisidir? yerine hep önceki evinin adresini hatırlaması ileriye ket vurmaya; bir üst sınıfa g9Ç9n Öğrencinin eski A)Öğr9nm9d9n sonra uyku unutmayı yavaşlatır. B)Aradan g^çen sür9 unutmayı olumlu bilgiİ9rini unutması geriye ket vurmaya ömektir. yönd9 etkiler. Buna göre, ket vurmamn her iki biçimine de uygun olan tanımı, aşağıdakilerden hangisi C)Öğrenitenlerin anlamiı olması unutmayı olabilir? engeller. D)Unutma başlangıçta hızlı sonra yavaştır. A)Önceki bilgilerin sonraki bilgileri unutturması E) Öğrenilenlerin kullanıtması B)Alışkanlıkların öğrenm^yi 9ng9İlem9si öğrenm^yi C)Sonraki bilgüerîn önceki bilgileri unutturması kolaylaştırır. D)Önc9ki bilgilerin sonraki öğrenmeler üzerindeki etkisi E) Bir bilginin, diğer bilgiyi unutturması Belli bir öğrenme sonrası yaşanan uyku
  • 47. unutmayı yavaşlatırken, öğrenme sonrası yapılan günlük faaliyetler unutmayı hızlandırır. (C^vap A)
  • 48. 30- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 20. Aynı sokakta ev değiştiren Ahmet Bey'in, ilk zamanlar 22. iki grup öğrenci üzerinde bir araştırma yapılır. adresi sorulduğunda, yeni evinin kapı numarasını Birinci gruba üzerinde resimterin olduğu bir liste unutup yerine, eski evinin kapı numarasını söylediği ezberletitir. İkinci gruba ise birinci gruptan farklı olarak ayrıca ikinci bir liste ezberletiür. görülmüştür. Sonuçta her iki gruba da ezberledikleri listeden kaç sözcük unuttuklarını denetlediğimiz zaman Ahmet Bey'in bu durumunu aşağıdakilerden görülür ki, kendilerine ikinci li st e v er il mi ş hangisi açıklamaktadır? gr uptaki öğrenc il er daha ç ok unutmuşlardır. A)Savunma mekanizması Yukarıdaki deneyde öğrencilerdeki unutma B)Pozitif transfer olayını en doğru açıklayan seçenek C)İleri ket vurma aşağıdakilerden hangisidir? D)Negatif transfer A)Negatif transfer E) Geriye ket vurma B)İleri ket vurma C)Geriye ket vurma D)Motivasyonlu unutma E) Kullanılmamayüzünden unutma Evini değiştiren Ahmet Bey'e kapı numarası sorulduğunda yeni evinin kapı numarasını değil de eski evinin kapı numarasını söylemesi ileriye ket vurma olayıdır. İnsanlar bir bilginin üzerine yeni bir bilgi (Cevap C) edindikleri zaman en son öğrenilen bilgiler baskın gelerek bir önceki bilgiyi unutturur. Dolayısıyla geriye ket vurma olayı yaşanır. Sorumuzdaki ikinci denek grubunun yaşadıkları bu açıktamaya örnek o > ~ gösterilebilir. c o (Cevap C) 21. C9viz oymacılığını sanat haline getirmiş bir usta daha A)Negatif transfer sonra bir tekstil fabrikasında çalışmaya başlar. B)Motivasyonlu unutma Aradan geçen birkaç yılın sonunda ustanın C)Organik bozukluk becerilerini yitirdiği gözlenir. D)İleriye ket vurma Yukarıdaki örnekte unutmayı oluşturan etken E) Geriye ket vurma aşağıdakilerden hangisidir?
  • 49. Bireyin önceki öğrenmelerinin sonraki öğrenmeleri 23. Aşağıdaki unutma ile ilgili görüşlerden hangisi unutturması ileriye ket vurıma, sonraki yanlıştır? öğrenmelerinin ise önceki bilgileri unutturması A)Uyuşturucular unutmayı hızlandırır. geriye ket vurma olarak adlandırılır. Sorumuzda B)Unutıma normal koşullarda yararlıdır. ise ustamızın önceki mesleğiyle ilgili olarak C)Ateşli hastalıklar unutmayı artırır. becerilerini kaybetmesinden yani unutmasından D)Uyku sırasında unutmadahaazdır. söz edilmektedir. E) Unutma eskiden yeniye doğru olur. (Cevap E) Yeni öğrenilenler eski öğrenilenlere göre daha çabuk unutulur. Örneğin yaşlı kişiler çocukluk yıllarını ve askerlik anılarını, yeni olaylara göre daha çok hatırlarlar. (Cevap E)
  • 50. -EĞİTİM BİLİMLERİ 31 24. "Öğrenilenlerin bellekte saklanamamasına unutma 26. "Karışma edinilen bilginin diğer bilgilerle karıştırılması denir." ya da farklı bir bilginin yanına itilmesi sonucu meydana gelir" Aşağıdaki kavramlardan hangisinin unutmayla ilgisi en azdır? Öğretim süreci içerisinde öğretmenin anlatacağı konuya ilişkin öğrencilerde karışmayı önlemek A)Kendiliğinden geri gelme için aşağıdakilerden hangisini yapması uygun B)ileriye ketvurma ~ *■■• değildir? C)Geriye ket vurma D)Sönme A)Öğrencilere her konu birimi ardından bilgilerin E) Bastırma uzun süreli belleğe kodlanması için yeterli zaman tanımak B)Öğrenilecek konuyu parçalara bölmeden bir bütün halinde öğrencilere vermek Kendiliğinden geri gelme unutulmuş bir davranışın C)Ön öğrenmelere ilişkin eksik ve yanlışları dersin yeniden hatırlanmasıdır. başında gidermek (Cevap A) D)Öğrencilere etkili kodlama stratejilerini öğretmek E) Konuyla ilgili örnek ve örnek olmayan durumlardan faydalanmak « Karışma öğrenilen bilginin diğer bilgilerle EC UJ o karıştırılması ya da yanlış yere iliştirilip " kodlanması s-onucu meydana gelir. Bilgiler çok E yakın zamanlarda üst üste verildiğinde, ilk bilginin yeterince tekrar edilip kodlanıp uzun süreli belleğe m gönderilmesi mümkün olmadığından önceki 25. Bir deneyde, deneklerin önce bir şiiri sonra da bir |g öğrenilenler sonradan gelen bilgiler tarafından hikâyeyi ezberlemeleri istenmiştir. Deneyden sonra î| bozulur. Konuyu bölmeden bir bütün halinde yapılan testte, deneklerin daha çok hikâyeyi '^ vermekte karışmaya neden olabilir. Bunun yerine hatıriadıkları tespit edilmiştir. Q Ui konu anlamlı parçalar halinde aralıklı biçimde >■ öğretilmeli, öğrencinin öğrendiklerini önceki Bu deney, unutma üzerinde aşağıdakilerden daha öğrenmeleriyle ilişkilendirmesine yardım edilip çok hangisinin etkili olduğunu ortaya yeteri zaman tanınmalıdır. koymaktadır? (Cevap B) A)Pozitif transfer B)Negatif transfer C)İleriye ket vurma D)Tekrarlama E) Geriye ket vurma ÇÖZÜM: Önce bir şiiri, sonra da bir hikâyeyi ezberleyen deneklerin daha çok hikâyeyi hatırlamaları, yeni öğrenilen bir konunun önceden öğrenilen bir konuyu unutturduğunu gösterir. Bu da bir geriye ket vurmadır. (Cevap E)
  • 51. 32- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 4. Bir şarkının sözlerini ezberledikten sonra fizik CEVAPLI çalışan bir öğrencinin daha sonra şarkı sözlerini KOMU KAVRAMA unutması, hangi kavramla açıklanabilir? A)Pozitif transfer B)Geriye ket vurma 1. Bir kişinin, uzun süre kaldığı yabancı bir ülkede C)İleriye ket vurma ana dilini yavaş yavaş unutmaya başlamasının D)Negatif transfer nedeni, aşağıdakilerden hangisidir? E) Unutma A)Olumiu transfer B)Olumsuz transfer C)ileriye ket vurma D)Geriye ket vurma E) Çağrışım 2. "Yapılan bir araştırmada deneklere bir zenci, bir de Yabancı dil olarak İngilizce bilen bir öğrenci, ikinci dil beyaz öğrenci grubunun fotoğrafları gösterilmiştir. olarak Almanca öğrenmek istemektedir. Ancak, Zencilere karşı olumsuz tutumları olduğu bilinen Almanca sözcükleri öğrenirken İngilizce sözcükleriyle denekler, bir süre sonra, daha önce kendilerine karıştırmakta ve diksiyon olarak da Almanca'yı sunulan zenci grubun fotoğrafını yeni gösterilenler İngilizce gibi konuşmaktadır. arasından ayırt edememişlerdir." Bu durum aşağıda verilen kavramların hangisine Bu durumda unutmaya etki eden faktör örnek olabilir? aşağıdakilerden hangisidir? A)Pekiştirmeme A)Dikkat B)Olumsuz pekiştirme B)Kanaatler C)Nötrtransfer C)Motivasyon eksikliği D)ileriye ket vurma D)Algı yanılması E) Geriye ket vurma E) Algıda organizasyon 6. I. Yeni adresimizin eski ev adresini unutturması II. Bisiklet kullanan birinin daha iyi motosiklet kullanması III. Şartlanılan bir davranışın zamanla unutulması IV. Acil fren sesinin daha önce yaşanmış olan bir trafik kazasını hatırlatması 3. Bir futbolcunun hangi maçlarda hakem tarafından oyundan çıkarıldığını unutması, unutmayla ilgili Yukarıdaki ifadelerin her biri öğrenmedeki kavram aşağıdaki yargılardan hangisi için uygun bir örnek veya süreçlerden birine bir örnek oluşturmaktadır. Bu kavramların sıralaması aşağıdakilerin olabilir? hangisinde doğru olarak verilmiştir? A)Kullanılmayan bilgiler zamanla hafızadan silinir. B)Kişiyi rahatsız eden yaşantılar bilinçaltına A)Ket vurma, çağrışım, transfer, sönme bastırılır. B)Çağrışım, sönme, ket vurma, transfer C)Bazı eski bilgiler yenilerini unutturur. C)Çağrışım, sönme, transfer, ket vurma D)Geç öğrenilenler çabuk unutulur. D)Ket vurma, transfer, sönme, çağrışım E) Aşırı kaygı, sonradan öğrenilenleri unutturur. E) Ket vurma, transfer, çağrışım, sönme
  • 52. -EGITIM BILİMLERI- 33 7. Konuları birbirinden farklı olan iki dersi, örneğin 10. Öğreteceği konu için kavram haritaları oluşturan, biyoloji ve felsefe derslerini ardı ardma çalışan bir anlatacağı içeriğin ana hatlarını ve başlıklarını öğrencinin ertesi günkü felsefe sınavında, biyoloji önceden veren bir öğretmenin bunu yapmaktaki sınavına göre daha başarılı olması aşağıdaki amacı aşağıdakilerden hangisidir? unutma, teorilerinden hangisini aklımıza getirir? A)Öğrenilen konuların uygulama ile kalıcılığını A)Geriye ket vurma arttırmak B)Motivasyonlu unutma B)Öğretim süreçlerini öğrenci merkezli bir biçimde C)Kullanılmama yüzünden silinme yürütmek D)ileriye ket vurma C)Öğrencileri araştırma yapmaya yönlendirmek E) Hatıraların sistemli şekilde bozulması D)Öğretilecek konunun iyi biçimde örgütlenmesini sağlamak E) Öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirmek 8. iki ayrı denek grubuna anlamsız kelimelerden oluşan bir liste ezberletilmiş ve I. Grup denek ezber sonrasında laboratuar ortamında yatakta uyutularak dinlendirilmiş. II grup denek ise müzik dinlettirilerek 11. Bir konuyu öğrenirken tekrar yapmanın temel dinlendirilmiştir. Belirli bir süre sonra uyuyan denekler. işlevi aşağıdakilerden hangisidir? uyandırılmış ve her iki gruptaki deneklerin "o hatırladıkları kelime sayısı ölçülmüştür. Ölçüm g A)Bilginin uzun süreli bellekte tutulma süresini sonrasında I. Gruptaki deneklerin daha çok kelime 'ğj uzatma hatırladıkları gözlenmiştir. s B)Öğrenilecek konunun örgütlenmesini sağlama tn C)Öğrenilen bilginin ön öğrenmelerle Bu durum öğrenme ile ilgili aşağıdaki yargılardan 'iz ü ilişkilendirilmesini sağlama hangisini destekler? D)Konu kapsamının daha basit biçimde zihinde tutulmasını sağlama A)Öğrenilenlerin unutulması aradan geçen süreye E) Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre bağlıdır. kalmasını sağlama B)Öğrenmeden sonra zihnin dış uyarıcılara kapalı olması unutmayı azaltır. C)Öğrenilen bireyin ihtiyacını karşılıyorsa unutma azalır. D)Bilgilerin kullanılmaması unutmayı hızlandırır. E) Yapılan tekrarlar unutmayı yavaşlatır. 9. Aşağıdakilerden hangisi öğrenilen bir bilginin hatırlanmasını kolaylaştıran faktörlerden biri degildir? A)Birey açısından önemli bir bilgi oluşu B)Öğrenilen bilginin kullanım sıklığı C)Bilginin uzun süreli bellekte örgütlenmesi D)Önceki öğrenmelerle tutarlı olması E) Konu yapısının kapsamlı oluşu
  • 53. 12. "İşyerini değiştiren Ahmet Bey ilk birkaç gün evden çıkınca eski işyerine doğru gittiğini fark eder." Bu durum aşağıdaki öğrenme terimlerinden hangisi için uygun bir örnek oluşturmaktadır? A)ileriyi destekleme B)Geriyi destekleme C)İleriye ket vurma D)Geriye ket vurma E) Karışma
  • 54. 34- -OĞRENME PSİKOLOJİS'L 13. "ingilizceyi çok iyi derecede konuşan bir kişi daha 16. Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisinin sonradan İtalyanca öğrendiğinde daha önceden uzun süreli olarak kullanılması öğrencilerin bildiği bazı ingilizce kelimeleri hatırlamakta güçlük unutma seviyelerini arttırır? çekmektedir." A)Problem çözme B)Düzanlatım Yukarıda anlatılanlar hangi öğrenme kavramı için C)Mikro öğretim bir örnek teşkil eder? D)Dramatizasyon A)ileriye ket vurma E) Gösterip yaptırma B)Karışma C)Geriye ket vurma D)Geriyi destekleme E) Transfer 17.1 .Önemli bilgilerin altının çizilmesi 14. Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi II.Metindeki bilgilerin bir kağıda yazılması ögrencilerin tekrar stratejisini kullanmaları açısından digerlerine göre daha elverişlidir? III.Bir metni sesli ya da sessiz okuma A)Düzanlatım B)Problem çözme o Yukarıda verilen özellikler hangi natırda tutma C)Dramatizasyon Ç£5 yolunun (stratejisinin) temel özellikleri "Q D)Tartışma uu arasındadır? E) Soruyanıt A)Tekrar B)Anlamlandırma C)Örgütleme D)Farklılaştırma E) Transfer etme 15. "Temel psikoloji dersi almış bir kişi öğrenme psikolojisi konularını bu dersi almayan birine göre daha kolay öğrenir." Aşağıdaki seçeneklerde verilen kavramlardan hangisi yukarıda söylenenleri destekler niteliktedir? A)İleriye ket vurma B)ileriyi destekleme C)Karışma D)Geriye ket vurma E) Geriyi destekleme
  • 55. 18. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme malzemesinin hatırda tutulmasını zorlaştırdığı söylenebilir? A)Amaca uygun olması B)Kullanışlı olması C)Kompleks bir yapıya sahip olması D)Kendi içinde anlamlı olması E) Güdülenme sonucu gerçekleşmesi
  • 56. -EGITIM BILIMLERI- 35 19. Aşagıda verilen ifadelerden hangisi unutma 22. "Daha önceden toplama üçgenin iç açılarının kavramı ile doğrudan ilgisi olmayan bir öğedir? nasıl bulunacağını öğrenen bir ögrenci. karenin çevresinin nasıl hesaplanacağı konusunu daha A)Sönme kolay öğrendiğinin farkına varmıştır." Bu öğrenci, B)Bastırma öğrenmesinde aşağıda verilen kavramlardan C)Örgütleme hangisinden yararlanmıştır? D)Duyarsızlaşma E) Tekrar A)ileriye ket vurma B)Geriye ket vurma C)İleriyi olumlu destekleme D)Geriyi olumlu destekleme E) Olumsuz transfer 20. "Müzik dersinde yeni bir şarkı öğrenen İlayda, bu şarkının melodisinin daha önceden öğrenmiş olduğu diğer bir şarkıya benzemesinden dolayı daha önceden öğrenmiş olduğu şarkının melodisini yeni öğrendiği şarkının melodisi ile karıştırmış ve hatta esti öğrendiğini zamanla unutmaya başlamıştır." İlayda'nın bu durumu aşağıda verilen kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? A)İleriye etkin kolaylaştırma B)Geriye etkin kolaylaştırma "CQ sl bz "'O ıu C)Geriye ket vurma D)ileriye ket vurma Q E) Olumsuz pekiştirme UJ 21. Aşağıdakilerden hangisi ket vurmanın önlenebilmesi amacıyla yapılması gereken eylemlerden birisidir? A)Öğrenme malzemesinin bol bol tekrar yapılarak öğrenilımesi B)Eski öğrenmeler ile yeni öğrenmelerin birbiri üzerine binişik olması C)Eski öğrenmeler ile yeni öğrenmelerin birbiri üzerine bitişik olması D)İki öğrenme arasında zihne dengeleme zamanının verilmesi E) Birbirine benzeyen ve benzemeyen öğrenme malzemelerini gruplayarak öğrenmeye çalışmak
  • 57. 23. Öğrenmede öğrenilen bilgilerin farklı alanlara transfer edilebilmesinin özellikleri ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A)anlamlı öğrenmeler, normal öğrenmelerden daha fazla transfer edilebilmektedir. Çünkü anlamlı bir şekilde öğrenilmiş bilgiler daha koiay depolanır ve geri getirilebilir. B)Öğretim süresi ile transfer arasında doğrusal bir ilişki olmadığından daha kısa süre içersinde öğretilen bilgiler çabuk hatırlanırken, daha uzun süre içerisinde öğretilen bilgiler kolay hatırlanıp transfer edilemez. C)Örneklendirme yapma, deneme ve tekrar yapma sıklığı ve yoğunluğu öğrenilen bilginin transfer edilebilmesinde olumlu etkide bulunmaktadır. D)Kapsamlı bir şekilde öğrenilen bir bilginin yeni durumlara transfer edilebilmesi daha kolaydır. E) Hatırlama, hatırlatma yöntemleri ile ipuçlarının kullanımı öğrenilen bilginin farklı alanlara transfer edilebilmesinde etkide olumlu etkide bulunmaktadır. 24. Bir bilginin unutulmaması için yani daha iyi hatırlanabilmesi için kısa süreli bellek tarafından aşağıdakilerin hangisinin tam ve sağlam olarak yapılmasına bağlıdır? A)Kodlama B)Tanıma C)Hatırlama D)Gruplama E) Depolama
  • 58. 36- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 25. Önceden öğrenilen bilgilerin yeni öğrenilen bilgilerin öğrenimini kolaylaştırması, aşağıda ÇIKMIŞ SORIÎLAH verilen kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? ve ÇÖZÜMLEHİ A)ileriye ket vurma B)Geriye ket vurma 1. Telefon numarasını arkadaşına söylerken C)ileriyi etkin destekleme rakamları tek tek değil de, 325 46 33 gibi D)Geriyi etkin destekleme gruplandırarak söylemek aşağıdakilerden E) Öğrenmenin kolaylaştırılması hangisini kolaylaştırır? (2005 KPSS) A)Hatırdatutma B)Hafızaya kaydetme C)Kısa süreli bellek D)Uzun süreli beüek E) Ezberleme 26. "Basketbol kursuna gitm^ye başlayan küçük Can, Kısa süreli bellek aynı anda ortalama 7+2 bilgiyi basketbol oynamayı öğrendikçe bir önceki yıl gitmiş alabilir. Bu nedenle bilgiyi gruplamak kısa süreli olduğu voleybol kursunda öğrendikleri beceriieri ve belleğin kapasite sınırlılığını azaltır. Yani yedi voleybol oynamayı daha iyi yapmaya başladığını numaralı bir telefon numarasını 325 46 33 göziemlemiştir." şeklinde üç birime indiririz. Böylece hem yeni gelecek bilgiye kısa süreli bellekte yer açmış Can'ın daha iyi voleybol oynamaya başlaması z hem de bilgiyi hatırda tutarak uzun süreli belleğe aşağıda verilen kavramlardan hangisi ile o kolay aktarmış oluruz. Bilgi kısa süreli bellekten t uzun süreli belleğe aktarılmadığı taktirde >■ açıklanmaktadır? n "Q unutulur. A)İleriye ket vurma B)Geriye ket vurma (Cevap A) C)İleriyi etkin desteklem^ D)Geriyi etkin destekteme E) Öğrenmenin kolaylaştırılması Bir alanda öğrenilmiş bilgi ve becerilerin bir başka alandaki öğrenmeyi kolaylaştırmasına ne denir? (2005 KPSS) CEVAP ANAHTARI A) G9nelİ9me C) B) Bilişsel öğr9nm9 D) Negatif transfer E) Zihinde canlandırma Olumlu aktarma 1. D 6. D 11 E 16 B | 21. D I 26.D 3. B 8. B 13 C 18 C 23.B | . . . . 2. B 7. A 12 C 17 A 22.C 4. B 9. E 14 E 19 D 24.A . . . .
  • 59. 5. D 10 D 15 B 20. C . I 25-c I Bir alandaki daha önceden öğrenilen bir bilgi ya da becerinin başka bir alandaki öğrenmeleri kolaylaştırmasına olumlu aktarma denir. Örneğin bisiklet kullanmasını bilen bir kişinin motosiklet kullanmayı kolay öğrenmesi olumlu bir aktarmadır ya da bağlama çalmasını bilen bir kişinin gitar çalmayı kolay öğrenmesi gibi. (Cevap E)
  • 60. -EGİTİM BİLİMLERİ- 37 ftilgitfotu/ 4. Bankadaki parasını alıştığından farklı bir tipteki ATM makin9sinden çekmek zorunda kalan bir birey, bu Olumlu aktarma: makineyi kullanırken yanlış tuşlara basmış ve kartını Önceki öğrenmeler Kolaylaşma makineye kaptırmıştır. ^ Sonraki bilgiler öğrenmeler Aşağıdakilerden hangisi, bu bireyin yeni ATM makinesini kullanma da güçlük çekmesinin nedeni olabilir? (2003 KPSS) Olumsuz aktarma: A)Uyarıcı kontrolü Önceki ogrenmeler Zor| ^. oonraKi B)Olumsuz aktarma bilgiler cğrenmeler C)Kendiliğinden geri gelme D)Sönme E) Olumsuz pekiştirme 3. Ön öğrenmeler sonrakileri olumlu ya da olumsuz etkiler. Ön öğrenmelerin yeni öğrenmeleri güçleştirmesine ya da engellemesine ket vurma ya da olumsuz aktarma denir. İleriye ket vurmada önce öğrenilen bilgi sonra öğrenilen bilgiyi ü üj engellemekte, öğrenmeyi ve geri getirmeyi 'E zorlaştırmaktadır. Örnekteki bireyin ön UJ _j öğrenmeleri yani alışık olduğu tipteki ATM ü yeni tipteki bir makineyi öğrenmesini Bir öğretmen öğrencilerine, sayılan gruplayarak daha '^ engellemiştir. kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir s örnek olarak, 5, 1, 3, 9, 2, 5 sayılarının 513-925 ■■§ (Cevap B) şeklinde gruplanabileceğini belirtiyor. îj| Ögretmen bu önerisiyle öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS) A)Zekayı geiiştirme B)Hatırda tutmayı kolaylaştırma C)Kavram geliştirme D)Sunuş yoluyla öğretim E) Öğrenilenleri farklı alanlarda kullanma Bu öğretmenin yaptığı öğrencilerine bilgiyi uzun Sınıflama vb.dir. Öğrenciler bu sayıları üçer üçer süreli belleklerine kodlamaları için yardımdır. Bu sınıflayarak daha kolay kodlarlar. Bu da bilginin daha kodlama süreçleri Tekrar, Anlamlandırma, kolay USB' ye kodlanmasını yani hatırda tutmayı
  • 61. kolaylaştırır. 5. Eski öğrendiği telefon numarasını hatırda tutan birisi telefon değiştiğinde yeni numarayı öğrenm^kte zorluk (Cevap B) çekmekte ve numarayı unutmaktadır. Bu durum, aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS) A)Geriye ket vurma B)ileriye ket vurma C)Geriyi destekleme D)İteriyi destekleme E) Olumsuz pekiştirme
  • 62. 38- -OGRENME PSIKOLOJISİ. Bireyin daha önce öğrenmiş olduğu bilgi ve becerüerin yeni bilgi ve becerileri etkilemesine transfer denir. Transfer olumlu olabileceği gibi olumsuz da olabilir (Doç. Dr. Dönmezer i, Eğitim Psikolojisi, s.175). Olumsuz transfer ileriye ya da geriye olabilir. Bireyin yeni öğrendikleri daha önceki becerilerini ve öğrendiklerini hatırlamasında zorluklara yol açıyorsa geriye ket vurma, öğrenmeleri ilerideki yeni öğrenmeleri güçleştiriyorsa ileriye ket vurma denir. Kamyon kullanan bir kişinin daha önce kullandığı halde otomobil kullanmakta güçlük çekmesi geriye ket vurmaya; F klavye bilgisayar kullanan birisinin Q klavye bilgisayar kullanamaması ileriye ket vurmaya örnek verilebilir. Soruda verilen öm9kte bireyin eski öğrendiği numara yeni numarasını öğrenmesini güçleştirmekte yani ileriye ketvurmaktadır. (Cevap B) o> lil p oi
  • 63. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 39 Sayın KPSS Adayları, Yaptığımız araştırmalara göre KPSS adayları, Ölçme ve Değerlendirme OLÇME ve DEGERLENDIRME Sorularla Olçme ve Değerlendirme Seçkin sorularını çözmekte zorlanmaktadırlar. Bu konuda sizlere yardımcı hedeflerin ne ölçüde gerçekleştiğini saptamak ve olmak için Ölçme ve Değerlendirme konularını buna bağlı olarak düzenlenen eğitim durumlarının baştan sona özetieyen "Sorularla Ölçme ve yeterli olup olmadığını ortaya koymaktır. Yapılan Değerlendirme" bölümü hazırladık. Lütfen, "Ben değerlendirme sonunda hedeflerin yeterince sayısalcı olmadığımdan bu konuyu yapamıyorum." gerçekleşmediği yani öğrenci de istendik davranış önyargısından kurtularak, sizin için büyük bir avantaj değişikliklerinin oluşmadığı anlaşılırsa, yaşantılar sağlayacak olan bu bölüme özellikle çalışın. yeniden gözd^n geçirilir ve yeniden düzenlenir. Programlı Öğretim Yaklaşımına uygun olarak hazırlanmış olan 70 adet Ölçme ve Değerlendirme Bu anlamda eğitim ortamında (sistemde, sorusunu bu sayıdan itibaren derginizde programda, araç-gereç ve yöntemlerde) birtakım bulacaksınız. Bu bölümü hazırlayan E. Öğretim değişiklikler yapılır. Yine hedefler gözden geçirilir Görevlisi Cuma Çivi'ye teşekkür ederiz. ve gerekirse yeniden düzenlenir.Değerlendirme __________________________________________ eğitim sürecinde yapılması gereken değişme ve gelişmelere ışık tutar. Değerlendirme yapılmadığı takdirde hedeflerin gerçekleşip gerçekleşmediğini, 1. Örgün eğitimde, istenilen davranış gerçekleşmiş ise, ne ölçüde gerçekleştiğini değişikliklerinin gerçekleşip saptamak, eğitim ortamının yeterliliğine karar gerçekleşmediğinin ve düzenlenen eğitim vermek mümkün olmaz. durumlarının uygun oiup olmadığının saptanması aşağıdakilerden hangisinin (Cevap D) görevidir? A)Hedeflerin B)İçeriğin "Bir niteliğin gözlenip gözlem sonucunun C)Öğretme-öğrenme süreçlerinin sayılarla ya da başka sembollerle D)Ölçme ve değerlendirmenin gösterilmesidir" ifadesi ile aşağıdakilerden E) İhtiyaç analizinin hangisi tanımlanmaktadır? A)Ölçek B)Ölçme kuralı Örgün eğitimde önceden belirlenmiş hedeflerle C)Ölçüt yola çıkılmakta, bu hedefler doğrultusunda D)Ölçüm davranış değişikliklerinin meydana gelmesi için E) Ölçme gerekli olan yaşantılar (eğitim durumları) düzenlenmekte ve öğretim gerçekleştirilmektedir. Öğretimin gerçekleştirilmesinden sonra şu sorularla karşılaşılmaktadır. Acaba, öğrencide Ölçek, ölçmede nesnelerin, bireylerin ya da beklenen davranış değişiklikleri gerçekleşti mi? olayların belli bir özelliğe sahip oluş derecelerini Düzenlenen eğitim durumları görevlerini yapabildi belirlemek için geliştirilmiş olan kurallar ve ölçme mi? Bu soruların cevabı ancak değerlendirme iie birimleridir. Ölçmede en çok kullanılan dört tür verilebilir. Yani değerlendirmenin görevi, ölçek bulunmaktadır. Bunlar en az duyarlı ve en düzenlenen eğitim durumları (yaşantılar) yoluyla yetersizden en duyarlı ve yeterli olana doğru; 1) sınıflama ölçeği, 2) Sıralama ölçeği, 3) Eşit aralıklı ölçekler, 4) Oranlı ölçekler olarak sıralanmaktadır,
  • 64. 40- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- Ölçme kuralı.Ölçme işlemleri belirli kurallara göre gerçekleştirilmektedir. Örneğin, ağırlık ölçmede ne kadar ağırlığa 1 kg. denileceği bir ölçme kuralı A seçeneğindeki işlem bir türetilmiş ölçme olduğu gibi, ölçme işleminin nasıl yapılacağının işlemidir. Cismin ağırlığı ve hacmi temel ölçme belirlenmesi de bir ölçme kuralıdır. Yani seçmeli veya gösterge ile ölçme işlemlerinden herhangi bir testten öğrencilerin puanlarının biri ile ölçülebilir. Diğer yandan bir cismin ağırlığı belirlenmesinde her bir test maddesine verilecek hacmine bölünürse yoğunluğu bulunur. 0 halde, doğru cevaba kaç puan verileceğinin belirlenmesi yoğunluk, bu iki değişken ve bunların arasında bir de bir ölçme kuralıdır. aritmetik işiemle tanımlanmış bir büyüklüktür. Yoğunluğun ölçülmesi ise, bu tanıma göre bir Ölçüt; ölçme sonuçlarından birtakım değer dolaylı veya türetilmiş ölçme işlemidir. yargılarına ulaşılmasında, bu sonuçların karşılaştırılması ve yorumlanmasında esas olarak C seçeneğindeki ölçme ise doğrudan ölçmedir. kabul edilmiş olan dayanaktır. Yani ölçüt, ölçme Doğrudan ölçme sırasında varlığın ölçülmek sonuçlarının yorumlanmasını ve bir değer istenilen niteliği, bu niteliğin öiçülmesine yarayan yargısına ulaşılmasını sağlamaktadır. Bu bir ölçme aracının birimleriyle belli bir kurala göre bakımdan ölçme sonuçlarının karşılaştırılmakta ve kaç birim olduğu karşılaştırılmasında esas alınan ölçüt değiştikçe sayılmaktadır. Kitabın uzunluğunu ölçerken değer yargısı da değişmektedir cetvelin sıfır noktası kitabın bir ucuna denk getirildikten sonra, birimleri sayarak cetvelin Ölçüm: Ölçme sonucudur. Yani, ölçme işlemi kitabın diğer ucuna gelen noktası okunur. sonucunda elde edilen sayı veya semboldür. B ve D seçeneklerindeki ölçme işlemleri ise Yukarıdaki ifade ölçmeyi tanımlamaktadır. Ölçme dolaylı ölçmedir. Dolaylı ölçmede varlığın kendisi bir betimleme işlemidir. Geniş anlamda ölçme, § değil araç üzerindeki etkisi gözlenmektedir. Gerek belli bir nesnenin ya da nesnelerin belli bir özelliğe j» sıcaklık gerekse öğrencinin dersteki başarısı sahip olup olmadığının, sahipse sahip oluş S doğrudan ölçülen özellikler değildir. İşte bu gibi derecesinin gözlenip gözlem sonuçlarının § doğrudan ölçülemeyen özellikler onlarla ilgili sembollerle ve özellikle sayı sembolleriyle ifade — olduğu bilenen ya da ilgili olduğu sanılan başka edilmesidir (Tekin, s. 31). g bir özellik gözlenerek, dolaylı olarak ölçülür. (Cevap E) Başka bir deyişle varlığın kendisi değil, araç üzerindeki etkisi ölçülmektedir. C seçeneğinde ölçülen sıcaklığın kendisi değil, onun tüp içerisindeki ispirtoya etkisi gözlenmektedir. Yine bir sınavda öğrencinin başarısını ölçmek için onun tepkide bulunacağı birtakım durumlar (testteki sorular) yaratılıyor. Soruya doğru cevap verirse başarılı sayılıyor. E seçeneğindeki ölçme ise mekanik araçlarla 3. Aşağıdaki işlemlerden hangisi bir "türetilmiş yapılan bir ölçme işlemidir. Bu tür ölçmede fizik ve ölçme" işlemidir? mekanik kurallara göre çalışan araçlar kullanılmaktadır. A)Ağırlığı ve hacmi verilen bir cismin yoğunluğunu bulmak (Cevap A) B)İspirtolu termometre ile sınıfın sıcaklığı ölçmek C)50 santimetrelik bir cetvelle kitabın uzunluğunu ölçmek D)Test sorularıyla öğrencinin bir dersteki başarısını ölçmek E) Su sayacına bakarak harcanan suyun miktarını saptamak
  • 65. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 41 4. Tanımlanmış ya da bağıl bir sıfır noktası olan, başlamakta ve bu sıfır kesin yokluğu tanımlanarak kabul edilmiş olan sıfır göstermektedir. Metre, kilogram, litre gibi birimler noktasından itibaren her iki yönde eşit bu ölçeklere birer örnektir. Bu ölçeklerle yapılan birimlere bölünmüş olan ölçeklere ne ad ölçme sonuçları üzerinde her türlü matematiksel verilmektedir? ve istatistiksel işlemler yapılabîlmektedir. A)Sınıflama ölçekleri E seçeneğinde yer alan adlandırma ölçekleri ise, B)Sıralama ölçekleri sınıflama ölçeğinin bir başka ifade edilişidir. Yani C)Eşit aralıklı ölçekler aynı anlama gelmektedir. Yapılan sınıflamaya D)Oranlı ölçekler göre her sınıfa bir ad verilmesidir. E) Adlandırma ölçekleri (Cevap C) ÇÖZÜM: A seçeneğindeki sınıflama ölçeklerinde varlık ve olaylar arasındaki benzerlik ve farklılıklara bakılır. Varlık ve olaylar belli bir özelliğe sahip olup olmadıkları ve birbirlerine benzeyip benzemedikleri göz önünde bulundurularak sınıflandırılır. İnsanların cinsiyetlerine göre "kadın- erkek", ten renklerine göre "esmer, sarışın, kumral" gibi kategorilere ayrılması sınıflamaya birer örnektir. Frekansın belirlenmesi ve mod'un bulunması gibi hesaplamalar yapılabilir B seçeneğindeki sıralama ölçekleriyle hangi varlık I.Oranlı ölçekler veya olayın, diğerine göre özelliğin daha çoğuna II.Sıralama ölçekleri ya da azına sahip olduğu gösterilir. Varlık veya olaylar benzer özellik bakımından en çok sahip III.Sınıflama ölçekleri olandan en aza doğru bir sıraya konur. Bu tip IV.Eşit aralıklı ölçekler ölçeklerle frekans belirleme ve mod'un hesaplanmasının yanında ortanca (medyan) ve Ölçekler eğitimde kullanılmalarına göre en çok yüzdelikler de hesaplanabilir. kullanılandan en az kullanılana doğru sıralandığında en doğru sıralama Soruda C seçeneğindeki eşit aralıklı ölçekierin aşağıdakilerden hangisidir? özelliği verilmiştir. Sınıflama ve sıralama A)I, II, III, IV ölçeklerinin özelliklerini de kapsayan bu ölçekler B)II, IV, III, I üzerinde tanımlanmış ya da bağıl bir sıfır noktası C)II, III, IV, I bulunur. Ölçekte sıfır ilgili özelliğin yokluğunu D)III, IV, I, II göstermez. Ölçek tanımlanarak kabul edilmiş olan E) IV, III, II, I sıfır noktasından itibaren her iki yönde tanımlanmış ve değişmez bir birimle eşit aralıklarla bölmelenmiştir. Termometreler (santigrat, fahrenhayt gibi) takvimler, standart Sıralama ölçekleri ve eşit aralıklı ölçekler daha puanlar eşit aralıklı ölçeklerdir. Bu ölçeklere elde çok kullanıldığı halde sınıflama ölçekleri çok az edilen sonuçlar üzerinde sınıflama ve sıralama kullanılmaktadır. Oranlı ölçekler ise eğitimde ölçeklerinin sonuçları üzerinde yapılan işlemlerin kullanılmamaktadır. yanısıra toplama, çıkarma işlemleri, ortalama, standart sapma, pearson momentler çarpımı Sınıflama ölçekleri varlık veya bireylerde bir korelasyon (r) hesaplamaları da yapılabilir. niteliğin olup olmadığını göstermekte fakat nicelik olarak gösterme gücü bulunmamaktadır. Ayrıca D seçeneğindeki oranlı ölçekler en üstün sınıflama ölçeklerinden daha üstün olan sıralama ölçekierdir. Çünkü doğal ve ya da gerçek sıfır ile ve eşit aralıklı ölçeklerin eğitimde kullanılması da
  • 66. 42- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. sınıflama ölçeklerinin çok az kullanılmasına neden Ölçme sonuçlarını belirli ölçütlerle olmaktadır. Eğitimdeki ölçmelerde daha çok karşılaştırarak ölçülen nitelik hakkında yargıya sıralama ve eşit aralıklı ölçekler kultanılmaktadır. varılması ve karar verme süreci" ifadesiyle Bir sınıf ya da gruptaki öğrencilerin bir sınavdan aşağıdakilerden hangisi tanımlanmaktadır? aldıkları ham puanlar, onların kendi gruplarındaki A)Ölçme kuralı sıralarını göstermek için kullanılmaktadır. B)Ölçmede güvenirlik Eğitimde oranlı ölçeklerin kullanılmadığını da göz C)Ölçmede geçerlik önünde bulundurursak en doğru sıralamanın B D)D) Değerlendirme seçeneğinde yapıldığı anlaşılmaktadır. E) Ölçmenin önemi (Cevap B) ÇÖZÜM: 6. I. Ölçülecek değişkenle ilgili ölçümlerin duyarlığı Bu ifade değerlendirmeyi tanımlamaktadır. artırır Ölçme kavramına göre daha geniş bir kavram II. Değerlendirme için uygun ölçüt sağlar olan değerlendirme, genellikle ölçme ile III. Ölçülecek değişkenin gözlenmesini karıştırılmaktadır. Ölçme, değerlendirmenin içinde kolaylaştırır yer almakta ve değerlendirmeye esas olacak bilgileri hazırlamaktadır. Yani ölçme ile nesnelerin Yukarıdaki iddialardan hangisi ya da hangileri sahip oldukları özellikler sayısal olarak ifade ölçmede araç kullanmanın rolünü edilmekte ve değerlendirme için gerekli olan belirtmektedir. verileri ortaya konmaktadır. Ancak A) Yalnız B) Yalnız değerlendirmede sadece ölçme sonuçlarıyla C) I ve III II D) yetinilmemekte ölçme dışında bazı öğelerde yer E) I, II ve llvelll almaktadır. Bu öğelerden biri de ölçüttür. Yani o değerlendirme için ölçme sonuçlarının karşılaştırılacağı bir de ölçüt gerekmektedir. LU CO Ölçüt (kriter, kıstas, norm, standart) ölçme Birçok kimse uzunluğun ölçülmesinde metrenin, — sonuçlarınm birtakım değer yargılarına ağırlığın ölçülmesinde terazinin, sıcaklığın £• ulaşılmasında, karşılaştırma ve yorumlanmasında ölçülmesinde termometrenin niçin kullanıldığını hiç esas olarak kabul edilmiş olan dayanaktır. Yani düşünmemiştir. Bir kütleyi terazi ile ölçmek, ağırlığı ölçüt, ölçme sonuçlarının yorumlanmasını ve bir kolumuzda yarattığı çekme duyusuyla kestirmekten değer yargısına ulaşılmasını sağlamaktadır. daha doğru sonuç verir Yani ölçme araçları ölçülecek Başka bir deyişle varılan her d9ğer yargısı bir değişkenin gözlenmesinde duyarlığı artırır. Ölçmenin ölçütün ürünüdür. "Ölçüt olmadan tanımında ölçmenin bir niteliğin gözlenmesi olduğu değerlendirmeden söz etmek mümkün olamaz" vurgulanmaktadır. Ölçülecek değişkenin değerleri ifadesi bu bakımdan doğrudur. Bir değerlendirme gözlenemiyorsa ölçme yapılamaz. işleminin doğruluğu, hem ölçme sonucunun doğruluğuna, hem de değerlendirmeye esas Bazı ölçme araçları bu gözlemi kolaylaştırır. alınan ölçütün uygunluğuna bağlıdır. Bu anlamda Eğitimde başarının ölçülmesinde kullanılan yazılı değerlendirme işleminde, ölçme sonucu bir ölçütle yoklama, test vb. gibi araçlar öğrenci davranışının karşılaştırılmakta ve değerlendirilen şeyin yeterli ya da davranış ürünlerinin gözlenmesini ya da yetersiz olduğu belirtilerek bir yargıya kolaylaştıran araçlardır (Turgut,s.21). varılmakt a ve karar verilmektedir. Ancak ölçme araçları değerlendirme için ölçüt Değerlendirmede ölçütün rolünü bir örnekle değil ölçüm sağiamaktadır. Ölçüm, ölçme sonucu açıklamaya çahşalım. ya da ölçme işleminin sonucunda elde edilen sayı "Bir tarih dersinde uygulanmış olan çoktan veya semboldür. Ölçüt ise, ölçümler hakkında bir seçmeli bir testten 56 puan alan Metin başarılı karara varırken kullanılan kriterdir. mıdır?" dendiğinde bir cevap verilemez. Çünkü (Cevap C) bu öğrencinin başarılı olup olmadığını
  • 67. -EĞİTİM BİLİMLERL 43 kestirebilmek için bir ölçüt gerekmektedir. Buna (I) Gözlem veya ölçme sonucu elde edilen karşılık "tam puan 60 olan bir testten 56 puan alan veriler Metin başarılı mıdır?" şeklinde sorulmuş olsaydı (ölçüm), hemen başarılı olduğu söylenebilecekti. Testten alınması gereken tam puan burada ölçüt (II)Gözlem veya ölçme sonuçlarından elde olmuştur. Metin'in puanı bu ölçütle karşılaştırılarak edilen verilerin karşılaştırılacağı ölçüt "başarılı" olduğu yargısına varılmıştır. (III)Gözlem ya da ölçme sonuçlarının Değerlendirmede ölçütün rolüyle ilgili olarak karşılaştırılmasıyla ulaşılan değer yargısı bilinmesi gereken bir başka nokta da ölçme (IV)Değer yargısına dayanarak verilen karar sonuçlarının karşılaştırılacağı ölçüte göre varılan değer yargılarının değişmesidir. Yani ölçme Yukarıdaki örneği sonuncu yani karar öğesi sonuçlarının karşılaştırılmasına esas alınan yönünden ele alacak olursak geçer- kalır gibi bir ölçütler değiştikçe ulaşılan değer yargısı da sonuca varılması bir karar işlemidir. değişmektedir. Bir başka deyişle, aynı ölçme sonucu farklı ölçütlerle karşılaştırıldığında varılan Sonuç olarak değerlendirme; Ölçme sonuçlarını değer yargısı da farklı olacaktır. Bu durumu şöyle (ölçüm) belirli ölçütlerle karşılaştırarak, ölçülen bir örnekle açıklayabiliriz. nitelik hakkında yargıya varılması ve karar verme sürecidir" şeklinde tanımlanabilir Bir fizik dersinde uygulanan 80 soruluk çoktan seçmeli bir testten Jale 42 puan, Suat 54 puan (Cevap D) almış olsun. Jale'nin 42, Suat'ın 54 puan aldığının belirlenmesi bir ölçme işlemidir. Bir ölçüt olmadığı için, bu ölçme sonuçlarına bakarak Jale ve Suat'ın başarılı olup olmadıkları hakkında karar vermenin mümkün olmadığını yukarıda belirtmiştik. Eğer önceden "bu testten başarılı sayılmak için en az 40 puan alınması gereklidir" şeklinde bir ölçüt konmuşsa iki öğrencinin de başarılı olduğuna karar verilecektir. Buna karşılık önceden " bu testten öğrencinin başarılı sayılması için 80 sorunun en az %60'ını doğru cevaplandırarak 9n az 48 puan almış olması gerekir" denmiş olsaydı, Jale'nin başarısız Suat'ın başarılı olduğuna karar verilecekti. Yine bir başka ölçüt olarak da " testi alan öğrencilerin testteki sorulara verdikleri her doğru cevaba göre aldıkları puanların aritmetik ortalamasının üstünde puan alanlar başarılı sayılacaklardır" denilmiş olsaydı ve bu sınıftaki öğrencilerin aldıkları puanların aritmetik ortalaması da 60 puan olsaydı hem Jale, hem de Suat başarısız sayılacaklardır. Yukarıda örneklerde görüldüğü gibi ölçme RİIgiNotu sonuçlarının değişmemesine rağmen ölçüt değiştiği için öğrencilerin başarıları konusunda Değerlendirme bir karar verme işlemidir. Bu değer yargısı ve karar değişmektedir. yönüyle değerlendirme ölçmeden ayrılır. Değerlendirme ile ilgili olarak buraya kadar Değerlendirme sonunda varılan kararın yapılan açıklamalardan, değerlendirmenin dört doğruluğu, bir yandan ölçme sonucunun temel öğeden oluştuğu anlaşılmaktadır. Bunlar güvenirlik ve geçerliliğine, öte yandan da ölçütün yerinde bir ölçüt olmasına bağlıdır. sırasıyla:
  • 68. 44- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 8. Değer biçmeye ya da durum muhasebesine 3. Değer biçmeye dönük (summative) dönük (summative) değerlendirmeye hangi değerlendirme: Gerek öğrencilerin yetişme amaçla yer verilmektedir? seviyeleri gerekse programın yetiştirme gücü hakkında bir değer biçmek için esas alınacak A)Öğrenci, öğretmen ve uygulanan program verilerin elde edilmesinde değer biçmeye ya da hakkında yargıda bulunmaya hizmet edecek durum muhasebesine dönük değerlendirmeye yer veriler elde edilmek istendiğinde verilmektedir. Yani programın öngördüğü B)Öğrenciyi sahip olduğu mevcut davranışları hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılmaktadır. yönünden tanımak ve özelliğine uygun düşecek programa yerleştirilmek istendiğinde Bunun için yarı yıl sonu testi, başarı testi, son test, C)Öğrencinin öğrenme hızı, öğrenme eksikleri yeterlik testleri uygulanmaktadır. ve güçlükleri belirlenmek istendiğinde D)Öğretimin başlangıç noktasının saptanıp (Cevap A) öğretimi öğrencinin düzeyine ayarlamak için E) içeriğinde ya da kapsadığı öğeler arasında önkoşul ilişkileri bulunan derslerde alt basamaklardaki davranışların kazanılıp kazanılmadığının saptanmasında Değer biçmeye ya da durum muhasebesine dönük değerlendirmeye yer verilmesiyle ilgili amaç A seçeneğinde belirtilmiştir. B ve D seçeneklerinde tanıma - yerleştirmeye dönük değerlendirmeyle ilgili amaç.C ve E seçeneklerinde ise, biçimlendirmeye-yetiştirmeye dönük değerlendirmenin amacına yer verilmiştir. Ertürk değerlendirmeyi yönelik olduğu amaçlara göre üç türde ele almaktadır. ftilgiNotu f 1.Tanıma-yerleştirmeye dönük değerlendirme: Bu tip değerlendirmenin amacı, öğrenciyi mevcut Tanıma ve gerçekleştirmede temel amaç, davranışları yönünden tanımak ve onu kendine öğrencinin değişik yönlerdeki gelişimini | uygun bir programa yerleştirmektir. Yani öğretimin inceleyerek onun, duruma gore hangi dallarda, I nereden başlayacağını saptamak ve öğretimi hangi derslerde ya da bir dersin hangi yaklaşımla | öğrencinin seviyesine göre ayarlamak için bu tür işlenişinde daha iyi öğrenilebileceğe karari vermektir. değerlendimneye yer verilmektedir. Bu amaçla seviye tesbit sınavı.seçme ve yerleştirme sınavı I ve ön test vb. testler kullanılmaktadır. Biçimlendirme ve yetiştirmeye dönük i 2.Biçimlendirmeye ve yetiştirmeye dönük değerlendirme, ünitlerin bitiminde yapılır. Bunun | (formative) değerlendirme: Bu değerlendirmeye : için izieme testlerinin sonuçlarından j her ünitenin sonunda yer verilmekte, öğrencilerin | yararlanılarak ünitedeki öğrenme eksiklikleri | öğrenme de güçlük çektikleri yerler ve öğrenme j belirlenir. İzleme testleri, unite sonlarında verilen eksikleri belirlenmekte, bunların giderilmesi için | önlemler alınmaya çalışılmaktadır. Ayrıca | ve içinde ilgiii ünitedeki öğrenilmesi beklenen heri içeriğinde ya da kapsadığı öğeler arasında | kritik davranışla ilgili olarak en az bir soru | önkoşul ilişkileri olan derslerde alt basamaklardaki [ bulunan testlerdir. davranışların kazanılıp kazanılmadığını belirlemek için de bu tür değerlendirmeye yer verilmektedir. | Değer biçmeye dönük ya da öğrenme düzeyini | belirleme amacını güden değerlendirmeler, j derslerin belli bölümlerinin veya tümünün j
  • 69. bitiminde yapılır.
  • 70. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 45 9. Aşağıdakilerden hangisi mutlak kıyaslanarak not verilir. Bir kursun başında ve değerlendirmedir? sonunda başarıyı ölçerek ikisi arasındaki farka not vermek, sınıf ortalamasına ya da daha geniş A)Bir kursun başında ve sonunda başarıyı bir norm gurubunun ortalamasına göre ya da ölçerek ikisi arasındaki farka not verilmesi öğrencinin yeteneğine göre not vermek ve normal B)Sınıf ortalamasına göre not verilmesi dağılım eğrisinden yararlanılarak not verilmesi de C)Öğrencinin yeteneğine göre not verilmesi bağıl değerlendirmedir. D)Öğrencilerin puanlarının sınıf içindeki dağılımını dikkate alan normal dağılım (Cevap E) eğrisinden yararlanarak not verilmesi E) Öğretmenin kendi kanısına ve programın hedeflerine dayanarak not vermesi Kullanılan ölçütlere göre iki çeşit değerlendirme yapılabilmektedir. Bunlardan biri mutlak değerlendirmedir. Mutlak değerlendirmede öğrencinin mutlak başarı düzeyi kestirilir ve ona göre not verilir. Öğretmenin kanısına ve programın hedeflerine dayanan iki ölçütle yapılan değerlendirmelere mutlak değerlendirme denir. Bu tür bir değerlendirmede not, öğrencinin belli bilgi ve beceriler toplamından ne kadarını öğrendiğinin ölçüsüdür. Öğrencilerin mutlak başarılarını yansıtan iki endeks aşağıda verilmiştir Mutlak başarı oranı: MBO= Xi / MaxP. Mutlak tz başarı yüzdesi: MBY= (Xi / MaxP).1OO "o U3 Xi: i öğrencinin puanı, MaxP. : sınavdan alınabilecek maksimum puan Öğrencilere mutlak başarı oranlarına ya da mutlak başarı yüzdelerine göre not verilebilir. Bununla ilgili olarak mutlak başarı yüzdelerine ilişkin olarak aşağıdaki bir örnek verilmiştir. MBY Not Anlamı 55-69 o Orta 85-100 5 Pekiyi 45-54 2 Geçer 70-84 4 ..iyi 0-44 1 Başarısız
  • 71. Örnekteki geçer not almak için gerekli olan başarı yüzdesi %45 dir. (Tan, s. 286-287). nilgiNotuf ikinci değerlendirme türü ise, bağıl Her durum, yer ve zamanda aynı anlama gelen değerlendirmedir. Bu değerlendirme türünde ve ölçmeden önce belirlenmiş olan ölçütlere öğrenci başarısı başka bir değişkenle mutlak ölçüt denir. Mutlak ölçütlerle yapılan değerlendirmelere de mutlak değerlendirme denir. Belirlediği seviye duruma, yere ve zamana göre değişebilen ve ölçme işleminden sonra belirlenen ölçütlere bağıl ölçütler denir. Bağıl ölçütlerle y ap ı l an d eğ er le nd ir me le re de ba ğı l değerlendirme denir.
  • 72. 46- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 10. Aşağıdakilerden hangisi portfolyo 11. Aşağıdakilerden hangisi ölçme işlemine değerlendirme sürecinin yararlı yönlerinden karışan sistematik bir hata değildir? biri değildir? A)Öğretmenin el yazıları daha güzel olan A)Öğrencilere yeteneklerini sergileme ve ilgi öğrencilere daha fazla puan vermesi alanlarını geliştirme fırsatı verir B)Öğretmenin cevapları puanlarken ve verdiği B)Öğrencilerin gerçekte ne öğrendiğinin somut puanları toplarken dikkatsiz olması resmini çizer C)Öğretmenin kız öğrencilere erkek C)Öğrencilerin birbirlerinin çalışmalarını kopya öğrencilerden daha fazla puan vermesi etmelerine fırsat verir D)Öğretmenin başta okuduğu kağıtları çok D)Öğretmenin yaptığı değerlendirme ile ilgili dikkatli puanlanmasına karşılık, sona kalan somut kanıtlar sunmasını sağlar kağıtlara gelişigüzel puanlaması E) Öğrencilerin gerçek gelişimlerinin daha sağlıklı E) Kağıdın tertip ve düzeninin puanlamada ve belgelere dayalı olarak izlenmesini sağlar dikkate alınması Öğrencilerin yeterliğinin ölçmek, yeteneklerini îstatistiksel özellikleri bakımından ölçme hataları, sergilemelerine ve ilgi alanlarını geliştirmelerine sabit, sistematik ve tesadüfi (rasgele) hatalar şans tanımak, gerçek gelişimlerini daha sağlıklı ve olmak üzere üç tür hatadan söz edilebilir. Sabit belgelere dayalı izleme, gerçekte ne hatalar, bir ölçmeden diğerine miktarı öğrendiklerinin somut resimlerini çizmek vb. değişmeyen hatalardır. Toplam puanı 100 olan bir nedenlerle alternatif ölçme ve değerlendirme yazılı yoklamada 10'ar puanlık iki soru sınav uygulaması olan portfolyo (öğrenci gelişim süresinin yetersiz olması nedeniyle sınıfın tümü dosyası) değeriendirme de çağdaş eğitim tarafından cevapsız bırakılmış ve öğretmen yaklaşımları bakımından önemli bir uygulama cevapsız bırakılan bu iki soru için öğrencilerin olarak kabul edilmektedir. hepsinin kağıdına 20 puan eklemiş olsun. Bu durumda sabit hata yapılmıştır. Portfolyo, öğrencinin bir öğretim programının bir bölümüyle ilgili performansının ve çalışmalannın Sistematik hata, ölçülen büyüklüğe, ölçmeciye ve koleksiyonudur. Başka bir deyişle portfoylo; ölçme koşullarına bağlı olarak miktarı değişen öğrencilerin çalışmalarının ömeklerinden, hatalardır. A, C, D ve E seçeneklerindeki öğrencinin gelişmesine ve ilerlemesine bağlı puanlama hataları ölçmeciye bağlı olarak ortaya olarak ortaya çıkmış olan dökümanlardan oluşan çıktığı için sistematik hatalardır. istatistik dilinde bir koleksiyondur. Bu koleksiyona ya da gelişim bu tür hatalara yanlılık denilmektedir. Tesadüfi dosyasına alınacak örneklerin ve belgelerin neler (rasgele) hatalar, kaynakları iyi bilinmeyen ve olacağına yani portfolyonun içeriğine öğrenci ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan hatalardır. kendisi kararverir. B seçeneğindeki hata bir tesadüfi hatadır. Yukarıda C seçeneği portfolyo değerlendirme (Cevap B) sürecinin yararını değil sakıncasını belirtmektedir. (Cevap C)
  • 73. -EGITIM BIUMLERI- 47 12. Aşağıdakilerden hangisi ölçme araç ve 13. Aşağıdakilerden hangisi güvenirlik katsayısını yöntemlerinin niteliklerinden biri olan tahmin için kullanılan yöntemlerden biri güvenirliği tanıınlamaktadır? değildir? A)Ölçme araç ya da yönteminin, ölçmek için A)Ölçüt gruplar yöntemi düzenlendiği özelliği ölçmesi B)Test -tekrar test yöntemi B)Ölçme sonuçlarının tesadüfi hatalardan ne C)Paralel test yöntemi derecede arınık olduğu D)Testin yarılanması yöntemi C)Test maddeleriyle ölçülen davranışların dersin E) Kuder Rıchardson 20 ve 21 formülleri hedeflerine uyguniuğu D)Ölçme aracının kullanıldığı maksada hizmet derecesi E) Bir dersteki başarıyı ölçmek için düzenlenmiş A seçeneğindeki ölçüt gruplar testin geçerliğini oian bir testin, o dersin hedeflerini ve içeriğini kanıtlamada başvurulan bir yöntemdir. Diyelim ki, yeterince kapsayıp kapsamadığı ilköğretim 4 sınıf için bir matematik testi hazırlandı. Bu test dördüncü sınıflarla birlikte beşinci ve altıncı sınıflara da uygulanmakta, test puanları sınıf seviyesi yükseldikçe büyüyen bir A, C, D, E seçenekleri ölçme araç ve ortalama veriyorsa, testin geçerli olduğu kanısına yöntemlerinin niteliklerinden biri olan geçerlikle varılır. B, C, D ve E seçeneklerindeki yöntemler ilgilidir. Genel olarak geçerlik, bir ölçme aracının güvenirlik katsayısını tahmin için kullanılan veya yönteminin, onunla ölçülmek istenilen yöntemlerdir. değişkeni ölçüp ölçmediği; ölçüyorsa, onu başka değişkenlerden ne ölçüde arınık olarak B seçeneğindeki test- tekrar test yöntemi, aynı ölçtüğüdür. Güvenirlik ise, herhangi bir ölçme araç test formunun, aralıklı olarak iki ayrı zamanda ya da yönteminin ölçtüğü değişkeni ne ölçüde aynı gruba uygulanması ve bu iki uygulamadan duyarlılıkla ölçtüğü; başka bir ifadeyle tesadüfi öğrencilerin aldıkları puanlar arasındaki hatalardan ne ölçüde arınık olarak ölçtüğüdür. korelasyonun bulunması (istikrarlılık katsayısı) Ölçme araç ve yöntemlerinin üçüncü bir niteliği de şeklinde uygulanan biryöntemdir. kullanışlılıktır. Bu özellik ise, araç ve yöntemin C seçeneğindeki paralel test yöntemi, iki eşdeğer uygulanabileceği eğitim seviyesi uygunluğu, testin ya da bir testin iki eşdeğer formunun aynı uygulama süresi, ölçmeciden istediği beceriler, gruba aynı ya da belli bir zaman aralığında maliyet ve ekonomi gibi etkenlerle ilgilidir. Bu uygulanması ve bu iki eşdeğer testten elde edilen açıklamalar ışığında güvenirlik B seçeneğinde puanlar arasındaki korelasyonun bulunması tanımlanmıştır. (eşdeğerlik katsayısı) şeklinde uygulanmaktadır. (Cevap B) D seçeneğindeki testin yarılanması yöntemi ise, bir gruba uygulanmış olan bir testin iki eşdeğer yarıya bölünmesi ve bu iki eşdeğer yarıdan öğrencilerin aldıkları puanlar arasındaki korelasyonun bulunması (iç tutarlılık katsayısı). E seçeneğindeki yöntem, her bir test maddesini doğru cevaplandıran öğrenci yüzdesi hesaplanıp, testin güvenirliği Kuder-Richardson 20 ve 21 BilgiNoto/ formülleriyle tahmin edilen bir yöntemdir. Bu şekilde hesaplanan güvenirlik katsayısı testin iç Ölçme aracı neyi ölçüyorsa onu, kararlı bir şekilde tutarlılığının birölçüsüdür. ölçmelidir. Buna ölçme aracının güvenirliği denir. Korelasyon katsayısı -1.00 ile +1.00 arasında değişmekle birlikte güvenirlik katsayısı hemen her zaman 0.00 ile +1.00 arasında değişir. Güvenirlik
  • 74. 48- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- katsayısı puanların rasgele hatalardan arınıklığı 2r xx ~ ölçüsünde üst sınıra yaklaşır.. Eğitim ve 1+r psikolojide, güvenirlik katsayısı +1.00 olan testlerin geliştirilmesi hemen hemen olanaksızdır. Formüldeki sembollerin sözel karşılıkları şöyledir (Cevap A) rxx = testin tümüne ait güvenirlik katsayısı r = alt testlere (yarı testlere) ait güvenirlik katsayısı Örnek soru: Testi yarılama yöntemiyle alt testlere ait güvenirlik katsayısı 0.75 çıkmıştır. Testin tümüne ait güvenirlik katsayısı kaçtır? 14. Testin güvenirliğinin kestirilmesinde en çok 2(0,75) 1,50 kullanılan ve iç tutarlık katsayısını da veren r xx - = 0,857-0,86'dır. 1 + 0,75 " 1,75 yöntem aşağıdakilerden hangisidir? (Ceva A)Paralel test yöntemi B)Test-tekrar test yöntemi p C) C)Testi yarılama yöntemi D)Ölçüt grupları yöntemi E) Ölçüt puanları yöntemi zo Testin güvenirliğinin kestirilmesinde en çok C0 kullanılan ve aslında bir iç tutarlılık katsayısı veren yöntem C seçeneğinde yer alan testi yarılama yöntemidir. Bu yöntemle test güvenirliğinin kestirilmesinde (tahmin edilmesinde) karşılaşılan sorun, testin iki eşdeğer yarıya bölünmesidir. Testi yarılama yönteminde, iki paralel form tek bir form gibi düzenlendikten sonra, öğrencilere tek bir test formu uygulanıyormuş gibi bir sınav uygulaması yapılır. Diyelim ki 50 soruluk tek bir form oluşturuldu. Bunun için 25 sorudan oluşan bir formdaki test maddeleri testin tek numaralı maddelerini, ikinci 25 soruluk formdaki maddeler de çift numaralı maddeleri oluşturacak şekilde 50 soruluk tek bir form oluşturulur. Bu 50 soruluk bir test formu, tek bir öğrenci grubuna tek oturumda uygulanır. Bu yöntemle test güvenirliğini kestirmede, uygulanmış olan testin tek numaralı soruları bir yarısı, çift numaralı sorular da diğer bir yarısı olmak üzere öğrencilerin testin iki yarısından aldıkları puanlar arasındaki korelasyon hesaplanır. Hesaplanan korelasyondan Sperman- Brovvn formülünden de yararlanarak testin bütünün güvenirliği kestirilir. Sperman Brovvn formülü aşağıda sunulmuştur.
  • 75. -EGİTİM BİLİMLERİ- 49 15. Güven aralığı kavramını aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir? A)Testi alan grubun yeteneğinin evren ortalamasının altında olması nedeniyle testin kestirilen güvenirliğinin olduğundan küçük olmasıdır B)Öğrencinin gerçek puanını tam olarak bilmemekle birlikte, hangi sınırlarda olabileceğinin bir hata payı ile tahmin edilmesidir. C)Gözlenen puanlardaki hata miktarını belirten index D)Öğrencilerin aldıkları puanlarla gerçek puanları arasındaki korelasyonun karesidir. E) Aynı testin aynı gruba belli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanması iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyon katsayısıdır. A seçeneğinde ranjda daralma kavramı ifade edilmektedir. Ranjda daralma kavramı daha da açılırsa, testin uygulandığı veya ölçümlerin elde edildiği grubun çok üstün yetenekli ya da çok düşük yetenekli az sayıda elemandan oluşmasıdır.Daha çok testin güvenirliğini tahmin etmede kullanılan bireylerin sadece benzer yetenek düzeyinde olmalarıyla ortaya çıkan bir sorundur. Güven aralığı kavramı B seçeneğinde ifade LU edilmektedir. Güven aralığı, bir öğrencinin gerçek puanı tam olarak bilinmemekle birlikte, hangi sınırlarda olabileceğinin belli bir hata payı ile tahmin edilmesidir. Güven aralığı aşağıdaki eşitlikle bulunabilmektedir. GA = T'±(Zpuanı)Se Diyelim ki, bir testten elde edilen puanlar dağılımının standart sapması 4, güvenirliği .75 olarak bulundu. Bir öğrencinin o testten aldığı puan da 56 dır. Bu öğrencinin puanı hakkında ne söylenebilir. Bunun için önce ölçmenin standart hatası Se = Sx Vl - rx formülüne göre bulunur. Formüldeki Se^ standart hatayı Sx=Standart sapmayı, Tx = güvenirlik katsayısını simgeler. Buna göre Se= 4 Vl-0.75 = 4. (0.5)=2 dir. Standart hata 2'dir. %68 olasılıkla kişinin evren puanının içine düşeceği sınırlar z puanı cinsinden
  • 76. ± 1 birimlik, %95 olasılıkla ± 2 birimlik, %99 olasılıkla da ± 3 birimlik olarak belirlenir. Şimde tekrar Güven aralığı formülüne dönerek %68, %95 ve %99 olasılıkla kişinin evren puanının içine düşeceği puanlar kestirilebilir. Örneğin %95 olasılıkla gerçek puan için güven aralığı Üst sınır= gözlenen puan (56) + 2Se= 56+ 4= 60 Alt sınır= gözlenen puan (56) - 2Se= 56- 4= 52 Gözlenen puanı 56 olan bu öğrencinin gerçek ya da evren puanı yüzde 95 olasılıkla 52 puan ile 60 puan arasındaki herhangi bir noktada olan puandır. Olasılık %68 olarak alınsaydı Se 1 ile çarpılıp elde edilen değer gözlenen puana eklenerek ve çıkarılarak güven aralığının üst ve alt sınırları bulunacaktı. %99 olasılık için ise Se 3 ile çarpılarak aynı şekilde evren puanının alt ve üstsınırları bulunacaktı. C seçeneğinde standart hata, D seçeneğinde güvenirlik katsayısı ve E seçeneğinde de test-tekrar test yöntemiyle korelasyonun hesaplanmasıyla kullanılan testin güvenirliğin kestirilmesi ifade edilmektedir. (Cevap B)
  • 77. 50- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 16. Güvenirlik katsayısı yeterince yüksek olmayan rx: güvenirlik katsayısını göstermektedir. bir testin güvenirliğini aşağıdaki işlemlerden Formülden de anlaşılacağı gibi, ölçmenin hangisi daha fazla artırır? güvenirliği ile standart hatası arasında ters bir ilişki bulunmaktadır. Yani standart hata azaldıkça A)Testteki maddelerin güçleştirilmesi ölçme sonuçlarının güvenirliği artar. B)Testtin açıklamasının ömeklerle yapılması C)Maddelerin seçenek sayılarının artırılması (Cevap E) D)Testtin cevaplama süresinin uzatılması E) Aynı güçlükteki sorularla testin soru sayısının artırılması Bir testteki soru sayısı arttıkça, çoğu zaman, o testten elde edilecek toplam puanların güvenirliği artmaktadır. Bu bakımdan aynı güçlükteki sorularla testteki soru sayısının artırılması testin güvenirliğini en çok artırır. Bunun yanında aşağıdaki önlemler de testin güvenirliğini artıran başlıca önlemlerdir. -Soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplandırılabiiir olması -Cevaplayıcılann her soruyu dikkatle ve hızla cevaplandırmaya teşvik edilmeleri -Sınav süresinin öğrencilerin hepsinin bütün soruları cevaplandırmaya yeter uzunlukta olması -Sınav sorularının öğrencilerin yaklaşık yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olması -Sınavın objektif olarak puanlanması -Puaniamada dikkatsizlik hatalarının olmaması için titizlik gösterilmesi -Ölçme sonuçlarının duyarlılıkla kaydedilmesi Sonuç olarak; bazı faktörler güvenirlik katsayısının olduğundan fazla ya da az tahmin edilmesine neden olabilmektedir. Bunların başlıcaları; testin uzunluğu, zaman, ranjda daralma, sans başarısının artması ve testin uygulandığı koşullardır. Bir testten alınan puanların hata miktarını belirten bir başka index de ölçmenin standart hatasıdır. Ölçmenin standart hatası şu formül ile kestirilebilir Se= Sx-yj(l - rx) eşitliği ile kestirilir. Bu eşitlikte Se: standart hatayı, Sx: standart sapmayı
  • 78. 17. Güvenirlik katsayısı 0.80 vestandart sapması 4 olan bir testin standart hatası ile ilgili işlemi aşağıdaki formüllerden hangisi ile hesaplayabiliriz? A)Se= (100-80)x4 B)Se= 0.80/4 D) Se=0..80x4 E) Se= 4 1 - 0.80 Standart hatanın kestirilmesinde Se= Sx 4-rx formülünün kullanıldığı göz önünde bulundurulursa C seçeneğindeki formülle hesaplanabileceği kabul edilecektir. Bu işleme devam edecek olursak Se= 4 VI -0.80 = 4 A /0 .2 0 = 4. 0.447 = 1.788=-1.8'dir. (Cevap C)
  • 79. -EGİTİM BİLİMLERİ- 51 18. Bir başarı testine alınacak soruların 19. Bir test hazırlamada testin kullanılacağı amaç yazılmasında ve seçilmesinde aşağıdaki saptandıktan sonra aşağıdaki aşamalardan geçerlik türlerinden hangisi öncelikli olarak hangisine geçilmelidir? düşünülmelidir? A)Sınav zamanı seçilmeli B) Yordama geçerüği A) Kapsam geçerliği B)Sınavda kullanılacak madde tipleri saptanmalı D) Yapı geçerliği C) Uyum geçerliği E) C)Sınavda yoklanacak davranışlar listelenmeli Görünüş geçerliği D)Sınavın kapsayacağı konular listelenmeli E) Sınav süresi saptanmalı ÇÖZÜM: Sorunun doğru cevabı kapsam geçerliğidir. Bir testin kapsam geçerliği, testte yer alan maddelerin ikinci aşamada sınavda yoklanacak davranışlar (soruların) ölçülen davranış evrenini temsil etme listelenmelidir. Bunu sınavın kapsayacağı düzeyidir. Bunun için aşağıdaki adımların atılması konuların listelenmesi izlemelidir. Daha sonra gerekmektedir. sınav aracı için bir belirtke tablosunun hazırlanmasına geçilmektedir. Belirtke tablosu, 1.Ölçülecek değişkenle ilgili davranışlar evreninin her bir hedefin hangi konuya bağlı olarak belirlenmesi ölçüleceğini gösteren iki boyutlu bir tablodur. Bu tablonun bir boyutunda hedefler "davranışsal " 2.Testi oluşturan davranışların (örneklemin) yönleriyle; ikinci boyutunda ise, konular sıralanır. belirlenmesi Belirtke tablosu hazırlandıktan sonra bu tablo 3.Testi oluşturacak davranışlar örnekleminin, dikkate alınarak toplam soru sayısına ve soru davranışlar evrenini temsil edip etmediğinin tipine karar verilir. Bir sonraki adımda testte belirlenmesi bulunan soruların güçlük dağılımı kararlaştırılır. En son olarak da uygulama koşulları, puanlama 4.Her maddenin ilgili olduğu davranış yönünden biçimi ve puanlamayla ilgili diğer işlemler "bu madde, ölçülmek isteneni gerçekten ölçüyor belirlenir. mu?" sorusunun sorulup üzerinde düşünülmesi. (Cevap C) Diğer yandan B seçeneğindeki yordama geçerliği, genellikle bir testten alınan puanlara dayanılarak bireylerin belli bir programdaki ya da işteki başarılarını önceden kestirme işidir. C seçeneğindeki uyum geçerliği, geçerliği kabul edilmiş standart bir testle, geçerliği sağlanmaya çalışılan öğretmen yapımı bir testin kısa süreli aralıkla aynı gruba uygulanmasıyla elde edilecek ölçümlerden faydalanarak hesaplanan korelasyon katsayısı uyum geçerliği anlamına gelmektedir. D seçeneğindeki yapı geçerliği, bir ölçme aracının teorik olarak ölçmek istediği yapıyı ölçmeye uygun olup olmadığıdır. Örneğin zeka testleri farklı zeka tanımlarına dayanır. Görünüş geçerliği ise, bir testin ölçmek istediği niteliği ölçüyor görünmesidir. Örneğin kapağında "Tarih testi" yazılı olan bir testin içinde tarihle ilgili sorular varsa, söz konusu testin görünüş geçerliği var demektir. (Cevap A)
  • 80. 52- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 20. Test puanlarına şans başarısının karışmasını 20 ve cevaplayıcıların bilmedikleri sorular Bu öğrencinin düzeltilmiş puanı (Pb) = 55 5-1 karşısında tahmine gitmelerini önlemek için 55- 5 = 50' dir. aşağıdaki işlemlerden hangisine yer (Cevap D) verilmelidir? A)Standart hatası hesaplanmalıdır B)Gerçek puan için güven aralığı bulunmalıdır C)Madde analizi yapılmalıdır D)Düzeltme formülü uygulanmalıdır E) istedikleri sorudan başlayabilecekleri bildirilmelidir? Tahmini önlemek için, test yönergesine cevabını kesin olarak bilmediğiniz maddeleri cevapsız bırakınız. Yanlış cevaplarınızdan bir kısmı doğru cevaplarınızdan çıkarılacaktır şeklinde bir açıklama ile düzeltmenin yapılacağı bildirilmelidir. Bir cevaplayıcının seçmeli testlerden elde ettiği toplam puanı şans başarısından arındırmak için düzeltme formulü olarak adlandırılan bir formül kullanılabilir Düzeltme formülünün uygulanmasıyla ilgili karar önceden verilmiş ve test yönergesinde de belirtilmiş olmalıdır. En çok kullanılan düzeltme formülü, doğru g cevaplar toplamından yanlış cevapların bir kısmını ^, çıkarmayı öngören aşağıdaki formüldür. S Düzeltme formülü Pb = D- Y a-1 formülde geçen sembollerin anlamları şöyledir: Pb= şans başarısından arıtılmış puan. D= Öğrencinin doğru cevaplandırdığı madde sayısı. Y= öğrencinin yanlış cevaplandırdığı madde sayısı. a = Test maddelerindeki seçenek sayısı Örneğin, her biri 5 seçenekli 80 çoktan seçmeli maddeyi kapsayan bir test uygulanmış ve bir öğrenci bu testten 55 maddeyi doğru, 20 maddeyi yanlış cevaplandırmış ve 5 maddeyi de cevapsız bırakmış olsun. Bu öğrencinin düzeltilmiş puanı kaçtır?
  • 81. -EGITIM BILIMLERI- 53 PROGRÂM GELIŞTIRME Program Tasarım fVlodelieri A. KONU TEMELLİ PROGRAM TASARIM MODELLERİ Temel disiplin ve konuların öğretilmesi ile ilgili programların tasarlanmasında kullanılır. İdealizm ve realizm felsefesi ile daimiciiik ve esasicilik eğitim felsefesi akımına dayanmaktadır. Öğretmen merkezlidir. Konu alanlarının öğretilmesiyle, öğrencinin araştırmaya yöneieceğine, kendi bilgisini inşa edebileceğine ve entelektüel gücünü geliştireceğine inanırlar. Öğrenme konuları sınıfların düzeyine göre hiyerarşik bir sıralamayla üniteler ve konular şeklinde bilinenden bilinmeyene, somuttan soyuta ve basitten karmaşığa doğru düzenlenir. Öğrencilerin ilgi, yetenek ve hazır bulunuşluk düzeyleri dikkate alınır. Konu Temelli Program Tasarım Modelleri kendi içinde 3'e ayrılır: 1. Konu Tasarımı: Eğitim programının içeriği konular şeklinde analiz edilerek, düzenlenir. Her bir konunun, kendi içerisinde, öğreîim ilkelerine uygun olarak düzenlenmesi önemlidir. İçerik gerekli ve önemli konuların bir araya getirilmesinden oluşur. Konuların ne şekilde yerildiği ve bu bilgilerin nasıl kullanılacağı önemlidir. Öğretilecek konularesastır. 2. Disiplin Tasarımı: Eğitim programının içeriği akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmaktadır.Genellikle yaş ve seviyeye uygun olarak her bir disiplin bir ders veya konu olarak düzenlenir. Bu yaklaşımda içerik bilim dallarıyla ilişkilendirilmiş olmakla birlikte, düzenlenmesi ve uygulanması konu tasarımına benzemektedir. Öğretilecek disiplinler (dersler) merkezdedir.
  • 82. 3. Geniş Alan Program Tasarımı: Birbirini ilgilendiren bilgilerin ve etkinliklerin bir disiplinde toplanması yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, konu tasarımındaki yetersizlikleri gidermek amacıyla geliştirilmiştir. Belirli alanlarda öğretilmesi amaçlanan bilgilerin, disiplinier arasında bütünleşme sağlanarak, daha işlevsel hale getirilmesini benimseyen yaklaşımdır. Bu yaklaşımda birbirine benzeyen farklı derslerin birleştirilerek, yeni bir ders olması esası vardır. Benzer özellik taşıyan bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve alanların bir araya getirilmesidir. Bu yönüyle; özellikle ilköğretim kademesinde diğerlerine göre daha etkilidir. Örneğin, sosyai bilgiler dersi, tarih, coğrafya, vatandaşlık bilgisi gibi alanların birleşiminden oluşmuştur. 4. Süreç Tasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme ortamı düzenleme ve öğretim yöntemi geliştirme yerine tüm konular için ortak öğrenme ortamı düzenlemeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Farklı konular için ortak öğrenme yaşantısı düzenlenerek amaçlar kazandırılmaktadır. Tüm konular için ortak öğrenme yolu önemlidir. Süreç tasarımında en iyi öğrenme yolu eleştirel düşünmenin yansıra; ortak öğrenme ve etkinlik yolları adı verilen İşbirliğine dayalı Öğrenme, Problem çözme, Yaratıcı Düşünme, Karar verme gibi etkinliklerde kullanılır. Süreç tasarımı ülkemizde okulöncesi eğitimde yaygın olarak kullanılmaktadır. b. BİREY (ÖĞRENEN) TEMELU PROGRAM TASARIM MODELLERJ Bu tür programları savunanlar, programların öğrencilerin bireysel ihtiyaçları ve ilgileri çerçevesinde konu alanı birimlerinin düzenlenmesi gereğini vurgularlar. Okulöncesi ve ilköğretim daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Kendi içerisinde 5 alt program tasarım modeline ayrılır:
  • 83. 54- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 1. Çocuk Merkezli c. SORUN MERKEZLİ PROGRAM TASARIMI Öğrenme süreci, öğrencinin yaşantısından oluşmalı MODELLERİ ve bu yaşantıdan ayrılmamalıdır. "Kişi yaşadığını öğrenir." Taba prensibinden hareketle öğrenci ile Sosyal ve toplumsal sorunları temel alan bu tür öğrenme yaşantısı birlikte ele alınmalıdır. Öğrenci programların en temel özelliği, öğrencilerin aktif ilgi ve ihtiyaçları ön plandadır. Önce ihtiyaç olması ve sosyal sorunları çözme becerisi belirienir, daha sonra program geliştirilir. kazandırmalarıdır. Toplumdaki gerçek problemler ve onların çözümü üzerinde durulur. Yeniden kurmacılık eğitim felsefine dayanmaktadır. 2. Yaşam Merkezli Kendi içinde 3 alt program tasarım modeline Bu program tasarısının savunucuları, istendik ayrılmaktadır: öğrenmelerin bireyin kendi yaşantısı içinde aktif katılımının ürünü olabileceği görüşünü ileri sürmektedirler. Öğretim sürecinde program 1 .Yaşam Şartları geliştirilmeye başlanır, (uygulamada öğrencilerin Bu tasarımda; öğrencilere toplumdaki gerçek ihtiyaçları beiirlenir) sorunların tanıtılması ve bunlara çözüm yollarının Bu yaklaşıma göre, öğretimin içeriğini çocukların ilgi üretilmesi amaçlanmaktadır. Öğrenciler, toplumsal ve ihtiyaçları belirler. Önceden hazırlanmış bir sorunlarla ne kadar baş başa olursa, çözümünde de program yoktur. Yalnızca öğretmenin yaptığı bir ön o kadar etkili olurlar. Bu tasarımın en önemli özelliği: plân vardır. Program etkinlik süresince gelişir. öğrencileri öğrenmeye ve sorun çözme süreçlerini Etkinlikler öğretmen ve öğrencilerin işbirliği ile kullanmaya özendirmesidir.Gerçek yaşamda piânlanır. Öğretmenler, her öğrencinin gerçek eğitim karşılaşılan sorunlar üzerinde durulur. ihtiyacını uygulamada saptayabilir ve bunun giderilmesi için gerekli tedbirleri alır. 2. Toplumsal Sorunlar Ve Yeniden Kurmacılık Programiar öğrencilerin ve toplumun sorunlarının 3. Romantik (Radikal) çözümüne yönelik olarak geliştirilmelidir. Bu Geleneksel okul kavramına karşı çıkarak, okulun tasarımcılar, toplumun sosyal, politik ve ekonomik işlev ve amacının yeniden gözden geçirilmesini ve gelişmelerinin eğitim programıyla nasıl sağlanacağı değerlendirilmesini savunmuşlardır. Okula eleştiri konusuyla ilgilenmektedirler. söz konusudur ve bireylerin doğal özelliklerine göre eğitim verilmelidir. 3. Çekirdek Tasarımı Konu merkezlidir. Tasanmlar öğrenciler sisteme 4. Etkinliklere Dayalı girmeden önce yapılır. Öğrencilerin toplum Öğrenci öğreneceklerini bir bilim adamı gibi sorunlarını görmesini ve konulara eğilmesini amaç araştırarak- inceleyerek öğrenmelidir. Okul dahil her edinir. Öğrenciyi toplumu laboratuar olarak görmesi yer üretim birimi olarak kullanılmalıdır. Uygulama ile için teşvik eder ve toplumsal sorunları ön planda teori iç içe olmalıdır görür. Derslerin birleştirilmesini öngörür. Programda merkeze alınan bazı konular ve sorunlar vardır. Program bu sorun ve konuların çerçevesinde 5. Hümanistik Yaklaşım şekillenir. İşbirliğine dayalı öğrenme modelini temel Bu yaklaşımda; insan davranışlarının basit bir etki- alır. tepki ilişkisiyle açıklanamayacağı vurgulanmıştır. Davranışsal psikolojiye ve onun ilkelerine göre d. KORELASYON DESEN TASARIMI hazırlanmış eğitim programı anlayışına karşı olarak ortaya çıkmıştır. Bireysei farklılıklara ve bireysel Toplu öğretim modeline göre yapılan program özelliklere önem ve öncelik verilmektedir. geliştirme yaklaşımıdır. Bu modele göre programlar, Öğrencilere kendilerini gerçekleştirebildiği ve bir ders ya da etkinlik merkezde, diğer dersler ve yeteneklerini hiçbir baskı ve zorlama olmadan etkinliklerde buna paralel olarak düzenlenir. Konular ortaya çıkarabileceği bir eğitim ortamı sunulmalıdır. ve dersler birbirinden bağımsız değildir. Örneğin, Birey heryönüyle programın temelindedir. Trafik konusu bütün derslerde işlenir.
  • 84. -EGİTİM BİÜMLERİ- 55 İlköğretim dönemi çocuğunun konu ve etkinlikleri parça parça ve birbirinden bağımsız (kopuk) olarak ÇOZllMLll düzenleyip öğrenmesi güçtür. Bu dönemde konular HAVRAMA ve etkinlikler bütünleştirilerek daha etkili öğrenilirler. İlköğretimde (I. kademede) uygulanan mihver dersleri (hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilgisi) 1. Aşağıdakilerden hangisi ögrenen merkezli merkezde ve ifade, beceri dersleri (Türkçe, program tasarılarından biridir? matematik, müzik, resim) bunun çevresinde olarak A)Yeniden kurmacıiık tasarımı ilişkisel olarak düzenlenir. B)Disiplin tasarımı C)Hümanistik tasarımlar D)Geniş alanlı tasarım e. HELEZONIKTASARIMI E) Süreç tasarımı Her yıl bazı konular, üniteler derinleşerek, basitten karmaşığa doğru işlenir. Daha çok ilköğretimde kullanılır. f. DİKEY TASARIM A seçeneğindeki "yeniden kurmacılık tasarımı" sorun merkezli program tasarılarından biridir. B Helezonik yaklaşımın tam tersidir. Bir kademede seçeneğindeki "disiplin tasarımı", D başlar ve biter. Dönemlik ve seçimlik derslerin tasarımında kullanılır. seçeneğindeki "geniş alanlı tasarım" ile E seçeneğindeki "süreç tasarımı" ise konu merkezli tasarılardandır. Q " o c C seçeneğindeki "hümanistik tasarımlar" ise r t öğrenen merkezli programtasarılarından biridir. u Q (Cevap C) fcr 'O UJ Q U j > ■ 2. Konu merkezli program tasarılarından biri olan "disiplin tasarımı"nda asıl amaç aşağıdakilerden hangisidir? A)Öğrencinin zihinsel güçlerinin gelişimini sağlamaktır. B)Bilişsel zeka ve duyuşsal zekanın birlikte
  • 85. ve iç içe gelişimini sağlama ktır C)Öğren cinin toplumu n sorunları nı görmesi ni ve bu konulara eğilmesi ni sağlama k D)Sorun çözebile n bireyler yetiştirm ektir. E) Kültürel mirası genç nesle aktarmak .
  • 86. 56- -PROGRAM GELİŞTİRME- Disiplin tasarımında realizm temel feisefedir. Aşağıdaki program tasarımlarından hangisinde Bunun eğitime uygulanmış biçimi olan esasiyeci içerik belirlemede ihtiyaç analizine yer ve önem felsefenin ilkelerine göre sınıflandırılmış dersler, verilmektedir? disiplinler biçiminde programda yerine alır. Ayrıca A)Süreç tasarımında her disiplin alanı kendi içinde alt disiplinlere B)Hümanistiktasarımlarda ayrılmaktadır. Bu program yapısında asıl amaç C)Disiplin tasarımında öğrencinin zihinsel güçlerinin gelişimini D)Geniş alan tasarımında sağlamaktır. Diğer taraftan B seçeneğindeki E) Konutasarımında amaç, öğrenen merk^zii tasarılarından biri olan "hümanistik tasarımlar"ın amacıdır. C seçeneğindeki amaç, sorun merkezli tasarılarından "çekirdek (CORE)"tasarımının, D A, C, D ve E seçeneklerinde konu merkezli seçeneğindeki amaç ise, sorun merkezli program tasarımlar yer almaktadır. Konu merkezli tasarılarının genel amacıdır. E seçeneğindeki tasarımlarda eğitim kültürel mirasın genç nesle amaç ise "konu tasarımı"nın amacı aktarılması anlamına gelmektedir. Konu alanları (Cevap A) kültürel mirastan seçilmektedir. Yani kültürün seçkin değerlerine programda yer verilmektedir. İhtiyaç analizi hümanistik tasarımlarda içeriğin belirlenmesinde önemli bir yol olarak kullanılmaktadır. Çünkü bu tasarımlarda içerik, bireyin zihinsel ve duygusal özelliklerini birlikte geliştirebilecek değerler, ilgiler, gereksinimler, benlik, değer verme biçiminde seçilip düzenlenmeli ve hizmete sunulmalıdır(Bilen, o 2002, s.20,22). > (Cevap B) o UJ 3. İlköğretim okullarında tabiat bilgisi, fizik, kimya, P tarım gibi derslerin fen ve teknoloji, tarih, > coğrafya, vatandaşlık bilgisi gibi derslerinin sosyal bilgiler alanları içinde yer alacak şekilde birleştirilmesi hangi program tasarımına uygun bir düzenlemedir? A)Disiplin tasarımına B)Çocuk merkezli tasarımlara C)Yaşam şartları tasarımına D)Geniş alan tasarımına E) Süreçtasarımına
  • 87. Öğrenen merkezli program tasarıları temellerini hangi B)Realizm-esasicilik felsefeden almakta ve hangi eğitim felsefesine C)Pragmatizm- yeniden kurmacılık dayanmaktadır? D)Varoluşculuk-varoluşculuk A)İdealizm-daimicilik E) Pragmatizm- ilerlemecilik Bu düzenleme "geniş alan tasarımı"na göre Öğrenen merkezli tasarımlar felsefi temellerini yapılmaktadır. Geniş alan tasarımı konu merkezli pragmatizmdan almakta ve ilerlemecilik eğitim tasarımda ortaya çıkan bölümlerin parçalanmasını felsefesine dayanmaktadır. Çünkü ilerlemeciliğe öniemeye yönelik bir program tasarımıdır. göre konular , dersler öğretmen değil, tersine Birbirleriyle ilgili konu ve etkinlikler belirli öğrenci merkezli alınmalıdır; çünkü eğitilecek olan alanlarda toplanır.Yani bu tasarımda bazı farklı odur. Çocuğun yetişmesinde dış etmenlerden çok, dersler bir araya getirilerek fen ve teknoloji, yaradılışına ve kişiliğine önem veriimelidir. Bu ise, sosyal bilgiler gibi dersler oluşturulur. Daha çok çocuğun kendi kendini yetiştirmesi için, ilköğretim okullarında kullanılmaktadır. kendindeki gizil güçlerden yararlanması d^mektir. (Cevap D) Bunun için tüm değişkenler öğrenciye göre düzenİ9nm9İi ve öğretim öğrenci merkezli olmalıdır. Yine bu eğitim felsefesine göre,
  • 88. -EGITIM BILIMLERI- 57 öğrenme yaşantı yoluyla gerçekleşir. Bunun için öğrencinin zengin yaşantılar geçirmesi sağlanmalıdır. Süreç, öğrenci ilgi ve ihtiyaçları göz önüne alınarak belirlenmeli ve sürdürülmelidir. Çocuk merkezli, yaşantı merkezli, romantik ve hümanistik tasarımlar öğrenen merkezli program tasarımları arasındadır. (Cevap E) 6. Her toplumun kendini değiştirmek ve gelişimi yakalamak zorunda olduğunu ve toplumun sosyal, politik, ekonomik gelişmelerinin program tasarımlarıyla ilişkisi olduğunu savunur.Bu nedenle programların toplumdaki değişime okulun önderlik edebileceği bir yapıda | Q düzenlenmesi gerekmektedir. oc Yukarıdaki bilgiler aşağıdaki program tasarımlarından hangisiyle ilgilidir? A)Sorun merkezli- yaşam şartları tasarımı B)Sorun merkezli- çekirdek tasarımı C)Öğrenen merkezli- hümanistik tasarımı D)Sorun merkezli- toplumsal sorunlar ve yeniden kurmacılık tasarımı E) Konu merkezli- süreç tasarımı Söz konusu bilgiİ9r D seçeneğindeki "sorun merkezli- toplumsal sorunlar ve y^niden kurmacılık tasarımlarıyla ilgilidir. Bu tasarıma göre, her toplum kendisini değiştirmek ve gelişimi yakalamak zorundadır. Yeniden kurmacılık tasarımlarının dayandığı eğitim felsefesi olan yeniden kurmacılıkta eğitimin görevi, toplumu sürekii şekillendirmek ve kurmaktır. Bu yaklaşım, toplumların sosyal, politik, ekonomik yönlerden gelişmelerinde program tasarımlarının etkili olduğunu savunur. Okulun toplumun değişme ve gelişmesine önderlik edebilmesi için programlar bu yapıda düzenlenmelidir. (Cevap D)
  • 89. 7. Ögrenen merkezli tasarımlardan biri olan "romantik (radikal) tasarımlar"ın savunucuları aşağıdaki görüşlerden hangisini öne sürmektedirler? A)Okul öğrencinin doğasına göre eğitim vermelidir. B)Öğrenciye toplumsal sorunları çözme yeteneği kazandırılmalıdır. C)Birbirleriyle ilgili konu ve etkinlikler belirli alanlarda toplanmalıdır. D)Programın düzenlenmesinde yaşam şartları ve çevre faktörleri etkendir. E) Konular aklın kullanılmasını ve işletilmesini sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. ÇÖ2ÜM: Romantik (radikal) tasırımların savunucuları A seçeneğinde yer verilmiş olan "okul öğrencinin doğasına göre eğitim vermelidir" görüşünü öne sürmektedirler. Bu tasarımların savunucuları okulun işlev ve işgörüsünün gözden geçirilip değiştirilmesini önermektedirler. Bazı savunucuları daha da ileri giderek, okulların mevcut yapılarıyla bireyin gelişimini engellediğini, çocukların okula gönderilmemesini önermişlerdir. (Cevap A) 8. Öğrencinin en iyi etkin durumdayken öğrenebileceği savunulur , "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü benimsenir ve her öğrenci için farklı programlar geliştirilmesi önerilir. Yukarıdaki bilgiler program geliştirme tasarımlarından hangisinin özelliğini belirtmektedir? A)Öğrenen merkezli -hümanistik tasarım B)Sorun merkezli- çekirdek (CORE) tasarımı C)Öğrenen merkezli- çocuk merkezli tasarım D)Konu merkezli- geniş alan tasarımı E) Konu merkezli- Disiplin tasarımı Bu bilgiler C seçeneğindeki "öğrenen merkezli- çocuk merkezli tasarım"ın özelliğini belirtmektedir. Bu tasarımda; öğrencinin en iyi etkin durumdayken öğrenebileceği, öğrenme yaşantılarının düzenlenmesinde öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarının ön planda olduğu ve bunun için de her öğrenci için farklı programlar geliştirilmesi gerektiği savunulmaktadır. (Cevap C)
  • 90. -PROGRAM GELİŞTİRME- Aşağıdakilerden hangisi öğrenen merkezli 11. Aşağıdaki program tasarımlarından program tasarılarından biri değildir? hangisinde içerik bir hedef kaynağı olarak, bir de hedefleri gerçekleştirmede araç A)Romantiktasarımla olarak iki şekilde kullanılmakta ve içeriğe B)Yaşam şartları tasarımları ayrı bir öğe olarak değil, eğitim durumunun C)Hümanistik tasarımlar bir öğesi olarak yer verilmektedir? D)Yaşantı merkezli tasarımlar A)içeriği merkeze alan program tasarımında E) Çocuk merkezli tasarımlar B)Değerlendirmeyi merkeze alan program tasarımında B seçeneğindeki "yaşam şartları tasarımları" C)Öğrenme yaşantılarını merkeze alan sorun merkezli tasımlarından biridir. Dolayısıyla program bu program tasarımı öğrenen merkezli tasarımında tasarımlardan değildir. Diğer seçeneklerde yer D)Hedefi merkeze alan program tasarımında alan program geliştirme tasarımları ise öğrenen E) Başarıyı merkeze alan program tasarımında merkezli tasarımlardır. ÇÖZÜM: (Cevap B) Soruda yer alan tasarım hedefi merkeze alan 10. Ünite ve konu analizi çalışmalarına ağırlık yani hedef ağılıklı program tasarımıdır. Bu vererek, ünite ve konuları düzenleme ilkelerinin tasarımda içerik bir hedef kaynağı bir de ve sınıflara dağılımı esaslarının incelenmesini ön hedefleri gerçekleştirmede araç olarak iki planda benimseyen program tasarımı biçimde kullanılır. Bu tasarımda içerik aşağıdakilerden hangisidir? bağımsız bir öğe olarak değil, eğitim A)Hedef değerlendirme ağırhklı program tasarımı z durumunun içinde, yöntem, teknik, araç- B)Öğrenme yaşantıları (süreç) ağırlıklı program > gereç ile birlikte eğitim durumunun bir tasarımı g öğesi olarak yer almaktadır. İçerik belirtke C)Ölçme ve değerlendirme (ürün) ağılıklı program S tabloları biçiminde örgütlenmekte hedeflerle tasarımı — içeriğin ilişkisi ağırlıklı olarak belirlenmektedir. o (Cevap D) D) Oğretim yöntem ve teknikleri ağırlıklı program <S tasarımı E) içerik değerlendirme ağırlıklı program tasarımı Söz konusu program tasarımı E seçeneğindeki " içerik değerlendirme ağırlıklı program tasarımı"dır. A seçeneğindeki program tasarımında hedef- davranış analizleri ve kritik davranışların belirlenmesi ön plandadır. Bu tasarımda hedef- 12. Her konu için ayrı ayrı ögrenme yollarının düzenlenmesi yerine, bütün konular için davranışlara ulaşma düzeyinin belirlenmesine, ortak bir öğrenme yolu ön plana öğrenme etkinlikleriyle ilişkilendirilmesine çalışılır. çıkanlır. Amaç öğrencinin en iyi nasıl B seçeneğindeki "öğrenme yaşantıları (süreç) öğreneceğidir. En önemli ürün "eleştirici ağırlıklı program tasarımında ise, öğretim düşünce"dir. stratejileri, yöntem ve teknikier, araç -gereç ve öğretim hizmetlerinin nitelikleri (ipucu, katılım, Yukarıda program geliştirme pekiştirme, dönüt ve düzeltme) üzerinde durulur. yaklaşımlarından hangisinin özelliklerine D seçeneğindeki program tasarımı B yer verilmiştir? seçeneğindeki program tasarımının bir boyutunu teşkil etmekte ve bu tür bir program tasarımı A)Konu merkezli- geniş alan tasarımı bulunmamaktadır. B)Konu merkezli- konu tasarımı (Cevap E) C)Konu merkezli- süreç tasarımı D)Sorun merkezli- yaşam şartları tasarımı E) Öğrenen merkezli- hümanistik tasarım
  • 91. -EGITIM BILIMLERI- 59 Söz konusu bilgiler konu merkezli- süreç 14. Aşağıdakilerden hangisi sorun merkezli tasarımının özelliklerini ifade etmektedir. Süreç tasarılardan biri olan "yaşam şartları tasarımı" tasarımı her konu için ayrı ayrı öğrenme yolları nın dayandığı temel görüşlerdendir. düzenleme yerine, tüm konular için ortak bir A)Öğrencilerin kavrayışlarının gelişmesine ve öğrenme yolunu ön plana çıkarır. "Eleştirici gerçek dünya sorunlarıyla iigili genelieme düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünüdür. becerisi kazanmaları Amaç öğrencinin en iyi nasıl öğreneceğidir. B)Her öğrencinin kendi doğasında ele alınması Düşünme stratejileri; problem çözme, karar verme C)Öğrencilerin en iyi şekilde öğrenebilmeleri için ve kavramadır. onların etkin duruma geçirilmeleri (Cevap C) D)Her öğrenciye uygun olana uygulama alanında yerverilmesi E) Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre öğrenme yaşantılarının oluşturulması cc Yaşam şartları tasarımında eğitimciler, A seçeneğinde de belirtildiği gibi, öğrenciierin kavrayışlarını geliştirmekte ve gerçek dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadır. Diğer taraftan B seçeneği romantik tasarımların, C seçeneği çocuk merkezli tasarımların, D seçeneğinde yaşantı merkezli tasarımların E seçeneğinde yine çocuk merkezli tasarımların dayandığı görüşlere yer verilmiştir. 13. En eski ve eğitimciler tarafından en iyi bilenen bu = 15. İlköğretimin I. Kademe sınıflarında uygulanan program tasarımı, aklın insanı farklı kılan bir ■•:: mihver ders ( hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen ve unsur olduğu ve bilginin elde edilmesinde buna gerek teknoloji dersleri) merkezde ve ifade-beceri olduğu görüşüne dayanmaktadır. dersleri (Türkçe, matematik, müzik, resim, beden eğitimi) bunun çevresinde olmak üzere düzenlenen program geliştirme yaklaşımı Yukarıdaki bilgiler program geliştirme aşağıdakilerden hangisidir? tasarımlarından hangisiyle ilgilidir? A)Konu alanı(merkezli) yaklaşım A)Sorun merkezli- yeniden kurmacılık tasarımı ya da B)Korelasyon desen (ilişki merkezli B)Öğrenen merkezli- romantik tasarım disiplinler arası) yaklaşım C)Konu merkezli-disiplin tasarımı C)Geniş alan yaklaşımı D)Öğrenen merkezli- hümanistik tasarım D)Sorun merkezli yaklaşım E) Konu merkezli- konu tasarımı E) Öğrenci merkezli (etkinlik merkezli) yaklaşım
  • 92. Soruda yer alan bilgiler E seçeneğinde yer alan Program geliştirme yaklaşımlarıyla ilgili yapılan bir "konu merkezli-konu tasarımı" ile ilgilidir. Bu başka düzenlemede beş yaklaşım yer almaktadır. program tasarımında konular, aklın kullanılmasını Bunlar A, B, C, D, E seçeneklerinde yer alan ve işletilmesine bağlı olarak düzenlenir. Aklın yaklaşımlardır. Soruda verilen bilgiler B biigiyi ürettiği ve kullandığı görüşüne dayanır. seçeneğindeki "korelasyon desen (ilişki merkezli (Cevap E) veya disiplinler arası) yaklaşımia ilgilidir. Bu toplu
  • 93. 60- -PROGRAM GELİŞTİRME- öğretim modeline (bir mihver ders ünitesi 17. Her konu için farklı eğitim durumları (yöntem merkezde, diğer derslerle ilgili konular ve ve eğitim ortamı) kullanma yerine öğrenilecek etkinlikler buna paralel olarak düzenlenir) göre tüm konular için ortak öğrenme yolları yapılan program geliştirme yaklaşımıdır. Gestalt öngören program tasarım modeli psikolojine dayanan bu yaklaşıma göre, ilköğretim aşağıdakilerden hangisidir? dönemi çocuğunun konuları ve etkinlikleri parça A)Konu tasarımı parça ve birbirinden kopuk olarak öğrenmesi B)Yaşantı tasarımı güçtür. Bu dönemde konular ve etkinlikler C)GenişAlan bütünleştirilerek daha etkili öğrenilirler. Buna D)Süreç tasarımı benzer olan bir başka yaklaşım ise C E) Disiplin tasarımı seçeneğindeki " geniş alan yaklaşımı"dır. Bu yaklaşımda, benzer özellikteki bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve alanlar bir araya getirilerek örneğin, sosyal bilgiler gibi dersler Süreç tasarımında; farklı konular için ortak bir oluşturulur. öğrenme yaşantısı düzenlenerek amaçlar (Cevap B) kazandınlmaktadır. (Cevap D) 16. Bu program tasarımı, ele alınan konuların sorunlar çerçevesinde işlenmesi anlayışına dayanmaktadır. Merkeze alınan sorunlar çerçevesinde oluşturulan içerik bireyin hem merkeze alınan bu sorunu çözmesi hem de o konunun tüm yönleriyle işlenmesine olanak .52 sağlayacaktır. Öğrencinin toplumun sorunlarını ^ görmesini ve bu konulara eğilmesini amaç edinir. § Yukarıdaki bilgiler aşağıdaki hangi program tasarımlarından hangisiyle ilgilidir? 18. Aşağıdakilerden hangisi yaşantı merkezli program tasarım modelinin en önemli A)Sorun merkezli-yaşam şartları tasarımı özelliğidir? B)Öğrenen merkezli- yaşantı merkezli tasarım A)Her öğrenci için ortak bir eğitim programı vardır. C)Sorun merkezli- Çekirdek (CORE) tasarımı B)Öğretmen, öğrencilerin ihtiyaçlarını program D)Konu merkezli- süreç tasarımı başında belirler. E) Konu merkezli- geniş alanlı tasarım C)Çocuk merkezli program tasarım modeline benzemektedir. D)Taba'nın 'Kişi yaşadığını öğrenir' görüşü bu Merkeze sorunları alan ve etkinliğin bir bakıma yaklaşımın ana düşüncesidir. çekirdeğini sorunların oluşturduğu anlayışına E) Öğretmenler, her öğrencinin gerçek eğitim dayanan bu yaklaşım C seçeneğindeki "sorun ihtiyacını uygulamada saptayabilir ve bunun merkezli-çekirdek (CORE) tasarımıdır. Bu giderilebilmesi için gerekli tedbirleri alır. tasarımda toplumun sorunları ön plandadır. Örneğin, çevre ile ilgili bir konu işlenecekse en iyi ÇÖ2ÜM: yol çevre sorunlarının merkeze alınarak bu Yaşantı merkezli program tasarım modelinde; konunun işlenmesidir. Öğrenciyi toplumu öğretmenler, öğretim süreci esnasında laboratuar olarak görmesi için teşvik eder. Bu öğrencilerin eğitim ihtiyacını saptar ve bunun program tasarımı derslerin birleştirilmesiyle giderilebilmesi için gerekli tedbirleri alır. geliştirilmiştir (Cevap E) (Cevap C)
  • 94. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 61 19. Yapısalcı anlayışın temelini oluşturan gerçek 21. Eğitim programlarının toplumsal değişimi ve yaşamda karşılaşılan sorunları, ihtiyaçları ve gelişimi hızlandıracak özelliğe sahip olmasını beklentileri ele alan program tasarım modeli savunan sorun merkezli program tasarım aşağıdakilerden hangisidir? modeli aşağıdakilerden hangisidir? A)Dikey A)Taba modeli B)Helezonik B)Rasyonel planlama modeli C)Romantik C)Toplumsal sorunlar ve yeniden kurmacılık D)Sorun merkezli D)Yaşantı merkezli E) Konu merkezli E) Disiplin tasarımı Yapısalcılık; bilginin doğası, nasıl kuruiduğu, Toplumsal sorunlar ve yeniden kurmacılık bireyin nasıl bileceği ya da neyi bilmeyeceği program tasarımında; toplumsal sorunlar üzerinde durur. Birey çevresiyle etkileşimi programların içeriğini oluşturur. Programlar, sırasında geçirdiği yaşantılardan anlam toplumsal değişmeyi hızlandırıcı niteliktaşır. çıkarmaya çalışır. Birey içinde yaşadığı çevreyle (Cevap C) ve geçirdiği yaşantıların getirdiği sıkıntılarla baş etmek için bilgiyi yeniden yapılandırmak zorundadır. Yapısalcı anlayışın temelini oluşturan sosyal -~ yapısalcılıkta; öğrenme sürecinde sosyal "o etkileşimin önemini vurgulanmaktadır. g (Cevap D) "| Q UJ 20. Aşağıdakilerden hangisi konu merkezli 22. Programların öğretim sürecinde ve okul program tasarım modellerinden biri değidir? yaşantısı sırasında hazırlanmasını ve öğretmenin bu konuda iyi bir donanıma sahip olmasını Konu alanı öngören program tasarım modeli Geniş alan aşağıdakilerden hangisidir? Disiplin A)Yaşantı merkezli D) Süreç B)Çekirdek tasarım E) Hümanistik C)Konu tasarımı D)Disiplin tasarımı E) Süreç tasarımı Hümanistik program tasarım modeli, öğrenen Yaşantı merkezli program tasarımında; ihtiyaçlar (birey) merkezli bir program tasarım modelidir. ve ilgiler önceden kestirilemez. Programlar, okul (Cevap E) yaşantısı sırasında hazırlanır. Öğretmenler iyi donanımlı olmalıdır. (Cevap A)
  • 95. 62- -PROGRAM GELİŞTİRME- 23. Programda merkeze alınan toplumsal konular ve 25. İlköğretim kademesinde; sosyal bilgiler, hayat sorunlar vardır. Program, bu konular ve sorunlar bilgisi ve fen bilgisi gibi dersleri aşağıdaki çerçevesinde şekillenir ifadesi ile program tasarım modellerinden hangisine aşağıdakilerden hangi program tasarım modeli uygun olarak hazırlanmıştır? vurgulanmaktadır? A)Genişalan A)Disiplin tasarımı B)Süreç tasarımı B)Çekirdektasarım C)Disiplin tasarımı C)Genişalan D)Çocuk merkezli D)Dikey tasarımı E) Yaşam şartları E) Süreçtasarımı Çekirdek program tasarım modelinde; öğrenciyi Geniş alan yaklaşımında; birbirlerine benzeyen toplumu laboratuar olarak görmesi için teşvik eder farklı derslerin birleştirilerek, yeni bir ders olması ve toplumsal sorunları ön planda görür. esası vardır. Örneğin; tarih, coğrafya, vatandaşlık Öğrencinin toplumsal sorunları görmesi ve bu vb. derslerin birleştirilmesi sonucunda sosyal konulara eğilmesi temel amaçtır. bilgiler dersinin oluşturulması gibi. Hayat bilgisi (Cevap B) Sosyal bilgiler ve Fen bilgisi dersleri bu yaklaşıma uygun olarak düzenlenmiştir. (Cevap A) o 26. Öğrencilere toplumdaki gerçek sorunların tanıtılması ve bunlara çözüm yollarının üretilmesi amaçlanmaktadır. Öğrenciler, toplumsal sorunlarla ne kadar baş başa olursa, çözümünde de o kadar etkili olurlar. Bu 24 Öğrencilerin zihinsel ve bedensel gelişimini ;■;:;: tasarımın en önemli özelliği: öğrencileri engelleyen geleneksel okul anlayışını eleştiren ve öğrenmeye ve sorun çözme süreçlerini Pestalozzi'nin 'Kişiler kendilerini en iyi kendi kullanmaya özendirmesidir. Gerçek yaşamda doğalarında bulabilirler' ifadesiyle açıklanan karşılaşılan sorunlar üzerinde durulur. program tasarım modeli aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıda özellikleri verilen program tasarım A)Yaşantı merkezli modeli aşağıdakilerden hangisidir? B)Sorun merkezli C)Romantik (radikal) A)Konu alanı (disiplin merkezli) tasarım D)Çocuk merkezli B)Dikey tasarım E) Süreç tasarımı C)Yaşam şartları D)Korelasyon desen tasarımı E) Süreç tasarımı Romantik (radikal) program tasarım modeli, geleneksei okul kavramına karşı çıkarak okulun işlev ve amaçlarının yeniden düzenlenmesi Yaşam şartiarı program tarım modeli sosyal ve gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşıma göre; toplumsal sorunları temel alan sorun merkezli okul ve eğitim programının tasarımı her program tasarım modellerinden bir tanesidir. öğrencinin gelişimine uygun olmalıdır. Toptumdaki gerçek problemler ve onların çözümü (Cevap C) üzerinde durulur (Cevap C)
  • 96. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 63 27. Birbirini ilgilendiren bilgilerin ve etkinliklerin bir 30. Aşağıdakilerden hangisi süreç disiplinde toplanması yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, tasarımı program geliştirme modeline konu tasarımındaki yetersizlikleri gidermek göre ortak öğrenme yollarından biri amacıyla geliştirilmiştir. Belirli alanlarda değildir? ögretilmesi amaçlanan bilgilerin, disiplinler arasında bütünleşme sağlanarak, daha işlevsel A)Eleştirel düşünme hale getirilmesini benimseyen yaklaşımdır. B)işbirliğine dayalı öğrenme Yukarıdaki özellikler aşağıdaki program tasarım C)Problem çözme yaklaşımlarından hangisine aittir? D)Kararverme A)Sarmai yaklaşım E) Beyin temelli öğrenme B)Disipliner yaklaşım C)Geniş alan yaklaşımı D)Helezonik yaklaşım Süreç tasarımında en iyi öğrenme yolu E) Konu merkezli yaklaşım olan eleştirel düşünmenin yansıra; ortak öğrenme ve etkinlik yolları adı verilen İşbirliğine dayalı Öğrenme, Problem Geniş alan program tasarımı; belirli alanlarda çözme, Yaratıcı Düşünme, Kararverme gibi öğretilmesi amaçlanan bilgilerin, disiplinler etkinliklerde kullanılır. arasında bütünleşme sağlanarak, daha işlevsel (Cevap E) hale getirilmesini benimseyen bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımda birbirine benzeyen farklı derslerin birleştirilerek, yeni bir ders olması esası vardır. Benzer özellik taşıyan bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve alanların bir araya getirilmesidir. Bu yönüyle; özellikle ilköğretim kademesinde diğerlerine göre daha etkilidir. (Cevap C) m
  • 97. 29. Her konu için ayrı ayrı öğrenme ortamları ve ş yöntemleri geliştirme yerine tüm konular için 5g ortak bir öğrenme ortamı düzenlemeyi g amaçlayan bir yaklaşımdır. Farklı konular için >■ ortak bir öğrenme yaşantısı düzenlenerek 31. Öğrenci öğreneceklerini bir bilim adamı gibi amaçlar kazandırılmaktadır. Bu özelliğe sahip araştırarak- inceleyerek öğrenmelidir. program tasarım yaklaşımı aşağıdakilerden Uygulama ile teori iç içe olmalıdır diyen hangisidir? program tasarım modeli aşağıdakilerden A)Geniş alan tasarımı hangisidir? B)Hümanistiktasarım A)Etkinliğe dayalı tasarım C)Süreç tasarımı B)Dikeytasarım D)Korelasyon Desen tasarımı C)Konu alanı (disiplin merkezli) tasarım E) Helezoniktasarım D)Korelasyon desen tasarımı E) Çekirdektasarım Her konu için ayrı ayrı öğrenme ortamı düzenleme ve öğretim yöntemi geliştirme yerine tüm konular Etkinliğe dayalı program tasarım modeiinde; için ortak öğrenme ortamı düzenlemeyi öğrenci öğreneceklerini sanki bir bilim adamı gibi amaçlayan bir yaklaşımdır. Farklı konular için araştırarak-inceleyerek öğrenir. Okul dahil her yer ortak öğrenme yaşantısı düzenlenerek amaçlar üretim birimi olarak kullanılmalıdır. Uygulama ile kazandırılmaktadır. Tüm konuiar için ortak teori iç içeolmalıdır öğrenme yolu önemlidir. (Cevap A) (Cevap C)
  • 98. 64- -PROGRAM GELİŞTİRME- 32. • Helezonik yaklaşımın tam tersidir. 34. Ülkemizde özellikle ilköğretim programlarında kullanılan birbiriyle paralel derslerin bir araya getirilmesine dayanan program tasarım • Bir kademede başlayan ve biten derslerin yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? program tasarımında kullanılır. A)Süreç tasarımı B)Geniş alan tasarımı • Dönemlik ve seçimlik derslerin tasarımında C)Çocuk merkezli tasarımlar kullanılır. D)Disiplin tasarımı E) Yaşam şartları tasarımı Yukarıdaki özellikler aşağıdaki program tasarım modellerinden hangisine aittir? A)Dikeytasarım Geniş alan tasarımı konu merkezli tasarımın B)Helezonik yaklaşım neden olduğu konuların parçalanması ve C)Yaşam şartları bölünmesi sorununa çözüm olarak D)Korelasyon desen tasarımı oluşturulmuştur. Geniş alan tasarımının amacı E) Genişalan konuları mantığa uygun biçimde bir araya getirmektir. Bu şekilde birbirlerinden farklı dersler olan Tarih, Coğrafya Sosyal Bilgiler; Fizik, Kimya,Biyoloji de Fen Bilimleri adı altında Dikey program tasarımı, helezonik yaklaşımın tam birleştirilmiştir. tersidir. Bir kademede başlar ve biter. Dönemlik (Cevap B) ve seçimlik derslerin tasarımında kullanılır. (Cevap A) 35. Aşağıda verilen öğretim yöntemlerinden hangisi sorun merkezli program tasarımlarının temel amaçlarına hizmet etme açısından diğerlerine göre yetersiz kalır? A)Problem çözme B)Dramatizasyon 33. Temele aldığı eğitim felsefesi daimicilik olan bir > C)Örnek olay inceleme program geliştirme uzmanının hazırlayacağı program tasarımı için en uygun tasarım D)Bireysel çalışma yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? E) Gezi-gözlem A)Çocuk merkezli tasarım B)Yaşantı merkezli tasarım C)Konutasarımı Sorun merkezli tasarımlar geleneksel ve kültürel D)Hümanistiktasarım değerlerin güçlenmesini sağlamak ayrıca E) Çekirdektasarımı(CORE) toplumun hala karşılanmamış ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla ortaya çıkmıştır. Bu tasarımlarda bireyin sorunları da asla göz ardı edilmez. Sorun merkezli tasarımlar öğrencinin Daimicilik eğitim felsefesinin temelinde eğitimin toplumsal sorunları, ilgi ve ihtiyaçları üzerinde evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre durur. Bu sebeple öğrencilerde sorun çözme şekillendirilmesi yatmaktadır. Bu eğitim felsefesi becerilerinin geliştirilmesi bu tasarımın esas insanların değişmez nitelikteki bilgilere göre amaçlarındandır. Seçeneklerde verilen öğretim yetiştirilmesi gerektiğini savunur.Temeli realizmdir. yöntemlerinden A, B, C ve E seçeneklerindeki Buna göre en uygun tasarım muhakkak konu yöntemler daha çok öğrencide problem çözme merkezli olmalıdır. Konu merkezli tasarıma göre becerilerini geliştirirken D seçeneğindeki bireysei insanı farklı kılan unsur akıldır ve bilginin çalışma yöntemi bu yönüyle diğerlerine göre daha aranmasında akla gerek vardır. yetersiz kalır. (Cevap C) (Cevap D)
  • 99. -EGITIM BILIMLERI- 65 36. Dersinde öğrencilerin sosyal konular üzerinde 38. "Çocuk merkezli tasarımlar öğrencinin en akıl yürütmeleri ve toplumsal sorunlara çözüm iyi biçimde öğrenebilmesi için etkin getirmelerini amaçlayan bir öğretmenin temele duruma geçirilmesi gerektiğini aldığı program tasarım yaklaşımı aşağıdakilerden savunmaktadır." hangisidir? A)Çekirdek tasarımı Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi B)Yaşam şartları tasarımı çocuk merkezli program tasarımları için C)Hümanistik tasarım uygun değildir? D)Geniş alan tasarımı A)Düzanlatım E) Disiplin tasarımı B)Dramatizasyon C)Problem çözme D)Mikro öğretim E) Deney Çekirdek tasarımlar toplumun sorunlarının ön planda tutulduğu tasarımdır. Bu tasarıma göre öğrencinin toplumun sorunlarını görmesi ve Çocuk merkezli program tasarımına göre bunlara çözümler üretmesi amaçlanır. (Çekirdek öğrenme çocuğun yaşantısından ayrılmamalıdır. tasarımı daha çok konu temellidir öğrenci merkezli Kişi yaşadığını öğrenir düşüncesi bu tasarımın tasarımlara pek yakınlığı yoktur. İşbirliğine dayalı temelini oluşturmaktadır. Öğrenci ilgi ve ihtiyaçları öğrenme modelini temel alır. Demokratik sınıf ön planda tutulmaktadır. Seçeneklerde verilen ortaımı tasarımın temellerindendir) öğretim yöntemlerinde düz anlatım uygulama ve (Cevap A).__ öğrenciye yaşayarak öğrenme fırsatları sunma açısından sınırlı olduğu için çocuk merkezli program tasarımları için uygun değildir. 37. "Hazırlanan programlarının temelinde öğrenen (Cevap A) olmalıdır.Eğitim programının tüm öğeleri öğrenci ilgi, ihtiyaç ve gelişimine uygun olarak m hazırlanmalıdır." Yukarıda söylenen sözler doğrultusunda 13 39. Bir eğitim programı planlamak isteyen bir aşağıdaki program tasarımı yaklaşımlarından program geliştirme uzmanının öncelikli olarak hangisi bu doğrultuda bir yaklaşım değildir? belirlemesi gereken aşağıdakilerden hangisidir? A)Çocuk merkezli tasarım A)Programın hedef davranışları B)Yaşantı merkezli tasarım B)Programda öğrencilere sunulacak konu içeriği C)Romantik (radikal) tasarım C)Öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarına uygun öğretin D)Yaşam şartları tasarımı süreçl^ri E) Hümanistik tasarım D)Değerlendirme süreçlerinde kullanılacak ölçme yöntem ve teknikleri E) Program tasarımı Parçada belirtilen yaklaşım öğrenen merkezli genelleme becerisi kazandırmaktır. tasarımdır. Öğrenen merkezli tasarımlar öğrenciyi (Cevap D) ön planda tutar ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiğini savunurlar. Seçeneklerde ise A, B, C ve E seçeneklerinde belirtilen program tasarım yaklaşımları öğrenen merkezli yaklaşımlardandır. Yaşam şartiarı tasarımı ise sorun merkezli bir tasarım yaklaşımıdır. Bu tasarımın amacı öğrencilerin çevreleriyle ilgili sorunları konusunda onlara
  • 100. Bir eğitim programı planlanırken öncelikii olarak belirlenmesi gereken program tasarımının nasıl olacağıdır. Bu durum bir bina inşa edilirken öncelikli olarak planının çizilmesine benzer. Program tasarımı programın hangi öğelerden oluşacağı, bu öğelerden hangisine öncelik ve ağırlık verileceğinin ortaya konması sürecidir. Eğitim programı tasarımı program öğelerine (hedef, içerik, eğitim durumları, değerlendirme) farklı ağırlıklar verilerek meydana getirilir. (Cevap E)
  • 101. 66- -PROGRAM GELİŞTİRME- 40. Hazırladığı programda her konu için ayrı 42. Aşağıdaki seçeneklerde verilen sorulardan öğrenme yolu yerine tek bir öğrenme yolunu hangisi bir program geliştirme uzmanının belirleyen bir uzman aşağıdaki tasarımlardan program tasarımını ortaya koyarken yanıt hangisini kullanmalıdır? arayacağı sorulardan biri değildir? A)Hümanistiktasarım A)Programa katılan öğrencilerin öğrenme B)Yaşantı merkezli tasarım eksiklikleri nasıl telafi edilmelidir? C)Süreç tasarımı B)Öğrencilere ne öğretilmelidir? D)Çocuk merkezli tasarım C)Hangi öğrenme strateji, yöntem ve teknikleri E) Yaşam şartları tasarımı kullanılmalıdır? D)Programın konu alanı neleri içermelidir? E) Program sonuçları hangi ölçme yöntem ve araçları ile değerlendirilmelidir? Her konu için ayrı bir öğrenme yolu yerine tek bir öğrenme yolunun belirlenmesini ön plana çıkaran program tasarım yaklaşımı süreç tasarımıdır. Bu yaklaşımın en ön^mli ürünlerinden biri eleştirici Program tasarımının ortaya konması eğitim düşünmedir. Bu yaklaşımda temel amaç programının öğelerinin belirlenmesidir. Program öğrencinin en iyi ne şekilde öğreneceğidir. tasarımıyla hazırlanacak olan eğitim programtnın (Cevap C) çerçevesi oluşturulur. Seçeneklere baktığımızda B seçeneği programın hedef öğesinin, C seçeneği eğitim durumları öğesinin, D seçeneği içerik öğesinin, E seçeneği de değerlendirme öğesinin 41. "Program tasarımı, program öğelerine farklı belirlenmesi için yanıt aranacak sorulardır. ağırlıklar verilerek oluşturulur." (Cevap A) Hazırlayacağı program tasarımını süreç o değerlendirme temelli olarak düzenleyen bir S 2 'o program geliştirme uzmanının aşağıdakilerden UJ to hangisine digerlerine göre daha çok ağırlık o o vermesi gerekir? CM o A)Değerlendirme süreçlerinde kullanılacak ölçme yöntem ve teknikleri B)içeriğin düzenlenmesi C)Programın uygulanacağı ortam özellikler D)Program hedef davranışları E) Program sürecinde kullanılacak öğretim strateji, yöntem ve teknikleri Eğitim programı tasarımı program öğelerinden (hedef, içerik, eğitim durumları, değerlendirme) oluşmaktadır. Bu öğeler arasındaki ilişkiler açısından farklılıkları ortaya koymakla farklı tasarımlar ortaya çıkmaktadır. Eğitim programı tasarımı program öğelerine farklı ağırlıklar verüerek oluşturulur. Süreç değerlendirme ağırlıklı bir program tasarımında eğitim durumları öğesi önem kazanmakta, öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi daha ağırlıklı olarak ele alınmaktadır (Cevap E)
  • 102. -EGITİM BİLİMLERİ- 67 ÇÎKMÎŞ SOHULâH ve ÇÖZÜMLERİ 1. - ilköğretim düzeyindeki çocuklar varlıkları, olay 2. Öğrenci merkezli öğretim yapmak isteyen bir ve bilgileri bilim dallarına göre gruplayarak öğretmen sınıf içi öğretim etkinliklerini kavrayamaz. düzenlerken nasıl bir yol izlemelidir? (2005 KPSS) İlköğretim düzeyinde çocuklar varlıkları ve A)İçerik ve amaçlardan çok yöntem ve tekniklere olayları yaşamlarıyla bütünlük içinde algılar. odaklanmalıdır. B)içeriği, başarılı öğrencilere göre yapılandırmalıdır. C)Sınıf içi etkinliklerde araç-gereçlere daha çok yer vermelidir. D)Etkinlikleri bilimsel verilere göre yapılandırmalıdır. E) Etkinlikleri öğrencilerle birlikte planlamalı ve uygulamalıdır. (Cevap E) - Program içinde yer alan dil, matematik, fen, sosyal bilgiler, resim, müzik, beden eğitimi gibi alanlar birbirleriyle ilişkilendirilirse ilköğretim düzeyindeki çocuğun öğrenmesi daha etkili olur. Yukarıda verilenler, hangi program modelinin temel görüşleridir? (2003 KPSS) A)Disiplinlerarası B)Doğrusal o cr C)Modüler UJ Q "E D)Çekirdek UJ E) Piramitsel "m Korelasyon desen (disiplinler arası) yaklaşımda jjj ne konular, ne de dersler birbirinden bağımsızdır. "g Öğretmenler de derslerini işlerken birbiriyle ilişki :E kurmak zorundadır. Söz gelişi, tarih öğretmeni, matematik, biyoloji, fizik, kimya, Türkçe, beden eğitimi, el işi vb. gibi derslerin öğretmenleriyle işleyeceği konularda bağ kurmalıdır. Derslerin içerikleri arasında ilişki kurulmalıdır. Eğer temizlik konusu işleniyorsa fen, sosyal bilgiler, matematik, beden eğitimi, müzik, resim, Türkçe gibi derslerde de içerik temizlikle ilgili olmalıdır. Ayrıca bazı alanlarda bu ilişki daha da sıkı olabilir. Örneğin; matematikle fen bilimleri, sosyal bilgilerle Türkçe, müzik, resim; mantıkla matematik, fen bilgisi, sosyal bilgiler arasındaki ilişkiler çok daha sıkıdır. Öğretmenler hem derslerin programlarını (yetişek) hazırlarken, hem uygularken, hem de değerlendirirken birbirleriyle görüşmeli ve takım hâlinde çalışmalıdır. Bu tür
  • 103. program (yetişek) yaklaşımı, bizim eğitim sistemimizde genellikle ilköğretimin birinci kademesinde kullanılmaya çalışılmaktadır. (Cevap A)
  • 104. 68- -OGRETIM İLKE VE TEKNİKLERİ. ÖĞRETİÎVÎ İLKE VE TEKNİKLERİ PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Öğrenci merkezli bir öğretim yöntemidir. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim stratejisinde sıklıkla kullanılan bir öğretim yöntemidir. Okulların her kademesinde kullanılmasını öneren kişi John Devvey'dir. Problem çözme, bir hedefe ulaşabilmek veya bir sorunu çözebilmek için etkili ve yararlı olan davranışları altematifler arasından seçme ve uygulamadır. Problem çözme; öğrencilerin karar verme ve çözüm üretme yeteneklerini geliştirmek için kullanılan bir öğretim yöntemidir. Belirlenen bir problem üzerinde grupla ya da bireysel olarak yapılan çalışmalardır. Bir problemi çözebilmek için izlenen basamaklar şunlardır: 1.Problemin hissedilmesi ve ortaya çıkması (farkına varılması), 2.Problemin tanımlanması ve sınırlandırılması, 3.Problemin çözümüne ilişkin hipotezlerin (denenceler) kurulması, 4.Problemle ilgili bilgilerin toplanması: Hipotezlerin denenmesi için verilerin toplanması, 5.Problem çözme yollarının uygulanması 6.Problem çözme ve sonuca varılması Bu süreçte; öğrenci bu işleri yaparken, öğretmen öğrenciyi düşünmeye yöneltir, ona yol gösterir, rehberlik eder. Bilişsel alanın uygulama ve üst düzeyindeki hedef davranışları kazandırmak için kullanılır. Araştırma- inceleme ve bilimsel problem çözme yönteminde; Sınama-yanılma, tümevarım, tümdengelim, analiz (çözümleme), sentez (birieştirme) gibi teknikler kullanılır. Etkili Kullamm İlkeleri » Problem öğrencinin gelişim ve öğrenme düzeyine uygun olmalıdır.
  • 105. Her bir problemin birden fazla çözüm yolu olacağı düşünülmelidir. Öğretmen problemi kendisi çözmemeli, ancak çözmeleri için öğrencilere rehberlik etmelidir. Problem çok tanımlanmalıdır. iyi anlaşılmalıdır, Bilimsel düşünce, becerisini geliştirir. "belgelerle" konuşma Problemler gerçek hayattan seçilmelidir. Yararları Öğrenciler araştırma yoluyla farklı kaynaklara ulaşmayı ve yararlanmayı, problemi tanımlamayı ve çözüm yolları öğrenir. Bilimsel düşünme, eleştirel düşünme, bağımsız düşünme, karar verme, yargılama yeteneği ve yansıtıcı düşünme ve sorumluluk bilinci gelişir. Öğrencilere planlama, uygulama ve sonuçlandırma sorumluluğu kazandırır. Bilişsel ve duyuşsal öğrenme alanmda kullanılır. » Kalıcı ve izli öğrenmeleri artırır. » Belgelere ve dokümanlara dayalı olarak yargıda bulunma alışkanlığı sağlar. » Öğrenmeye karşı ilgi ve istek uyandırır. » Çeşitli araştırma tekniklerine göre elde edilen bilgilerin değerlendirilmesini sağlar. » Öğrencilere başkalarıyla yardımlaşma ve onların fikirlerinden yararlanma olanağı sağlar. » Öğrenciler başarısız oldukları durumlarda da öğrenme imkânına sahip olurlar. Sınırlılıkları » Bazı durumlarda, problemin tanımlanması ve
  • 106. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 69 sınırlandırılması güçtür. Elde edilen sonuç, harcanan emek, zaman ve maliyeti karşılayamayabilir. Problemin çözümüne öğretmen rehberlik yapmalıdır. Sosyal olgunluğa ulaşmamış öğrenci gruplarında, sosyal problemlerin çözümü güçtür. Kaynak ve dokümanlar parasal yük getirebilir. Planlama, uygulama ve değerlendirme süreçleri çok zaman gerektirir. Problemin çözümünde gerekli olacak bir takım materyal veya kaynakların öğretmen ve öğrenci tarafından sağlanması güç olabilir. Öğrenmenin değerlendirilmesi güçtür. Öğretmenin problem çözümünün her aşamasında gerekli rehberlik ve danışmanlığı sağlayacak yeterliliklere sahip olmasını gerektirir. Bilimsel yöntem süreci bilinmediğinde, amaca uiaşılamayabilir. ROL OYNAMA (DRAMATİZASYON) UJ YÖNTEMİ Öğrenci merkezli eğitim bir öğretim yöntemidir. Öğrencilerin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir kişiliğe girerek, ifade etmesini sağlayan bir öğretim yöntemidir. Rol oynama bir takım durum ve olayların konuşma ve hareket ile hayali bir ortam içerisinde canlandırılmasına denir. Rol oynama yöntemi 2'ye ayrılır: 1) Bağımlı rol oynama: Öğrencinin yazılı bir metne bağlı kalarak bir takım durum ve olayları canlandırmasıdır. Öğrenci rolünü oynarken insan ilişkileri konusunda daha çok bilgi, beceri ve anlayış kazanır. 2) Bağımsız rol oynama (Yaratıcı drama, Doğaçlama): Öğrencilerin yazılı bir metne bağlı kalmadan bir takım durum veya olayları hayal güçlerine göre doğaçlama olarak canlandırmalarıdır.
  • 107. Öğrenciler hangi durumlarda nasıl davranacaklarını, yaşayarak öğrenirler. Öğrenciler duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle açıklama olanağına sahip olurlar. Özellikle okul öncesi eğitimde ve ilköğretimin birinci kademesinde etkili şekilde kullanılır. Adı geçen okullarda sadece sosyal derslerde değil, fen ve matematik derslerinde de bir çok konuda kullanılabilir. Öğrenciler arasında etkileşim ve iletişim temel özelliğidir. Rol oynama yöntemi daha çok toplumsal ve duyuşsal davranışların öğretiminde kullanılır. Etkili Kullanım llkeleri » Rol oynama yönteminin gruba uygun olup olmadığına karar verilmelidir. » Her canlandırma ortalama 5-10 dakikadan fazla uzun olmamalıdır. >> Öğrenciler rol yapması için zorlanmamalıdır. » Rol yapmanın öğrenci için değil, öğrenme için olduğu konusunda anlaşma sağlanmalıdır. » Serbest ve güvenilir bir atmosfer sağlanmalıdır. » Canlandırmanın sonunda sınıfça "Tartışma ve Değerlendirme" yapılmalıdır. » Sözsüz iletişim önemli bir yer tutar. Faydaları » Empatiyi ve sosyal beceriyi geliştirir. Öğrencinin kendine güveni artar. » Sözsüz iletişim ve ses tonu önemli bir yer tutar. >> Dil gelişimini sağlar. >> Motive edici, yaratıcı ve eğlenceli bir öğretim yöntemidir. » Topluluk önünde konuşma ve hareket etme imkânı sağlar. » Öğrencilerin kendilerine güvenlerini artırır. » Dramatizasyon, öğrencilerin zaman ve mekân yönünden ulaşamayacakları olayları incelemelerini, yaratıcılıklarını sergilemelerini, düşünme, algılama, yorumlama, dinleme, konuşma gibi yeteneklerini geliştirir.
  • 108. 70- -OGRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. » Özellikle çekingen ve içedönük öğrencilerin sosyal gelişmeleri için yararlıdır. ÇÛZUMLU KONU HâVHAMA TESTİ Sınırlılıkları » Kalabalık sınıflarda etkili şekilde 1. Karşılaşılan bir problemin çözümünde en kullanılamaz. Küçük grup ve zaman geçerli yöntem aşağıdakilerden hangisidir? gerektirir. A)Deneme-yanılma » Roller öğrenci düzeyine ve karakterine uygun B)Otorit9ye başvurma olmalıdır. C)İnceleme >> Yetenekli öğrenciler durumu tekelinde D)Bitimsel denemecilik bulundurur. E) Yazılı kaynaklara başvurma » Amaçlar açık ve anlaşılır bir ifade ile tanımlanmazsa, beklenen yararı sağlanamaz. Problem çözmede deneme-yanılma, otoriteye başvurma gibi yönt9mİ9r geçici çözümlerdir. Bu durumda problem ortadan kalkmamaktadır. Öt9 yandan inceleme ve yazılı kaynaklara başvurma bilimsel o yöntemle problem çözmenin kapsamında yer alan çalışma teknikleridir. Bu bakımdan en geçerli yöntem D seçeneğinde yer alan "bilimsel denemecilik"tir. (Cevap D) 2. Aşağıdakilerden hangisi problem çözme yönteminin olumlu yanlarından biri değildir? A)Öğrenmeyi daha sağlam ve mantıklı bir temeİ9 dayandırır. B)Her konuda uygulanabilir, öğretimi monotonluktan kurtarır. C)Öğrenciye sistemli düşünme ve karar verme alışkanlığı kazandırır. D)Planlı çalışma alışkanlığı kazandırır. E) Öğrencilerin bilimsel görüş ve düşünüş kazanmalarını sağlar. A, C, D ve E seçeneklerinde problem çözmenin
  • 109. olumlu yanları yer almaktadır. B seçeneği probtem çözmenin olumlu yanlarından biri değil sınırlılıklarından biridir. Yani problem çözme yönt^mi her konuda uygulamaya elverişli bir yöntem değildir. H9r konuda uygulamada ısrar edildiği takdirde her yöntem için olduğu gibi bu yöntemde öğretimin monoton bir hale gelmesine yol açabilir. (Cevap B)
  • 110. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 71 3. I Kısa zamanda çok bilgi verilmesini sağlar ÇOZOM: II.Öğrenci merkezlidir Problem çözmede izlenen basamaklar; III. problemin III.Bilimsel tutum kazandırır farkına varma, I. problemin ne olduğunu tanıma, IV. problemin çözümü için hipotezler (dananceler) IV.Aynı anda çok sayıda öğrenciye bilgi aktarılır. kurma, II. veri toplama va verîleri analiz edip yorumlama, V. Hipotezleri test edip kabul ya da red V.Öğrencide ilgi va güdülenmeyi artırır. etme ve 9n son olarak da çözümü uygulama elde edilen sonuçlara göre önerilerde bulunmadır. Bu Yukarıdakilerin hangileri problem çözmenin anlamda doğru sıralama C seçen9ğinde verilmiştir. özelliklerindedir? (Cevap C) A)I, IV, V B)II, III, IV C)I, II, V D)III, IV, V E) II, III, V Problem çözme kısa zamanda çok bilgi verilmesini sağlayan bir yöntem değildir. Yine problem çözme 'M yöntemi ile aynı anda çok sayıda öğrenciye bilgi g aktarılamaz. I. ve IV maddelerdeki özellikler anlatma 3 yönteminin özallikleridir. Bu nedenle I. ve IV. îfj maddelerin yer aldığı seçeneklerin elenmesi -J gerakmektedir. Bu maddeler A, B, C ve D !| seçeneklerinde yer almaktadır. Bu maddelerden 'E m birinin bile yer almadığı seçenek ise, E'dir. (Cevap E) 'ğ 4. I. Problamin ne olduğunu tanıma II.Veri toplama, toplanan verileri analiz edip yorumlama III.Problemin farkına varma IV. Problemin çözümü için hipotezler (denenc9İer) oluşturma V. Hipotezleri test edip kabul ya da reö 9tme Problem çözümüyle ilgili yukarıda yer alan basamakların problemin çözümüne kadar olan doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A I, II, II IV,I, II, , B I I ) C V, I, III, V , I IV , ) D III, II,II; I , ) E) I, III. V II. I I. , V
  • 111. I. Genelden özel, yasalardan ve olgulardan olaya, kuraldan örneğe geçme yoludur. II. Örnaklerden, olaylardan ve özel durumlardan başlayarak genel sonuçlara ve kurallara varma yoludur. Problem çözmede izlenen yollardan ikisi aşağıdakilerden hangisinde birlikteverilmiştir? II ı Sentez A) Tümdangelim B) Analiz Analiz C) Tümevarım Tümdengelim D) Tümdengelim Tümevarım E) Tümdengelim Sentez Problam çözm^da izlenen tümevarım ve tümdengelimle ilgili tanımlar verilmektedir. I. maddade tümdengalim , II. maddede ise tümevarım yolu ifade edilmiş ve ikisi D seçaneğinde doğru olarak verilmiştir. (Cevap D)
  • 112. 72- -OĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. çözümü için hipotezler 6. I. Güdümlü tartışma (denenceler) kurar, hipotezlerin sınanması için veriler toplar ve topladığı verileri değerlendirerek II. Örnekolay sonuca ulaşır. Bu bakımdan araştırma inceleme yoluyla öğretim stratejisine en uygun yöntem III.Gösterip yaptırma problem çözme yöntemidir. Problem, cevabı mevcut bilgilerle bulunamayan, ancak araştırma IV.Proje ve incelemelerle cevaplanabilecek bir sorudur diye de tanımlanabilmektedir ( Bilen, 2002; 167) Bu Yukarıdaki verilen yöntemlerden hangileri tanımda da görüldüğü gibi araştırma-inceleme ile problem çözme becerisinin kazanılmasına daha problem çözme iç içedir. Bu stratejiyi uygulayan bir çok katkıda bulunmaktadır? öğretmen öğrencilerine problem çözme becerisini A)II, IV kazandırır. B)1,11 (Cevap D) C)1,111 D)11,111 E) III. IV II maddedeki örnek olay yönteminin özelliklerinden Öğretimde problem çözme yönteminin biri de problem çözme becerisi kazandırmasıdır. uygulanması sürecinde problem çözmede Çünkü bu yöntemde de ele alınan örnek olay analiz öğretmen aşağıdakilerin hangisini yapmaktan edilmekte, çözüm yolları önerilmektedir. Yine proje kaçınmalıdır? yönteminin beraberinde problem çözme, örnek olay A)Öğrencilere problemin önemini kavratmalı ve yöntemlerinin kullanılmasına da ihtiyaç onları problem çözmeye karşı güdülemeli duyulabilmektedir. B)Soracağı sorularla öğrencilerin problemi sorgulamalarına yardımcı olmalı Bu iki yöntemin birlikte yer aldığı seçenek A C)Öğrencilere problemi nasıl çözebileceklerini seçeneğidir. (Cevap A) kısmen de olsa anlatıp açıklamalı D)Öğrencilerin bilgi edinmeleri için yararlanacakları materyalleri seçmelerine yardımcı olmalı E) Veri toplama sürecinde, veri toplama araçlarının hazırlanmasında ve uygulanmasında öğrencilere rehberlik etmeli 7. Aşağıdaki öğretim stratejilerinden hangisi bir çeşit problem çözme yaklaşımı ve bu stratejide en Öğretmenin problem çözme sürecinde en önemli uygun olan yöntem problem çözmedir? görevi öğrencilere rehberlik etmektir. Problem çözme A)Sunuş yoluyla öğretim öğretmenin problemi çözmesi istenen bir yöntem B)Tartışma yoluyla öğretim değildir. C)Buluş yoluyla öğretim Bu yöntemde öğretmen problemin çözümüne ışık D)Araştırma-inceleme yoluyla öğretim tutacak sorular yönelterek öğrencilerin çözüme E) İşbirliğine dayalı öğretim ulaşmalarını kolaylaştırabilir. Öğretmen D ve E seçeneklerinde yer aldığı gibi gerekli rehberliği sürdürerek çözüme ulaşılıp ulaşılmadığını kontrol Söz konusu olan öğretim stratejisi "araştırma- etmeiidir. Görüldüğü gibi, öğretmenin öğrencilere inceleme yoluyla öğretim" dir. Çünkü araştırma problemin nasıl çözüleceğini anlatıp açıklamaktan inceleme yoluyla öğretim bir çeşit problem çözme kaçınması gerekmektedir. yaklaşımıdır. John Devvey'in sistemleştirdiği bu (Cevap C) yaklaşımda öğrenci problemi tanımlar, problemin
  • 113. -EGITİM BİLIMLERİ- 73 9. I. Daimicilik yönünü gösterir. Bu bakımdan düşünme işinin II.Yeniden kurmacılık meydana gelmesi bir problemin varlığına bağlıdır. Yani ortada hiçbir problem yokken insan III.Esasicilik düşünemez. Problem çözmede kullanılan el ve zihin becerileri "problem çözme süreci"ni ve problem IV. İlerlemecilik çözme sürecindeki işlemlerin toplamı da "problem çözme yöntemi"ni oluşturmaktadır. Yukarıdaki eğitim felsefesi akımlarından hangisi (Cevap B) ya hangilerine dayalı programlarda problem çözme becerisinin geliştirilmesi eğitimin temel amacıdır? A)Yalnızl B)Yalnızll 11. Rol oynamaya başlamanın en kolay yolu C)Ivelll aşağıdakilerden hangisidir? D)II ve III A)Bir filmdeki karakterin aynı biçimde E) NvelV canlandırılması B)Öykünme (taklit) ve pandomim C)Kukla oyunları D)Yaratıcı drama Problem çözme becerisinin geliştirilmesi tüm eğitim E) Öykü oluşturma kurumlarının en önemli amaçlarından biridir.Çünkü bugünkü toplum değerlere körü körüne uyan kişileri değil, yaratıcı, kritik ve analitik düşünebilen karşılaştığı değişik problemleri çözebilen kişiler Öykünme ( taklit) ve pandomim rol oynamaya istemektedir. Özellikle ilerlemecilik ve yeniden başlamanın kolay yoludur. Polis, doktor, öğretmen, kurmacılık felsefesi akımına dayalı programlarda şoför gibi kişilerin yorgun, sinirli, kızgın, neşeli vb. problem çözme becerisinin geliştirilmesi eğitimin canlandırmak söz konusu olabilir. Rol oynama hiçbir temel amacıdır ( Erden, s.111). zaman bir film veya tiyatro oyunundaki karakterin (Cevap E) j aynı biçimde canlandırılması değildir. Q UL? >■ (Cevap B). 10. John Dewey'in "düşünme" işini 12. Çocuklarda rol oynama aşağıdakilerden hangisi çözümlemesinden sonra geliştirmiş oldugu ile başlamaktadır? bilimsel yöntemin öğretimdeki uygulanması olan A)Evcilik oyunuyla öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? B)Dramatizasyonla A)Tartışma C)Sessiz film oyunuyla B)Problem çözme D)Duyu ve devinim oyunlarıyla C)Soru-cevap E) Sosyal yaşama ilişkin oyunlarla D)Grupla çalışma E) Mikro öğretim ÇÖZÜM: Rol oynama evcilik oyunlarıyla başlar. Evcilik oyununda çocuk aile bireylerinin rollerini oynar. J. Devvey'in düşünme işini çözümlemesi ve iyi Çocuklar evcilik oynarken çeşitli nesneleri düşünmenin özelliklerini belirlemesinden sonra kullanabilirler, onları konuştururlar, soru sorar ve geliştirdiği bilimsel yöntemin öğretimdeki uygulaması onlarla ilgili olan olayları canlandırırlar. Yani rol olan yöntem problem çözme yöntemidir. "Problem" yaparlar. düşüncenin varacağı hedefi, hedef de düşünmenin (Cevap A)
  • 114. 74- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 13. Öğrencinin kendini başka bir kişiymiş gibi ifade yaptığını anlamasına imkan veren bir öğretme etmesini sağlayan teknik aşağıdakilerden tekniğidir. hangisidir? D seçeneğindeki doğal drama ise, hiçbir sınırlama A) Ömekolay V9 zorlama olmadan, öğrencinin o anda aklına ne B)Eğitsel oyun gelirse söyleyebildiği bir drama türüdür. E C)Doğaçlama seçeneğinde yer alan ve sorunun doğru cevabı olan D)Roi oynama "biçimsel drama" da ise, oynanacak oyun ya da E) Biçimsei drama hikaye öğrenciler tarafından önceden paylaşılarak,ezberlenerek ve provası yapılarak oynanan bir drama türüdür. A seçeneğindeki örnek olay, gerçek hayatta (Cevap E) karşılaşılan problemlerin sınıf ortamında çözülmesi yoluyla öğrenmenin sağlanmasıdır. B seç9neğindeki eğitsel oyun, hedefe ulaşmak için rekabet ve işbirliğini gerektiren, genellikle kazanan ve kaybeden tarafı olan oyunlardır. C seçeneğindeki doğaçlama, belli bir hazırlık üzerine kurulan, büyük öiçüde grup dinamiğinden yararlanarak oluşturulan oyunlardır. D sgçeneğinde yer alan ve sorunun doğru cevabı olan rol oynama ise öğrencinin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir kişiliğe girerek ifade etmesini sağlayan bir öğretim tekniğidir. E seçeneğindeki biçimsel drama tekniği, daha çok yetişkin öğrencifere dönüktür. Bu drama türünde oyunlar daha ciddi ve planlıdır. (Cevap D) 14. Aşağıdaki drama türlerinden hangisinde oynanacak oyun ya da hikaye oyuncular tarafından önceden paylaşılmakta, ezberlenmekte ve provası yapıldıktan sonra oynanmaktadır? 15. Aşağıdakilerden hangisi rol oynamanm A)Doğaçlama özelliklerinden biri değildir? B)Benzetim C)Rol oynama A)Öğrencilerin kendilerinin ifade 9tmelerin9 imkan D)Doğal drama verir. E) Biçimsel drama B)Duyuşsal alan davranışlarının kazandırılmasında etkilidir. C)Birçok yöntemd9 kullanılması zorunludur. D)B9d9n dilini kullanmak önemlidir. A seçeneğindeki doğaçlama genellikle "anında E) Çok zaman gerektirir. oluşan" anlamında kullanılmaktadır. Birbirini tanımayan iki insanın birbirleriyle karşılaştıklarındaki davranışları bir tür doğaçlamadır. B seçeneğindeki benzetim, öğrenmeyi desteklemek Cız9r9 gerç^ğe Rol oynamanın özellikleri A, B, D ve E uygun olarak geMştiriIen bir model üzerinde yapılan s9Ç9nekİ9rinde belirtilmektedir. C seçeneğindeki bir öğretim yaklaşımıdır. C seçeneğind9 yer alan ve özellik ise, daha çok anlatma yöntemine ait olan bir sosyodrama olarak da adlandırılan rol oynama, özelliktir. öğrencilerin başka bir kimliğe girerek kendini ifade (Cevap C) etm^sine, başkalarının da neler düşündüğünü ve
  • 115. -EGİTİM BİLİMLERİ- 75 16. Rol oynama yönteminin uygulanmasıyla ilgili olarak rol dağıtımında öncelikle hangi 18.1. Rolier için öğrencilerin seçilmesi öğrenciler tercih edilmelidir? II.Ortam yaratmak A)Sınıfın istediği öğrenciler B)Konuyu iyi bilen, kendini rolünü yapacağı kişiliğe III.Olayın tartışılması kolayca adapte edebilen öğrenciler C)Sessiz, çekingen ve kendine yeterli ölçüde IV.Rollerin oynanması güveni olmayan öğrenciler D)Sahnenin ve kıyafetlerin hazırlanmasına V.Rol yapmak için sahnenin hazırlanması yardımcı olan öğrenciler E) Sınıfta hiçbir oyunda rol almamış oian öğrenciler Sınıf içinde rol oynamada atılması gereken adımların en doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde yer almaktadır? Rollerin seçimi, önceden ya da sınıfın sorunu A)II, V, I, IV, III tanımlamasından sonra kendiliğinden yapılabilir. B)II, IV, V, I, III Öğrenciler rollerin genel özellikleri açısından C)III, I, II, V, IV aydınlatılır. Rol yapmanın bir uyarlama işi olduğu D)V, I, II, III, IV vurgulanır. Bu vurgulama özellikle ilk rol alacaklara E) III, I, V, II, IV katkı sağlayabilir. Rol dağıtımı öncelikle, konuyu iyi bilen ve kendilerini rolünü yapacakları kişiliğe iyice ÇÖZÜM: adapt9 edebilenler arasında yapılmalıdır (Demirel, 'M ı993;47). | İlk adım ortam yaratmaktır. Yani grup öğrenm^ye Q hazır hale g^lecek şekilde güdülenmelidir. İkinci (Cevap B) "E adım, rol yapmak için sahnenin hazırlanmasıdır. Bu aşamada rollerin nered9 oynanacağı belirlenir V9 prova yapılır. Üçüncü adımda roller için öğrenciler seçilir. Öğrenciler rollerin genel özellikleri açısından aydınlatılır. Dördüncü adımda roller oynanır. Bu adımda rol alan öğrenciler rollerini oynarken diğer '5 öğrenciler seyirci olarak olayı izlerler. Son adımda 17. Rol yaparken öğrencilerin konuşmalarında >■ ise, olay tartışılır. Bu adımda öğrencilerin oyunun V9 kullanmaları gereken cümleler nasıl olması oyuncuların güçlü ve zayıf noktalarını söylemeleri istenmelidir? istenir. A)Öğrendikleri diyalog ya da konuşma metnindeki (Cevap A) cümleleri B)0 anda içinde gelen cümleleri C)Konuşma metnindeki cümlelere benzer cümleleri D)0 durumda söylenmesi gereken V9 öğrendikleri cümle kalıbına uygun cümleleri E) Kendinden önce rol oynayan öğrencinin kullandıklarıyla benzerliği olan cümleleri 19. Doğaçlama temeline dayanan ve bir liderin tasarladığı, zaman zaman kendinin de yer aldığı Rol oynarken öğrencilerden öğrendikleri diyalogda etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? ya da konuşma metninde geçen aynı cümleleri A)Rol oynam kullanma yerine o durumda söylenm^si gereken V9 B)Yaratıcı drama öğrendikleri cümle kalıbına uygun düşen kendi C)Benzetim cümlelerini kullanmaları istenir (Demirel,1993 47) D)Gösteri (C9vap D) E) Roloynama
  • 116. 76- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERL Bir liderin tasarladığı V9 zaman zaman kendisinin de 21. Öğrenme deneme-yanılma yolu ile gerçekleşir. Farklı yer aldığı etkinliğe yaratıcı drama denitmektedir. çözüm yoiları bulunarak, g^liştirilir. John Devvey Öğrenciye baskı yapılmaksızın önerilen temaler tarafından geliştirilmiştir. çgrçevesinde doğaçlama temeline dayanır. Öğrenci drama aracılığıyla kişisel duygularını anlatma, Yukarıda belirlenen özellikler hangi öğretim bedenini, sesini, heyecanlarını V9 hatta sosyal yöntemini tanımlamaktadır? ilişkilerini disipline sokma olanağı kazanır. A)Gösteri yöntemi Dramanın konusu lider tarafından öğrencilerle B)Düzanlatım birlikte belirlenir. Bir şiir, öykü, makaİ9, resim, C)Tartışma fotoğraf, müzik vb. konular çıkış noktasını D)Probİ9m Çözme oluşturabilir. E) Buluş (Cevap B) Öğrenci m^rkezli bir öğretim yöntemidir. Araştırma- 20.1. Problemin hissedilmesi inceleme yoluyla öğretim stratejisinde sıklıkla II.Hipotezlerin kurulması kullanılan bir öğretim yöntemidir. Okulların her kademesinde kullanılmasını öneren kişi John III.Verilerin Toplanması Dew9y'diı (Cevap D) IV.Problemin Tanımlanması V.Problemin Çözümlenm^si o "5 Yukarıda belirtilen problem çözme aşamalarının £J 22.21. Yüzyıldaki bilimsel ve teknolojik gelişmeler, doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir? | kalıplaşmışmış, at gözlüğü bakış açısı yerine; A)I-II-III-V-IV S eleştirel düşünebilen, genelleme ve sent9z yapabiien B)V-III-II-IV-I ^ insan tipinin yetiştirilmesini gerektirmektedir. C)I-IV-II-III-V D)II-I-III-IV-V Bu görüşü savunan bir öğretmenin aşağıdaki E) III-I-II-IV-V öğretim yöntem/tekniklerinden hangisini kullanması daha uygun olur? A)Sorucevap Problem çözme basamaklan; B)Gösteri C)Problem Çözme 1.Probtemin hissedilmesi ve ortaya çıkması (farkına D)Anlatım varılması), E) Programlı öğretim 2.Problemin tanımlanması ve sınırlandırılması, 3.Problemin çözümüne ilişkin hipotezierin Problem çözme, bir hedefe ulaşabilmek veya bir (denenceler) kurulması, sorunu çözebilmek için etkili ve yararlı olan davranışları altematifler arasından seçme V9 4.Problemle ilgili bilgilerin toplanması: Hipotezlerin uygulamadır. Problem çözme; öğrencilerin karar denenmesi için verilerin toplanması, verme V9 çözüm üretme yeteneklerini geliştirmek 5.Probİ9m çözme yollarının uygulanması için kullanılan bir öğretim yöntemidir. Problem çözme sürecinde; öğretmen öğrenciyi düşünmeye 6.Problem çözme V9 sonuca varılması. yöneltir, ona yol gösterir, rehberlik eder. Bilişsel alanın uygulama ve üst düzeyindeki hedef (Cevap C) davranışları kazandırmak için kullanılır. (Cevap C)
  • 117. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 77 23. Problem çözme yönteminin etkin olarak 25. Öğretmen matematik dersinde Pisagor teorisini kullanıldığı öğretim stratejisi aşağıdakilerden öğrencilerine problem çözme yöntemiyle hangisidir? öğretmek istiyor. Bunu yaparken aşağıdaki A)Buluş yoluyla öğretim ilkelerden hangisine uymaması gerekir? B)Tamöğrenme A)Problem, öğretmen tarafından çözülmemeli, C)Sunuş yoluyla öğretim öğrencilere rehberlik yapılmalıdır. D)İşbirliğine dayalı öğretim B)Seçilen problem ilgi çekici olmalıdır. E) Araştırma-İnceleme C)Probiem konusuna göre sınıf içinde ve dışında tamamlanabilir. D)Her problemin birden fazla çözümü olabüeceği düşünülmelidir. Problem çözme yöntemi; araştırma-inceleme E) Öğrencilere ipucu verilmemelidir. yoluyla öğretim stratejisinde sıklıkla kullanılan bir öğretim yöntemidir. (Cevap E) Problemin çözümüne ilişkin öğrencilere ipucu verilmelidir. Öğrenci bu ipuçlarından yola çıkarak, problemi çözecektir. (Cevap E) "o UJ 24. Öğretmen biyoloji dersinde daha önce Q 26. Aşağıdakilerden hangisi problem çözme öğrencilerin karşılaşmadığı bir sorunu gündeme yönteminin uygulandığı bir sınıfa özgü getirerek, bu konuyla ilgili onların ne yapacağını özelliklerinden biri degildir? ve nasıl çözebileceğini görmek istiyor. Bu sayede A)Öğrenci merkezlidir. onlara karar verme becerisi kazandırmak istiyor. B)Gerçek hayat problemlerinden öğrenme Bunları gerçekleştirmek için aşağıdaki esastır. yöntemlerden hangisini uygulaması daha uygun C)Bütün sınıfın katılımı ile gerçekleşen olur? tartışmalar A)Problem çözme yapılır. B)Tartışma D)Öğrenciler, öğretmen tarafından C)Roloynama aktarılan D)Gösterip yaptırma bilgileri birer "sünger" gibi emerler. E) Mikro öğretim E) Öğrenciler, bilgileri edinirler, yorumlarlar ve uygularlar. Problem çözme; öğrencilerin karar verme ve Problem çözme sürecinde; öğretmen öğrenciyi çözüm üretme yeteneklerini geliştirmek için düşünmeye yöneltir, ona yol gösterir, rehberlik kullanılan bir öğretim yöntemidir. Belirlenen bir eder. Ona sürekli bilgi aktarımında bulunmaz. problem üzerinde grupla ya da bireysel olarak Ona ipuçları verir. Öğrenciler araştırma yoluyla çalışmalar yapılabilir. Bilimsel düşünme, eleştirel farklı kaynakiara ulaşmayı ve yararlanmayı, düşünme, bağımsız düşünme, karar verme, problemi tanımlamayı ve çözüm yolları öğrenir. yargılama yeteneği ve yansıtıcı düşünme ve (Cevap D) sorumluluk bilinci gelişir. Öğrenciiere planlama, uygulama ve sonuçlandırma sorumluluğu kazandırır. (Cevap A)
  • 118. 78- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 27. Aşagıdakilerden hangisi rol oynama 29. Öğretmen sınıfta meslekler konusunu işlerken, (dramatizasyon) yönteminin öğrenciye öğrencilerden bazılarını seçerek şoför, polis, sağlayacağı faydalardan biri degildir? öğretmen, doktor, gibi meslekleri hayal güçlerine göre canlandırmalarını istemiştir. Öğretmen A)Öğrencinin dil kullanma becerisi gelişir. aşağıdaki öğretim yöntem/tekniklerinden B)Topluluk önünde kendini ifade etme yeteneği hangisini uygulamıştır? gelişir. C)Empatik bakış açısı kazanır. A)Bağımlı rol oynama D)Sosyal iletişim becerisi gelişir. B)Ömekolay E) Meslek ve beceri eğitiminde sıklıkla kullanılır. C)Bireysel çalışma D)Bağımsız rol oynama E) Gösteri Meslek ve beceri öğretiminde sıklıkla gösterip- yaptırma yöntemi kullanılır. Rol oynama yöntemi daha çok toplumsal ve duyuşsal davranışların Bağımsız rol oynama (Yaratıcı drama, öğretiminde kullanılır. Doğaçlama): Öğrencilerin yazılı bir metne bağlı (Cevap E) kalmadan bir takım durum veya olayları hayal güçlerine göre doğaçlama olarak canlandırmalarıdır. (Cevap D) 28. Sınıfta öğrencilerin kendini beden dili ve sözel 30. Öğretmen sınıftan seçtiği öğrencilerle, Tokatta olarak ifade edebileceği, empati ve sosyal iletişim Kartallar Yüksek Uçar' adlı bir tiyatro oyununu becerisini geliştirebileceği en uygun öğretim sergilemeyi amaçlamaktadır. Ve öğrencilere yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? senaryoyu, kıyafetlerini ve konuşma metinlerini vererek, evde çalışmalarını ve oyunu sınıfta A)Tartışma sunmalarını istemiştir. B)Rol oynama C)ÖmekOlay Öğretmenin uygulamaya koyduğu yöntem/teknik D)Problem çözme aşagıdakilerden hangisidir? E) Bireysel çalışma A)Proje tabanlı öğrenme B)Bağımlı rol oynama C)Yaratıcı Drama Rol oynama yönteminin faydaları; D)ÖrnekOlay E) Doğaçlama Empatiyi ve sosyal beceriyi geliştirir. Öğrencinin kendine güveni artar. Sözsüz iletişim ve ses tonu önemli bir yer tutar. Bağımlı rol oynama; öğrencinin yazılı bir metne bağlı Dil gelişimini sağlar. kalarak bir takım durum ve olayları canlandırmasıdır. Öğrenci rolünü oynarken insan ilişkileri konusunda Motive edici, yaratıcı ve eğlenceli bir öğretim daha çok bilgi, beceri ve anlayış kazanır. yöntemidir. (Cevap B) Topluluk önünde konuşma ve hareket etme imkânı sağlar. Öğrencilerin kendilerine güvenlerini artırır. (Cevap B)
  • 119. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 79 31. Bir fikir, durum yada olayın başkasının kişiliğine 33. Bu yöntem öğrencilerin derse etkin katılımını bürünüp o kişi gibi davranılmaya çalışılmasıdır. gerektirir. Çünkü öğrenci kazandırılacak hedef Burada, öğrencinin neler söyleyeceği ve neleri davranışın ömeğini yaparak ederek; jest, mimik, el, yapacağı önceden belirlenmiştir. Etkinlik bittikten kol ve vücut hareketleri yaparak, ses tonunu sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Etkinliği ayarlayarak sunar. Öğrenciye kazandırılacak hedef yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. davranışlar en az uygulama düzeyindedir. Yukarıda anlatılan öğretim tekniği aşağıdakilerden Yukarıda özellikleri verilen öğretim yöntemi hangisidir? aşağıdakilerden hangisidir? A)Gösteri A)Bireysel çalışma B)Proje tabanlı öğrenme B)Problem çözme C)Problem çözme yöntemi C)Roloynama D)Rol oynama yöntemi D)Tartışma E) Programlı öğretim E) Örnek olay yöntemi Öğrenci merkezii eğitim bir öğretim yöntemidir. Rol oynama bir takım durum ve olayların konuşma Öğrencilerin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir ve hareket ile hayali bir ortam içerisinde kişiliğe girerek, ifade etmesini sağlayan bir öğretim canlandırılmasına denir. Öğrencilerin kendi duygu ve yöntemidir. Rol oynama bir takım durum ve olayların düşüncelerini başka bir kişiliğe girerek, ifade konuşma ve hareket ile hayali bir ortam içerisinde 'M etmesini sağlayan bir öğretim yöntemidir. Üst düzey canlandırılmasına denır. hedef davranışların kazandırılmasında kullanılır. Q (Cevap C) ^ (Cevap D) tz 32. Öğretmenin bir konu üzerinde ögrencilerin bir 34. Aşagıdakilerden hangisi rol oynama hazırlığı olmaksızın onlara çeşitli roller dağıtarak, "5 (dramatizasyon) yönteminin UJ içlerinden geldiği gibi olayı ve rollerini sınırlılıklarından biridir? canlandırmalarını istemesi aşağıdaki ögretim A)Özellikle çekingen ve içedönük yöntem/tekniklerinden hangisini uyguladıgını öğrencilerin gösterir? sosyal gelişmeleri için yararlıdır. A)Kubaşıköğrenme B)Dil gelişimini sağlar. B)Programlı öğretim C)Motive edici, yaratıcı ve eğlenceli bir C)Bağımsız rol oynama öğretim D)Örnekolay yöntemidir. E) Gösteri D)Topluluk önünde konuşma ve hareket etme ÇÖ2ÜM: imkânı sağlar. E) Kalabalık sınıflarda etkili şekilde Bağımsız rol oynama Öğrencilerin yazılı bir metne kullanılamaz. bağlı kalmadan bir takım durum veya olayları hayal güçlerine göre doğaçlama olarak canlandırmalarıdır. (Cevap C) Rol oynama yönteminin sınırlılıkları
  • 120. şunlardır; Kalabalık sınıflarda etkili şekilde kullanılamaz. Küçük grup ve zaman gerektirir. Roller öğrenci düzeyine ve karakterine uygun olmalıdır. (Cevap E)
  • 121. 80- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 35. Problem çözme yöntemi bilimsel araştırma yöntemini temele alır. Buna göre problem çözme sürecinin ilk basamağı aşağıdakilerden Problem çözme önceki bilgilerden faydalanıp, hangisidir? araştırma yaparak yeni bilgiler edinilip bir problemin çözülmesidir. Problem çözme süreci üst düzey A)Problemin tanımını yapma zihinsel faaüyetler gerektirir. Problemin çözümünde B)Olası çözüm yollarını değerlendirme problemin zorluğuna göre bazı durumlarda analiz, C)Problem çözümüne ilişkin bulgular elde etme sentez becerisi gerekmektedir. Problem çözme D)Eldeki verilerin değerlendirmesini yapma becerisini geliştirmeye yönelik aktiviteler öğrencide E) Problem çözmede kullanılacak yöntem, araç ve sağlıklı düşünme becerisini de geliştirir. Problem gereci saptama çözümünde öğrenci nerede hata yaptığını görerek bu hataları bir daha yapmamayı öğrenir. (Cevap: C) Öğrencinin problem çözme becerilerini geliştirmeye yönelik aktiviteler öğrencide bilimsel araştırma yönteminin kazanılmasını sağlar. Problem çözme basamaklar -problemin farkına varma ve problemi detaylı olarak tanımlama -olası çözüm yolları üretme ve değerlendirme -olası çözüm yollarının denenip gerekli ispatlar araştırmaya dayalı olarak tanımlanır o ço "J 37. Problem çözme yönteminin öğretim süreçlerinde -elde edilen bulgular yorumlanıp değerlendirilir 8 çok sık kullanılamamasının temel nedeni Buna göre problem çözme sürecinin ilk basamağı 5* aşağıdakilerden hangisidir? ol problemin tanımlanmasıdır ^" A) Konu merkezli bir yöntem olması (Cevap:A) B)Çok zaman alması ve uygulamanın zor oluşu C)Öğrenciye yaşayarak öğrenme imkanı vermemesi D)Üst düzey zihinsel becerileri geliştirmede yetersiz oluşu E) Öğrenciler arasında işbirliği ve dayanışmayı azaltması 36. Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi Problem çözme yöntemi öğrenci merkezli bir diğerlerine göre öğrenci açısından daha üstdüzey yöntemdir. Öğrencinin öğretme-öğrenme süreçlerine zihinsel aktivite gerektirir? aktif olarak katılmasını gerektirir. Öğrencilere problem çözme becerilerini kazandırmak oldukça A)Soruyanıt fazla zaman alır. Problemin öğrenciler tarafından B)Düzanlatım fark edilip çözüm yollarının tartışılması ve tüm C)Problem çözme öğrencilerin çözümü anlayıp uygulaması çok zaman D)Dramatizasyon aiır. Problem çözme yöntemi zaman açısından E) Gösterip yaptırma ekonomik bir yöntem olmamasından dolayı çok sık kullanılmaz (Cevap: B)
  • 122. -EGITIM BILIMLERİ- 81 38. Aşağıdaki seçeneklerde verilen ifadelerden hangisi problem çözme yönteminin öğretme- öğrenme süreçlerinde sağlayacağı avantajlardan Problem çözme yönteminde öğrencilere problemin biri değildir? çözümü kısmen de olsa verilmemelidir. Öğrencilere çözüme yönelik yardımlar onların problem çözme A)Öğrenciler bilimsel araştırma yöntemini becerilerinin gelişmesini engeller. Bu yöntemin kullanmayı öğrenir uygulanmasında öğretmene düşen görev; öğrenci B)Öğrencilerde üst düzey hedef davranışlar seviyesine uygun, güncel ve somut problem kazandırır durumları seçmek ve öğrencilere rehberlik etmektir. C)Öğrencinin derse aktif katılımını sağlar Ayrıca problemin çözümünde bir çok yol olabileceği D)Az zamanda çok bilgi kazandırır düşünülerek orijinal cevaplar gözden E) Öğrencilerde düşünme ve karar verme becerileri kaçırılmamalıdır. gelişir (Cevap: A) Problem çözme yönteminde problem öğrenciler tarafından çözüldüğü için aktif bir katılım sağlar. Bu sayede daha kalıcı öğrenmeier sağlanır. Problem çözme yöntemi bilimsel araştırmayı temel aldığından öğrenciler bilimsel araştırma yöntemini kullanmayı öğrenir. Problem çözme becerisi kazanan öğrencilerde düşünme, ispatlama ve karar verme 'M becerileri de gelişir. Bu yöntemle düz anlatım gj yönteminde olduğu gibi öğrencilere kısa zamanda B bir çok bilgi sunmak imkansızdır. Uygulaması ve öğrencilerin problem çözme süreçlerini öğrenmeleri -zaman alır. _ (Cevap: D) "> 39. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme süreçlerinde problem çözme yönteminin aktif ve verimli bir şekilde kullanılabilmesi için alınacak önlem ve yapılacak çalışmalardan biri değildir? A)Öğrencilerin zorlandığı problemlerde öğrenciye çözüme yönelik yardımlarda bulunulmalı B)Öğrencilerin aktif katılımı için somut ve güncel problem durumları üzerinde çalışılmalı C)Öğrencilere etkin bir rehberlik için öğretmen tarafından mutlaka ön hazırlık yapılmalı D)Çözüm yolları konusunda esnek bir tavır sergilenmeli E) Problem çözme sürecinin öğretimi zor olduğu için öğrencilere karşı sabırlı davranılmalı
  • 123. 40. Aşağıdaki seçeneklerde verilen ögretim yöntemlerinden hangisi ögrencilerde empatik algılama ve empatik düşünme becerilerini geliştirmek için diğer yöntemlere göre daha kullanışlıdır? A)Düzanlatım B)Mikro öğretim C)Gösterip yaptırma D)Problem çözme E) Rol oynama (dramatizasyon) Rol oynama yönteminde bir olay, fikir, sorun ya da durum grup önünde dramatize edilir. Grup üyeleri sadece tartışmak ya da dinlemek yerine olayın nasıl oluştuğunu izler ve olayın derinine inerler. Bu yöntem uygulanmasında öğrenci başka bir kimliğe bürünür, başkalarının nasıl düşündüğünü, nasıl hissettiğini anlama imkanına kavuşur. Bu durumda öğrencilerde empatik düşünme ve algılama becerilerinin geliştirilmesine katkıda bulunur. (Cevap. E)
  • 124. 82- -OGRETİM İLKE VE TEKNIKLERİ. 42. Öğrencilerinde aileleriyle ve arkadaşlarıyla ortaya 44. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi öğrenme- çıkabilecek muhtemel problemlere karşı sosyal öğretme etkinliklerinde rol oynama tekniğinin beceri kazandırmak isteyen bir öğretmenin bu kullanılmasında öğretmenin dikkat edeceği amaçları için kullanabileceği en uygun öğretim noktalardan biri değildir? yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? 1. Roller grup özelliklerine uygun olarak seçilmelidir 1. Soru yanıt 1. Etkinlik öncesi yapılacak plana bağlı kalınmalı 1. Problem çözme 1. Sınıf ortamında gerekli düzenl^meler önceden 1. Dramatizasyon yapılmalı 1. Tartışma 1. Öğrencilerin duygu ve düşüncelerini dile E) Anlatım getirebilecekleri rahat bir ortam oluşturulmalı E) Sınıf disiplini ile ilgili önlemler uygulama öncesinde alınmalı Dramatizasyon (rol oynama) yöntemi sosyal becerileri geliştirmek için kullanılır. Öğrenciler bu yönt^mle karşılaşabilecekleri muht9mel durumlarda Öğretmenin rol oynama yöntemini uygulamadan nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. Ayrıca rol önce öncelikli yapması gereken Ş9y etkinliğin detaylı esnasında öğrenci izleyiciler önünde karşılıklı olarak planlanmasıdır. Sınıf düzeni ayarlanmalı, iletişim içinde olduğundan dolayı öğrencide dinlem^, izleyenlerin rahatça izieyebileceği bir ortam konuşma, saygılı oma gibi önemli iietişim becerileri hazırlanmalıdır. Bu tür etkinlikler kolaylıkla öğrenciler gelişir. tarafından sınıf disiplinini olumsuz etkileyecek bir (Cevap: C) duruma getirilebilir. Bunun için gerekli önlemler alınmalı öğrenciler sürecin başında uyulması gereken kurallar hakkında uyarılmalıdır. Bu etkinliklerden etkin bir şekilde yararlanmak için seçilen drama etkinliği öğrencilerin ihtiyaçları doğrultusunda olmalıdır. Hazırlanacak plan grubun ihtiyaçlarına göre değişebilir nitelikte esnek olmalıdır (Cevap.B) 43. Aşağıdakilerden hangi rol oynama tekniğinin kullanılmasında sağlayacağı avantajlardan biri 45. Aşağıdakilerden hangisi drama yönteminin değildir? özelliklerinden biri degildir? 1. Öğrencilerin iletişim becerilerini geliştirir 1. Öğrenciler derse daha aktif olarak katılırlar 1. Sosyal beceri öğretiminde etkilidir 1. Öğrencilere kendilerini ifade etme olanağı sağlar 1. Öğrencilerin yaratıcılıklarını geliştirir 1. Öğrencilerin hayal gücü V9 yaratıcılıklarını 1. Öğrencilerin öğrenme aktivitelerine karşı g^liştirir güdülenmişliklerini V9 motivasyonunu arttırır 1. Uygulaması uzun zaman alır E) Kalabalık sınıflarda daha kolay uygulanır E) Bilişs9İ hedefler ağırlıklı derslerde daha verimli kullanılır Öğrencilerin yaratıcılıklarını, iletişim becerilerini ve sosyal becerilerini geliştirmede etkili olan rol oynama Drama yöntemi öğrencilerin aktif katılımını gerektirir. yönteminin en büyük sınırlılığı çok zaman almasıdır. Grup önünde iletişim becerilerini geliştirir. Süreç Özellikle kalabalık sınıflardaki uygulamalarda tüm içerisindeki doğaçlamalar öğrencilerin çabuk öğrencilerin aktif katılımlarını sağlamak ve her düşünebilme, yaratıcılık V9 hayal güçierini geliştirir. öğrenciye rol alma şansı v^rmek oldukça güç ve Bu etkinlik duyuşsal hedeflerin ağırlıklı olduğu zaman alıcıdır. derslerde daha verimli olarak kullanılır. (Cevap:E) (Cevap: E)
  • 125. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 83 ÇIKMIŞ SORULAH ve ÇÖZÜMLERİ 1. Aşağıdakilerden hangisi, problem merkezli 2. -Karmaşık zihinsel beceriler gerektirir. öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2001 Önceden öğrenilenlerin kullanılmasının yanı KPSS) sıra, yeni bilgi ve becerilerin kazanılmasına olanak 1. Öğrencilerin, problem çözümü için sorumluluk sağlar. alması Öğretim amacıyla kullanılmasının yararlarını 1. Öğretmenin değişik çözüm yollarını savunan eğitimciierden biri John Devvey' dir. öğrencilere sunması Süreç olarak, sınama-yanılma, içgörü kazanma 1. Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar ve neden-sonuç ilişkilerini bulma gibi bir dizi etkinliği sağlaması kapsar. 1. Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması Yukarıda özellikleri belirtilen öğrenme yaklaşımı E) Öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) alması 1. Problem çözme 1. Eleştirici okuma 1. Tümdengelim 1. Deney yöntemi E) Tekrar ve alıştırma Bu yaklaşımda öğrenci, problemleri tanımlar, Problem çözme yaklaşımında öğrenci, problemleri problemin çözümü için denenceler (hipotezler / tanımlar, problemin çözümü için denenceler (geçici geçici çözüm yolları) kurar, denencelerin sınanması çözüm yolları) kurar, denencelerin sınanması için için veri toplar ve verileri değerlendirerek sonuca veri toplar ve verileri değerlendirerek sonuca ulaşır. ulaşır. Bu yaklaşım yoluyla öğrenci, sadece belli Problem çözme süreci ve problem çözme becerileri konularla ilgili problemlerin çözümünü öğrenmekle kazanma karmaşık zihinsel beceriler gerektirir. Bu kalmaz, gelecekte karşılaşacağı problemlerin çözüm yaklaşım yoluyla öğrenci, sadece belli konularla yolunu da öğrenir. Öğrencinin gerçekçi yaşantılar ilgili problemlerin çözümünü öğrenmekle kalmaz, geçirmesi, gerçek problem çözmek yoluyla gelecekte karşılaşacağı problemlerin çözüm sağlanmalıdır. Bunun açık anlamı, öğrencilere "veri yolunu da öğrenir. Bu yaklaşıma uygun bir toplama sürecini" uygulama fırsatı vermek ve bu araştırma dört bölümden oluşur: yolla, uzun zaman almasına aldırmaksızın problem çözme, yeni araştırma yoluyla öğrenmeyi yaparak 1-Problemin hissedilmesi, tanımlanması 2- yaşayarak öğrenmesine olanak sağlamaktır. Denencelerin Kurulması 3-Verilerin Problem çözme süreci sistemlidir, belli bir kalıbı vardır. Birinci aşama problemin hissedilmesi, Toplanması tanımlanması, ikinci aşama denencelerin kurulması, üçüncü aşama verilerin toplanması 4-Verilerin Analizi ve Denencelerin Sınanması dördüncü aşama verilerin analizi ve denencelerin sınanmasıdır. Yani çözüm D seçeneğinde belirtildiği (Cevap A) gibi düzensiz gelişigüzel değil bir sistem ve sıra dahilinde olur. Aşağıda verilen hangi öğretim stratejisinde (Cevap D) öğrencilerin öz değerlendirme yaptna imkanı en azdır? (2005 KPSS) 1. Buluş yoluyla öğrenme 1. Sunuş yoluyla öğrenme 1. Tam öğrenme 1. Programlı öğrenme
  • 126. E) Araştırma inceleme yoluyla öğrenme
  • 127. 84- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. Sunuş yoluyla öğretim buluş yoluyla öğretime alternatif olarak geliştirilmiştir ve öğrencinin bilgiyi hazır aldığını savunur. Sunuş yoluyla öğretimde bilgiler, olgular ve kavramlar öğrenciye hazır olarak verilir. Ausubel'e göre öğrenmenin anlamlı olabilmesi için bilginin illa da öğrenci tarafından bulunması gerekmez. Bu öğretim yönteminde öğrenci pasiftir. Öğrencinin öğreneceği bilgiyi muhakeme etmesi araştırması gerekmez, bilgiyi hazır alır. Öğrencinin pasif olduğu bu öğretim stratejisi öğrenciye öz değerlendirme yapma imkanı daha az tanır. (Cevap B) 4. Ayrı öğrenme disiplinleri yerine tek öğrenme § disiplin anlayışını benimseyen yaklaşım .22 hangisidir? (2005 KPSS) § o 1. Sarmal yaklaşım §3. 1. Disiplin yaklaşımı S 1. Geniş alanlı yaklaşım ** 1. Süreçtasarımı E) Çekirdek program yaklaşımı Geniş alan tasarımına göre öğrencilere kazandırılmak istenen bilgilerden birbirlerine yakın olanların birleştirilmesi gerekir; çünkü bunlar bir bütündür. Bilim, teknoloji, sanat ve politika gibi alanlardaki bilgi gelişimi çağımızda çok hızlı olmaktadır. Her bilgi, beceri ve duyuşun oluşturduğu büyük yapı ayrı bir ders gerektirmektedir. Bunun için ne zaman, ne derslik, ne de ders yeter. Bilgi patlamasının olduğu bu çağda yapılacak iş, eğitim programları programlar geniş alan yaklaşımına göre yeniden düzenlemektir. Bu, hem bilgi, beceri ve duyuşları bir bütünlük içinde öğrenciye sunulması, hem de aralarındaki ilişkinin görülüp anlaşılması için gereklidir. (Cevap C)
  • 128. -EGİTİM 85 BİLİMLERİ- Rehberlik Servisi Ihsan Kurt (PDR Uzmanı) ÖGRENME STRATEJİLERİ-II Bundan önceki sayıda öğrenme stratejilerinin ilk ikisinden bahsetmiştik. Bu sayıda "Anlamlandırmayı artıran stratejiler" ve "Duyuşsal stratejiler"den bahsedilecektir. ARTIRAN III. ANLAMLANDIRMAYI STRATEJİLER Bu stratejiler, yeni bilgileri geçmiş yaşantılarımızda kazandığımız eski bilgilerle ilişkilendirmemiz esasına dayanır.
  • 129. "o tu Q 'öc m 'm Iz ■5 UJ
  • 130. 2. Eklemleme stratejisi: Var olan bilgi ile yeni bilgiler arasında ilişkiler kurulmasını sağlar. Bu süreçle yeni bilgi daha anlamlı hâle gelecek, kodlama kolaylaşacak ve daha belirleyici olacaktır. Bir telefon numarasını anlamlı bir tarihle (birisinin yaş günü gibi), ilişkilendirmek örnek olarak verilebilir. Eklemleme stratejisi; bilinenle yeni bilgi arasında ilişkiler kurulmasını sağlar. 3. Benzetimler: Yeni bilginin daha önceden bilinen eski bilgi kullanılarak, somut olarak açıklanmasına yardımcı olur. Biyoloji dersinde "beyin ve fonksiyonlarım" öğrenirken konunun "bir fabrikadaki yöneticinin görevlerine" benzetilerek öğrenilmeye çalışılması, bu stratejiye bir örnek olarak verilebilir. 4. Karşılaştırma kullanma: Karşılaştırma kullanma da eklemlemeyi sağlayan bir başka yoldur. 1. Soru sorarak düşünme Fen Bilgisi dersinde, önce öğrenilen "metallerin stratejisi( kendi kendine sınav tekniği de özellikleri" ile yeni öğreniien "ametallerin denilebilir) ; Okunan materyaiin anlaşılmasına özelliklerF'ni karşılaştırma ve ilişkileri gözden yardım ettiği gibi kendi kendine soru sorma, sorun geçirme bu stratejiye bir örnek olarak verilebilir. çözme becerisini de geliştirir. 5. Örgütleme stratejileri: Eklemleme stratejileri Karmaşık öğrenme amaçlarının gerçekleşmesinde gibi yeni materyallerin anlamlılığını artırır Bilginin kendi kendine öğrenenler, açıklama ve soru sorma, yeniden yapılandırılarak düzenlenmesi ve kişinin yaratıcı sözel ya da görsel imajlarla bilinenlerden kendisi için anlamlı hale getirilmesi amacıyla yeni bilgi için benzetimler oluşturma gibi taktikleri kullanılan stratejilerdir. Örgütleme stratejileri kullanabilirler. Bireyin kendine ya da başkalarına gruplama, terim ya da düşünceleri bir araya soru sorarak düşünme stratejisini kullanması, getirme, küçük alt parçalara bölmeyi içerebilir. etkili bir kodlama tekniğidir. Yeniden düzenlemede not alma, özetleme gibi teknikler kullanılır. Not alma: Söylenen her şeyi
  • 131. 86- -REHBERLIK SERVISL aynen yazmak değildir. Etkili not alma, öğrenenin öğrenilecek konunun kendilerine ne derece kendi cümleleri ile ana cümleleri tespit etmesi, uygun olduğunu belirlemede oldukça önemii düşünce ve noktaları özetleyerek beceriklidirler. " Bunu anlayamadım" "Bu birleştirerek bir biçim oluşturmasıdır. Ayrıca yazılı projeyi yapma ihtimalim zayıf " gibi bir bilgini özetlenmesi de etkili bir öğrenme düşünceler güdülenmeyi düşürerek dikkati yoludur. Özetleme; Metnin anlaşılması ve zayıflatır. Bunun yerine öğrenenlerin hatırlanmasını kolaylaştırır, önemli düşüncelerin kendileriyle ilgili anlatımları olumlulaştırmaları belirlenmesini sağlar, öğrenenin, içeriği kendi önerilmektedir. Olumlu öz konuşmalar cümleleri ile oluşturmasını sağlar. Özetleme, güvenin sağlanması ve sürmesinde etkili öğrenciyi birçok yönden destekler. Bunlar; 1. olmaktadır. anlamlı okuma, 2. önemli düşünceleri belirleme, 3. kendi cümleleri ile içeriği oluşturma. Böylece öğrenen kişi, bu ilkeleri kullanarak bilgiyi yeniden örgütlerve anlamlı hâle getirir. 6.Ana hatlar oluşturma tekniği: Bir ünitenin ana hatları ile oluşturulması tekniğidir. Ünitenin bir bütün olarak algılanmasında yardımcı olabilir. 7.Şemalaştırma, tablo veya çizelge oluşturma: Düşünceler arası ilişkilerin görselleştirilmesidir. Bilginin yapılandırılmasında, düzenlenmesinde önemli bir yere sahiptir. Bu teknikte metindeki önemli düşünceler birbirleri ile ilişkilendirilir. o > IV. DUYUŞSAL STRATEJİLER "Q Ui Öğrenenin dikkatini kullanmayı sağlayacak toplaması, yoğunlaştırmayı stratejiier bu kapsamdadır. sürdürmesi, güdülenmeyi sağlaması ve sürdürmesi ve 1. "Ruhsal yönetim" yöntemi: . Dikkatin zamanı etkili olarak dağılmasının önienmesi için bazı araştırmacılar
  • 132. ruhsal yönetim yöntemini önerirler. Öğrenenin öğrenmelerini en iyi destekleyen çevresel Atasözlerinde "Oğrenme" özellikleri belirleyip, düzenleyerek ruhsal yapısını "Her şeyin vakti var, horoz bile vaktinde öğrenme için en uygun duruma getirmesidir. Ders öter", "Lokma çiğnemeden yutulmaz", çalışırken odaya girilip çıkılmasından rahatsız olan "Merdiven ayak ayak (basamak basamak) bir öğrencinin, kütüphanenin sessiz bir köşesini çıkılır", "Kanatsız kuş uçmaz" gibi bulup orada çalışması örnek olarak verilebilir. Bu atasözlerinde, öğrenmede zamanı yâni yöntemde, öğrenciler öğrenmelerini en iyi öğrenme yaşını, olgunlaşmayı, belirli destekleyen çevresel özellikleri belirleyip merhalelerden geçmeyi ve neticede düzenleyerek ruhsai yapılarını öğrenme için en uygun duruma getirirler. Başka bir deyişle, öğrenmenin; öğrenen ve öğrenilen konu ortamlarını öğrenmeleri için düzenlerler. bakımından kademeli bir yaklaşım gerektirdiği açıkça işaret edilmektedir. Ancak 2."Kendisiyle ilgili anlatımları olumlulaştırma": belirli basamaklardan geçtikten sonra Kendi kendine öğrenen stratejik öğrenciler, (merdiveni basamak basamak çıktıktan sonra), istenilen kalıcı davranış değişikliği (kanatlanıp uçma) gerçekleşebilir. Buradan bir kere daha öğrenmenin bir süreç olduğu gerçeği vurgulanmaktadır. Atasözlerinde bu doğrultuda benzer yorumlar çıkartılarak değerlendirme zenginleştirilebilir. (İhsan Kurt. Türk Atasözlerine Psikolojik Bir Yaklaşım.1997)_______________________
  • 133. -EGİTİM 87 BİLIMLERİ- EDİTÖRDEN! Sayın KPSS Adayları, Dokuzuncu sayısıyia tekrar huzurunuzda olan Bildiğiniz gibi Başbakan Yardımcısı Mehmet Ali dergilerimiz, adayların, dershanelerin ve Şahin, 24 Ocak 2006'daki Bakanlar Kurulunun akademisyenlerin büyük beğenisini kazanmıştır. ardmdan kamuya 100 bin yeni personei alınacağını Türkiye çapında 85 dershane dergilerimizi resmi olarak açıkladı. Şahin, ayrıca Kamu Persone! kursiyerlerine kaynak olarak dağıtmaktadır. Seçme Sınavı'nın (KPSS) 2006 Temmuz ayında Dergilerimizden yeni haberdar olan adayların yoğun yapılmasına karar verildiğini de ifade etti. isteği üzerine iik sekiz sayı yeniden basılmaya başlanmıştır. Sınavın Temmuz ayı içinde hangi gün yapılacağı ile sınava başvuru tarihleri de önümüzdeki günlerde Adaylar e-posta ve telefon yoluyla bizlere yoğun kesinük kazanacaktır. olarak sınav başvuru tarihlerini ve adreslerini sormaktadırlar. Sınav başvuru tarihleri henüz ilan Sınavın Temmuz aymda yapılacağının resmi bir edilmedi. Bu konuda telaşa kapılmamanızı, birkaç ağızdan ifade edilmiş oimass, adayların sınava ;<§ gün arayla derginizin internet sitesini ( hazırhk çalışmaiarmda motivasyonlarıni artıracaktır. § www.yediiklim.net) veya ÖSYM'nin resmi internet sitesini ( www.osym.gov.tr ) ziyaret etmenizi Dikkatinizi çekmek istediğimiz esas konu ise, bu yı! tavsiye ederiz. Resmen ilan edildikten sonra, çok yüksek sayıda memur alımının yapılacak başvuru adresleri de yine sitemizde gösterilecektir. olmasıdır. Bu durumun nedeni olarak ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik kalkınma süreci, Avrupa Sınava hazırlanmanın en etkin yollarından birinin, Birliği'ne tam üyelik müzakereleri ve yaklaşan çok sayıda soru çözmek olduğuna inanıyoruz. Bu seçimlerle önem kazanan siyasi atmosfer amaçla hazırladığımız hem Eğitim hem de Genel gösterilebilir. Neden ne olursa olsun, kesin olan şu Yetenek Genel Kültür yaprak testler yoğun ilgi ki; 2006 KPSS adaylar için kaçırılmaması gereken gördü. Adayların yoğun isteği üzerine ikinci bir birfırsattır. yaprak test seti daha hazırladık. Yaprak Testlerin ikinci serisi Şubat ayı içinde kitapçılarda olacak. Sayın lise ve önlisans mezunu adaylar; Yukarıda bahsettiğimiz konuya ek olarak özellikle sizlerin dikkatini çekmek istediğimiz bir konu daha var. Başarı dileklerimle, Bugüne kadar yapılan sınavlar incelendiğinde FikretIŞIK göreceksiniz ki; lise ve önlisans mezunu adaylar için iki yılda bir sınav düzenleniyor. 2008 Temmuz'a kadar alınacak bütün kadrolar büyük olasılıkla 2006 Temmuz'da düzenlenecek olan KPSS'ye göre alınacaktır. Dolayısıyla bu sınav sizler için ayrı bir önem arz etmektedir.
  • 134. YenL.. YenL.. YenL 8. Baskı Çıktı .w ^l h TÜM MEMUR ADAYLARI İÇİN KPSŞ GENEL YETENEK|GENEL KÜLTÜR 8. BASKI k g vy 27.50 Editör: FIKRETIŞIK S. Bmtaya Enwğl G«çanl*r NhUTKOÇMC SRSİNBORHAVeOUEÇ »MA0ttfK«ÜNGÖ 8 M»KTlltEN NURIOZIUN DURSUNOBMk KMN MIRS*U-«ÖKHAN DUtfN MURAT YUMZ FÖOİETIŞK YTL. DOYURUCU KONU ANLATIMI - CEVAPLI TESTLER - ÇÖZÜMLÜ TESTLER
  • 135. e-posta: asil@asilyayin.com.tr ÇIKMIŞ TÜM SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ internet:asllyayin.com.tr I www.yediiklim.com.tr I