Your SlideShare is downloading. ×
EğItim Bilimleri 8
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

EğItim Bilimleri 8

9,269
views

Published on


1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • URUS NIK BEACUKAI / REGISTRASI PABEAN / SRP BEACUKAI
    Peraturan Menteri Keuangan No. 63/PMK.04/2011

    - URUS SRP, NIK BEACUKIA PENERBITAN BARU
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI DITOLAK.
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI DIBLOKIR
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI PINDAH ALAMAT,

    URUS IZIN USAHA:
    - URUS PENDIRIAN PT – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS PENDIRIAN PMA – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS PENDIRIAN CV – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS APIU – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS APIP – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS NPIK – Seluruh Indonesia
    - URUS NIK BEACUKAI – Seluruh Indonesia
    - Urus IT Plastik
    - Urus IT CAKRAM OPTIK
    - Urus IT KOSMETIK
    - Urus IT ALAS KAKI
    - Urus IT MAKANAN DAN MINUMAN
    - Urus IT MAINAN ANAK-ANAK
    - Urus IT ELEKTRONIKA
    - Urus IT OBAT TRADISIONAL DAN HERBAL
    - Urus IT PRODUK MAKANAN DAN MINUMAN
    - Urus Izin Prinsip
    -Urus SIUP.
    -Urus TDP
    -Dll

    PT. LEGALITAS SARANAIZIN INDONESIA.
    Gedung Maya Indah Lt 2 Jakarta Pusat 10450
    Telp. 021-3142566
    Fax. 021-3928113
    HP. 081385042000
    Flexi. 021-70940216
    Website: http://www.saranaijin.com
    Email legal@saranaizin.com
    Pin BB 2262D175
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
9,269
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
191
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. -EĞİTİM BİLİMLERİ- GELİŞIM PSIKOLOJISI | Savunma Mekanizmaları İç Gerilimin Kaynağı: İhtiyaçların karşılanmaması İhtiyaçların karşılanmaması engellenme ve çatışma durumuna düşme olarak iki ana sebepten kaynaklanır. Engellenme, herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. Memleketine gitmek isteyen bir öğrencinin otobüs bileti bulamaması gibi. Çatışma ve Çatışma Türleri Organizma içinden gelen ve bireyi aynı zamanda birbirine zıt iki ayrı yöne çeken güdülerin birbiriyle çelişmesine çatışma adı verilir. Üç tip çatışma vardır: a)Yanaşma-yanaşma b)Kaçınma-kaçınma c)Yanaşma-kaçınma Yanaşma-yanaşma: İkisi de aynı derecede çekici iki seçeneğin etkisinde kalma. Örn: Hangisini seçsem? Hafta sonu sinemaya mı gitsem yoksa oturup ders mi çalışsam? cazıp Organizma cazıp Kaçınma-kaçınma; İkisi de aynı derecede itici iki seçeneğin etkisinde kalma. Örn: Dişimin ağrımasını istemiyorum ama dişçiden de korkuyorum.
  • 2. çn "o £C LU o "cc UJ _J ŞE
  • 3. Yanaşma-kaçınma: Aynı nesne ya da duruma ilişkin zıt ikizli duyguların etkisinde kalma. Örn: Şişmanlamaktan korkuyorum ama pastayı da yemek istiyorum! Cazi Organizma Cazip olmayan p SAVUNMA MEKANİZMALARI Savunma mekanizmaları psikanalitik kuramın psikolojiye ilişkin en önemli katkılarından biridir. Pek çok davranışı ve davranışların altında yatan psişik faktörleri anlamada önemli bir araç durumundadıriar. Kısaca tanımlayalım: ?Kendini engellenmiş hisseden kişilerin güdülerinin farkına varmalarını ve kaygılarına karşı savunmalarını sağlayan bir reaksiyon türüdür. ?Doyurulamamış temel ihtiyaçların yarattığı iç huzursuzlukları gidermek üzere, insanın kendini aldatması pahasına başvurduğu davranış örüntüleridir. nilgi Notu / Savunma mekanizmaları egoyu korurlar, bu nedenle "ego savunma mekanizmalan" olarak da nitelenebilirler. Her birey savunma Cazip olmayan mekanizmalarını kullanmaktadır. Ancak fazla kullanımı kişiyi gerçeklerden uzaklaştırdığı için Organizma Cazip olmayan ruh sağlığına zarar vermektedir.
  • 4. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL Bazı savunma mekanizmaları » Hayal Kurma Yolu ile Avunma >> Bastırma (Repression) »Mantığa Bürüme (Rationalization) » Pollyanna (Tatlı Limon) Davranışı »Yansıtma (Projection) »Ödünleme (Compensation) »Özdeşim (Identification) » Karşıt Tepki Geliştirme (Reaction Formation) »Yer Değiştirme (Displacement) »Gerileme (Regression) Hayal Kurma Yolu ile Avunma İnsanın arzu ve isteklerini gerçekleştiremediği, iç ve dış nedenlerle ihtiyaçlarının doyumsuz kaldığı durumlarda hayal kurarak doyum sağlama yoluna gitmesidir. Günlük hayatta tatminsiz kalan istekler, rüya veya hayal aleminde gerçekleşebilir. llımlı kullanılması durumunda hem bireyi teselli etmesi hem de doyum için alternatif yolların belirlenebilmesi açısından iyidir. Ancak aşırı şekilde kullanılması, bireyin hayal dünyasında gerçek kimliğini kaybetmesi ile sonuçlanabilir. o oi ?Aç tavuk kendini buğday ambarında zanneder. ?Ticarete yeni atılan biri, kendini şöhretli bir zengin olarak hayal eder. Bastırma Engellenme ya da çatışma nedeniyle doyumsuz kalan bir güdünün ya da ihtiyacın meydana getirdiği sıkıntılı durumdan kurtulabilmek için bireyin bu ihtiyacını görmezlikten gelmesi, düşünmemeye ve inkar etmeye çalışarak bunu bilinç dışına itmeye çalışmasıdır. Bilinçli olarak bastırılması supresyon, bilinçsizce bastırılması represyon adını alır. Hiçbir güdü tam olarak baskı altına alınamaz, rüyalarla ya da uyumsuz davranışlara sürükleyen etkilerle kendini belli eder. İleri vakalarda terapiye ihtiyaç duyulur. ♦ Birinciliği başkasına kaptıran bir öğrencinin, birinci olan arkadaşına karşı hissettiği kıskançlığı inkar etmesi ya da bilinçaltına atması.
  • 5. Mantığa Bürüme (Bahane bulma) Bireyin, özellikle kişisel yetersizlikleri nedeniyle gerçekleştiremediği istek ve emelleri karşısında, başarısızlıklarını mazur göstermek adına akla uygun fakat doğru olmayan nedenler üretmesidir. Bu mekanizma kişinin davranışını haklı gösterme veya ulaşılamayan amaçlara düş kırıklığını örtme amacıyla kullanılır. Aşırı kullanılması bireyin benlik duygularını zedeler. ?Kedinin uzanamadığı ciğere mundar demesi. ?"Sağlığa iyi geldiği için içiyorum abi!" ?"Sınavları başaramıyorum, çünkü sistem kötü hocam." ?"Ben çocuğumu döverim ama onun iyiliği için!" Pollyanna Davranışı Mantığa bürümenin bir başka biçimi olarak, hayal kırıklığı yaratan her durumda iyi bir taraf görme şeklindeki uyum mekanizmasıdır. Aşırı kullanılması bireyi pasif duruma sokabileceği gibi, herşeyi kabul eden bir duruma da getirebilir. ?"Cüzdanımı çarptılar ama olsun, bu bana bir ders oldu!" ?"Çocuğumuz grip oldu, çok şükür zatürre olmadı!" ?"Başaramadım ama olsun, sınav tecrübem arttı". ?"Düştüm ama bir avuç toprak alıp kalktım!" Yansıtma (Başkalarını suçlama) Bireyin kendi taşıdığı hoş görülmeyen duyguları başkalarına atfetmesi. kendilerine ?"Çevremdeki insanlar güvenmiyor." ?"Sürekli beni küçümsüyorlar!" Ödünleme (Telafi) Bireylerin kendisini zayıf gördüğü bir alandaki eksikliğini başka bir alandaki başarısıyla telafi etmeye çalışmasıdır. ?Bedensel sakatlığı olan bir öğrencinin bu özelliğini kapatmak için üstün başarı göstermeyeçalışması. ?İşinde başarısız olan bir işadamının başkanı olduğu derneği çok iyi yönetmesi.
  • 6. -EĞİTİM BİLİMLERİ- Yüceltme ?Telefonda kötü bir haber alan bireyin ahizeyi İlkel nitelikteki istek ve eğilimlerin doğal fırlatması. amaçlarından çevrilerek toplumun istediği ?Kıyafeti istediği gibi dikilmemiş birinin terziye davranışlara yönlendirilmesidir. olan tepkisini elbiseyi parçalayarak göstermesi. ?Çocukluktaki yıkıcılık ve saldırganlık ?İşyerinde patronuna sinirlenen bir işçinin eğiliminin, yetişkinlikte polis, asker, patlayıcı öfkesini evde çocuğundan alması. madde uzmanı gibi mesleklere ?Öğretmeni tarafından dersten atılan bir dönüştürülmesi. öğrencinin sınıftan çıkarken kapıyı çarpması. ?Saldırganlığa ilişkin enerjiyi kişinin sporda başarıyla sürdürmesi. Gerileme Özdeşim Kurma Temel ihtiyaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı Hayatta türlü başarısızlıklar, engellenmeler ve hallerinde, bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel yılgınlıklar nedeniyle bireyin herhangi bir alanda bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. başarılı bir kişi ya da kişilerle kendini bir sayması, kendini onlara yakın hissederek doyum ?Dört yaşındaki bir çocuğun korktuğunda altını sağlamasıdır. ıslatması. Özdeşim kurduğumuz bireylerle aynı duyguları ?10 yaşındaki bir çocuğun kaygılandığında dört hissetmekle kalmaz aynı zamanda onlar gibi yaşındaki bir çocuk gibi mızmızlanması. davranma eğilimine gireriz. ?Bir gencin, 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması veya ağlaması. ?Futbolda yenilen çocuğun: "Benim ağabeyim ?Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi, Galatasaray'da oynuyordu..." demesi. kızarması veya utanması vb. ?Akademik başarısızlık yaşayan bir çocuğun, okulun bilgi yarışmasında aldığı dereceleri Savunma Mekanizmalarının Kullanımı ve (sanki kendisi almışçasına) heyecanla Sonuçları anlatması. ?Engellemelerin ve çatışmaların meydana Karşıt Tepki Geliştirme getirdiği gerginlikleri geçici de olsa azaltır. ?Engelleme durumlarında daha gerçekçi ve Bireylerin bazen çatışan güdülerden toplumca "^ etkili çözümler üretebilmek için bireye zaman beğenilmeyeni inkar etmek için böyle bir güdünün :E kazandırır. onları sevkettiği davranışın tam tersinin ?Bireyin çatışmalara ve engellemelere karşı sergilenmesidir. Aşırı kullanım biçimleri toplumca direncini artırır. garip karşılanır ve bazen bireyin aleyhine sonuç verir. ?Bazı savunma mekanizmaları (yüceltme gibi) ?Kardeşini kıskanan bir çocuğun aşırı sosyal olarak değerli sonuçlar (sanat eserleri derecede iyi bir abla veya ağabey olmaya gibi) doğurur. çalışması. ?Bazı savunma mekanizmaları (ödünleme gibi) ?Cinsiyet güdüsünü yenmek için bazı olağanüstü başarılarda aracılık yapar. kimselerin karşı cinse düşman kesilmeleri. ?İnsanlardan nefret eden birinin, bunun tam Savunma Mekanizmalarının Yetersizlikleri tersi olarak herkese çok iyi davranıyor ?Bireye zaman kazandırır ama sorunu tam olarak olması. çözmez. (Belirtileri yok eden ama tedavi etmeyen ilaçlar gibi) Yer/Yön Değiştirme ?Sosyal anlamda olumlu sonuçlar doğursa da kişiyi asla tam doyuma ulaştırmaz. Bireylerin çeşitli engellemeler karşısında, engelleyici ?Bazı durumlarda, bazı kimselerde konumdaki kişiye/nesneye gösteremedikleri tepkiyi mekanizmalar, bireyin gerçek durumu fark egemenlik kurabileceği başka birinin/nesnenin etmelerini engeller. üzerinde gerçekleştirmesidir. ?Aşırı durumlarda ciddi uyumsuzluk ve ruh hastalıkları meydana gelebilir. ♦ Psişik enerjinin gerçek olmayan davranışlar için harcanmasına neden olur.
  • 7. -GELİŞİM PSİKOLOJİSl ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ I ve IV. örnekte birey bir alandaki eksikliğini yani beğenilme ve üstün olma ihtiyacını, kusur ve başarısızlığını başka bir alanda aşırı çaba 1. I. Trafik kazası yapan ve arabası hurdaya göstererek gidermeye çalışıyor, yani ödünleme dönen birinin "cana gelen mala gelsin" demesi (telafi etme) savunma mekanizmasını kullanıyor. II. II.Kazada kolu kırılan birinin "iyi ki kafam ve III. örnek ise yüceltme savunma mekanizmasına kırılmadı" demesi verilecek bir örnektir. Yani doyurulmamış güdüleri toplumca kabul gören eylemlerle doyurulması söz III.Cüzdanı çalınan birinin, "bu bana iyi bir ders konusudur. oldu" demesi (Cevap B) Yukarıdaki örnekler aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisiyle açıklanabilir? A)Yüceltme B)Polyanna (tatlı limon) davranışı C)Bastırma D)Telafi etme E) Karşıt tepki geliştirme Yukarıdaki örneklerde bireyin her olumsuz durum ve başarısızlıkta olumlu bir taraf görmeye çalışması söz konusudur. (Cevap B) "i > 2. I. Kısa boylu birinin halter çalışması yaparak 3. Akraba çocuklarımn kendi çocuklarından daha kendini göstermesi başarılı olduğunu görerek kıskanan anne- babanın "Ne de olsa hayatta her şey okumak II.Okumamış zengin bir iş adamının fakir değildir. Dünyada okumadan daha önemli şeyler öğrencilere yardım etmesi var." demesi aşağıdaki savunma III.Kendisi okumamış bir babanın çocuklarını en mekanizmalarından hangisine örnek oluşturur? iyi şekilde okutmak istemesi A)Ödünleme IV.Kendini çirkin bulan bir kızın el becerilerini B)Mantığa bürünme geliştirmesi C)Yansıtma Yukarıdaki ömeklerden hangisi yüceltme D)Yüceltme savunma mekanizmasına örnek alarak E) Karşıt tepki geliştirme gösterilebilir? A)l-ll B) II-III C) III- I V D )l -l ll Yukarıdaki örnekte anne-baba kendi çocuklarının E) II - IV başarısızlıklarını hayatta her şey okumak değildir diyerek akla uygun hale getirmiş ve mantığa bürümüştür.
  • 8. (Cevap B)
  • 9. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 4. "Kedi ulaşamadığı ciğere pis der." 6. Bir futbol karşılaşmasında, gol yiyen takımın kalecisinin kale direklerini tekmelediği gözlenmiştir. "Tilki ulaşamadığı üzüme korukder." Kalecinin bu davranışı. aşağıdakilerden Yukarıdaki sözlere en uygun savunma hangisinde belirtilen savunma mekanizmasına mekanizması aşağıdakilerden hangisidir? ömektir? A)Ödünleme A)Hatasına kabul edilebilir gerekçeler bulma B)Karşıt tepki geliştirme B)Hoş olmayan yaşantıları hatırlamaktan kaçınıma C)Bahane bulma C)Kendisinin hatasız olduğunu belirtme D)Yön değiştirme D)Karşısındakilerin başarısını küçümseme E) Özdeşim kurma E) Tepkisini başka nesnelere yönetme Yukarıdaki örnekte bir alandaki başarısızlığı Kalecinin gerçek hedefe yöneltemediği öfke kendince haklı göstermeye çalışma yani olaya bahane bulma söz konusudur. tepkilerini, başka nesnelere yöneltmesi söz konusudur. Bu durumda kaleci yön değiştirme (Cevap C) mekanizmasına başvurmuştur. (Cevap E) " o c r a ı Q "ct UJ os 5. Bir yarışmada başarısız olan bir sporcu, beslenme "5 UJ koşullarının yetersiz olduğunu, çalışmak için uygun "Mal canın yongasıdır. Fakat cana geleceğin^ salon ve malzeme bulunmadığını, çalıştırıcısının mala geisin" sözü aşağıdakilerden hangisine deneyimsiz olduğunu ileri sürmektedir. örnekolur? Bu sporcunun sergilediği savunma A)Bastırma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir? B)Polyannacılık A)Her başarısızlıkta başarılı yanlar arama C)Ödünleme B)Başarıya duyulan ihtiyacı görmezden gelme D)Yüceltme C)Başarısızlıktan duyulan rahatsızlığı unutma E) Bahane bulma D)Başarısızlığın nedenini kendi dışında arama E) Başarılı olanları kendinden küçük görme Polyannacılık, hayal kırıklığı yaratan her durumda iyi bir taraf görme şeklindeki uyum mekanizmasıdır. Başarısız olan sporcu başarısızlığının nedenini, Verilen söz polyannacılığa örnek olur. salon ve malzemenin eksikliği, çalıştırıcının (Cevap B) deneyimsizliği gibi nedenlerle bağlayarak kendi dışında aramaktadır. (Cevap D)
  • 10. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 8. Atletizmde birinci gelen bir sporcu başka bir yarışta 10. Mahalle maçlarında en çok sevdiği futbolcunun ikinci geliyor. Neden aynı performansı forma numarasını giyen ve onun hareketlerini göstermediği sorulduğunda ise "Ayağımı incittim de yapmaya çalışan birey hangi savunma ondan." cevabını verir. mekanizmasını kullanmaktadır? Bu sporcu aşağıdaki savunma A)Bastırma mekanizmalarından hangisini kullanmıştır? B)Hayal Kurma A)Yansıtma C)Yön Değiştirme B)Bahane bulma D)Özdeşim Kurma C)Kaçma E) Yüceltme D)Polyanna E) Yüceltme ÇÖZÜM: Bireyin herhangi bir alanda başarılı bir kişi ya da kişilerle kendini bir sayması, kendini onlara yakın Bireyin, özellikle kişisel yetersizlikleri nedeniyle hissederek doyum sağlamasıdır. Özdeşim kurulan gerçekleştiremediği istek ve emelleri karşısında, bireylerle aynı duyguları hissetmekle kalmaz aynı başarısızlıklarını mazur göstermek adına akla zamanda onlar gibi davranma eğilimine girer. uygun fakat doğru olmayan nedenler üretmesine (Cevap D) bahane bulma denir. Verilen örnekte buna örnektir. (Cevap B) > Çff s: o 9. Bazı durumlarda saldırgan eylem gerçek hedefi § > yerine masum bir kişi ya da nesneye yönelebilir. — işinde azar işitmiş bir kişi, ifade edememiş olduğu «S öfkesini ailesinden alabilir. Yukarıda başvurulan savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir? A)Kaçma B)Bastırma C)Yön değiştirme D)Özdeşim kurma E) Bahane bulma Bireylerin çeşitii engellemeler karşısında, engelleyici konumdaki kişiye/nesneye gösteremedikleri tepkiyi egemenlik kurabileceği başka birinin/nesnenin üzerinde gerçekleştirmesi şeklindeki savunma mekanizmasına yön değiştirme denir. Verilen örnekte yön değiştirme ile ilgilidir. (Cevap C)
  • 11. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 4. "Kızını dövmeyen dizini döver.", "Eşeğini CEVAPLI dövmeyen semerini döver." sözleri aşağıdaki KAVRAMA savunma mekanizmalarından hangisine örnek oluşturur? A)Yansıtma 1. "Öğretmeninin kendisini kasıtlı olarak sınıfta B)Karşı tepki oluşturma bıraktığını düşünen ve bunu içine sindiremeyen bir C)Akla uygun durum oluşturmak genç, ders kitabını tahtaya fırlatarak sınıfı terk D)Neden uydurma etmiştir." E) Yön değiştirme Söz konusu olayda öğrenci hangi savunma mekanizmasını kullanmış olabilir? A)Yön değiştirme B)Özdeşim C)Hayal kurma D)Karşıt tepki geliştirme E) Pollyannacılık Bir araştırmada çocukların, olası bir nükleer patlamadan korktukları halde bunu söylemedikleri saptanmıştır. Çocukların bu durumu, aşağıdaki savunma Üj 2. Olumsuz benlik algısına sahip olan bir gencin, mel (anizmal bununla başetmek adına sık sık babasının yj aı A) Gerileme meslek alanındaki başarılarından bahsetmesi, _J B) Yansıtma hangi savunma mekanizmasını kullandığını LBİ C) Bastırma göstermektedir? D) Yüceltme " EGI A)Yansıtma E) Ödünlem B)Özdeşim e C)Hayal Kurma EDIII D)Karşıt tepki geliştirme E) Pollyanna 3. "Aç tavuk kendini darı ambarında görür." atasözü 6. -Bir kişinin gitmek istemediği bir doğum günü insan için kullanıldığında aşağıdaki savunma partisini unutması mekanizmalarından hangisi için uygun bir -Babasıyla tartışan bir gencin elindeki nesneyi örnek oluşturur? fırlatıp yere atması A)Bastırma Yukarıdaki davranışlar sırasıyla aşağıdaki B)Özdeşim hanği savunma mekanizmalarını örneklendirir? C)Hayal kurma D)Gerileme A)Yadsıma - Yön Değiştirme E) Güdüleri çarpıtma B)Kaçma - Karşı tepki geliştirme C)Bastırma - Yön Değiştirme D)Ödünleme - Yüceltme E) Kaçma - Kendini yöneltme
  • 12. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 7. Savaşta düşmanla göğüs göğse çarpışan bir 10. "Sınıf başkanlığı seçimini az bir farkla kaybeden bir asker, yanındaki arkadaşının yaralandığını ilköğretim 8. sınıf öğrencisi, seçimi görünce silahını eline alır ve düşman cephelerine kaybetmesinden dolayı yaşadığı hayal kırıklığını karşı saldırır. Ancak cepheleri boş bulunca etraftaki yadsımakta, seçimi kaybetmesinin onu hayal ağaçlara ve taşlara rastgele ateş eder. kırıklığına uğratıp uğratmadığına ilişkin bir soru Asker bu durumda aşağıdaki savunma sorulduğunda da bunu reddetmektedir." mekanizmalarından hangisini kullanmıştır? Aşağıdakilerden hangisi bu öğrencinin kullandığı savunma mekanizması olabilir? A)Karşı tepki geliştirme B)Ödünleme A)Bastırma C)Kaçma B)Mantığa bürüme D)Yön değiştirme C)Hayal Kurma E) Yadsıma D)Gerileme E) Pollyannacılık 8. I. Bir genç kızın sürekli olarak beyaz atlı prensinin gelip kendisini götürmesini düşünmesi II.Fiziksel özürlü bir gencin el sanatlannda ünlü bir H.Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi, sık sık kişi olaraktanınması bastırma mekanizmasını uyguladığı gözlenen III.Başbakan olmaya şartlanan bir çocuğun sınıfta bir öğrencinin durumuna en uygun öğretmen başbakan rolünü oynaması davramşıdır? Aşağıdakilerden hangisinde yukarda örneği A)Ailesini okula çağırma verilen savunma mekanizmalarının doğru B)Çocuğu psikiyatra gönderme sıralaması verilmiştir? C)Durumu müdüre bildirme D)Koşulsuzca dinleme ve kendini ifade etmesini A)Hayal kurma, özdeşim, ödünleme sağlama B)Hayal kurma, ödünleme, özdeşim E) Daha etkili mekanizmalar kullanmasını önerme C)Özdeşim, ödünleme, hayal kurma D)Ödünleme, özdeşim, hayal kurma E) Özdeşim, hayal kurma, ödünleme 9. "Eşiyle şiddetli geçimsizlik yaşayan Ayşe Hanım, 12. "KPSS Deneme sınavlarında istediği puanı eşine karşı yoğun olumsuz duygular yaşadığı yakalayamayan bir öğretmen adayı, daha önce dönemlerde eşiyle geçirdiği güzel anları böyle bir yakınması gözlenmediği halde hatırlamasının kendisini rahatlattığını ifade başansızlığını yaşamakta olduğunu iddia ettiği etmektedir." "sınav kaygısf'na bağlamaktadır." Ayşe Hanım hangi savunma mekanizmasını Bu durum adayın hangi savunma kullanmaktadır? mekanizmasını kullandığını düşündürmektedir? A)Bastırma A)Bastırma B)Mantığa bürüme B)Mantığa bürüme C)Hayal Kurma C)Hayal kurma D)Gerileme D)Gerileme E) Pollyannacılık E) Yadsıma
  • 13. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 13. "Fikret'in, sevmediği ya da hoş olmayan biryaşantı 16. "Daha önce kardeşini trafik kazasında kaybeden geçirdiği arkadaşının adını unutması" aşağıdaki bir gencin, otogara yolcusunu beklemek için savunma mekanizmalarından hangisine gitmeyi unutması" aşağıdaki savunma örnektir? mekanizmalarından hangisiyle ilgilidir? A)Bastırma A)Yön değiştirme B)Ödünleme B)Bahane bulma C)Gerileme C)Özdeşim kurma D)Özdeşim D)Bastırma E) Yansıtma E) Karşıt tepkiler geliştirme 14. İnsanın stres, hayal kırıklığı, çatışma ve bunları 17. Suçluya kızan avukat, kalemini kırarak öfkesini doğuran nedenlerden kurtulmak amacıyla, yatıştırıyor. bilinçli veya bilinçsiz olarak davranışlara ne ad Avukatın bu davranışı hangi savunma me- verilir? kanizmasına bir örnektir? A)Yön değiştirme A)Kaçma geliştirdiği ■§ B)Savunma mekanizmaları B)Yansıtma C)Hayal kurma C)Bastırma D)Sosyal uyumsuzluk D)Yön değiştirme E) Çatışma E) Pollyanna d SJJ 15. İstekleri yerine getirilmeyen bir çocuğun 18. Aynı sınıfta bulunan bir kızdan hoşlanan erkek bebekler gibi emeklemesi ya da altını öğrenci kızla yakınlaşmak ister, bu nedenle çeşitli kirletmesi" hangi savunma mekanizmasıyla girişimlerde bulunur. Fakat gence bu isteğinin asıl ilgilidir? nedeni sorulduğunda "onunla ders çalışmak istiyorum, ev ödevi ile ilgili konuşuyorum, sinemaya A)Yüceltme gidip gidemeyeceğini sordum" gibi nedenler ileri B)Gerileme sürmektedir. Böylece başkaları tarafından C)Bastırma bilinmesini istemediği isteklerini akla uygun bir D)Pollyanna biçimde temellendirmeye çalışmaktadır. E) Ödünleme Erkek öğrencinin böyle davranmasını en iyi açıklayan savunma mekanizması hangisidir? A)Bahane bulma B)Özdeşim kurma C)Yansıtma
  • 14. D)Unutma E) Yön değiştirme
  • 15. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 19. Aşağıdakilerden hangisinde savunma 22. Bir çocuğun sevmediği arkadaşının ismini mekanizmasın"dan söz edilemez? uygunsuz kelimelerle duvara yazması aşağıdaki A)Okuyamayan babanın çocuğunu okutmak savunma mekanizmalarından hangisine bir istemesi. örnek olabilir? B)Okuyamamış babanın, okumuş çocuğu ile sık A)Kaçma sıkövünmesi. B)Bahane bulma C)Okumak isteyen fakat çalışmayı sevmeyen C)Yansıtma öğrencinin durumu. D)Bastırma D)Cüzdanını çaldıran yaşlı amcanın "bu bana ders E) Yön değiştirme oldu, bundan sonra çok iyi korurum" demesi. E) Sevmediği arkadaşına söz verdiği oyuncağı unutan, Ayşe'nin durumu. 20. "Babasından azar işiten Mustafa'nın küçük 23. Çok istemesine rağmen çocuğu kardeşine çıkışması" hangi savunma olmayan birisinin, çocuk yuvası açmak mekanizmasma örnektir? veya bir çocuk yuvasında çalışmak suretiyle kendisini tatmin etmesi, A)Ödünleme B)Yön değiştirme aşağıdaki savunma mekanizmalarından C)Bahanebulma hangisine örnektir? D)Özdeşim kurma A)Ödünleme o E) Karşıt tepkiler geliştirme CNİ B)Kaçma C)Yüceltme D)Yön değiştirme E) Bahane bulma 21. Aşağıdakilerden hangisi savunma mekanizmasına örnek deâildir? A)Sıkılgan bir gencin arkadaşlarını şımarık olarak nitelendirmesi B)Evin borçlarını ödeyemeyen bir çiftin, ailesinden yardım istemesi C)İşsiz olduğu için sinirli olan bir babanın, işlerinin yoğunluğundan şikayet etmesi D)Dedikodu yapan kadının herkes yapıyor demesi E) Hızlı araba kullandığı için kaza yapan sürücünün yolların bozuk olduğunu söylemesi
  • 16. -EGITIM BILIMLERI- 11 24. "Müşterilerin, ünlü kişilere benzeme eğilimlerinden yararlanma amacıyla, bazı reklamlarda sanatçılara ÇIKMIŞ SÖRIILAR yerverilir." ve ÇÖZÜMLERİ Reklamcıların bu uygulaması hangi psikolojik mekanizmaya dayanır? 1. Bir çocuk doktor olan ablası gibi giyinmiş ablasının A)Pekiştirme steteskopunu boynuna takmıştır. B)Yön değiştirme Bu çocuğun ablası gibi davranması C)Yansıtma aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 D)Özdeşim kurma KPSS) E) Ödünleme A)Özdeşim B)Taklit C)Yüceltme D)Yansıtma E) Baskı £2 " ö Buradaki çocuğun davranışı ne kadar ablasını t c taklit gibi görünse de basit bir davranışın taklidi yj o değil ailesi tarafından sevilen değer verilen ablası "c c gibi olma çabasıdır. Birey kendinde bulunan m özellikleri özenilir bulmadığı zaman kendisi gibi olmaktan çıkıp kendini istediği gibi bir kişiymiş gibi H algılamaya ve onun gibi davranmaya başlar. Bu tz ' O duruma özdeşleşme (özdeşim kurma) denir. UJ (Cevap A) ÜJ llllllilli iliivilll 1.A 7.D l 13.A 19.C 2. B 8.B 14.B 20. B 3. C 9.C 15.B 21.B 4. E 10.A 16.D 22. E 5.C 11.D 17.D 23.C 6.C 12.B 18.A 24. D
  • 17. 12- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL OGRENME PSIKOLOJISI Amaçlı Davranışçılık Edvvard Chace Tolman, 'öğrenme' ve 'motivasyon' alanlarında önemli çalışmalar yapmış Amerikalı bir bilim adamıdır ve psikoloji alanına birçok önemli katkıda bulunmuştur. California Berkeley Üniversitesi'nde çalışırken ortaya attığı "Öğrenmenin Bilişsel Kuramı" ile kendi davranışçı ekolünü geliştirmiştir. Tolman, yöntem bakımından davranışçı, metafizik yönünden bilişsel bir kuramcıdır. Tolman; öğrenmenin, organizmanın çevresi hakkındaki bilgi ve bilişleri ve bunlarla kendi arasında nasıl bir ilişki kurduğu ile ilgili oiarak gerçekleştiğini söylemiştir. Tolman'ın bu kuramı, Thorndike ve HulPın öğrenmenin sıkı bir uyaran -tepki eşleşmesiyle gerçekleştiğini öne sürdükleri kuramlarının karşısındadır. Tolman'ın Bilişsel Davranışçılığı 1.Odak noktası, bilinç yerine davranıştır ve içgörü yerine nesnel gözlemdir. 2.İnsan ve hayvan davranışının en çok göze çarpan önemli özelliklerinden biri, amaca yönelik olmasıdır. 3.Amaçsal niteliğe sahiptir ve ayrıca bilişsel ve uysaldır. Bu iki terim bütünsel davranışı, değişmez, dönüşlü mekanik davranışlardan farklı kılar. Bütünsel davranış, reflekslerden farklıdır. 4.Bütünsel davranış pek çok nedene dayanır; öğretilebilir niteliğe sahiptir. 5.Ara Değişkenler: Davranışı yönlendiren ve çevresel uyaran ile gözlemlenebilen tepkiler arasında arabuluculuk eden psikolojik süreçleri tanımlamaktadır. Ara değişken ömekleri; bilişleri, beklentileri, amaçları, varsayımları ve istekleri kapsar. Tolman'a göre bir beklenti, her bir başarılı tepkiyi bir ödül takip ettiğinde ortaya çıkar. İnsanlar
  • 18. ve hayvanlar, tepkiler ve çevresel uyaranlar arasında düzenli ilişkilerin olduğu her zaman beklenti oluştururlar. Bir beklenti bir kere ortaya çıktığı zaman, davranışın yön bulmasında ve kontrolünde rol oynar. 6. Gizil Öğrenme: Pekiştireç motivasyonu ve bu nedenle performansı etkiler. Ancak öğrenme kendi başına bağımsız bir süreçtir. Pratik amaçlar için pekiştireç kullanırız çünkü motivasyon üzerinde önemli bir.rolü vardır. Gizli öğrenme (Tolman) organizmanın öğrendiğinin bilincinde olmadan yaptığı öğrenmedir. Kendiliğinden, farkına varmadan gerçekleşir. Bir yerin zihinsel haritasını çıkardığımız öğrenme biçimi, yani bilişsel harita ve bir işin o toplumda nasıl yapıldığını öğrendiğimiz bilişsel senaryo öğrenmesi böyledir. Bir bireyin dikkat etmediği halde bir şarkının sözlerini öğrenmesi ya da bir mağazanın yerini bilmesi gizil öğrenmeye örnek verilebilir. Bizim hayal-meyal hatırlıyorum dediğimiz veya bir yerden aklımda kalmış dediğimiz şeyler mahallenin marketinin - kasabının - berberinin yerlerini bilinç olarak öğrenmesek de onların ismi ve yerleri sorulduğunda öğrenmiş olduğumuzu anlarız. 7. Deneysel Sönme: Sönme, büyük oranda beklentilerdeki değişiklikler nedeniyle ortaya çıkar. Tepkinin gücü, koşullu uyaran bir işaret olarak hizmet etmeye devam ettiği sürece yüksektir. Uyaran artık daha fazla işaret olarak değer sahibi olmadığı zaman, beklentiler ve dolayısıyla tepkiler de değişir. Tolman'ın kuramına göre bu, eğer bir organizma bir işaretin artık bir pekiştirece kılavuzluk etmeyeceğinin kesin olarak farkındaysa sönme gerçekleşir ve bu sönmenin nedeni, organizmanın artık o davranışa ihtiyacının olmamasıdır.
  • 19. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 13 Tolman'a Göre Öğrenme Türleri (Senemoğlu, 2004) Kateksis: Belli dürtü durumlarıyla belli nesneleri ilişkilendirme eğiliminin öğrenilmesine işaret etmektir. Örneğin; belli bir ülkedeki bireyler açlık dürtüsünü belli yiyeceklerle giderebilirler: Adana'da yaşayan bir birey geneüikle açlığını Adana kebabı yiyerek, Karadeniz bölgesinde yaşayan bir birey ise açlığını hamsi yiyerek giderme eğiliminde olabilir. Eşdeğer inançlar: Alt amaç, esas amaçla aynı etkiye sahip olduğunda, alt amaç eşdeğer inanç oluşturmaktadır. Alan Beklentileri: Burada organizma neyin ney9 götüreceğini öğrenir. Yani bir işareti gördüğünde bir sonrakinin onu izlsyeceğini öğrenir. Alan biliş yolları: Bir problem çözme stratejisi ya da yaklaşımdır. Belli durumlarda algısal alanı düz9nleme eğilimidir. gş "co ü Dürtü ayrımları: Organizmanın kendi dürtü durumunu belirlemesini ve buna uygun tepkide bulunmasını kapsamaktadır. Hareket biçimleri: Tolman kuramlarında esas olarak fikirlerin ilişkilendirilmesiyle ilgilenmiştir. Bu nedenle har9k9t biçimini öğrenm^, bir eksiği gidermeye dönüktür.
  • 20. TARİHLERLE TOLMAN 1912 — 1915 —> Geriye dönük ket vurma üzerine > Hugo hazırladığı tezinden sonra Harvard'tan doktora 1886 —> Nevvton, Massachusetts'de doğdu. Munster derecesi aldı. berg and 1911 —»• Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Langfeld 1930 —> Farelerle labirent deneylerinde Elektrokimya alanında lisans derecesini aldı. ile ödülün ve pekiştirecin rolleri üzerinde çalıştı. birlikte "anlamsı 1911 —> Felsefe ve psikoloji öğrencisi olarak z hece 1932 —> "Hayvanlarda ve İnsanlarda Harvard Okulu'na girdi. öğrenm Amaçlı Davranış" kitabını yazdı. esi" üzerinde 1912 —> Doktora derecesi için Almanya'nın Giessen çalıştı. 1949 —> Öğrenme motor becerilerinin ve kentine gitti; Gestalt Psikolojisi ile ilgilenmeye problem çözmenin farklı kanunlar tarafından başladı. yönetildiğini belirttiği "Bir Çeşit Öğrenmeden Daha Fazlası Var"ı yazdı. 1959 —> 19Kasım'daöldü.
  • 21. 14- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. "Çorumlular çay ile birlikte leblebi yemeyi tercih ÇOZUMLU ederlerken, Kayserililer ise yemeklerde daha KAVRAMA TESTİ ziyade pastırma ve sucuk yemeyi diğer besin maddelerine tercih ederler" ifadesini kullanan bir kişi, Tolman'ın işaret öğrenme kuramında dile 1. Tolman'ın işaret öğrenme kuramma göre getirilen hangi kavramı vurgulamaya aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? çalışmaktadır? A)Tolman, öğrenmeyi bireyin içerisinde yaşamış A)Kateksis olduğu çevreyi keşfetme süreci olarak ele B)Eşdeğer inançlar almış, bu keşif süreci içerisinde bilişsel C)Alan beklentileri süreçlerin etkili olduğunu vurgulamıştır. D)Alan-biliş yolları B)Tolman, işaret öğrenme kuramını davranışçı E) Dürtü ayırımı öğrenme kuramlarının bulguları ile Gestalt öğrenme yaklaşımının bulgularını birleştirerek oluşturmuştur. C)Tolman, öğrenme üzerinde şartlanmanın etkili Kateksis, Tolman'ın işaret öğrenme kuramının olduğunu, bilişsel süreçlerin ise herhangi bir temel kavramlarından birisidir ve içerisinde etkide bulunmadığını ileri sürerek bilişsel bulunulan sosyo-kültürel özelliklerin bireyin öğrenme kuramlarının karşısında yer almıştır. öğrenmesi ve davranışları üzerinde etkisini ifade D)Tolman'a göre öğrenciler öğrenme ortamında eden bir kavramdır. Yine Trabzonluların öğrenme faaliyetini bilinçli, niyetli ve aktif acıktıklarında açlıklarını hamsi yiyerek gidermeye olarak katılım gösterirler. Böylece öğrenciler çalışmaları da Kateksis olgusuna örnek teşkil öğrenme ortamına ve okula uyum davranışları etmektedir. gösterirler. (Cevap A) E) Tolman, öğrenme süreci ile ilgili olarak gizil öğrenme ve işaret (yer) öğrenme kavramlarını geliştirmiş ve öğrenmenin bu iki kavram ile gerçekleştiğini vurgulamıştır. Tolman, öğrenmeyi bilişsel süreçler ile açıklayan Halk dilinde kullanılan "Karnı aç ama ağzından ilk bilişsel temelii davranışçı öğrenme kürdanı hiç düşürmüyor" tabiri Tolman'ın kuramcısıdır. Bu nedenle ona göre öğrenme işaret öğrenme kurammda hangi kavramı dile üzerinde bilişsel faktörler etkili olup, koşullanma getiren bir örnektir? süreçleri öğrenme üzerinde herhangi bir etkide A)Alan beklentisi bulunmamaktadır. B)Dürtü ayarımı (Cevap C) C)İşaret öğrenme D)Eşdeğer inançlar E) Alan-biliş yolları Tolman'a göre eşdeğer inançlar, fizyolojik güdülerden daha ziyade sosyal güdülerin doyuma ulaştırılması anlamına gelmektedir. Yukarıda verilen örnekte birey, karnı aç olmasına rağmen karnı tokmuş gibi ağzında kürdan ile gezmekte böylece saygınlık ve önemsenme ihtiyacını fizyolojik ihtilacı olan açlıktan daha fazla önemsemektedir. (Cevap D)
  • 22. -EGİTİM BİÜMLERİ- 15 4. "Müslümanlar aç olduklarında domuz eti 6. "Size o ana kadar farkında olmadığınız yemezlerken, Hindular ise inek eti yemeyi doğru bir yerin adresi sorulsa, hemen adresi olarak kabul etmezler." soran kişiye sormuş olduğu adrese nasıl gidebileceğini en ince ayrıntısına Tolman'a göre Müslümanların ve Hinduların bu kadar tarif edebilirsiniz" sözlerini davranışlarının temelinde ne tür öğrenmeler söyleyen bir kimse, Tolman'ın işaret öğrenme kuramında hangi kavramın yatmaktadır? niteliğinden bahsetmektedir? A)Eşdeğer inançlar A)Kavrama B)Olumsuz kateksis B)Bilişsel harita C)Alan beklentileri C)Bilişsel senaryo D)Alan-biliş yoliarı D)Anlamlandırma E) Dürtü ayırımları E) Kodlama 5. Tolman'a göre gizil öğrenme sürecinde Tolman'a göre bir bireyin belirli durumlarda belirli iki faktörden yararlanılır. Bunlar; bilişsel nesnelerden kaçınmayı öğrenmesine, yani harita ve bilişsel senaryodur. Bilişsel harita, inançların öğrenmeler ve davranışlar üzerindeki bireylerin zihinlerinde içerisinde etkisine olumsuz kateksis denilmektedir. yaşadıkları çevrenin haritasını, krokisini (Cevap B) zihinlerine kaydetmeleri, sorulunca bu ç "o çevrenin adresini tarif etmeleridir. "Gazete okurken aynı zamanda televizyonda bir LU O cr müzik parçasının söylendiğini duyan bir birey, tüm 'E 7 (Cevap B) UJ '■ dikkatini gazeteye verdiğinden televizyonda söylenen şarkının sözlerine dikkat etmemiş, fakat "Yolculuğa çıkacak bir insan otobüs ya da tren ile nasıl yolculuk yapacağını bilir. Yine gazetesini okuduktan belli bir süre sonra gazete okurken televizyonda söylenen şarkıyı arkadaşları ile güzel bir lokantaya giden bir birey de masaya oturduklarında nasıl yemek kendiliğinden söylemeye başiamıştır." yeneceğini, insanlarla nasıl konuşulacağını önceden bilir. Çünkü bireylerin zihinierinde Tolman'a göre bu bireyin şarkının sözlerini bir işin, eylemin nasıl yapılacağına ilişkin kendiliğinden tekrarlaması ne tür bir imgeler, kodlamalar önceden mevcuttur" öğrenmedir? ifadesini kullanan bir birey, Tolman'ın A)Kavrama yoluyla öğrenme işaret öğrenme kuramında dile getirdiği B)Sezgi yoluyla öğrenme hangi kavramı ifade etmeye C)Koşullanma yoluyla öğrenme çalışmaktadır? D)Anlamlı öğrenme A)Genelleme E) Gizil (örtük) öğrenme B)Bilişsel harita C)Bilişsel senaryo D)Anlamlandırma E) Farklılaştırma
  • 23. Tolman'a göre gizil öğrenme; bireyin farkında olmadan bilinçsiz bir şekilde yapmış olduğu Tolman'a göre gizil öğrenme sürecinde insanların öğrenmelerdir.Yukarıda verilen örnekte de birey yararlandığı faktörlerden - birisi de bilişsel gazete okurken duyduğu fakat o an dikkat senaryolardır. Bilişsel senaryo; bir olayın, bir işin etmediği şarkının sözlerini gazete okuduktan belli nasıl gerçekleştiğine ilişkin imgelerin, olguların, b i r s ü r e so n r a m e l o d i s i i l e b i r l i k t e bilinçsiz bir şekilde zihne yerleştirilmesi, yeri ve tekrarlamaktadır. zamanı geldiğinde de bu senaryoiarın (Cevap E) kullanılmasıdır. (Cevap C)
  • 24. 16- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 8. "Tolman'a gire bireyler, bir problemi çözerlerken kullanmış oldukları yolları, bu probİ9me benzeyen diğer sorunların çözümünde de kullanmaktadırlar. Tolman, davranışçı öğrenme kuramları iie Örneğin Fizik problemi çözen bir bireyin burada Gestalt öğrenme kuramının görüşlerini kullanmış olduğu bir formülü, kimya problemi birleştirdiği için öğrenmelerin bütünden çözerken de kullanmaktadırlar." parçaya doğru amaçlı bir şekilde yapılmasının daha doğru olduğunu ileri sürmüştür. Bireylerin birbirlerine benzeyen konularda çözüm için aynı ya da benzer yolları (Cevap B) kullanmaları, işaret öğrenme kuramında hangi kavram ile açıklanmaktadır? A)Eşdeğer inançlar B)Olumsuz Kateksis C)Alan beklentileri D)Alan-biliş yolları E) Dürtü ayırımları 9. A)İnsan davranışlarının en çok göze çarpan yönü, davranışların amaca dönük olmasıdır. Tolman'a göre alan-biliş yolları kavramı bireylerin B)Tolman'a göre öğrenmeler parçadan bütüne bir problemi çözerlerken kullanmış oldukları doru olmakta, yani basitten zora doğru bir yolları, bu probleme benzeyen diğer sorunların seyirtakip etmektedir. çözümünde de kullanmaları anlamına C)Birey amacına ulaşabilmek için ipuçlarını ve gelmektedir. ihtiyaç kaynaklarını kullanarak öğrenmesini gerçekleştirmektedir. (Cevap D) D)Bireyler , öğrenmelerini farkına varmadan bilinçsiz bir şekilde de gerçekleştirebilirler. E) Tolman, öğrenmede bilişsel faktörlerin etkisine önem verdiği için ve davranışçı öğrenme kuramlarının bulgularından da yararlandığı için bilişsel temelli davranışçı öğrenme kuramcısı olarak bilinmektedir. Aşağıdakilerden hangisi Tolman'ın işaret öğrenme kuramına göre yanlış bir ifadedir?
  • 25. 10. ığı için bu konuşmanın üzerinde bilinçli "Tel olarak hiç durmamıştır. Ertesi gün işyerine eviz gittiğinde arkadaşları ile konuşken, konu yon vefat eden o kişiye geldiğinde Kaan Bey, o da kişinin öldüğünü ifade etmiştir." bir film Kaan Bey'in bu öğrenmesi Tolman'ın seyr işaret öğrenme kuramında hangi ede öğrenme kavramı ile açıklanmaktadır? n Kaa A)Gizil (örtük) öğrenme n B)Sezgi yoluyla öğrenme Bey, C)Koşullanma yoluyla öğrenme filmi D)Anlamlı öğrenme seyr E) Kavrama yoluyla öğrenme ede rken ÇÖZÜM: eşi ile Tolman'a göre gizil öğrenme; bireyin farkında olmadan bilinçsiz bir şekilde yapmış arka olduğu öğrenmelerdir. daşı nın (Cevap A) telef ond a kon uştu ğun u duy muş , eşin in arka daşl arın dan birisi nin vefa t ettiğ inde n bah setti ğini işitm iş faka t o an film e dald
  • 26. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 17 11. Aşağıdakilerden hangisi Tolman'ın amaçlı davranışçılık kuramı için söylenemez? Davranış amaca yöneliktir. Davranışlar aynı A)Deneylerinde davranışçı kuramların yöntemlerini zamanda amaca götürecek şekilde değişen çevre kullanmıştır koşullarına göre değişir uyum sağlar. Tolman'a göre B)Davranışların açıkça ötçülmesi gerektiğini davranışlar refleksif tepkiler değildir, amaçlıdır. savunmuştur C)İnsan davranışlarının küçük birimlere ayrılarak (Cevap A) gözlenmesi gerektiğini söylemiştir D)Sadece amaca yönelik etkinlikleri davranış olarak kabul etmiştir E) Tolman'a göre davranışı organizmanın ulaşmayı 13. "Organizma eğitildikten sonra en kısa sürede hedeflediği amaçları belirler amaca götürecek davranışı sergiler. Hull bu kavramı alışkanlık hiyerarşisi kavramı ile açıklamaktadır." Tolman'ın amaçlı davranışçılık kuramı yöntem bakımından davranışçı, düşünsel yönden ise bilişsel bir Yukarıda bahsedilen kavram jçin Tolman'ın kuramdır. Tolman sadece organizmanın amaca yönelik kuramında kullandığı kavram aşağıdakilerden etkinliklerini davranış olarak kabul eder. Klasik hangisidir? davranışçı kuramcıların aksine davranışları küçük A)Kateksis birimlere bölmek yerine bütünlük içerisinde incelemeyi B)Alan beklentileri C)Alan biüş yolları bütünlüğü olan amaca yönelik davranışlar üzerinde ffiffi D)En az çaba ilkesi çalışmak gerekir. E) Eşdeğer inançlar savunur. Tolman'a göre anlamlı •§ (Cevap C) 12. "Bir kişi yağmurdan kaçmak için şemsiyesini 'UJ Tolman'ın 'en az çaba ilkesi' ile Hull'un 'alışkanlık açabilir, yoksa bir saçak altına sığınır ya da -zı hiyerarşisi' önermesi arasında büyük benzerlik hızlıca koşar. Organizma değişen koşuliarda :E vardır. (N. Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve kendi bilgisini kullanarak en uygun davranışı > Öğretim, s.202) Kişi eğitildikten sonra kendini amaca seçer ve uygular." götürecek alternatiflerden en kısa olanı seçerek amaca ulaşmaya çalışır. Tolman'ın kuramına göre aşağıdaki (Cevap D) seçeneklerde verilenlerden hangisi yukarıdaki açıklamaları destekler nitelikte değildir? A)Organizmanın gösterdiği davranışlar durumlara göre değişen refkelsif tepkilerdir B)Davranış amaca ulaşmak için çevre koşullarına 14. Tolman'ın amaçlı davranış kuramı temele göre değişir alınarak düzenlenecek bir öğretme öğrenme C)Davranış amaca yönelik olduğundan bazı etkinliği için öğretim hedefleri aşağıdaki şeylerden kaçmak yada bazı şeyleri elde etmek niteliklerden öncelikli olarak hangisine sahip içindir olmalıdır? D)Davranışlar çevre koşullarına göre uyum sağlayabilir bir niteliğe sahiptir A)Öğretmen yeterliklerine uygunluk E) Organizma sadece uyarıcılara tepkide B)Aşamalılık bulunmaz, inançlarıyla tutumlarıyla etkinlikte C)Öğrenci ihtiyaç ve ilgilerine uygunluk bulunur D)Toplum beklentilerine uygunluk E) Kullanılacak öğretim yöntem ve araçlarına
  • 27. uygunluk
  • 28. 18- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSl Tolman'a göre kişinin tüm davranışları amaca Öğrenme p^rformansa dönüşen^ kadar bellekte yöneliktir V9 çevreyi tanıma süreci öğrenmenin saklanır. P^rformansa dönüşm^y^n öğrenmeyi temeiîdir. Eğer kişinin davranışları belli bir amaca Tolman örtük öğrenme olarak tanımlamaktadır. yönelik değil ise kişi öğrenmeden vazgeçer. (Cevap B) Öğrencinin öğrenme çabasını sürdürebilmesi için de öğretim amaçlarının öğrencinin amaçlarıyla tutarlı olması gerekmekt9dir. (C9vap C) 15. "Tolman öğrenmenin bağımsız değişkenleri olarak çevre ve bireysel farklılıkları ele almıştır. Ayrıca 17. "Öğrenme organizmanın çevreyi bunların haricinde ara değişken kavramını da keşfetme sürecidir. Eğer kişiye çevreyi getirmiştir." keşfetme imkanı verilirse çok sayıda uyarıcı bağlaşımları kazanabilir." Tolman'ın kuramına göre öğrenme sürecinin ara değişkeni aşağıdakilerden hangisidir? Tolman'ın kuramında organizmanın çevreden edindiği organize edilmiş bilgi A)Biliş türüne ne ad verilir? B)Pekiştireç o C)Önceki öğrenmeler A)Bilişsel harita D)Uyarıcılar B)Bütüncül davranış E) Kalıtım C)Y9röğrenm9 D)Örtük bilgi E) Ödül beklentisi Organizma amaca tek bir yolu kullanarak değil çok çeşitli yolları değerlendirerek ulaşır. Amaca ulaşmak için kullanılan davranış çeşitliliğinin nedenlerini Organizma ç^vreden edindiği bilgiyi birbirinden Tolman ara değişken kavramı ile açıklamaktadır. bağımsız, parçalı bir şekilde değil organize edilmiş Tolman ara değişken olarak bilişi göstermektedir. bir halde saklar. Organizmanın ç^vreye ilişkin Biliş h9m uyarıcıyı h9m de tepkiyi etkileyen bir organize edilmiş bilgi türüne bilişsel harita denir. öğedir. (Hatırlatma! Sunuş yoluyla öğrenme stratejisinde d9 bilişsel haritalar yer alır. Birbiriyle paralellik (C^vap A) gösteriyor. 0 konuda da öğrenctlere konunun genel yapısının organiz9 bir şekilde kavratılması söz konusu) (Cevap A) 16. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Tolman'a göre örtük öğrenmeyi tanımlamaktadır?
  • 29. A)Den^meyanılmayoluylaöğrenme B)Performansa dönüştürülmeyen öğrenm^ C)Korku tepkilerinin öğrenilmesr D)Bireyin bilinçsiz öğrenm9İ9ri E) Zamanla unutulan öğrenmeler
  • 30. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 19 CEVAPLI KAVRAMA 4. 1. "Bir Alman için bira susuzluğunu gidermek için "Sabah okula bisikletiyle gitmeyi alışkanlık uygun bir içecek iken Amerikalı bir kimse haline getiren bir öğrenci sabah bisikletinin susuzluğunu kola içerek gidermeyi tercih eder." tekerleğinin patlak olduğunu görünce okula yürüyerek yada başka bir araçla gider. Eğer davranışlarımız davranışçıların dediği gibi Organizmanın yukarıdaki belirtilen durumdaki salt tepkisel olsaydı çocuk sabah okula gibi belli dürtü durumlarını belli nesnelerle gidemezdi." ilişkilendirme eğilimini öğrenmesi aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? Yukarıdaki parçada bahsedilen durum A)Alan biliş yolları Tolman'ın kuramına göre aşağıdaki B)Alan beklentileri kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? C)Eşdeğer inançlar D)Örtük öğrenme A)Amaçlılık E) Kateksis B)Bütüncü davranış C)Eşdeğer inançlar D)Örtük öğrenme E) Kateksis 2. "Öğrendiğimiz çoğu biigiyi kullanmayız, hatta3 bazılarını kuilanana kadar öğrendiğimizin bile 3 5. öğrenme Aşağıdaki farkına varmayız. Bazı bilgilerde hiç kullanılmadan -3 türlerinden hangisi Tolman'ın unutulup gider." |! tanımladığı değildir? öğrenmelerden biri İU Yukarıda açıklanan kavram aşağıdakilerden & A)Hareket biçimleri hangisidir? .5 B)Dürtü ayırımları : C)Kateksis '5 D)Eşdeğer inançlar ULJ A)Tekrar E) Gözlem yoluyla öğrenme B)Ayırtetme C)Örtüksönme D)Genelleme E) Eşdeğer inançlar 3. Aşağıdaki seçeneklerde verilen iadelerden D)Organ n tam ayrımına hangisi Tolman'ın işaret-beklenti kuramı için izmanın varması gerekir doğru bir ifade degildir? amaçlı E) Davranışlar bir davranışı bütünlük içerisinde A)Öğrenme bireyin çevreyi keşfetme sürecidir için incelenmelidir B)Güdülenme organizmanın çevrede dikkat öncelikle edeceği olayları belirler ihtiyacını C)Öğrenme organizmanın algılarından bağımsızdır 2.C 4.A
  • 31. 1.E CEVAPANAHTAR! 3.C 5.E
  • 32. 20- -OGRENME PSIKOLOJISL ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ Tolman'a göre örtük (gizil) öğrenme performansa dönüştürülmeyen öğrenmedir ve performansa dönüşene kadar gizli kalır. Öğrenme performansa Kibrit kutularıyla şekiller oluşturma oyununu çok dönüşene kadar bellekte saklı kalır. Kişi reklamlara seven bir çocuk, kendisine verilen aynı renk ve dikkat etmemesine karşın müziğini öğrenmiştir büyüklükte, fakat farklı bir marka (yazı) taşıyan anc ak bu daha s onra perf orm ans a kibrit kutusunu "bu farklı" diyerek kabul dönüştürülmüştür. İnsanlar bu şekilde aşırı bir çaba etmemiştir. ve dikkat harcamadan da öğrenebilir. Tolman'a göre pekiştirme öğrenme değil performans değişkenidir. Bu durum, aşağıdakilerden hangisine bir Yani öğrenme için pekiştirme gerekmez. örnektir? (2002 KPSS) (Cevap D) A)Uyarıcı - tepki bağı kurarak öğrenme B)Gizil (örtük) öğrenme C)Uyarıcı - tepki zinciri oluşturma D)Kavrama yoluyla öğrenme E) Yeröğrenme 2. Bu kişinin reklam müziğini sözleriyle Gizil öğrenme süreç devam ederken kendini birlikte tekrarlayabilmesi aşağıdakilerden göstermediği, fakat daha sonra bir anda öğrenilen hangisiyle açıklanabilir? (2003 KPSS) davranışın çıktığı durumlara verilen addır. Çocuk A)Yetişkinlik döneminde öğrenmenin çok hızlı kibritlerle oynarken kibritin markasına dikkat bir etmemesine rağmen farklı bir kibrit kutusuyla biçimde gerçekleşebilmesiyle karşılaştığında diğer kibriti öğrenme davranışı ortaya B)Bazı reklam filmlerinin birçok çıkmıştır. kanalda (Cevap B) yayınlanmasıyla C)Reklam müziklerinin çok hareketli olmasıyla D)Bazı öğrenmelerin, bilinçli bir çaba gösterilmeden gerçekleşebilmesiyle Televizyondaki reklamları hiçbir zaman dikkatle E) Reklamların çoğunun müzikli olmasıyla izlemeyen bir kişi, bir gün durup dururken bir reklamın filminin müziğini sözleriyle birlikte tekrarlamaya başlamıştır.
  • 33. Bir öğrenme piknik B)Algısal öğrenme sırasınd C)Hatırlama a D)Bilinçaltı arkadaşl E) Öğrenmenin aktarılması arının ısrarı üzerine, sözlerini Belirli zamanlarda öğrenmeler amacı olmaksızın ve tam kişi tarafından farkında olmadan gerçekleştirilir. olarak Bireyler çeşitli nedenlerden dolayı bir çok bilgyii bilmediği bilinçsiz bir şekilde ve farkında olmadan öğrenirler. ni Bu soruda birey öğrenme amacı olmadan ve düşündü farkında olmadan bilmediğini düşündüğü bir konuyu ğü, son (popüler bir türküyü sonuna kadar söyleme) günlerin öğrendiğine vurgu yapılmıştır. popüler bir (Cevap A) türküsün ü onlarla birlikte söylene n Tarık, şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleye bildiğini hayretle fark eder. Tarık'ın şarkımn sözlerini eksiksiz söyleme si aşağıda ki kavraml arın hangisiy le açıklana bilir? (2004 KPSS) A)Örtük (gizil)
  • 34. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 21 4. Boş zamanlarında otobüs terminalinde dolaşmayı seven bir kişi bir gün iş gereği bir ile gitmesi gerektiğinde doğruca o ile giden otobüs yazıhanesine gitmiştir. Bu ne tür öğrenmedir? (2005 KPSS) A)Kavrama yoluyla B)Gizil öğranme C)Sosyal öğrenme D)Denemayanılmayoluylaöğranme E) Edimsel öğrenme Gizil öğrenme tarimini Edvvard Tolman ortaya atmıştır. Tolman fareler üzerinde deneyler yapmıştır. Tolman'a göre farenin labirent içinde amaca ulaşması, zincirlenmiş koşullanmalardan çok kognitif (bilişsel) bir sürecin ürünüdür. Gizil öğranma ise öğranme sürecinin deney yapılırken kendini göstermediği, fakat daha sonraki bir anda öğrenilen davranışın ortaya çıktığı durumlara verilan addır. Öğrenme sonucunda meydana galen davranış değişikliği heman gözlenmeyebilir, öğrenme sonucu ürün daha sonra da ortaya çıkabilir. Örnekta da terminalde dolaşırken öğrenilenler daha sonra kişinin ihtiyacı olduğunda ortaya çıkıyor. (Cavap B)
  • 35. LU
  • 36. 22- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. ÖLÇME ve DEGERLENDİRME Standart puan: Gözlenen puanların ortalamadan olan farklarının standart sapma cinsinden belirtilmesidir. İki farklı dersten alınan puanların veya farklı kategorilerden elde edilen ölçümlerin birbiriyle karşılaştırılması hatalı olur. Karşılaştırmanın yapılabilmesi için Z ve T puanlarının hesaplanması gerekir. Standart puan aslında öğrencinin almış olduğu bireysel puanın (ham puanın) sınava katılan gruba (sınıfa) göre düzenlenip yorumlanmasıdır. ÖSS deneme sınavından 350 puan aldığı için çok sevinen bir öğrenciyi ele alalım. Öğrenci, sıraiamayı gözardı ederek, sadece aldığı puana bakarak çok sevinmektedir. Gerçekten de 350 puan ÖSS için iyi bir puandır. Oysa bu öğrenci sınava giren 600 kişi arasından 597. sıradadır. Yani öğrencimiz sondan 3. sıradadır. Sadece puana bakarak değerlendirme Z = yapmak öğrenciyi yanıltmıştır. Sınava giren diğer adaylar içindeki sıralama bu durumda daha önemli bir göstergedir. Çok kolay sorulardan oluşan bir deneme sınavından 350 puan almak öğrenciyi yanıltmış olabilir. Bu öğrenci 597. sırada olduğuna göre grup ortalaması ("x) oldukça altında puan almıştır. Bu durumda başarılı sayılması mümkün değildir. İşte bu durumda yaptığımız değerlendirme öğrencinin ham puanını grubun başarısına göre yorumlamaktır. Standart puanda öğrencinin almış olduğu bireysel ham puanı grup başarışına göre standart hale getirmek yani öğrencinin ham puanmı grup (sınıf) ortalamasından farkının standart sapmaya bölünerek, standart sapma cinsinden ifade edilmesidir. Öğrencinin standart puanının bilinmesi bize şu soruların cevabını verir: a)Bir öğrenci birden fazla sınava, teste girmiş ise aldığı ham puanlara göre hangi testte daha başarılıdır hangisinde başarısızdır? b)Bir testte öğrencilerin aidıkları ham puanlara göre hangi testten daha başarılıdırlar? c)Öğrencilerin başarı sıralaması nedir?
  • 37. a) Z PUANI Yapılan ölçümler sonucu elde edilen puanların aritmetik ortalamasının sıfır (0) standart sapmasının bir (1) kabul edildiği puan dağılımıdır. Ham puanı Z puanına dönüştürerek verilen bir puanın, ortalamanın ne kadar altında veya üstünde kaldığını belirleyebiliriz. Z puanını hesaplayabilmek için; Öğrencinin Ham puanı - Aritmetik ortalama Standart sapma yanı Z = formülü kullanılır. x-x Örneğin: Bir KPSS hazırlık öğrencisinin eğitim bilimleri derslerinden almış olduğu ham puan, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri tablodaki gibidir. Bu öğrencinin en başarılı ve başarısız olduğu dersleri bulalım. Aritmetik Ortalama x I Ham Puan x Z puanlarının hepaspanması Standart sapma S Dersin Adı X - X Formülü: Z =-------------------- Sx Gelişim 75 60 12 Öğrenme 80 65 10 2_ X X ^80-65/ 25/ _ 2 5 s /1O~/1O"2'5 Ölçme 65 65 5 x x -, ~ RR-fis/ n/ 0 W S /5 /5 En küçükZpuanı Yöntem- 90 80 4 , x ~ x 90 -8o/ 10/ 2 , S Teknik ~" /4 /4 ' 60 50 6 x x Program , " fin_sn/ 10/ 1P Geliştirme w "" s / 6 " / 6 -1'° X X Rehberlik 85 60 8 z= - ^85-60/ = 25/ =3]125 g /0 /8 En büyük Z puanı
  • 38. -EGITIM BILIMLERI- 23 Bulunan Z değerlerinden en büyük değer öğrencilerin nilgi Notu / en başarılı olduğu dersi gösterirken en küçük değer öğrencinin en başarısız olduğu dersi gösterir. Buna Eğer soruda öğrencinin başarısı yani öğrencinin göre en başarılı ders rehberlik olurken en başarısız birden fazla ders içerisindeki başarısı ya da diğer ders ölçme dersidir. öğrenciler arasındaki başarısı isteniyorsa mutlaka Z ve T puanını hesaplamak gerekmektedir. Çünkü bir b) T PUANI öğrencinin başarısı isteniyorsa standart puanının bilinmesi gerekir. Ancak sınıfın ya da grubun Aritmetik ortalamasının 50, standart sapmasının 10 başarısı, başarısızlığı soruluyorsa o zaman sınıfın kabul edildiği puanlardır. Z puanlarının negatif çıkması (grubun) aritmetik ortalaması, Mod, Standart sapmasını bilmemiz gerekir. (-) sıfır (0) değerini alması gibi olumsuzluklardan dolayı Z puanı T puanına dönüştürülür. Sonuç olarak ÖRNEKSORU aynı olmasına karşın T puanları pozitif değerler 1. Öğrenme psikolojisi öğretmeni Salih Bey aldığından anlaşılması ve yorumlanması daha yaptığı 41 soruluk final sınavında sınıfın kolaydır. ortalamasını 60, standart sapmasını 4 olarak T puanını hesaplamak veya Z puanına dönüştürmek hesaplanmıştır. Öğrenme psikolojisi sınavına için; girip sınavdan 68 alan Elif'in başarısı ile ilgili olarak; T= .10 + 50 formülü kullanılır. a)Elif'in başarısı ile ilgili olarak ne söylenebilir? Örneğin: Z puanı hesaplamasında değerlerin aynısı ile T puanını b)Elif, sınıfın yüzde kaçından başarısız öğrencinin tüm derslerindeki başarı sırasını bulalım. olmuştur? kullanılan c)Elif ile aynı sınıfta olan Yusuf'un z puanı -1,5 hesaplayalım ve .S2 ise Yusuf testten kaç puan almıştır? tr LLİ û ÇÖZÜM: *2e T Değeri (Z.10 + 50) Uü X Bir öğrencinin başarısı ve başarısızlığı X Dersin Adı Z Değeri Başarı sırası sorulduğuna göre yapılacak ilk işlem öğrencinin standart puanını bulmaktır. ' O UJ > 7 x-7 68-60 8 _ cu t— — — — — c Gelişim 75 60 12 1,25 (1,25x10)+ 50 = 62,5 4 Sx 4 4 "Q İÜ Öğrenme 80 65 10 2,5 (2,5x10)+ 50 = 75 2 >■ x =60 Ölçme 65 65 5 0 (0x10)+ 50 = 50 5* 90 80 4 2,5 (2,5x10)+ 50 = 75 2 Yöntem- Elifin ham puanı = 68 Teknik 60 50 6 1,6 (1,6x10)+ 50 = 66,6 3 Elif'in standart puanı yani z puanı 2'dir. Bu puanla Program Elif öğrenme psikolojisinden başarılı bir öğrencidir Geliştir diyebiliriz. Yani Elif öğrenme psikolojisi dersinde Rehberlik 85 60 8 3,125 (3,125x10)+ 50 = 81,25 1" sınıf ortalamasının üstünde puan alarak başarılı * En z olunan ders ı olmuştur. başarıs ** olunan ders En başarı b) Elif'in sınıfın yüzde kaçından başarılı olduğu anlamak için normal dağılım eğrisindeki oranları Z puanı hesaplamasında olduğu gibi T puanı bilmemiz gerekir. hesaplamasında da en başarılı ders Rehberlik en başarısız ders Ölçme dersi olarak bulunmuştur.
  • 39. 24- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- ÇOZUMLU KAVRAMA TESTİ -3& -25* -5x x" 15x 25 X 35 X 1, 2, 3, 4 ve 5. soruları aşağıdaki tabloya göre -3 Z -2 Z -1z 1z 2z 3Z yanıtlayınız. Elif'in z puanı 2 olduğuna göre Elif 2z puanın Öğrenciler Öğrenme Tarih Mat. Fizik Coğrafya altında kalan öğrencilerden başarılıdır. Bu da 50 + Psiko. 34,13 + 13,59 = 98 Yani Elif Sınıfın % 98'inden Abuzer 60 70 30 50 70 daha başarılıdır. Fatoş 50 50 60 60 80 c) Yusuf'un z puanı -1,5 ise x = ? Ömer 60 70 60 30 70 Elif 85 60 60 50 90 Sınıf ortalaması Y = 60 ~x 70 50 40 30 80 Sınıfın puan dağılımının standart sapması: Sx = 4 Sx 5 8 10 4 6 Öyleyse formüldeki yerine koyarak Yusuf'un aldığı puanı (x) bulabiliriz. Yukarıdaki tabloda verilen bilgilere göre Ömer'in en başarılı olduğu ders Z ?2 Z= Sx ise-1,5= =X -60 = -1,5x4 hangisidir? = x-60 = A)Öğrenme Psikolojisi x = 54 B)Tarih Yusuf'un testten almış olduğu ham puanı 54'tür. o ço C)Matematik D)Fizik E) Coğrafya O4 O Ömer'in tüm derslerden z puanını hesaplarız. Ömer z (Öğrenme Psikolojisi) 2 x - x 60-70 -10 Sx ~ A /T . ... ^ 70-50 20 nr Omerz(Tarıh) Z=-----------= — = 2,5
  • 40. Ömerz(Matematik) 10 10 Ömerz(Fizik) Z= ^ = - = 0 4 4 Omer z (Coğrafya) Z = 70-80 -10 Bu durumda Ömer'in Z puanının en yüksek olduğu ders tarih olduğuna göre (Z = 2,5) en başarılı olduğu dersde tarihtir. (Cevap B)
  • 41. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 25 2. Abuzer'in en başarısız olduğu ders hangisidir? 4. Coğrafya dersinde en başarılı kim olmuştur? A)Öğrenme Psikolojisi B)Tarih A)Ömer C)Matematik B)Abuzer D)Fizik C)Elif E) Coğrafya D)Fatoş E) FatoşveÖmer Abuzer'in derslerden Z puanını hesaplamamız Yukarıdaki öğrenciler Coğrafyadan aynı sınava gerekir. Ancak Abuzer'in başarısız olduğu ders girdiğine göre Coğrafya dersinden sınav sorulduğuna göre Abuzer'in sınıf ortalamasının sonuçlarına göre, üstünde puan aidığı Tarih ve Fizik derslerinden Z sınıfın ortalaması x":80 sınıfın puanını hesaplamamıza gerek yok. standart sapması Sx: 6 Abuzer Z puanı (Öğrenme Psikolojisi) olduğuna göre en yüksek puanı olan öğrenci en 60-70 -10 başarılı öğrencidir. Çünkü en yüksek puanı alan öğrencinin Z puanı da en yüksek olacaktır. En Abuzer Z puanı (Matematik) yüksek puanı alan öğrenci 90 ile Elif'tir. 30-40 -10 (Cevap C) 10 10 Abuzer Z puanı (Coğrafya) z 70-80 tr LU Q -10 6 10 Bu durumda Abuzer'in Z puanının en düşük D)Ö sınıfın en başarısız öğrencisidir. olduğu ders en başarısız olduğu derstir. Bu da Z: mer -2 ile öğrenme psikolojisi dersidir. sınıf ın % (Cevap A) Fizik dersinden Ömer'in Z puanı Z: 0 50'si olduğuna göre Ömer sınıfın ortalamasına Z - nde eşit bir puan almıştır. Yani Ömer tam n olarak sınıf ortalamasındadır. O zaman 3. Ömer'in Fizik dersindeki başarısı ile ilgili baş sınıfın % 50'sinden başarısız % 50'sinden aşağıdaki söylenenlerden hangisi arısı de başarılı olduğu söylenebilir. Z= =-1 doğrudur? zdır. E) (Cevap D) A)Ömer ortalamanın üstünde puan almıştır. B)Ömer sınıfın % 70'inden başarılıdır. Öm C)Ömer'in Z puanı -1 olarak çıkar. er
  • 42. EO ... Öğrenm o l Z:----------= —= 3 dur. e 5 5 psikoloj isi Elif'in T puanı ise T: (10.Z) + 50 = (10 • 3) + 50 = 80'dir. dersind en Elif en yüksek Z puanı elde ederek sınıfın en Elif'in başarılı öğrencilerinden birisi olduğunu başarısı göstermiştir. Yani Elif bu dersten (Öğrenme ile ilgili Psikolojisi) sınıfın % 99'undan başarılıdır. yapılan (Cevap A) yoruml ardan hangisi en doğrud ur? A)Elif sınıfın bu dersten en başarılı öğrencile rinden biridir. B)Elif sınıfın % 10'unda n başarısız dır. C)Elif bu dersten başarılı sayılama z. D)Elif sınıfın % 50'sinde n daha başarılıd ır. E) Elif in T puanı 85'dir. Elif'in Öğrenm e Psikoloji si dersinde nZ puanı , 85-70 15
  • 43. 26- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 9. Recep Bey'in yaptığı final sınavından T standart puanları 50 olan grup A'nın CEVAPLI öğrencilerinden Fatma, Yasemin, Canan ve KAVRAMA Hayriye'nin başarıları ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur? 1. Z puanı -2 bulunan bir öğrencinin ortalama 60 A)Sınıf ortalamasına çok yakın puan almıştır. ve standart sapması 15 ile bulunan standart B)Sınıfın genelinde daha başarıli olmuştur. puanı kaçtır? C)Sınıfın genelinden daha başarısız olmuşlardır. D)Bu puanla yorum yapılamaz. A) 90 B)70 C) 30 E) Sınıfın % 68'den başarılıdır. D)20 E) 18,5 Grup A'nın öğrencilerinin T standart puanları 50 olduğuna göre Z puanları da bulunabilir. T = (10.7) + 50 50 = (10.7) + 50 10.7 = 50-50 = Z= — = O'dır. 10 Z puanları sıfır olduğuna göre bu öğrenciler sınıf ortalamasına çok yakın puan almışlardır. o ço "Q (Cevap A) UJ 2. Z puanı -2 olan Mustafa'nın ortalaması 40 ve standart sapması 20 olan Fizik dersindeki final sınavındaki başarısı ile ilgili ne söylenebilir? A)Mustafa orta düzeyde başarılıdır. B)Sınıfın başarılı grubunda yer alır. C)Tpuanı 40'dır. D)Bu bilgilere yorum yapılamaz. E) Mustafa Fizik dersi final sınavından sıfıra yakın puan almıştır.
  • 44. 3. Standart sapması 10, ortalaması 50 olan bir test puanları dağılımında; puanı grubun % 95'inden yüksek olan Ali'nin puanı kaçtır? A) 70 B) 74 C) 90 D) 40 E) 30
  • 45. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 27 4 ve 5. SORULARI TABLOYA GORE 7. 6. sorudaki açıklamaya en uygun grafik CEVAPLAYIN! aşağıdakilerden hangisidir? Aşağıdaki tabloda 1-B ve 1-C sınıflarına ait (Mod> Ortanca> 7) Fizik dersine ilişkin istatistikse! sonuçlar verilmiştir. A) B) C) Sınıf X Sx 1-B 50 5 1-C 40 6 1-B sınıfında olan Ahmet dersten 60 puan almıştır. D) 1-C sınıfında olan Ahmet Bey'in eşi Fatoş Hanım ise aynı dersten 52 puan almıştır. 4. Tabloya göre Ahmet Bey ve Fatoş Hanım'ın T puanları kaçtır? A) 55, 60 B) 60,60 C) 70, 70 8, 9 VE 10. SORULARI AŞAĞIDAKİ TABLODA D) 70, 60 E) 65,50 VERİLEN BİLGİLERE GÖRE CEVAPLANDIRINIZ. 5. Yukarıdaki göre aşağıdakilerden hangisi LU O Bir sınıfta öğrencilere 5 farklı dersten test doğrudur? 'E uygulanmış ve öğrencilerden Ayşe bu Ui derslerden aşağıdaki puanları almıştır. A)Fatoş Hanım, Ahmet Bey'den başarılıdır. B)Ahmet Bey, eşinden daha başarılıdır. Dersin Adı X X (Sx) C)AhmetBeybaşarısızdır. Beden Eğitimi 50 40 5 D)Fatoş hanım başarısızdır. Türkçe 85 90 10 E) Her ikisinin başarı düzeyleri aynıdır. Anatomi Bilgisi 80 68 4 a Matematik İU 60 60 6 > Ölçme ve Değerlendirme 30 60 15 6. Bir puan dağılımında mod ortancadan, ortanca da D)D E) Dağılım homojendir. aritmetik ortalamadan büyük bulunmuştur. ağılı m Bu dağılımla ilgili ne söylenirse doğru olur? sağ A)Puanların yarıdan fazlası aritmetik a ortalamanın altındadır. çarp B)Puanların yarıdan fazlası aritmetik ık ortalamanın üstündedir. olab C)Puanlar ortancaya göre simetrik dağılır. ilir.
  • 46. 8. Ayşe'ni >Beden Eğitimi > Matematik n, > Ölçme ve Değerlendirme sınıfınd E) Türkçe > Beden Eğitimi > aki Ölçme başarısı Değerlendirme > Anatomi > Matematik için aşağıda verilen büyükt en küçüğe sıralam alardan hangisi doğrudu r? A)Bede n Eğitimi > Ölçme ve Değerle ndirme > Anatomi > Türkçe > Matemati k B)Ölçme ve Değerlen dirme > Türkçe > Anatomi > Mate matik > Bede n Eğiti mi C)Anato mi > Beden Eğitimi > Matemat ik > Türkçe > Ölçme ve Değerlen dirme D)Türkçe > Anatomi
  • 47. 28- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 9. Sınıf ortalaması ve Ayşe'nin ortalamasına göre değerlendirme yapıldığında, öğretmen aşağıdakilerden hangi sonuca ulaşabilir? A)Matematik dersi en fazla başarılı olunan derstir. B)Bu öğrenci bütün derslerden başarıya ulaşmıştır. C)Öğrenci ölçme ve değerlendirmeden dersi geçmiştir. D)Sınıfların kapsam geçerliği düşüktür. E) Türkçe dersinde diğer derslere göre sınıfın ortalama öğrenmesi daha yüksektir. o 10. Bu dersler için en fazla değişkenlik (varyans) £ gösteren ders hangisidir? § uu A)Beden Eğitimi g B)Türkçe ~ C)Anatomi H D)Matematik E) Ölçme ve Değerlendirme 11. Sınıf ortalamasının 50 ve standart sapmanın CEVAP ANAHTARL 10 olduğu 6-C sınıfının Biyoloji sınavında 60 1.C 6. B | 11. B olan Barış'ın Z puanı kaçtır? A)2 B)1 C) -1,5 D)1,5 E) 2 2. E 7 .C | 3.A 8. C |
  • 48. 4. C 9. E 5. E 10. E I
  • 49. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 29 Program Geliştirme Sürecinde İhtiyaç Analizi Yaklaşımları PROGRAM GELIŞTIRME Program Geliştirme Modelleri A. PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİNDE İHTİYAÇ ANALİZİ YAKLAŞIMLARI Program geliştirme sürecinde; birey, toplum, konu alanı ve doğa ile ilgili ihtiyaçlar belirlenirken çeşitli ihtiyaç analizi yaklaşımlarından yararlanılır: 1. Farklar yaklaşımı: Bireyde bir yeterliğin (bilgi- beceri-tutum), problemin varlığı ya da yokluğu belirlenerek yapılan ihtiyaç analizi yaklaşımıdır. İhtiyaç, beklenen beceri düzeyi ile gerçek (varolan) beceri arasındaki farkla ortaya çıkarılır. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu ortaya koymaya yarar. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yaparlar. Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyi arasındaki farkı ortaya çıkarır. 2. Demokratik Yaklaşım: Baskı gruplarının isteklerinden hareketle ihtiyacın ortaya çıkmasıdır. Baskı gruplarının değiştirme ve yön verme istekleri ihtiyacı belirler. İhtiyaçlar, ilgili kişilerden oluşan çoğulcu grupların isteklerinden hareketle belirlenir. 3. Analitik Yaklaşım: Gelecekte ortaya çıkması mümkün durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. Bir durumla ilgili bugünkü mevcut duruma ait bilgilerden yararlanılır ve geleceğe yöneiik varsayımlar ortaya konur. 4. Betimsel Yaklaşım: Bir nesnenin yokluğu ile ortaya çıkan eksiklik iie o nesnenin varlığı ile ortaya çıkan fayda ortaya konur. İki olasılığın +/-varsayımından hareket edilir. Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenen ihtiyaç analizi yaklaşımıdır. Belirli şeylerden veya eğitim yaşantılarından yoksunluk hallerinde ortaya çıkan durum olarak tanımlayan bir yaklaşımdır. 5. Süreç Yaklaşımı: İhtiyaç belirlemede ve değerlendirmede, gelecekte olası yönelimlerden çok varolan süreçteki ihtiyaçlara ve gerekli değişiklikleri
  • 50. belirlemeye odaklanır. Örneğin; eğitim teknolojisi alanında meydana gelen gelişmeleri izlemek amacıyla yapılacak bir ihtiyaç belirleme çalışmasında kullanılacak en uygun yaklaşım, süreç yaklaşımıdır. İHTİYAÇ ANALİZİNDE KULLANILAN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ ve TEKNİKLERİ İhtiyaç analizi; Ne? ile Ne olmalı? arasındaki farkın, kurumlar ya da bireyler açısından belirlenmesi ve bu farkın nasıl kapatılacağı yönündeki önceliklerin belirlenmesi sürecidir. İhtiyaç Değerlendirme Teknikleri 1. Delphi Tekniği Konu ile ilgili seçilmiş uzmanlar grubunun akılcı bir yaklaşımla ortak görüşlerinin alınması, bir anlamda ortak görüş sağlanması çabasıdır. Teknik, bir dizi anketin kontrollü dağıtımı sonucu elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi süreci olarak açıklanabilir. Bugünkü durumu ortaya koyan görüşlerin toplanmasından ziyade gelecekte nelerin, nasıl olabileceği üzerinde görüşlerin alınması temeline dayanır. Mektupla ya da bilgisayar aracılığıyla konu alanının uzmanlarına (en az 100 kişi) sorular sorulur görüşleri alınır. Örneğin; açık uçlu sorular: 2015 yılında öğrenciler nasıl ders çalışacak?. Ortak görüş oluşturulur. Primadonna etkisinin öniemek amacıyla ankete cevap verenler hiçbir zaman yüzyüze görüşmezler. Delphi tekniği kullanım alanları: İhtiyaç Analizi Eğitim programının planlanması Pazararaştırması - Standartların oluşturulması Politika geliştirme Eğitim sorunları
  • 51. 30- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 2. Progel-Dacum Tekniği İş analizine benzer fakat daha kısa sürede gerçekleştirilir. Bir iş için gerekli işlemleri söz konusu işteki deneyimli, uzman kişilerle birlikte belirleme sürecidir. Bir panel çalışmasıyla işi yapan kişinin yaptığı iş ve işlemleri gerçekleştirmesidir. İş tanımı ve iş analizine göre mesleki yeterlilikleri belirleyen ve kısa süreli olan ihtiyaç analizi değerlendirme yöntemidir. Kullanım alanları: 1.Program geliştirme 2.İş tanımları 3.Beceri testleri geliştirme 4.Eğitim ihtiyacını değerlendirme 5.Öğrenci/işçi değerlendirme 1.Gözlem: Program geliştirme uzmanının neye, hangi düşünceye daha çok önem verdiği yönünde yoğunlaşması söz konusudur. Gözlem formu ya da tutum ölçekleri geliştirilir. o 2.Meslek (İş) Analizi: İş ya da meslek tanımından yola çıkarak sözkonusu işe (mesleğe) ilişkin işlev, işlemleri belirler. İş ya da meslek tanımı, işlem basamaklarına ayrılır. (bilişsel-duyuşsal ve devinsel) İş analizi/meslek analizi; genellikle iş/meslek analizi programının ve öğretimin içeriğinin belirleme süreçleri olarak ele alınır. Eğitimin amaçlarını belirlemede, eğitim-öğretim programiarının içeriklerinin belirlenmesinde kullanılır. 3.Görüşme Toplantıları (Bireysel-Grup)- Öğrencilerin program hakkındaki görüşleri açık uçlu soru formu (görüşme) ile belirlenir. 4.Ölçme Araçları-Testler 5.Kaynak Tarama (Literatür tarama, raporları değerlendirme ve mevcut programı inceleme)
  • 52. B. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Program geliştirme modeli olarak Taba, Tyler ve Taba-Tyler program geliştirme modelinin aşamaları üzerinde durulacaktır. TABA PROGRAM GELİŞTİRME MODELİ İHTÎYAÇURIN / GEREKSİNİMLERİN BELİRLENMESİ AMAÇLARIÎM / HEDEFLERÎN BELİRLENMESİ İÇERİGİN SEÇİMİ İÇERİĞİN DÜZENLENMESİ ÖGRENME YAŞANTILARININ SEÇİLMESİ ÖĞRENME YAŞANTILARINİN DÜZENLENMESİ DEGERLENDİRME Şekil 1. Taba Program Geliştirme Modeli
  • 53. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 31 TYLER PROGRAM GELİŞTİRME MODELİ TABA-TYLER PROGRAM GELİŞTİRME MODELİ BİREY KONU ALANI BAŞLA TOPLUM (Bilgi) İHTİYAÇLARIN BELİRLENMESİ OLASI/ADAY HEDEFLER EGİTİM FELSEFESİ EGİTİM FELSEFESİ GEIMEL HEDEFLERİN BELİRLENMESİ KESİN FEDEFLER HEDEFLERIN BELİRLENMESİ İÇERİĞİN SEÇİMİ İÇERİGİN SEÇİMİ İÇERİĞİN DÜZENLENMESİ ÖĞRENME YAŞANTILARININ SEÇİLMESİ tn İÇERİĞİN DÜ2ENLENMESİ " o sr uj Q "E ÖĞRENME YAŞANTILARININ SEÇİLMESİ Ui ÖĞRENME YAŞANTILARININ DÜZENLENMESİ 03 'tr OGRENME YAŞANTILARININ DÜZENLENMESİ LU DEGERLENDIRME Q LLJ DEGERLENDİRME Şekil 2. Tyler Program Geliştirme Modeli SONUÇ YETERLİ Mİ? EVET «—'—► HAYIR AYRINTILIIŞLERI FORMÜLE ET
  • 54. IŞLEMLERI TEKRAR BELİRLE Taba-Tyler program geliştirme modellerinin ortak yönlerini ele alarak geliştirilen ve rasyonel planlama olarak da bilinen diğer bir mode! yaklaşımı da Taba- BITİR Tyler program geliştirme modelidir (Şekil 3). Şekil 3. Taba-Tyler Program Geliştirme Modeli
  • 55. 32- -PROGRAM GELİŞTİRME- KOMU KAVRAMA TESTI 1. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programlarının eğitim ihtiyaçlarını karşılamada yeterli hale getirilmesinde atılması gereken ilk adım olan ihtiyaç analizi yaklaşımlarından biri değildir? A)Farklar yaklaşımı B)Demokratik yaklaşım C)Analitik yaklaşım D)Konu-alanı yaklaşımı E) Betimsel yaklaşım Program geliştirmenin ilk aşaması gerçek ihtiyacın saptanmasıdır. İhtiyaç analizinde söz konusu olan başlıca yaklaşımlara A, B, C ve E seçeneklerinde yer verilmiştir. D seçeneğindeki "konu alanı yaklaşımı" bir ihtiyaç analizi yaklaşımı değil, program geliştirme yaklaşımıdır. (Cevap D) z o >-£2 'o 2. Üi O I.Bilgi toplama II.Sonuç ve rapor hazırlama III. Bilgilerin analizi IV Planlama Yukarıdaki ihtiyaç analizinde atılacak adımlar yer almaktadır. İhtiyaç analizinde atılacak bu adımlarla ilgili en doğru sıralamaya aşağıdakilerden hangisinde yer verilmiştir? A)I, II, III, IV, B)IV, I, III, II C)I, III, IV, II D)IV, III. I. II E) III, I, II, IV İhtiyaç analizinde atılacak adımlarla ilgili en doğru sıralama B seçeneğinde verilmiştir. Buna göre ihtiyaç analizinde atılacak adımlar sırasıyla; planlama, bilgi toplama, bilgilerin analizi, sonuç ve rapor hazırlamadır. (Cevap B)
  • 56. 3. aşım i Aş C)Davranışçı yaklaşım h ağı D)Betimsel yaklaşım t da E) Analitik yaklaşım i ki ihti y yaç a an ç aliz Sorunun doğru cevabı E seçeneğindeki l i "analitik yaklaşım"dır. Analitik yaklaşımda; a yak gerek ulusal, gerekse uluslararası koşullara r laş dayalı olarak değişimlere ait yönelimler b ıml dikkatle incelenir Gelecekte ortaya çıkması arı e olası durumlardan hareket edilerek nd l eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesine an i han çalışılır. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden r gisi hareket edilerek çözüm aranır. l gel (Cevap E) e ece n kte ort i aya r çık . ma sı mu hte mel dur um lar da Betimsel yaklaşımda ihtiyacın n belirlenmesi har sürecinde aşağıdakilerden eke hangisi t yapılmaktadır? edi ler A)Gözlenen gerçek düzeyi ile beklenen ek başarı ihti düzeyi arasındaki fark incelenerek yac problem ın ortaya konmakta ve çözüm aranmaktadır. beli B)Gelecekte ortaya çıkması olası rlen me durumlardan si yola çıkılarak eğitim ihtiyacı belirlenmektedir. sür C)İhtiyacı karşılayan belirli eğitimsel eci yaşantıların dir eksikliğinin ortaya çıkaracağı zararla, ? o A)F yaşantıların varlığının sağlayacağı arkla yarardan r hareketle ihtiyaç belirlenmektedir. yakl D)Bazı referans grupların çoğunluğunun aşı istediği mı değerlerin ve değişikliklerin B)D incelenmesiyle emo ihtiyaçlar belirlenir. krati E) Ulusal ve uluslararası koşullara k dayalı yakl değişimlere ait yönelimler incelenerek
  • 57. -EĞİTİM BİLİMLERl 33 Betimsel yaklaşımla ihtiyacın belirlenmesi 6. Toplumda insanların ilgi duydukları konuların, sürecinde ne yapıldığı C seçeneğinde ihtiyaçların ve rahatsız edici sorunların ve belirtilmiştir. Buna karşılık A seçeneğinde "farklar bunların çözüm yollarının küçük tartışma grupları aracılığıyla belirlenmesi ve eğitim yaklaşımı"nda ihtiyaç analizinin, B ve E hizmetine sunulması çalışmaları aşağıdaki seçeneklerinde "analitik yaklaşım"da ihtiyaç ihtiyaç belirleme tekniklerinin hangisinde analizini ve D seçeneğinde "demokratik yapılmaktadır? yaklaşım"da ihtiyaç analizinin nasıl yapıldığı belirtiimektedir. A)Delphi tekniğinde B)Progel (dacum) tekniğinde (Cevap C) C)İş/meslek analizinde D)İlgi konferanslarında E) Gözlem ve görüşmelerde 5. Aşağıdaki ihtiyaç analizi yaklaşımlarından Bu tür çalışmalar ilgi konferansları tekniğinde hangisinde, eğitim ihtiyacı belirleme yapılmaktadır. Bu konferanslar yardımıyla çalışmasının sonucundan etkilenecek olan toplumda insanların ilgi duydukları konular ve herkesin ihtiyaç belirleme sürecine katılması onları rahatsız eden sorunlar belirlenir. Bu öngörülmektedir? çalışma daha çok küçük tartışma grupları A)Demokratik yaklaşımda aracılığıyla yapılmaktadır. Küçük tartışma grupları B)Betimsel yaklaşımda ihtiyaçları, ilgili sorunları ve çözüm yollarını C)Analitik yaklaşımda Ü5 belirleyip eğitimin hizmetine sunmaktadırlar (Bilen, 'o D)Farklaryaklaşımında a: UJ Q s.26). E) Yaşantıyı temele aian yaklaşımda "E ın (Cevap D) _ı 1 03 Q UJ Söz konusu olan yaklaşım A seçeneğindeki " analizi analizi yaklaşımı değil, bir program geliştirme demokratik yaklaşımdır. Bu yaklaşımda baskı yaklaşı yaklaşımıdır. gruplarının değişmeye yön verme istekleri mları (Cevap A) ihtiyaçları belirler (Demirel, s.93). Öğretmen, ancak E öğrenci, okul müdürü, veli, müfettiş vb. çok sayıda seçeneğ insan grubunu araştırma sürecine katması indeki nedeniyle demokratik yaklaşım önemlidir. yaklaşım ise, B, C ve D seçeneklerindeki yaklaşımlar ihtiyaç ihtiyaç
  • 58. 7. İş/ meslek analizi tekniğine benzeyen ancak daha kısa zamanda tamamlanan ihtiyaç belirleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir? A)Gözlem ve görüşme B)Testler C)Progel-Dacum D)Delphi E) Destekleyici konuşmalar
  • 59. 34- -PROGRAM GELİŞTİRME- İş/meslek analizi tekniğine benzeyen ihtiyaç 9. İş ya da meslek tanımından yola çıkılarak belirleme tekniği prog9İ/dacum tekniğidir. Bu işlevlere / fonksiyonlarına ayrılır. Daha sonra her teknikte, iş ortamında en gerekli olan işlemler ve iş / fonksiyon gerçek iş işlem basamaklarına ayrılır vb. şeklinde devam edilen ihtiyaç beceriler işin ustaları tarafından belirlenmekte ve belirleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir? daha sonra iş ve işlemler bir panelle kesinleştirilmektedir. A)Delphi B)Gözlem Bu tekniğin uygulanmasında izlenen aşamalar C)Test şunlardır: 1) Program/ iş alanının belirlenmesi, 2) D)Progel/dacum beceri alanının belirlenmesi, 3) işlemlerin E) Meslek analizi belirlenmesi, 4) beceri alanının ve işlemlerin gözden geçirilmesi, 5) bilg ve beceriye dayalı işlemlerin bazı ölçütlere göre sıralanması, 6) işin gerektirdiği işlemlerin belirlenmesi, 7) Bu teknik E seçeneğindeki "meslek analizi" değerlendirilmesi (Demirel, s. 160). tekniğidir. Bu teknikte meslek işlem basamaklarına göre analiz edilir ve o mestek için (Cevap C) gerekli bilişsel, duyuşsal ve devinişsel davranışlar belirlenir. İş analizi süreci iş ortamında ve o alanın ustaları olan kişiler tarafından yapılır. (Cevap E) 8. İhtiyaç saptamada kullanılan başlıca tekniklerden biri olan delphi tekniğinin nasıl uygulandığı aşağıdakilerden hangisinde belirtilmektedir? A)Eğitim ihtiyaçlarına ilişkin ilgililerin ortak görüş ve düşüncelerinin mektup, telefon, intemet vb. yollarla öğrenilmeye çalışılır B)Öğrenciler, öğretmenler, program geliştirme uzmanları, veliler toplanarak uzmanların 10. Temel amacı bireylerde aranan özelliklerinin ne ihtiyaçlarla ilgili görüşlerini dinledikten sonra ölçüde bulunduğunu saptamak olan ihtiyaç kendi görüşlerini ortaya koyarlar analizi tekniği aşağıdakilerden hangisidir? C)İhtiyaç konuları doğal ortamda uygun teknikle A)Gözlem ve görüşme gözlenir gözlemler rapor haline getirilip B)Testler değerlendirilir. C)Deplhi D)Mesleklerle ilgili yeterlikler çıkarılarak başlıca D)Dacum yeterlik alanları çıkarılır. E) İş / meslek analizi E) Mesleki işlem basamaklarına göre analiz edilerek gerekli davranışlar belirlenir. Delphi tekniğinin ihtiyacın saptanmasıyla ilgili belirlemek üzere bireylerden mektup, açık uçlu olarak uygulanışı A seçeneğinde belirtilmektedir anket soruları, internet vb. yollarla alınan Delphi tekniği, Çoğunluğun görüş ve düşüncelerini raporiarın değerlendirilmesine dayanan bir
  • 60. tekniktir. Sözü edilen ihtiyaç analizi tekniği testlerdir. Kritik birtakım davranışların saptanması için hazırlanıp, (Cevap A) programm uygulanmasından önce ya da uygulanmasından sonra uygulanan bu testlerle programın kazandırmayı hedeflediği tüm davranışların ne ölçüde kazanıldığı belirlenmeye çalışılır. Gerek programa girişte gerekse sonunda uygulanan bu testlerle öğrenme ihtiyaçları saptanır. (Cevap B)
  • 61. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 35 11. Program geliştirme çalışmalarında yapılan uygun 13. Aşağıdakilerden hangisi ihtiyaç belirleme ve gerçekçi bir ihtiyaç analizi aşağıdakilerden sürecinde toplumsal ihtiyacı ortaya koymak için hangisinin belirlenmesinde önemli bir rol oynar? yanıt aranacak sorulardan biri degildir? A)Program hedeflerinin ortaya konması A)Ülkenin iş gücü ihtiyacı ne yöndedir? B)Kullanılacak ölçme yöntem ve araçlarının seçimi B)Toplumun bireyden ve okuldan beklentileri C)Program içeriğinin tasarlanması nelerdir? D)Program sürecinde kullanılacak strateji, yöntem C)Değer ve inançlar nelerdir? ve teknikler D)İlgili konu alanındaki değişme ve yenilikler E) Öğretim sürecinde kullanılacak araç-gereç ve nelerdir? materyaller E) Temel eğitim felsefesinin yapısı nedir? İhtiyaç analizi program geliştirme çalışmalarının Toplumsal ihtiyaçiar eğitim programlarının önemli bir boyutunu oluşturur. Bir eğitim hedeflerinin ortaya çıkmasında etkilidir. Toplumun programının hazırlanması için öncelikli olarak bir değer yapısına uymayan, ihtiyaçlarına cevap ihtiyaç olması gerekir. Örneğin Avrupa Birliği vermeyen eğitim programları toplumla okul uyum süreci içerisinde ülke çapında yaşanan bazı arasında çatışmaya neden oiur. Toplumsal olumsuzluklar Demokrasi ve İnsan Hakları dersini ihtiyaçlar değerlendirilirken toplumun kültürel gerekli kılmış bu yönde ülkede hissedilen eksiklik bu ahlaki yapısı, beklentileri ve eğitime bakışı göz programın hazırlanmasını gerektirmiştir. İhtiyaç önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca eğitim analizinin doğru bir şekilde yapılması yani m programları ülkenin nitelik ve nicelik yönünden ihtiyacın doğru analiz edilmesi program g işgücü ihtiyacına cevap vermelidir. Konu hedeflerinin yerindeliğini ortaya koymaya yardımcı a alanındaki yenilikler ve değişmeler konu alanı olur. Program hedefleri ihtiyaca göre şekillenir. ihtiyacı içerisinde yer alır. (Cevap A) ■§ (Cevap D) 12. 'tz Etkin öğrenmenin temele alındığı etkili bir eğitim wt programı üretilmek istendiginde ihtiyaç analizi yaparken öncelikli olarak aşağıdaki sorulardan hangisine yanıt aranmalıdır? A)Programı uygulayacak personelin ihtiyaçları 14. Aşağıdakilerden hangisi program nelerdir? geliştirme çalışmalarında ihtiyaç B)Ülkenin ekonomik sisteminin ihtiyaçları nelerdir? analizi yaparken öğrenci C)Öğrenci ihtiyaçları nelerdir? ihtiyaçlarını tespit etmek için göz D)Konu alanının ihtiyaçları nelerdir? önünde bulundurulacak kriterlerden biri degildir? E) Sosyal sistemin beklenti ve ihtiyaçları nelerdir? A)Öğrencilerin yetiştirilme koşulları B)Öğrencilerin derslere ve okula karşı tutumları Modern eğitim anlayışı öğrenciyi merkeze alan, C)Çağdaş bilgilerin aktarılması öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve özelliklerine göre D)Toplumun bireyierden beklentileri şekillenen bir öğretim süreci ön görür. Hazırlanan E) Öğrencilerin geçirdiği yaşantılar eğitim programlarının da etkili ve öğrenci merkezli olabilmesi için bu programların bireyin ihtiyaçlarını karşılaması gerekmektedir. Ancak öğrenci Bireysel ihtiyaçlar değerlendirilirken; ihtiyacına cevap veren bir program için etkin bir öğrencilerin başarı durumları, nasıl eğitimden söz edilebilir. Bu sebeple de ihtiyaç yetiştirildiği, öğrenciye sunulan analizi aşamasında bireysel ihtiyaçlar ön planda yaşantı zenginliği, toplumun tutulmalıdır. bireyden bekledikleri, öğrencilerin (Cevap C) ilgi ve tutumları göz önünde bulundurulmalıdır. Çağdaş bilgilerin aktarılması ise içerik
  • 62. ihtiyaçla rının ortaya konması nda dikkat edilmesi gereken bir ölçüttür. (Cevap C)
  • 63. 36- -PROGRAM GELİŞTİRME- 15. "İlköğretim 8. sınıf Fen bilgisi programı hazırlamak isteyen bir program geliştirme grubu, öncelikle 7. sınıftaki öğrencilerin bu dersteki bilgi, beceri ve Demokratik yaklaşımlı ihtiyaç analizinin temelinde tutumlarını tespit etmiş; daha sonra liselere giriş toplumdaki üstün/dominant grupların değer, tutum sınavı için gerekli bilgi, beceri ve tutumları tespit etmiştir. Program ihtiyacını da bu iki durumu ve ihtiyaçları vardır. Örneğin ülkemizde karşılaştırarak ortaya koymuştur." sosyoekonomik olarak orta sınıf tabiri diğerle orta direk insanların sahip olduğu değer, eğitimden beklentileri ve ihtiyaçları göz önünde tutularak Yukarıdaki çalışmada yapılan ihtiyaç analizinde yapılan bir ihtiyaç analizi demokratik yaklaşıma aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi kullanılmıştır? uygun olabilir. (Piramitsel yaklaşım bir ihtiyaç A)Betimsel yaklaşım analizi yakiaşımı değil içerik tasarlama B)Farklar yaklaşımı yaklaşımıdır.) C)Demokratik yaklaşım (Cevap C) D)Analitik yaklaşım E) Doğrusal yaklaşım Farklar yaklaşımına göre ihtiyaç analizi yaparken gözlenen durumla yani sahip olunan mevcut özellikler ile görülmek istenen durum arasındaki farklar ortaya konur. Bu duruımu formüle edersek; 17. "Üniversitede makine mühendisliği bölümü için Bireyin gerek duyduğu bilgi, beceri ve tutumlar hazırlanan programda hedefler, alanda çalışan makine mühendislerinin sahip olması gereken bilgi -Bireyin sahip olduğu yeterlikler = Bireye ve becerilerin detaylı olarak incelenmesi sonucu kazandırılmak istenen yeterlikler yani ihtiyaç. hazırlanmıştır." Anlatılan durumda da öğrencilerin sahip olduğu bilgi, beceri ve tutumlar ile 8. sınıf sonundaki sınavda sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve Parçada belirtilen program ihtiyacının belirlenmesinde, aşağıdaki ihtiyaç analizi tutumlar karşılaştırılarak ihtiyaç analizi yapılmış. değerlendirme yöntemlerinden hangisi (Doğrusal yaklaşım bir ihtiyaç analizi yaklaşımı kullanılmıştır? değil içerik tasarlama yaklaşımıdır) A)Delphi (Cevap B) B)Progel (Dacum) C)Gözlem D)Kaynak tarama E) Ölçme araçları-testler 16. Program ihtiyacının toplumun çoğunluğu İhtiyaç analizi tekniklerinden Progel tekniğinde tarafından istenen değişiklikler ve baskın meslek profili çıkarılır. Bu profil sayesinde o grupların ihtiyaçlarına göre belirlendiği ihtiyaç meslek için yeterlikler ortaya konur. Bu yeterlik analizi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? bilgi ve becerileri her öğrencinin anlayabileceği A)Betimsel yaklaşım şekilde ifade edilir ve program hedefleri bu B)Farklar yaklaşımı yeterlikler olarak belirlenir. Yukarıdaki parçada da C)Demokratik yaklaşım belirtilen mesleğin yeterlik bilgi ve becerileri D)Analitik yaklaşım program hedefleri olarak saptanmıştır. Delphi E) Piramitsel yaklaşım tekniği o konuyla ilgili uzmanlardan kontrollü uygulanan anketler yoluyla ortak görüşlerin
  • 64. alınmasına dayanır. (Cevap B)
  • 65. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 37 18. Hazırlayacağı eğitim programımn ihtiyacını 20. "Eğitim programlarının değerlendirme öğesi program önceki programı izleyip programın işlerliğinin ortaya konmasını sağlar. Değerlendirme uygulanmasında yaşanan sorunları dikkate öğesinden elde edilen bulgular aynı zamanda alarak belirlemek isteyen bir uzman aşağıdaki geliştirilecek yeni programlara da ışık tutar." ihtiyaç anaiizi yöntemlerinden hangisini ağırlıklı olarak kullanmalıdır? Yukarıda anlatılanlara göre eğitim programlarının A)Delphi sürekliliği açısından yeni programların ihtiyaç B)Progel (Dacum) analizlerinin yapılmasında aşağıdaki ihtiyaç C)Gözlem analizi yöntemlerinden hangisi ağırlıklı olarak D)Kaynak tarama kullanılmalıdır? E) Ölçme araçları-testler A)Delphi B)Progel (Dacum) C)Görüşme- grup toplantıları D)Ölçme araçları-testler Gözlem tekniği daha çok eğitimciler tarafından E) Kaynaktarama kullanılır. Okul merkezli araştırmaya dayanan bir yöntemdir. Programın uygulanmasında ortaya çıkacak ihtiyaçların uzman tarafından gözlenmesidir. İhtiyacını önceki program Programın değerlendirme öğesi belirlenen hedef aksaklıklarına göre belirlemek isteyen uzman davranışlara ulaşılma derecesini tespit etmeye programın uygulama aşamasını gözlemlemelidir. yarar. Program geliştirme sürekli bir süreçtir. (Cevap C) m Değerlendirme bulguları yeni geliştirilecek o cc programlara yol gösterir. Yeni programların ihtiyaç LU o analizi yapılırken bu bulgulardan yararlanmak gerekir. (Cevap D) 19. "Bir program geliştirme uzmanı programını konu merkezli tasarlamak istemekte ve güncel, çağdaş ; bilgilerin aktarılmasına önem vermektedir." Bu program geliştirme uzmanın kullanabileceği :ö en uygun ihtiyaç analizi yöntemi aşağıdakilerden >- hangisidir? A)Görüşme- grup toplantıları B)Delphi C)Kaynak tarama D)Ölçme araçları-testler E) Progel (Dacum) Kaynak tarama yoluyla ihtiyaç analizi literatürün taranması ve önceki program raporlarının incelenmesine dayanır. Bu yolla konu alanı ihtiyacı doğru bir şekilde ortaya konabilir. Konu alanındaki değişiklikler ve yenilikler kaynak tarama yoluyla ortaya çıkar. İçerik öğesinin programın merkezini oluşturduğu bir tasarımda kaynak tarama içerik ihtiyacı için kullanılabilir. (Cevap C)
  • 66. 38- -PROGRAM GELİŞTİRME- 3. Belirli olgu ya da yaşantılardan ortaya çıkan ÇOZUMLU durumlardan yola çıkarak yapılan ihtiyaç analizi KAVRAMA yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? A)Farklar 1. Program geliştirme sürecinde hedeflerin B)Demokratik belirlenmesinde ve tutarlılığın sağlanmasında C)Analitik aşağıdaki temellerden hangisi en fazla etkiye D)Betimsel sahiptir? E) Süreç A)Bireysel temeller B)Psikolojik temeller C)Konualanı D)Felsefi temeller Belirli olgu veya eğitim yaşantılarından ortaya E) Sosyal temelier çıkan durumla ilgilenen ihtiyaç analizi yaklaşımıdır. Örneğin, bir grubun eksiklikleri gözlenlenmiş ve buna gore hedefler belirlenmiş ise betimsel yaklaşım benimsenmiştir. (Cevap D) Program geliştirme sürecinde eğitim felsefesinden en çok hedeflerin oluşturulması ve tutarlılığın sağlanmasında faydalanılır. (Cevap D) z o ço LU CO 2. Olası genel hedeflerin belirlenmesi amacıyla 4. Aşağıdakilerden hangisi ihtiyaçların hedeflere birey, toplum ve konu alanından ihtiyaçların dönüştürülmesi sürecinde yararlanılan belirlendiği program geliştirme modeli kaynaklardan biri değildir? aşağıdakilerden hangisidir? A)Konu alanı A)Taba B)Birey B)Tyler C)Toplum C)Taba-Tyler D)Ekonomi D)Rasyonel Planlama E) Doğa E) Durumsal model Tyler program geliştirme modelinde birey, toplum, İhtiyaçların hedeflere dönüştürülmesi sürecinde konu alanı kaynaklarından olası genel hedefler birey, toplum, konu alanı ve doğa kaynaklarından oluşturulur. faydalanılır. (Cevap B) (Cevap D)
  • 67. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 39 5. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme Aşağıdakilerden hangisi ilköğretim kademesinde süreci ile ilgili olarak doğru bir ifade olarak eğitsel hedeflerin belirlenmesinde diğerlerinden değerlendirilebilir? daha az etkilidir? A)Program geliştirme çalışmaları ihtiyaç analizi ve A)Konu alanının temelleri değerlendirmesi sonuçlarına dayalı olarak B)Toplumun yaşam biçimi başlatılır. C)Toplumdaki istihdam olanakları B)Program geliştirme operasyonel olmayan bir D)Toplumsal değerleri, kuralları, gelenekleri süreçtir. E) Bireyin geleceğe yönelik ihtiyaçları C)Değerlendirme sürecinde "Nasıl öğretilecek?" sorusunacevaparanır. D)Programın değerlendirilmesi programa nasıl başlanacağını belirler. Topiumdaki istihdam olanaklarının, ilköğretim E) İçerik bölümünde "nasıl öğretileceği?" sorusuna kademesine yönelik hedeflerin belirlenmesi cevap verir. sürecinde etkisi diğerlerine oaranla daha azdır. İlköğretim kademesindeki öğrencilere temel okuma-yazma, temel düzeyde matematik ve vatandaşlık bilinci vb. konular öğretilmektedir. Program geliştirme sürecinde ilk yapılması İlköğretim kademesini bitiren öğrencilerin bir gereken aktivite ihtiyaçların belirlenmesi sürecidir. meslek sahibi olmaları sözkonusu değildir. İhtiyaçları gidermeye yönelik olarak da hedefler Dolayısıyla toplumdaki istihdam yapısıyla diğer oluşturulur. seçeneklere oranla ilişkisi daha az düzeydedir. (Cevap A) 'M (Cevap C) ec aı Q 'Sc UJ 6. Herhangi bir durum ya da olayla ilgili mevcut Aşağıdakilerden hangisi Taba modelinin birinci durum ile olması gereken durum arasındaki farka aşamasıdır? bakarak yapılan ihtiyaç analizi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? A)İhtiyaçların belirlenmesi B)Değerlendirme A)Farklar yaklaşımı C)İçeriğin düzenlenmesi B)Demokratikyaklaşım D)İçeriğin seçilmesi C)Niteliksel yaklaşım E) Olası amaçlar D)Delphi E) Progel Dacum Farklar yaklaşımı; bireyde bir yeterliğin (bilgi- Taba program geliştirme modelinde birinci beceri-tutum), problemin varlığı ya da yokluğu basamak ihtiyaçların/gereksinmelerin beiirlenmesi belirlenerek yapılan ihtiyaç analizi yaklaşımıdır. aşamasıdır. Program geliştirme sürecinde her zaman ilk yapılması gereken eylem İhtiyaç, beklenen beceri düzeyi ile gerçek ihtiyaçların/gereksinmelerin belirlenmesidir. (varolan) beceri arasındaki farkla ortaya çıkarılır. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya (Cevap A) da yokluğunu ortaya koymaya yarar. Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyi arasındaki farkı ortaya çıkarır. (Cevap A)
  • 68. 40- -PROGRAM GEÜŞTİRME. 9. Tyler program geliştirme modelinde olası 11. Çoğunluğun ilgi, istek ve ihtiyaçlarına göre amaçların belirlenmesinde aşağıdaki kaynak ihtiyacın belirlendiği yaklaşım aşağıdakilerden alanlarının hangilerinden yararlamlır? hangisidir? A)Toplum-eğitimciler-konu alanı A)Farklar yaklaşımı B)MEB-toplum-öğrenciler B)Delphi yaklaşımı C)Birey-toplum-konu alanı C)Demokratik yaklaşım D)Toplum-aile-öğrenciler D)Betimsel yaklaşım E) Konu alanı-hedef alanı-öğrenciler E) Analitik yaklaşım Tyler program geliştirme modelinde olası Baskı gruplarının isteklerinden hareketle ihtiyacın hedeflerin belirlenmesinde birey, toplum ve konu ortaya çıkmasıdır. Baskı gruplarının değiştirme ve alanı kaynaklarından yararlanılır. yön verme istekleri ihtiyacı belirler. İhtiyaçlar, ilgili kişilerden oluşan çoğulcu grupların isteklerinden (Cevap C) hareketle belirlenir. (Cevap C) 10. Gelecekte ortaya çıkması mümkün durumlardan 12. Aşağıdakilerden hangisi iş tanımı ve iş analizine yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. Varolan göre mesleki yeterlilikleri deneyimli ve uzman bir duruma ilişkin mevcut durum irdelenerek, kişilerle belirleyen ve kısa süreli olan ihtiyaç gelecekte olması muhtemel ihtiyaçlar ortaya konur analizi değerlendirme yöntemidir? ve şimdiden gerekli tedbirler alınır. A)Progel-Dacum B)Literatür Tarama Aşağıdakilerden hangisi bu ihtiyaç analizi C)Gezi-gözlem yaklaşımının adıdır? D)Delphi yöntemi A)Esnek yaklaşım E) Anket B)Delphi yaklaşımı C)Demokratik yaklaşım D)Yeterlik yaklaşımı İş analizine benzer fakat daha kısa sürede E) Analitik yaklaşım gerçekleştirilir. Bir iş için gerekli işlemleri söz konusu işteki deneyimli, uzman kişilerle birlikte belirleme sürecidir. Bir panel çalışmasıyla işi Analitik yaklaşımla ihtiyaç analizi yapılmasında; yapan kişinin yaptığı iş ve işlemleri gelecekte ortaya çıkması mümkün durumlardan gerçekleştirmesidir. İş tanımı ve iş analizine göre yola çıkarak ihtiyaç beiirlenir. Bir durumla ilgili mesleki yeterlilikleri belirleyen ve kısa süreti olan bugünkü mevcut duruma ait bilgilerden yararlanılır ihtiyaç analizi değerlendirme yöntemidir. ve geleceğe yönelik varsayımlar ortaya konur. (Cevap A) (Cevap E)
  • 69. EĞİTİM BİLİMLERİ- 41 13. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme 15. Tokat ilinde yapılan araştırmalar, bu bölge süreci ile ilgili olarak doğru bir ifade degildir? ekonomisinde tarım sektörünün ağırlık taşıdığını göstermiştir. Bunun üzerine, ilde yapılan eğitim A)Program geliştirme sürecinde ihtiyaçlar uygulamalarında tarım sektörü ile ilgili hedeflere değerlendirme sürecinde hedeflere dönüştürülür. öncelik verilmesi kararlaştırılmıştır. B)Uygulanmakta olan programlar, araştırma geliştirme faaliyetleri ile değerlendirilerek geliştirilir. Bu karar verilirken özellikle aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmiştir? C)Program geliştirme süreci, eğitim programının öğelerini sistem yaklaşımıyla inceler. A)Bölgenin özel hedefleri belirlenirken Milli Eğitim D)Program geliştirme operasyonel, dinamik ve Bakanlığı etkilidir. devamlılığı olan bir süreçtir. B)Konu alanındaki gelişmeler eğitimin hedeflerine E) Program geliştirme süreci uygulanmakta olan yansıtılmalıdır. eğitim-öğretim uygulamalarının etkinliğini C)Eğitimin hedefleri belirlenirken çevrenin ihtiyaçları değerlendirir. dikkate alınmalıdır. D) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar izlenebilir. E) Bireylerin eğitim ihtiyaçları zamanla değişkenlik Program geliştirme sürecinde ihtiyaçlar başlangıç gösterebilir. aşamasında hedeflere dönüştürülür. (Cevap A) tn İldeki tarım sektörünün gelişmişliği, doğal olarak 'ö tc hedefler belirlenirken çevrenin ihtiyaçları olarak Ui û "E dikkate alınmalıdır. UJ (Cevap C) 14. Tyler program geliştirme modelinde kesin m S hedefler belirlenmeden önce aday hedefler aşağıdaki alanların hangilerinin süzgecinden UJ geçirilir? A)Eğitim felsefesi-Eğitim Ekonomisi B)Eğitim felsefesi-Eğitim Psikolojisi C)Eğitim Yönetimi-Eğitim Ekonomisi D)Eğitim Sosyolojisi-Eğitim Tarihi E) Eğitim psikolojisi-Eğitim Tarihi Tyler program geliştirme modelinde kesin hedefler belirlenmeden önc9 aday hedefler eğitim felsefesi ve eğitim psikoiojisi alanlarının süzgecinden geçer. (Cevap B)
  • 70. 42- -PROGRAM GELİŞTİRME- Aşağıdakilerden hangisi ihtiyaç belirleme ÇIKMIŞ SORULAR yöntemlerinden biri değildir? (2004 KPSS) ve ÇÖZÜMLERİ A)Test B)Gözlem C)Progel (Dacum) 1. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımının ilk D)Mikro Öğretim basamağı Taba'nın görüşüne göre aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) E) KaynakTarama A)Öğrenme yaşantıiarının seçilmesi B)İçeriğin düzenlenmesi C)Amaçların belirlenmesi ihtiyaç belirleme yöntemleri şunlardır: D)İhtiyaçların belirlenmesi 1)Anket geliştirme-Delphi Tekniği E) Öğretim etkinliklerinin düzenlenmesi 2)Progel (Dacum) Tekniği 3)Görüşme Grup toplântıları 4)Ölçme araçları- Testler Taba modeli aşağıdaki basamaklardan oluşur. ilk basamak ihtiyaçların belirlenmesidir. 5)Meslek (iş) analizi 6)Gözlem 1. İhtiyaçların belirlenmesi: Program geliştirmenin ilk basamağıdır. Bu aşamada 7)Kaynak tarama program ihtiyacı ortaya konur. Yani geliştireceğim Mikro öğretim özellikle öğretmen adaylarının program hangi ihtiyaçlara cevap vermeli ya da yetiştirilmesinde kullanılan bir öğretim tekniğidir. verecek. (Cevap D) 2. Amaçların belirlenmesi: Bu aşama ise program ihtiyacına cevap verecek program hedeflerinin belirlenmesidir. 3.İçeriğin seçimi: Program hedeflerini gerçek- leştirebilmek için kullanılacak konu içeriğinin belirlenmesidir. 4.İçeriğin düzenlenmesi: Seçilen konu alanının desenlenmesidir. 5. Öğrenme yaşantıları seçimi: Kullanılacak öğrenme öğretme modellerinin, stratejilerinin belirlenmesidir. 6. Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması: 7. Program öğeleri ve aralarındaki ilişkilerin kontrolü: (Cevap D)
  • 71. -EGITIM BİLIMLERL 43 ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ I Öğretim Yöntemleri 4 PROJE TABANLI ÖGRENME Proje tabanlı öğrenme, öğrenci merkezli bir öğretim yöntemidir. Proje tabanlı öğrenme, belli öğretim amaçlarını gerçekleştirme düşüncesiyle, öğrencilerin ilgi ve istekleri doğrultusunda çevreden seçilen ünite ve konuları yine öğrencilerin çalışmasıyla bir iş, eser olarak sonuçiandırıimasıdır. Teoriden uygulamaya geçişi sağlayan öğretim yöntemidir. Uygulama, analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey hedef davranışları kazandırılır. Yaparak-yaşayarak öğrenme ilkesi hayata geçirilir. S Etkili Kullanım İlkeleri öğretmen tarafından Ş? Proje önce onaylanmalıdır. Projeler gerçek hayattan seçilmelidir ve üzerinde durup çalışmaya sevk edecek nitelikte olmalıdır. Öğrencilerin aktif çalışmalarıyla bir iş, hizmet veya ürün ortaya koyulmalıdır. Bireysel ya da grup halinde de yapılır. Örnek: Okulu temiz tutma projesi, Okul bahçesini ağaçlandırma projesi vb. Proje konusu öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkaracak ve geliştirecek özellikte olmalıdır. Öğrencilerin ilgi ve isteklerine uygun çalışmalar yapılmaiıdır. Projenin yapılması ve uygulanması, öğrenciler tarafından yapılmalıdır. Öğretmenler ise sadece yol gösterici, rehber olmalıdır. Projenin değerlendirilmesini öğretmen ve öğrenci birlikte yapmalıdır. Proje çalışmaları listelenmeli ve içinden öğrenciler seçmelidir.Projeler öğrencilerin ilgi ve düzeylerine uygun olmalıdır. Proje konusu öğrenci kapasitesinin çok altında ya da
  • 72. üstünde olmamalıdır. Projesini tamamlayan öğrenciye başardığı hissi ve dönütü verilmelidir. Proje için gereken araç-gereç önceden planlanmalıdır. Faydaları Hem yavaş hem de hızlı öğrenciler için kulianılabilir. Her aşamada kullanılabilir. Okulda öğrenilen bilgiler gerçek hayatta sınanır. Öğrenciierin problem çözme ve eleştirel düşünme yetenekleri gelişir. Öğrencilerin kendi başlarına karar almayı öğretir, kişisel sorumluluk duyguları gelişir, Bireysel çalışma ve laboratuarda da kişisel sorumlulukvardır. Pratik deneyim kazandırır. Öğrenciye başarma hissi verir. Tek kaynak yerine, çeşitli kaynaklara ulaşmayı ve yararlanmayı sağlar. Bağımsız düşünme, çalışma, güven, sorumluluk ve başarma yeterliklerini geliştirir. Öğrenciler birbirlerinin düşüncelerinden yararlanır. Bilgileri teoriden uygulamaya dönüştürme fırsatları sağlanır. Sınırlılıkları Öğrenciye ilginç gelen alanda ve konuda, proje bulmada sıkıntılar yaşanabilir. Bir projeyi tamamlamak uzun zaman alabiür. Öğrenciler her zaman mükemmel bir iş ve ürün ortaya koyamayabilir. Planlama, uygulama ve değerlendirme süreçleri çok zaman gerektirir. Öğrenciler zamanlarını projenin fiziksel yönünde harcayarak, işin eğitsel yanını
  • 73. 44- -OGRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. görmeyebilir. » Öğretmenin gözetimi dışında yapıldığında, problemler çıkabilir. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ Öğrenci merkezli bir öğretim yöntemidir. Sınıfta her öğrenci farklı zihinsel, bedensel ve duygusal gelişim özellikleri gösterir. Öğrencinin bir konuyu veya problemi kendi başına öğrenmesini öngören bir öngören bir yöntemdir. Öğrenciler arasındaki bireysel farklılığın giderilmesi, her öğrencinin öğrenme hızına uygun düşecek bir öğretimin yapılması, öğretimin bireyselleştirilmesi ile mümkün görülmektedir. Hızlı ve yavaş öğrenenleri dengeleyen öğretim yöntemidir. Bu yaklaşıma eleştiri; bu ders biçiminin öğretmenin ve toplumun eğitici etkisini dikkate almaması şeklindedir. Bireysel çalışma yönteminde; kişisel bilgisayarlar, bilgisayar destekli öğretim araçları, internet ortamlı araçlar, eğitim yazılımları eğitim araç-gereçleri olarak kullanılır. Uygulama, analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey hedef davranışlar kazandırılmasında z: kullanılır. Etkili Kullanım İlkeleri CM » Konunun özelliğine göre zaman verilmelidir. >> Kaynaklar konusunda öğrenciye bilgi verilmelidir. » Çalışma öğrencinin sorumluluğu olarak görülmelidir >> Öğrenciye bireysel çalışmanın nasıl yapılacağına dairyönerge verilmelidir. » İyi planlama yapılmalı ve plan dahilinde ilerleme olup olmadığı kontrol edilmelidir.
  • 74. >> Hızlı ve yavaş öğrenen öğrencilerin g rencilerde başarıya ulaşamaz. eğitiminde etkilidir (Üstün zekalılar, zor e » Çalışma planı belirli aralıklarla öğrenenler li kontrol edilmezse çalışmalarson güne » Hızlı ve yavaş öğrenen öğrencilere ek fırsatiar ş bırakılabilir. sunar. m » Ayrıntılar çok meşgul edebilir ya da e yüzeysel bilgilerle yetinilebilir. Sınırlılıkları y e » Amaç belirleme, zamanlama ve » Hazırlanması çok fazla planlama ve hazırlık n planlama, öğretim kaynakları gerektirebilir. ö konusunda öğrenciye ğ rehberlikyapılmalıdır. » Bireysel iç çalışma disiplini olmayan- Faydaları Öğrenci bir konuyu kendi başına çalışarak öğrenir. Öğrenme; öğrencinin öğrenme hızına, ilgi, ihtiyaç ve yeteneklerine göre yapılır. Öğrencilerde sorumluluk duygusu geliştirme amacıyla da kullanılabilir. Kendi kendine öğrenme yaşantıları sağlanır. Araştırma-inceleme yoluyla yaparak- yaşayarak öğrenme yaşantıları sağlanır.
  • 75. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 45 ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ 1. Aşağıdakilerden hangisi proje çalışmalarından Soruda proje temelli öğrenmenin amacı elde edilen kazanımlardan biri değildir? belirtilmektedir. Proje temelli öğrenmede, proje öğretmenin rehberliğinde öğrenciler tarafından A)Öğrenciler seçme, planlama, inceleme ve tasarlanır, planlanır ve yürütülür. Öğrenci yürütme gücü kazanırlar araştırma konusunu alır, konuyu araştırır, bilgileri B)Öğrenciler kendi öğrenme süreçleriyle ilgili toplar, bu biigileri analiz eder, tartışır ve bir ürün sorumluluk alırlar ortaya koyar. Yine proje temelli öğrenme, öğrenci C)Öğrencileri yapıcı ve yaratıcı düşünmeye ve iş merkezli ve araştırmayı temel alan bir öğrenme yapmaya yöneltir. şeklidir. Bu yönlerden bakıldığında sorudaki D)Öğrenciler öğretmenin verdiği bilgilerle mutlak amacın proje temelli öğrenmenin amacı olduğu doğruları kazanırlar. görülmektedir. E) Öğrenciler sorunları belirlemeyi ve bu sorunlarla uğraşmayı öğrenirler. (Cevap B) Proje çalışmalarında bilgi kendi kendine yapılan bir etkinlikle kazanılır. Proje çalışmalarının asıl amacı, geleneksel okulun benimsediği ve sürdürdüğü öğrencileri öğretmenin öğrettiği bilgileri alan bireyler olmaktan kurtarmaktır. D seçeneğindeki kazanım olsa olsa geleneksel okulun benimsediği bir kazanımdır. Proje çalışmaları öğrencilerin ilgi ve isteklerine dayalı olarak seçtikleri bir konuda yaptıkları çalışmaların olumlu bir eser ya da iş olarak sonuçlanmasını sağlayan bir çalışma biçimidir. Proje çalışmalarında A, B, C, E seçeneklerinde yer alan kazanımlar öne çıkmaktadır. (Cevap D) 2. Öğrencilerin belirli standartlara uygun yeni bir 3. Proje temelli öğrenmenin dayandığı felsefe ürün oluşturulması, işin planlanması, aşağıdakilerden hangisidir? yürütülmesi, belgelerin hazırlanması ve A)Okul, çocuğu yaşama hazırlayan bir yer değil, sistematik çalışma sürecinin değerlendirilmesi yaşamın küçük ölçüde bizzat yaşandığı bir konusunda eğitilmesi aşağıdakilerden yerdir. hangisinin esas amacıdır? B)Okul, ideal olanın sunulduğu ve öğrencilerin A)Programlı öğretimin akıllarının ve iradelerinin geliştirildiği bir yerdir. B)Proje temelli öğrenmenin C)Okul bireyin toplumsallaşmasını ve başat C)Mikro öğretimin kültürel değerlerin kazanılmasını sağlayan bir D)Gözleme dayalı öğrenmenin yerdir. E) Beyin temelli öğrenmenin D)Okui bir dizi mutlak doğrunun öğrencilere kazandırıldığı biryerdir. E) Okulun asıl görevi öğrencilerin zihinsel
  • 76. güçlerinin gelişimini sağlamaktır.
  • 77. 46- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. İlerlemeci felsefeyi temel alan eğitim sisteminin A, B, D ve E seçeneklerinde öğrencilerin bireysel merkezinde, kendi çabalarıyla geçirdiği yaşantılar olarak öğrenmelerini sağlayan öğretim teknikleri ve uygun çevre koşullarıyla etkileşim sonucu yer almaktadır. C seçeneğindeki "işbirlikli gelişen ve öğrenmeyi öğrenen öğrenciler yer öğretim", bireysel öğretim yöntemi değildir. almaktadır.Yaşamda bu amaca göre çalışma esas İşbirlikli öğretimin en önemli özelliği, öğrencilerin olduğuna göre, okulda amaçlı ve gerçek "iş" ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar içinde yaparak ve yaşayarak öğrenme esas halinde birbirlerine yardım ederek öğrenmelerini olmalıdır. İlerlemeci felsefeye göre eğitim yaşamın esas alan bir grup çalışması olmasıdır. Diğer kendisidir; yaşama hazırlık değildir. Eğitim taraftan tutor destekli öğretim, öğrencinin ortamında uygulamaya ağırlık verilmeli, anlamakta güçlük çektiği konularda bireysel öğrencinin bilimsel yöntemi, deneme yanılmayı, destek almasıdır. Programlı öğretim, bir dizi proje temelli öğrenmeyi, etkili bir biçimde öğretim durumunun adım adım düzenlenmiş kullanması sağlanmalıdır. Öğretmen sadece yol biçimi olup, öğrenci tek başına çalışıp gösterici ve rehber olmalıdır. Yaşamda işe öğrenmesini kendi hızına göre ayarlama yaramayan bir öğretimin değeri yoktur. Proje olanağına sahip bulunmaktadır. temelli öğrenme A seçeneğinde yer alan felsefeye dayanmaktadır. Bir başka anlatımla ilerlemeci Bilgisayarla yapılan öğretimde bireysel hıza saygı felsefeye dayanmaktadır. gösterilmekte, öğrenme sonucu hakkında anında bilgi alınmakta ve öğrenci aldığı geri bildirime (Cevap A) göre çalışmasını sürdürmektedir. Bireyselleştirilmiş öğretim, her öğrenciye öğrenme hızına uygun öğretim yapılmasıdır, 2 Bireysel ödevler ve çalışmalar bu tekniğin O > kapsamın yer almaktadır. - 6 (Cevap C) 2 U J
  • 78. 4. Aşağıdakilerden hangisi bireysel öğretim 5. "Öğrencinin öğrenmeye aktif olarak katılmasını, yöntem ya da tekniklerinden biri degildir? sistemli bir ilerleme yapmasını, öğrenmenin sürekli kontrol edilmesini sağlayan, bireysel ve kendi A)Programlı öğretim ke nd in e ö ğr en me yö nt em i" t an ı m ı B)Tutor destekli öğretim aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? C)işbirlikli öğretim D)Bilgisayarla öğretim A)Ev ödevinin E) Bireyselleştirilmiş öğretim B)Grupta çalışmanın C)Proje temelli öğrenmenin D)Tam öğrenmenin E) Programlı öğretimin
  • 79. -EGITIM BİLİMLERİ- 47 Bu tanım programlı öğretimi ifade etmektedir. Programiı öğretim, Davranışçı öğrenme kuramcılarından biri olan Skinner tarafından geliştirilmiştir. Gerek sınıfta gerekse sınıf dışında kuilanılan bireysel öğrenme tekniğidir. Bu teknikte öğrenci tek başına çalışmakta, kendi öğrenme hızına göre adım adım ilerlemektedir. Programlı öğretimde, öğrenilecek içerik mümkün olduğu kadar küçük bilgi ünitelerinden oluşan programlı maddeler haline getirilmekte, bunlar birbirini tamamlayacak şekilde mantıki bir sıraya göre öğrenciye sunulmaktadır. Her programlı maddede öğrenciye bilgi sunulmakta, verilen bilgiye ilişkin soru sorulmakta, öğrencinin soruya verdiği cevap kaydedilmekte, verdiği cevap hakkında kendisine anında bilgi verilmektedir. (Cevap E) 6. Programlı öğretimin Skinner'in kendisinin çg "o tr ÜJ ortaya koymuş olduğu edimsel koşullamaya dayanarak geliştirmiş olduğu program modeli aşağıdakilerden hangisidir? m A)Dallara ayrılan program 'iz B)Esnek program "■o UJ C)Edimsel program D)Doğrusal program Q E) İşlevsel program UJ Skinner'in ismiyle anılan ve Skinner'in öğrenmeye ilişkin ortaya koymuş olduğu edimsel koşullanma kuramına dayanan program modeli doğrusal programdır. Bu program modelinde, her bir programlı maddede öğrenciye bilgi sunulmakta ve soru sorulmaktadır. Öğrenci soruya verdiği cevabı madde içine ya da ayrı bir kağıda yazmakta, cevabını nasıl kontrol edeceği bir yönerge ile belirtilmekte ve cevabını kendisinin kontrol etmesi sağlanmaktadır. Cevabı doğru ise bir sonraki maddeye geçmekte, yanlış ise programlı maddedeki bilgiyi yeniden okuması ve soruya yeniden cevap vermesi istenmektedir. (Büyükkaragöz, Çivi, s.114) (Cevap D)
  • 80. Aşağıdaki durumlardan hangisinde bilgisayar geleneksel öğretmenin yerini almakta ve geleneksel öğretmen gibi görev yapmaktadır? A)Derste öğrenilen konularia ilgili problem çözümleri, alıştırma ve tekrar çalışmalarında B)Öğrencinin ders konularının bütününü ya da bir kısmını ilk kez bilgisayardan öğrenmesi sırasında C)Matematik, fen ve dil alanlarında derste öğrenilenlerin tamamlanması ve desteklenmesi sırasında D)Birtakım konuların intemetten alınması sırasında E) Öğrencinin derste öğrendikleriyle ilgili önceden hazırlanmış olan soruları cevaplandırması sırasında Bilgisayar ders konularını öğrenciye sunma aracı olarak kullanıldığında geleneksel öğretmenin yerine almakta ve geleneksel öğretmen gibi görev yapmaktadır. Bu tür bir kullanımda bilgisayarla öğrenciye bir bilgi sunulmakta, bilgiye ilişkin soru sorulmakta ve öğrencinin verdiği cevap bilgisayara kaydedilmektedir. Kaydedilen bu cevap bilgisayardaki doğru cevapla karşılaştırılıp değerlendirildikten sonra sonuç öğrenciye bildirilmektedir. Verilen cevap doğru ise yeni bir bilgi sunulmakta, yanlış ise önceki bilgiler yeniden ekrana gelmekte, öğrenci doğru cevabı verinceye kadar bu işleım devam etmektedir (Büyükkaragöz, Çivi, s. 120). (Cevap B) Günümüz dünyasında en zengin ülkelerde bile her öğrencinin yetişmesi için bir öğretmen görevlendirilememektedir. Ancak bilgisayarlar bir bakıma her öğrenciye bir öğretmenin görevlendirilmesi gibi bir görev yapmakla birlikte, yine de bilgisayarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi sövlenemez? A)Öğretmenin yerine geçen bir araç olduğu B)Öğretmene yardımcı olan bir araç olduğu C)Öğretimi tamamlayıcı bir araç olduğu D)Öğrenilenleri görselleştirme ve hareketlendirme özelliğine sahip bir araç olduğu E) Bireysel öğrenme hızına göre öğrencinin öğrenmesine yardımcı bir araç olduğu
  • 81. 48- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. Her ne kadar günümüz dünyasmda bilgisayarların A, B, C, D seçeneklerinde programlı ÖZ9İ öğretmen gibi görev yaptıkları ileri öğretimin ilkeleri yer almaktadır. E sürülüyorsa da, bilgisayarın öğretmenin yerine seçeneğindeki ilke ise, öğretimin genel geçmesi mümkün değildir. Yani bilgisayarın ilkelerinden biridir. Konuların öğretiminde öğretmenin yerine geçen bir araç olduğu doğru önce somut nesnelerden, olaylardan ve değildir. Çünkü öğretmen sadece bilişsel durumlardan başlanması daha sonra soyut özellikleriyle değil aynı zamanda duyuşsal, sosyal kavramlara doğru öğretimin vb. birtakım kişilik özellikleriyle de öğrenciyi sürdürülmesini savunun bir öğretim etkilemektedir. Yine bilgisayar karşısındaki ilkesidir. öğrencinin duygularını, tutumlarını vb. kişisel (Cevap E) özelliklerini anlayan öğrenciye ona göre davranan bir insan olan ögretmenin yerini alamaz. Ancak öğretmene yardımcı olan, öğretimi tamamlayıcı bir destek aracı olduğu yine, öğrenilenleri görselleştirme, hareketlendirme özelliğine sahip 10. Özel ders alan bir öğrencinin, tüm ve bireysel öğrenme hızına göre öğrencinin sınıfla birlikte yapılan öğretimle öğrenmesine yardımcı.bir araç olduğu doğrudur. öğrenen öğrencilerden daha başarılı (Cevap A) olduğu varsayımından hareket edilerek, sınıf içinde de bireysel öğretime geçiş yapmanın daha akılcı olacağı düşüncesinin sonucu aşağıdaki ■ZL tekniklerden hangisi ortaya çıkmıştır? O > A)Programlı öğretim B)İşbirlikli öğretim C)Bireyselleştirilmiş öğretim D)Ekiple öğretim E) Mikro öğretim
  • 82. 9. Aşağıdakilerden hangisi programlı öğretimin Soruda C seçeneğindeki bireyselleştirilmiş dayandığı ilkelerden biri değildir? öğretimin ortaya çıkışında etkili olan düşünce belirtilmektedir. Bir sınıfı oluşturan öğrencilerin A)Küçük adımlar öğrenme hızları ve yetenekleri bakımından B)Aktif katılma bireysel farklar olduğu gerçeği göz önünde C)Bireysel öğrenme hızına göre ilerleme bulundurulursa, geleneksel eğitimde bireylerin D)Doğru cevaplar sınıfta 30-40 kişilik gruplar halinde eğitilmesi, E) Somuttan soyuta onların bireysel farklarının dikkate alınmamasına neden olmaktadır. Öğretimde öğrenciler arasındaki bireysel farklılıklarının göz önünde bulundurulmasının, her öğrencinin öğrenme hızına uygun bir öğretimle mümkün olabileceği düşüncesi bireyselleştirilmiş öğretim tekniğinin geliştirilmesine yol açmıştır. Bu teknikte öğretim öğrenci merkezlidir. Öğretmen öğretimi öğrenciye göre düzenlemek ve yönetmekle görevlidir. Öğretmen sınıfın tümüne değil 2-3 kişiden oluşan küçük gruplaria ilgilenmektedir. (Cevap C)
  • 83. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 49 11. "Okullarda verilen dönem ödevleri proje yönteminin uygulama çalışmalarıdır. Ancak bu ödevlerde öğrencilerden sadece ilgili ödev konusuna ilişkin Örnek olay inceleme yöntemi gerçek olayların bilgileri arayıp bulması istenir." sınıf ortamında irdelenerek çözüm yollarının arandığı bir yöntemdir. Bu yöntemden maksimum Proje yönteminin verimli uygulanabilmesi ve faydanın sağlanabilmesi için öğrencilerin sınıfa yukarıdaki yanhşlara düşülmemesi için getirilen problem durumuna ilişkin çözümler projelerin hangi özelliğe öncelikli olarak sahip üretmesi gerekir. Bu yöntem proje yöntemiyie olması gerekmektedir? birlikte kullanılırsa öğrenciler sadece olayları incelemekle kalmaz aynı zamanda çözüm A)Öğrencileri araştırmayayöneltmesi yolarlıda üretir. B)Öğrencileri bir şeyler üretmeye teşvik etmesi C)Öğrencilerin proje konusuyla ilgili ayrıntılı bilgi (Cevap E) sahibi olmaları sağlanmalı D)Proje bir ekiple yürütülmeli E) Öğrenciler arasında işbirliği ve arkadaşlığı güçlendirmeli Proje yönteminin en önemü üstünlüğü öğrencileri üreticiliğe ve araştırmaya yönlendirilmesidir. Verilen parçada verilen dönem ödevlerinin 'm öğrencilerin sadece araştırıp bilgi topladıkları bir g araç olmasmdan yakınılıyor. Proje yöntemi 3 öğrencinin yaratıcılığını geliştirmeli ve üreticiliğe jy yöneltmelidir. -3 (Cevap B) o LU > 13. Aşağıda öğretim yöntemlerinin özellikleri ile ilgili olarak verilen ifadelerden hangisi proje yöntemi için söylenemez? A)Öğrencileri araştırma yapmaya özendirir B)Öğrencilerin yeni bir şeyler üretmesi sağlanır C)Öğrencilerin eleştirel düşünme becerisi gelişir D)Az zamanda bir çok bilgi kazandırılabilir E) Öğrencinin öğretim sürecine aktif katılımı sağlanır 12. Derslerinde güncel toplumsal sorunları ulaşır? gündeme getiren ve bu sorunlar için örnek olay B) Soru yanıt A) Düz anlatım yöntemini kullanan bir tarih öğretmeni bu D) Bireysel çalışma C) Tartışma E) yöntemle birlikte aşağıdaki yöntemlerden Proje yöntemi hangisini kullanırsa amaçlarına daha kolay
  • 84. Proje yöntemi öğrencileri yaratıcı düşünmeye, olaylara eleştirel bakmaya yönelten bir yöntemdir. Öğrenci yaparak yaşayarak öğrenir. Bu yararlara rağmen proje yönteminin dezavantajı ise çok zaman almasıdır. Bu yöntemde düz anlatımdaki gibi az zamanda çok bilgi kazandırmak mümkün değildir. (Cevap D)
  • 85. 50- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 14. Proje yönteminin etkili bir biçimde 16. "Tüm öğrencilerin öğrenme stilleri ve öğrenme kullanılmasında öğretmene düşen temel görev hızları birbirinden farklıdır. Etkili bir eğitim öğretim aşağıdakilerden hangisidir? süreci için öğrencilere kendi hızlarında öğrenme fırsatları verilmelidir." A)Öğrencilere proje seçiminde ve süreçte rehberlik etmek Bu görüşlere sahip bir eğitimcinin öğretim B)Araştırma sürecinde gerekli kaynakları sürecinde ağırlıklı olarak kullanacağı öğretim sağlamak yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? C)Öğrencilere ihtiyaç duydukları bilgileri aktarmak A)Düzanlatım D)Projeler için mali destek bulmak B)Tartışma E) Proje için gerekli kişilerle koordinasyonu C)Bireysel çalışma sağlamak D)Örnek olay inceleme E) Gösteri Proje yönteminin etkili biçimde kullanılabilmesi için etkili bir rehberliğe ihtiyaç vardır. Öğretmen Parçada savunulan durum öğrencilerin birbirinden öğrenciye proje seçiminde ve proje sürecinde farklı olduğu ve etkili öğretmeninde öğrencinin gerekli yardımları yapmalıdır. Öğrenciye ilgili kendi hızı ile olıması gerektiğidir. Toplu öğretimde kaynakları sunmak yerine onları nerelerden temin (düz aniatım, tartışma, örnek olay inceleme, edebileceğini öğretmeli. Proje sürecini planlamak gösteri vb.) öğrencinin hızı değil sınıfın öğrenme yerine projenin nasıl yürütüleceğini öğretmelidir. hızı önemlidir. Öğrenciye kendi öğrenme hızına göre öğrenme fırsatları ancak bireysel çalışma (Cevap A) yöntemi ile olur. o 'o (Cevap C) UJ 15. Aşağıdaki öğretim stratejilerinden hangisi proje kazanmaları ve öğrenmeyi bu problem çözme yönteminin temel yapısı ile uyumlu bir yaşantıları ile gerçekleştirmeleri esastır. stratejidir? (Cevap D) A)Sunuş yoluyla öğretim B)Buluş yoluyla öğretim C)Tamöğrenme D)Araştırma inceleme yoluyla öğretim E) Programlı öğretim ÇÖZVM: Sunuş yoluyla öğretim öğrenciye bilginin direkt olarak verildiği bir stratejidir bu yönüyle proje yöntemi için uygun değildir. Diğer stratejilerde proje yöntemi kullanılabilir ancak bu yöntemin en etkili biçimde uygulandığı strateji araştırma inceleme yoluyla öğretim stratejisidir. Bu stratejide öğrencilerin problem çözme beceı*ilerini
  • 86. 17. Öğretim yöntemlerinin özellikleri ile ilgili olarak aşağıdaki seçeneklerde verilen ifadelerden hangisi bireysel çalışma yöntemi için sövlenemez? A)Öğrencide sorumluluk duygusu gelişir B)Öğrenme öğrenci hızına göre gerçekleşir C)Öğrerıme sürecinde öğretmene ihtiyaç duyulmaz D)Öğrenciyi araştırmaya yöneltir E) Öğrencide iç disiplin gelişir ÇÖZÜM: Bireysel çalışma yöntemi öğrencilere kendi öğrenme hızlarında ilerleme imkanı verir. Öğrencinin sorumluluk ve iç disiplin becerilerini geliştirir. Öğrenci bu yöntemde ihtiyaç duyduğu konuları araştırarak, yaparak, yaşayarak öğrenir. Fakat bu süreç tamamen öğretmenden bağımsız olarak yürütülemez. Öğretmen bireysel çalışma yönteminde öğrenciyi yönlendirmeli ve rehberlik etmelidir. (Cevap C)
  • 87. -EGITIM BILIMLERI- 51 18. Aşağıdaki öğretım kuram ve stratejilerinden 20. Aşağıdakilerden hangisi bireysel çalışma ve hangisi bireysel çaiışma yönteminin proje yöntemlerinin ortak sınırlılıklarmdan uygulanması için diğerlerine göre daha biridir? uygundur? A)Verimliliği öğrencilerin sorumluluk bilinçlerine A)Buluş yoluyla öğretim bağlıdır B)Sunuş yoluyla öğretim B)Öğrenciler öğretme sürecinde pasiftir C)Araştırma inceleme yoluyla öğretim C)Yaparak yaşayarak öğrenme açısından D)Çoklu zeka kuramı yetersizdir E) işbirlikli öğrenme D)Öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarına cevap vermede yetersizdir E) Öğrencileri üretkenlikten uzaklaştırır Bireysel çalışma yöntemi tüm stratejiler için kullanılabilir. Ancak bu stratejilerden sadece çoklu zeka kuramı öğrencilerin birbirinden farklı Her iki öğretim yönteminin de verimli bir şekilde öğrenme stillerine sahip olduğunu savunur. Her kullanılabilmesi için öğrencilerde iç disiplin ve öğrenci kendi ilgi ve ihtiyacı doğrultusunda, otokontrol yönteminin gelişmesine bağlıdır. kendisine uygun çalışmayı ancak bireysel çalışma Sorumluluklarının bilincine varamayan öğrenciler yöntemi ile gerçekleştirebilir. için kullanılması pek uygun değildir. (Cevap D) (Cevap A) o tc ÜJ Q "öc ÜJ en § 'h z • o 19. Aşağıdaki seçeneklerde verilen ifadelerden | hangisi bireysel çalışma ve proje yönteminin >: 21. Aşağıdaki öğretim strateji ve kuramlarından ortak üstünlüklerinden biri değildir? hangisinde bireysel çalışma yönteminin A)Öğrenciyi araştırma yapmaya yöneltir kullanılması o stratejinin temel yapısı için B)Öğrencinin öğretim sürecine aktif katılımı uygun olmaz? sağlanır A)Sunuş yoluyla öğretim C)Öğrencide sorumluluk duygusu gelişir B)Buluş yoluyla öğretim D)Öğrencilerin otokontrol becerileri gelişir C)Çoklu zeka kuramı E) Öğrencilerin yaratıcılık ve üretkenlik becerileri D)Tam öğrenme gelişir E) Işbirlikli öğrenme Her iki yöntemde öğrencileri araştırmaya iter. Her (Cevap E) iki yöntemde de öğrenci öğrenme sürecine aktif olarak katılır. İki yönteminde etkili olabilmesi için öğrencilerin bağımsız çalışabilme becerilerine ve sorumluluklarına bağlıdır. Yaratıcılık ve üreticiliğin gelişmesi ise sadece proje yönteminin üstün özelliklerindendir.
  • 88. Bireysel çalışma yöntemi A, B, C, ve D seçeneklerindeki stratejiler için kullanılabilir. Ancak işbirlikli öğrenme bireyin grup içinde yardımlaşarak öğrenmesini, grup üyelerinin birbirinden öğrenmesini ön planda tuttuğu için işbirlikli öğrenme için bireysel çalışma yöntemi uygun bir yöntem değildir., (Cevap E)
  • 89. 52- OĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ_____ 3. I. Örnekolay ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TE5Tİ 1) a) Öğrenci merkezlidir. b)Öğrenci yaparak-yaşayarak öğrenir. c)Öğrenciler öğrenme hızını kendisi ayarlar. d)Öğretim, öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve yeteneklerine uygun olarak gerçekleşir. e)Ürün ve süreç birlikte önemlidir. Yukarıda verilen özellikler aşağıdaki öğretim yöntemlerinden/tekniklerinden hangisine aittir? A)Ömekolay B)Bireysel çalışma C)Benzetim o ço D)Gösterip-yaptırma E) Tartışma Öğrenciler arasındaki bireysel farklılığın giderilmesi, her öğrencinin öğrenme hızına uygun düşecek bir öğretimin yapılması, öğretimin bireyselleştirilmesi ile mümkün görülmektedir. Öğrenci merkezli bir öğretim yöntemidir.. Öğrencinin bir konuyu veya problemi kendi başına öğrenmesini öngören bir öngören bir yöntemdir. (Cevap B) çalışma 2. Aşağıdakilerden hangisi bireysel yönteminin en belirgin özelliğidir? A)Öğrencilerin dinleme ve not alma becerisi gelişir. B)Öğretmen merkezlidir. C)Öğrenci kendi öğrenme ortamını ve hızını ayarlar. D)Öğrencilerin planlama becerisi gelişir. E) Dili etkili kullanmayı sağlar. Bireysel çalışma yönteminin en belirgin özelliği öğrenci kendi öğrenme ortamını ve hızını ayarlamasıdır. (Cevap C)
  • 90. - E II. Tartışma III.Gösterip yaptırma 'E IV.Proje tabanlı öğrenme LU V.Bireysel çalışma tn ŞE Proje tabanlı VI.Problem çözme bireysel çalışma, Yukarıdaki öğretim yöntemlerinden problem Jt= hangisi/hangileri öğrenciler kendine uygun öğrenme ortamları oluşturmasına olanak sağlamaktadır? B) IV-V-VI A) l-ll-lll D) Yalnız C) l-lll E) Il-V II m kendi öğrenme oluşturmalarına Proje tabanlı öğrenme, bireysel çalışma, problem ve çözme yöntemleri öğrencilerin kendi öğrenme öğrenme ortamlarını oluşturmalanna ve öğrenme hızlarını "J hızlarını ayarlamalarına yardım etmektedir. ayarlamalarına (Cevap B) Bilimsel yöntem sürecinin gerçekleştirildiği, (Cevap A) bilimsel düşünebilme becerisi ve üst düzey hedef davranışların kazandırıldığı öğretim yöntemleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? A)Proje tabanlı öğrenme, problem çözme B)Tartışma, problem çözme C)Gösterip yaptırma, tartışma D)Anlatım, tartışma E) Programİ! öğretim, Bireysel çalışma ÇÖZVM: Proje tabanlı öğrenme ve problem çözme yöntemleri öğrenci merkezlidir, bilimsel düşünebilme ve bilimsel süreçleri kullanabilme becerilerinin kazandırılmasında ve üst düzey hedef davranışların kazandırılmasında kullanılmaktadır. (Cevap A) UJ
  • 91. 54- -OGRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ- 7. Aşagıdakilerden hangisi proje tabanlı öğrenme yöntemine uygun bir ifade değildir? Proje Tabanlı Öğrenme modelinde değerlendirme, A)Tasarı öğrenciyle birlikte yapılır. Tek çözüm sadece öğrencilerin kavramları ve konuları yoktur, çalışmaya başlandığında birden fazla anlayıp anlamadığıyia ilgili değildir. Öğrencilerin çözüm yolu bulunabilir. sınıf ve okul yaşantılarının dışında ihtiyaç B)İçerik değil derinlemesine anlama önemlidir. Bir duydukları, gerçek hayattaki becerilerinin konu hakkında derinlemesine bilgi edinilir. gelişmesini ve belgelenmesiyle de ilgilidir. C) Proje çalışmaları listelenmeli ve içinden Örneğin öğretmenler, işbirliğine dayalı öğrenme öğrenciler seçmelidir becerileri, karışık problemleri çözme yeteneği, D) Projenin değerlendirilmesini öğretmen ve öğrenci doğru karar verebilme yeteneği, etkili ve güzel birlikte yapmalıdır. sunumlar yapabiime yeteneği ile ilgili davranışları E) Projenın sonunda ortaya bir ürün çıkması da değerlendirme boyutunda ele alabilirler. gerekmez. Süreç, ortaya çıkan üründen daha önemlidir. (Cevap A) Projenın sonunda ortaya bir iş, ürün ve eserin ortaya çıkması gereklidir. Projenin uygulanması süreci, ortaya çıkan ürün kadar önemlidir. (Cevap E) z : o cevaplamalarında yardımcı olacak bir > yapıya sahiptir. ■ '5 8. Aşağıdakilerden hangisi proje tabanlı öğrenme î£ sürecinin değerlendirme boyutuna ilişkin doğru S bir ifade değildir? « s A)Proje Tabanlı Öğrenme modelinde değerlendirme, sadece öğrencilerin kavramları ve konuları anlayıp anlamadığıyla ilgilidir. B)Öğretmenler, işbirliğine dayalı öğrenme becerileri, karışık problemleri çözme yeteneği, doğru karar verebilme yeteneği, etkili ve güzel sunumlar yapabilme yeteneği ile ilgili davranışları da değerlendirme boyutunda ele alabilirler. C)Değerlendirmede en önemli nokta, sadece etkinlikler sonucu ortaya çıkarılan ürünün değerlendirilmesi değil, ürünle birlikte bu ürünün ortaya konulması süreci de büyük önem taşımaktadır. D)Proje Tabanlı Öğrenme yönteminde sadece öğretmenin öğrencileri değerlendirmesini içermez aynı zamanda öğrencilerin kendilerini değerlendirme imkanını da sağlar. E) Değerlendirme öğrencilerin "Ne anlıyorum?", "Nasıl yapıyorum?" gibi soruları
  • 92. Aşağıdakilerden hangisi, proje tabanlı öğrenme yönteminde, belirlenen projelerde bulunması gereken niteliklerden biri degildir? A) Birden fazla ders ya da konu alanını bütünleştirmesi B) İlginç sorular sormaya izin verecek nitelikte olması C) Günlük hayata ve ihtiyaçlara uygun olması D) Öğrencileri sadece bireysel çalışmaya yönlendirmesi E) Öğrencileri farklı kaynaklardan araştırma yapmaya özendirmesi Seçilen projeler öğrencilere bireysel çalışmaya yönlendirmek yanında grupla çalışma alışkanlığı da kazandırmalıdır. Projeler bireysel ya da grup halinde de yapılır. Örnek: Okulu temiz tutma projesi, Okul bahçesini ağaçiandırma projesi vb. (Cevap D)
  • 93. -EGITIM BILIMLERI- 55 10. Aşağıdakilerden hangisi, proje tabanlı öğrenme yönteminin özelliklerinden biri olarak diğerlerine oranla daha az önemlidir? Proje tabanlı öğrenmede; projeler gerçek seçilmelidir hayattan ve öğrencileri A)Bireyler kolaylıkla tutum ve duygularını açıklarlar. çalışmaya üzerinde durup B)Öğrencilerin problem çözme ve eleştirel düşünme Öğrencilerin sevk edecek nitelikte olmalıdır. yetenekleri gelişir. ürün ortaya aktif çalışmalarıyla bir iş, hizmet veya C) Uygulama, analiz, sentez ve değerlendirme gibi halinde de koyulmalıdır. Bireysel ya da grup üst düzey hedef aşamaları kazandırılır. uygulanması yapılabilir. Projenin yapılması ve D) Yaparak-yaşayarak öğrenme ilkesi hayata Öğretmenler öğrenciler tarafından yapılmalıdır. geçirilir. olmalıdır. ise sadece yol gösterici, rehber E) Öğrenciler bilgileri teoriden uygulamaya dönüştürme fırsatı bulurlar. (Cevap C) Bireylerin kolayiıkla tutum ve duygularını açıklamaları; tartışma, işbirliğine dayali öğretim, rol oynama, örnek olay yöntemi gibi öğretim yöntemlerinin belirleyici özelliklerinden biridir. Bu özellik, diğerlerine oranla daha az belirleyici bir özelliktir. (Cevap A o cc UJ Q 'E UA ■1 11. Öğretmen, derste öğrencileri gruplara ayırarak ilgi duydukları aşağıdaki konulardan birini seçmelerini ve bunları hayata geçirmelerinî istemiştir. •Çevreyi kirletmeyen bir yakıt üretebilme •Çevremizin kirlenmesini nasıl engelleriz •ilçemizi nasıl yeşillendiririz Öğretmenin uygulamaya koyduğu öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Gezi-gözlem B)İşbirlikli öğrenme C)Proje tabanlı öğrenme D)Dramatizasyon E) Örnek olay
  • 94. 12.1. Öğrencilerin kendi öğrenm^ hızlarını kendilerinin ayarlamaları, II.Yaşamınsınıfataşınması, III.Bilgisayar destekli öğretimin yoğun kultanılması, IV.Öğretmenin etkin olması, V.İşbirliği içinde çalışma becerisini geliştirmelerini, VI.Bilgiye ulaşma, bilgiyi kullanma ve örgütleme yeteneklerini kazanmalarını, Yukarıda belirtilen faydalardan hangisi/hangileri proje tabanlı öğrenmeye ait değildir? A)III-IV B)V-VI C)l-ll D)I-VI E) III-VI Bilgisayar destekli öğretim, bireysel çalışma yöntemi ve programlı öğretim tekniğinde yoğun olarak kullanılmaktadır. Proje tabanlı öğrenme yönteminde öğretmen etkin değildir, öğrenci aktiftir. Öğretmenin rolü rehber, koç ve yönlendiricidir. (Cevap A)
  • 95. 56- -OGRETIM İLKE VE TEKNİKLERİ. 13. Öğretmen Fen Bilgisi dersind9 "Küresel Isınmayı 15. Aşağıda verilen öğretim yöntemlerinin hangisinde Artıran Faktörler" konusunu işlerken sınıfı gruplara bireyin kendi hızında öğrenmesi mümkündür? ayırmış ve bu faktörlerden birini inceleyerek, bu A)Anlatım-soru-cevap sorunun çözümü için öneriler getirmelerini istemiştir. B)İşbirliğine dayalı öğretim-Mikro öğretim Gruplara seçtikleri faktörleri ve çözüm önerilerini C)Bireysel çalışma-Programlı öğretim anlatırken sergi, drama, gazete, web sayfası, pano D)Laboratuar yöntemi-Rol oynama yöntemi vb. hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş, E) Gezi gözlem-Tartışma çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendireceğini belirtmiştir. Öğretmen aşağıdaki öğretim yöntemlerinden Bireysel çalışma yöntemi ve programlı öğretim hangisini kullanmaktadır? öğrencilerim kendi öğrenme hızlarını A)Tartışma ayarlamalarına imkân sağlamaktadır. B)Gezi-gözİ9m (Cevap C) C)Örnek Olay D)Proje tabanlı öğrenme E) Gösterip-yaptırma Öğretmen günlük hayatta karşılaşılan bir sorunu sınıfa getirmiş, öğrencilerden gruplar oluşturarak, bu sorunun çözümüne ilişkin öneriler ve ürünler ortaya koymaiarını istemiştir. Bu yöntem proje tabanlı öğrenme anlayışına uygundur. (Cevap D) 14. Bilişsel alanın sentez basamağında bir hedef davranış kazandırılmak isteniyorsa, aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisinin kullanılması uygun olur? A)Konferans B)Proje tabanlı öğrenme C)Programh öğretim D)Anlatım E) Sunuş Proje tabanlı öğrenme üst düzey hedeflerin kazandırılmasında kullanılır. (C^vap B)
  • 96. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 57 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1 VE 2. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE YANITLAYINIZ. Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı dört ya da beşerli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Gruplara, seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi, drama, gazete, pano vb. hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş; çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarını bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir. 1. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? (2001 KPSS) A)Gözlem yoluyla öğrenme B)Proje temelli öğrenme C)Yansıtıcı düşünme D)Benzetim (simulasyon) yoiuyla öğrenme E) Yaratıcı drama iz
  • 97. yönelik olarak yapılır. Öğretmen ve öğrenciler s eninden ve sınıf u değerlendirmeyi birlikte yaparlar. bağımsızolarakçalışma n (Cevap B) m a 2. Proje tabanlı öğrenme modelinden yararlanılan bir E) Ö Proje tabaniı öğretim öğrenciyi araştırmaya sınıfta aşağıdakilerden hangisi öğrenciden ğ yönlendirir. Bu öğretimde öğrenci aldığı beklenir? proje ödevierini araştırıp düzenleyerek r A)Arkadaşlarıyla bir yarışma içinde olma sunar. Proje çocuğun zihnen düşünme e B)Olguları tekrarlayarak iyice ezberleme alışkanlıkiarını geliştirir. t C)Öğretmenin aktardığı bilgileri alma m (Cevap D) D)İlgilendiği konuda keşfettiği bilgileri düzenleyerek arkadaşlarından Öğrencilerin grup olarak ya da bireysel olarak :== gerçek yaşam konularına ve uygulamalarına £ ilişkin olarak disiplinlerle (bilimsel alanlar - konular - etkinlikler) bağlantılı bir problem ya da senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. J. Dewey, Bruner ve Kilpatrick'in öğrenme yaklaşımlarının bir sentezidir. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün ya da performans ortaya koyması söz konusudur. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde, üst düzey düşünme, problem çözme, yaratıcılık, bilgiyi yeniden düzenleme, sorgulama, irdeleme gibi çalışmalar yaparak etkin öğrenmeye ulaşır. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. Öğrenciler ise öğrenme deneyimi yaşar. Değerlendirme ürüne ve sürece
  • 98. 58- -REHBERLİK (PDR). Rehberlik Hizmetlerinde İletişim Becerileri ve Öğretmen Tutumları Bir okulda rehberlik hizmetlerinin etkili ve verimli yürütülebilmesi rehberlik hizmeti verenlerin beceri, tutum ve davranışlarına bağlıdır. Okulun öğrencilerin ruh sağlığını koruyucu bireysel gelişimlerini destekleyici olumlu uyarıcılarla dolu bir mekan olması öğretmenlerin öğrencileriyle kuracakları sağlıklı insan ilişkilerine bağlıdır. Bu nedenle öğretmenlerin etkili iletişim becerilerine sahip olmaları rehberlik hizmetleri açısından önemlidir. Aşağıda bu konuda öğretmenlere yardımcı olabilecek temel bilgiler sunulmaktadır. İLETİŞİM İletişim, bireyler arasında söz, yazı, el, kol, mimik, jest gibi simgeler aracılığı ile bilgi, düşünce ve duyguların karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. Eğitimde iletişim, öğretmen-öğrenci arasındaki ilişkileri kapsar ve etkili bir öğrenmede gerekli olan temel koşullardan biridir. İletişim sürecinde, gönderici (iletişimi başlatan taraf), mesaj (paylaşılmak istenen bilgi, düşünce ve duygular), kanal(mesajın aktarılma yolları) ve alıcı (mesajın ulaştığı taraf) ögeleri bulunmaktadır. İki tür iletişim vardır: Sözlü İletişim; kelimelerin kullanıldığı iletişim türüdür. Söylenilenler ve söylenilenlerle ilgili ses tonu, vurgular, telaffuz sözlü iietişimi oluşturur. Sözsüz İletişim; beden duruşu, jestler, göz teması, dokunma, görünüş ve kıyafet. Öğretmen-öğrenci iletişimi ile ilgili olan bazı iletişim becerileri aşağıda açıklanmıştır. Kabul Edici Dinleme Öğrencilerin söylediklerini sessizce, sözlerini kesmeden dinleme, öğrenciye gerçekten kabul edildiğini duyumsatan ve daha fazla paylaşımda bulunması için onu yüreklendiren güçlü bir iletidir.
  • 99. Empatik (Katılımcı) Dinleme E tk in d in le me de öğ re tm en in öğ re nc in in söylediklerini dikkatlice dinlemesinin yanında anlaşıldığını ifade eden tepkiler kullanmasıdır. Empatik beceri, başka birisinin iç dünyasına girerek onu anlama, düşünce ve duygularını anlayıp tekrar onu iletmeyi içerir. Empatik iletişim bireye anlaşıldığı duygusunu verir, rahatlatır. Empatik iletişimde duygular ifade edilir. Öğretmen empatik anlayışla (bireyin kendini karşısındaki kişinin yerine koyarak, anlatılanları onun bakış açısıyla anlamaya çalışması) etkin dinlerse, öğrenci kendi problemlerini çözebilir. Bir başka deyişle, öğrenci empatik dinlendiğinde, onun neleryaşadığı anlaşılabilir. nilgiNotu' | Örnek: | Öğrenci: Okula gelmek istemiyorum. | Öğretmen: Okulla ilgili bazı sıkıntıların var. | Öğrenci: Evet, ödev yapmaktan nefret ediyorum. | Öğretmen: Yapman gereken ödevlerin var ve bu | seni yıldırıyor. j Sözlü ve Sözsüz İletişim Tekniklerini Etkili Kullanma Öğrenci ile iletişim sürecinde, öğretmenin dil, ses tonu, vurgular ile beden duruşu, jest ve mimikler, dokunma ve göz temasını etkili kullanmasıdır. İletişim Engellerinden Kaçınma Öğretmen öğrenci ile iletişiminde emir ve göz dağı verme, çözüm önerisinde bulunma, yargılama ve eleştirme, suçlama, ahlak dersi verme, ad takma ve alay etme gibi iletişimi olumsuz etkileyen faktörlerden kaçınmalıdır.
  • 100. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 59 Ben Dili Kullanma yetenekli, öneımli, başarılı ve değerli olarak algılama derecesidir. Özsaygı kavramının anlaşıiabilmesi için Ben dili, öğrencinin belirgin bir davranışı karşısmda öğretmenin duygusunu ifade etmesidir. Ben dili önce benlik kavramı ve ideal benlik kavramiarının öğrenciyi davranışından dolayı suçlamak yerine açıklanmasında yarar vardır. öğretmenin duygusunu ilettiği için öğrenci üzerinde Benlik kavramı, bireyin sahip olduğu bütün daha etkili olmaktadır. Ben dili tepkisi üç özelliklere ilişkin kendini değerlendirmesi, bireyin basamaktan oluşur: kendi kimliğinin farkında olmasıdır. İdeal benlik, 1.Öğretmenin sorun olan öğrenci davranışını bireyin "ben kim olmak istiyorum?" sorusuna verdiği tanımlaması yanıtlardan oluşur. İşte özsaygı, bireyin kendini nasıl algıladığı ile olmak istediği benliği arasındaki farkı 2.Öğretmenin bu davranışın kendisi üzerindeki değerlendirmesidir (Pişkin, 1999). Bu fark bireyin somut etkisini ifade etmesi özsaygı düzeyini oluşturur. İki tür özsaygı düzeyi 3.Öğretmenin bu davranış sonunda hissettiği vardır: duyguyu ifade etmesi flilgiNotu / | Örnek: | Ödevlerini yapmayan bir öğrenci için öğretmenin ben | dili ile tepki vermesi: ("Ödevlerini yapmadığında (sorun olan davranışı | tanımlama), beni önemsemediğini düşünüyorum İ (davranışın somut etkisi) ve bu durum beni | gerçekten üzüyor (hissedilen duygu)". Özsaygıyı Geliştirici Dil Kullanmak Özsaygı bireyin kendisiyle barışık olma ve kendinden memnun olma düzeyidir. Özsaygısı tz •o UJ düşük bireylerin kendine güvenleri azdır, kendileriyle barışık değillerdir. Kendilerini önemsiz algılarlar, cesaretleri düşüktür. Gelişim açısından kritik olan kimlik ve benliğin oluştuğu okul çağında teşvik edici, cesaretlendirici özsaygı geliştirici dil kullanmak sağlıklı gelişim için gereklidir. Özsaygıyı geliştirici dil, öğrenciyi aşağılamadan onda olumlu bir benlik algısı oluşturmak amacıyla, öğrenciye atfedilen sıfatlara öğretmenin özen göstermesidir. ftilgi Notu f Örnek: Öğrenciye "tembelsin" demek yerine "Ders çalışmaktan hoşlanmıyorsun" demek. Özsaygı Özsaygı, kişinin kendini değerlendirmesi ve kendinden memnun olup olmaması sonucu oluşan öznel bir olgudur. Başka bir ifadeyle bireyin kendini
  • 101. Ozsaygısı yüksek olan kişiler, sorumlu ve güvenilir oima, bağımsızlık duygusu, kendine güven, yüksek performans, atılganlık, etkili iletişim becerilerine sahipken; Özsaygısı düşük olan kişiler, gelişmemiş sosyal beceriler, düşük performans, kaygı, başkalarına bağımlı, sosyal ilişkilerde yetersizlik, kendine güvenmeme gibi özelliklere sahiptirler. Öğrencilerin düşük özsaygı geliştirmelerine yol açan şey, başarısızlıkları değil, çevresinde yer alan kişilerin bu başarısızlığına verdiği olumsuz tepkileridir. Bu açıdan bakıldığında, öğrencilerin hem ruh sağlıkları hem de okul başarıları üzerinde etkili olan özsaygının geiişiminde öğretmene büyük görevler düşmektedir. Aşağıda öğretmen tarafından yürütülebilecek özsaygıyı yükseltme etkinliklerine örnek verilmiştir. ♦ Öğretmen, sıcak, destekleyici, sosyal açıdan aktif, düzenli ama rahat, özgür bir sınıf ortamı sağlamaya çalışmalıdır. ♦ Öğretmen, içten olmalıdır. Öğretmen öğrencilerle olan ilişkilerinde doğal olmalı, savunucu tutumlar sergilememeli. ?Öğretmen, öğrencinin kişiliğini yargılamadan ve eleştirmeden olduğu gibi kabul etmeli, öğrenciye saygı duymalıdır. ?Öğretmen, öğrencilerine empatik bir anlayışla yaklaşmalıdır. ?Öğretmen, öğrenciyi aşağılamadan olumlu bir benlik algısı oluşturmak amacıyla, özsaygıyı geliştirici dil kullanmalıdır. ♦ Öğretmen, her derste her öğrenci ile hiç değilse belli düzeyde kişisel bir ilişki
  • 102. 60- -REHBERLİK (PDR)_ kurmalıdır. ?İstenmeyen davranışlar sergileyen ?Öğretmen, her öğrencisini kişisel olarak öğrencileri tanımaya ve öğrencilerine isimleri ile hitap sınıf içinde sorumluluklar vererek; etmeye çalışmalıdır. meşgul etme. ?Öğretmenin bütün bunları yapabilmesi için kendisinin yüksek özsaygıya sahip olması ?Öğrenci istendik bir davranış gerekmektedir. gösterdiğinde hemen ödüllendirme. ?İstenmeyen davranışa neden olan PROBLEM ÇÖZME VE KARAR VERME uyarıcıları İnsan günlük yaşamda aşılması gereken bazı ortamdan kaldırma, ortamı düzenleme. engellerle karşılaşır ve bunların aşılması için bazı ♦ İstenmeyen davranışı bıktırıncaya problem çözme yolları dener. Öyle ki insanların kadar enerjilerinin ve zamanlarının çoğu problem çözme yaptırma. ve karar verme süreçlerine gider. Problem çözme ve karar verme sıklıkla aynı anlamı içermektedir. ?Aile ve diğer öğretmenlerle öğrenci Öğretmen, öğrencilerinin karşılaştıkları problemleri hakkında çözmelerine ve karar vermelerine yardımcı görüşme. olabilmek için şu basamakların izlenmesini ?Okul rehberlik servisi ile işbiriiğine geçme. sağlayabilir (Yeşilyaprak, 2000): Öğretmen öğrenci ilişkilerinde bazen 1.Amaçların belirlenmesi, farkında olmadan öğrencilerin özgüven ve 2.Amaçlara ulaşmak için alternatif yolların özsaygılarının oluşmasını engelleyen bazı belirlenmesi, tutumlar vardır. Bunlardan Öğrenilmiş Çaresizlik Yaşantısı ve Kendini 3.Hangi alternatifin daha uygun olduğunu Gerçekleştiren Kehanet aşağıda saptamak için doğru ve yeterli bilgilerin açıklanmıştır. toplanması, Öğrenilmiş Çaresizlik: 4. Toplanan bilgilerin ışığında en uygun görülen alternatifin seçilmesi ve uygulamaya Organizmanın davranışlarının sonucu konması, ulaşmadığını öğrenerek durumu kabullenmesidir. Yani organizmanın ne 5.Seçilen alternatifin amaca ulaşmada işe yaparsa yapsın hiçbir davranışının işe yarayıp yaramadığının değerlendirilmesi, yaramadığını sonuç vermediğini koşullanma 6.Eğer amaca ulaşılmadı ise 4. basamağa yoluyla öğrenmesidir. Çaresizlik durumunu dönerek yeni bir alternatifin seçilip kabullenmesidir. Öğrenilmiş çaresizlikle uygulamayakonması. ilgili yapılmış birçok deney mevcuttur. Seligman bazı klasik koşullanma deneylerini SINIFTA İSTENMEYEN DAVRANIŞLARIN analiz etmiş ve klasik koşullanma deneylerinde ÖNLENMESİ organizmanın çaresiz olduğunu ve çaresizliği Bir öğretmen, öğrencilerin istenmeyen davranışlarını öğrendiğini ileri sürmüştür. Seligman ve önlemede aşağıda verilen yolları kullanabilir: Maier yaptıkları deneylerinde köpeklere elektrik ?İstenmeyen davranışı görmezlikten gelme şoku (söndürme). vermiş ve köpeklerin ne yaparsa yapsınlar şoktan ?İstenmeyen davranış yapıldığında gözgöze kurtulamamalarını sağlamışlardır. Bu gelme, değişik yüz ifadelerini kullanma, durumda öğrencinin oturduğu sıraya hafifçe dokunma köpeklerin çaresizliği öğrendiklerini ve bunu da gibi sözel olmayan uyarıları kullanma. tüm istenmeyen durumlara genellediklerini gözlemlemişlerdir. Benzer bir çalışmada,
  • 103. köpek balığı, diğer tarafında balıklar olan cam bir bölmeye konuluyor ve böylelikle köpek balığının balıklara ulaşmaya çalıştığında cam bölmeye çarpması sağlanıyor. Bir süre sonra köpek balığı cam bölmeye çarpmamayı öğreniyor. Çünkü ne kadar uğraştıysa da diğer taraftaki balıklara ulaşamıyor. Cam bölmeyi çıkardıklannda da köpek balığı diğer tarafa geçmeye çalışmıyor, çünkü çaresizliği öğreniyor. Öğrenilmiş çaresizlik davranış yapmada, harekete geçmede isteksizlik, pasiflik, korku, depresyon gibi
  • 104. -EGITIM BILIMLERI- 61 belirtilerle kendini göstermektedir. Bu durum tüm Öğrenilmiş çaresizlikle karıştırılan bir kavramdır. istenmeyen durumlara genellenebilmektedir. Öğrenilmiş çaresizlikten farkı kendini geçekleştiren Örneğin; girdiği matematik sınavlarında hep kehanette bireyin öğrendiği tepkisizliğin kaynağı başarısız olan bir öğrenci "ne yaparsam yapayım tamamen kendi içsel süreçleridir. Öğrenilmiş matematikte başarılı olamayacağım" diye inanmaya çaresizlikte birey yaşadığı birkaç olumsuz başlarsa, bu öğrencinin öğrenilmiş çaresizlik yaşantıdan dolayı çaresizliği öğrenir. Kendini yaşadığı söylenebilir. Benzer bir biçimde ilişkilerinde gerçekleştiren kehanette ise öğrenilen çaresizliğin hep sorunlar yaşayan bir gencin "iyi dostluklar kaynağı tamamen bireyin olumsuz duygu ve kurmayı başaramayacağına" inanması, öğrenilmiş tutumları gibi içsel süreçlerdir. Örneğin: Matematiğin çaresizlik içinde olduğunu gösterir. Ülkemizde zor olduğunu düşünüp ben bu derste asla başarılı matematik dersine karşı olan ilgisizlik ve soğukluğun olamam diyen Ahmet' in hiç çalışmayıp temelinde öğrenilmiş çaresizlik yaşantısının olduğu matematikten zayıf not alması kendini gerçekleştiren söylenmektedir. kehanettir. Örnek Deney: ÖRNEKSORU Normalde, serbest kaldığında 30 cm yukarıya zıplayan pireler 15 cm boyundaki bir kavanoza Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen konur. Pireler zıplar zıplar ancak 15 cm'yi Ali, arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar geçemezler. Bir müddet sonra bu pireler daha büyük sergilemektedir. Ali'nin bu tür davranışları, yani 30 cm'lik bir kavanoza konur ancak yine 15 arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol cm'lik zıplamaya devam ederler. Uzmanlar bu açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. deneyde Dairelerin öğrenilmiş çaresizlik yaşadığı sonucuna ulaşmaktadırlar. Çünkü pireler 15 cm'lik Bu duruma uygun düşen örnek, kavanozda, ne yaparlarsa yapsınlar, hangi davranışı aşağıdakilerden hangisidir? denerlerse denesinler daha fazla zıplayamadıklarını koşullanma yoluyla öğrenmişlerdir, A)Ketlenme kabullenmişlerdir. Bu onların öğrenilmiş çaresizlik B)Öğrenilmiş çaresizlik yaşadığını gösterir. Öğrenilmiş çaresizlik yaşantısı C)Kendini gerçekleştiren kehanet eğitimde de görülmektedir. Türkiye de öğrencilere D)Genellenmiş kaygı soyut işlemle dönemine geçmeden (11 yaşından önce) soyut problemler (havuz işçi, geometri) E) Düşük engellenme eşiği öğretilmeye çalışılıyor. Öğrenciler anlamıyor ve ben bunu anlayamaz, yapamam diye kabulleniyor. Ali başlangıçta arkadaşlarının kendinden Öğrencilerin bu durumu bir çeşit öğrenilmiş hoşlanmadığı görüşündedir ve buna göre çaresizlik yaşantısı olarak görülmektedir. Ülkemizde arkadaşlarına soğuk davranmaktadır. Bu matematik dersine olan soğukluğun nedenlerinden davranışlar sonucunda gerçekten arkadaşları biriside bu olabilir. ondan uzaklaşmaktadır. Bu durum kendini gerçekleştiren kehanettir. OİIgİ Nottf / ____________________________(Cevap C) | Öğrenilmiş çaresizlik yaşantısı bireyde pasiflik, | | kaygı, korku, özgüven eksikliği, başarısızlığı | | kabullenmişlik, sonucu kabullenme, hareketel Igeçmede isteksizlik, cesaretsizlik gibi duygulari | yaşanmasına neden olur. BilgiNotu/ "Beynimiz neyi düşünürsek onu gerçekleştirecek j I davranışlar üretir. Beynimiz yoğun olarak bir| düşünce üzerinde odaklanırsa, o zaman beyin ol düşünceyi oluşturacak davranış ve tutumları üretmek | Kendini Gerçekleştiren Kehanet için çalışır." ve sonunda düşünceler gerçek olur. I Bireyin düşündüklerinin, düşüncelerinin gerçek yaşamda gerçekleşmesi olayıdır. Günlük yaşamda "aklıma gelen başıma geldi" deyiminin karşılığı kendini gerçekleştiren kehanettir.
  • 105. 62- -REHBERLİK (PDR)_ Örnek: Kıziarla konuşmakta utangaç ve çekingen davranan Mehmet pot kırmaktan alay edinmekten ÇOZUMLU korkuyordur. Ne zaman bir kız arkadaşıyla KAVRAMA konuşacak olsa yine pot kıracağım rezil olacağım diye düşünür. Kız arkadaşıyla konuşmaya başlayınca bu düşüncelerinden dolayı kaygılı ve 1. Aşağıdakilerden hangisi öz saygı geliştirici dil gergin stresli bir iletişime girer. Ve sonunda pot için uygun bir örnektir? kırar. Düşünceleri başına gelir ve düşünceleri iyice pekişir. A)Ahmet tembel bir öğrencidir B)Ne kadar inatçısın! C)Çok yaramaz bir çocuksun D)Tertip ve düzen konusunda sorunların var E) Ayşe çok boşboğazdır o Çocuğu aşağılamadan onda olumlu bir benlik S 2 'o algısı oluşturmak amacıyla, çocuğa atfedilen UJ t sıfatlara yetişkinin özen göstermesi o o gerekmektedir. (Y. Kuzgun, İlköğretimde o Rehberlik, S:161) İletişimde kullandığımız sıfatlar direkt olarak suçlayıcı mesajlar içermemelidir. Seçeneklerdeki tembel, inatçı, yaramaz ve boşboğaz öz saygı zedeleyicidir. Tembel yerine çalışmaktan hoşlanmaz, yaramaz yerine çok hareketli gibi sıfatlar kullanılabilir. D seçeneğinde ise öz saygı geliştirici bir dil kullanılmıştır. (Cevap D) 2. Aşağıdakilerden hangisi iletişimi zedeleyen bir konuşma biçimi değildir? A)Senin gibi kötü bir çocuğun babası olmak istemiyorum B)Zaten hiçbir işi tam yapamazsın C)Ne zaman sınıftan çıksam yaramazlık
  • 106. yapıyorsunuz D)Arkadaşın sana küstüyse muhakkak geçerli bir nedeni vardır E) Ödevlerinin çok olması seni yıldırıyor
  • 107. -EGITIM BILIMLERL 63 Seçeneklere baktığımızda A, B, C ve D 4. iş bulamamaktan dolayı son zamanlara yaşadığı seçeneklerinde sen dili kullanıldığını görürüz. Sen olumsuzluklardan sonra kendine güveni iyice diii genellikle karşıdakini suçlamak ve kişiliğine azalan Nilüfer, beşinci kez girdiği KPSS sınavında ilişkin mesajlar yoliamaktır. Bu seçenekler daha başarısız olmuştur. çok suçlama ve yargılama içermektedir. İletişim sırasında verilecek bu tür mesajlar iletişimi Nilüfer'in bu başarısızlığını açıklamak için koparır. E seçeneğinde ise ben dili kullanılmıştır. aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanması Ben dili karşıdakinin belirgin bir davranışı kuvvetle muhtemeldir? yüzünden kişinin duygusunu ifade etmesidir. Ben A)Bu sınavda çok az sayıda kişi başarılı olmuş. dilini iletişimde kullanmak karşıdakinin kendini B)Sınav komisyonu bana karşı yanlı davrandı. tamamen değersiz ve aşağılanmış hissetmesini C)Ben hiçbir sınavda başarılı olamam. engeller. D)Bu sınavda bu kadar heyecanlanacağımı (Cevap E) beklemiyordum. E) Dün şanssız bir günümdeydim. cc Kendine güveni azalan özgüveni zayıf bir kimse ÜJ Q "cc olayların başarısızlıklarının nedenini kendinde LÜ arayacaktır. Başarısızlığını içsel faktörlere yükleme eğilimi yüksektir. Hatta başarısızlığını yaşamına genelleyebilir. Bu nedenle C seçeneğinde ben hiçbir sınavda başarılı oiamam ifadesi kendine güvensizliği yansıtan bir cümledir. (Cevap C) "eo 3. Ergenlik döneminde arkadaşlarıyla iyi !J! zedeleyicidir. Çatışmaya neden olabilir. anlaşamayan ve arkadaşlık ilişkilerinde sorun '| Bu nedenle olumlu bir iletişim tarzı değildir. yaşayan bu nedenle arkadaşları tarafından g (Ceva sevilmediğini düşünen Yusuf'a aşağıdakilerden " p C) hangisinin söylenmesi uygun olmaz? A)Arkadaşlarınla iyi ilişkiler kurmak istiyorsun öylemi? B)Yalnız kalmaktan dolayı üzülüyor olmalısın? C)Sen geçimsiz birisin öylemi? D)Bu konuyu okulumuzun rehber öğretmeni ile görüşsen iyi olur. E) İyi arkadaşlık ilişkileri konusunda kendimizi eğitebiliriz. A, B, D, E seçenekleri yapıcı ve olumlu ilişkiler önermektedir. Ancak C seçeneği Sen dili kullanmaktadır. Suçlayıcıdır, özgüveni
  • 108. Ilköğretim birinci sınıfa yeni başlayan öğrenciler arasından Hasan protez kol kullanmaktadır. Ancak arkadaşları merak ettiklerinden dolayı sürekli Hasan'ın koluyla ilgilenmekte ve dokunmaya çalışmaktadırlar. Yukarıdaki sorunu çözmek için öğretmenin aşağıdaki tutumlardan hangisini yapması en az etkili olur? A)Öğrencilere, arkadaşlarının cihazına dokunmalarını yasaklamak B)Öğrencilere protez organ kullanımı hakkında bilgi vermek C)Öğrencilerin, zarar vermeden bir süre bu cihazı incelemelerine izin vermek D)Öğrencilerden istekli olanları işitme protez kol hakkında bilgi toplamaya yönlendirmek E) Konuyla ilgili bir uzmanın, öğrencilerin sorularını yanıtlamasını sağlamak
  • 109. 64- -REHBERLİK (PDR)L. B, C, D ve E seçeneklerinin hepsi de sorunun Rehberliğin "içtenlik ve dürüstlük" ilkesini çözümü için denemeye değerdir. Ancak benimsemiş bir öğretmenden beklenecek yasaklamak sorunu çözmez. Çünkü çocukların davranış aşağıdakilerden hangisi degildir? ilgisini azaltmaz, meraklarını söndürmez, tam A)Gerektiğinde öğrencilerini uyarması tersine ilgiyi merakı artırabilir. Bu kez derste belki B)Rol yapmaktan kaçınması Hasan'ın koluna dokunmazlar ancak ders dışında C)Davranışlarında saydam ve içten olması teneffüste daha çok dokunacaklardır. Bu nedenle D)Hatalı davranışları için özür dilemesi yasaklamak iyi bir çözüm yolu değildir. E) Öğrencilerinin tüm davranışlarını onaylaması Öğrencilerin meraklarının giderilmesi gerekir. Hatta bu durum protez kol ve özürlü bireylerle ilişkiler açısından iyi bir öğrenme süreci de olabilir. Rehberlik hizmetleri gönüllülük esasına dayalı bir (Cevap A) hizmettir. Rehberlik karşılıklı güven, içteniik, saygı ve dürüstlük gerektirir. Çünkü hizmet içeren ile alan arasında güven ortamının oluşması rehberlik hizmetlerinin etkililiği için şarttır. Ancak rehberlik hizmetini veren öğretmenin içtenlik ve dürüstlük ilkesini benimsemiş olması öğrencilerin tüm davranışlarını, yanlış davranışlarını da onaylamasını gerektirmez. Öğrencinin yanlış 6. Çocuğun hatalı davranışlarını düzeltmeye davranışlarını onaylarsa, yanlışlar pekiştirilmiş yönelik aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin, g olur. Bu da rehberlik hizmetlerinin özüyle onun kendisine saygısını zedelemesi olasılığı g bağdaşmaz. en fazladır? g (Cevap E) A)Büyük bir riske girmeden, hatalı davranışının § sonucunu yaşayarak görmesini sağlamak <=T B)Bu tür hatalı davranışı sürdürenlerin başına > gelenleri ona anlatmak C)Kötü bir çocuk olduğu için hatalı davrandığını söylemek D)Uygun davranış örneklerini göstererek bunları uygulamasını sağlamak E) Uygun davranışını pekiştirip hatalı davranışını pekiştirmemek İlkokula başladığında sınıfında ilk defa bilgisayar ve projeksiyon aleti gören küçük Ömer, bu aletlerle oynamaktan kendini alıkoyamamaktadır. Çocuğu suçlayıcı, eleştirici özgüven ve cesaretini Ömer'in bu davranışlarının düzeltilmesinde kırıcı tutumlar özsaygısını zedelemektedir. Bu aşağıdakilerden nedenle C seçeneğinde belirtilen ifade çocuğun hangisi daha etkili öğrenciye açıklayıcı bilgiler özsaygısını zedeleyebilir. Çünkü bireye eksiklik ve bir yoldur? yanlışlığını sen dilini kullanarak ifade etmek özsaygısını ve özgüvenini zedeler. Bir kimsenin A)Bu konuda gösteren öğrencileri hatasını yüzüne vurmak olumlu bir iletişim tarzı sunmak değildir. B)Bu tür davranışlar cezalandırmak (Cevap C) C)Öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak D)Bu tür davranışlar sergileyen öğrenciler sınıfta teşhir etmek E) Sınıfta bu tür davranışlar da içeren bir kurallar
  • 110. listesi asmak
  • 111. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 65 Yukarıdaki paragrafta Ömer'in kendisi için yeni olan bir aleti merak ettiği anlaşılmaktadır. CEVAPLI ONU Çocukların küçük yaşta ceza ve yasaklarla KAVRAMA TE5Tİ meraklarının bastırılması yaratıcılığını olumsuz etkilemektedir. Kaldı ki yasaklar, cezalar merakı erteler, söndürmez. İlköğretimde ceza eğitimde Aşağıdakilerden hangisi bir öğretmenin sınıfta tercih edilen bir yol değildir. Bu nedenle ceza ve arkadaşlarına karşı saldırgan davranışlar yasak getiren B, C, D, E seçenekleri etkili bir sergileyen öğrencinin bu davranışını tutum olmaz. Çocuğa bu konuda bilgiler vererek değiştirmek amacıyla merakını doyurmak en sağlıklı yoldur. yapabileceği etkinliklerden biri olamaz? (Cevap A) A)Öğrencinin saldırgan davranmasına neden olabilecek sınıf ortamında düzenlemeler yapma B)Okul rehberlik servisi ve aile ile iletişime geçme C)Öğrencinin hoşuna gitmeyen uyarıcılarsunma tn "o D)Öğrenci saldırgan davranışlar sergilediğinde cc görmezlikten gelme, istenen davranışlar LU o gösterdiğinde hemen ödüllendirme LU E) Öğrencinin davranışından dolayı hissettiği duyguyu dile getirme "0Q 2. Sevgilisi tarafından terk edilen birisine aşağıdakilerden hangisi söylenirse empati kurulmuş olur? A)Üzülme geçer. B)Senin gibi birine bu yapılır mı? C)Terk edilen ilk insan sen değilsin. D)Bu kadar üzülmeye değmez. E) Onu kaybetmek seni çok üzüyor. 3. Aşağıdakilerden hangisi bir öğretmenin sınıf içinde istenmeyen davranışlar sergileyen öğrencilerle iletişiminde uygulaması gereken becerilerden biri değildir? A)Sendili B)Empatik anlayış C)Özsaygıyı geliştirici dil
  • 112. D)Bendili E) Edilgin dinleme
  • 113. 66- -REHBERÜK(PDR)- 4. Babası ile sürekli çatıştıklarından yakınan bir 7. Benlik kavramı oldukça olumsuz olan danışana verilebilecek aşağıdaki öğütlerden Hasan'ın sürücü belgesi almak için girdiği hangisi, "hümanist yaklaşımda" bireye saygı sınavda başarısız olmuştur. esastır ilkesine uygun olmaz? A)Huzursuzluktan kurtulmak için babanın Hasan'ın başarısızlığını açıklamak için isteklerini yerine getirmelisin aşağıdaki ifadelerden hangisini B)Babana karşı duygularını onu kırmadan ama kullanması en vüksektir? rahatça ifade etmelisin A)Bu sınavda çok az kişi başarılı C)Babana gücendiğini ona açıklamanın daha olmuştur. uygun yollarını düşünmelisin D)Babanın sana karşı duygularını doğru B)Sınav komisyonu bana karşı objektif değerlendirip değerlendirmediğini değildi araştırmaiısın C)Araba kullanmayı hiçbir E) Babanla ilgili yaşantılannı daha etraflıca zaman değerlendirmelisin. öğrenemeyeceğim D)Bu sınavda bu kadar heyecanlanacağımı beklemiyordum E) Dün şansız bir günümdeydim 5. Sınıfında kendisinin fiziksel görünümünü beğenmeyen bir öğrenciye öğretmenlerce uygulanacak en dogru tutum aşağıdakilerden Aşağıdakilerden hangisi, konuşurken hangisidir? başkalarıyla göz teması kuramayan bir A)Beden eğitimi derslerinde önem vermesini öğrencinin bu durumu için bir açıklama söylemek. olamaz? B)Bu durumun geçici olduğuna öğrenciyi ikna A)Ulaşılmaz görünme isteği etmek. B)İlişki kurmakta çekingenlik C)Okul Rehberlik servisinden yardım istemek. C)Kendine güven eksikliği D)Arkadaşlarına ona yardımcı olmalarını D)Yakın ilişki kurmakta kaygı söylemek. E) Çekingen davranma E) Bu konuda ailesinden yardımcı olmalarını istemek. 6. Ergenlik çağındaki bir genç, arkadaşları arasında E) Yalnızlığa alıştırmak fazla sevilmediği için üzülmektedir. Bu gence yardımcı olmada aşağıdakilerden hangisinin en etkili olması beklenir? A)Teselli etmek B)Öğütvermek C)Yeni arkadaşlarla tanışmak D)Sosyal beceri kazandırmak
  • 114. 9. Aşağıdakilerden hangisi rehberlik hizmetlerinin içtenlik ve dürüstlük anlayışıyla uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? A)Öğrencileri uygun olmayan davranışlan için uyarmak B)Öğrencilerin her tür davranışını onaylamak C)Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek D)Kendisinin de hataları olabileceğini kabul etmek E) Görüldüğü gibi olmak, olduğu gibi görünmek
  • 115. -EGITIM BILIMLERI- 67 10. Babasının hastalığına üzülerek ağlamaya başlayan bir öğrenciyle konuşan bir öğretmen ÇIKMIŞ SÖRULAR bu öğrencisine aşağıdakilerden hangisini ve ÇDZÜMLERİ söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? A)Çoktandır hasta mıydı? 1. Bir öğretmenin, okul başarısı düşük bir B)Üzülme, iyileşir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerin C)Tıp her şeye çare bulur, korkma hangisini yapmaması gerekir? (2001 KPSS) D)Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun E) Yurt dışında tedavi olsun A)Sabırlı olması B)Gayret göstermeye teşvik etmesi C)Başarılarını takdir etmesi D)Hoşgörülü olması E) Yanlışlarını cezalandırması 11. Sınıfta "teşekkür etme" ve "lütfen" kelimelerini Sınıf ortamının etkili bir öğrenme-öğretme ortamı kullanma davranışını yerleştirmek isteyen bir haline getirilmesi için yapılması gerekenleri öğretmen okul Rehberlik Servisinden yardım öğrenme psikolojisi, gelişim psikolojisi, öğretim istemektedir. ilke ve yöntemleri derslerinin konu anlatımında ve çözümlerde işlemiştik. Öğrenme psikolojisinde Bu öğretmene önerilebilecek en iyi yöntem cezanın olumsuzluğunu farklı çözümlerde aşağıdakilerden hangisidir? defalarca işledik. Ceza eğitim ortamında A)Öğretmenin bu iki davranışı sergilemeyen kesinlikle kullanılmaması gereken bir araçtır. öğrencilere ceza vermesi Ceza hiçbir şekilde yeni bir davranış B)Öğretmenin bu iki davranışı sergileyen mS kazandırmaz. Başarısız bir öğrenciyi öğrencilere ödüller vermesi cezalandırılmak yerine başarısızlığın nedenleri C)Öğretmenin kendisi öğrencileriyle araştırılmalı ve buna göre önlemler alınmalıdır. Bu iletişimindeki sıkça bu iki davranışı sergilemesi nedenler bireyin zeka düzeyi, derslere karşı D)Öğretmenin bu iki davranışın yararları tutumu, ilgisi, çalışma alışkanlıkları vb. olabilir. üzerinde bir konuşma yapması Başarısızlık için yapılacak rehberlik bu konular E) Sınavda bu iki davranışın yararları ile ilgili bir üzerinde yoğunlaşmalıdır. soru sorması (Cevap E) ÇEVÂPANÂHTARl 1.C 6. D | 11.C 2. Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta 2. E 7. C onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde 3. A 8.A | tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) 4.A 9.B | A)Antipati B)Koşulsuz kabul 5. C 10.D | C)Empati D)Saydamlık E) Saygı
  • 116. 68- -REHBERLİK (PDR)_ Danışanın o andaki duygu, düşünce, algı, tavır ve Çocuğun her istediğinin istediği zamanda davranışlarını, sanki o imiş gibi, onun baktığı ve olamayacağının farkına varması gerekir. Çocuğu yaşadığı açıdan bakarak, "sanki o imiş" niteliğini vitrinin önünden uzaklaştırmak ya da çocuğa gözden kaybetmeden, doğru ve açık bir şekilde başka bir şeyler vermek bir çözüm değildir. Bunlar anlamaya empatik anlama denir. (H. Tan, 1992, sadece mevcut durumu geçiştirir ve sorun için bir s.101). Empatinin içinde karşındakinin duygu ve çözüm oluşturmaz. Ceza ise yeni bir davranış düşüncelerini kendini onun yerine koyarak kazandırmak için asla uygun bir tutum değildir. hissetme vardır. Eğer böyle bir durumda çocuğa ceza verilirse bu ceza asla çocuğun ne yapması gerektiğini (Cevap C) söylemez. Bu durumda çocuğun ailesinin durumunun farkına varması ve her isteğinin istediği zaman gerçekleşemeyeceğini kavraması gerekir. (Cevap A) 3. Bir çocuk anne ve babasıyla çarşıya gittiğinde 4. Bir sınıf öğretmeni, yakın arkadaş vitrinde gördüğü her oyuncağı istemekte, istediği olan iki öğrencisinin birbirine darıldıklarını oyuncak alınmayınca da ağlamaktadır. Bu duruma fark etmiştir. çözüm bulamayan anne baba öğretmenden yardım o istemiştir. >- Bu öğretmenin izleyeceği en uygun m 'a yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 İU Öğretmenin aşağıdakilerden hangisini KPSS) önermesi en uygundur? (2001 KPSS) A)Öğrencilerin, darılmalarına yol açan olayla A)Çocuğa, istediği her oyuncağm ilgili alınamayacağının kesin bir dille söylenmesi duygularını uygun bir dille ifade B)Çocuğa, oyuncak yerine, isterse elbise etmelerine alınacağının söylenmesi yardımcı olmak C)Oyuncağın daha sonra alınacağı söylenerek B)Öğrencileri derhal rehberlik çocuğun vitrinden uzaklaştırılması ve bir daha servisine alışverişe götürülmemesi göndererek sorunun çözülmesini istemek D)Çocuğun azarlanması ve vitrinden C)Bu öğrencilerin ikisine de yakın olan uzaklaştırılması başka bir E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmeyerek öğrenciden onları barıştırmasını istemek cezalandırılması D)Öğrencilere, barışmazlarsa bu durumu disiplin kuruluna bildireceğini söylemek E) Durumu okul idaresine bildirmek
  • 117. ÇÖZÜM: Çatışmanın en büyük nedeni tarafların birbirlerini anlamamasından kaynaklanmaktadır. Özellikle tarafların karşısındakinin duygularını anlamamaları ve kendi duygularını ifade edememeleri çatışmaları çözümsüzlüğe götürür. Okul ortamında öğrencilere sınıfta kazandırılabilecek en önemli kazanımlardan biri öğrenciye duygularının farkındalığını kazandırmaktır. Verilen ömekteki olayda da öğretmen öğrencilerin duygularını ifade edebilecekleri ortam oluşturmalıdır. (Cevap A)
  • 118. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 69 5. Öğretmenin öğrencilerle etkili bir iletişim Karşımızdaki bireye "cılızlaşmışsın" yerine kurmasında, mesajın aşağıdaki özelliklerinden "incelmişsin."; "şişkosun." yerine "toplu hangisinin payı en fazladır? (2002 KPSS) görünüyorsun." demek hangi tür iletişim diline örnektir? (2002 KPSS) A)Beden diliyle iletilmesi B)Göz temasıyla desteklenmesi A)Övücü dil C)Dolaylı olarak iletilmesi B)Aşağılayıcı dil D)Gülerek iletilmesi C)Psikolojik dil E) Açık, net ve anlaşılır olması D)Öz saygı geliştirici dil E) Öz saygı zedeleyici dil Günlük hayatta da insanlar arası iletişimin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi tarafların birbirlerini Karşımızdaki bireye cılızlaşmışsın, şişkosun anlamasına bağlıdır. İletilen mesajın beden diliyle demek bireyin öz saygısını zedelemektir. Böyle desteklenmesi, iletişim sırasında göz teması ifadeieri bireyi kırmayacak şekilde ifade etmeliyiz. kurulması ve samimi bir şekilde iletilmesi iletişim Şişkosun yerine toplu görünüyorsun demek ya da kalitesini arttırır. Ancak karşıdaki kişiye mesaj cılızlaşmışsın yerine incelmişsin demek öz saygı açık, net, dolaysız ve anlaşılır bir şekilde geliştirici dildir. iletilmezse bunların hiçbir önemi yoktur. İletişimin (Cevap D) kesintisiz devam edebilmesi için verilecek mesajın açık, net ve anlaşılır olması gerekir. (Cevap E) -| "E SJJ Çocuğun hatalı davranışlarını düzetmede 'm aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin, onun kendisine saygısını zedelemesi olasılığı en 6. Öğretmen - öğrenci ilişkisinin sağlıklı : o fazladır? (2002 KPSS) olabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekli s A)Hatalı davranışını pekiştirmek degildir? (2002 KPSS) 'ğ B)Hatalı davranışının sonucunu yaşayarak A)Öğretmenin içten ve samimi olması > görmesini sağlamak B)Öğretmenin olaylara öğrencilerin bakış C)Bu tür başına gelenleri ona anlatmak açısıyla bakabilmesi D)Kötü bir çocuk olduğu için hatalı davrandığmı C)Öğretmenin, başarılı olsun olmasın tüm söylemek öğrencilere eşit ölçüde değer vermesi E) Uygun davranış ömeklerini göstererek D)Öğretmenin, öğrenme - öğretme etkinliklerinde uygulamasını sağlamak öğrencilerin gereksinimlerini göz önüne alması E) Öğretmenin öğrenim düzeyinin velileriyle eşit olması Çocuğun kendisini değerli hissetmesi öz saygı açısından çok önemlidir. Çocuğa yaptığı hatadan dolayı kötü bir çocuk olduğunu söylennek öz Öğretim hizmetlerinin daha verimli verilmesi saygısını zedeler. Çocuğun yaptığı hataları kabul muhakkak veli öğretmen işbirliğine dayanır. Ancak etmesi, bu hatalardan dolayı uyarılıp düzeltilmesi bu işbirliğinin etkili olması için velilerin öğrenim asla onun tamamen kötü işe yaramaz olduğu düzeylerinin öğretmenle eşit olması gerekmez. anlamına gelmez. Kötü bir çocuk olduğunu Öğretmen tüm velileriyle aynı derecede ilişki söylemek onun sadece bir hatasına dayanarak iyi geliştirebilmelidir. yönlerinin olmadığı mesajını verir. Bu da çocuğun özsaygısını zedeler. (Cevap E) (Cevap D)
  • 119. 70- -REHBERLİK (PDR)_ 9. Aşağıdakilerden hangisi, göz teması kuramayan bir öğrencinin bu durumu için uygun bir açıklama olmaz? (2002 KPSS) İnsanların sosyal yönü insanların başkalarıyla sosyal olarak birlikte olmasını gerektirir. İnsanı A)Utangaçlık diğer tüm canlılardan ayıran temel özellik de B)Ulaşılmaz görünme isteği budur. Günümüzde toplumun hıziı değişimi, C)Çekingenlik insanların sosyal hareketliliği, ve pek çok alanda D)Kendine güven eksikliği gerçekleşmesi gereken işbirliği bireylerin belli E) Yakın ilişki kurmakta kaygı sosyal beceriiere sahip olmasını zorunlu kılar. Özellikle ergenlik döneminin bireylere getirdiği uyum problemleri ve benlik algısındaki İletişimin en önemli ve can alıcı noktası göz değişiklikler ergenin sosyal uyumunu güçleştirir. temasıdır. Göz teması karşılıklı iletişimin önemli Bu dönemde ergenlerin sosyal uyum becerilerini bir boyutunu oluşturur. İletişim anında göz teması arttırmak için ergenlere iletişim kurma, kendini kuramayan bir öğrencinin kendine güven eksikliği etkili bir biçimde tanıtma, empatik olma, sosyal vardır. Bu güvensizliğin getirdiği çekingenlik, rahatlık, kendine ve başkalarına güvenme, yakın ilişkiler kurmaya karşı korku ve utangaçlık arkadaşlık kurma sürdürme ve yakın ilişki kurma durumları da bireyin göz teması kuramamasının gibi sosyal beceriler kazandırılması gerekir. sebeplerindendir. (Cevap E) (Cevap B) > 22 *Q UJ 11.Bir problem karşısında karar verirken bağımlı hareket eden bireylerde görülen tipik davranış aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) A)Problemin nedeni olarak gördüğü koşulları değiştirmeye çalışma B)Probleme çözüm getirebilecek seçenekleri araştırma C)Problemi düşünmeyip enerjisini başka konulara yöneltme D)Aklına ilk gelen çözüm yoluna yönelme E) Deneyimli kişilerin önerilerini benimseme 10. Ergenlik çağındaki bir genç, arkadaşları arasında fazla sevilmediği için üzülmektedir. Bu bireye yapılacak en etkili yardım hangisidir? (2002 KPSS) A)Yalnızlığa alıştırmak B)Teselli vermek C)Öğütvermek D)Yeni bireylerle tanıştırmak E) Sosyal beceri kazandırmak
  • 120. Bir problem karşısında kendi becerilerini kullanamayan yani bağımlı hareket eden kişiler çözüm yolu üretmek yerine güvendikleri kişilerin önerilerini benimserler. Problem üzerinde düşünen, sebeplerini ve çözüm yollarını araştıran bireyler kendine güveni daha fazla olan bağımsız hareket edebilen kişilerdir. (Cevap E)
  • 121. -EGITIM BILİMLERI- 71 12. Birinci sınıfa yeni başlayan işitme engelli bir öğrenci, işitme cihazı kullanmaktadır. Arkadaşları bu cihazla sürekli ilgilenmekte ve Öz saygısı yüksek bireyin özellikleri: Kendi ve onu kurcalamaya çalışmaktadır. Bu sorunu başkaları hakkında iyi düşüncelere sahiptir, çözmek için, öğretmenin aşağıdaki yollardan gerçekçi bir benlik kavramına sahiptir, yaratıcıdır, hangisini kullanması en az etkili olur? (2003 kendini kabul eden bir yapıya sahiptir, duygularını KPSS) dile getirmekten çekinmez ve risk almaktan korkmaz. Savunma mekanizmaları insanların A)Öğrencilere, arkadaşlarının cihazına sorunlarla başa çıkmak için kullandıkları dokunmalarını yasaklamak süreçlerdir. Ruh sağlığı yerinde olan insan B)Öğrencilere işitme engeli ve işitme cihazı savunma mekanizmalarını çok az kullanır. hakkında bilgi vermek C)Öğrencilerin, zarar vermeden birer birer bu (Cevap E) cihazı incelemelerine izin vermek D)Öğrencilerin istekli olanlarını işitme cihazları hakkında bilgi toplamaya yönlendirmek E) Konuyla ilgili bir uzmanın, öğrencilerin sorularını yanıtlamasını sağlamak Öğrenciler özellikle ilköğretim çağındaki öğrenciler farklılıklara karşı aşırı duyarlı ve meraklıdırlar. Bu öğretmen öğrencilerin merak duygularını göz önünde bulundurup öğrencilere bu cihazı tanıtmalıdır. Öğrencilerin merak duygusunun önüne geçmek sorunları daha da çok arttırır. 14. Arkadaşlarının kendisinden (Cevap A) hoşlanmadığını düşünen Ali, arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen ' davranışlar sergilemektedir. Ali'nin bu tür 5 ü davranışları, arkadaşlarının ondan gerçekten J hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. Bu duruma uygun düşen örnek, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS) A)Ketlenme B)Öğrenilmiş çaresîzlik C)Kendini gerçekleştiren kehanet D)Genellenmiş kaygı E) Düşük engellenme eşiği 13. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan E) Savunma mekanizmalarına başvuran bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS) A)Kendine güvenen B)Duygularını açığa vurabilen C)Riski göze alabilen D)Kendini değerli bulan
  • 122. Ali başlangıçta arkadaşlarının kendinden hoşlanmadığı görüşündedir ve buna göre arkadaşlarına soğuk davranmaktadır. Bu davranışlar sonucunda gerçekten arkadaşları ondan uzaklaşmaktadır. Bu durum kendini gerçekleştiren kehanettir. (Cevap C)
  • 123. 72- -REHBERLİK (PDR)_ 15. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancıl (hümanist) yaklaşımın "saydalık ilkesf'ne bağlı kalan Ayşenur öğreteninin, durumuna en uygun olan Bir danışmanda bulunması gereken en önemli konuşma tarzı hangisidir? (2004 KPSS) özelliklerden biri de empatik anlayıştır. Empatik anlayış danışmanın kendini danışanın yerine A)Dersle ilgili başka sormak istediğiniz var mı? koyup, onun yaşamını, bütün ayrıntılarıyla sanki B)Derste sürekli sıkıldığınızdan söz danışanmış gibi anlamasını ve hissetmesini ediyorsunuz? Niçin? gerektirir. Bunu yapan danışman danışana seni C)Bu davranışınız beni çok duygulandırdı. anlıyorum mesajı verir. (Cüceloğlu D., Insan ve D)Ders bitti. Evinize giderken trafiğe dikkat edin. Davraşı, S.482) Üzülmeyin geçer, bu da geçer, E) Tüm derslerinizde bu kadar başarısız mısınız? endişelenecek bir şey yok gibi sözler bireyi anlamaktan çok moral vermek içindir. Bu sözlerde karşısındakinin duygularını anladığına ilişkin hiçbir Rogers'e göre saydamlık bireyin doğal (spontan) şey yoktur. Bunun gibi moral vermek için söylenen davranması anlamına gelir. Bireyin düşündüğü ya sözler ya da yapılan öneriler (doktora götürün vb.) da olduğu gibi davranmasıdır. Diğer bir ifadeyle empatik anlayış içinde yer almaz. A bireyin içini dışının bir olmasıdır. Soruda C seçeneğindeki ifade ise tamamen karşısındakinin seçeneğinde verilen ifade (bu davranışınız beni duygularına yönelik bir ifadedir. çok duygulandırdı) öğretmenin gerçek duygularını (Cevap A) açıkladığı bir ifade olduğu için saydamlık (şeffaflık) ilkesine uymaktadır. (Cevap C) o > ç ■ o > 17. Boşanmak üzere olan öğretmen Fatma Hanım bir gün sınıfındaki bir çocuğun anne-babasının boşanacağını öğrenmiştir. Çocuğa aşağıdakilerden hangisini söylerse kendi sorununu yansıtmamış olur? (2005 KPSS) A)Kesin suç babandadır. B)Yazık! Olan çocuklara oluyor. C)Annen üzülüyor değil mi? D)Sen ne düşünüyorsun? E) Baban size bakacak mı? 16. Annesi hasta olan birisi psikolojik danışmana gittiğinde, bireye aşağıdakilerden hangisi söylenirse empati kurulmuş olur? (2004 KPSS) A)Onu kaybetmekten korkuyorsun B)Üzülmeyin, geçer C)Onu doktora götürün D)Bu da geçer! E) Endişelenecek bir şey yok
  • 124. Seçeneklere baktığımızda D seçeneği hariç tüm seçenekler kişinin kendi yaşadığı sorunun sonucudur. Söyleyen kişinin yaşadığı sorunun izlerini taşımaktadır. D seçeneğinde ise söyleyenden bir duygu yoktur, tamamen karşıdakini anlamaya yöneliktir. (Cevap D)
  • 125. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 73 18. Bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisini söylemesi kendisini açmasına örnektir? (2005 KPSS) A)Eğitsel gezilerde öğrenciler çok eğlenir. B)Bu gezi çok eğlenceli olmalı. C)Siz bu gezi hakkında ne düşünüyorsunuz? D)Geziler sizi heyecanlandmyor mu? E) Öğrenciyken yıl sonunda ben de sizin gibi hissederdim. Öğretmenin kendini açması bir olay ya da durumla ilgili olarak kendi duyuşsal yönünü yansıtması demektir. Seçeneklere baktığımızda E seçeneği dışındaki tüm seçeneklerde öğretmen kendisi ile ilgili bir şeyden bahsetmemekte sadece öğrenciyi anlamaya yönelik yansıtmalar yapmaktadır. E seçeneğinde ise kendi yaşantı ve duygularını konuşmasına yansıtıp kendini öğrencilere açmaktadır. ço (Cevap E) ' ü £ T Ü J Q ' E S JLJ 19. Özgüveni düşük bir öğrenciye özgüvenini arttırmak için PDR hizmetlerinden hangisini daha önce yapmak gerekir? (2005 KPSS) A) Bilgi verme B) Psikolojik danışma C) Konsültasyon D) Müşavirlik E) Oryantasyon Q Psikolojik danışma hizmetleri: Psikolojik danışma, bireylerin kendilerini tanımlarını, güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili bir biçimde çözmek amacıyla, yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. Nihai amacı da bireyin karar verme ve problem çözme becerisini geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. (Ed. G. Can, Psikolojik Danışma ve Rehberlik, s.60) Özgüven problemi yaşayan bir
  • 126. öğrenci için verilecek hizmet psikolojik danışmadır. Psikolojik danışma hizmetinin amacı bireyin kendini gerçekleştirme sürecinde bireye yardım etmek ve çevresiyle ve kendiyle barışık bir yaşam sürmesine katkıda bulunmaktır. (Cevap B)
  • 127. 74- -SINIF YÖNETİMİ- SINIF YONETIMI Oğretim Sürecinde Planlama Öğretimde ne öğretileceği öğrenciler tarafından açıkça bilinmeli ve onlarla birlikte plânlanmalıdır. Eğitim öğretim kurumlarında eğitim etkinliklerine ve derslere hazırlıklı girmek yasal yönden zorunlu, eğitsel yönden gereklidir. Öğretim sürecini planlamanın yararları şunlardır: 1.Öğretimde kalite kontrol edilebilir ve süreçte standartlaşma sağlanır. 2.Ders kapsamı mevcut süreye dengeli biçimde dağıtılır. 3.Ders öncesinde, kapsam ve olanaklan çözümlenerek bilinçli davranmak için gereksinim duyulan verilere sahip olunur. 4.Öğretmen derslerin aşamalılığını görebilir ve mantıksal bir sıra izler. 5.Öğrencilere, kendilerinden beklentilerinizi göstererek onları dağınıklıktan kurtarabilir ve unutkanlıktan kaynaklanabilecek sorunlar önlenir. 6.Öğretmen sürpriz ve endişelerden uzak olacağı için özgüveni artar ve özdenetim yaparak öğretmen kendini geliştirir. 7.Öğretimin plânlanması, öğretmenin eğitim öğretimde neyi, niçin ve nasıl yapacağını düşünmesini sağlayarak verimini arttırır. 8.Öğretim programlarının plânlaması, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeyleri dikkate alınarak ne zaman ve hangi süreler içinde işleneceğinin düzenlenmesini sağlar. 9.Öğretimi verimli ve etkin hale getirir. Zamanı etkili ve verimli kullanma fırsatı sağlar. 10.Konunun ne zaman ve ne kadar sürede işleneceğini gösterir. H.Öğretmenin derse hazırlıklı gelmesini sağlar ve motivasyonunu artırır.
  • 128. 12. Sınıf yönetimini kolaylaştırır ve disiplin sorunlarını azaltır. 13.Öğretmen ve öğrencileri dağınıklıktan kurtarır ve düzenli çalışmasını sağlar. 14. Hedeflere ulaştıracak en uygun öğrenme öğretme süreçleri ile araç ve gerecin seçilmesini, eğitim etkinliklerini uygulamasını sağlar. Plân Yapmanın İlkeleri a. Plânlar; çağdaş eğitimin gereklerine uygun olarak öğrenci merkezli, bireyselleşmiş öğretim, tam öğrenme, aktif öğrenme- öğretme ve disiplinleri arası çalışmaları esas alan uygulanabilir etkinliklere dayalı olmalıdır. b. Plânlama çalışmalarında öğrenme-öğretme süreci, etkin hâle getirilerek eğitimdeki yeni gelişmeler, çevre özellikleri, öğrencilerin bireysel gelişim özellikleri (fiziksel, duygusal, bilişsel ve psikomotor) ile okul çevre ilişkileri göz önüne alınmalıdır. c. Plân, standart değil, gerektiğinde konu, süre ve uygulamada değişiklikler yapılabilecek esneklikte olmalıdır. d. Plân, eğitim öğretimin hedeflerine ve öğretim kurumlarının özel amaçlarına uygun olmalıdır. e. Plânda öğretim programlarına göre konular belirlenir. Ayrıca konuların işlenişinde kullanılacak öğrenme öğretme yaklaşımları, araç gereç, kaynaklar, öğrenci etkinlikleri, gezi, gözlem ve deneyler göz önünde bulundurulur. f. Her plân belli bir süreyi kapsayacak şekilde olmalıdır. g. Plân, öğretimin niteliğine ve düzeyine, konuya, öğretim dalına ve amacına uygun olmalıdır.
  • 129. -EGITİM BILİMLERİ- 75 h. Ders plânlarının verimli ve anlamlı olabilmesi Yıllık planda bulunan öğeler için belirli ölçütleri karşılaması gerekir. Plânlar hazırlanırken değişik formatlar Birinci bölüm, okulun özelliğine göre kullanılmaktadır. değişebilmekle birlikte, öğretim yılı, okulun adı, dersin adı ve sınıf düzeyine ilişkin verileri kapsar. Günlük ve Ders Plânı Hazırlanırken Dikkate İkinci bölümde ay, hafta ve saat itibariyle sürenin Alınması Gereken Ölçütler planlaması yapılır. Sonraki sütunlarda konular, hedef ve davranışlar, yöntem ve teknikler, kaynak 1.Plânlar, dersin içeriğine uygun olmalıdır. araç ve gereçler, deney gezi gözlem, diğer zümre 2.Öğrencilerin görüş ve düşüncelerini almaya öğretmenleriyle işbirliği, ödev ve konusu, yazılı imkan sağlamalıdır. değerlendirme ve düşünceler yer alır. Bu kısım, sınıf öğretmenliğinde üniteler kapsamında düzenlenir ve 3.Öğretmenin ve öğrencilerin ihtiyaçlarını verilen tüm derslerin planlamasını öngörür. karştlar nitelikte olmahdır. Üçüncü ve son bölüm ise, öğretmen(ler)in adı ve 4.Öğrencilerin derse aktif katılımlarını imzası ile okul müdürünün onayı için ayrılmıştır. sağlayacak nitelikte olmalıdır. Plan örneğinin yer aldığı tebliğler dergisinde, ayrıca 5.Belirli bir zaman süreci içinde öğretilebilecek içerik değişmeden biçim değişikliği yapılabileceği ve temel kavramlan vurgulamalıdır. planın onaylı bir ömeğinin öğretmende bulunması 6.İçerik, öğrencinin geçmiş yaşantılarına uygun gerektiği belirtilmektedir. olmalıdır. Yıllık plan için ön hazırlık yapılırken gereksinim 7.Öğretim ilkelerine uygun olarak duyabileceğiniz araç, gereç ve kaynaklar da şöyle hazırlamalıdır. belirlenebilir: 8.Görsel ve işitsel araç gereçler, kaynaklar vb. » Önceki yıllarda başarıyla uygulanmış plan materyallerin içerikle ilişkisini göstermelidir. örnekleri 9.Açık ve kolay anlaşılır bir dille yazılmış » Tatil günleri ile belirli gün ve haftaları olmalıdır, gösteren bir iş takvimi 10.Esnek ve değişebilir niteliğe sahip olmalıdır. » Okulda uygulanan haftalık ders dağıtım H.Uygun strateji, yöntem ve teknikleri çizelgesi uygulamaya koyulmalıdır. » Yararlanılabilecek ve ulaşılabilecek 12. Öğrencilere kazandırılacak davranışlar kaynakların bir listesi özellikle belirtilmelidir. » Okulda bulunan ya da kullanım için temin edilebilecek ders araç ve gereçlerinin bir listesi PLAN TURLERI » Dersin öğretim programı Yılhk Plan Yıllık plan ne zaman hazırlanır? Yıllık plan, bir dizi özetlenmiş ünite planından oluşur. Yıllık plan, bir öğretim programında yer alan Yıllık plan öğretim yılı başında hazırlanmaya öğretme - öğrenme etkinlikleri ile bunlar için gerekli başlanır. olan kaynakların, bu ders için öngörülen zamana dağıtımının yapıldığı bir plan olarak tanımlanabilir. Ünite Planı Öğretmenin bir öğretim yılı süresince ders vermekle Ünite planı, bir ünite kapsamında öngörülen yükümlü olduğu sınıflara, program uyarınca belli öğrenme-öğretme etkinliklerinin, bu birim için ayrıian üniteleri ya da konuları hangi aylarda, yaklaşık ne ders saatlerine, uygun düzen ve sıra içerisinde kadar zamanda işleyeceğini gösterecek şekilde yerleştirilmesi amacıyla yapılan plandır. Sınıf hazırladığı ve öğretim yılı başında okul yönetimine öğretmenliğinde ünite planına verilen önem; öğretim verdiği plâna yıllık plân denir. verilen yaş grubunun psikolojik özellikleri gereğince yapılan toplu öğretim uygulamasıdır.
  • 130. 76- -SINIF YONETIML Günlük Plan ÇOZUMLlf KONU Günlük plan, öğretmenin bir işgününde vermekle KAVRAMA TE5Tİ yükümlü oiduğu tüm derslerin planından oluşur. Branş öğretmenleri bir gün boyunca bazen aynı planı uygulama durumunda olabilirler. Ancak sınıf 1. Aşağıdakilerden hangisi yıllık plan içerisinde öğretmenleri, her gün en az üç ayrı dersin ver almaz? planlandığı bir günlük plan yaparlar. A)Yapılacak gezi, gözlem ve deneyler B)Ünitelerin hangi aylarda işleneceği Ders Planı C)Dersin kritik hedef davranışları Yıllık plan bir yol haritasına benzer. Ders planı ise, D)Yıl içinde öğrencilere verilecek dönem ödevleri son istasyon yolu üzerinde özel bir durak yeridir. E) Yararlanılacak kaynak, araç-gereçler Ders planı, bir ders boyunca öğretilecek materyalin ayrıntılı, dikkatlice planlanmış ve düzenlenmiş bir tasarımıdır. Ders planları yapılmadan önce şu hususlar dikkate alınmalıdır: Yıllık plan öğretim yılı süresinde program uyarınca belli ünite ve konuların hangi aylarda ne kadar 1.Öğrenciler, dersi anlamak için gerekli zamanda işleneceğini gösteren bir çalışma deneyime sahip mi? (Eğer değilse, onların planıdır. Yıllık planda kritik hedef davranışlar yer anlama düzeylerini yükseltmek için neler almaz. yapılabilir?) 2.Öğrenciler, bir seferde ne kadar (Cevap C) öğrenebilirler? 3. Bu dersi vermeden önce, öğrencilerin bu tür § biigiyi nasıl öğrenebileceklerine ilişkin olarak g nelerin biiinmesi gereklidir? Bu dersin § öğretimi için "en iyi yaklaşım"ın ne olduğu § konusunda kime danışabiiirim? — 4. Dersi öğretmek için en iyi yöntem /yöntemler > neler olabilir? 5.Ders boyunca ve dersin sonunda öğretilenleri öğrencilerin kavrayıp kavramadıkları ve / veya yapıp yapamadıklarını değerlendirmek için en iyi yöntem / yöntemler neler olabilir? 6.Seçilen materyal, dersin hedeflerine uygun veanlamlı mıdır?
  • 131. Eğitim-öğretim döneminde uygulanan tespit edilmesi planlarla ilgili aksaklıkların belirlenmesi temel C)Yıl içinde kullanılan yöntem, araç ve gerecin olarak aşağıdakilerden hangisine hizmet eder? işlerliğinin sınanması D)Öğretmenin öğretme yeterliliklerinin A)Öğretim planlarının daha tutarlıya doğru belirlenmesi geliştirilmesi E) Yönetim ile işbirliğinin sağlanması B)Öğrencilerin yanlış ve eksik öğrenmelerini Yıllık planlar hazırlanırken uygulamada doğan aksaklıkların not edilmesi daha sonraki planların daha tutarlı ve daha iyi bir şekilde hazırlanmasını sağlar (Cevap A)
  • 132. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 77 3. Unitelendirilmiş yıllık plan hazırlarken öncelikli 5. Bir dersin günlük planında aşağıdaki olarak aşağıdakilerden hangisine dikkat sorulardan hangisinin yanıtı bulunamaz? edilmelidir? A)Ders sonunda öğrencilerde görmek istediğimiz A)Tebliğler dergisindeki yönerge ve davranışlar nelerdir? yönetmelikler B)Hangi araç gereç kullanılmalıdır? B)Öğretim için kullanılacak strateji ve yöntemler C)Nasıl öğretmeli? C)Öğrencilere kazandırılacak hedef davranışlar D)Öğrenme ürünü nasıl ölçülecek? D)Öğretim sonuçlarını ölçmek için kullanılacak E) Olumsuz öğrenci davranışları nasıl ortadan ölçme yöntemi kaldırılacak? E) Bir önceki öğretim yılına ait plan bulguları Yıllık plan hazırlanırken ders öğretmeni bu planı Planlarda da aynı eğitim programlarında olduğu tebliğler dergisindeki yönergelere ve dersin gibi hedef, içerik, eğitim durumları ve esaslarına göre hazırlamalı varsa diğer zümre değerlendirme öğeleri bulunur. Ne öğretelim? öğretmenleriyle işbirliği yapmalıdır. hedef (A), hangi araç gereci, öğretim yöntem ve stratejisi kullanılmalı? eğitim durumları (B ve C), (Cevap A) Nasıl ölçelim? Değerlendirme (D) öğelerine ilişkin sorulardır. Olumsuz öğrenci davranışlarının önlenmesi ise bir disiplin sorunudur ve öğretmenin sınıf içi uygulamalarıyla aşılacak bir sorundur. o (Cevap E) Q "S tz 4. Yıllık planın hazırlanmasında aşağıdakilerden g 6. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde hangisine göre hareket edilirse zamanlamadan 'g kullanılan planların yararlarından biri degildir? kaynaklanan bir sorun yaşanmaz? A)Öğretmen ve öğrencilere düzenli çalışma " ahşkanlığı kazandırır. ~ B)Öğretim etkinliklerinin verimini arttırır A)Günlük planlar C)Öğrenci merkezli öğretimi kolaylaştırır B)Bir önceki eğitim öğretim yılına ait yıllık plan D)Öğretimin güvenli biçimde değerlendirilmesi C)Akademik takvim sağlanır. D)Öğrenci ihtiyaçları E) Öğrencilerin daha aktif olarak derse katılımları E) Yönetimsel faaliyetler sağlanır Yıllık plan bir eğitim öğretim yılında işlenecek açısından bir sorunla karşılaşılmaması için planlar konuların, yapılacak gezi, gözlem ve yıl başında belirlenen akademik takvime uygun araştırmaların, kullanılacak ölçme ve olarak planlanmalıdır. değerlendirme yöntemlerinin, verilecek ödevlerin (Cevap C) yıl içinde hangi aylarda verileceğini ve ne kadar zaman alacağının planlanmasıdır. Zamanlama
  • 133. Planlar eğitim sürecini rasgele ve gelişigüzel olmaktan çıkarır, öğretmen ve öğrenci aktivitelerini düzenler. Planlar öğretimin öğrenci merkezli yapılmasını hazırlamada dikkatli olunursa kolaylaştırır. Öğrenci katılımı ise daha çok derste kullanılan araç-gereç, yönteme ve stratejisine bağlıdır. (Cevap E)
  • 134. 78- -SINIF YÖNETİMİ. 7. Ders planı ve hazırlama ilkeleri ile ilgili olarak 9. "Ders planı öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarına göre aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? düzenlenmeli, katı değişmez konu listesi şeklinde olmamalıdır." A)Öğrenci merkezli hazırlanmalıdır B)Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve gelişimsel özellikleri ön planda tutulmalıdır Yukarıda söylenenler planın hangi C)Hazırlanan plan eksiksiz, değiştirilmeden üzerinde durmaktadır? uygulanmalı A)Hedef davranışlarla tutarlık D)Gerçekçi ve gerçekleştirilebilir nitelikte olmalı B)Esneklik E) Öğretim kurumunun özel amaçlarına uygun C)Uygulanabilirlik olmalı D)Açıklık E) Ders içeriğine uygunluk Hazırlanan planlar dersin işlenişi için bir yol göstericidir. Öğretimin etkili olabilmesi ise öğretim Ders planları ders sürecinde öğrenci ilgi ve sürecinin öğrenci iligi, ihtiyaç ve özelliklerine göre ihtiyaçlarına cevap verebilecek yaptda olmalıdır. planlanmasına bağlıdır. Hazırlanan planlar da Planlar harfiyen uyulması zorunlu konu listeleri öğretme süreci içerisinde değişen duruma göre değildir. Plan ders sürecinde öğrencilerde ortaya değişebilecek esneklikte olmalıdır. çıkabilecek ihtiyaçlara cevap verebilecek (Cevap C) esneklikte olmalıdır. (Cevap B) o m U J 10 8. Etkili bir eğitim süreci için ders planı - Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde planlar en hazırlarken ve uygularken göz önünde ayrıntılı olandan en genel olana doğru bulundurulması gereken en önemli ölçüt sıralanmıştır? aşağıdakilerden hangisidir? A)Ders planı - ünite planı - yıllık plan A)Öğretmen ihtiyaç ve yeterlilikleri B)Ünitelendirilmiş yıllık plan - ünite planı - B)Kullanılacak araç-gereç günlükplan C)Uygulanacak öğretim yöntem ve stratejileri C)Günlük plan - yıllık plan - ünite planı D)Gerçekleştirilmesi planlanan hedef davranışlar D)Ünite planı - ders planı - yıllık plan E) Değerlendirme süreçlerinde kullanılacak E) Yıllık plan - günlük plan - ünite pianı ölçme yöntemi Ders planı öğretim hedeflerini gerçekleştirmek için (Cevap D) ders sürecinin planlanmasıdır. Hazırlanan bir planda öncelikli olarak hedef davranışlara uygun olmak zorundadır. Yöntem, araç-gereç, ölçme durumları gibi diğer öğelerde hedeflere uygun olarak tasarlanmalıdır.
  • 135. En ayrıntılı plan günlük ders planıdır. Daha sonra ünite planı gelir. En genel plan ise yıllık plandır. Ünite bütünlük gösteren konular topluluğudur. Ünite planı da ünitelerin hangi zamanlarda ne kadar süreyle işleneceğini gösteren plandır. (Cevap A)
  • 136. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 79 ÇÖZUMLU KAVRAMA 1. Aşağıdakilerden hangisi ders planını ünitelendirilmiş yıllık plandan ayıran en önemli Öğretmen öğretim planlarını yaparken özelliktir? öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisine dikkat etmelidir? A)Ayrıntılı, özel olması B)Hedeflerin olması A)Öğrenciye kazandırılacak hedef davranışlar C)Sürelerin belirtilmesi B)İçeriğin yapısı D) Ölçme ve değerlendirme yöntemlerini ortaya C)Ölçme ve değerlendirme yöntemi koyması D)Kullanılacak öğretim stratejileri, yöntemleri ve E) Bütün konuları içermesi teknikleri E) Dersin süresi Öğretim planları yapılırken öncelikli olarak dikkate alınması ger ek en özellik ; öğrenc iy e kazandırılacak hedef davranışlardır. (Cevap A) Ders planı, en ayrıntılı ve özel plan türüdür. Ünitelendirilmiş yıllık plan en kapsamlı, geniş plan türüdür. (Cevap A) -^ "o tr U J Q "E Üi tn tz Üi 2. Öğretim planları ve ders saatlerindeki >- 4. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin öğretim değişiklikleri gerçekleştiren Millî Eğitim sürecini planlamasının yararlarından biri Bakanlığının üst karar alma organı degildir? aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğretmen sürpriz ve endişelere açık olur. A)Teftiş Kurulu Başkanlığı B)Öğrenme-öğretme sürecind9 hedeflere kısa B)Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı sürede ulaşılmasına yardım eder. C)Eğitim Programları ve Öğretim Dairesi C)Eğitim-öğretimin değerlendirilmesinin güvenilir D)iiköğretim Genel Müdürlüğü olmasını sağlar. E) Müsteşarlık D)Öğretmen ve öğrencileri dağınıklıktan kurtarır ve düzenli çalışmasını sağlar. E) Hedeflere ulaştıracak en uygun öğrenme- öğretme durumlarının belirlenmesine ve hazırlanmasına yardım eder. Öğretim planları, ders programları ve ders Başkanlığı tarafından gerçekleştirilir. saatlerindeki değişiklikler Talim ve Terbiye Kurulu (Cevap B)
  • 137. Öğretmen derse plan yaparak girdiği için sürpriz ve endişelere açık olmaz. Kendine güveni tamdır. (Cevap A)
  • 138. 80- -SINIF YONETİML 5. Aşağıdakilerden hangisi planlamanın bir 7. Aşağıdakilerden hangisi günlük ders planda öğretmene sağlayacağı en___az düzeydeki yer alması gereken özelliklerden biri değildir? faydadır? A)Eğitim durumlarını belirtme A)Ders kapsamını mevcut süreye dengeli B)Esnek ve değişebilir olma biçimde dağıtır. C)Yıllıkplanla ilişkili olması B)Öğretimde kalite kontrol edilir ve süreçte D)Genel hedefleri belirtme standartlaşma gerçekleştirilir. E) Dersleri nasıl işteyeceğini gösterme (giriş, C)Ders öncesinde yapacağı aktivitelere ilişkin gelişme ve sonuç bölümlerinde) eğitim durumlarını belirlerve hazırlar. D)Öğrenciler arasındaki karşılıklı etkileşimi güçlendirmeye yarar. Günlük planda, dersin özel hedefleri (ünitenin ya E) Konuların aşamalılığını görür ve mantıksal bir da konunun hedefleri) yer alır. Genel hedefler sıra içerisinde işler. öğretim kademesinin ve okulların hedefleridir. (Cevap D) Öğretmenin plan yapması ve bunu uygulaması, öğrenciler arasındaki karşılıklı etkileşimi güçlendirmeye dolaylı olarak katkıda bulunur, diğer şıklara oranla yararı daha azdır. (Cevap D) o > "Q LU 6. Öğretim sürecinde yapılan: 1-Ünite planı, 2- Aşağıdakilerden hangisi öğretim planları Yıllık plan. 3- Ders planı ve 4- Günlük hazırlanırken dikkat edilmesi gereken Plan'ların kapsamı en dar olandan en geniş noktalardan biri degildir? olana doğru sıralaması aşağıdaki şıkların A) Plânlar; içerik, eğitim durumları ve hangisinde doğru olarak verilmiştir? değerlendirme öğelerini içermeiidir. A)1-3-2-4 B)Kesin ve değişmez bir niteliğe sahip olmalıdır. B)3-1-2-4 C)Öğrencilerin derse aktif katılımlarını destekler C)2-1-4-3 nitelikte olmalıdır. D)3-4-1-2 D)Öğretmenin ve öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılar E) 1-2-3-4 nitelikte olmalıdır. E) Öğrenme-öğretim ilkelerine uygun olarak hazırlamalıdır. En ayrıntılı ve özel plan türü branş öğretmenlerinin yaptığı ders planıdır. En geniş ve kapsamlı plan türü ise yıllık plandır. Şu an Öğretim planları esnek olmalıdır. Öğrencinin ve öğretmenler ünite planı ve yıllık planın çevrenin değişen ve gelişen ihtiyaçlarına cevap birleşiminden oluşan ünitelendirilmiş yıllık plan vermelidir. yapmaktadır. (Cevap B) (Cevap D)
  • 139. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 81 9. Öğretmenin bir öğretim yılı süresince verdiği 11. Öğretmenin sınıf ortamında öğrencilerin ders ya da derslerin konularını gösteren ve değişen öğrenme ihtiyaçlarına karşılamaya öğretmence hazırlanarak ders yılı başında okul yönelik olarak çeşitli seçenekler üretmek yönetimine verilen plan türü aşağıdakilerden zorundadır. Bu durum öğretim planlarının hangisidir? aşağıdakilerden hangi özelliğe sahip olmasını gerektirmektedir? A)Ders planı B)Günlük plan A)Velilerin görüşlerini alması C)Öğretim planı B)Kullanılacak yöntem ve tekniği açıkça D)Yıllık Plan belirtmesi E) Ünite planı C)Ayrıntılı olması D)Değiştirilemez olması E) Esnek ve değişebilir nitelikte olması Ünitelendirilmiş yıllık plan, en geniş ve kapsamlı plan türüdür. Yıllık plan, öğretim yılı başında yapılır ve birörneği okul müdürüne verilir. Öğretim planlarının değişen çevre koşulları ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre değişmesi, esneklik (Cevap D) özelliğine sahip olduğunu gösterir. (Cevap E) S2 "o ec LU Q "E ÜJ =d! 10. Sınıf öğretmenleri tarafından yapılan ve 12. Öğretmenin öğretim sürecini etkili şekilde öğretmenin bir işgününde vermekle yükümlü planlaması aşağıdakilerden hangisine neden olduğu tüm derslerin planından oluşan plan olmaz? türü aşağıdakilerden hangisidir? A)Öğretmenin kaygının azalmasına A)Ders planı B)Öğretmenin iş yükünün artmasına B)Günlük plan C)Öğretmenin kendine güven duygusunun C)Ünitelendirilmiş yıllık plan artmasına D)Ünite planı D)Sınıfı yönetimini etkili şekilde E) Uygulama planı gerçekleştirebilmesine E) Zaman yönetimini etkili yapabilmesine Günlük plan; sınıf öğretmenleri tarafından yapılır ve bir öğretmenin bir işgününde vermekle Öğretmenin öğretim sürecini etkili şekilde yükümlü olduğu derslerin planından oluşur. planlaması, onun işyükünün artmasına neden olmaz. Aksine yapacağı eylemleri planladığı için (Cevap B) işyükünü azaltır ve zaman yönetimini etkili şekilde gerçekleştirir. (Cevap B)
  • 140. 82- -SINIF YÖNETİMİ- 13. Bir ders ya da kursun bütün konuları ile bu 15. Aşağıdakilerden hangisi ders plânı yapılırken konuların her birine uygun olan zaman en az düzeyde dikkate almması gereken bölümlerini bir arada görebilmek için noktalardan biridir? aşağıdaki plan türlerinden hangisini yapmak A)D9rs plânları, konu alanının özelliklerine ve gerekir? dersin içeriğine uygun olmalıdır. A)Bir ünitelendirilmiş yıllık plan yaparım. B)Öğrencilerin derse aktif katılımlarını B)Ünite planı yaparım. sağlayacak nitelikte eğitim durumlarını C)Günlük plan yaparım. göstermelidir. D)Daha önce yapılmış planları yaparım. C)Öğrenme-öğretim ilkelerine uygun olmalıdır. E) Dersplanı yaparım. D)Diğer öğretmenlerin görüş ve düşüncelerini almaya imkân sağlamalıdır. E) İçerik, öğrencinin geçmiş yaşantılarına uygun olmalıdır. Bir ders ya da kursun bütün konuları ile bu konuların her birine uygun olan zaman bölümlerini bir arada görebilmek için en kapsamlı ve geniş olan plan olan ünitelendirilmiş yıllık plan yapılır. Ders planı yapılırken diğer öğretmenlerin görüş ve düşüncelerinin alınması diğer seçeneklere göre (Cevap A) gerekli olan bir özellik ve ilke değildir. (Cevap D) 14. Öğretim sürecini planlamanın temel amacı o aşağıdakilerden hangisidir? Q UJ A) Okul-çevre ilişkisini düzenlemek B)Öğretim faaliyetlerini planlı ve organize bir şekilde gerçekleştirmek C)Öğrencilerin öğrenim ihtiyaçlarını tespit etmek D)Okul yönetiminin işyükünü azaltmak E) Ölçme-değerlendirme yöntemlerini belirlemek Öğretim sürecini planlamanın temel amacı; öğretim faaliyetlerini planlı ve organize bir şekilde gerçekleştirmektir. (Cevap B)
  • 141. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 83 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Aşağıdakilerden hangisi günlük planda bulunmaz? (2005 KPSS) A)Dersin süresi B)Genel hedefler C)Yöntem teknik D)Araç gereç E) İşlenecek konu 2551 sayılı (Ağustos, 2003) Tebliğler Dergisinde ders planı aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır. "Ders planı, bir ders için o dersle ilgili eğitim programlarında yer alan ve birbiriyle ilişkili öğrenci kazanımlarını (h9def ve davranışlarını) bir ya da birkaç ders saatinde işlenecek konu örüntüsünü, konuya ilişkin deney, tartışma soruları, proje ve ödevleri, uygulama çalışmalarını, ders araç gerecini içine alan birinci derecede sorumlu olduğu, zümre öğretmenleri ile şube öğretmenlerinin ortak katkısıyla ders öğretmenlerince önceden hazırlanan plandır." (Tebliğler Dergisi, 2551:442) Günlük ders planında genel hedef ifadeleri : ~§ bulunmaz. Günlük plan sadece o ders içinde £ gerçekleştirilecek hedef davranışları içerir. (Cevap B)
  • 142. 84- -REHBERLİK SERVİSİ. OSY M ■ f Y İ D Î İK L İ M Rehberlik Servisi Jhsan Kurt (PDR Uzmanı) ÖĞRENME STRATEJİLERİ-I Öğretmed9 olduğu kadar öğrenme eyİ9mi için I-DİKKAT STRATEJİLERİ de bazı stratejilere ihtiyaç vardır. Bu sayıda ve daha sonraki sayıda Öğrenm9 Stratejileri Öğretimd9 yerine getirilmesi gereken ilk işlev, üz9rinde durulmaya çalışılacaktır. Çünkü öğrencinin dikkatini belirginleştirmek V9 başarıya ulaşmada bu stratejilerin önemli bir artırmaktır. Çünkü Ç9vr9den geİ9n bilginin yeri vardır. birey için gerekli olanlarının kısa süreli belleğe geçişini sağlayan en ön^mli süreç dikkattir Strateji: Bir şeyi elde 9tmek için izlenen yol; bir Kendi kendine öğretim, öğrencinin birkaç dikkat amaca ulaşmak için geliştirilen bir planın stratejisinden birini benims9mesi, nesn9İ uygulanması olarak tanımlanabilir. Öğr9n9n olmasına dayanır. Stratejik bir öğrenci, öğrenme oluşumunda amacını belirledikten Öğrenme stratejisi: Öğrencinin öğrenme sonra dikkat stratejilerinden en uygununu sırasında kullandığı; öğrencinin kodlama seçerek kullanır. sürecini etkileyen davranış V9 düşüncelerdir. Ayrıca öğrencinin sunulan materyali etkin bir 1. Metinde Yazılanların Altını Çizme: biçimde örgütlemesi, bütünleştirmesi ya da anlamlaştırması olarak da tanımlanır. Dikkati yöneltmed9 kullanılan stratejilerden biri, metinde yazıların altını çizmedir. Anahtar K^ndi öğrenmesini sağlayabilen öğrencilere sözcüklerin ve temel düşünceierin altının "stratejik öğrenenler", öğrencinin kendi çizilmesi, öğrenciier tarafından yaygınlıkla kendine öğrenebilmesi için kullandığı işlemlere kullanılmaktadır. Ancak altını çizm9, okunan de "öğrenme stratejisi" adı verilmektedir. metinde önemli düşüncelerle, önemü olmayanın Öğrenme stratejileri ile ilgili farklı ayırt edilm^sine dayanır. Bazı öğrenciler tüm sınıflandırmalar vardır. Bu sayıda öğrenme tümcelerin altını çizerier. stratejilerinden dikkat ve tekrar stratejileri üzerinde durulacak, gelecek sayıda diğerleri Birincisi, altını çizme anahtar sözcükleri, temel açıklanacaktır. düşünceleri fiziksel olarak yerleştirir, böylece gözd^n geçjrme ve anımsama hızlı ve etkili
  • 143. gerçekleşir. İkincisi, altı çizilerek S9çme süreci, var olan bilgiyle yeni bilginin birleştirilmesine yardım eder.
  • 144. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 85 2. Metin Kenarına Not Alma: Altını çizme gibi metin kenarına not almanın da etkililiği, dikkati içeriğe ve anlamı destekleyen işleve yoğunlaştırma derecesine bağlıdır. Metin kenarına not alma, öğrencinin tekrar etmesine, yeni bilgiye hazır olmasına ve kodlamasına yardımcı olur. Metin kenarına not alma, bilinmeyen sözcükleri yuvarlak içine alma, anlaşılmayan yerlere soru işareti gibi işaretler koyma, önemli düşünceleri gösteren işaretler ve açıklamalar, öğrencinin bu kısımlara dikkatini II-TEKRAR STRATEJİLERİ yoğunlaştırmasını sağlar. Kısa süreli belleğin süre ve depolama yeterliği 3.Metni Okumadan Önce Metindeki Başlıklar, açısından sınırlılığı, tekrar ve gruplama Şekil, Grafik, Şemaları Gözden Geçirme: stratejileri ile artırılabilir. Tekrar stratejileri bir listeyi yinelemek ya da bir metni aynen tekrar Dikkatin odaklaşmasında metindeki başlıklar, alt etmek gibi bilginin uzun süreli belleğe daha başlıklar, şekil, grafik, şema ve benzerleri etkili uygun işlenmesine yardım eder. Ayrıca tekrar rol oynar. Dikkatini odaklaştıran öğrenci metni stratejileri ezberleme için de kullanılır. okumadan önce başlık ve tabloları, şemaları gözden geçirerek zihninde bir ön örgütleyici Tekrar stratejisi kullanılırken öğrenen kişi, metni oluşturabilir. Böylece önemli düşünceleri aynen kopya eder ya da önemli cümleleri belirlemede oluşan ön örgütleyiciler oldukça tekrarlar, metni zihinsel ya da sesli olarak 9tkilidir. yineler. Bazı araştırmalar, dudakları kıpırdatarak içinden tekrar etmenin dudakları kıpırdatmamaya göre hatırlamayı artırdığını gösterm^ktedir. Büyük beyinler fikirleri, ortalama beyinler olayları, küçük beyinler de Bilginin olduğu gibi tekrarlandığı basit tekrar, bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kişileri tartışır... kalmasını sağlar. Basit tekrarın bu işlevi dışında kullanılması yararlı değildir. Bazen, bir şiiri ezberlemek gibi, kullanılabilir. Bilginin uzun süreli bellekte depolanmasını sağlamak için, bilginin anlamlı kılınması, ekleml^meli tekrar ile imkân dâhilindedir. Tekrar stratejisini kullanırken öğrenen kişi, olguları zihinsel ya da sesli yineler, bir metni aynen kopya eder ya da önemli cümleleri tekrarlar. Kısaca bu şekilde bir yol takip edilir. Öğrenilecek metin düz yazı türünde ise (bir tanımı ezberlemek gibi) tekrar stratejileri, konuyu sesli olarak tekrarlama, yazıya aktarma, bazı bölümlerini aynen alıntılamayı kapsamaktadır.
  • 145. 86- -REHBERÜK SERVİSİ- Tekrar stratejilerinin faydalarından biri bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalmasını sağlar. Ancak hatırlamada problem oluşturabilir. Eğitim psikologları arasında "öğrenme"nin tanımı konusunda tam bir beraberlik yoktur. Ancak benz^r şekillerde tanımlar yapılmıştır. Hemen hepsi öğrenmenin; kişi yeni bir davranışa sahip olduğu zaman oluştuğunu kabul etmektedirler. Öğrenme, davranış değişimlerinin kalıcı olmasıyla mümkündür. Ancak öğrenmenin gerçekleşebilmesi hususunda, araştırma sonucunda bazı teoriler ileri sürülmüş ve bu konuda ilkeler tespit edilmiştir. Bu tespit edilen ilke ve kavramlardan bazılarının açıklamalarına uyabilecek düşüncelerin Türk atasözlerinde olduğu söylenebilir. Mesela; "Ağlamayan çocuğa meme verilmez." şeklinde ifade edilen atasözü, Thomdike'ın teorisine göre yorumlanabilir. Thorndike'a göre, hayat durumu ile tepki arasındaki bağlantıyı işler hale getiren kanunlar (bağlantı oluşmasıyla öğrenme) vardır. Etki kanunu en çok etkili olanıdır. Bu teori, bebek ve çocukların birşeyi nasıl öğrendiklerine dair önemli bir katkıda bulunmuştur. Acıkmanın işareti olan ağrı veren duygu (yani uyaran) çocuğun ağlamasına sebep olur (yani cevaptır). Sonra bu ağlama annenin hemen dikkatini çeker. Bunun üzerine S-R bağlantısı elde edilmiş olur. Yani anne acıkan çocuğunu doyuruyor. Burada ağlama ile ağlamanın neden olduğu tatmin edici bir durum (yiyeceği elde 9tmesi) arasında bağlantı oluşturulmuş bulunmaktadır. Çocuk ağladığı zaman yiyecek (ya da meme) verileceğini; anne de çocuk ağladığında meme (ya da başka bir şey) istediğini S-R bağlantısı içinde öğrenmiş bulunmaktadır.________________
  • 146. o >-ço UJ
  • 147. Bu ürün dersaneler îçin özel olarak hazırlanmıştır. Kitapçılarda bulunmaz. Soru kapsamından soruların zorluk derecesine, kağıt kalitesinden sayfa mizampajına kadar tüm aşamaları ÖSYM standartlarında! Optik Formlu! KPSS Eğitim Bilimleri Dergisi yazar kadrosu tarafmdan hazırlanmış YENİ BİR ÇALIŞMA. DERSANENİZDENISRARLA İSTEYİNİZ... Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Fevzi Çakmak 1. Sokak No:22/A Kızılay/Ankara Tel.0312. 230 28 80-81 Faks:0312. 230 28 82 www.yediiklim.net I ^^m www.asilyayin.com.tr I ^^m www.yediiklim.com.tr I Bu ürün dersaneler için özel olarak hazırlanmıştır. Kitapçılarda bulunmaz. Soru kapsamından soruların zorluk derecesine, kağıt kalitesinden sayfa mizampajına kadar tüm aşamaları ÖSYM standartlarında! Optik Formlu! Genel Dağıtım e-posta: asil@asilyayin.com.tr internet:asilyayin.com.tr
  • 148. EKONOMIK SERI Herkes alabilsin diye YTL. Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Fevzi Çakmak 1. Sokak No:22/A Kızılay/Ankara
  • 149. e-posta: asil@asilyayin.com.tr internet:asilyayin.com.tr www.asilyayin.com.tr www.yediiklim.com.tr www.yediiklim.net