EğItim Bilimleri 7
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
  • URUS NIK BEACUKAI / REGISTRASI PABEAN / SRP BEACUKAI
    Peraturan Menteri Keuangan No. 63/PMK.04/2011

    - URUS SRP, NIK BEACUKIA PENERBITAN BARU
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI DITOLAK.
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI DIBLOKIR
    - URUS SRP, NIK BEACUKAI PINDAH ALAMAT,

    URUS IZIN USAHA:
    - URUS PENDIRIAN PT – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS PENDIRIAN PMA – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS PENDIRIAN CV – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS APIU – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS APIP – Jakarta, Bekasi, Depok, Tangerang, Krawang, Bandung
    - URUS NPIK – Seluruh Indonesia
    - URUS NIK BEACUKAI – Seluruh Indonesia
    - Urus IT Plastik
    - Urus IT CAKRAM OPTIK
    - Urus IT KOSMETIK
    - Urus IT ALAS KAKI
    - Urus IT MAKANAN DAN MINUMAN
    - Urus IT MAINAN ANAK-ANAK
    - Urus IT ELEKTRONIKA
    - Urus IT OBAT TRADISIONAL DAN HERBAL
    - Urus IT PRODUK MAKANAN DAN MINUMAN
    - Urus Izin Prinsip
    -Urus SIUP.
    -Urus TDP
    -Dll

    PT. LEGALITAS SARANAIZIN INDONESIA.
    Gedung Maya Indah Lt 2 Jakarta Pusat 10450
    Telp. 021-3142566
    Fax. 021-3928113
    HP. 081385042000
    Flexi. 021-70940216
    Website: http://www.saranaijin.com
    Email legal@saranaizin.com
    Pin BB 2262D175
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
8,188
On Slideshare
8,050
From Embeds
138
Number of Embeds
4

Actions

Shares
Downloads
161
Comments
1
Likes
0

Embeds 138

http://www.etkinders.com 129
http://www.derslopedi.com 6
http://ekolhocavideodersler.wordpress.com 2
https://www.google.com.tr 1

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. -EGITIM BILIMLERI- GELIŞIM PSIKOLOJISI Psikoseksüel Gelişim Kuramı Temel Kavramlar Psikanalitik kuram olarak da isimlendirilen kuramın dört temel dayanağı vardır. Bunlar: » Temel Güdüler » Bilinçaltı Süreçler » Psişik Determinizm » Enerji Modeli Temel güdüler cinsellik ve saldırganlıktır. Bunlar daha sonra libido (yaşam) ve thanatos (ölüm) olarak ifade edilmiştir. Psişik determinizm hiçbir davranışın şans eseri veya kaza ile sebepsiz olarak meydana gelmediği ilkesidir. Yaptığımız, düşündüğümüz, hissettiğimiz herşey zihnimizin ve bilinçaltı yaşantılarımızın dışa vurumudur. Ancak deterministik ilke daha çok davranış problemlerinin bilinçaltı materyallerle ilişkilendirilerek bir sebep-sonuç ilişkisi oluşturduğu anlamında değerlendirilir. Enerji ilkesi daha çok libido kavramı ile ilişkilendirilebilir. Psişik mekanizmalar bir tür enerji sistemleri bütünüdür. Bu enerji aynı fizik bilimindeki "enerjinin korunumu (Hydraulic model)" kanunundaki gibi, dönüşür ancak asla kaybolmaz. Freud'un geiiştirdiği Psikanaliz kuramında insanın bilinçlilik durumu da üç bölümden oluşur. Bunlar bilinç, bilinçaltı ve bilinçdışıdır. Farkında olduğumuz yaşantılara bilinç, farkında olmadığımız ama biraz zorlanınca farkına varılabilen yaşantılara bilinçaltı denir. Bilinçdışı ise bilincin dışında olan ve davranışları etkiyen bir alandır. Freud'a göre insan davranışlarını belirlemede bilinçaltı dürtüler, bilinçten daha etkilidir. Bilinçlilik Gerçekçilik ilkesi bağlamında, gerçeklere uyumu önde tutan, lojik (mantıksal) düşüncenin egemen olduğu zihinsel süreçlerin bulunduğu alandır, Daha doğrusu bilinçli zihinsel süreçler bu niteliği taşırlar.
  • 2. Bilinçlilikte düşünce, duygu ve anılardaki neden-sonuç, zaman, yer bağlantıları gerçeğe uygun olarak kurulur ve bunlara dayanan eylem uyuma yöneiik (adaptive)tir. Gerçeği değerlendirme yetisi ile dış gerçekte olanla zihinde olan birbirinden ayırt edilir. Çocukluğun ilk yıllarında düşünce biçimi böyle mantıksal ve dış gerçeğe uyumsal nitelikte değildir. Çocukluğun ilk dönemlerindeki ilkel ve gerçeği tanımayan düşünce biçiminden, zamanla olgunlaşma ve öğrenme ile ayrışarak gelişen bilinçli mantıksal düşünceye "ikincil süreç" adı verilir. İşte bilinçlilikte egemen olan düşünce biçimi ikincil süreç niteliği taşır. Bilinçaltı Kişinin belirli bir anda bilincinde ayırt edemediği birçok düşünceleri ve anıları vardır. Bunların bazıları bilinçli bir çaba ile bilinç düzeyine çağrılabilir. Bu çeşit düşüncelere bilinçaltı düşünceler adı verilir. Orneğin, bir süre önce karşılaştığımız bir olayı artık bilincimizden tümüyle silmiş gibi olabiiiriz. Ancak bu olayla ilgili bir çağrışım, bir uyaran tüm olayın yeniden bilince dönmesini sağlayabilir. Bu tür bilinçten silinmiş sanılan ve uyaranlarla, çağrışımlarla bilince gelebilen anılar, duygular, dürtüler, bilinçaltı niteliği taşırlar. Bilinçdışı Kişinin özei bir çabası ile bilince çağrılamayan, farkına varılamayan yaşantıların saklı olduğu ruhsal bölmedir; daha doğru bir deyimle, bu nitelikte olan ruhsal süreçlerdir. Bu yaşantılar ancak özel yöntemlerle: uyutum, serbest çağrışım, düşlerin, anormal ruhsal belirtilerin incelenmesi ile açığa çıkarılabilir. Zihinsel işlemlerin tümü birden kavramsal olarak bölmelere ayrılmış ve bunlara bilinç, bilinçaltı ve bilinçdışı adları verilmiştir. Bilinçdışını yargılama, algılama, istenç gibi birer yeti olarak görmek yanlış olur. Aslında bunlar arasında kesin sınırlar olduğu da düşünülemez. Bu kavramlar, bilinçli olarak ayırt edebildiğimiz ve hiç ayırt edemediğimiz psikolojik işlemlerin
  • 3. 2- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL niteliğini belirten kavramlardır. Hiç kuşkusuz bilinç, egemenliği altında işleyen İd, bütün isteklerinin bilinçaltı ve bilinçdışı arasında bir süreklilik ve anında yerine getirilmesint bekler. Düşünce bu bağlantı vardır ve aralarmda dinamik bir etkileşim kısımda etkili değildir. tdin kaynağı bilinçaltı söz konusudur. Önemli olan, bilinçdrşmda bulunan dürtüterdtr. Birey çoğu kez bu dürtülerin etkisinin istek ve amların zaman ve yer tanımaksızın eski farkında değildir. İdin dış dünyayla bağlantısı yoktur; güçlerint, eski enerjilerini sürdürebilmeleri ve çeşitli zaman ve yer kavramı tanımaz. Birbirine karşıt dürtü biçimlerde davranış üzerinde etkiü olabilmeleridir. ve eğilimter burada yan yana bulunabilir. Kişiliğin Örneğin, bilinçdışı bir korku, bir saplantı kişiyi çocuk yönüdür, isteklerini erteleyemez. yetişkin yaşamında etkileyebilir ve kişi bu etkileyici gücü hiç ayırt edemeyebilir. Öyle ki, insan Ego haz arar, acıdan kaçar. Zaman zaman da dış davranışları tümden mantıksal düşüncenin ve dünyayla ilişkilerini keser, uykuya dalar. İd ise istencin ürünü değildir. Uzun yıllar evlenmeyen ve tamamen bilinçsizdir. Doğrudan doğruya tanınamaz. annesini bırakamayan bir erkek, evliliğe karşı birçok Soydan ve kalıtımdan gelen her şey burada yer alır. akılcı gibi görünen bilinçli düşünceler ileri sürebilir. İçgüdöler, içgüdüsel ve tutkusal dürtüler burada Fakat bunların altında, bilinçdışındaki bir Oedtpal barıntrtar. Varlığım koruma ve cinsel ihtiyaçların (Ödipal) saplantı evlenemeyişinin gerçek dinamik kaynağı cinsel içgüdü, saldırganttk içgüdüsü idde kaynağı olabilir. yer atırlar. Öte yandan, çocukluk çağında ve sonraları da hayat Psikanalitik Kişilik Kuramı boyunca bilinçaltına itifmiş unsurlar İd'de toplanırlar. Burada bufunan haz ilkesi acı bir tansiyonun yerini Freud'a göre insan kişiliğinin üç temel birimi hoş bir hale bırakmasını sağlamaya çalışır. Yani id, bulunmaktadır. İd, ego ve süperego. Diğer bir acıdan kaçınma ve haz duyabilme amacını güder. tanımla, altbenlik, benlik ve üstbenliktir. Gerilimi boşaltmak için önce bunu ortadan kaldıracak nesnenin ya da kişinin imgesini oluşturur. Örneğin birincil süreç, aç bîr insana herhangi bir besin maddesinin zihinsel görüntüsünü sağlar. Artcak bu tek başına gerilimi gidermeye yetmez. Aç tnsan, besin maddesinin zihinsel imgesiyle doymaz. Dolayısıyla yeni ya da ikincil psikolojik süreçler geliştirilir ve böylece kişilik yapısmın ikinci sistemi olan ego beltrlenir. Ego (Ben) Ego, İd'i denetim altında tutmaya çalışan kişilik İd (Altbenlik) birimidir. Freud, 'gerçek dış dünyanın etkisi altında İd, insan varlığının ham tabiatıdtr ve kişiliğin de altbenliğin (İdin) bir parçasının özel bir gelişme' temel sistemidir. Ego ve süperego ondan gösterdiğini, 'dış uyaranları algılayan ve aşırı ayrımlaşarak gelişir. İd, kalıtsal olarak gelen, uyaranlara karşı ruhsal yapıyı koruyan bir dış içgüdüleri içeren ve doğuştan var olan psikolojik tabakadan', giderek özel bir yapı geliştiğini ve bu eğilimlerin tümüdür. Ruhsal enerji kaynağı olan id, yapının 'altbenlik ile dış dünya arasında bir diğer iki sistemin çalfşması için gerekli olan gücü de arabulucu' görevini yüklendiğini ileri sürdü ve sağlar. Enerjisini bedensel süreçlerden alır. Freud, gelişen bu yapıya benlik (ego) adını verdi. İd'e "gerçek ruhsal varlık" demiştir; çünkü id, nesnel Ego, organizmanın gerçek nesnel dünyayla gerçeklerden bağımsız ve öznel bir yaşantı alışverişe geçme ihtiyacından varlık bulur. Açlığın dünyasıdır. İd, fazla enerji btrikimine katlanamaz ve giderilmesi için aç insanın yiyeceği arayıp, bulup böyle bir durutn organizmada gerilim yaratır. Bu yemesi gerekir. Bunun için dış dünyada var olan gerilimi gidermek için id, btriken enerjiyi biran önce yiyeceğin gerçek algısıyla yiyeceğin zihinsel boşattma eğîlimi gösterir. imgesini birbirinden ayırmayı öğrenmek zorundadır. Freud, bu bağlamda bir haz ilkesinin Dolayıstyla belleğindeki imgeye uygun bir yiyeceğin egemenliğinden söz etmektedir. Haz ilkesinin görüntüsünü ya da kokusunu duyu organlarıyla araştıracaktır. Ktşiliğin yetişkinlik yönüdür.
  • 4. Ğ™ BİLİMLERİ- Ego, gerçeklik ilkestmn egemenliğindedir. tarafindan aktarıian ve ödül ve ceza uygulamalarıyla Gerçeklik ilkesinin amacı, ihtiyacın giderilmesi için pekiştirilen geleneksel değerlerin temsilcisidir; uygun bir nesne bulununcaya kadar gerilimin kişiliğin ahlaki yönüdür. Gerçekten çok, olması boşalımını ertelemektir. Gerçeklik ilkesi, haz ilkesini gerekeni temsil eder, hazdan çok kusursuzluğa geçici olarak engeller, ancak sonradan ihtiyaç ulaşmak ister. Süperegoyu ilgilendiren husus bir nesnesi bulunduğunda haz ilkesi tekrar ön plana şeyin doğru ya da yanlış olduğuna karar verip, çıkarve gerilim giderilir. toplum tarafından onaylanmış değer yargılarına göre davranmaktır. Benlik (ego) ruhsal yapının düzenleyici, denge ve uyum sağlayıcı (homeostatik) parçasıdır. Bu düzenleme ve uyum sağlama görevi şu yetiler Süperegonun başlıca işlevleri: aracılığıyla gerçekleştirilir. 1.İd'den gelen iç güdüse! dürtüleri bastırmak 1.Dürtüsel gereksinmelerin içerden ve ketlemek ki bunlar, özeliikle toplumun hoş algılanması; karşılamadığı nitelikteki cinsel ve saidırgan dürtülerdir. 2.Dış dünyadaki koşulların ve durumların 2.Egoyu gerçekçi amaçlar yerine ahlaki algılanması; amaçlara yönelmeye ikna etmek, 3.Bütünleme ve birleştirme yetisi ile dürtülerin 3.Kusursuz olmaya çalışmaktır. birbirleriyle, üstbenliğin istekleriyle Süperego, id ve egoya karşı çıkarak kendi istediği düzenlenmesi ve çevresel koşullara düzene yöneltme eğilimindedir. Ego, içgüdüsel uyabilecek bir niteliğe uydurulabilmesi; isteklerin doyum bulmasını erteler, süperego ise bu 4.Yürütme yetisi ile istemli davranışın eyleme istekleri tümden engellemeye çalışır. İd, ego, geçirilmesi. süperego farklı ilkelerle çalışan psikolojik süreçlere verilmiş adlardır. Olağan koşullar içinde bu ilkeler Egonun bilinçli ve bilinçdışı olmak üzere iki yönü birbirine karşıt çalışmaz, egonun yönetici önderliği vardır. Bilinç yönü ruhsal yapının yürütme organı, altında bir ekip olarak birlikte hareket ederler. karar verme ve alınan kararları bütünleştirme işlevini Böylece kişilik üç ayrı parça olarak değil, bir bütün üstlenirken, bilinçdışı ise savunma mekanizmalarını olarak işler. Bir diğer anlamda, id kişiliğin biyolojik içerir. Savunma mekanizmaiarı, idden kaynaklanan bölümünü, ego psikolojik ve süperego toplumsal içgüdüsel dürtülere (spesifik olarak cinsel ve bölümlerini oluştururlar. saldırgan nitelikte olanlara) karşıt gücü oluştururlar. Bir toplumun "vicdarn", o toplumun bireylerinin Ego, çevresindeki nesnelerin hangileriyle ilişki süperegosunda yer alır ve süperego bireyin kuracağını seçer ve hangi güçlerin ne biçimde davranışlarını sürekli süzgeçten geçirerek bireye, doyum bulması gerektiğine karar verir. Bu çok "bu yaptığın doğru, aferin!" ya da "bu yaptığın önemli yürütme işlevini yerine getirirken ego, aynı yanlış, utan kendinden!" mesajiarını verir. Ego ise zamanda id'in, süperegonun ve dış dünyanın hem idi memnun etmeye çalışır, hem de süperego birbiriyle çatışma durumunda olan istekleri arasında tarafından azarlanmaktan kurtulmak ister. bir uzlaşma sağlamakla da yükümlüdür. İd, ego ya da süperegodan birinin diğerlerinden Ego, bir ihtiyacın giderilmesi için plan tasarlar, sonra daha kuvvetli ya da zayıf olduğu zaman farklı kişilik bu planın geçerli olup oimadığını araştırıcı türleri ortaya çıkar. Örneğin, süperegosu son derece eylemlerde bulunur. Aç bir insan önce yiyeceği gelişmiş olan ve diğer temel kişilik birimlerine baskın nerede bulabiieceğini araştırır, sonra oraya doğru olan kişi, büyük olasılıkla utangaç, özellikle cinsel yola çıkar. Buna gerçeklik sınaması denir. arzularını ve kızgınlık duygularını, onların ifadesinin Egonun önemli işierinden biri de hareket yollarını uygun olduğu ortamlarda dahi ender ifade eden bir kontrol etmektir. İd ile ilişkilerinde, Egoyu atın taşkın kimse olur. Diğer yandan İd'i baskın olan bireyse gücünü dizginlemeye çalışan bir süvariye kendini bencil istek ve arzularının hemen o anda benzetebiliriz. tatmin edilmesinin dışında başka hiçbir şeyi göz önüne almaz, yaşamda sürekli toplumla sürtüşme içinde olur, başkalarının haklarına, düşünce ve Süperego (Benlik) duygularına saygısız, kendine ve topluma zararlı biri Kişiliğin üçüncü ve en son gelişen sistemi olur. süperego'Ğur. Bu sistem çocuğa ana-babası
  • 5. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL PSİKOSEKSÜEL GELİŞİM KURAMI 2. Anal Dönem(1-3yaş) Kişilik gelişimi açısından psikolojiye en önemli katkı Çocuğun yürümeye, konuşmaya ve kendi benliğini psikanalizin kurucusu Freud ve onun takipçilerinden çevresinden ayrı algılamaya başladığı; yavaş yavaş gelmiştir. Aşağıda kişilik gelişimi, psikoseksüel bağımsızca düşünme ve davranma gibi yetilerin gelişim ilkelerine göre açıklanacaktır. yapıtaşlarının geliştiği bir devirdir. Freud, kişiliği gelişim açısından inceleyen ve kişiliğin Bu dönemde çocuğun dışkılama büzgeç kaslarının temel karakter yapısında bebeklik ve çocukluk gelişmesiyle çocuğun dünyasına yeni bir eylem yıliarının önemini belirten ilk kuramcıdır. Freud, beş yetisi katılmaktadır. Çocuk içerde biriken dışkısını yaşın sonlarında kişiliğin oldukça biçimlendiği ve bu tutarak ya da bırakarak bir haz duyar. Çocuğun yaştan sonraki gelişimin, temel yapının işlenmesiyle dışkısını tutabilmesi ve annesinin istediği yerde ve sınırlandığı inancındaydı. zamanda yapması çevreden büyük ilgi görür ve ödül Bu kuram insanın gelişimini altı dönemde alır. Böylelikle çocuk artık toplumun iyi, kötü, doğru, incelemiştir. Oral Dönem, Anal Dönem, Fallik yanlış ve ayıp gibi yargıları ile karşılaşmaktadır. Dönem, Gizillik (Latent) Dönem, Genital Dönem. Süperego gelişmeye başlar. Anal dönemde bazı aile tutumları çocukta anal 1.OralDönem(0-1 yaş) saplanmaya ve anal kişilik özelliklerinin gelişmesine yol açabilir. Bu tutumlar arasında, Bu dönem id'in egemenliği altındadır. Doğal çocuğa sıkı, katı, cezalandmcı tuvalet eğitimi; dürtülerin hemen doyurulması, gerginliğin hemen özerklik tanımayan, bağımlı, bebek kalmayı giderilmesi çocuğun en başta beklentisidir. Çocuk destekleyen aşırı koruyucu ve denetleyici tutumlar, dışardan verilecek bakıma tümden bağımlı ve aşırı düzenlilik ve titizlik eğitimi, çocuğa ayıp ve çaresizdir. Çocuk ancak bir annenin varlığıyla günah kavramlarının fazla aşılanması sayılabilir. yaşamını sürdürebilir. Anal kişilik özellikleri gösteren yetişkin bireylerde, Çocuğun bu dönemde kazandığı ilk toplumsal işlev, aşırı titizlik, tuvalet işlemleri ile aşırı uğraşma, almak, almayı bilmek ve elde etmektir. Yani çocuk cimrilik, inatçılık, aşırı düzenlilik, kararsızlık gibi kendisine anne tarafından verilen şeyleri alırken, özellikler görülür. toplumsal anlamda almâyı da öğrenir. Çocuk kendisine veren kişilerden verilmiş olmayı da değerlendirerek "vermek-verebilmek" yetisini de 3. Fallik Dönem (3-6 yaş) kazanır. 2.5-3 yaşlarına giren çocuğun düşünce dünyasında Sürekli bakım veren kişinin (anne ya da sürekli bir giderek artan bir biçimde yeni bir algı alanı oluşur. bakıcı) bebekliğin ilk aylarındaki eksikliği, çocuğun Bu eşeylik ayrılıkları ile ilgilidir ve çocuğun dikkati motor, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişiminde eşey organlarına ve bunların anlamlarına yönelir. önemli aksamaya ve yetmezliğe, hatta geriliğe yol Çevreden ve başka insanlardan ayrı bir kişi açabilir. olduğunu kavramış olan çocuk, artık "nasıl bir kişi" olacağını araştırmaktadır. Bu nedenle kendi Oral dönemde çevresel koşullara ve biyolojik yapıya bedenine, cinsel ayrılıklarına ve genellikle çevrede bağlı olarak, aşırı doyurulma ya da aşırı oiagelen her şeye karşı derin, bitmek bilmez bir doyumsuzluk içinde kalma yüzünden çocuk sonraki soruşturma ve öğrenme eğilimi gösterir. dönemlerine ilerleyemeyebilir. Bu nedenle yetişkinlik yaşamında da oral dönem özelliklerine fazlaca Cinsel ayrılıkların öğrenilmesi, cinsel benlik tutunabilir. Aşırı ağızcılık (oburluk), aşırı bağımlılık, duygusunun başlaması ve cinsiyete uygun rollerin alıcılık, edilgenlik baskın olursa bu davranış belirlenmesi de bu yaşlarda iyice kesinleşmiştir. özellikleri oral saplanma belirtileri olarak Çocuk cinsel yasakları ve değerieri hızla öğrenir. yorumlanabilir. Böyle bir kişi başkalarından almaya Bu çağda aşırı korkutmalar, suçlandırma ve cezalar, alışmış, aşırı isteyici ve bağımlıdır. Oral dönemde atılganlığın kısıtlanması, çocukta girişim kısırlığı ve çocuğun kazanması beklenen duygu özgüven aşırı çekingenliğe neden oiabilir. Bu dönemde duygusudur. Bu da ancak annenin (ya da çocuğa çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynini model bakım veren kişinin) düzenli ve tutarlı bir şekilde alırlar, oniarla özdeşim kurarlar. Bu özdeşimlerin çocuğun ihtiyaçlarını karşılamasıyla mümkündür. kurulmasıyla vicdan ve ahlak duygusunu geliştirirler. Oral dönemde idin /7az/7/fes/iş!emektedir.
  • 6. -EGİTİM BİÜMLERI- Bu dönemin kriz noktası Oedipus (Ödipus) kapsamaktadır. Bu dönemde çocuğun cinsel kompleksi ve İğdişlik korkusudur. dürtüsü gizüdir. Çocuk cinsiyetle ilgili konulardan hoşlanmaz ve kendini daha çok oyuna verir. Kendi Oedipus (Ödipus) kompleksi: Erkek çocuğun cinsi ile arkadaşlık yapan çocuk karşıt cins ile annesine, kız çocuğun babasına karşı özel bir iigiienmez, hatta onlara düşmanca davranır. Bu sevgiyle (aşk) yaklaşıp erkek çocuğun babayia, kız dönemde biüşsel becerileri ve kültürel değerleri çocuğun da anneyle yarışa girmesi, hatta ondan edinmeye başlayan çocuk sosya! ortamlara girmeye nefret etmesi. Erkek çocuk, bir yandan babasına başlar. sevgi duyup onun gibi olmak isterken diğer yandan da ondan nefret eder. Bu yüzden önemli bir çatışma yaşanır. Karşı cinsten olan ebeveyne karşı sevgi 5. GenitalDönem (12-18) dolu ilgi, hemcins ebeveyne karşı ise iki değerli bir Ergenlikle beraber genital aşama kendini tutum oediepus karmaşasının içeriğini oluşturur. göstermeye başlar. Kişi cinse! organları ve duyguları Fallik döneme özgü ödipal çatışmayı çözememiş arasında bir bağ olduğunu fark etmeye başlamıştır. kişiler yetişkin yaşamda bilinçli ya da bilinçsiz ödipai Karşıt cinse karşı ilgi bu dönemde görülmeye başlar. eğilimler ya da buna karşı aşırı savunmalar Bu dönemin sonunda kişi yetişkin dünyasına geliştirebilir. girebilecek düzeye gelmiştir. Çocukta bu döneme kadar görülmeyen vicdan ve 1 FREUD'ÂİGIÖREF >SİKO-SEKSÜİL/GELİŞİM ahlak duygusu işte bu özdeşimierin güçlenmesiyle NEMLERJ.||ğte*; : |||^ gelişmektedir. YAŞLAR DÖNEMLER İğdişlik Korkusu: Fallik dönemde erkek çocuk için penis, çocuğun bütün benliği, varlığı ile eşdeğer bir 0-1 Yaş Arası Oral Dönem anlam ve önem kazanır. Toplumsal tutumların da 1-3YaşArası Anal Dönem desteği ile erkek çocuğu kız çocuktan ayıran bu 3-6 Yaş Arası Fallik Dönem değerli, "üstün" organla ilgili olarak çocuk zihninde 6-12 Yaş Arası Latent (Gizil) Dönem bir takım korkular geliştirir. Kız çocukta penis olmadığını fark edince bunun kendisinde de yok 12-18 YaşArası Genital Dönem edilebileceğî kaygısı doğar. Ayrıca ailede ve toplumda çocuğun yaramazlıklarına, penisi ile oynamastna, gece alt ısalatmalarına karşı bir ceza Freud'un psiko-seksüel gelişim kuramına göre olarak penisin kesileceği sıklıkla söylenir. Ülkemizde insanın kişiliğinin çok büyük bir kısmı iik 6 yaş içinde bu yaştaki çocuklara yapılan, "tutun şunu sünnet tamamlanır. Bu nedenle kuram içinde ilk yılların edelim, vb..." biçimdeki korkutmalar, takılmalar ve önemi büyüktür. Kuramın bir diğer özelliği de gerçekten bu yaşlarda yapılan sünnet olayının insanın kişilik gelişimini evrelere ayırarak penisine bir zarar gelebileceği, ceza olarak penisin incelemesidir. kesilebileceği korkusunu uyarır. Bu korku, iğdişlik Freud'un kuramında kişiliğin başlıca 5 dönemden korkusu olarak bilinir. geçerek oluştuğu yani 5 dönemden geçerek Çocuk, penisle ilgili korkuyu, bedeninin başka bir yetişkinlikteki kişilik örüntüsünün temellerinin atıldığı parçasına aktararak herhangi bir çizik, yara veya ileri sürülür. Bu dönemler şunlardır: ameliyat üzerine büyük endişeler gösterebilir İlk üç dönem pregenital dönemler olarak da Penisten yoksun olan kız ve kadınları aşağı görerek isimlendirilirler. Bu dönemdeki ihtiyaçlar aşırı onlardan uzak durabilir. Başka çocukları gerçekten doyurulur ya da doyumsuz kalırsa saplantı ya da simgesel biçimierde iğdiş etmekle tehdit meydana gelebilir. Bu saplantılar da kişiliğin edebiür. Erkek çocukta görülen iğdiş edilme gelişiminde etkin rol oynarlar. Şimdi bu dönemleri korkusunun kız çocuktaki karşılığına Freud, penise ana hatlarıyla kısaca özetleyelim: imrenme demiştir ve kız çocuktaki cinsel kimlik gelişimini bu varsayım üzerine dayandırmışîır. Oral dönemde ağız en önemli organ ve haz kaynağıdır, Bu dönemin önemli özelliği anneye bağımlılık ve içe alıcılıktır. Bu dönemde meydana 4. GizilDönem(6-12) gelecek saplanîılar ağızcıi bir takım alışkanlıklara Latent (gizil) dönem 6 ve 12 yaş arasını neden olur. Örneğin sigara, kinayeci ve münakaşacı olma vb.
  • 7. -GELİŞİM PSİKOLOJİSl Anal dönemde boşaltım sisteminin kontrolü (tuvalet eğitimi) önem taşır. Haz dışkılama ile ilgilidir, bu nedenle dışkılama organları haz merkezidir. Tuvalet eğitiminin katı ve cezalandırıcı olması halinde bu dönemde sapiantı meydana gelebiür. Aşırı kontrolcü olma, kuralcılık ve cimrilik bu dönemdeki saplantıların ileride görülebilecek örnekleri sayılırlar. Fallik dönemde cinsiyetler ve farklı beden yapıları fark edilir. Cinsel organlar ilgi ve haz odağıdırlar. Bu dönemde oedipal kompleks denen çocuğun karşıt cinsteki ebeveyne yakınlık ve ilgi duyma yaşantısı yer alır. Ana-babaya aynı zamanda duyulan sevgi ve kıskançlık ya da düşmanlık duyguları çocukta çatışma ve kaygı yaratır. Bu çatışma aynı cinsteki ebeveyn ile özdeşim kurarak çözümlenmeye çalışılır. Latent dönem cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. İlgi ders, spor, oyun gibi alanlarda yoğunlaşır. Genital Dönem yetişkinlik süresince devam eder. Cinsel olgunluğa karşı cinsten olan kişilerle kurulan ilişkiler sonucu ulaşılır. Arkadaşlık, cinsellik, mesleğe yönelme, geleceği planlama, evlilik vb. konularda düşünmeye ve hazırlık yapılmaya başlanır.
  • 8. -EGITIM BILIMLERI- ÇÖZUMLU QMU KAVRAMA TE5Tİ Freud'a göre çocuklarda (1-3) yaşından sonra görülen kabızhğın inatçılığın ve cimriliğin sebebi yanlış tuvalet eğitimidir. Anal dönemde sinirli, 1. Mutlu bir çift olan Oktay ve Lale'nin uzun yıllar hoşgörüsüz ve cezacı bir tuvalet eğitimi Aşırı organik bir bozukluk olmamasına rağmen çocukları düzenlilik, aşırı dağınıklık ve inatçılık gibi davranış olmaz. Bu uzun yılların arkasından Oktay ve Lale bozukluklarına sebep olabilmektedir. Bu dönemde çiftinin bir çocukları olur ve çok sevinirler. Tüm ilgi, baskıdan uzak, hoşgörülü bir tutum sergilenmeli çocuk üzerindedir. Çocuk artık tek başına ve bebeğin uzun süre pis kalmasına müsaade beslenebilecekken bile anne çocuğun sağlıklı olması, edilmemelidir. Tuvalet sonrası temizlik çok fazla dişlerinin sağlam olması düşüncesiyle emzirmeye abartılıp çocuk için sevimsiz bir duruma yada devam eder. işkenceye dönüşmemelidir. Buna göre annenin bu tutumu çocuğun hangi (Cevap E) kişilik özelliğine sahip olmasını sağlayacaktır? A) Bağımsız kişilik B) Bağımlı kişilik C) İdealist kişilik D) Pragmatik kişilik E) Rasyonel kişilik 2. Beş Kendinden iki yaş küçük kardeşiyle ve üç yaş Freud'un kuramı bireylerin ihtiyaçlarının yaşında büyük kardeşiyle hiçbir şeyini paylaşmıyor ve karşılanmasına dayanır. Her dönem ihtiyacı ki Buse her konuda inatçı davranışlar sergileyerek farklıdır. Her dönem ihtiyacının karşılanmaması sık sık ailesine problem çıkartıyor. veya aşırı derecede karşılanması çocuğun üst kabızlık düzey kişilik dönemine geçmesini engeller ve problemi Yukarıdaki örmekte Buse'nin durumu belirli sorunlar yaşamasına neden olur. Yukarıda yaşamak aşağıdaki seçeneklerin hangisine bahsedilen çocuk oral dönemdedir. Oral dönem tadır. bağlanabilir? ihtiyacı bebeğin beslenme ihtiyaçlarının Bununla A)Mizaç-Huy özelliklerine giderilmesidir. Freud'un psikoseksüel gelişim beraber B)Bağımsız kişilik özelliğine kuramında belirttiği gibi oral dönem (0-1 yaş)'de Buse C)Bağımlı kişiliközelliğine bebek sütten erken ya da geç kesildiğinde ileride aşırı D)Ailenin katı disiplin anlayışına bağımlı bir kişilik yapısı geliştirebilmektedir. dereced E) Yanlış tuvalet eğitimine (Cevap B) e cimri ve inatçıdır.
  • 9. eo "o tr. ÜJ Q Ahmet Bey'in beş yaşında biri erkek diğeri kız ikiz çocukları vardır. Bu ikizlerden kız olan babasına, erkek olan ise annesine veya karşı cinse karşı açık olarak sevgi gösterisinde bulunuyor. Bu durum Freud'un. kişilik gelişim dönemlerinden hangisiyle açıklanır? A)Oral dönem B)Anal dönem C)Fallik dönem D)Gizil dönem E) Genital dönem Fallik dönemin karakteristik özelliklerinden bir tanesi cinsel kimliğin oluşmaya başlamasıyla beraber erkek çocukların annelerine, kız çocuklarının babalarına karşı açık olarak sevgi gösterisinde bulunmasıdır. Fallik dönem yaklaşık 3-6 yaşları arasını kapsamaktadır. Bu dönemde ana-babalar yada onların yerine geçecek yetişkinler çocuğa karşı sıcak ve sevgi dolu bir yaklaşım göstermelidir. Bu dönem çocukların yetişkinleri model alarak cinsiyet rollerini kazanmaya başladıkları bir dönemdir. (Cevap C)
  • 10. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 4. Topiumumuzda bir kısım insanlar sinirli ve gergin Bu dönemde, cinsel ilgilerde biraz daha azalma olduklarında, strese yenik düştüklerinde, futbol görülür. llgiler arkadaş çevresine yönelir. Cinsiyetlerle maçlarında heyecanlarını kontrol edemediklerinde vb. ilgili toplumsai roller de güçlenmeye başlar. durumlarda "tırnak yeme" davranışında bulunurlar. Yukarıdaki özellikler, Freud'un hangi döneminin Bu durum Freud'un kişilik gelişim dönemlerinden özellikleridir? hangisinin ilerleyen yaşa rağmen etkisini A) Oral B) Anal C) Genital E) gösterdiği söylenebilir? D) Latans Fallik A)Genitaldönem B)Gizildönem C)Fallik dönem D)Oral dönem Ergenlik yani Genital dönem öncesi yaşanan E) Ana! dönem Latans (Gizil, Latent) dönem bir durgunluk dönemidir. Adeta ergenlik fırtınası öncesi bir ÇÖZÜM: sessizlik dönemidir. Bu dönemde çocuk Fallik dönemdeki cinsel ilgilerini kaybetmiştir. Bu ilerleyen yaşlardaki tırnak yeme davranışı ilgilerinin yerini toplum tarafında cinsiyeti için bebeklik dönemindeki emme davranışının bir uygun görülen roller almıştır. Artık ilginin odağı uzantısıdır. Emme davranışı oral dönemde hemcinsi arkadaşlarıyla oynanan oyunlardır. görülen bir davranıştır. Bu dönemde bebeklerin (Cevap D) oral haz ihtiyaçları yeterince karşılanmazsa ileriki yaşlarda tırnak yeme, sigara, alkol, dedikoduculuk gibi bozuk oral davranış örüntüleri görülebilir. (CevapD) § > -Akılcı, mantıklı bir kişilik bölümüdür. Q "Q UJ -Kişiliğin karar organı olarak çalışır. -İlkel benlik yapısının isteklerinin karşılanmasına karar verir. 5. Bazı çocukların, evde odalarını düzensiz kullandıkları, eşyalarını hep sağa sola bıraktıkları ve Yukarıda özellikleri verilen ruhsal yapı, Freud'un düzensiz bir kişilik yapısına büründükleri görülür. ruhsal yapılarından hangisidir? A) Süperego B) İd C) Animizm Freud, bu davranışlarda hangi dönemin etkili D) Ego E) Genital olduğunu savunur? A) Oral B) Anal C) Latans D) Genita! E) Fallik Anal dönemde çocuk için haz kaynağı dışkısını Freud üç temel kişilik biriminden bahsetmektedir. tutması ve bırakabilmesidir. Çocuk dışkısını İd, Ego ve Süperego. Bu birimlerden İd hazzın, tutarak yada annesinin istediği yere bırakarak ego gerçekliliğin ve dengenin, Süperego ödü! alır. Çocuk böylelikle iyi, kötü, doğru, yanlış toplumsal kural ve yasakların etkisi altındadır. İd ve ayıp gibi toplumsal değerlerle tanışmış olur. Bu ihtiyacın hemen ne şekilde olursa olsun dönemde tuvalet eğitiminde ailenin katı, zorlayıcı karşılanmasını ister, Süperego ise bu ihtiyacın ve baskıcı tutumu aşırı düzenlilik yada aşırı toplum tarafından kabul edilebilir bir durumda dağınıklılık gibi davranış bozukluklarına neden karşılanacağı zamana kadar ihtiyacı erteler. Ego olabilmektedir. ise bu iki benlik birimi arasındaki dengeyi sağlar ve ihtiyacın ne zaman ve ne şekilde (Cevap B) karşılanacağına karar verir. (Cevap D)
  • 11. -EGITIM BILIMLERI- 8. I.Kişiiiğin ahlaki yönünü temsil eder. 10. Aşağıdakilerden hangisi Freud'un psikoseksüel II.Toplumsal yasaları içerir kuramına göre bireylerin sağlıklı bir biçimde kişilik yapısı geliştirmeleri için öğretmen ve III.Kişiliğin en son gelişen sistemidir. ana-babaların göstereceği doğm davranış IV.Bir ihtiyacın giderilmesi için plan tasarlar. biçimlerinden biridir? V.Hareket yolarını kontrol eder. A)Çocukların cinsel içerikli sorularını ergeniik döneminden önce cevaplamamalı Yukandakilerden hangıleri superegonun özelliklerindendir B)Çocukların Psikoseksüel gelişim basamakları ? ihtiyaçları fazlasıyla karşılanmalı A)IVveV B)lll veV C IvelV ) C)Çocuğun ilgisini cinsel içerikli konulardan oyun D) II ve V E ) l , l llvelll ve arkadaşlara çekmeye çalışılmalı D)Tuvalet eğitiminde temizlik alışkanlığı kazandırmak için küçük cezalara başvurulmalı Kişiliğin en son gelişen sistemi süperegoöur. Bu E) Çocukların ihtiyaçları göz önünde kişilik birimi çocuğa ana-babası tarafından bulundurularak anlayışlı ve kontroilü bir tutum aktarılan ve ödül ve ceza uygulamalarıyla izlenmeli pekiştirilen geleneksel değerlerin temsilcisidir; kişiliğin ahlaki yönü oluşturur. Süperego için önemli olan toplum tarafından kabul edilebilir biçimde davranmaktır. . Süperego' yu ilgilendiren Çocukların ana-baba ve öğretmenieriyle husus bir hareketin doğru ya da yanlış olduğuna ;s etkileşimleri, çocukların ihtiyaçlarının karar verip, toplumun norm ve değer yargılarına g karşılanmasına ve kişilik dönemlerini başarıyla uygun davranmaktır. ° atlatmalarına yardım eder. Ana-babalar ve öğretmenler çocukların kişilik gelişimi ihtiyaçlarını (Cevap E) karşılamalıdır. Kişilik gelişimi açısından ilk aitı yıl 9. Kişilik ve ahlâk gelişimi büyük ölçüde ilk altı yılda _s Freud açısından çok önemlidir. Bu dönemde tamamlanır. Altı yaşından sonra önemli gelişmeler ;§ çocuklar olumlu çocuk yetiştirme tutumları ile meydana gelmez. jjj karşılaştıkları oranda sağlıklı bir kişilik gelişimi gösterirler. Çocukların ihtiyaçları zamanında ve Bu görüşü savunan gelişim uzmanı :E yeterince karşılanmalıdır. Aşırı doyurulma bir aşağıdakilerden hangidir? sonraki basamağa geçişi engeller. A) Freud B) Locke C) Piaget (Cevap E) D) Köhlberg E) Erikson Ç&g&Ms Kişilik gelişimi açısından Sigmund Freud bu yüzyılın başında devrim niteliğinde bir kuram ortaya atmıştır. Freud kişilik gelişiminde ilk 11. Freud'un kişilik kuramına göre her dönemin çocukluk dönemi yaşantıları üzerinde durmuştur. gidişatını ve bir sonraki döneme geçişi ilk altı yıl Freud'a göre kişilik gelişiminin belirleyen ve sağlıklı kişilik yapısı için gerekli temellerinin atıldığı bir dönemdir. 6. yıldan sonra etkenler vardır. Anal dönemin merkezindeki kişilikte çok büyük değişiklikler olmadığını olay aşağıdakilerden hangisidir? savunmaktadır. Freud kişilik gelişimini belirli A)Çocuğun memeden kesilmesi dönemlerle açıklamıştır. Freud'a göre her B)Hemcinsi arkadaşlarıyla ilişkiler kurması dönemde karşılanması gereken ihtiyaçlar vardır C)Karşı cinsle yakın ilişkiler kurması bu ihtiyaçlar karşılanmazsa kişilik gelişimi sekteye uğrar. D)Tuvalet eğitimi alması E) Karşı cins ebeveyne karşı ilgi duyması (Cevap A)
  • 12. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL Anal dönem çocuğun idrar ve dışkı çıkarması ile 13. Freud'un psikoseksüel gelişim kuramına göre ilgilidir. Bu dönemde çocuk için haz kaynağı içine kapanık, kendine güveni olmayan, ailesine dışkısını kontrol edebilmektir. Bu dönemde çocuk aşırı bağımlı bir kişinin bu kişilik yapısının öncelikle kendini, sonrada çevreyi kontrol etmeyi nedeni aşağıdakilerden hangisidir? öğrenir. Dışkı kontrolünün önemli olduğu bu A)Kendisi beslenebilecek durumdayken uzun dönemi en çok etkileyen etmende tuvalet eğitimini süre emzirilmesi ne şekilde aldığıdır. Memeden kesilme ve emme oral dönemi, karşı cinsle yakın ilişki genital B)Katı ve baskıcı bir tuvalet eğitimi almış olması dönem, hemcinsi arkadaşları ile ilişkiler gizil C)Karşı cins ebeveyninden yakın ilgi görememe dönem, karşı cins ebeveyne ilgi ise Fallik dönemi D)Cinsel konulara ilişkin merakının etkileyen etmenlerdir. cezalandırılması (Cevap D) yakın ve sıcak ilişkiler E) Karşı cinsle kuramaması o 0-1 yaş arasındaki oral dönem temellerinin Q atıldığı bir dönemdir. Bu dönem ihtiyaçlarının (emme) zamanında karşılanmaması veya aşırı gereğinden fazla doyurulması bağımlı bir kişilik yapısının gelişmesini sağlayabilir. Bu dönem ihtiyacı bebeğin açlığının giderilmesidir. Anne bebeğini çok fazla zaman kaybetmeden emzirmelidir. Fakat bebek kendini besleyebilecek duruma geldiğinde memeden kesilmelidir. (Cevap A) 12. Psikoseksüel gelişim süreci açısından sakin -: toplumsal cinsiyet rolleri üzerine odaklıdır. geçen ve çocukların ilgilerinin cinsiyet rol > llkokul dönemine rastlayan bu dönemde kimlikleri üzerine olduğu gelişim dönemi çocukların oyun gruplarının aynı cinsteki aşağıdakilerden hangisidir? çocuklardan oluştuğu gözlenebilir. A)Oral dönem (Cevap D) B)Anal dönem C)Fallik dönem D)Gizil dönem E) Genital dönem Genital (ergenlik) dönem öncesi Gizil (Latent) dönem 6-12 yaşlar arasında kişilik gelişimi açısından sakin bir dönemdir. Bu dönemde çocukların ilgileri hemcinsi arkadaşları, oyun ve
  • 13. 14. Freud'un psikoseksüel gelişim kuramında farklı dönemlerde çocukları etkileyen baskın unsurlar farklıdır. Aşağıdakilerden hangisi Anal dönemi etkileyen baskın unsurdur? A)Karşı cinsle ilişkiler B)Hemcinsi ile ilişkiler C)Öğretmen D)Ailenin tutumu E) Toplumundeğeryargıları Anal dönem 1-3 yaşları arasını kapsamaktadır. Bu dönem çocuğu için baskın unsur ailesidir. Anne babanın çocuk yetiştirme tutumları bu dönemde çok önemlidir. Anal dönemde çocuğa tuvalet eğitiminin ne şekilde verildiği bu dönemin başarıyla atlatılmasının en öneımli etkenidir. (Cevap D)
  • 14. -EGITIM BILIMLERI- 11 15. Aşağıdakilerden hangisi Freud'un psikoseksüel kuramına göre Gizil dönemde olan bir çocuğun CEVAPLI ilgilerinin merkezini oluşturur? KAVRAMA A)Cinsellikle ilgili konular B)Karşı cinsle duygusal ilişkiler 1. Bilinçaltı yapılar aşağıda belirtilenlerin hangisi ile C)Cinsiyetine ilişkin toplumsal roller veya hangisinde ortaya çıkabilir? D)Akademik konular A)Rüya E) Toplumsal olayların nedenleri B)Anestezik ilaçlar C)Hipnoz D)Serbest çağrışım E) Hepsi Cinsiyet rollerinin kazanıldığı Fallik dönemden sonraki Gizil dönemde artık çocuk toplum tarafından kabul edilen cinsiyet kimliği üzerine yoğunlaşır. Çocuklar bu dönemde cinsiyetle ilgili konulardan hoşlanmaz onlar için önemli olan 2. "Bir lise öğretmeni, öğrencilerinden birinin cinsiyetlerine ilişkin rol kimliğidir. başkalarının kendisi hakkındaki değerlendirmelerini fazlaca dikkate almasına bağlı olarak grup içinde (Cevap C) kendini ifade etmekte zorlandığını gözlemlemiştir." Freud'un yapısal kişilik kuramına göre yukarıda 6) "Erikson'a göre çocuklukta girişkenliğin artmasıyla g belirtilen öğrenci için hangi psişik yapının daha problem olan davranışlarda artar. Doğal Q baskın olduğundan söz edilebilir? merakından dolayı çok sık azarlanan ve £ A)İd engellenen çocukta suçluluk duygusu gelişir." B)Ego C)Süperego Erikson'un kuramıyla ilgili olarak bahsedilen D)Bilinçöncesi gelişimsel kriz Freud'un kuramına göre E) Olumsuz Benlik aşağıdakilerden hangisine denk gelmektedir? A)Ödipus kompleksi B)İğdişlik korkusu "Bir psikolojik danışmanı telefonla arayan Ayla hanım, C)Oral bağımlılık en küçük çocuğunun başkalarının kendisi hakkındaki D)Anal kişilik değerlendirmelerini fazlaca dikkate almasına bağlı olarak, grup içinde kendini ifade etmekte E) Kimlik karmaşası zorlandığından, başkalarıyla beraber olduğunda herkesin onu izlediğini düşünerek hareket ettiğinden yakınmaktadır." Yukarıda belirtilen kriz dönemi Erikson'a göre girişkenliğe karşı şüpheciliktir. Freıud' a göre bu Freud'un yapısal kişilik kuramı ve Piaget'in dönemde yaşanan gelişimsel kriz ise Ödipus bilişsel gelişim kuramı birlikte dikkate alındığında kompleksidir. Her iki krizde şüpheciliktir fakat çocuğun içinde bulunduğu gelişim dönemi nedenleri bu iki kuramcı tarafından farklı şekilde hakkında aşağıda yapılan eşleştirmelerden açıklanmıştır. Erikson bu şüpheciliğin kaynağını hangisi doğrudur? çevreyi tanıma adına çocukların aşırı kısıtlanması, A)Somut işlemler dönemi-Genital dönem Freud'da bu krizin nedeni karşı cins ebeveyne B)Soyut işlemler dönemi-Latent dönem sevgi, hemcinsi ebeveynine düşmanlık ve C)Soyut işlemler dönemi-Genital dönem sevgiyle iki değerli bir tutum göstermesinden D)Soyut işlemler dönemi-Fallik dönem kaynaklanır. E) Somut işlemler dönemi-Latent dönem (Cevap A)
  • 15. 12- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4. Çocuğun cinsel farklılıkları öğrenerek, cinsel 7. Bu kişilik gelişim döneminde çocuklar bastırma ve kimlik kazanmaya başladığı ve anne-babayı model yüceltme savunma mekanizmalarının kullanımı aldıgı gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? sonucu cinsel istek ve merakları yokmuş gibi A)İlkokul hissederek bu yöndeki enerjilerini derse, kişiler arası B)Okul öncesi ilişkilere ve oyuna yönlendirirler. C)Ergenlik D)Genç yetişkinlik Yukarıdaki durum Freud'un psiko-seksüel gelişim E) Yetişkinlik dönemlerinden hangisinde görülür? A)Gizil dönem B)Genital dönem C)Fallik dönem D)Oral dönem E) Anal dönem 5. İd'in doyuma ulaştırmak istediği dürtüleri, ihtiyaçları, istekleri hiçbir yerde, hiçbir zaman ve 8. "Ahmet bey bir konuşmasında, sabah hiçbir şekilde gibi kurallarla engellemek isteyen uyandığında hatırlamadığı bir rüyayı, gün içinde kişilik yapısı aşağıdakilerden hangisidir? rüyada gördüğü kişilerle karşılaştığında hatırlayabildiğini belirtmiştir." A)İd o B) Benlik yapısı >~ tn 'o Yukarıda belirtilen rüya yaşantıları Freud'un C)Ego Ui topografik kişilik kuramına göre hangi bilinç D) Bilinç altı bölgesinde yer alır? E) Süperego A)İd B)Ego C)Bilinç D)Bastırma E) Bilinç Öncesi 6. Kişilik gelişim dönemlerinde merakı yüzünden 9. Selma, erkek deği! de bayan oiduğu için üzülmekte, cezalandırılan, sorduğu sorular ve davranışiar için bayan olmayı bir eksiklik olarak görmekte ve "keşke kınanan çocuklar, yetişkinlik döneminde uygun cinsel erkek olarak doğsaymışım" şeklinde düşünmektedir. kimliği benimsemekte sorunlaria karşılaşabilirler. Diğer sosyal faktörleri göz ardı edip, sadece aile Bu durum Freud'un kişilik gelişim dönemlerinden içi iletişimi göz önüne alarak, Selma'nın böyle hangi döneme denk gelir? düşünmesi Freud'un psikoseksüel gelişim kuramındaki hangi döneme dayanır? A)Anal dönem B)Fallik dönem A)Oral dönem C)Oral dönem B)Analdönem D)Genitai dönem C)Fallik dönem E) Gizil dönem D)Gizil dönem E) Genital dönem
  • 16. -EGITIM BILIMLERI- 13 10. "İnsanın içinden geidiği gibi doyurmak istediği 13. Psiko-seksüel dönemlerinden anal dönemde arzuların, isteklerin, duygu-düşünce ve dürtülerın annenin en önemii amacı aşağıdakilerden birey için bir sıkıntı kaynağı olabilecek yaşantıiarın hangisidir? barındığı bilinç bölgesidir." A)Temel güven duygusu kazandırmak B)Bağımsızlık duygusu kazandırmak Yukarıda tanımlanan ve Freud'un kişilik gelişimine ilişkin getirdiği açıklamalardan biri C)Toplumsal kuralları öğretmek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? D)Tuvalet eğitimi kazandırmak A)İd E) Konuşmayı öğretmek B)Ego C)Bilinçdışı D)Bastırma E) Bilinç Öncesi 11. Freud'un kişilik gelişimine göre; 14. "Kadir bebek annesinden su istediğinde annesinin m u t f a k t a n s u a l ı p g e l m e s i n e I. Toplumun hoş karşılamadığı nitelikteki cinsel ve k a d a r dayanamamakta hemen ağlamaya saldırgan nitelikteki dürtüleri bastırmak başlamaktadır." II. Gerçekçi amaçlar yerine ahlaki yargıları Freud'un kuramına göre bu bebeğin yöneltmek sabırsızlığı aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? III. Kusursuz olmaya çalışmak 'tn A)Süperego H Hangi kişilik biriminin temel özelliklerindendir? t B)Haz ilkesinin : " C)Gerçekçilik ilkesi A)Benlik • o B)SüperEgo D)Enerji ilkesi C)Gerçeklik ilkesi E) Ego bütünlüğü LÜ D)Ego E) İd 12. "Doğal dürtülerin hemen doyurulması, hangi kavrama denk gelmektedir? gerginliğin hemen giderilmesi çocuğun en A)Oral Dönem başta beklentisidir. Ve bu dönemde kazanılan B)Anal Dönem ilk toplumsal işlev almak, almayı bilmek ve elde etmektir." Şeklinde tanımlanan dönem C)FallikDönem Freud'un Psikoseksüel gelişim kuramında D)Latent (Gizil) Dönem
  • 17. E) Genital Dönem 15. "Normal bir insan karnı acıktığında karnını doyuracak uygun bir durum oluşuncaya kadar harekete geçmez. Bir süre bekler." Freud'un psikoseksüel gelişim kuramına göre yukarıdaki durum hangi kavramla açıklanabilir? A)Hazilkesi B)Gerçekçilik ilkesi C)Enerji ilkesi D)Bilinçaltı E) Bilinçdışı
  • 18. 14- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 16. "Freud'un psikoseksüel gelişim kuramına göre 19. Aşağıdakilerden hangisi Psiko-seksüel normal gelişimin sağlanması için her gelişim gelişimin doğru sıralamasıdır? döneminde bireyin temel ihtiyaçları yeterince A)Oral Dönem - Anal Dönem - Fallik Dönem- doyurulmaiıdır." Latans - Genital Anal dönemde çocuğun ihtiyaçları göz önünde B)Oral Dönem - Latans - Fallik Dönem- Genital bulundurulduğunda çocuğun bu dönemi - Anal Dönem başarıyla atlatabilmesi için ana-babanın C)Oral Dönem - Anal Dönem - Fallik Dönem - yapması gereken nedir? Genital - Latans A)Çocuğa cinsellikle ilgili detaylı bilgiler vermek D)Latans - Genitai - Fallik Dönem - Oral Dönem-Anal Dönem B)Çocuk gereğinden erken memeden kesilmemeli E) Genital - Latans - Fallik Dönem - Ana! Dönem-Oral Dönem C)Hoşgörülü ve sabırlı bir tuvalet eğitimi uygulamalı D)Hemcinsi ebeveyni ile daha fazla vakit geçirmeli 20. Bazı insanlar gergin oldukiarı, zaman tırnak yeme E) Hemcinsi arkadaş grubu ile oyun ortamları gibi birtakım davranışlar sergilerler. oluşturulmalı Freud'a göre, insanlar bu davranışları ne zaman kazanmışlardır? A)Oral 17. Erikson ve Freud'un kişilik gelişim kuramlarına B)Anal göre aşağıdaki dönem eşleştirmelerinden C)Genital hangisi uygun bir eşleştirme degildir? D)Latans A)Oral dönem - Temel güvene karşı güvensizlik E) Fallik B)Anal dönem - Bağımsızlığa karşı şüphecilik C)Fallik dönem - Girişkenliğe karşı suçluluk D)Gizil dönem - Dostluk kazanmaya karşı yalnızlık E) Genital dönem - Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası 18. Freud'un psikoseksüel gelişim kuramına göre >.. anal dönemde bireylerin gerçekleştirmesi (öğrenmesi) gereken en önemli gelişimsel 1.E 6. B 11 B 16 C . . görev aşağıdakilerden hangisidir? 2. C 7. A 12 A 17 D A)Kendi varlığını sürdürebilmek için emmeyi . . öğrenmek 3. C 8. E 13 D 18 E B)Kendini dış dünyadan ayırt etmek . . 4. B 9. C 14 B 19 A C)Kendini ve çevreyi kontrol etmek . D)Karşı cinsi ile kendi cinsi arasındaki farklılıkları 5. E 10.C 15 B 20 A öğrenmek . E) Cinsel rolüne ilişkin değerler geliştirme
  • 19. -EGİTİM 15 BİLİMLERİ- ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ | Bilişsel Ağırlıklı Davranışçı Öğrenme Kuramları SOSYAL OGRENME KURAMI performansla ilgili bir değişkendir. Bu nedenle, pekiştireç olsa da olmasa da bireyin gözlem yoluyla Modelden Öğrenme (Bandura) öğrenme kapasitesi geliştiği andan itibaren gözlem yoluyiaöğrenmevardır. Modelden öğrenme olarak biünen öğrenme modeli taklit, gözlem öğrenmesi, sosyal öğrenme gibi Bu modelde öğrenciye bir model sunulur ve öğrenci terimlerle de ifade edilmektedir. bu modeli gözler. Daha sonra modelin davranışını hatırlar ve aynısını yapmaya çalışır. Bunu Bandura, gözlem yoluyla öğrenme sürecini edimsel başardığında uygun şekilde ödüllendirilir. İnsan koşullama çerçevesinde ele almak yerine bilişsel bir öğrenmelerinin büyük bir kısmı modetden süreç olarak değerlendirmiştir. Bandura'ya göre öğrenmedir. Öğretmen çocuklara "şimdi şöyie gözlem yoluyla öğrenme taklit içerebilir de, yapacaksınız" diyerek öğrencilere model olur ve içermeyebilir de. Yolda araba kullanırken önünüzde öğrenciler de uygun davranışı gerçekleştirirler. Daha giden bir arabanın çukura düştüğünü görürseniz sonra öğretmen öğrencilere "aferin" diyerek yolun o bölümünden geçmemek için yönünüzü biraz pekiştirir. A. Bandura tarafından ortaya atılan bu değiştirirsiniz. Bir başka deyişle, önünüzde araba modele göre, modelden öğrenmenin dört aşaması kullanan sürücünün davranışını taklit etmezsiniz. vardır: Gözleyerek öğrendiğiniz "bilgi"yi bilişsei işlemden geçirir ve daha detaylı bir şekilde kullanırsınız. Gözlem yoluyla öğrenme basit bir taklitten çok karmaşık bir süreçtir. Dikkat süreci; öğrencinin dikkat etmesini ifade eder. Öğrenci dikkat etmediği bir davranışı daha Bandura (1965) saldırgan davranış gösteren bir sonra taklit edemeyecektir. Öğrenci yapabileceği yetişkinin davranışının ödüllendirildiği, davranışlara, kendisine benzeyen kişilere, cezalandırıldığı ve ne ödül ne ceza aldığı üç farklı ödüllendirildiğini gördüğü davranışlara, ihtiyaçlarına filmi üç çocuk grubuna izlettirmiş ve bir sonraki hitap eden durumlara dikkat edecektir. aşamada çocukların saldırgan davranışlarını gözlemiştir. Beklendiği gibi, ödüllendirilen modeli Hatırlama süreci; öğrencinin dikkat ettiği davranışı izleyen çocuklar en saldırgan, cezalandırılan modeli daha sonra zihnine getirebilmesini ifade eder. izleyen çocuklar da en az saldırgan davranışı Öğrencinin hatırlaması genellikle model veya ortam göstermişlerdir. Böylece, dolaylı yaşantının veya bir tarafından kolaylaştırılır. başkasının yaşantısının da çocukların davranışlarını Uygulama süreci; öğrencinin uygun davranışı etkileyebileceği görülmüştür. göstermesini ifade eder. Hatırlayan öğrenci gerekli Başka birisinin davranışlarının ödüllendirildiğini davranışı uygular. Bu aşamada öğrencinin bedensel gözleyen çocuğun davranışının görülme sıklığının ve zihinsel yeterliği önemli rol oynar. artacağı görülmüştür. Güdüleme süreci; öğrencinin davranışının Çalışmanın bir sonraki aşamasında çocuklara pekiştirilmesi de dahil olmak üzere, öğrencinin modelin saldırgan davranışını göstermesi için teşvik davranışın sonucunda doyum elde etmesini ifade veriimiştir. Bütün çocukların modelin saldırgan eder. Öğrenci davranışıyla ihtiyacının giderilebildiği davranışlarını gösterebildiği görülmüştür. Buradan veya ödüllendirildiğini görürse taklit davranışı yola çıkarak öğrenme ve davranış (performans) pekiştirilmiş olur ve tekrar gösterilme olasılığı artar. arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir. Sonuç Bandura'nın getirdiği modelin üstün yanlarından biri olarak Bandura'ya göre, pekiştireç öğrenme değil bu aşamaların her birinin ayrı ayrı ele alınabilmesi ve meydana gelebilecek aksaklıkların düzeltilmesini
  • 20. 16- -OGRENME PSİKOLOJİSİ. sağlamasıdır. Örneğin taklit davranışı göstermeyen Davranışların İçsel Düzenlemesi: bir çocuğun, bu durumda, Bandura, insan davranışlarının uyarıcı-tepki dizgesi a. İlgili davranışa dikkat etmemiş olabileceği, içinde dışarıdan gelen ödüller ve cezalarla değil bireyin b. İlgili davranışı hatırlayamamış olabileceği, kendisi tarafından kontrol edildiğini düşünmektedir. Bireyin doğrudan veya başkalarını gözleyerek edindiği c. İlgili bedensel ve zihinsel yeterliğe sahip deneyimler yoluyla belli bir davranış standardı olmayabileceği, oluşturduğunu ve bu standardın davranışları d. Uygun güdüleme süreci kullanılmamış değerlendirmek için temel oluşturduğunu olabileceği düşünülebilir ve gerekli önlem belirtmektedir. Bireyin herhangi bir durumdaki alınabilir. davranışı bu standarda ulaşır veya onu geçerse olumlu, bu standardın altında kalırsa olumsuz olarak Bandura'nın kuramında pekiştirecin iki temel işlevi değerlendirildiğini ifade etmektedir. Ayrıca, içsei bulunmaktadır. Birincisi, gözlemcide modelin çeşitli pekiştireçlerin dışsal pekiştireçlerden daha etkili davranışlarının pekiştirilmesi nedeniyle, model gibi olduğunu, içsel olarak ödüllendirilen davranışların davrandığında kendisinin davranışlarının da daha süreğen olduğunu belirtmektedir. Bireyin pekiştirileceği beklentisi otuşturur. İkincisi, standartları çok yüksek olursa stres kaynağı olabilir. öğrenmenin davranışa dönüşmesini teşvik eder. Öğrenilen bilgi ihtiyaç duyulana kadar kullanılmadan Yetkiniik Beklentisi: kalır. Örneğin, sınıfın nerede olduğunu bilirsiniz ama Bireyin kendi davranışlarını düzenlemesinde önemli ders saatine kadar sınıfa gitmezsiniz. Nerede yemek bir boyuttur. Yetkinlik beklentisi, bireyin başarı ve yiyeceğinizi bilirsiniz ama acıkıncaya kadar başarısızlıklarından, bireyin kendisine benzer kafeteryaya gitmezsiniz. bulduğu insanların çeşitli konulardaki başarı- Bandura koşullama kuramcılarından farklı olarak, başarısızlıklarından yola çıkılarak geliştirilir. Yetkinlik öğrenme için pekiştirecin mutlaka organizma beklentisi yüksek bireyler daha çok çaba gösterir, tarafından alınmasının ve davranışın organizma daha çok çalışır, daha sebatlı olur. Bireyin yetkinlik tarafından gösterilmesinin gerekmediğini belirterek, bekientisi yeterliğinin tam bir göstergesi olmayabilir. bir modelin davranışının gözlenmesi sonucu da öğrenmenin ortaya çıkabileceğini belirtmektedir. MODEL UYGULAMASINI ETKİLEYEN Ayrıca, organizmanın gösterdiği belli bir davranışın FAKTÖRLER pekiştirilmesi veya cezalandırılması kadar bir modelin davranışının pekiştirildiğini veya A. Modelin özellikleri cezalandırıldığını gözlemenin de davranış performansında etkili olduğunu vurgulamaktadır. 1.Cinsiyet, yaş, tutum vb. özelliklerin benzerliği Daha önceki gözlemlerinden edindiği bilgilerle birey 2.Prestij belli bir davranışı gösterdiğinde belli bir sonuç elde 3.Başarı edeceğini bilir ve buna göre davranır. Davranışın tek 4.Sıcaklık, yakınlık belirleyicisi tabi ki beklenti değildir. Davranış aynı 5.Ödül değeri zamanda bireyin davranış standardına, becerisine, kendi yeterliğiyle ilgili düşüncesine de bağlıdır. Model bu özelliklere sahipse model alınma olasılığı artmaktadır. MODELDEN Ö&RENME SÜRECI B. Gözlemcinin (gözleyenin) özellikleri 1.Bilgiyi kazanma ve hatırlama kapasitesi PİKKAT UYGULAMA GÖOÜLEME 2.Belirsizlik (eğer gözlemci kendi davranışından ,W5O,. 'juvıanslsre» emin değilse modeli izler) Sj««am9 3.Kaygı seviyesi 4.Öteki kişilik özellikleri Modelin bu özellikleri modelden öğrenme sürecini OCRENEMİN DAMttNSŞi etkilemektedir.
  • 21. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 17 ÇOZUMLU KAVRAMA 1. "RTUK gençleri kötü alışkanlıklardan korumak 3. 'Televizyonda futbol maçı izleyen bir çocuk maçta amacıyla yayında olan dizi ve programlardaki sigara yapılan estetik bir hareketi dikkatle izlemiş ve ve içki içme sahnelerinin karartılması kararını zihninde canlandırmıştır. Arkadaşlarıyla maç almıştır." yaparken bu hareketi başarıyla gerçekleştirmiştir." RTÜK'ün aldığı bu karar aşağıdaki öğrenme Bu çocuk hangi tür öğrenmeyle bu hareketi kuramlarından hangisi ile açıklanabilir? yapmayı öğrenmiştir? A)U-TKuramları A)Kavrama yoluyla öğrenme B)Gestalt Kuramı B)Örtük/Gizil öğrenme C)Sosyal Öğrenme Kuramı C)içgörüsel öğrenme D)Bilgiyi işleme Kuramı D)Gözlem yoluyla öğrenme E) Sistematik Davranış Kuramı E) Deneme yanılma yoluyla öğrenme ÇÖZVM: Sosyal öğrenme kuramına göre bireyler kendisi Bandura'ya göre gözlem yoluyla öğrenmenin için önemli olan kişilerin davranışlarını taklit etme süreçleri; dikkat, hatırda tutma, davranışı eğilimindedir. Özellikle ergenler saçlarını sevdiği meydana getirme ve güdülenmedir. Yukarıdaki oyuncu gibi yapar ya da grup içinde lider olan örneğe baktığımızda çocuk hareketi gözlüyor yani 9rgen gibi giyinir. Örnekte belirtilen karar, dikkat ediyor daha sonra zihninde canlandırıyor gençlerin kendileri için önemli olan oyuncuların (hatırda tutma) ve daha sonra da hareketi zararlı davranışlarını örnek almamaları içindir. gerçekleştiriyor, yani maçta bu hareketi yapıyor. (Cevap C) (Cevap D) 2. Aşağıda verilen kuramcı ve öğrenme kuramı : 5 4 - "Fatih köpekleri çok sevmektedir ancak bir gün eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? >• arkadaşıyla parkta yürürken arkadaşını köpek ısırır ve o günden sonra Fatih köpeklerden korkmaya A)I. Pavlov —> Tepkisel koşullanma başlar" B)Bandura —> Sosyal öğrenme C)Skinner —> Edimsel koşullanma Fatih'in bu öğrenmesi ne tip bir öğrenmedir? D)Hull -> Bilgiyi işleme kuramı E) Tolman -♦ İşaret gestalt kuramı A)Klasik koşullanma B)Edimsel koşullanma C)Gözlem yoluyla öğrenme D)Bilişsel öğrenme E) Gizilöğrenme Bu eşleştirmelerden yanlış olan Hull-Bilgiyi (Cevap D) işleme kuramı eşleştirmesidir. Clark Leonard Hull Sistematik Davranış Kuramını ortaya atmış ve bu kuramında çeşitli denenceler ileri sürmüştür.
  • 22. Fatih kendi deneyimlerinden değil arkadaşının köpek tarafından ısırılmasından bu davranışı öğrenmiştir. Arkadaşının köpek tarafından ısırıldığını gözleyip bu olumsuz sonuçtan öğrenmiştir. (Cevap C)
  • 23. 18- -OĞRENME PSİKOLOJİSİ- 5. "Vedat aldığı cep telefonunu kullanabilmek için kullanma kılavuzunu dikkatlice okumuş, kılavuzda yazanların nasıl yapılacağını düşünmüş ve telefonu Sosyal öğrenme kuramına göre insanlar rahat bir şekilde kullanmaya başlamıştır." çevresindeki bireylerin davranışlarını ve bunların sonuçlarını gözleyerek de pek çok şey öğrenir. Vedat'ın cep telefonunu kullanmayı öğrenmesi Arkadaş grubunda sigara içenlerin onay görmesi, aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisi için bir önemli biri sayılması bunu gözleyen bir genç için örnek olabilir? çok önemli pekiştireçlerdir. En çok gözlenenler ise birey için önemli olan kişilerdir. Ergenlik A)Deneme-yanılmayoluylaöğrenme döneminde arkadaş çevresi, öğretmenler ve anne B)Gestalt öğrenme babalar birey için önemli modellerdir. Bu rehber C)İçgörüsel öğrenme öğretmen de babadan çocuğu için olumlu bir D)Gözlem yoluyla öğrenme model olmasını istemektedir. E) Kavrama yoluyla öğrenme (Cevap C) Vedat telefonu kullanmayı bir modelden öğrenmiştir. Bu model telefonun kullanma kılavuzudur. Gözlem yoluyla öğrenmede gözlenen-taklit edilen her zaman canlı bir örnek olmayabilir. Gözlem yoluyla öğrenme süreçlerine baktığımızda dikkat, hatırda tutma, ve davranış: meydana getirmedir. Örnekte de Vedat kılavuzu okumuş (dikkat süreci) sonra nasıl yapacağını düşünmüş (hatırda tutma) ve daha sonra da telefonu kullanarak bu gözlemini davranışa dönüştürmüştür. (Cevap D) 6. Oğlu sigara içtiği için rehber öğretmene danışan bir 7. "Yemek yapmasını, bilmeyen Necla annesinin yemek babaya rehber öğretımen "Sen sigarayı bırakmadan yapmasını izleyerek yemek yapmayı öğreniyor." senin oğlun için bir şey yapamam." demiştir. Necla'nın bu durumu hangi öğrenme şekliyle Rehber öğretmenin bu sözünün temeli aşağıdaki ilgilidir? öğrenme kuramlarından hangisi ile ilgilidir? A)Kavrama yolu ile öğrenme A)Davranışçı öğrenme kuramı B)Şartlanma yolu ile öğrenme B)Bilişsel öğrenme kuramı C)Modeli gözleyerek öğrenme C)Sosyal öğrenme kuramı D)Deneme-yanılma yolu ile öğrenme D)Bilgiyi işleme kuramı E) Transfer E) Yapılandırmacı öğrenme kuramı Bir başka kişiyi izleyerek öğrenme "modeli
  • 24. gözleyerek öğrenmeye" örnektir. (Cevap C)
  • 25. -EGITİM BİLIMLERİ- 19 8. Bandura'nın modelden öğrenme kuramına göre 10. Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi pekiştirecin işlevi aşağıdakilerden hangisidir? modelden öğrenme için uygun bir yöntemdir? A)Modelin davranışlarının daha dikkatli A)Düzanlatım gözlenmesini sağlamak B)Tartışma B)Öğrenilen davranışın ortaya çıkma olasılığını C)Soruyanıt arttırmak D)Problem çözme C)Öğrenmeyi kolaylaştırır E) Gösterip yaptırma D)Öğrenenin dikkat ettiği davranışı hatırlamasım kolaylaştırır ÇÖZÜM: E) Öğrenme süresini kısaltır Düz anlatım, tartışma, soru yanıt ve problem çözme modelden öğrenme için uygun değildir. Gösterip yaptırma yöntemi öğretmenin bir beceriyi Bandura'ya göre pekiştireç öğrenmenin değil göstermesi, öğrenenin bu beceriyi gözleyip iyi bir performansın değişkenidir. Bandura'ya göre şekilde yapana kadar tekrar etmesi şeklinde pekiştireç olsa da olmasa da bireyin gözlem yoluyla uygulanır. öğrenme kapasitesi geliştiyse öğrenir. Pekiştirec (Cevap E) sadece öğrenilen davranışın performansa dönüştürülmesini etkiler. Cevap: B tn ır UJ 9. "Saçlarını ünlü bir popçu gibi tarayan bir genç çok beğenildiğini «* kızlar tarafından düşünmektedir." Yukarıdaki modelden öğrenmede güdülenme >• süreci aşağıdakilerden hangisidir? A)Modelin iinlü olması B)Saçlarını ünlü popçu gibi taraması C)Saç stilinin kızlar tarafından beğenilmesi D)Gencin ünlü popçunun saç stiline dikkat etmesi E) Modelin genç için anlamlı olması f&M&Ms Bandura'ya göre gözlem yoluyla öğrenmenin dört süreci vardır; Dikkat, hatırda tutma, Uygulama ve güdüleme sürecidir. Ömekteki gencin saçlarını ünlü hoca gibi taraması uygulama süreci, ünlünün sa^ stiline dikkat etmesi dikkat süreci, A ve E seçenekleri de modelin özellikleri ile ilgilidir. Saçlarını ünlü gibi taramasının kızlar tarafından beğenilmesi de güdülenme sürecidir.
  • 26. (Cevap C)
  • 27. 20- -OGRENME PSİKOLOJİSl Bir araştırmada çocuklara, yetişkin bir insanın CEVAPLI oyuncak bir bebeğe çekiçle vurma gibi saldırgan KAVRAMA davranışlarda bulunduğu bir film izletilmiştir. Çocuklara daha sonra aynı bebekle oynama fırsatı verildiğinde onlar da filmdekine benzer davranışlarda Hemen hemen her toplumda eğitimciler, yöneticiler bulunmuşlardır. özellikle yeni yetişen nesiliere toplumlarının tarihinde yaşayıp topluma büyük hizmetleri dokunmuş, dürüst, Bu araştırmada çocuklar hangi öğrenme yolunu cesur, çalışkan insanları örnek almalarını, onlar gibi izlemişlerdir? büyük insanlar olmaya çaiışmalarını önerirler. A)Modeli gözleme B)Edimsel koşullanma Bu kişiler hangi öğrenme yolundan faydalanarak C)Bilişsel öğrenme gençleri eğitmeye çalışmaktadırlar? D)Tepkisel koşullanma A)Model alarak öğrenme E) Kavrama yolu ile öğrenme B)Şartlanma yoluyla öğrenme C)Kavrama yoluyla öğrenme D)Farkında olmadan öğrenme Denek olarak iki grup çocuk alınmış, bunlardan birinci E) Deneme-yanılmayoluylaöğrenme gruptakiler sakin ve kendileriyle iyi ilişkiler kurabilen, diğer gruptaki çocuklar ise sinirli, aşırı heyecanlı ve sert bir deneyciyle aynı odalarda oynamışlardır. Daha 2. Küçük çocuklar anne-babalarının ve yakınlarındaki sonra çocukların bir araya gelip oyunları izlendiğinde diğer insanların söz ve davranışlarını taklit ederler. birinci gruptaki çocukların uyumlu, ikinci gruptaki Ortaokul ve lisede ise öğrenciler beğendikleri çocukların ise uyumsuz davranışlarda bulunduğu öğretmenleri gibi olmaya özen gösterirler. gözlenmiştir. Bu örnekte vurgulanan öğrenme yolu Bu durum, öğrenmeyle ilgili olarak aşağıdaki aşağıdakilerden hangisidir? yargılardan hangisini destekler? A)Kavrama yoluyla öğrenme A)Ödüllendirilen davranışlar yerleşir. B)Model alarak öğrenme B)Yanlış bir davranışı düzeltmek, yeni bir davranışı C)Deneme-yanılma yoluyla öğrenme öğrenmekten zordur. D)Bilişsel öğrenme C)Olumlu ve olumsuz davranışlar model örnek E) Şartlanma yoluyla öğrenme alınarak öğrenilebilir. D)Ödüllendirilmeyen davranışlar söner. E) Bir davranışın alışkanlık haline gelmesi için tekrarlanması gerekir. 3. I. Üzüm üzüme baka baka kararır. II.Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. III.Damlaya damlaya göl olur. IV.Sakla samanı gelir zamanı. V.Kör ile yatan şaşı kalkar. Aşağıdakilerden hangisi organizmanın başka bir organizmaya bakarak ve onun yaptıklarından yola Yukarıdaki atasözlerinden hangileri modeli çıkarak gerçekleştirdiği bir öğrenme şeklidir? gözleme yoluyla öğrenmeye örnek olarak A)Koşullanma yoluyla öğrenme verilebilir? B)Deneme-yanılma yolu ile öğrenme A l-ll B) II — IV C)Modeli gözleyerek öğrenme C ı-v D) III- I V D)Farkına varmadan öğrenme ) III-V E) Motor öğrenme LJJ
  • 28. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 21 7. "Çocuklardaki saldırgan davranışiarın bir nedeninin 11. Modeli örnek alma insa öğrenmesinde önemli bir yere de izledikleri televizyon programları olduğu sahiptir. Çocukların ilk ömekleri anne - babalarıdır. belirlenmiştir." Çocuklar anne - babalarını taklit ederken, onların Televizyon programları nedeniyle saldırgan ahlaksal değerlerini ve uyum sağladıkları kuralları da davranış gösteren çocukların, aşağıdaki öğrenme benimserler. çeşitlerinden hangisini kullandıklan söylenebilir? Buna göre ebeveynler çocuk eğitiminde A)Model alma aşağıdaki yollardan hangisini izlemelidir? B)Klasik koşullanma C)Edimsel koşullanma A)Çocukların yanında istedikleri gibi davranmalıdır. D)Deneme-yanılma B)Sürekli öğütler vererek istedikleri özellikleri E) Kavrama yoluyla öğrenme hatırlatmalıdır. C)Çocukların yanlış davranışlarını hemen cezalandırmalıdır. D)Komşu çocuklarının tüm davranışlarını örnek 8. Küçük çocuklar anne-babalarının ve yakınlarındaki göstermelidir. diğer insanların söz ve davranıştarını taklit ederler. E) Çocuklarında görmek istedikleri davranışları Ortaokul ve lisede ise öğrenciler beğendikleri kendileri de yapmalıdır. öğretmenleri gibi olmaya özen gösterirler. Bu örnekte vurgulanan öğrenme yolu aşağıdakilerden hangisidir? A)Kavrama yoluyla öğrenme m B)Model alarak öğrenme " o C)Deneme-yanılma yoluyla öğrenme tr aı D)Bilişsel öğrenme Q E) Şartlanma yoluyla öğrenme fcr 9. "Başkalarının yanlışlarından da öğrenmeliyiz, hepsini :|g kendimiz yapacak kadar zamanımız yok" görüşü UJ hangi öğrenme kurammın gerekçesi olabilir? A)Klasik koşullanma B)Sosyal öğrenme C)Edimsel koşullanma D)Bilişsel yaklaşım E) Yapılandırmacı yaklaşım 10. Öğretmen öğrencilere kağıttan uçak yapmayı 1.A 6.C aşağıdaki yollardan hangisi ile daha kolay öğretebilir? 2. B 7.A A)Açıklama B)Modeloima 3.C C)Kavrama D)Klasik şartlanma 4.A 9. B E) Operant şartlanma 5.C 10.B
  • 29. 11.E
  • 30. 22- -OĞRENME PSİKOLOJİSL 2. Bir öğrenci çantasını, sapından tutmak yerine çok ÇIKMIŞ SORULAR sevdiği bir arkadaşı gibi, bir köşesinden tutarak ve ÇÖZÜMLERİ taşımaya başlamıştır. Öğrencideki bu davranış aşağıdakilerden 1. Bir öğretmen, sınıf içinde yaptıklarıyla öğrencilerine hangisine örnek olabilir? (2002 KPSS) olumlu ömekler oluşturmaya çalışmakta ve yeri A)Klasik (tepkisel) koşullanma geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de B)Modelden öğrenme açıklamaktadır. C)Edimsel (operant) koşullanma Öğretmenin bu tutumu, aşağıdaki D)Deneme - yanılma yoluyla öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş E) Gestalt öğrenme olduğunu gösterir? (2001 KPSS) A)Bilişsel öğrenme yaklaşımı B)Sosyal öğrenme yaklaşımı Özellikle ilköğretim çağlarındaki çocuklar için C)Edimsel koşullanma yaklaşımı arkadaşları önemli bir modeldir. Okula giden D)Klasik koşullanma yaklaşımı çocukların saçlarını sevdikleri arkadaşları gibi E) Biyolojik yaklaşım taraması yada onlarla aynı tarzda giyinmek istemeleri onları ne kadar önemseyip model aldıklarının bir kanıtıdır. Ömekteki öğrencinin Sosyal öğrenme kuramına göre bireyin gözlediği çantayı arkadaşı gibi tutması modelden modeller genellikle saygın, yüksek statüye sahip öğrenmedir. kişilerdir. Özellikle okul öncesi ve ilköğretim (Cevap B) çağındaki çocukların gözünde saygın bir yere sahip olan ana-baba ve öğretmenler kendileri iyi birer Aşağıdakilerden hangisinde modelden model olarak çocuklara pek çok istendik davranış öğrenmenin sıklaşması beklenir? (2002 KPSS) kazandırabilirler. (N. Senemoğlu,Gelişim, Öğrenme A)Kişilerin cinsiyeti aynı olduğunda ve Öğretim, s.102) Bu öğretmen de sergilediği B)Kişilerin cinsiyeti farklı olduğunda olumlu davranışlarla öğrencilerine iyi bir model C)Kişiler aynı yaşta olduğunda olmaya çalışmaktadır. D)Örnek alma davranışı ödülle sonuçlandığında (Cevap B) E) Örnek alana öğüt verildiğinde ÇÖZÜM: Birey her zaman kendi edimleri ve bunların sonuçlarından öğrenmez. Başkalarının davranışlarını gözleyerek ve bunlardan uygun olanların ödüllendiğini görerek de öğrenir. Abisinin odasını toplama davranışının ödüllendirilğini gören çocuk da bu davranışı gösterebilir. Fakat bu davranışın sıklığının artması için yani bireyin model aldığı davranışı daha sık göstermesi için bu davranışın ödüllendirilmesi (pekiştirilmesi) gerekir. Her zaman için pekiştirilen davranışın görülme sıklığı artar. Model alınan bireyin kişi tarafından değerli bir kişi olması sadece modele daha çok dikkat edilmesini sağlar. Model aldığı davranış ödüllendirilmezse ya da cezalandırılırsa bu davranış söner. (Cevap D)
  • 31. -EGİTİM BİLİMLERl 23 4. Fatma, abtası Gül'ü model almakta ve onun birçok davranışını taklit etmektedir. Ancak, ablasının aşırı makyaj yapması nedeniyle cildinin bozulduğuna tanık olduğu için, hiç makyaj yapmamaktadır. Fatma'nın makyaj yapmaktan kaçınması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 KPSS) A)Pekiştirilmeyen davranışın tekrarlanma olasılığı azalır. B)Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar. C)istenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen davranışın taklit edilme olasılığı azdır. D)Davranışın tekrarlanma olasılığı, onu yapan birey için yarattığı sonuçlar tarafından kontrol edilir. E) Çocukların yaşı ilerledikçe, taklit ettikleri davranış sayısı azalır. ö 0. Bandura'ya göre birey sadece kendi edimlerinderı değil başkalarının davranışlarının sonuçlarından da öğrenir. Sınıfta söz alan arkadaşının ödüllendirildiğini gören öğrenci söz alma davranışını daha sık öğrenir. Model alarak m öğrenmede gözlenen kişinin davranışlarının sonucunda öğrenme vardır. Eğer modelin davranışlarının sonucu hoşa gitmeyen bir durum ortaya çıkarıyorsa bu davranış taklit edilmez. Mesela önündeki arabanın kasise girdiğini gören sürücü arabası zarar göreceği için bunu taklit etmez. Örnekte de Fatma ablasının aşırı makyaj yapma davranışının olumsuz sonucunu görüp bu davranışı yapmaktan vazgeçmiştir. (Cevap C)
  • 32. Çocuğuna kitap okuma alışkanlığı kazandırmak Sosyal Aşağıdaki örneklerden hangisinde bu isteyen ancak bunu başaramayan bir anne, okul öğrenme etkenlerden herhangi birine vurgu rehberlik servisine gitmiştir. Rehberlik uzmanı, diğer kuramlar yapılmamaktadır? (2004 KPSS) önerilerin yanı sıra, anneye "evde kitap okuyarak ına göre, A)Zeynep'in konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı çocuğunuza örnek olun" diye önermiştir. bir hareketler annesinden çok babasına benzer. çocuğun B)Okula yeni başlayan bir çocuk Bu öneri aşağıdaki öğrenme kuramlarından gözlediğ arkadaşlarını hangisine dayanmaktadır? (2003 KPSS) i yemek almak için sıraya girdiklerini görünce, A) Bilişsel öğrenme B) Sosyal öğrenme C) modeller kendisi de sıraya girer. Edimsel koşullanma D) Klasik koşullanma E) in C)Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir davranış biçimde Gestalt larını öksürdüğüne tanık olan bir çocuk, sigaraya taklit başlamaktan vazgeçer. etme D)Bir genç, saçlarını hayran olduğu bir pop Sosyal öğrenme kuramına göre birey için önemli kişiler olasılığın yıldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. önemli birer modeldir. Bir çocuk için anne-babası ya ı artıran E) Bir arkadaşının gitar çaldığı için da arkadaşı dikkat edilecek ve taklit edilmesi ya da popüler muhtemet modeldir. Rehber öğretmen anneye çocuğu azaltan olduğuna tanık olan bir genç, gitar dersi için model oluşturmasını istemiştir. bazı almaya etkenler başlar. (Cevap B) vardır. Sosyal (modelden) öğrenme kuramına (Bandura) göre, bir davranışın devamı sonucunun doyumla bitmesine bir davranışın sönmesi de sonucunun doyum vermemesine bağlıdır. Bu bilgiye göre A seçeneğindeki ifade yukarıdaki bilgiye uymamaktadır. (CevapA)
  • 33. 24- -OGRENME PSİKOLOJİSL 7. Aşağıdakilerden hangisi modelden öğrenilemez? (2005 KPSS) Bandura ve arkadaşları, farkiı türdeki modellerin A)Özgün bir beste yapabilme çocuk üzerindeki etkilerini incelemişlerdir. Bu B)Araba kullanabilme deneylerde bir grup, model olarak gerçek yaşamdaki C)Müzik aleti çalabilme insanları, bir grup filmlerdeki insanları, bir grup da D)Çocuğun kalemitutması çizgi film kahramanlarını izlemişlerdir. Bu deneyde E) Kitap okuma alışkanlığı kazanma tüm modeller bir yapma bebeğe karşı saldırgan davranışlar göstermişlerdir. Deneyin ikinci aşamasında modelleri izleyen çocukların Bandura'ya göre gözlemci, modelden beş şey saldırganlık davranışları ölçülmüştür. En yüksek öğrenmektedir. saldırganlık davranışı, çizgi film modellerini izleyen grup göstermiştir. (N. S^nemoğlu, Gelişim Öğrenme 1)Birey başkalarını gözleyerek yeni bilişsel beceriler ve Öğretim, s.222) Bandura'nın arkadaşlarıyla ve psikomotor beceriler öğrenebilir. yaptığı deney çocukların çizgi film kahramanlarını model alma eğilimlerini göstermiştir. 2)Bireyin modeli gözlemesi sonucu önceki öğrenmiş olduğu yasaklar ya güçlenir ya da zayıflar. (Cevap D) 3)Gözlemci için model sosyal bir harekete geçirici olarak görev yapabilir. Gözlemci yeni değerler, inançlar kazanabilir. 4)Gözlemci modelden çevrenîn ve eşyaların nasıl kullanıldığını daöğrenir. Aşağıdakilerden hangisi sosyal öğrenme 5)Gözlemci modelin duygularını açıklama biçimini yaklaşımında modelin özellikleri arasında yer gözleyerek kendisi de benzer biçimde duygularını almaz? (2005 KPSS) açıklayabilir. (N. Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve A)Modelin gerçek ya da hayali olması Öğretim, s.229-230) B)Öğrenenin fiziksel beceri yetersizliği C)Modelin benzer olması Yukarıda belirtilenlere göre yeni bir içerik oluşturma, D)Modelin sonucunun etkili olması özgün bir eser meydana getirme gibi davranışlar E) Modelin yüksek statülü oluşu modelden öğrenilemez. (Cevap A) 8. Çocukların çizgi film kahramanları gibi davranmalarını hangi öğrenme yaklaşımı ile açıklayabiliriz? (2005 KPSS) A)Klasik koşullanma B)Edimsel koşullanma C)Gizil öğrenme D)Model alma yoluyla öğrenme E) Kavrama yoluyla öğrenme
  • 34. Sadece modelin davranışlarının sonuçları değil, aynı zamanda modelin özellikleri de model almayı etkilemektedir. Modelin özellikleri ne kadar gözlemcinin özelliklerine benzerse, gözlemci, modelin davranışlarına o kadar benzer davranışlar göstermektedir. Model ne kadar yüksek statülü ve güçlü ise, modelin gözleyiciler üzerindeki etkisi düşük statülüden yüksek olmaktadır. (N. Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve Öğretim, s.231). Modelin hayali ya da gerçek olması önemli değildir zira çocuklar için çizgi film kahramanları güçlü birer modeldir. Öğrenenin fiziksel beceri yetersizliği model alan kişinin bir özelliğidir. Bu durum modelin etkililiğini etkilemez. (Cevap B)
  • 35. -EGİTİM BİLİMUERİ- 25 10. Babasından sürekli dayak yiyen bir çocuğun şiddet yanlısı olması hangi tür öğrenmedir? (2005 KPSS) A)Gözleyerek B)Modelden C)Gizil D)Klasik koşullanma E) Edimsel koşullanma Bandura'ya göre modelden öğrenilebilecek davranışlardan biri de modelin değer ve inançlarıdır Aynı zamanda gözlemci modelin duygularını açıklama biçimini de öğrenebilir. Çocuklar için ebeveynleri en önemli modellerdir. Çocuk anne ve babasını model alır. Saldırgan bir model olan babanın çocuğunun da şiddet yanlısı olması modelden öğrenilen bir davranıştır. (Cevap B) 'E m £Q 'tz Q UJ
  • 36. 26- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME | Değişim (Yayılma) Ölçüleri MERKEZİ DAĞILIM (YAYILMA) ÖLÇÜLERİ Sını Merkezi eğilim ölçüleri ile bir grubu tam olarak tanımak Ranj 18 mümkün değildir. Grubu tam olarak tanıyabilmek için f1 69 eğilim ©fçülerinin yanında değişim ölçülerinin de 2 bilinmesi gerekir. Bazen iki grup aynı merkezi eğilim -10 3 ölçüsüne sahip oldukları halde; gruplar dağılma ve 2 yayılma bakımından farklılık gösterebilir. 4 6 Örneğin bir matematik dersinden 10 kişilik iki grubun 5 3 aldığı notlar şu şekilde olsun 0 1.grup: 0, 0, 0,1,3,4, 6, 8, 8,10 2.grup: 2, 2, 3, 3, 4, 5, 5, 5, 5, 6 Yukarıda verilen bilgilere göre sınıflara uygulanan testlerin güvenirlikleri açısından en iki grubun da aritmetik ortalaması 4'tür fakat birinci güvenilirden aza doğru sıralayınız. grup puanları 0 ve 10 arasında dağılırken jkinci gruptaki puanlar 2 ve 6 arasında dağılmıştır. İkinci grup birinci gruba göre daha homojendir. Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi bir dağılım Ranj değeri grupların yayılımı hakkında kaba hakkında karar vermek için sadece dağılımın eğilim taslak bir bilgi verir. Ranj değeri büyük olan ölçüleri yeterli değildir. dağılımlar daha heterojendir yani grup bireyleri ölçülen özellik bakımından farklılık gösterir. Heterojen gruplara uygulanan testlerin sonuçları A. Ranj (Dizi genişliği) homojen gruplara uygulanan test sonuçlarından daha güvenilirdir. Buna göre yukarıdaki sınıfları Bir dizi ölçümdeki en yüksek değer ile en düşük değer ranj değeri büyükten küçüğe doğru sıralamalıyız arasındaki farka denir. Çok kolay hesaplanabilen bir değişim ölçüsüdür. Fakat bu değerin hesaplanmasında 2. sınıf, 5. sınıf, 4. sınıf, 1. sınıf, 3. sınıf Toplamalı Frekans sadece iki puan temel belirlendiği için istikrarsız bir değişim ölçüsüdür. Bu ölçü dağılım hakkında genel bir Orta değer Gerçek sınırlar Frekans Puan aralığı Çözüm fikiredinmek için kullanılabilir. Örneğin: 90, 85, 80, 70, 60, 50, 45 RANJ = 90 - 45 = 45'dir. Gruplanmış verilerde ise; tablonun orta değer sütunundaki en büyük değerden en küçük değer çıkartılarak ranj bulunur.
  • 37. 47-43 3 17 47,5-72,5 RANJ 42-38 5 40 i 14 42,5-37,5 45-20 37-33 3 35 9 37,5-32,5 = 25 32-28 2 30 32,5-27-5 J 6 27-23 2 4 27,5-22,5 25 J 22-18 2 2 22,5-17,5
  • 38. -EGİTIM BILIMLERİ- 27 - =>sj -5,57 B. STANDART SAPMA (KAYMA) V 9 K N-1 Bir dizi ölçümün gösterdiği değişimin en güvenilir ölçüsü standart sapmadır. Standart sapma istatistikte en çok kullanılan ölçüdür. Standart sapma ölçümlerin aritmetik ortalamadan farklarının karesinin, kareköküdür. Ranj'a göre çok daha güvenilir ve etkili bir merkezi dağılım ölçüsüdür. Çünkü standart sapmanın hesaplanmasına tüm puanlar katılmaktadır. Gruplandırılmış verilerde standart sapma şöyle hesaplanır; 1.Dağılımın aritmetik ortalamasını buluruz. (x) 2.Her ölçümün aritmetik ortalamadan farkını alırız. (x- x = x ) 3.Farkların karelerini alırız ve toplarız (Zx2) 4.Bulduğumuz toplamı eleman sayısına (N-1)'e böleriz. 5.Çıkan sonucun karekökünü alırız. Bu açıklamayı formüle ettiğimizde; S= formülünü elde ederiz. N -1 ■ x - x = x dersek S = veya S = „ y V N-1 84 73 formülünü elde ederiz. Örneğin: Bir grup öğrencinin ölçme değerlendirme sınavından almış olduğu puanlar tablodaki gibi olsun. Puan X - X 2 (X 2 ) Bulunan değerler x-x (x) 13 0 0 N=10 8 -5 25 Zx=130 24 11 121 x=13 Ix=0 11 -2 4 Zx2=280 16 3 9 5 -8 64 9 -4 16 11 -2 4 14 1 1 19 6 36
  • 39. Standart Sapmanın Daha Kestirme Yoldan Hesaplanması W. L. Jenkins tarafından önerilen bu yol oldukça kestirme ve basit bir yoldur. Puanların dağılımı normal dağılıma yakınsa bu yolla standart kayma aslından çok küçük bir farkla hesaplanabilir. Bunun için; 1.Puanlar büyükten küçüğe sıralanır. 2.Puan sayısının altıda biri bulunur (N/6) 3.N/6 sayıdaki en büyük puanlar toplanır. 4.N/6 sayıdaki en küçük puanlar toplanır. 5.Üçüncü basamakta elde edilen toplamdan 4. basamakta elde edilen toplam çıkarılır ve bu öğrenci sayısının yarısına (N/2) bölünür. Örneğin: Bir sınıfın ölçme değerlendirme testi puanlarının sıralı dağılımı şöyle 71 65 61 57 52 45 40 olsun. 91 77 71 64 59 56 51 45 39 30 86 76 63 59 56 49 44 39 27 81 71 67 63 58 53 48 40 38 25 §0/71 66 62 58 52 47 40 1.Yukarıdaki tabloda puan sayısı 50 (N = 50) Öyleyse N/6 = 8'dir. 2.En büyük 8 puanın toplamı (91 +86 + 84 + 81 +80 + 77 + 75 + 73) = 648 3.En küçük 8 puanın toplamı (20 + 25 + 27 + 30 + 30 + 30 + 38 + 39) = 239 4.En büyük 8 puanın toplamından en küçük 8 puanın toplamı çıkartıldığında fark 648 - 239 = 409 olarak bulunur. 5. Dördüncü basamakta bulunan değer öğrenci ya da puan sayısının yarısına (N/2 = 25) bölündüğünde standart kaymanın yaklaşık değeri bulunur. Yani; Sx = 409/25 = 16,36 bulunur.
  • 40. 28- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. Ancak B sınıfında durum farklıdır. Öğrenciler KPSS sınavlarında şu ana kadar standart sapmanın arasındaki puan farklılığı daha büyüktür. Standart hesaplanması sorulmamıştır. Bundan sonra da sapması da büyüktür. Her çeşit puanlar (10, 30, 40, sorulması muhtemel değildir. Çünkü standart sapma 50, 60, 70, 90) alan belli sayıda öğrenci vardır. Dağılım hesaplanması heterojen bir özellik göstermektedir. A ve B sınıflarını standart sapma (Sx) değerlerine göre yorumlarsak; uzun ve karmaşıktır. A Sınıfı (Sx: 2) B Sınıfı (Sx: 7) N-1 1. Puanlar arasındaki Puanlar arasındaki farklılık Ancak KPSS sınavlarında standart sapmanın farklılık azdır. çoktur. yorumlanması sorulmaktadır. Öyle ya da böyle KPSS adayından standart sapmayı kavraması ve 2. Homojen birdağılımdır. Heterojen birdağılımdır. yorumlaması istenmektedir. Standart Sapmanın Yorumlanması (Sx) 3.Uygulanan testin güvenirliği düşüktür. Standart sapma (Sx) bir dağılımdan öğrencilerin aldıkları puanların merkezden yani aritmeiık 4.Sınıf olarak Asınıfına ortalamadan sağa ve sola doğru nasıl yayıldığını göre daha başarılıdır. gösteren önemli bir istatiksel değerdir. Standart sapma ranja göre çok daha etkili bir istatistiksel değerdir. Çünkü standart sapma hesaplamasına tüm puanlar ■z. o >- katıimaktadır. Ranj ise en büyük puan ile en küçük "Q puan arasındaki farktır. Bir dağılımdaki standart sapma Ui to değeri bize şu yorumları yapma imkanı verir. a)Dağılımın standart sapma değeri büyüdükçe öğrencilerin puanları arasındaki farklılık da artar. b)Standart sapma değeri arttıkça dağılımın hetarenliği (heterazenlik) özelliği artar. c)Standart sapma değeri büyüdükçe gruba (sınıfa) uygulanan testin güvenirliği de artar. Standart sapması büyük olan birtestin güvenirliği daha yüksektir. Bu yorumları grafik çizerek açıklayalım. Diyelim ki öğrenme psikolojisi dersinden Recep Bey iki farklı sınıfa (A ve B sınıflarına) 40 soruluk test uygulamış olsun. İki sınıfın sınav sonuçlarındaki puan dağılımlan aşağıdaki şekilde olsun. Asınıfı Bsınıfı 10 30 50 70 90 10 30 50 70 90 Yukarıdaki puan dağılımlarını gösteren grafikleri incelersek: A sınıfında öğrencilerin puanları arasındaki farklılık küçüktür. Çünkü standart sapması küçüktür. Öğrencilerin puanları birbirine daha yakın, yani 50 civarında toplanmıştır. Öğrencilerin çoğunluğu 40-60 arasında puan almıştır. Bu puan dağılımı heterojen özellik göstermektedir.
  • 41. Uygulanan testin güvenirliği yüksektir. B sınıfma göre sınıf (grup) olarak daha başarısızdır. BİIOİNotof Bir puan dağılımı hakkında doğru ve tutarlı bir yorum yapabilmek hem merkezi yığılım ölçülerine (Mod, Medyan, Aritmetik Ortalama) hem de merkezi dağılım ölçülerine (Ranj, standart sapma, Bağıl Değişkenlik Katsayısı) ihtiyacımız vardır. En etkiii ve isabetli yorum yapma imkanı veren merkezi eğilim ölçüsü aritmetik ortalama ( x ) , merkezi dağılım ölçüsü ise standart sapma (Sx) dır. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir, istisnaları vardır. Eğer bir dağılımda aşırı uç puanlar varsa, yani dağılımın heterojenliği yüksek ise merkezi yığılım ölçüsü olarak aritmetik ortalama yerine Medyan tercih edilir. Merkezi dağılım ölçüsü olarak ise standart sapma yerine ranj tercih edilir. Bağıl Değişkenlik Katsayısı (V) Bağıl değişkenlik katsayısı hem aritmetik ortalamayı hem de standart sapmayı içeren merkezi eğilim ve merkezi dağılım ölçülerinin birlikte kullanıldığı daha çok bilgi ve yorum imkanı veren daha etkili bir istatistiksel değerdir. Bağıl değişkenlik katsayısı bir dağılımın standart sapma değerinin, aritmetik ortalamaya bölünerek yüz (100) ile çarpılması sonucunda elde edilir.
  • 42. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 29 Formülü şöyledir. V- S ^--100 x ÇOZUMLU KOMU KÂVHAMA TEBTİ Sx = Standart sapma x = Ortalama 1. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? V = Bağıl Değişkenlik katsayısı A)Aritmetik ortalamanın tek elverişsiz yanı dağılımın iki ucundaki aşırı puaniardan faztaca Normal dağılım gösteren bir veri grubunda bağıl etkilenmesidir. değişkenlik katsayısı 20 ile 25 arasında değişir. Bu B)Bir puan dağılımı için en güvenilir dağılım durumda bağıl değişkenlik katsayısı 20 ile 25 arasında ölçüsü ranjdır. değişken bir puan dağılımının normal dağılım gösterdiği söylenebilir. Bağıl değişkenlik katsayısının C)Aritmetik ortalama mod ve ortancaya göre 20'den daha küçük olması standart kaymanın aritmetik daha kararlı bir merkezi eğilim ölçüsüdür. ortalamaya göre küçük olması demektir. Standart D)Ortanca dağılımın iki ucundaki aşırı sapmanın küçük olması ise puanların birbirine yakın, puanlardan etkilenmez. yani dağılımın homojen ve sivri olduğunu gösterir. E) Mod puan dağılımı hakkında güvenilir bilgi Bağıl değişkenlik katsayısının 25'den daha büyük veren bir ölçüt değildir. olması standart sapmanın aritmetik ortalamaya göre büyük olduğu anlamma gelir. Standart sapmanın büyük olması ise, puanların birbirinden uzak, yani puan dağılımının heterojen ve basık olduğunu gösterir. Bir dağılım hakkında yorum yaparken yani ölçüm Bağıl Değişkenlik Katsayısı ve yaptığımız grubu tanırken değişirtik (merkezi Arasındaki İlişkiyi Gösteren Tablo dağılım) ölçülerinden yararlanılır. En sık kullanılan Dağılımlar o Bağıl değişkenlik Puan dağılımı Dağıîım özelliği dağılım ölçüleri ranj ve standart katsayısı kaymadır. Standart kayma en ili öc 25 ve yukarısı Heterojen Basık - Puanlar arası güvenilir dağılım ölçüsüdür. Çünkü farklılaşma çok fazla standart kayma dağılımdaki bütün m 20 -2 5 Normal Normal dağılım puan değerleri üzerinden hesaplanır. Ranj değeri ise sadece en yüksek ve en düşük puan 19 ve aşağısı Homojen Solu ya da sağı temelinden belirlendiği için istikrarsız bir ölçüdür. çarpık dağılımlar (Cevap B) Çokdüşük Çok Homojen Sivri 2. Aşağıdaki Mod, Medyan ve Ranj değerleri verilmiş sınıflarm hangisinde puanlar arasındaki farklılaşma en azdır? A ) B) C ) D ) Mod E) 4
  • 43. 0 Medyan 6 5 0 0 5 7 0 0 5 5 5 5 4 5 5 0 5 5
  • 44. 30- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- f&M&Ma 4. Aşağıda Tarih dersinden dağılımlarının grafikleri verilmiş sınıflardan hangisinin Puanlar arasında en az farklılaşmanın olduğu standart sapma değeri en düşük olabilir? dağılım sorulduğuna göre merkezi dağılım A) f B) ölçülerine bakmamız gerekir. Mod ve Medyan 100 0 40 100 40 merkezi yığılım ölçüsüdür. 0 halde bizim tek referans değerimiz ranj olacaktır. Ranj değeri en C) D) düşük olan dağılım öğrencilerin puanlan arasındaki farklılığın en az olduğu dağılımdır. (Cevap B) 40 100 E) Standart sapması en düşük 40 100 olan dağılım, puanlar arasındaki farkın en az olduğu en homojen dağılımdır. Puanların birbirine yakın olduğu sınıftır. (Cevap C) 3. Psikoloji öğretmeni Salih Bey'in yaptığı teste A ve 6-- B sınıflarının aritmetik ortalamaları aynı çıkmıştır, 5 -4 yani 100 üzerinde 80 olarak ölçülmüştür. Ancak A şubesinin standart sapması 4 olarak tespit 2 edilmiştir. 14 10 Bu verilere göre aşağıdaki yorumlardan hangisi 24 30 42 50 Notlar doğrudur? A)A şubesi daha başarılıdır. Yukarıda bir sınıfın Kimya dersinden not B)Bşubesi daha başarılıdır. dağılımları histogram grafiğiyle verilmiştir. C)İki sınıf da heterojen dağılım gösterir. D)A şubesi daha homojen dağılım gösterir. Bağıl değerlendirme sistemi düşünülerek bu E) B şubesi daha homojendir. sınıf hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğru olur? A)Sınıfın başarısı çok düşüktür. Her iki şubenin de aritmetik ortalaması aynı B)Normal dağılım göstermektedir. olduğuna göre sadece standart sapma C)Dağılımın ortancası 50'dir. değerlerine bakarak başarılı ve başarısız D)Dağılım homojen özelliktedir. olduğuna karar veremeyiz. Çünkü sağa ve sola E) Dağılım çarpıktır. çarpık olup olmadıklarını bilemiyoruz. Bunun için Mod veya Medyan değerlerini d9 bilmemiz gerekir. Ancak standart sapma değeri ile sınıfın homojenlik ya da heterojenliklerini kıyaslayabilirız. A şubesinin standart sapması 2 olduğuna göre daha küçüktür, A şubesi daha homojendir diyebiliriz. (Cevap D)
  • 45. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 31 Ç&M&Ms Kimya öğretmeni, Ahmet Bey'in yaptığı bir sınavda 30 kişilik bir sınıfta iki ayrı dersten alınan Yukarıdaki dağılım incelendiğinde dağılımın so!a puanların ortaiamaları 100 üzerinden 60 çarpık olduğu, başarılı bir sınıfın dağılımını çıkmıştır. Ancak 1. dersin sınavından alınan gösterdiği kolayca anlaşılmaktadır. Dağılımda puanlar 30 ile 90 arasında değişirken 2. dersin alınabilecek en yüksek ve en düşük puan belli notları 60 ile 85 arasında gerçekleşmiştir. değildir. Bu nedenle 50'yi referans alamayız. Bu bilgilere göre aşağıdaki yorumlardan Çarpık bir dağılım özelliği gösterdiğine göre hangisi doğrudur? homojen olaımaz, normal dağılım da olamaz. A)Derslerde alınan puanların tepe değerleri (Cevap E) aynıdır. B)Her iki sınavda da en yüksek not 100 olarak 6. Aşağıda puanları ve frekans dağılımı verilmiş gerçekleşmiştir. bir dersin puanları ve frekans dağılımı C)II. derste alınan notlar daha benzer (homojen) arasındaki ilişkiyi gösteren en doğru grafik nitelikte olmalıdır. hangisidir? D)Her iki dersin de puan genişliği (ranj) aynıdır. Puanlar Frekans E) I. dersteki notların standart sapması 0-2 4 10 daha 2-4 küçüktür. 4-6 5 6-8 _ 10 8-10 3 ço B) ' Sınıfın her iki dersten ortalamaları aynı olduğuna A) ö cr göre ortalama öğrenmeleri aynıdır. Ancak s u o puanları arasındaki farklılık, puan dağılımı 'E farklıdır. 1. dersin standart sapması daha ili büyüktür. Derslerin ranjları farklıdır, aynı olamaz. (Cevap D) C) D) Tarih öğretmeni yaptığı bir testte geçme notunu 100 tam puan üzerinden 60 olarak açıklamıştır. Ve sınıfın sınav sonuçlarının, puan dağılımı aşağıda verilmiştir.
  • 46. E) Puanlar Frekans 10-20 —12 20-30 —8 30-40 ___-j 40-50 ___-j 50-60 —4 60-70 —2 70-80 -1 80-90 -1 90-100 -1 Yukarıda sınıfın puanları ve frekans dağılımı Yukarıdaki tarih dersinin puan dağılımı ile ilgili incelendiğinde dağılımın çit modlu olduğu yorumlardan hangisi yanlıştır? anlaşılmaktadır. Bu dağılımın modu 3 ve 7'dir. A)Öğrencilerin çoğunluğu ortalamanın üstünde Çünkü her ikisinde de 10 öğrenci (frekansı) puan almışlardır. bulunmaktadır. Bu nedenle çift modlu dağılımı B)Başarısız bir sınıfın dağılımıdır. gösteren grafik doğru cevaptır. C)Sağa çarpık bir dağılımdır. (Cevap D) D)Uygulanan tarih testi sınıfa zor gelmiştir. E) Dağılımın mod ve medyanı birbirinden farklıdır.
  • 47. 32- -OLÇME ve DEĞERLENDİRME. Yukarıdaki tarih dersinin puan dağılımı sağa 10. Testler Aritmetik . . . -. Standart çarpık bir dağılımdır. Sağa çarpık dağılım Ortalama Mod Ortanca Kayma başarısız bir sınıfın dağılımıdır, test sınıfa zor Test-1 70 80 50 7 gelmiştir. Ancak öğrencilerin çoğunluğunun Test-2 60 60 60 5 ortalamanın üstünde puan alması mümkün değildir, çünkü bu başarısız bir sınıf dağılımıdır. Test-3 60 60 50 10 (Cevap A) Test-4 80 70 60 7 Hangi test veya testlerden elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) I D) B) II E) C) III IV II ve 9. Bir sınıfın öğrenme psikolojisi dersinin finai Simetrik dağılım Mod, Medyan ve Aritmetik sınavının sonuçları aşağıdaki şekildedir? ortalamanın çakıştığı, aynı olduğu dağılımdır. Yukarıdaki testlerde Mod, Medyan ve aritmetik Aritmetik ortalama: 80 ortalaması 60 olan test-2'nin sonuçları simetrik bir Tepe değer Mod : 70 Ranj dağılımdır. (puan genişliği): 9 Geçme (Cevap B) Notu: 60 Yukarıdaki değerleri alan bir sınıfın sınav sonucu hakkında aşağıdakilerden hangisl söylenebilir? A)Ranj'ın düşük olması sorunların yapılmadığını gösterir. B)Aritmetik ortalamaya göre sınıf orta derecededir. C)Sınıf genel olarak başarılı fakat geçme notunun altındadır. D)Sınıf geçme notunun üstünde başarılı bir sınıftır. E) Tepe değerinin yüksek olması sınıf ortalamasının düşük olduğuna işarettir. ÇÖZÜM: Sınıfın tepe değeri (Mod) aritmetik ortalamanın üzerinde olduğuna göre sınıf başarılı sayılır. Ayrıca sınıfın ortalaması da geçme notunun oldukça üzerinde olması sınıfın başarılı olduğunu gösterir. Dolayısıyla sınıfın ortalamasının düşük olduğu, başarısız olduğunu belirten yorumlar doğru değildir. "Sınıfa geçme notunun üstünde başarılı bir sınıftır" yorumu doğrudur. (Cevap D)
  • 48. -EGITİM BİLIMLERİ- 33 CEVâPLI KOMU 4, 5 ve 6. SORULAR İÇİN AŞAĞIDAKİ VERİLERİ KAITHAMA TESTÎ KULLANIN! Bir sınavda 10 öğrenci şu notları almıştır. 1. Aşağıdakilerden hangisi ranj için doğru "10, 8, 6, 0, 8, 3, 2, 5, 0, 8" değildir? A)Ölçülecek birimin büyüklüğü ranj için doğrudan etkili bir faktör değildir. B)Dizi içinde alınan en büyük değer ile en küçük 4. Bu notların aritmetik ortalaması kaçtır? değer arasındaki fark ranjdır. A)2 B)3 C)4,5 D)5 E) 3,5 C)Ranjın büyük olması grubun heterojen olduğunu gösterir. D)Frekansı en büyük olan değerden frekansı en düşük değerin farkıdır. E) Ranj için puanları sıralamak gerekli değildir. 5. Bu notların ortancası kaçtır? A) 2 B) 2,5 C) 3 D) 4,5 E) 5,5 —I O 2 VE 3. SORULAR İÇİN AŞAĞIDAKİ GRAFİĞİ gj 6. Bu dağılımın ranj değeri kaçtır? A)10 B)8 C)6 E)0 D)4 KULLANINIZ! F' 6- 5- 4- / ' A ' Q 7, 8 VE 9. SORULARI AŞAĞIDAKİ VERİLERİ KULLANARAK CEVAPLANDIRINIZ! Aritmetik ortalama= 60, Ortanca = 55, 2- 1- f yf | | | K Standart sapma = 5 7. Bu dağılımın çarpıklık değeri kaçtır? ZH—j—j—I—j—JJV^ A)-3 B )3 C)2 D)0 E)-2 10 20 30 40 50 60 P 2. Yukarıdaki çizik grafiğin dizi genişliği kaçtır? A) 60 B) 50 C) 40 D) 30 E) 20
  • 49. 3. Yukarıdaki çizik grafiğin modu kaçtır? 8. Bu dağılımın bağıl değişkenlik katsayısı kaçtır? A)50 B)40 C)30 D) 20 A) 7,65 B) 8,22 C) 8,33 D) 9,65 E) 9,72 E) 10
  • 50. 34- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 9. Bu dağılım için aşağıdakilerden hangisi H.Aşağıdaki seçeneklerde eşleştirilmiş olarak söylenemez? verilen tanımların hangi istatistik kavramlarına ait olduğu seçeneklerin hangisinde doğru A)Grubun öğrenmeleri yetersizdir. olarak verilmiştir? B)Zor bir testtir. C)Sağa çarpık bir dağılımdır. I.Frekansı en çok olan değer D)Normal birdağılımdır. E) Solayığılı bir dağılımdır. II.Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan tam ortadaki değer III.Puanların toplamının sayısına bölünmesiyle elde edilen değer IV.En büyük puan ile en küçük puan arasındaki fark I II III IV A Medyan Ortalama Standart Sapma Ranj ) B Mod Medyan Ortaiama Ranj ) Frekans C Ortanca Aritmetik Ortalama Ranj ) Mod D Ortanca Standart Sapma Fark ) Mod E Ortalama Aritmetik Ortalama Aralık ) 10. Öğretmen yaptığı sınavda geçme notunu 65 olarak belirlemiştir. Eğer sınıf ortalaması geçme notunu tutarsa herkes geçecektir. Sınav 12 ve 13. SORULARI AŞAĞIDAKİ VERİLERE sonucu şu şekildedir. GÖRE CEVAPLAYINIZ! Puanlar Frekans 80 1 Öğrenciler Puan Öğrenciler Puan 55 1 1 32 6 15 75 4 40 1 2 30 7 12 70 3 3 22 8 10 100 2 4 19 9 9 65 10 5 18 10 8 Bu puanlara göre sınıf hakkında aşağıdakilerden hangisini söyleyebiliriz? 12.10 öğrenciye ait puan dağılımının aritmetik A)Sınıf verilen 65 puan ortalamasının altında ortalaması kaçtır? kalmıştır. B) 17,5 B)Sınıf ortalaması birkaç kişiden dolayı aşırı A) 15,5 C) 22 E) 34,3 düşmüştür. D) 28,4 C)Sınıf ortaiaması 65 puanın üstünde bulunmaktadır. D)Bu uygulama ile tüm sınıf ortalamanın altında yeralmıştır. 40 E) Sınıfın genel başarısı yüksek olmasına 13. Aynı puan dağılımı dikkate alındığında rağımen, herkes düşük not almıştır. soruluk bu testin ortalama güçlüğü kaçtır? A) 0,44 B) 0,50 C) 0,62 D) 0,67 E) 0,75
  • 51. -EGİTİM BİLIMLERİ- 35 14.Tepedeğer(mod) = 60 Aritmetik ortalama = 78,5 Puan genişliği (ranj) = 40 Geçme notu = 60 Yukarıdaki değerlere göre sınava giren sınıf hakkında aşağıdakilerden hangisinin söylenmesi doğrudur? A)Sınıf genel olarak başarısızdır. B)Ranjın yüksek olması sınıfın çoğunluğunun başarısızlığını gösterir. C)Sınıfta başarısız hiç kimse yoktur. D)Stnıfın büyük bir kısmı düşük puan almıştır. E) Sınıfın tamamı sınavı geçememiştir. tn " o ct tu a "EE SJJ Q ÜJ ModOrtanX Yukarıdaki dağılımı inceleyerek aşağıdaki istatistiksel yorumlardan hangisinin en uygun olduğuna karar veriniz? A)Dağılım normal dağılım özelliğindedir. B)Dağılım homojen özelliktedir. C)Merkezi yığılım olarak ortanca değerinin - kullanılmast gerekir. D)Ortalama değerinin kullanılması anlamlıdır. 1.D 6.A 11.B E) Merkezi yığılım ölçüsü olarak Ranj değeri 2. B i 7. B 12. B kullanılmalıdır. 3. B 8.C 13. A 4. D 9. D 14. E 5. E 10.C 15. C
  • 52. 36- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 3. Öğrenciler arasmda farklılaşma en çok hangi ÇIHMIŞ SOHULAH testtedir? (2001 KPSS) ve ÇÖZÜMLERİ A) I B) II C) III D) IV E) V 1-3. SORULARI AŞAĞIDAKÎ TABLODA VERİLEN Bir dağılımın yorumlanması ile ilgili temel BİLGİLERE GÖRE YANITLAYINIZ. göstergeleri dikkatle inceleyiniz. Bir dağılımda aritmetik ortalama ( X ) , mod Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki (tepedeğer) ve ortanca (medyan) eşit ise dağılım yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu normaldir yani simetriktir ve diğer bir ifade ile puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen kaynaşıklık O(sıfır) dır. istatistikler hesaplanmıştır. Bir dağılımda aritmetik ortalama ( X ) ortancadan Aritmetik Tepe Ortanca Standart (medyan) ve mod (tepe değer)tan büyükse Ort. Değer Medyan Sapma dağılım sağa çarpık (pozitif kayış), grup Mod başarısızdır ve başarı düşüktür. (Mod < ort X) I. Test 65 75 70 7 Bir dağılımda aritmetik ortalama (X), ortancadan II. Test 35 55 40 6 (medyan) ve mod (tepe değer) tan küçükse III. Test 40 40 40 8 dağılım sola çarpık (negatif kayış), grup başarılıdır ve başarı yüksektir. IV. Test 40 25 30 9 o Bir dağılımda mutlak grup başarısını ve ortalama V. Test 60 40 45 16 .52 öğrenme düzeyinin en yüksek ve en düşük ^ olduğunu gösteren mutlak grup başarısını ve § ortalama öğrenme düzeyinin en yüksek ve en 1. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen o" düşük olduğunu gösteren temel gösterge aritmetik puanlarm dağılımı simetriktir? (2001 KPSS) >" ortalama ( X ) dır. Aritmetik ortalama yüksek ise, A) I B) II C) III D) IV E) V grubun mutlak başarı düzeyi yüksektir ve (Cevap C) ortalama öğrenme düzeyi yüksektir açıklaması yapılır. Bir dağılımda, öğrenciler arasındaki farklılaşmanın düşük ve yüksek olması grubun homojen (öğrencilerin öğrenme düzeyi birbirine yakın) ve grubun heterojen (öğrencilerin öğrenme düzeyi birbirine uzak) olması gibi özellikleri, standart sapmaya göre belirlenir. Bir dağılımda standart sapmanın yüksek olması öğrenciler arasındaki farklılaşmanın çok (fazla, yüksek, uzak) olması 2. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme anlamına gelir. Grubun heterojen olması ise düzeyleri hangi testlerde olmuştur? (2001 öğrencilerin öğrenme düzeylerinin birbirine göre KPSS) az, yakın, benzer olması anlamına geiir. En Yüksek En Düşük A I. Test IV. Test (Cevap E) ) B I. Test II. Test ) C II. Test V. Test ) D III. Test IV. Test ) E V. Test II. Test ) (Cevap B)
  • 53. -EGITIM BILIMLERI- 37 4. Bir ölçmede puanlarla ilgili olarak yalnızca standart sapmanın küçük olduğunu, diğer bir deyişle bağıl değişkenliğin az olduğunu bilen bir kişi aşağıdakilerden hangisini söyleyebilir? (2002 KPSS) A)Bireylerin testte ölçülen özellik bakımından birbirine benzer olduğunu B)Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğu C)Test için verilen cevaplama süresinin yeterıı olduğunu D)Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) Öğrencilerin testte başarılı olduklarını Standart sapma bir dağılım için bize o dağılımın homojen ya da heterojen olduğu hakkında bilgi verir. Standart kayması küçük olan dağılımlar ölçülen özellik bakımından homojen gruplardır, bu gruplardaki öğrenciler öğrenmeleri bakımından birbirlerine yakınlık gösterir. Standart sapma değeri küçükse ranj değeri de küçüktür. Standart sapma değerine bakarak grubun başarı düzeyi, dağılımın normal olup olmadığı ve sınav süresinin yeterliği hakkında hiçbir şey söylenemez. (Cevap A) Q LU
  • 54. 5. Her biri 0 veya 1 şeklinde puanlanan 100 soruluk genel başarı sınavında. eşit sayıda öğrencisi olan beş sınıfın puan dağılımlarının genel şekilleri ile aritmetik ortalama ve standart sapma değerieri aşağıdaki grafiklerde gösterilmiştir. Buna göre, testte grup olarak en başarılı olan sınıf hangisidir? (2002 KPSS) A)l B)ll C)lll D) IV E) V Grubun testten başarılı olduğu grafikler, bir diğer anlatımla kolay testlerin grafikleri sola çarpıktır yani sağa yığınlıdır. (Grafiğin şişkin kısmı sağdadır). Soruda verilen grafiklere baktığımızda iki tane sağa yığınlı grafik olduğunu görürüz. Bunlar II ve V. grafiklerdir. II. grafikte ortalama 65, S.S 1O'dur. V. grafikte ortalama 70 S.S. 5 tir. Buna göre V. dağılımın ortalaması daha yüksektir ve standart sapması küçük olduğu için homojendir yani puanlar birbirine yakındır. Bu yüzden en başarılı grup V. gruptur. (Cevap E)
  • 55. 38- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 6. Aşağıda belli bir öğrenci grubunun bir sınavda 7. Bir dağılımdaki bütün frekanslar birbirine eşitse aldığı puanlar ve frekansları verilmiştir. aşağıdakilerden hangisini bulamayız? (2005 Puan Frekans KPSS) A)Medyan 0-5 3 B)Mod 5-10 5 C)Standart sapma 10-15 9 D)Aritmetik ortalama E) Ranj 15-20 5 20-25 3 Ç&g&Ms Bir dağılımda en çok tekrar eden değer yani Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki bilgilere ait frekansı en büyük olan değere mod denir. Eğer bir grafiktir? (2005 KPSS) dağılımdaki tüm değerlerin tekrar sayıları yani frekansları birbirine eşitse bu dağılımın modu A) yoktur. Böyle bir dağılım için mod değeri hesaplanamaz. (Cevap B) o >~ B) C) D) E) Bu dağılımın grafikle gösterimi simetrik bir grafiktir. Puanlar mod (10-15 puan aralığı) etrafında simetrik dağılmıştır. Seçeneklerden A seçeneği sola çarpık, B seçeneği sağa çarpık, D
  • 56. seçeneği çift modlu, E seçeneği de sola çarpıktır. C seçeneği simetrik bir dağılım grafiğidir. (Cevap C)
  • 57. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 39 PROGRAM GELIŞTIRME Eğitimde Program Ogeleri 3 3. EGITIM DURUMLARI (Öğrenme-öğretme Durumları) Öğrenme-öğretme durumları boyutunda; içeriği öğrenciye aktarmada kullanılan öğretim stratejileri, yöntemleri, teknikleri ve eğitim araç-gereçleri işe koşulur. Ve nasıl öğreteceğiz? sorusuna cevap aranır. 3.1. Öğretmenin Yöntem Seçimini Etkileyen Faktörler a. Ulaşılacak Hedefler: Öğretmenin yöntem seçerken öncelikli dikkate alacağı faktör, öğrencilere kazandıracağı hedef-davranışlardır. Hedefin bilişsel, duyuşsal ve psiko-motor alanda olması yöntem seçimini etkiler. Ayrıca öğretmenin hedefi biigı basamağındaysa farklı, uygulama basamağındaysa farklı öğretim yöntem ve tekniklerini kullanması gerekir. Dersin hedefleri o dersin hangi yöntemlerle işleneceğinin ipuçlarını vermektedir. b. Öğrencinin Gelişim Seviyesi: Öğretmen yöntem seçerken öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve psiko-motor gelişimini dikkate almak zorundadır. Öğretmen ilköğretim birinci sınıfta farklı, son sınıfta farklı yöntem kullanmalıdır.. c. Öğretmenin Yöntem Konusundaki Becerisi: Öğretmenin alan bilgisinin yeterli olması, konuya hakimiyeti onun öğretim esnasında en uygun yöntemi seçmesini sağlayacaktır. Alanını iyi bilen öğretmen en uygun yöntemi seçmekte zorlanmayacaktır. d. İçeriğin Yapısı: Dersin ve konunun özelliği yöntem seçimin etkiler. Tarih dersi için anlatım yöntemi uygun olurken, Fen ve Teknoloji dersi için gözlem, deney yöntemi daha uygun olabilir. e. Ögrenci Grubunun Büyüklüğü ve Dersliğin Yapısı: Sınıf mevcudu arttıkça uygulama gerektiren modern öğretim yöntemlerinin kullanılma oranı düşer. Dersliğin yapısı öğrenci-öğrenci iletişimini
  • 58. etkiler. Normal sıra düzeni, sadece öğretmen-öğrenci etkileşimine izin verir. f. Öğrencilerin Hazır Bulunuşluk Düzeyi: Öğrencinin hazır bulunuşiuk düzeyinin yüksekliği ya da düşüklüğü farklı öğretim yöntemlerinin uygulanmasını gerektirir. g. Süre ve Maliyet: Modern öğretim yöntemleri ve tekniklerini kullanma daha fazla zaman alır ve maliyeti yüksektir. 3.2. Öğretmenin Araç ve Gereç Seçimini Etkileyen Faktörler Eğitim durumları boyutunda; uygun strateji, yöntem ve teknik belirlendikten sonra bunların öğrenme-öğretme sürecinde daha etkili ve verimli kullanılmasına yönelik olarak eğitim araç ve gereçleri işe koşulur. Ve bu süreçte kullanılacak eğitim araç-gereçlerin ve materyallerinin eğitsel değer taşıması esastır. Bu öncelikli kriter yanında şu özelliklere de sahip olması gereklidir: a)Araçlar, öğrencilerin öğrenme hedeflerine ulaşmasına yardım etmelidir. b)Kullanılan öğretim yöntemine uygun olmalıdır. c)Öğrencinin mevcut teknik bilgisi ve beceri düzeyine uygun olmalıdır. d)Öğrencinin gelişim ve öğrenme düzeyine uygun olmalıdır. e)Konunun özelliğine, sınıf veya okul ortamına uygun olmalıdır. f)Öğretmenin eğitim-öğretim aracına karşı olumlu tutum takınması gerekir. g)Eğitim araç-gereci kullanmak amaç olmaktan çokbir araçolmalıdır.
  • 59. 40- -PROGRAM GELİŞTİRME- ğ) Teknik açıdan tamamen doğru (hatasız) 4. DEGERLENDIRME olmalıdır. h) Basit, anlaşılır, kullanımı Eğitim programının son öğesi olan değerlendirme kolay, dayanıklı, boyunda; hedeflere ulaşma düzeyini belirlemek amacıyla ölçme ve değerlendirme yöntemleri işe renk uygun biçimde kullanılmış olmalıdır. i) koşulur. Günümüzde kullanılan program Kolayca hazırlanabilecek ve değiştirebilecek değerlendirme yaklaşım veya modelleri şunlardır: esneklikte olmalıdır. ı) Kültürel açıdan 1. Programm Öğelerine (Sürece, Ürüne) Bakarak güncel olmalıdır. j) Eğitim araç-gerecinin Değerlendirme: Hedef, içerik, eğitim durumları. ve değerlendirme öğeleri tek tek değerlendirilerek, mümkün olduğu kadar programın etkililiği hakkında yargıya varılır. İstendik çok birden fazla duyu organına hitap etmesi ve bilimsel bir program değerlendirme modelidir. gerekir. 2. Erişiye Bakarak (Ölçüte (mutlak) Hedefe Dayalı) Değerlendirme: Program sonunda öğrencilerin kazanmaları gereken davranışlara 3.3. Öğretmenin Araç ve Gereç Kullanımının bakılır ve istendik davranışları kazanıp Faydaları kazanmadıkları ortaya konur. Eğer fark istenilen Eğitim araç-gereçlerinin öğrenme-öğretme nitelikte ve nicelikte ise programın etkili ve başarılı sürecinde kullanılmasının birçok faydası vardır. olduğuna karar verilir. Programın süreç boyutu Araç-gereçler; (içerik+eğitim durumları) dikkate alınmaz. 3. Norma Dayalı (bağıl) Değerlendirme: Bir grup 1.Çoklu öğrenme ortamı sağlarlar. Öğrencinın içerisinde bireyleri birbirleriyle karşılaştırmak, birçok duyu organına hitap ederler. sıralamak ve bir kuruma alınacak bireyleri seçme amacıyla kullanılmaktadır. Bir sistemin, bir eğitim 2.Öğrencilerin bireysel öğrenme ihtiyaçlarının programının değerlendirilmesinde yeterli değildir. karşılanmasına yardımcı olur. Öğrenciler 4. Ortama Göre Değerlendirme: Eğitim farklı öğrenme stillerine sahiptirler. programının uygulandığı ortama bakılarak yapılan 3.Dikkat çeker ve güdülenme düzeyini artırır. değerlendirme türüdür. 4.Hatırlamayı kolaylaştırırlar. 5.Tasarıya Göre Değerlendirme: Eğitim programı taslağının program geliştirme ilkelerine uygun olarak 5.Soyut konuları somutlaştırırlar. hazırlanıp/hazırlanmadığına bakılır 6.Sözden ve zamandan tasarruf sağlarlar. 6.Öğrenmeye Göre Değerlendirme : Öğrencilerin 7.İçeriği basitleştirerek anlaşılmasını süreç içerisinde kazandıkları davranışların tümüne bakılarak yapılan değerlendirmedir. İstendik ve kolaylaştırırlar. istenmedik öğrenmeler tespit edilir. Öğretmen gerektiğinde dersiyle ilgili basit araç ve gereçleri öğrencileriyle geliştirebilmeli ve Amacına Göre Program Değerlendirme 3'e kullanmalıdır. Farklı öğretim materyallerinin ve yaşantılarının, öğretim ortamındaki işlevi ve önerrıi ayrılır: Edgar Dale tarafından oluşturulan yaşantı konisinde 1. Tanıma-yerleştirmeye /Tanılayıcı yönelik gösterilmiştir. değerlendirme: Öğrenciyi tanıyarak onun özelliklerine en uygun dersi, branşı, mesleği vb. seçmesine, uygun programa yerleştirilmesine yardım etmek amacıyla dönemin, okulun, kursun başlangıcında yapılır. Bu değerlendirme programın ya da ünitenin başında yapılır. Öğrencilerin seviyesi ve önkoşul öğrenmelerin yeterliği belirlenir. Öğrencilerin programa başlamadan önce önkoşul niteliğindeki bilişsel, duyuşsal ve devinsel
  • 60. -EGITIM BILIMLERİ- 41 becerilerinin tanılamak için yapılan değerlendirmedir. Buna yönelik öğrencilere ÇöZUMLlf KÖNU kazandırılması istenen özellikleri kazandırıcı KAVBAMA TESTÎ uygulamalara yer verilmesi planlanır 2.Yetiştirmeye /Biçimlendirmeye Yönelik Program geliştirme çalışmalarının süreç Değerlendirme: Öğrencînin hedef davranışları ne boyutunu oluşturan ve programda 'nasıl derece kazandığını, kazanmadıysa nedenlerini öğretelim?' sorusunun yanıtı olan program belirlemek, eksiklikleri tamamlamak, yanlışları öğesi aşağıdakilerden hangisidir? düzeltmek ve öğrenciye yardım etmek amacıyla yapılan değerlendirmedir. Bu değerlendirme, A)Hedef programa sürekli dönüt sağlamakta ve iyileştirici B)ihtiyaç önlemlerin alınması için de bir kontroi sistemi C)İçerik oluşturmaktadır. D)Eğitim durumları E) Değerlendirme 3.Sonuç Değerlendirme/Düzey Belirleyici Değerlendirme öğretme-öğrenme Programı ya da program içindeki bir dersin veya Eğitim durumları öğesi türlü yöntem-teknik-. ünitenin bitiminde, öğrencilere hedef davranışlara etkinliklerinde kullanılan Eğitim durumları erişme derecesini ve programın yetiştirme gücünü her strateji, araç-gereci öğrencilere nasıl belirlemek için yapılır. Hedefler doğrultusunda içerir. program Öğrencilere program ulaşılmış öğrenme düzeyini belirleyerek, öğrenciye hedeflerinin kullanılacak yöntem, not vermek, geçti-kaldı kararı vermek, bir sonraki kazandırılacağının yanıtıdır. programı yapabileceğine karar vermek amacı hedeflerini kazandırmak için güdülmektedir. Öğretim sürecinin ya da ünitenin teknik, araç gereci içerir (Cevap D) sonunda öğrencinin başarısını belirlemek amacıyla yapılır. Bu değerlendirme daha çok başarı testleri ya da yeterlik testleri ile yapılmaktadır. Bu değerlendirme; eğitim programının öğrencilere Program geliştirme süreçlerinde eğitim durumları aşağıdaki seçeneklerden hangisinde istenilen davranışları kazandırma açısından yeterli açıklanmıştır? olup olmadığı hakkında bir yargıya ulaşılmasını sağlar. A)Öğrencilerde kazandırılmak istenen amaç davranışların belirlenmesi B)Öğrencilere hedef davranışları kazandırmak için öğrenme yaşantılarının belirlenmesi C)Öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun konu içeriğinin düzenlenmesi D)Program hedeflerinin işlerliğinin sınanması E) Program hedeflerinin belirlenebilmesi için Öğrencilerde görmek istediğimiz davranışlar hedef, öğrenci ihtiyacına uygun konuların belirlenmesi içerik, program hedeflerinin işlerliği değerlendirme öğelerini ilgilendirir. E seçeneği ise ihtiyaç analizi sürecini kapsar. Öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi eğitim durumları öğesi ile ilgilidir. (Cevap B)
  • 61. 42- -PROGRAM GELİŞTİRME- 3. Program hedeflerinin etkili ve kalıcı bir biçimde kazandırılabilmesi için program öğelerinden eğitim durumlannın ilerlemecilik eğitim felsefesi Pragmatizm düzenlenmesinde öncelikli felsefesine dayanır. Buna göre de biigi değişir ve olarak eğitim öğrenciye bu değişen bilgiyi vermelidir. aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmalıdır? İlerlemecilik eğitim felsefesinde öğrenci öğretme A)Öğrenci gereksinimleri sürecine aktif olarak katılmalı, araştırmalı ve kendi B)Eğitim ortamının özellikleri çabalarıyla öğrenmelidir. Bu felsefeye uygun C)Kullanılacak araç-gereç yeterliliği düzenlenecek öğretme süreçleri de öğrenciyi D)Öğretmen özellikleri araştırmaya ve eleştirel düşünmeye, sorgulamaya E) Program sürecinde kullanılacak değerlendirme yöneltmelidir. araçları (Cevap A) f&MÖMs Eğitim durumlarının düzenl^nmesi yada öğretme süreçlerinin tasarlanmasında öncelikli ölçüt program hedefleridir. Kullanacağımız öğretme yöntem ve teknikleri öncelikli olarak program hedeflerine daha sonra bu hedefi gerçekleştirmek için seçilecek konu içeriğine uygun olmalıdır. Eğitim durumlarının etkili biçimde düzenlenmesi yani maksimum faydayı sağlayabilmesi için öğretme süreçlerinin öğrenci ilgi, ihtiyaç ve hazır Öğrenciler için öğrenme yaşantıları bulunuşluk düzeyine uygun olması gerekir. düzenlenirken öncelikli olarak aşağıdakilerden Öğrenci gereksinimlerini karşılayan öğretme hangisi yapılmalıdır? süreçleri her zaman için daha ilgi çekicidir A)Öğrencilere dersin sonunda kazanacakları (CevapA) davranışları bildirme B)Öğrencilere dersle ilgili nasıl bir bilgi içeriği verileceğini söyleme C)Anlatılacak konunun genel hatlarını verme D)Öğretme sürecinde kullanılacak pekiştireçleri söyİ9me E) Hangi konularm öğrencilerin için daha öncelikli olduğunu söyleme 4. Temel eğitim felsefesi ilerlemecilik olan bir eğitimciye göre eğitim durumlarının yani öğrenme yaşantılarının temel amacı Eğitim durumlarını giriş, gelişme ve sonuç aşağıdakilerden hangisidir? etkinlikleri olarak sıralamak mümkündür. Giriş A)Öğrencileri yaratıcı ve eleştirel düşünmeye etkinliklerinde öğrenciler öncelikli olarak hedeften sevk etmek haberdar edilmelidir. Ayrıca giriş etkinliklerinde B)Öğrencilere doğruluğu sınanmış gerçek öğrencinin ilgi V9 dikkatini işlenecek konuya bilgileri aktarmak yöneltecek etkinliklere de yer verilmelidir. Gelişme C)Toplumsal sorunların çözüldüğü bir ortam etkinlikleri dersin işlendiği yani öğrencilere hazırlamak hedeflerin kazandırıldığı etkinliklerdir. Sonuç D)Öğrencilere toplumsal değer ve normları etkinliklerinde ise öğretme süreci değerlendirilir, aktarmak eksik öğrenmeler giderilir ve öğrencinin daha üst E) Öğrencilere az zamanda bir çok bilgi düzey hedeflere ulaşması amaçlanır. kazanmasını sağlamak (Cevap A)
  • 62. -EGITIM BILIMLERİ- 43 6. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programı "Pekiştirme bir davranışın görülme öğelerinden 'eğitim durumu' öğesinin temel sıklığını arttıran önemli eğitim durumu değişkenlerinden biri değildir? değişkenidir." A)ipucu Eğitim durumlarında pekiştirme B)Dönüt değişkeninden en iyi şekilde yararlanmak C)Pekiştirme için aşağıdakilerden hangisine öncelikli D)Düzeltme olarak dikkat edilmelidir? E) Değerlendirme A)Pekiştirecin doğru davranıştan sonra hemen ortama sokulması Eğitim durumları öğesinin başlıca değişkenleri: B)Pekiştirecin öğrenci ilgi ve ihtiyacına ipucu, dönüt, düzeltme, öğrenci katılımı, öğretmen uygun nitelikleri, zaman, araç-gereç, öğretme ortamının olması özellikleridir. Değerlendirme ise eğitim durumları C)Doğru davranışlar ödüllendirilirken öğesinden sonra bu sürecin etkililiğini belirlemek yanlış için kullanılan araç-gereç ve süreçleri kapsar. davranışlarda cezalandmlmalı D)Öğrencilerin her doğru davranışı (Cevap E) sürekli pekiştirilmeli E) Pekiştirme öğrencilerin belli bir orandaki davranışlarından sonra verilmeli 7. Pekiştirme öğrencide görülmek istenen davranışın görülme sıklığını arttırır. "Öğrencilerin ders sürecine aktif katılımı öğretim -^ Pekiştirecin etkili olabilmesi için öğrenci hizmetlerinin niteliğini arttırmadaki en öneımli g ihtiyacına cevap vermesi gerekir. ilköğretim değişkenlerden biridir" o birinci sınıf öğrencisi için şeker uygun bir 'tr pekiştireç olurken ortaöğretim öğrencisi için Öğrencilerin öğretim sürecine etkin katılımı ^ bir anlam ifade etmeyebilir. Etkili bir için aşağıdakilerden hangisine öncelikli olarak ;:5 pekiştirme için öncelikli olarak öğrenciye dikkat edilmelidir? S uygun bir pekiştireç kullanılmalıdır. A)Eğitim hedeflerini öğrenci ilgi, ihtiyaç ve (Cevap B) seviyesine uygun olarak tasarlamak B)Renkli, dikkat çekici araç-gereç ve materyallerden yararlanmak C)Çeşitli öğretim yöntem ve tekniklerini bir arada kullanmak D)Pekiştireçleri doğru davranışların ardından vakit geçirmeden vermek E) Süreç içerisinde öğrenciye ihtiyaç duyduğu her anda ipucu vermek Öğrenci katılımı öğretme süreçlerinin etkililiği Bunun için hedefler, içerik, eğitim durumları açısından çok önemlidir. Öğrenci yaşayarak, öğrencilerin ilgi ihtiyaç ve hazırbulunuşluk yaparak öğrenir ilkesine göre öğrenci sürece ne düzeyine uygun olarak planlanmalıdır. kadar katılırsa o kadar kalıcı öğrenmeler (Cevap A) gerçekleşir. Öğrencinin sürece katılımı için öncelikli olarak sürecin öğrenci ilgi, ihtiyaç ve seviyesine uygun olarak tasarlanması gerekir.
  • 63. Bir eğitim programı için sınama durumları düzenlenirken ilk önce yapılacak iş/işlem aşağıdakilerden hangisidir? A)Belirtke tablosu düzenlemek B)Hedef davranışların yoklanmasında kullanılacak en uygun soru tipini belirlemek C)Her kritik hedef davranışı yoklayacak soru yazmak D)Sınama durumlarının yoklayacağı hedef alan ve basamaklarını belirlemek E) Sınama duruımlarının gerçekleştirileceği zaman ve yeri belirlemek
  • 64. 44- -PROGRAM GELİŞTİRME- Sınama durumu eğitim programında belirlenen 11. Program geliştirme süreci açısından sınama hedeflerin kazanılıp kazanılmadığının tespit durumlarmın temel işlevi aşağıdakilerden edilmesidir. Sınama durumları çeşitli ölçme hangisidir? araçlarıyla gerçekleştirilir. Sınama durumları için A)Öğretimde kullanılan yöntem ve tekniklerin öncelikli olarak hedeflerin ve bu hedefler için değerlendirilmesi seçilen içeriği yer aldığı bir belirtke tablosu B)Öğretmen yeterliliklerinin sınanması kullanılmalıdır. Belirtke tablosu sayesinde C)Öğrencilerin hedef davranışlara ulaşamama program için önemli olan kritik hedeflerin sınama nedenlerinin belirlenmesi durumlarında gözden kaçması engellenmiş olur. D)Program işlerliğinin sınanması (Cevap A) E) Kullanılan konu içeriğinin yeterliğinin belirlenmesi ÇÖZÜM: Sınama durumlarınm program geliştirme sürecindeki asıl görevi program işlerliğinin sınanmasıdır. Programın devamlılığı, daha iyiye ve tutarlıya doğru götürülmesi sınama durumlarından elde edilen verilerin yorumlanmasına bağlıdır. Program sürecinde yapılan hatalar sınama durumları ile ortaya çıkar. (Cevap D) o 10. Aşağıdaki bilişsel alanla ilgili sınama > ~ durumlarından hangisi bilgi basamağına ait bir ( 0 soru değildir? A)Atatürk' ün Samsun'a çıktığı geminin adı nedir? B)Atatürk hangi tarihte Samsun'a çıktı C)Atatürk Samsun'a çıkıp Milli Mücadeleyi başlatmasaydı neler olurdu? D)Amasya genelgesinin maddeleri nelerdir? E) Amasya Genelgesinde varılan en önemli sonuç nedir? Bilişsel hedef alanının bilgi basamağında bir alana ait kavram, tarih, kişi bilgileri yer alır. Kim, nerede, kaç yılında vb. sorular bilgi basamağına ait hedef davranış yoklayan sorulardır. C seçeneği ise kavrama basamağına ait (yordama) bir hedef davranış yoklanmaktadır. (Cevap C)
  • 65. -EGITIM BILIMLERI- 45 CE¥APLI KÖMÎf KA¥RAMA TESTI 1. Öğrenciye hedef davranışlar kazandırmak Çağdaş öğretim yöntemlerinin en önemli amacıyla öğretmenin kullandığı stratejiler, özelliği aşağıdakilerden hangisidir? yöntemler, teknikler, araç-gereçler ve yapılan A)Öğrencinin kendini anlatmasına izin vermesi sınıf içi ve dışı etkinlikler eğitim programının B)Öğrencinin aktif olması aşağıdakilerden hangi öğesinde yer alır? C)Öğretmenin aktif olması A)İçerik D)Ön hazırlık gerektirmesi B)Hedef E) Dersin özgür olması C)Eğitim durumları D)Ders planı E) Değerlendirme durumları Öğretim materyallerinin hazırlanmasında ve seçilmesinde aşağıdaki kriterlerden hangisini "o dikkat edilmesi uygun değildir? tr. LU Q "öc A)Materyalin içerdiği bilgilerin doğru ve güncel UJ olması B)Materyalin öğrenciyi güdülemesi ve ilgisini m çekecek nitelikte olması 2. Program geliştirme sürecinde J C)Materyalin teknik özellikler açısından yeterli değerlendirmenin işlevi en iyi şekilde hangi g olması seçenekte açıklanmıştır? s D)Materyalin dersin, ünitenin ya da konunun hedeflerini gerçekleştirmeye yardımcı olması E) Materyalin eğitsel yanından çok eğlenceli olması A)Öğrenme yaşantılarının gerçek yaşamla ilişki düzeyini belirlemek B)Eğitim durumlarını seçmek C)Programın hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek D)Üst sınıfa geçmede belirleyici olmak E) Içeriğin aktarılmasına yön vermek 3. Aşağıdakilerden hangisi yöntem seçimini etkileyen faktörlerden biri değildir? A)Öğretmenin yöntem konusundaki becerisi B)Öğrenci sayısı, derslik ve büyüklüğü C)Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyi D)Öğretim planları E) Yöntemin süresi ve maliyet
  • 66. 6. Etkili öğretimin sağlanmasında, öğretmen yöntem ve teknik seçerken öncelikle aşağıdakilerden hangi boyuta dikkat etmesi gereklidir? A)Öğretimi koylaştıracak yöntemleri seçmelidir. B)Hedeflere ulaşmayı sağlayacak yöntemler belirlenmelidir. C)Öğretmen en iyi bildiği yöntemlere ağırlık verilmelidir. D)Olabildiği kadar fazla yönteme yer verilmelidir. E) Araç-gereç kullanmayı gerektiren yöntemler seçilmelidir.
  • 67. 46- -PROGRAM GELİŞTİRME- 7. Öğretim materyallerinin hazırlanmasında ve 10. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme seçilmesinde aşağıdaki kriterlerden hangisini sürecinde eğitim materyali kullanmanın dikkat edilmesi uygun değildir? amaçları arasında sayılmaz? A)Materyalin içerdiği bilgilerin doğru ve güncel A)Sınıf içindeki etkileşimi zenginleştirmek olması B)Öğrenciye sunulan içeriği daha iyi B)Materyaün öğrenciyi güdülemesi ve ilgisini aktarabilmek ve somutlaştırabilmek için çekecek nitelikte olması C)Dersin hedeflerine ulaşmayı koiaylaştırmak C)Materyalin teknik özellikler açısından yeterli D)Öğrencinin derse hazırlık süresini kısaltmak olması E) Öğrencilerin konuya dikkatini çekmek ve D)Materyalin dersin, ünitenin ya da konunun güdülemek için hedeflerini gerçekleştirmeye yardımcı olması E) Materyalin eğitsel yanından çok eğlenceli olması 8. Aşağıdaki hangisi öğrenme-öğretme 11. Aşağıdakilerden hangisi program durumlarıyla ilgili olarak sorulabilecek geliştirme sürecinde ihtiyaç sorulardan biri değildir? belirlemede kullanılan yöntem ve tekniklerden biri değildir? A)Kullanılan yöntem etkili mi? B)Kullanılan eğitim araç-gereci eğitsel değer A)Delphi tekniği taşımakta mı dır? B)Progel-Dacum tekniği C)Öğretmenin kullandığı eğitim materyelleri C)Benzetim öğretim ilkelerine uygun mu? D)Anket D)içerikte yer alan konular birbirleriyle tutarlımı, E) KaynakTarama kenetli mi? E) Öğretmenin kullandığı strateji, yöntem ve teknik hedeflerle tutarlı mı? 9. E) 12. Öğrenme-öğretme sürecini uygun eğitim Sınıfta teknolojileri ve materyalleri ile desteklemenin işbirliğini temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? geliştirm ek A)Etkili ve kalıcı öğrenmeyi sağlamak B)Öğretmenin iş yükünü azaltmak C)Öğrencilerin derse katılımını sağlamak D)Dersi eğlenceli hale getirmek
  • 68. Öğretim sürecini n ya da dersin başında , öğrenci nin hazırbul unuşluk düzeyini saptama k ve öğretim sürecini n nasıl düzenle neceğin e karar vermek amacıyl a yapılan değerle ndirme türü aşağıda kilerden hangisi dir? A)İzleme ve düzey belirleme ye B)Biçiml endirme ve yetiştirm eye C)Tanım a ve yerleştir meye D)Teşhis ve düzeltm eye E) Tasarıya göre değerlen dirme
  • 69. -EGITIM BILIMLERL 47 13. I.Tanıma/yerleştirmeye yönelik değerlendirme II.Yetiştirmeye/Biçimlendirmeye yönelik değerlendirme III.Sonuç belirleyici değerlendirme IV.Öğrenmeye gör9 değ^rlendirme Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri öğrenme-öğretim süreci esnasında öğrenme noksanlıklannın belirlenerek bunların giderilmesine yardımcı olan değerlendirme türüdür? A)I-IV B)III C)IV D)II-IV E) II Sfî "o tr ÜJ 14. Program geliştirme sürecinin değerlendirme boyutunda, aşağıdakilerden hangi sorunun sorulması uygun değildir? A)Ölçme sonuçları güvenilir mi? B)Yeni bir yöntem mi? C)Kullanılan ölçüt uygun mu? D)Ölçme sonuçları geçerli mi? E) Hedefleri ölçmeye uygun ölçme ve d9ğerlendirme yöntemi seçilmiş mi? 15. Program sonunda, öğrencilerin kazanmaları 1.C 11. C gereken hedef-davranışlara (kazanımlara) 6. B bakılır ve istendik davranışları gösterip gösteremedikleri belirlenir. Buna göre program hakkında bir fikir sahibi olunur. Bu 2. C 7. C 12. C özellik aşağıdakilerden hangi program değerlendirme modeline aittir? 3. D 8. D 13. E A)Sürece bakarak değerlendirme 4. B 9. A 14. B B)Erişiye göre değ^rlendirme C)Öğrenmeye göre değerlendirme 5. E 10.D 15. B D)Taslak değerİ9ndirme E) Ortama göre değerlendirme
  • 70. 48- -PROGRAM GELİŞTİRME_ ÇIMMIŞ SORULAR Ve ÇÖZÜMLERİ Öğrencilerin öğrenme sürecine katılımının en az olduğu yöntem öğretmenin aktif öğrencinin pasif kaldığı anlatım yöntemidir. Bu soruda ise E seçeneğinde etkin katılım beklendiğinin 1. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde söylenmesi anlatım yöntemidir. Öğrencinin toplama, dersin hangi bölümünün başlıca öğrenme sürecine katılım sağlamada etkisiz kalır. amacıdır? (2001 KPSS) (Cevap E) A)Derse hazırlanma B)Plân yapma C)Geçiş bölümleri D)Giriş bölümü E) Gözden geçirme f&M&Ms Bir ders kapsamında düzenlenecek öğretme yaşantıları düzeneği giriş, gelişme ve sonuç etkinliklerinden oluşur. Giriş etkinliklerinde öğrenci işlenecek olan derse hazırlanmalıdır. Öğrenciye o derste kazandırılacak davranışlar söylenmelidir, yani öğrenci, hedef davramşlardan haberdar edilmelidir. Daha sonra da bu hedeflere ulaşmak için nasıl bir bügi içeriğine gereksinim duyulduğu belirtilmelidir. Giriş etkinlikleri öğrencinin derse hazırlandığı etkinliklerdir ve bu hazırlığın da en önemli parçası öğrencinin dikkatini işlenecek konu üzerine çekmektir. Dikkat çekme ilginç bir hikaye Okullardaki öğretme-öğrenme sürecinde yer alan anlatma, bir fıkra ya da bir soru sorma vb. olabilir. üç esas öge aşağıdakilerden hangisinde birlikte Gelişme etkinlikleri hedef davranışların verilmiştir? (2001 KPSS) kazandırıldığı, sonuç etkinlikleri ise A)Okul, aile ve okul ile aile etkileşimi değerlendirmenin yapıldığı, eksik öğrenmelerin B)Öğretmen programı, ders kitabı ve aile giderildiği ve öğrencilerin üst düzey hedeflere C)Öğretmen, öğrenci ve öğrenci velileri taşındığı etkinlikleri içerir. D)Öğrenci, öğretim programı ve öğretim hizmeti (Cevap D) E) Okul yönetimi, veli ve öğretmen 2. Öğrencilerin öğrenme sürecine etkin bir şekilde Eğitim, bir program doğrultusunda öğrencilere katılımları beklenir. istendik davranışları kazandırma sürecidir. Öğrenme öğretme süreçleri program, öğrenci ve Aşağıdaki tekniklerden hangisinin bunu sağlama davranışların kazandırıldığı öğretim hizmetlerinde gücü en azdır? (2001 KPSS) oluşur. Öğretme öğrenme hizmetlerine aile katıldıkça bu hizmetlerin verimliliği artar, ancak A)Grup çalışması veya eşli çalışma yaptırma sürece ailenin katılımı zorunlu değildir. Öğretmen B)Ödül vb. ile katılımı özendirme öğesi ise, sadece etkinliklerin okullarda yürütülen C)Sürece katılanlara geri iletim verme kısmına katılır. Öğretmen de öğrenme süreci için D)Katılımı kolaylaştırıcı önlemler alma gerekli değildir (uzaktan öğretim: bilgisayar, E) Etkin katılımın beklendiğini söyleme televizyon, kitaplar). (Cevap D)
  • 71. -EGITIM BILIMLERI- 49 4. Son yıllarda, araştırma yapma becerileri, problem çözme becerileri, sosyal beceriler, duyusal alana yönelik gelişmeler, yaratıcılık gibi özellikler de her Program değerendirme çalışmalarının ders ve konu alanının içerisinde eie alınmakta; amaçları: öğrencilerin öğrenme sürecinde gösterdikleri performans ve ortaya koydukları ürün, öğrenci ile -Programın hedeflerine ulaşma öğretmen tarafından birlikte değerlendirilmektedir. düzeyini belirleme Bu yaklaşımın amacı aşağıdakilerden hangisi olamaz? (2002 KPSS) -Programın etkililiğini belirleme A)Günlük hayattaki problemlerle başa çıkma -Programdaki eksiklik ve aksaklıkların hangi becerilerini geliştirme öge B)Üst düzey becerilerin ölçülmesine önem verme ya da ögelerden kaynaklandığını C)Kişilerde toplumsal becerilerin gelişmesini belirlemek ve destekleme gerekli düzeltme çalışmalarını yapmak. D)Öğretim etkinliklerini daha çok öğretmen merkezli hâle getirme (Cevap E) E) Öğretmenleri çeşitli yöntemlerden yararlanmaya yöneltme Öğretmenin öğretme-öğrenme sürecinde doğru ve etkili karar verebilmesi ıçin Son yıllarda insancı psikolojilerin önem öncelikle aşağıdakilerden hangisini kazanmasıyla birlikte eğitim programları konu ve dikkate alması gerekir? (2002 KPSS) öğretmen merkezli olmaktan çıkmış öğrenciyi merkeze almış öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarına göre A)Velileri şekillenmeye başlamıştır. Öğrenciyi merkeze alan B)Öğrencileri programlarda salt konuların ezberlenmesi değil C)Planları yaratıcılık ve problem çözme becerileri temeldir. D)Programı Öğrencinin değerlendirme sürecine katılması E) Kapsamı öğretim etkinliklerini öğretmen merkezli olmaktan çıkarır. Öğrenci merkezli programlarda öğrencinin f&MÖMs ihtiyaçları doğrultusunda konular belirlenir. Bu Öğretme-öğrenme sürecinin temeiine bireyi programlarda öğretmenin görevi, sadece öğrenme (öğrenciyi) koymak çağdaş eğitimin en süreçlerine rehberlik etmek, öğrencilere problem önemli ilkesidir. çözme becerilerini kazandırmaktır. (Cevap B) (Cevap D) 5. D)Öğretmenleri hizmet içinde yetiştirme E) Programın hedeflerinin gerçekleşme düzeyini belirleme Program değerlendirme çalışmalarının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS) A)Okulu ve çevre işbirliğini geliştirme B)Programların geliştirilmesine olanak sağlama C)Okulun eksiklerini saptama
  • 72. 7. österdiği davranışın doğru olup olmadığını, Aşa varsa eksik ve yanlışlarını bildirme ğıda D)Beklenen davranışı göstermeye istekli kiler hale den han getirmek için girişimlerde bulunma gisi, E) Kazandırılacak davranışla ilgili ön öğr bilgilerinde etm eksik olup olmadığını kontrol etme e - öğr enm e süre cind e öğr enci ye geri bildi rim veril mes ine bir örne ktir? A)H angi davr anış ı nası l öğre nebi lece ğini hab er ver me B)B ekle nen davr anış ı ören mek için yap aca ğı haz arlıkl arı anla tma C)G
  • 73. 50- -PROGRAM GELİŞTİRME- Geribildirim öğrenme sürecinden sonra öğrenciye 9. Öğretim yöntemlerinden birisi olan davranışının beklenen düzeyde olup olmadığını göstererek yaptırma yaklaşımı haber vererek varsa hatalarının gösterilmesidir. A, aşağıdakilerden hangisi için en uygundur? (2002 KPSS) B ve E seçenekleri öğrencinin hedef davranışı kazanması için gerekli ön bilgiler ve izleyeceği A)Devinimsel (psikomotor) beceri kazandırma yolun bildirilmesidir. D seçeneği de yine dersin B)Olgu ve olayları açıklama hazırlık aşamasında gerçekleştirilen öğrenciyi C)Kavram geliştirme güdüleme etkinlikleridir. C seçeneği öğrencinin D)Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma davranışının sonuçları hakkında bilgilendirilmesi E) İşbirliği ve payiaşımı artırma yani geribildirimdir. f&M&Ms (Cevap C) Psikomotor (devinimsel) becerilerin kazandırılmasında en etkili teknik göstererek yaptırma tekniğidir. (Cevap A) 8. Aşağıdakilerden hangisi, öğrencilerin öğrenme 10. sürecine katılmalarını sağlamada etkili yollardan birisi değildir? (2002 KPSS) A)Öğrencilerin çalışmalarını uygun sorularla yönlendirmek B)Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C)Katılım gösteren öğrencilerin çalışmalarını pekiştirmek D)Dersin işlenişinde bireysel çalışma ve grup çalışmalarından yararlanmak E) Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek ÇĞM&Ms Derse etkin katılımı sağlamak için ders öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre yapılandırılmalıdır. Eğitim sürecinde pekiştireçler çok önemlidir tabiki doğru davranışların pekiştirilmesi. Sınıf ortamında derse katılımı arttırmak için en etkili yol derse katılan öğrencilerin pekiştirilmesidir. Derse katılım göstermeyen öğrencilerin katılmama sebepleri araştırılmalı eğer bir sorun varsa (kendine güvensizlik vb.) bu sorunlar rehberlik ve aile işbirliği ile çözülmeye çalışılmalıdır. Derste öğrenciler tamamen serbest bırakılmamalıdır. (Cevap B)
  • 74. Öğrenci, öğretim sürecine bizzat katılmalı, okumalı, yazmalı, konuşmalı, tartışmalı ve bilgiyi geçmiş yaşantılarıyla ilişkilendirmelidir. Yukarıdaki açıklamada, aşağıdaki öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir? (2003 KPSS) A)Öğretmen, öğrencileri içeriğe yönlendirmelidir. B)Öğrencilerin olgu ve olayları çok yönlü olarak değerlendirmesi sağlanmalıdır. C)Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. D)Bilginin teorik temellerine inilmelidir. E) Öğrencilerin yaşayarak öğrenmesi sağlanmalıdır. Öğrencinin öğretim sürecine katılması yani öğretim süreçlerinde aktif olması yaşayarak öğrenmedir. (yaşayarak öğrenme sorusu 2003 ve 2001 yıllarında soruldu. Bu kez en etkili öğrenme yolu nedir diye sormamış, açıklamasını verip öğretim ilkesini soruyor) En etkili öğretme süreçleri öğrencinin eğitimin merkezine alınıp, öğrenci ihtiyaçlarına göre düzenlenen ve öğrencinin aktif olarak katıldığı yani yaparak yaşayarak öğrendiği öğretme süreçleridir. (Cevap E)
  • 75. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 51 11. Öğretme-öğrenme süreçleri üzerinde (4) Bilgi yapısında içeriğin işgal ettiği yer. (Ö. aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır? (2003 Demirel Kuramdan Uygulamaya Eğitimde KPSS) Program Geliştirme, s.120) A)Öğrencilerin Yani programımız için seçeceğimiz içerik, öğrenci B)Öğretmenlerin ilgi ve ihtiyaçlarına uygun olmalı (bireysel fayda), C)Öğretim programlarının toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeli, farklı D)Doğal çevrenin öğretme öğrenme durumları için elverişli olmalı ve E) Ölçme değerlendirme süreçlerinin önemli, geçerli olmalıdır. Ayrıca içerik, hedefiere göre belirlenmeli, program hedeflerinden kopuk olmamalıdır. içerik belirlenirken öğretmen becerileri bir ölçüt değildir. Öğretmen zaten içeriği Bu süreçlerde temel unsur öğretmen ve öğrencilere etkili bir şekiide sunma becerilerine öğrencidir. Öğretme öğrenme süreçleri bir düzen sahip olmalıdır. çerçevesinde olduğu için asla programdan kopuk düşünülemez. Ölçme değerlendirme süreçleri de (Cevap B) program içinde eğitim durumlarının sınandığı süreçtir. Ölçme sonuçlarına göre, öğretme öğrenme süreçlerinin etkililiğine karar verilir ve ileri süreçler için önerilerde bulunulur. Doğal çevrenin etkisi diğerlerine göre azdır. (Cevap D) C U J13. Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir Q E aşamalılığın var olduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS) iz UJ A)Hatalar anında düzeltilmeli 12. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirmG sj B)Önkoşul niteliğindeki davramşlar kazandınlmalı sürecinde kapsam değerlendirilirken yanıt 'g C)Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun aranan temel sorunlardan biri değildir? (2003 pekiştireçler kullanılmalı KPSS) D)Öğrencilerin hoşlandığı oyun, müzik, vb. A)Kapsam öğrenciler için anlamlı mı? etkinliklerden yararlanılmalı B)Kapsamın ele alınışı öğretmenlerin becerilerine E) Öğretim somut örneklerle gerçekleştirilmeli uygun mu? f&MÖMs C)Kapsam hedeflerle tutarlı mı? D)Kapsamın sunuluş sırası öğrenme ilkelerine Aşamalılık özelliği gösteren derslerde yani ön uygun mu? koşul öğrenmelerin olduğu derslerde öğrencilerin E) Kapsamda yer alan bilgiler önemli, dayanıklı ve aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle zorunlu geçerli mi? ön koşul öğrenmelerin öğrenciler tarafından bilinip bilinmediğine bakılır. Bu tip derslerde öğrenci bir f&M&Ms önceki konuyu bilmiyorsa sıradaki konuyu öğrenemez. Bunun için dersin başında hazırlık içerik yani konu kapsamı belirlenmesinde temel etkinliklerinde öğrencilere ön koşul öğrenmeler ölçütler; muhakkak hatırlatılmalı eğer zorunlu (i)Toplumsalfayda, öğrenmelerden eksiklikler varsa buniar (2)Bireysel fayda, tamamlanmalıdır. (3)Öğrenme ve öğretme, (Cevap B)
  • 76. 52- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 14. Aşağıdakilerden hangisi, öğretme-öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri degildir? (2004 KPSS) A)Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama B)Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma C)Hedefle ilgili davranışı kazandırma D)Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma Eğitim Durumlarının Özellikleri 1) Hedefe Görelik: Eğitim durumları belli davranışları geliştirici nitelikte olmalıdır. Hangi hedef için uygulanıyorsa o hedefe hizmet etmelidir. Ayrıca öğrencileri üst düzey öğrenmelere taşır nitelikte olmalıdır. 2) Öğrenene Görelik: Öğrencinin ihtiyaçlarına yönelik yani onu tatmin edici olmalıdır. Eğitim durumları öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine yani öğrencinin yaş ve olgunluğuna uygun olmalıdır. o 3) Ekonomiklik: Yaşantı, araç ve öğretme zamanı açısından ekonomik olmalı, birden fazla °g davranış kazandırmalı, diğer yaşantılarla tutarlı g olmalı, diğer yaşantılarla kaynaşık olmalı. îi (Demirel Ö., Eğitimde Program Geliştirme, S. 149- <s 150) ^ Buna göre eğitim durumları öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız değil onlarla tutarlı ve kaynaşık olmaiıdır. (Cevap D)
  • 77. -EGITIM BİLİMLERİ- 53 OGRETIM ILKE VE TEKNIKLERI GEZİ-GÖZLEM YÖNTEMİ Öğrenci merkezli bir yöntemdir. Gezi; araştırma, inceleme ve eğitsel amaçları gerçekleştirmek için okul tarafından organize edüen planlı ziyaretlere denir. Bu yöntem ile öğrenciler duvarlarla çevrili yapay dünyadan gerçek dünyaya adım atariar. Gözlem; Öğrenciierin eşya, oiay ve varlıklarla doğrudan kendilerince bilgi edinmeleri ve onların bilimsel bir araştırmayla ilgili temel becerileri kazanmalarını sağlayan etkili bir yöntemdir. Gözlem, bir olayı bir plan çerçevesinde aşama aşama incelemektir. Dersin ya da konunun hedeflerine ulaşmak amacıyla bir konuyia ilgili olgu, olay ya da varlığı sistemli bir plan çerçevesinde incelemektir. Gezi-gözlem yönteminde birden fazla duyu organına hitap edildiği için öğrenme daha kalıcı olur. Öğrenci ilk elden bilgi edinir. Örneğin, TBMM'nin açılması konusu ile ilgili Ulus'ta ki TBMM Müzesinin ziyaret edilmesi. Fen bilgisi dersinde ayın hallerinin gözlenmesi ve not alınması gözlem yöntemini örnek olarak verilebilir. Sosyal Öğrenme Kuramının öncüsü BANDURA'nın model yoluyla öğrenme de "çocukların yetişkinleri izleyerek ve model alarak öğrendiklerini" savunur. Yani çocuk gözlem yoluyla öğrenir. Öğrenciler sosyal becerilerinin çoğunu gözlem yoiuyla öğrenir. Gözlem sosyal davranışların öğrenilmesinde de önemli bir yöntemdir. Özellikle çocuklar birçok sosyal davranışı gözlemleyerek takiit eder. (informal öğrenme). Etkili Kullanım İlkeleri 1.Gözlem konusu, yeri ve süresi için ayrıntılı planlama yapılmahdır. 2.Gözlem yapılmadan önce ne, nası! ve neden? gözlenecek sorularına ilişkin önbilgiler veriimelidir. 3.Gezi gözlem yerine, kuruma teşekkür yazısı iletilmelidir.
  • 78. 4.Gözlem sistemli olmalıdır. 5.Gözlemler teorik bilgiye paralel olarak yapılmalıdır. Gözlem sonuçiarı anında not edilmelidir. Gözlem süreçleri ve sonuçları raporlaştırılmalıdır ve değerlendirilmelidir. Gözlemin sonuçları tartışılmalı ve değeriendiriimelidir. Yararları 1.Öğrenci kendi duyu organları vasıtasıyla ilk elden bilgi elde eder. Birinci kaynaktan bilgi ve deneyim sağlar. 2.Kalıcı ve izli öğrenmeler artar. Tüm duyu organları, öğrenme sürecine katılır. Gözlem salt göz ile değil, bütün duyu organları ile yapılabilir. 3.Çevredeki çeşitli kaynakların öğretimde kulianılmasını sağlar. 4.Öğrencilerin diğer öğrenme etkinliklerine temel oluşturur. 5.Bütün derslerde kullanılabilir. 6.Araştırma-inceleme ve bilimsel düşünceyi geliştirir. Öğrencilerin araştırma ve öğrenme merakı artar. 7.Öğrenciler yakın çevrelerini ve ülkelerini daha iyi öğrenirler. Okul-çevre etkileşimini sağlar. 8.Gerçek ortamda öğrenildiği için öğrenme koiay ve çabuk oiur. Öğrencileri ders dışı etkinliklere yöneltir. Sınırlılıklar 1.Öğretmen yasal sorumluluklarını bilmek zorundadır. Okul dışı gözlemler için yasal izin alınmalıdır. 2.İyi bir organizasyon yapılmazsa boşuna zaman harcanmasına neden olur.
  • 79. 54- -OGRETIM İLKE VE TEKNİKLERİ. 3.Maliyeti yüksek olabilir 4.Amaca uygun yer bulmak güç olabilir. 5.Gerektiğinde araç ve rehber kişi bulmak zor olabilir. DENEY (LABORATUAR) YÖNTEMİ Herhangi bir olay veya varlığı meydana getiren ilişkilerin daha iyi anlaşılmasını sağlamak amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Deney bilimsel bir olayı, ilkeyi sınamak ya da kanıtlamak için yapılan deneme etkinliğidir. Öğrenci merkezli bir yöntemdir. Deney, gözlemin denetimli şeklidir. Şartları öğretmen ya da öğrenci tarafından hazırlanarak tabiat olaylarını tekrar etmektir. Deney metodunda esas, deneyimin öğrenciler tarafından yapılmasıdır. Yani imkanlar yeterli ise deney, öğrenciler tarafından bireysel olarak, değilse kümeler halinde yapılmalıdır. İlk deneyin öğretmenler tarafından yapılması uygun olur. Deney yapıldıktan sonra deneyin sonuçları mutlaka öğrenciler tarafından tartışılıp, değerlendirilmeiidir. Uygulama ve daha üst düzey hedef davranışiar kazandırılır. Etkili Kullanım İlkeleri ol 1.Deney yöntemiyle kazandırılacak davranışlar en az uygulama düzeyinde olmalıdır. 2.Laboratuar kurallarına öğretmen ve öğrenciler uymalıdır., 3.Kullanılacak araç-gereçler kontrol edilmelidır. 4.Sonuçlar kontrol edilmelidir. 5.Öğrencilere deneyde elde ettikleri sonuçları not etmek için fırsat tanınmalıdır. 6.Deney bittikten sonra araç-gereçler temizlenmeli ve yerlerine konmalıdır. Yararları 1.Yaratıcı ve bilimsel düşünme yeteneği kazandırır. 2.Öğrenci birçok duyu organıyla ilk elden bilgi edinir. Bütün duyu organlarına hitap edildiği için öğrenme kalıcı olur. 3.Bilimsel gerçekliğin nasıl elde edildiği
  • 80. öğretilir. Öğrenciler "bilim adamı" gibi davranmayı öğrenir. 4.Bilgilerin uygulanmasını sağlar. 5.Bu yöntemde; öğrenilen bilgilerin gerçek hayatta uygulanma şansı daha yüksektir. 6.Bilimsel olayların kanıtlanmasını sağlar. 7.Deney etkinliklerinde izleme, kontrol etme, raporlaştırma işlemleri yerine getirilerek, öğrencilerde kalıcı ve izli öğrenmelere katkı getirir. 8.Araştırma, inceleme becerileri ve alışkanlığı kazandırır. 9.Her öğrenci öğrenme durumunu kendisine göre ayarlar. 10.Sosyal bilgiler, fen bilgisi ifade ve beceri dersleri, yani bütün dersler konularının özelliğine göre laboratuarlarda ve özel dersliklerde yapılabilir. Bu yöntemde, öğrencilerin uygulama yapması esastır (Tarih dersi hariç). Sınırlılıkları 1.Maliyeti yüksektir ve çok zaman alır. 2.Bazı öğrencilerin başaramaması söz konusudur. 3.Deney sürecinde sınıf kontrolü açısından öğretmen güçlükler yaşayabilir. 4.Deney öncesi, uygulanması ve deney sonrası işlemleri için normal ders saati dışında ek zaman gerektirir. 5.Kalabalık sınıflarda ve yetersiz eğitim ortamlarında uygulanması zordur. 6.Deney için gerekli araç, gereç ve materyaller diğer öğretim yöntemlerine göre ek maliyet getirir. 7.Kazalara karşı dikkatli olunması gerekir. 8.Deneyde şartlar gözlemi yapan kişi tarafından kontrol edilir. GÖSTERI/GÖSTERİP YAPTIRMA YÖNTEMİ Gösteri yöntemi, öğretmenin öğrencilerin önünde bir şeyin nasıl yapılacağını göstermek ya da bir prensibi açıklamak için yaptığı işlemlerdir. Gösteri yöntemi, iş ilkesi temeline dayalı olarak öğretmenin ya da
  • 81. -EGITIM BILIMLERI- 55 kaynak kişinin öğrencilere bir işi ya da konuyu araç- 9.Göze ve kulağa aynı anda hitap edilerek, gereç kaynaklar kullanarak açıklamak amacıyla dikkat çekilmelidir. yaptığı işlemlerden oluşur. Gösteri yöntemi, 10.Öğrenme sürecinde hataların anında öğretmen merkezlidir, Eğitim teknoloji araçlarının en giderilmesine ve düzeltilmesine fırsat verir. fazla kullanıldığı yöntemdir. 11.Eğitimde çizgi filmler gösteri yönteminde Gösteri yönteminde öğretmen hem sözel hem de etkili bir şekilde kullanılabilir. Çocukların en sözsüz iletişim kuilanırken görsel öğelerle iletişim fazla öğrenebilme düzeyini etkileyen yöntem desteklenir. Bu yöntemde; asıl aktif olan deneyi gösteri yöntemidir. yapan ve bazı ders araçlarını gösteren açıklayan öğretmendir. Öğrenciler dinleyici, seyirci ve hazır alıcı durumundadırlar. Gösteri yöntemi ise bilgi ve Faydaları kavrama düzeyindeki hedefleri gerçekleştirir. Gösteri 1.Yalnız gösteri yapanın araç-gereç yöntemi çoğunlukla öğretmenin bir beceri veya gereksinimi olduğundan ekonomik bir uygulamanın nasıl yapıldığını öğrencilere yöntemdir. Yaparak-yaşayarak öğrenme göstermesi onların ise bunu tekrar etmesi esasına yaşantıları sağlar. dayanır. Bu yönüyle gösterip yaptırma olarak da isimlendirilebilir. 2.Beceri öğretiminde etkili bir şekilde kullanılır. Beceriler yaparak öğrenildiği için kalıcı bir Gösterip-yaptırma, uygulama düzeyindeki hedef öğrenme gerçekleşir. davranışların kazandırılmasında kullanılır. Gösterip yaptırma yöntemi, daha çok duyu organının uyardığı 3.Öğrenciyi ders içi ve ders dışı etkinliklere ve öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için yöneltir. öğrenmeyi kolaylaştıran bir öğretim metodu olarak 4.Kalabalık sınıf ortamlarında da başarı ile kabul edilmektedir. Psiko-motor davranışların uygulanabilir ve öğrencilerin derse ilgisini kazandırılmasında etkili bir şekilde kullanılır. Meslek artırır. ve beceri eğitiminde daha çok kullanılır. Özellikle becerilerin öğretilmesinde kullanılabilecek tek 5.Başarılı bir gösteri, iş ve işlem basamaklarını öğretim yöntemidir. standardize ederek, öğrenmeyi kolaylaştırır. Etkili kullanım ilkeleri Sınırlılıkları 1.Gösteri bütün öğrencilerin görebileceği bir 1.Yapılan iş ya da işlem öğrencinin yerde olmalıdır. (Öncelikli şart) hazırbulunuşluk düzeyine uygun olmadığı takdirde ilgi azalırve özgüven kaybolabilir. 2.Gösteri için önceden hazırlanmalı ve gerekli alet-materyaller hazır bulundurulmalıdır. 2.Gösteri "anlama" olmaksızın "takiit etmeye" dayalı olabilir. 3.Öğretmen gösteri esnasında yapacağı işleri ayrı ayrı sıraya koyarak ayrıntılı biçimde 3.Karmaşık bir gösteride öğrenciler başansızlık planlamalıdır. ya da eksiklik duygusuna kapılabilir. 4.Gösterinin amacı bütün öğrencilere iyi 4.Kalabalık gruplarda gösterinin etkisi azalır. açıklanmalı ve gösteri sırasında amay 5.Uygulama esnasında ipuçları, dönüt ve gözden kaçırılmamalıdır. düzeltme zamanında yapılmazsa yanlış 5.Gösteri sırasında göster-anlat ilkesi öğrenmeler oluşur. kullanılmalıdır. Her öğrenciye gösteriyi tekrar 6.Yeterli pratikten yoksun olan öğrencilerin etme fırsatı verilmelidir. başarılı olması güçtür. 6.Öğrencilerin gösteriyi nasıl izleyecekleri 7.Gerçeğe uygun olmayan araç-gereç önceden planlanmalıdır. kullanıldığında yanlış algılamalara yol açar. 7.Öğrenciler gösteri esnasında soru sormaları 8.Gösteri kısmı her öğrenci tarafından gerekli için cesaretlendirilmelidir. ve yeterli biçimde izlenemeyebilir. 8.Öğrencilerin davranışın zihinsel hazırlığını yapması sağlanmalıdır. 9.Hazırlanması çok fazla planlama ve hazırlık
  • 82. 56- -OGRETIM İLKE VE TEKNİKLERİ. gerektirebilir. İyi planlama yapılmadığı takdirde zaman kaybına neden olur. ÇÖZİIMLM 10.Soru-cevap, tartışma, rol oynama gibi KOMU MÂVHAMA yöntemlerle desteklenmezse, yeterli ve kalıcı TESTİ öğrenme gerçekleşmez. 1. "Gösterip yaptırma öğretmenin bir beceriyi aşama aşama göstermesi, anlatması ve öğrencilerin izledikten sonra aynı beceriyi yeterli düzeye gelene kadar tekrar etmesi şeklinde uygulanır." Bu yöntemin en etkili bir biçimde kullanılabilmesi için öğretmen aşağıdaki davranış değiştirme yöntemlerinden hangisini ağırlıklı olarak kullanması uygun olur? A)Kademeli yaklaşım B)Sistematik duyarsızlaştırma C)Simgesel ödülle pekiştirme D)Sürekli pekiştirme E) Yanlış davranışları cezalandırma o f&MÖMs Bu yöntemde öğretmen beceriyi gösterdikten sonra öğrencilerin belli bir beceri düzeyine gelene kadar beceriyi tekrar etmeleri gerekir. Cezalandırma yeni bir davranış kazandırmak için kesinlikie kullanılmaz. Sistematik duyarsızlaştırma da olumsuz davranışların söndürülmesi için kullanılan bir yoldur. Sürekli pekiştirme de ekonomik bir yol değildir. Öğrencilerin beceriyi aşama aşama öğrendiği için en uygun yol kademeli yaklaşımdır. Cevap:A 2. Gösterip yaptırma yöntemini bir beceri öğretiminde kullanmak isteyen bir öğretmen öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisine dikkat etmelidir? A)Öğrenci ihtiyaçlarına B)Program hedeflerine C)Öğrencilerin hazırbuiunuşluk düzeyine D)Araç-gereç ve materya! olanaklarına
  • 83. E) Bilişsel hedef olmasına
  • 84. -EGITIM BILIMLERI- 57 Gösteri yöntemi beceri eğitimi için oldukça Gösterip yaptırma yöntemi öğrencilere hem elverişli bir yoldur. Öğretmen öncelikli olarak görerek hem duyarak öğrenme imkanı sağladığı öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerine dikkat ve uygulama imkanı verdiği için kalıcıdır. Öğrenci etmelidir. Öğrenci hazırbuiunuşluğunun üstündeki öğretme sürecine beceriyi gerçekleştirerek katılır. bir davranışı öğrenemez. Program hedefleri Bu yöntem çok zaman aldığı için sınırlı bir doğrultusunda seçilecek davranışlar eğer öğrenci tekniktir. hazır bulunuşluk düzeyinin üzerinde ise Cevap:C ertelenebilir. Cevap: C Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi birden çok duyuya hitap etme açısından 3. Gösterip yaptırma öğretim yönteminin etkili diğerlerine göre daha sınırlıdır? kullanımı için aşağıdakilerden hangisine dikkat A)Gösteripyaptırma edilmelidir? B)Deney A)Bilişsel ağırlıklı öğrenmelerde kullanılmalıdır C)Gezi-gözlem B)Psikomotor becerilerin öğretiminde D)Tartışma kullanılmalidır E) Mikro öğretim C)Öğretim için ayrılan sürenin kısıtlı olduğu durumlarda kullanılmalıdır ç Ç&M&Ms D)Duyuşsal hedef ağırlıklı o derslerde 'o Tartışma dışında yukarıda veriien tüm yönteımler kullanılmalıdır U öğrencinin hem gözüne hem kulağına hitap eder E) Öğretilmesi çok zor olan J Q ve öğrenciye uygulama imkanı vererek daha kalıcı kullanılmalıdır öğrenmeler gerçekleştirilmesini sağlar. Tartışma f&M&Ms yöntemi ise öğrencinin kulağına hitap eder. Cevap: D Gösterip yaptırma yöntemini Psikomotor s becerilerin öğretiminde etkili bir biçimde kullanılır. •* Gösterip yaptırma çok fazla zaman aldiğından g Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi zamanın kısıtlı olduğu durumlarda kullanılamaz. diğerlerine göre çok zaman alması açısından Cevap: B kullanışlı değildir? A)Düzanlatım B)Gezi-gözlem C)Tartışma D)Deney E) Gösterip yapîırma 4. Aşağıdakilerden hangisi gösterip yaptırma f&g&Ms yönteminin sınırlılıklarından biridir? Gezi-gözlem yöntemi öğrenciye öğrendiği konuları A)Öğrencinin öğrendiği teorik bilginin gerçek ortamında görme olanağı sağlama uygulamaya dönüştürülmesine imkan vermez açısından oldukça iyi bir yöntemdir fakat zaman B)Clst düzey psikomotor becerilerin açısından oldukça sınırlıdır. Yukarıdaki öğretilmesinde yetersizdir tekniklerden zaman açısından en ekonomik olanı C)Zaman açısından kullanışlı değildir düz anlatım, en kullanışsız olanı ise gezi-gözlem D)Öğrenci öğretme sürecinde pasiftir yöntemidir. E) Kalıcı öğrenmeler sağlama açısından Cevap: B yetersizdir
  • 85. 58- -OĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 7. Öğrencileri için eğitsel bir gezi düzenlemek 9. Aşağıdakilerden hangisi gezi-gözlem isteyen bir öğretmen öncelikli olarak yönteminin kullanılmasında karşılaşılan aşağıdakilerden hangisine dikkat etmek sımrlılıklardan biri değildir? zorundadır? A)Çok zaman alması A)Gezi planına uygun hareket edilmesine B)Pahalı olması B)Gezi güvenliğinin sağlanmasına C)Güvenlikle ilgili sıkıntılar olması C)Gezilecek yerlerle ilgili öğrencileri önceden D)Öğretmene büyük sorumluluklar düşmesi bilgilendirmeye E) Yaşantı zenginliği açısından sınırlı olması D)Gezi maliyetinin en aza indirilmesine E) Gezi süresinin iyi ayarlanmasına Gezi-gözlem yönteminde öğrencilerin gerçek Gezi yöntemi fazla zaman alan masraflı bir yaşam koşullarını görerek öğrenmesi sağlanır. Bu tekniktir ve çok iyi bir organizasyon yöntem öğretmene yüklediği sorumluluklar gerektirir.Öğretmene öğrencilere gerekli hedef açısından oldukça meşakkatli bir yöntemdir. Bu davranışlar kazandırmanın yanı sıra öğrenci yöntemi kullanan bir öğretmen öncelikli olarak güvenliği vb. konularda ek sorumluluklar yükler. öğrencilerin güvenliğine dikkat etmelidir. Yaşantı zenginliği ise bu yöntemin en büyük avantajlarından biridir. Cevap: B Cevap:E o >■ 8. Aşağıdakilerden hangisi gezi-gözlem öğretim 10. Aşağıdakilerden hangisi deney yönteminin yönteminin en önemli kazanımlarından biridir? kazanımlarından biridir? A)Öğrencilerin sınıf çalışmaları ile gerçek yaşam A)Duyuşsal hedefler kolaylıkla kazandırılır arasında bağlantı kurmalarını sağlar B)Üst düzey devinsel becerilerin kazandırılması B)Psikomotor becerilerin öğrenilmesinde etkiii için uygundur olarak kullanılır C)Öğrenciye yaparak, yaşayarak öğrenme fırsatı C)Öğrenciye öğrendiği teorik bilgileri verir uygulayarak pekiştirme imkanı sağlar D) Öğrencinin bir gruba ait olma duygularını D)Öğrencilere kendi öğrenme hızlarıyla geliştirir ilerlemelerine olanak verir E) Az zamanda bir çok bilişsel becerinin E) Az zamanda çok bilgi aktarılarak zaman kazandırılmasına olanak sağlar açısından kullanıcıya kolaylık sağlar Deney yöntemi öğrencilere laboratuar ortamında Gezi gözlem yöntemi öğrencilere gözlem yapma yaparak yaşayarak öğrenme fırsatı sunar. ve sınıf çalışmaları ile gerçek yaşam arasındaki Öğrencilerin araştırma, inceleme becerilerini bağlantıyı kurabilmelerine yardımcı olur. geliştirirve öğrenciyi araştırıcılığa iter Cevap:A Cevap: C
  • 86. -EGITIM BILIMLERI- 59 11. Aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisi diğerlerine göre daha kalıcı öğrenmeler CEVAPLI gerçekleştirmesi açısından üstün özelliklere KAVRAMA sahiptir? A)Tartışma 1. Tsunami felaketi devam ederken öğrencilere B)Düzanlatım bilgi kazandırmak isteyen öğretmenin aşağıdaki C)Soru yanıt yöntemlerden hangisini kullanması uygun D)Deney olmaz? E) Evödevi A)Bireysel çalışma B)Tartışma C)Örnek Olay En kalıcı öğrenmeler öğrencilerin yaparak D)Gezi-gözlem yaşayarak öğrenmesidir. Öğrenci öğretme E) Soru-cevap süreçlerine aktif bir şekilde katılarak daha kalıcı öğrenir. Ayrıca bir çok duyuya hitap eden öğretme teknikleri ile daha kalıcı öğrenmeler gerçekleşir. Yukarıdaki öğretim yöntemlerinden deney yöntemi öğrenciye uygulama imkanı vererek daha kalıcı öğrenmeler gerçekleştirir. Cevap:D .. UJ Q 'ac UJ 2. Öğrencilere psikomotor davranı kazandırılmasında en şlarm etkili aşağıdakilerden hangisidir? yöntem .iz A)Gösterip-yaptırma İU B)Problem çözme C)Örnek Olay D)Gezi-gözlem E) Soru-cevap 3. Birincil kaynaktan bilgi, deneyim ve yaşantı sağlayan öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Programlı öğretim B)Gezi-gözlem C)Anlatım D)Soru-cevap E) Tartışma
  • 87. 60- -OĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERl 4. Aşağıdakilerden hangisi gezi-gözlem 7. Aşağıdakilerden hangisi deney ile gözlem yönteminîn özellikîerinden biri değildir? arasındaki farkları ortaya koyan doğru bir ifade değildir? A)Öğrencilerin diğer öğrenme etkinliklerine temel oluşturur. A) Deney çaiışması gözlemden farklı olarak B)Bütün derslerde kullamlabilir. denetlenebilir. Yani deney koşulları C)Özel koşulları değiştirilebilir. değiştirilerek birden çok sayıda tekrar D) Öğrencilerin araştırma-inceleme ve bilimsel edilebilir. düşünce becerisi geiişir. B) Deney gözlemin denetimli biçimidir. E) Öğrenciler kendi duyu organlan vasıtasıyla ilk C) Deney her zaman yapılabilir. Ama gözlem elden bilgi elde edinir. belirii özel zamanlarda yapılabilir. D) Deney sonuçları değişmez, gözlem ise gözlemden gözleme değişir. E) Gözlemde yapanın girişimde olduğu; deneyde ise sadece gözlediği görülmektedir. 5. Öğretmen sınıftaki öğrencileri üç gruba bölerek ders saati boyunca okulun yanındaki pazar yerinde beklemelerini ve pazara giden insan sayısını, bu insanların kıyafetlerini, satış yapanların neler söylediklerini, en çok satılan sebze ve meyvelerin neler olduklarını vb. not Aşağıdakilerden hangisi gözlem-gezi yöntemi etmelerini istemiştir. uygulanırken dikkat edilmesi gereken noktalardan biri değildir? "Z. Öğretmenin buradaki temel amacı A)Öğretmen, kendine düşen yasal o aşağıdakilerden hangisidir? sorumlulukları Â) Öğrencüerin okulun yakın çevresini daha iyi bilmelidir. tanımasını sağlamak B)Yapılacak etkinliğin eğitsel olmasına B) öğrencilerin grup çalışması yapmasını gerek özendirmek yoktur. C)Öğrencilerin pazarda satılan mevsim ürünlerini C)Gezi kararı verilmeden önce gidilecek öğrenmesini sağlamak yerle D)Öğrencilerin insan davranışlarını öğrenmesini ilgili plânyapmalıdır. sağlamak D)Sınıfa dönüldüğünde geziden elde E) Öğrencilerin gözlem becerisini geliştirmek edilenler özetlenmelidir. 6. Şehrin gecekondu bölgelerinde yaşayan A)Benzetim insanların yaşam biçimleri konusunda B)Mikro öğretim öğrencilerin bilgi sahibi olmasını sağlayan bir C)Soru-cevap öğretmenin yapacağı en uygun öğretim D)Anlatım yöntemi/tekniği aşağıdakilerden hangisidir? E) Gözlem
  • 88. 9. Fen bilgisi dersinde mikroskop yardımıyla mitoz bölünmeyi öğretmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangi öğretîm yöntemini kullanması en uygun olur? A)Gösteripyaptırma B)Örnek olay yöntemi C)Bireysel çalışma D)Programlı öğretim E) Rol oynama yöntemi
  • 89. -EĞİTİM BİLİMLERl 61 10. Aşağıdakilerden hangisi gösterip yaptırma 13. Beden eğitimi dersinde, voleybolda smacın yönteminin uygulanabileceği bir aktivitedir? nasıl yapılması gerektiğini öğrencilerine gösteren bir öğretmen öğrencilerinden de aynı A)Bireysel çalışma alışkanlığı kazandırma şekilde smaç yapmasını istemiştir. B)İşbirliği ve paylaşım becerilerini artırma C)Psikomotor becerileri kazandırma Öğretmenin derste uyguladığı yöntem/teknik D)Problem çözme gücünü geliştirme aşağıdakilerden hangisidir? E) Bilimsel düşünme gücünü kazandırma A) Gösterip-yaptırma B)Rol oynama C)Deney D)Problem çözme E) Gözlem 11. Deney yönteminin kullanımının sınırlı olduğu 14. Öğrencilerine İş ve Teknik dersinde model ders aşağıdakilerden hangisidir? uçak yapmayı öğretmeye çalışan bir öğretmenin aşağıdaki öğretim A)Tarih yöntemlerinden hangisini uygulaması B)Fizik daha uygun olur? C)Matematik D)Biyoloji o a: A)Gezi-gözlem Ui E) Kimya B)Gösterip-yaptırma C)Anlatım D)Örnek olay E) Rol oynama 12. Bir okulda fen bilgisi, kimya, fizik yabancı dil E) dersleri ile ilgili olarak özel derslikler yapılmış ve eğitim araç, gereçleri ve teknolojileriyle Rol donatılmıştır. Öğretmenler bazı konuları, bu oyn Q ili dersliklerde işlemektedir. ama Bu dersliklerde uygulanması en uygun olan öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Örnekolay B)Deney (laboratuar) C)Problem çözme D)Proje yöntemi
  • 90. 15. Öğrencilere empatik bakış açısı ve sosyal beceriler kazandırmak isteyen bir öğretmen aşağıdaki öğretim yöntem/yaklaşımlarından hangisini daha az kullanmalıdır? A)Tartışma B)Rol oynama yöntemi C)Örnek olay D)İşbirliğine dayalı öğretim E) Gösterip-yaptırma *[ 6.E 1.D 11.A 7.E 2.A 12.B 8.B 3.B 13.A 9.A 14.B 4.C 10. 15.E 5.E
  • 91. 62- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ- ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇDZÜMLERİ Laboratuarda yapılan kimyasal, elektriksel gibi öğrenci sağlığı açısından tehlike yaratabilecek deneylerde öğretmenin sağlaması gereken en 1. Eğitsel gezilerin öğrencilere sağladığı en önemli ve temel unsur güveniik olmalıdır. önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2001 Öğretmen sınıftaki tüm öğrencilerden sorumlu KPSS) olduğu için bu tip deneylerde daha dikkatli olmalı A)Boş zamantarı değerlendirme öğrencileri bir sorun çıkmaması için önceden B)Öğrenciler arasında dayanışmayı geliştirme uyarmalı ve gerekli güvenlik önlemlerini almalıdır. C)İlk elden, somut yaşantılar sağlama (Cevap A) D)Öğrencilerin hazır oluş düzeyini artırma E) Öğrencileri, sınıf ortamının monotonluğundan kurtarma Eğitsel ders gezileri ve toplum incelemeleri, sınıftaki çalışmaların kuramsal yönlerini yaşamın uygulamalı gerçekleriyle bağdaştırılmasına fırsat sağlayarak eğitimin zenginleştirilmesine yardım eder. (M. Hesapçıoğlu, Öğretim İlke ve Yönîemleh, s.223) Alan gezileri öğrencilere derste gördükleri konuların günlük hayatta nasıl karşılarına çıkabileceklerini, okulda edindikleri bilgileri nerede kullanabileceklerini göstermesi § 3. Psikomotor becerilerin öğretilmesinde, açısından öğrenciye bir yaşantı zenginliği sunar. g aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisinin (CevapC) «7 en etkili olması beklenir? (2002 KPSS) A)Küçük grup tartışması B)Düz anlatım (takrir) C)Örnek olay incelemesi D)Ömeğinigöstererekyaptırma E) Soru - cevap 2. Laboratuarda deney yapacak bir öğretmen, deneye D)Hazıroluşu sağlama başlamadan önce öğrencileri ortaya çıkabilecek E) Konuya ilgi çekme tehlikelere karşı uyarmalı ve alınacak önlemleri hatırlatmalıdır. Öğretmen bu davranışı hangi amaçla yapar? (2001 KPSS) A)Güvenliği sağlama B)Konuya dikkat çekme C)Öğrenmeye güdüleme
  • 92. Beceri (psikomotor) öğretiminde ilk aşama becerinin ve öğrencinin özelliklerinin analiz edilmesidir. İkinci aşama ise öğrenciye becerinin modelinin kazandırılmasına yardım etmektir. Öğretmen beceriyi canlı bir biçimde ya da bir filimde göstererek öğrenciye model oluşturur (Ömeğini gösterme). Öğrenciye oluşturulan bu model onun beceriye ilişkin genel bir görüş kazanmasına yardımcı olur. Devinimsel becerilerin kazandırılmasında en önemli nokta öğrenciye eksiksiz bir model oiuşturabilmektir. Bunun içinde öğretmen tarafından ya da bir filmle örneğin gösterilerek yaptırılmasıdır. (Cevap D)
  • 93. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 63 4. Sosyal beceri öğretiminde aşağıdakilerden 5. Beceri öğretiminde kullanılan basamaklar hangisinin etkisi en azdır? (2005 KPSS) arasında geçiş olmayan ve adım adım ilerleyen biri öğrenilmeden diğerine geçilmeyen yöntem A)Altı şapka hangisidir? (2005 KPSS) B)Beyin fırtınası C)Tartışma A)Programlı öğretim D)Gösteri B)Tamöğrenme E) Drama C)Buluş yoluyla öğretim D)Sunuş yoluyla öğretim E) Gösteri Altı şapkalı düşünme tekniği: Edvvard de Bono'nun geliştirdiği, öğrencilerde yaratıcılığı ve empati yeteneğini amaçlayan bir tekniktir. Öğretmenin beceriyi aşama aşama göstermesi, anlatması ve öğrencilerin öğretmeni izledikten Tartışma: Tartışma problem çözümünde ve anti sonra, aynı beceriyi yeterli bir düzeye gelene sosyal tutumların değişiminde kullanıma uygun bir kadar tekrar etmesi şeklinde uygulanan bir öğretim yöntemidir. Tartışma yönteminde, konuyla öğretim yöntemidir. (Ş. TAN, Öğretimi Planlama ilgili olarak öğrenciler aktif bir şekilde birbiriyle ve Değerlendirme s.88) Gösteri yönteminin etkin konuşurlar. bir şekilde kullanılması için bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Drama: Tiyatro yaparak veya oyun yoluyla bir •Gösterinin her aşaması öğrenciler tarafından düşünceyi, olayı veya soyut bir kavramı yanlış anlaşılmaya olanak vermeyecek şekilde canlandırmaktır. Öğrencilerin üretkenliğini, g açıkve net olmalıdır. yaratıcılığını geliştirme ve öğrencilere aktif bir g öğrenim yaşantısı sağlayan bir öğretim g •Beceri öğretiminde aşamalılık ilkesine uyulmalı, yöntemidir. beceri basamakları kolaydan zora doğru sıralanmalıdır. Gösterip yaptırma: Öğretmenin beceriyi aşama ,s •Öğrencilerin öğrenilecek beceriyle ilgili motive aşama göstermesi, anlatması ve öğrencilerin ;<| edilmesi gerekir. öğretmeni izledikten sonra, aynı beceriyi yeterli bir ^ •Beceri öğretilirken öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeye gelene kadar tekrar etmesi şeklinde ,2: düzeyleri dikkate alınmalıdır. uygulanan bir öğretim yöntemidir. Psikomotor g •Gösteri yöntemi kullanılmadan önce öğretmen alanla ilgili üst düzeyde becerilerin tarafından gerekli hazırlıklar yapılmalı ve öğretim kazandırılmasında gösterip yaptırma uygun bir tam olarak planlanmalıdır. öğretim yöntemidir. (Cevap E) Beyin fırtınası: Kısa sürede çok sayıda fikir üretme amacıyla kullanılan bir tekniktir. Anlaşılacağı üzere, beyin fırtınasında bir problemin çözümüne yaratıcı olarak çok sayıda çözüm üretmek söz konusudur. (Tanımlar: Ş. TAN, Öğretimi Planlamave Değerlendirme) Sosyal beceri öğretiminde yukarıdaki seçenekiere göre gösteri yöntemi etkisi en az olanıdır. Gösterip yaptırma daha çok psikomotor beceriler için uygun bir yöntemdir. (Cevap D)
  • 94. 64- -REHBERÜK (PDR)_ REHBERLİK | Rehberlik Hizmetlerinde Personel ve Örgütleme Ülkemizde rehberlik hizmetleri merkezde, il Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) ile düzeyinde ve okul düzeyinde olmak üzere üç sağlanmaktadır. RAM'lar il düzeyinde tüm kademede örgütlenmiştir. Personelin görev ve özel eğitim ve rehberlik hizmetlerinin sorumlulukları da bu kademelere göre belirlenmiştır. yürütülmesinden sorumludur. İl düzeyinde Rehberlik Hizmetierinin Örgütlenmesi rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi için rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri İl Danışma Komisyonu oluşturulur. Okul Düzeyinde Merkezi il Düzeyinde Örgütlenme Bu komisyon eylül ve haziran aylarında iki Örgütlenme Örgütlenme (Bakanhk kez toplanarak; eylül ayında il ve ilçelerde Düzeyinde) yapılması düşünülen rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçları 1. Rehberlik Hizmetlerinde Merkezi Örgütlenme: belirler, ilgili önerileri değerlendirir, bu Ülkemizde ilk defa 1970, 71 yıllarında Milli Eğitim önerilerin sağlanması yönünde kararlar alır; Bakanlığı'na bağlı 24 okulda rehberlik hizmeti haziran ayında ise yapılan rehberlik ve çalışmalarına fiilen başlanmıştır. 1992 yılında 3797 psikolojik danışma çalışmalarını değerlendirir. sayılı kanunla belirtilen Bakanlık Düzeyindeki Merkezi Rehberlik hizmetleri örgütleme şeması o İl ve ilçelerde Rehberlik hizmetleri valiliğe aşağıda verilmiştir. bağlı olarak il Milli Eğitim Müdürlüklerinin sorumluluğunda sürdürülmekîedir. MİLLİ EĞİTİM Miüi Eğitim BAKANLIĞI Müdürlüğü (Müdür) Özel Eğitim Rehberlik ve Psikolojik I Milii Eğitim Müdür Yrd. j Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü { veya Şube Müdürü j ............. "T Genel Müdür Yardımcısı ve Rehberlik Hizmetleri Daire Başkanı Genel Müdür Yard. Rehberlik ve Araştırma Merkezi Özei Eğitim Şubesi Daire Başkanı
  • 95. Rehberlikve Psikolojik Danışma Araştırma (RAM) Hizmetieri İl Komisyonu 1 Rehberlik Merkezi Ortaöğretim ve Yaygın Eğitim Merkezleri 3. Okul Düzeyinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Örgütlenmesi: Okul Özel Sınıflar ve Kaynaştırma düzeyinde en etkin bir şekilde doğrudan öğrencilere Şubeleri hizmet vermeyi sağlayacak bir örgütlenme gerekmektedir. Buna göre: Ölçme Araçları Şubeîeri 1.Okulda rehberlik ve psikolojik danışma örgütünün başı müdürdür. Öğrenci İşleri Şubeleri 2.Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini planlama ve programlama amacıyla "Okul Rehberlik Eğitim Uzmanları ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu"na gerekvardır. 2. İl Düzeyinde Rehberlik Hizmetleri 3.Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini Örgütlenmesi: İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı yürütmekle doğrudan doğruya sorumlu olan personel,
  • 96. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 65 psikolojik danışmanlardır. Esas sorumluluk psikolojik c. Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin danışmanlarda olmakla beraber sınıf öğretmenleri, yürütülmesi ile ilgili yıllık program ve yürütme planının eğitsel kol öğretmenleri ve diğer branş öğretmenlerinin hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını izler. de önemli sorumlulukları vardır. d. Okulda birden fazla psikolojik danışman varsa birini koordinatör olarak görevlendirir. OKUL MÜDÜRLÜĞÜ e. Rehberlik ve psikolojik danışma servisinde birden Rehberlik hizmetlerinin asıl uygulama sahası fazla psikolojik danışman olması durumunda, psikolojik okullardır. Diğer bütün rehberlikle ilgili merkez ve taşra dantşmanlar arasında işbölümü yapar. örgütlenmesi okullarda sunulacak rehberlik hizmetlerinin daha sağlıklı yürütülebilmesi içindir. Bu f. Rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile işbirliği yüzden rehberlik hizmetlerinin sunulmasında asıl halinde okuldaki öğretmenleri her sınıfa bir sınıf rehber önemli olan kurum okullardır. Okullarda rehberlik öğretmeni olmak üzere görevlendirir. hizmetinin kalitesi de okul müdürünün rehberlik g. Okuldaki rehberiik ve psikolojik danışma hususundaki tutumu ve çabalarıyla yakından ilişkilidir. hizmetlerinin yürütülmesi için psikolojik danışman, sınıf Öneminden dolayı okullarda rehberlik hizmetlerinin rehber öğretmenleri, öğrenciler ve veliler arasında ayrı bir başlık altında detaylı bir şekilde eşgüdümü sağlamak için gerekli özeni gösterir. değerlendirmesi gerekmektedir. h. Rehberlik ve psikoiojik danışma servisince hazırlanan program ile yürütme planının birer ömeğini OKUL REHBERÜK HİZMETİ ÖRGÜTLEME ŞEMASI ders yılının başladığı ilk ay içerisinde; yıl sonu çalışma raporunun bir ömeğini ise ders yılının tamamlandığı ay içerisinde bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezine gönderir. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu Her okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin planlanması, eşgüdümü ve kurum içindeki işbirliğinin sağlanması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme kurulu Şekil-4. Okul Düzeyinde Rehberlik ve Psikolojik oluşturulur. Bu kurul, ders yılında birinci ve ikinci Danışma Hizmetlerinin Örgütlenmesi - dönemin başladığı ilk ay ile ders yılının tamamlandığı j§ son ay içerisinde olmak üzere, yılda en az üç defa toplanır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri Okul rehberlik ve psikolojik danışma örgütünü : g yürütme kurulu okul müdürünün başkanlığında oluşturan öğeierin rehberlik ve psikolojik danışma aşağıdaki üyelerden oluşur: hizmetlerine ilişkin görevleri Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan "Rehberlik ve Psikolojik ?Müdür yardımcıları Danışma Yönetmeliği"nde belirtilmiştir. Aşağıda okul ?Psikolojik danışmanlar müdürü, okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme kurulu, psikolojik danışman, sınıf rehber ♦ Sınıf rehber öğretmenlerinden her sınıf öğretmeni ve diğer öğretmenlerin görevleri Milli Eğitim seviyesinden seçilecek en az birer temsilci Bakanlığı tebliğler dergisinde yayınlanan 24376 sayılı ?Disiplin kurulundan bir temsilci Rehberlik ve Psikolojik Danışma Yönetmeliğine göre sunulmuştur. ?Okul-aile birliği ve okul koruma derneğinden birer temsiici Okul Müdürünün Görevleri ?Okul öğrenci temsilcisi Okul müdürü, okul düzeyinde rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde en yetkili kişidir. Rehberlik ve psikolojik danışma yürütme kurulunun görevleri: a. Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinın sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için, hizmetlerin 1. Yıllık rehberlik ve psikolojik danışma programını gerektirdiği fiziksel şartları ve uygun çalışma ortamıni incelerve uygulanması için gerekli önlemleri alır. hazırlar, kullanılacak araç ve gereçleri sağlar. 2. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin b. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarının kurulunu kurar ve bu kurula başkanlık eder. kullanılmasına yardımcı olur.
  • 97. 66- -REHBERÜK (PDR)_ 3.Öğretim yılı içinde öğrenci-yönetim, öğrenci- işbirliği yapar. öğretmen, öğrenci-psikolojik danışman arasındaki d. Sınıfıyla ilgili çalışmalarını, ihtiyaç ve önerilerini ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken belirten bir raporu ders yılı sonunda rehberlik ve esasları tespit eder, öğrenciler ve velilerle yapılacak psikolojik danışma servisine iletir. toplantıları planlar. e. Öğrencilerin ruh sağlıklarını koruyucu ve geliştirici 4.Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin birsınıf ortamt yaratır. yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer sorunları f. Öğrencilerin eğitsel kol çalışmalarına etkin bir inceler ve gerekli önlemleri alır. şekilde katılmalarını sağlar. Psikolojik Damşmamn Görevleri g. Okul müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer a. Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri görevleri yapar. programını sınıf düzeylerine, okulun türüne ve h. Problemli öğrencilerle görüşme yapar ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre hazırlar. gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma servisi, b. Rehberlik programının ilgili kısmının öğrenci velisi ve okul idaresi ile işbirliğine geçer. uygulanmasında sınıf öğretmenlerine rehberlik eder. Diğer Öğretmenlerin Görevleri c. Meslek seçimi, kişisel-sosyal problemler, okulla ilgili a. Öğrencileri okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik problemler, aileyle ilgili problemler üzerinde hizmetlerinden, bu hizmetlerden yararlanma öğrencilere psikolojik danışma yapar. yollarından haberdar etmek. d. Öğrencileri tanıma amacıyla çeşitli ölçme araçları b. Sınıf düzeyinde sunduğu rehberlik hizmetlerinde uygular ve bunların sonuçlarını (özel bilgiler hariç) okul psikolojik danışman ile işbirliği yapmak. öğrenci, öğretmen ve veliler ile paylaşır. c. Okul psikolojik danışmanının yaptığı tüm etkinlikleri e. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin desteklemek ve rehberlik etkinlikleri için sınıfında öğrenci gelişim dosyalarını ve diğer gerekli kayıtları zaman ve ortam ayarlamak. tutar, ilgili yazışmaları hazırlar, istenen raporları d. Sınıfta öğrencilerin ruh sağlığını koruyucu ve düzenler. geliştirici bir ortam yaratmak. f. Ailelere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde e. Derste öğrencilerin kişilik özelliklerini tanımalarına, diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun güçlü ve zayıf yönlerini anlamalarına ve kendilerini toplantı, konferans, panel gibi etkinlikler düzenler. geliştirmelerine imkan verecek etkinlikler sunmak. g. Oryantasyon, bilgi verme, yerleştirme, izleme, f. Sınav sonuçlarından öğrencilerin başarılarını araştırma ve değerlendirme hizmetlerini yerine getirir. değerlendirmenin yanı sıra onların kişisel ihtiyaçlarını h. Ders yılı sonunda yapılan çalışmaları değerlendirir, ve engellenmelerini görebilmeleri yönünde de sonuçları ve gerekli bilgileri içeren bir rapor hazırlar. yararlanmak. Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri g. Uyum sorunları olan öğrencileri saptamak ve onları okul psikolojik danışmanından yardım almaları Sınıf rehber öğretmeni, okuliarda bir sınıfın rehberlik yönünde cesaretlendirmek. hizmetlerini yürüten ve rehberlik hizmetleri için ayrılmış derslere giren öğretmendir. Sınıf rehber öğretmeni, h. Derslerinde öğrencilerin meslekleri, iş dünyasını ilköğretim birinci kademede sınıf öğretmeninin tanımalarına, iş ve çalışma yaşamına karşı olumlu kendisidir, ilköğretim ikinci kademede ise okul tutum geliştirebilmelerine yardımcı olmak. müdürünün branş öğretmenleri arasından seçtiğı ı. Derslerinde öğrencilerin günlük yaşamlarında öğretmendir. gereksinim duyacakları sosyal becerileri a. Okul rehberlik ve psikolojik danışma programı kazanmalarına yardımcı olmak. çerçevesinde sınıfın yıllık çalışmalarını planlar ve bu i. Okul müdürünün rehberlik hizmetleriyle ilgili verdiği planın bir örneğini rehberlik ve psikolojik danışma tüm görevleri yapmak. servisine verir. b. Eğitsel ve mesleki rehberlik etkinliklerini, rehberlik ve psikolojik danışma servisinin organizasyonu ve rehberliğinde yürütür. c. Sınıftaki öğrencilerin öğrenci gelişim dosyalarının tutulmasında rehberlik ve psikolojik danışma servisiyle
  • 98. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 67 ÇOZUMLU KAVRAMA 1. "Birey uygun bir meslek tercihi için kendi özellikleri Okulun rehber öğretmeni, rehberlik ve psikolojik ve mesleklerarasındaki bağı kurabilmelidir." danışma uzmanı okuldaki rehberlik hizmetlerinin planlanıp yürütülmesinden sorumludur. Eğitim ve Orta öğretim kurumunda görev yapan bir öğretim amaçlı olarak derse girmek ya da rehber öğretmenin uygun bir mesleki sınavlarda gözetmenlik yapmak psikolojik yönlendirme yapabilmesi için bireyin hangi danışma uzmanının görevi değildir. Ancak özelliğini ön planda tutması gerekir? öğrencileri izlemek gözlem yapmak için rehberlik amaçlı olarak derslere girebilir. A)Okul ve okul dışı yaşantıları B)İlgileri (Cevap C) C)Tutumları D)Anne-babanın beklentileri E) Genel ve özel zihinsel yetenekleri Mesleki rehberliğin ilk basamağı bireyi tanımak ve kendine tanıtmaktır. Orta öğretim çağlarında çocukların ilgileri ve tutumları çok değişkendir "Bir psikolojik danışmanın çevresindeki arkadaş ve (ergenlik) İlgi ve tutumlara göre yapılan bir akrabalarına psikolojik danışma anlamında mesleki rehberlik başarısız sonuçlar verir. Ana yardımda bulunması sakıncalıdır." babaların beklentileri ise asla bireyin kendi yetenekleri ve ilgilerinin önüne geçemez. Ana Bu durumun en önemli nedeni aşağıdakilerden baba beklentilerine uygun yapılan mesleki hangisidir? rehberlik bireyin gelecekte mutsuz olmasına yol A)Rol çatışması açabilir. Bu yaşlarda mesleki yönlendirmeler için B)Gizlilik ilkeleri öncelikle bireyin yetenekleri değerlendirilmelidir. C)Mesleki etik Birey başarılı ve mutlu olabileceği yetenekleri D)Empatik algılama doğrultusunda bir mesleğe yönlendirilmelidir. E) Yanlı davranım (Cevap E) 2. Aşağıdakilerden hangisi okulun rehberlik ve E) Okula yeni gelen öğrencilere okul ve psikolojik danışma uzmanının görevleri çevresini arasında yer almaz? tanıtmak A)Sorunlu öğrencilere psikolojik danışma yapmak B)Öğrencilere üst eğitim kurumları hakkında bilgi vermek C)Sınavlarda öğretmenlere yardımcı olmak, gözetmenlik yapmak D)Okulda müşavirlik hizmetlerini yürütmek
  • 99. Danışmanlık rollerini tanımlamada etkili olan kurum ya da kişiler arasında genellikle görüş birliği ve uyum olması gerekir ve böyle bir uyumda genellikle vardır. Böyle bir uyumun olmaması halinde rol çatışması ortaya çıkar. (Y. Kuzgun, Rehberlik ve Psikolojik Danışma, s.41) Bir psikolojik danışmanın çevresine vereceği yardım tamamen dostane ve onların dertlerini dinleyip önerüerde bulunmanın ötesine geçemez. Danışman yakın arkadaşı veya tanıdığına psikolojik danışmanlık yapamaz çünkü danışma süreci içerisinde psikolojik danışman rollerini gerçekleştiremez. (Cevap A)
  • 100. 68- -REHBERLİK (PDR)_ 4. Aşağıdakilerden hangisi bir sınıf öğretmeninin 6. Aşağıdakilerden hangisi okul Rehberlik rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde en servisinin görevleri arasında yer alması uygun önemli görev sorumluluğudur? olmaz? A)Öğrencilere ölçme araçlarını uygulayarak A)Okul aile birliği toplantılarına katılmak başarılarını ölçmek. B)Çeşitli meslek kuruluşlarına geziler B)Öğrencilerin toplu dosyaları tutmak. düzenlemek C)Öğrencilerin sorunlarını çözmek için danışma C)Okuida uygulanacak rehberlik programıyla yapmak. ilgili tartişmaiar yapmak D)Öğrencilere meslek seçmek D)Dersle ilgili çevreye yapılacak herhangi bir E) Öğrencilerin ruh sağlığını ilgilendiren geziyi organize etme durumlarda idareye bilgi vermek. E) Uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma tekniklerinin sonuçlarını yorumlama Sınıf rehber öğretmeni kendi sınıfının rehberlik hizmetlerinden sorumludur. Sınıfın rehberlik Okul rehberlik servisi okul rehberlik servisi okul planının yapıp öğrencilerin toplu dosyalarını rehberlik hizmetlerinin sağlıklı, etkili, verimli doldurmak sınıf öğretmeninin görevidir. Ancak yürütülmesi görevi yerine getirir. Dersle ilgili olarak sınıf öğretmeni zorlandığı durumlarda okulun çevreye yapılacak gezi ya da organizasyon rehberlik uzmanından yardım ve destek alır. faaliyeti eğitim ve öğretim etkinliğidir. Ve bundan ilgili dersin öğretmeni ve okul müdürü öncelikle (Cevap B) sorumludur, görevlidir. (Cevap D) O > ■ ( Q 'o Öğrencilerin aile durumlarını öğrenmek için 5. Okul düzeyinde rehberlik hizmetlerinin etkili § 7 ailelerle görüşmeler yapmak aşağıdakilerden verimli yürütülmesinden en üst düzeyde — hangisini öncelikli görevidir? sorumlu olan kimdir? g A)Sınıf Öğretmeni A)Oku müdürünün B)Koordinatör Danışman B)Okul rehber öğretmeninin C)Okul Müdürü C)Sınıf öğretmeninin D)Psikolojik danışman D)İlgili müdür yardımcısının E) Milli Eğitim Müdürü E) Öğrenciyle sorun yaşayan öğretmenin Bir okulda rehberlik hizmetlerinin etkili verimli Öğrencilerin aileleriyle görüşerek aile durumlarını yürütülmesinden en üst düzeyde sorumlu olan aile yapısını, aile içi ilişkileri, anne ve babanın okulun müdürüdür. Aslında okul müdürü çocukla iletişimlerini, ders çalışma ortamlarını okulundaki tüm faaliyetlerin eğitim, öğretim, gözlemek önceiikle sınıf öğretmeninin görevidir. yönetim ve rehberlik hizmetlerinin en iyi şekilde Çünkü öğrencilerle ilgili onları tanımaya yardımcı yürütülmesinden birinci derecede yetkili ve olabilecek her türlü bilgiler toplu dosyaya konur. sorumlu kişidir. Çünkü okulun en üst düzey Toplu dosyayı doldurmak da öncelikle sınıf yöneticisidir. Ancak müdür rehberlik hizmetlerini öğretmeninin görevidir. Takıldığı ve zorlandığı kendisi yürütemez. Okulun rehberiik uzmanları ve durumlarda okulun rehberlik uzmanından yardım diğer öğretmenlerin rehberlik hizmetlerindeki alabilir. Zaten okulun rehberlik uzmanının tüm görev ve sorumluluklarını yerine getirmelerini öğrencilerin aileleriyle görüşmeler yapmasını sağlar, denetler. beklemek gerçekçi olmaz. (Cevap C) (Cevap C)
  • 101. -EGITIM BILIMLERI- 69 8. Bir ildeki psikolojik danışma ve rehberlik 10. Aşağıdakilerden hangisi. sınıf hizmetlerini il düzeyinde planlama ve kurumlar öğretmeninin rehberlik hizmetlerinin arası işbirliğini sağlama görevini yürütülmesindeki en önemli aşağıdakilerden hangisi yerine getirir? sorumluluğudur? A)Koordinatör rehber öğretmen A)Öğrencilere ölçme araçlarını uygulamak B)Rehberlik ve Psikolojik danışma hizmetleri il B)Öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak danışma komisyonu C)Öğrencilerin, ilgi ve yetenekleri C)Milli Eğitim Müdür Yardımcısı doğrultusunda, D)Okul müdürü uygun olan eğitsel kollarda görev E) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri almalarını komisyonu sağlamak D)Öğrencilere meslekleri tanıtmak E) Öğrencilerin ruh sağlığını koruyucu ve geliştirici bir ortam yaratmak İl ve ilçelerdeki rehberlik hizmetlerinin Rehberlik etkinlikleri öğrenci ile ilgili tüm kişilerin planlanması, programlanması, hizmetlerin işbirliğiyle yürütülür. Rehberlik sadece rehber yürütülmesi ve eşgüdümün sağlanmasından Milli öğretmenin yürüttüğü bir faaliyet değildir. Öğrenci Eğitim Müdürü adına rehberlik hizmetlerindcn ile en çok etkileşimde bulunan ise sınıf sorumlu olan müdür yardımcısı görevlidir. öğretmenidir. Bu açıdan sınıf öğretmenine rehberlik açısından önemli görevler düşer. Sınıf (Cevap C) öğretmeni sınıfta rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu kişidir. Sınıf öğretmeninin toplu dosyaları tutmak, öğrencilere 9. - Çevrede var olan olanaklardan öğrencileri S bireyi tanıma tekniklerini uygulamak gibi haberdar etmek, bilgilendirmek. görevlerinin yanında en önemli görevi sınıf 'ğ j ortamını öğrencilerin ruh sağlığını koruyucu ve geliştirici şekilde düzenlemektir. - Okuldaki öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını -~ saptamak m (Cevap E) - Mezun olan öğrencilerin iş ve meslek durumlarını ;§ takip etmek ^ "13 Okuldaki diğer öğretmenlere müşavirlik M hizmeti vermek 2 Rehberlikle ilgili yukarıdaki faaliyetler okuldaki hangi birimin görevidir? A)Okul rehberlik servisi B)Okul yönetimi C)Sınıf öğretmenleri D)Okul Aile Birliği E) Milli Eğitim Müdürlükieri Okuldaki rehberlik hizmetlerini etkili verimli yürütülmesinden okulun psikolojik danışma uzmanları, onların çalıştığı birim olan okul rehberlik servisi görevlidir. Okul rehberiik servisinin iyi çalışmasından okul müdürü sorumlu ve denetlemekle yetkilidir. Yukarıdaki sayılı
  • 102. maddelerin hepside okul rehberlik servisinin temel görevidir. (Cevap A)
  • 103. 70- -REHBERLİK (PDR). 4. Bir okulda rehberlik ve psikolojik danışma SEVAPLI hizmetlerinin etkili bir şekilde yürütülebilmesi HONlf KAVRAMA TESTÎ için gerekli olan ortam, araç-gereç vb. sağlanması, aşağıda verilenlerden hangisinin görev kapsamındadır? 1. Bir okulun rehberlik ve psikolojik danışma A)İl milli eğitim müdürü hizmetleri programı, aşağıda verilen B)Rehberlik ve araştırma merkezi personellerden hangisinin onayı ile C)Koordinatör psikolojik danışman uygulamaya başlanır? D)Okul müdürü A)Psikolojik danışman E) İl rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri B)Sınıf rehberöğretmeni komisyonu C)Koordinatör psikolojik danışman D)Rehberlik ve AraştırmaMerkezi E) Okul müdürü 2. Aşağıdakilerden hangisi bir okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde fiilen yer almaz? A)Okul müdürü B)Psikolojik danışman C)Sınıf rehberöğretmeni D)Diğer öğretmenler E) Okul koruma derneği o ÜJ 3. Aşağıdakilerden hangisi bir okuldaki psikolojik danışmanın görevlerinden biri değildir? A)Sınıf rehber öğretmenlerini atama ve denetieme B)Öğrencileri tanıma amacıyla çeşitli ölçme araçları uygulama C)Ailelere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun toplantı, konferans, panel gibi etkinlikler düzenieme D)Ders yılı sonunda yapılan çalışmaları değerlendirme, sonuçları ve gerekli bilgileri içeren bir raporhazırlama E) Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programını sınıf düzeylerine, okulun türüne ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre hazırlama
  • 104. İlköğretim 7. sınıf öğrencisi olan Banu, sürekli olarak evde kardeşiyle tartışmakta, anne babasını beğenmemekte, okulda ise arkadaşlarına saldırgan davranışlar sergilemektedir. Çocuklarının bu davranışlarından rahatsız olan aile, okul psikolojik danışmanına başvurmuştur. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışmanın bu aileye verebileceği öneriler arasında yer alamaz? A)Kızlarına empatik anlayışla yaklaşmaları B)Kızlarını psikiyatriste götürmeleri C)Kızlarının kişiliği üzerinde değil, davranışları üzerinde durmaları D)Ergenlik dönemi hakkında bilgi vermeleri E) Kızlarının enerjisini boşaltabileceği ortamlar sağlamaları Aşağıdakilerden hangisi okul Rehberlik Hizmetleri Yürütme Kurulunun üyelerinden biridir? A)il milli eğitim müdürü B)Rehberlik ve Araştırma Merkezi personellerinden birtemsilci C)Özel eğitim uzımanı D)Sınıf rehber öğretmen temsilcisi E) Branş öğretmenlerinden birtemsilci
  • 105. -EGİTİM BİLİMLERİ- 71 7. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğru değildir? A)Rehberlik hizmetlerinin il düzeyinde örgütlenmesi, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile sağlanmaktadır B)Okulda rehberlik ve psikolojik danışma örgütünün başı müdürdür C)Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürütmekle doğrudan doğruya sorumlu olan personel, psikolojik danışmanlardır D)Okulda birden fazla psikolojik danışman varsa içlerinden biri koordinatör olarak görevlendirilir E) Her okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin planlanması, eşgüdümü ve kurum içindeki işbirliğinin sağlanmas: amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme kurulu oluşturulur tn tx. ÜJ Q 8. Aşağıdakilerden hangisi bir okulda görevli o branş öğretmenlerinin görevlerinden biridir? A)Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme kurulunu kurma ve bu kurula başkanlıketme B)Derslerinde öğrencilerin günlük yaşamlarında gereksinim duyacakları sosyal becerileri kazanmalarına yardımcı olma .. . C)Ailelere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun toplantı, konferans, 1.E 2. E 6. D panel gibi etkinlikier düzenleme ] 7. A D)Okul rehberlik ve psikolojik danışma programı çerçevesinde sınıfın yıllık çalışmalarını 3. A 8. B planlama E) Okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma 4. D hizmetlerinin yürütülmesi için psikolojik danışman, sınıf rehber öğretımenleri, 5. B öğrenciler ve veliler arasında eşgüdümü sağlamak için gerekli özeni gösterme
  • 106. 72- -REHBERLİK(PDR)- ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ Eğitim sürecinin bir bütün olma özelliğinden dotayı genel olarak okuldaki hizmetleri müdür, öğretmen ve danışmaniar için kesin çizgilerle birbirinden 1. Sınıf içinde bir problemle karşılaşan ayırmanın olanağı yoktur. (Kepçeoğlu, 2001, öğretmenin yapması gereken ilk iş s.257) Psikolojik danışmanın görevi sayılmaması aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) gereken durumlar; A)Rehberiik servisine göndermek •yeni öğrencilerin kayıt işleri B)Problemin, belirtileriyle saptamak C)Çözüm yollarını araştırmak •ders gezilerini planiama D)Okul, idaresine habervermek E) Öğrenci velisini çağırmak •öğrenci hakkındaki bilgileri müdür, disiplin kurulu ve diğer öğretmenlere açıklama ÇÖZÜM: •öğrencileri danışma için zorlama Bir sınıf öğretmeni karşılaştığı sorunun ilk önce sebeplerini araştırmalıdır. Bir problemin Nöbet tutmak, boş derslere girmek, sınav çözümünün ilk aşaması problemin tanınmasıdır. gözetmenliği yapmak vb. Daha sonra problemin çözüm yolları araştırılır. Bu çözüm yolları problemi sınıfta çözmek, daha ciddi Rehber öğretmen ve danışmanın araştırma bir sorunsa aile işbirliği ile rehberlik servisinde görevlerinden biri de öğrenci sorunlarının tespit uzman tarafından çözmektir. edilmesidir. (Cevap B) (Cevap C) Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS) A)Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür. B)Okulda rehberlik kurulunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır. C)Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur. D)Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardtr. E) Rehberlik kumlunda öğrencilere de yer verilmelidir. 2. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve Rehberlik hizmetlerinin temel ilkelerinden biri de rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 bu hizmetlerin işbirliği içinde yürütülmesidir. Yani KPSS) verimli ve olumlu bir rehberlik hizmeti ancak ortak bir rehberlik anlayışı çerçevesinde rehber A)Öğrencilerin devam durumunu izlemek öğretmen, diğer öğretmenler, okul yöneticileri, aile B)Öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri müdüre ve çevrenin işbirliğinde gerçekleşebilir. Rehberlik iletmek sadece bir bireyin sorumluluğunda değildir. C)Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak Rehberlik bir ekip işidir ve işbirliğini gerektirir. D)Öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek E) Sınaviarda gözetmenlik yapmak (Cevap C)
  • 107. -EGÎTÎM BİLİMLERİ- 73 4. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım Aşağıdakilerden hangisi okuldaki rehberlik amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini hizmetlerinin en üst düzeydeki yürütücüsü ve gerçekleştirmesi en uygun olur? (2001 KPSS) sorumlusudur? (2002 KPSS) A)Öğrencilere test ve diğer ölçme araçlarını A)Sınıf Öğretmeni uygulamak. B)Koordinatör Danışman B)Öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak. C)Okul Müdürü C)Öğrencilerin, ilgi ve yeteneklerine uygun olan D)Psikolojik Danışman eğitsel kollarda görev almalarını sağlamak. E) Milli Eğitim Müdürü D)Öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek. E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek. Okul müdürü okuldaki tüm Psikolojik Danışma ve Rehberlik uygulamalarından doğrudan doğruya sorumlu olup, bu uygulamalarm her boyutu ile Sınıf öğretmeninin öğrencinin gelişim sürecine yakından ilgilenmek zorundadır. (Kepçeoğlu, yapacağı en önemli destek onların başarma, 2001, s.241) Okulda rehberlik hizmetlerinin tanınma ve onaylanma gereksinimlerini başında müdür vardır. Müdür bu hizmetlerin etkili karşılamaktır. Bu nedenle de öğrencilerin ilgi ve bir şekilde yürütülmesi için uygun ortam, araç yetenek alanlarına uygun öğrenme-öğretme gereç vb.den sorumludur. Okuldaki rehberlik ortamlarını oluşturma, sınıf öğretmeninin öncelikli hizmetlerinin en üst düzey yürütücüsü okul rehberlik görevidir. müdürüdür. (CevapC)| (Cevap C) CC UJ Branş öğretmenlerinden beklenen en önemli 4. İlköğretim 1. sınıftaki bir öğrenci, okulda bazen !=d rehberlik görevi aşağıdakilerden hangisidir? idrarını kaçırmakta; ve kendisi de bu durumdan <g (2002 KPSS) rahatsız olmaktadır. - A)Öğrencilerin duygusal sorunlarını saptama t= B)Öğrencileri yeteneklerine uygun alanlara yöneltme Bu durumda, sınıf öğretmeni için en uygun M C)Öğrencilere değişik meslekleri tanıma yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 S D)Öğrencilerin sosyal becerilerini geliştirici KPSS) faaliyetler düzenleme A)Çocuğu doktora göndermek E) Öğrencilerin, kendi derslerine karşı ilgilerini B)Okul yönetimine haber vermek artırmaya çalışma C)Çocuğa, az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınmasını söylemek D)İdrarını kaçırmaması için çocuğu sık sık Okullarda rehberlik hizmetlerini esas olarak uyarmak Rehberlik ve Psikolojik Danışma Uzmanları E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna (öğretmenleri) sunar. Bununla birlikte okuldaki birlikte çözüm aramayı önermek diğer eğitim görevlilerinde (okul müdürü, müdür yardımcıları ve öğretmenler) rehberlik görevleri bulunmaktadır. Buna göre branş öğretmenlerinin öncelikli rehberlik görevi iki tanedir. Bunlar: Etkili sınıf ortamlan ve öğrenci sorunlarının çözümü aile ve öğretmen işbirliği ile gerçekleşır. -Öğrencilerin, kendi derslerine karşı ilgi Özellikle öğrenci sınıfta yokken durum duymalarını ve güdülenmelerini sağlama arkadaşlarına anlatılmalı anlayışlı davranmalart -Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini belirleme ve için telkinde bulunulmalıdır. Ailesi ile işbirliğine bunlara uygun öğretme-öğrenme ortamları girilip bir uzmana yönlendirilmelidir. oluşturma. (Cevap E) (Cevap E)
  • 108. 74- -REHBERLİK (PDR)_ Bir okulda, aşağıdaki hizmetlerden hangisini 9. Branş öğretmenlerinden beklenen en yerine getirecek kişinin rehberlik ve psikolojik önemli rehberlik görevi aşağıdakilerden danışma alanında uzman olması şart değildir? hangisidîr? (2003 KPSS) (2002 KPSS) A)Öğrencilere yeni meslekleri tanıtma A)Öğrencilere, karar verme yöntemlerinde B)Öğrencilerin duygusal sorunlarını saptama yardım sağlama C)Öğrencilerin kendi dersine karşı B)Öğrencileri mesleğe yönlendirme ilgilerini C)Öğrencilerin duygusa! sorunlarını çözme değerlendirme D)Öğrencilere, hedef alınan davranışları D)Öğrencileri yeteneklerine uygun öğretme alanlara E) Anne - babaları, çocuk yetiştirme konusunda yöneltme bilgilendirme E) Derslerde öğrencilerin sosyal becerilerini geliştirici faaliyetler düzenleme Rehberliğin görevi öğrencilere hedef davranışların kazandırılması değildir. Program hedeflerinin öğretilmesi öğretim hizmetleri kapsamında Bir okulda rehberlik hizmetlerinin ağırlıklı öğretmenin görevidir. Öğrencilere karşılaştığı olarak psikolojik danışma ve rehberlik karar verme süreçlerinde yardımcı olmak, mesleki uzmanları ile sınıf öğretmenleri yürütür. Ancak rehberlik kapsamında bir mesleğe yönlendirmek, tüm öğretmenlerin rehberlik hizmetlerine psikolojik danışmanlık çerçevesinde duygusal katılımı gerekir. Branş öğretmenierinin sorunlarını çözmek ve konsültasyon hizmetleri öğretmenlerin sosyal becerilerini dahilinde ana-babaları bilgilendirmek okulda geliştirmesine yardımcı olmaları beklenir. C uzman personelin yürüteceği faaliyetlerdir. seçeneğinde anlatılan, öğretmenin Öğrencilere hedef davranışların kazandırılmasını öğrencilerin kendi dersine karşı ilgilerini öğretmenler yürütür. değerlendirmesi branş öğretmeninin bir rehberlik görevi değildir. Branş öğretmenliği (Cevap D) görevidir. 10. (Cevap E) Rehberliğin "içtenlik ve dürüstlük" ilkesini benimsemiş bir öğretmenden 8. Sınıf içinde bir sorunla karşılaşan öğretmenin beklenecek davranış aşağıdakilerden öncelikle aşağıdakilerden hangisini göz önüne hangisi degildir? (2003 KPSS) alması gerekir? (2003 KPSS) A)Gerektiğinde öğrencilerini uyarması A)Öğrencilerin isteklerini B)Rol yapmaktan kaçınması B)Sorunun niteliğini C)Davranışlarında saydam ve içten olması C)işlenen konunun özelliklerini D)Hatalı davranışları için özür dilemesi D)Okulun amaçlarını E) Öğrencilerin tüm davranışlarını E) Okulun toplumsal çevresini onaylaması Ç&M&i&s f&g&Ms Problem çözme tekniğinde, bir problem Rehberlik ve psikolojik danışma içten, durumuyla karşılaştığında önce problem hissedilir samimi, yapmacıklıktan uzak ve dürüst bir ve tanımlanır. Bu sebeple yapılacak ilk işlem ortam ön görür. Bir danışmanın ya da rehber sorunu (niteliğini) anlamayaçalışmaktır. öğretmenin içtenliği ve dürüstlüğü danışma (Cevap B) ortamında duygularını açıklamaktan kaçınmaması yani rol oynamamasıdır. İçtenlik asla bireyin tüm davranışlarının onaylanması anlamına gelmez. Öğrencinin tasvip edilmeyen davranışlarının doğruymuş
  • 109. gibi onaylanması dürüstlük ilkesine ters düşer. (Cevap E)
  • 110. -EGİTİM BİÜMLERİ- 75 11. İlköğretimde bulunan öğrencinin sosyalleşmesinde öncelikle görevli olan kişi kimdir? (2004 KPSS) A)Psikoiojik Danışman B)Sınıf Öğretmeni C)RehberÖğretmen D)Okui Müdürü E) Koordinatör RehberÖğretmen ÇÖZÜM: İlköğretim öğrencileri okuldaki tüm zamanlarını sınıf öğretmenleriyle geçirir. Öğrencilerin sosyal becerileri kazanmasında en etkili kişi sınıf öğretmenidir. ilköğretim öğrencilerin sosyalleşmesi için gerekli olumlu model sınıf öğretmeni olmalıdır. Ayrıca sınıfta yürütülen etkinliklerle de öğrenciler sosyal olayları anlama ve toplumsal kurallara uyma konusunda sınıf öğretmeni tarafından yetiştirilmelidir. (Cevap B) cr UJ cr ili ta Q UJ 12. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden, buna karşın resim yapma, model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS) A)Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek B)Okul idarecilerine başvurmak C)Öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek D)Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle konuşmamalarını istemek E) Öğrenciyi ailesine şikayet etmek
  • 111. Bu öğretmenin yapacağı en etkili çalışma öğrenciyi ilgilendiği alanlarla ilgili çalışmaiara yönlendirmektir. Öğretmenin bu tür sorunlarda idareye başvurması sınıfta güvensiz ve soğuk bir ortam oluşturur. Öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenilebilir fakat bu yöntem zaman açısından ekonomik olmadığı gibi getirdiği çözümlerde kısa süreli olur. Arkadaşlarının onunla konuşmamasını istemek de sorunu körükleyip arttırır ve çocuğun dışlanmasına yol açar. Bir eğitimci aile ile yalnızca işbirliği yapar aileye yapılan şikayetler öğrencinin öğretmeninden, sınıftan ve okuldan soğumasına yol açabilir. (Cevap A) 13. Aşağıdakilerden hangisi Rehberlik Araştırma Merkezlerinin görevleri arasında değildir? (2005 KPSS) A)Rehber öğretmenlerin stajyerliğini kaldırmak B)Gizil güçleri olan çocukları tespit edip toplu dosyalarını tutmak C)Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilerin tespit edilmesi ve eğitsel kararlarının alınması D)Yıllık rehberlik program taslağını hazırlamak E) Rehberlik programlarının geliştirilmesi amacıyla araştırmalaryapmak Rehberlik hizmetlerinin il düzeyinde örgütienmesi, İl Miili Eğitim Müdürlüğüne bağlı Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) ile sağlanmaktadır. RAM'lar il düzeyinde tüm özel eğitim ve rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sorumludur. RAM'lar Rehberlik ve Psikolojik Danışma ve Özel Eğitim olmak üzere iki temel bölümden oluşmaktadır. (Bu bölümlere ek olarak RAM'larda Araştırma, Halka İlişkiler, Basın Yayın gibi bölümler de bulunabilir.) Özel eğitim bölümü ildeki özel eğitim ihtiyacı olan öğrencileri tespit etmek ve eğitsel kararlarını almakla sorumludur. Rehberlik ve Psikolojik Danışma bölümü okullarda yürütülen rehberlik hizmetlerinin işleyişinden sorumludur. Öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak okullarda Sınıf Rehber öğretmenlerinin sorumluluğundadır. (Cevap B)
  • 112. 76- -REHBERÜK (PDR). 14. Aşağıdakilerden hangisi okul rehber öğretmeninin görevlerinden biri değildir? (2005 KPSS) A)Okul rehberlik servisine başkanlık etmek B)Okul rehberlik programını hazırlamak C)Öğrencilere uygulanacak bireyi tanıma etkinliklerini yürütmek D)Okul içinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma ile ilgili konularda araştırmalar yapmak E) Rehberlik programının uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik etmek Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenişine baktığımızda işin başında müdürü görürüz. Bir okulda rehberlik hizmetlerinin sağlıklı ve verimli bir şekilde yürütülmesinden sorumlu kişi okul müdürüdür. Müdür rehberlik hizmetlerinin başkanıdır. Rehber öğretmen ise okulda rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi, okul rehberlik programının hazırlanması ve etkili şekücle uygulanması, bireyi tanıma etkinlikleri, okul içinde yapılacak diğer rehberlik faaliyetlerinden sorumludur. (Cevap A)
  • 113. -EGİTİM BİLİMLERl 77 SINIF YONETIMI Dersin İşlenmesi Aşamaları DERSİN İŞLENMESİ AŞAMALARI Dersin işleniş aşamaları diyoruz, dersi anlatma aşamaları değil, yani ders sadece öğretmen tarafından anlatılmaz, öğrencilerle işlenir. Bir dersin işleniş aşamaları, bir konunun açıklanmasında bir kompozisyon yazımında, bir konuşmada takip edilecek aşamalara benzer. Bir dersin işleniş aşamalan giriş, gelişme ve sonuçlandırma olmak üzere üç aşamadadır. Bu aşamaların içinde de değişik işlemler uygulanır. Bir veya iki ders saatinin düzenlenmesinde C3 'm aşağıdaki sıra takip edilebilir: ÜJ Q GİRİŞ 6t cn
  • 114. DİKj^ Dışsal faktörler Duyu organlarına geien uyarıcıların şiddeti dikkat çeker.(Yüksek ses, koku _vb) _ Sürpriz durumla öğrencinin r çeker. dikkatini Monotonluk taşımayan durumlar öğrencinin dikkatini çeker ve sürdürmesini sağlar. "Burası önemli", "Burayı not edelim" gibi sözel işaretler dikkat çeker.
  • 115. İçsel faktörler Öğrencinin ihtiyaçları dikkat çeker. Öğrencinin doğuştan getirdiği zeka türü dikkati etkiler.(Doğa zekası, sosyal zeka)___________ Öğrencinin kişilik özellikleri dikkati etkiler. a) Dikkat Çekme: b) Hedeften Haberdar Etme: Bir dersin girişi, başlangıcı o dersin devamı için Öğrenciye bu ders sonunda neyi öğrenmiş oldukça önemlidir. Bu nedenle derse iyi bir dikkat olacağının bildirilmesi derse başlangıçta önemlidir. çekme ile başlanmalıdır. Öğretmen, ders başında, Bazı durumlarda, dikkat çekme, güdüleme ve bir söz, örnek olay, kıssa, hikâye, fıkra, anı, tarihî hedeften haberdar etme ile ilgili yapılacaklar olay, şarkı, şiir, levha, tablo, resim vb. şeyleri birbirine geçmiş de olabilir. Yani bazı durumiardan anlatarak, okuyarak, okutarak, tepegözle yansıtarak, bu ilk üç aşama birleştirilebilir. Öğrendiklerini fotokopi vererek, bilgisayarda göstererek, filmini nerede, nasıl kullanacakları ve dersin sonunda seyrettirerek öğrencilerin dikkatlerini konuya öğreneceklerinin söylenmesi öğrenciyi hedeften çekebilir. Düşündürücü ve konuyu açıcı sorular haberdar eder. Konunun öğrencinin ilgisiyle sorarak dikkat çekmek de etkili olabilir. Varsa birleştirilmesi bir başka yoldur. ödevler de kontrol edilebilir. Ses tonundaki değişiklikler, öğretmenden beklenmeyen bir Dersin başında ne öğreneceğini ya da kendinden ne davranış (kostüm), farklı araç-gereçler öğrencinin bekleneceğini bilen öğrenci, ders sırasında verilen dikkatini çeker. Dikkat öğrencinin dışsal faktörlerden uyarıcılardan hangilerinin önemli olduğunu daha etkilenmesiyle oluşabileceği gibi içsel faktörlerin kolay kavrar, öğretmenin sunduğu uyarıcılardan etkisiyle de oluşabilir (Çizelge 1). dersin hedefiyle ilgili olanını seçerek uzun süreli belleğine kaydeder. c) Güdüleme: Öğrencinin derse dikkatinin çekilmesinin ardından güdülenmesi gerekir. Niçin Oğrenmeli? sorusuna cevap verilir. Öğrenilen konuları niçin öğrenmeleri gerektiği açıklanarak öğrenmeye istekli hâle gelen
  • 116. 78- -SINIF YONETİMl öğrenci dersi daha iyi takip edecektir. Öğrencileri sormalarına ve görüş belirtmelerine izin güdülemek için, derste öğrenilenlerin ne işe verilmelidir yarayacağının, nerede nasıl kullanacaklarının 6.Öğrenciye yeteri kadar uyarıcılar, ipuçları, açıklanması gerekir. Öğrenilenlerin sınavlarda pekiştireç, geribildirim (dönüt), düzeltme vb. sorulacağının hatırlatılması da ara sıra kullanılacak verilmelidir. Yine bu aşamada çok kısa olarak bir güdüleme yoludur. biçimlendirme ve yetiştirmeye dönük (soru cevap vb. tekniklerle) değerlendirme d) Ön Öğrenmeleri Hatırlatma: yapılarak öğrencinin neyi ne kadar öğrendiği Anlatılacak konuyla ilgili öğrencinin daha önceki belirlenir. Eksikler varsa tamamlanarak derse öğrendikleri hatırlatılır, ilişki kurulur. Giriş devam edilir. davranışları ise öğrenciye kazandırılacak 7.Gelişme aşamasında bir iki defa ara özet davranışlara ilişkin geçmişteki yaşantılarla ilgiii yapılabilir. yetenek ve bilgileri kapsar. Öğrencinin öğrenmesini kolaylaştırır veya zorlaştırır. Özeilikle içerik sıkı bir 8.Tekrar güdüleme yapılır. aşamalılık içeriyorsa giriş davranışların tespit edilmesi ve düzeltilmesi önemli bir yer tutar. Giriş SONUÇ davranışlarının ölçülmesi ile, öğrencinin ön gereklere ne ölçüde sahip olduğu, öğrenmeyi Dersin sonuç ve değerlendirme aşamasında; güçleştirici ve kolaylaştırıcı bilgiler ve gerekli 1.Son özet, tekrar güdüleme ve değerlendirme yeteneklerin öğrencide bulunup bulunmadığı ortaya etkinlikleri yapılır. çıkarılır. 2.Değerlendirme yapılırken dersin hedeflerinin Öğretmen derste, önkoşul öğrenmeleri kullanıma ne kadar gerçekleştiğini öğrenmek için hazır hale getirildikten sonra yeni öğrenmelere sorular sorulur. Varsa eksikler ve öğrenci geçmelidir. Öğretmen bunu yaparken eski ve yeni o soruları cevaplandırılarak, bir sonraki dersin öğrenmeler arasında ilişki kurar. . konusu söylenir (bir sonraki anlatılacak £2 konuyla ilişki kurulur). Ayrıca, öğrenciye ödev verilir. GELİŞME G el işme bölümü derste veri lmek istenen davranışların tamamının kazandırılacağı aşamadır. Bu aşamada, öğrencinin yaşına, cinsiyetine, psikolojisine, hazırbulunuşluğuna, değerlerine, eğitim biliminin verilerine uygun olarak tüm etkinlikler gerçekleştirilmelidir. Bu süreçte; 1.Öğrencilere yeni öğrenilecek konu ile ilgili uyarıcı materyaller verilir. Öğrenciye hedef davranışların kazandırılmasını sağlayacak açıklamalar, örnekler, dramatizasyonlar, gösteriler çeşitli araç-gereçlerle yapılır. 2.Öğrencilerin performansı ortaya çıkarılır. Öğrenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği, davranışın öğrenci tarafından gösterilmesi ile anlaşılır. Öğrencilerin davranışı göstermesi sağlanır. 3.Öğretim yöntem ve teknikleri kurallara uygun olarak uygulanır. Seçilen yöntemlere uygun ders araç gereçleri kullanılır. 4.Öğrencinin derse katılımı sağlanır. 5.Öğrenciye soru sorulur. Öğrencilerin soru
  • 117. -EGITIM BILIMLERL 79 ÇOZUMLU CEVAPLI KONU KAVRAMA KAVRAMA TESTİ 1. Aşağıdakilerden hangisi dersin başında yapılması gereken etkinliklerden birideğildir? A)Öğrencilerin dikkatini anlatılacak konu üzerine çekmek B)Öğrencilere işlenecek derste neler öğrenileceğinin söylenmesi C)Bir önceki derste kazanılmış ön bilgilerin hatırlatılması D)Yeni öğrenilecek konunun ana hatlarının verilmesi E) Öğrencilerin konuyla ilgili eksik öğrenmelerinin tespit edilmesi
  • 118. 1. Aşağıdakilerden hangisi modern bir öğretmenin sahip olması gereken yeterliklerden biri değildir? A)Konu alanı uzmanı B)Öğrenme yollarını bilen C)Rehber, yol gösterici D)Sınıf yöneticisi E) Öğretici Dersin başlangıcında yapılacak faaliyetler; Yurdumuzda iklim çeşitleri konusunu işlerken, öğrenciyi derse hazırlamak, öğrencilerin dikkatini öğretmenin sınıfa iklimin insan yaşamı işlenecek konu üzerine çekmek, öğrencileri derste üzerindeki etkilerini yansıtan gazete haberleri ile kazandırılacak hedeflerden haberdar etmektir. girmesi ne yapmak istediğini gösterir? Eksik öğrenmelerin tespiti ve bunların giderilmesi A)Dikkatçekme dersin sonuç bölümünde yapılacak B)Ön öğrenmeleri hatırlatma etkinliklerdendir. C)Tekrar güdüleme (Cevap E) D)Gözden geçirme bz E) Değerlendirme 2. Ders işleyişi için bir plan yapmak ve bu ders planı doğrultusunda hareket etmenin en önemli kazanımı aşağıdakilerden hangisidir? A)Zamanı etkili kullanmak B)Öğrencilere hedef davranışları kontroilu kazandırmak I.Bir etkinlik yada bir konudan diğerine C)İstenmeyen öğrenci davranışlarını engellemek geçerken ara özet verilir. D)Sınıf disiplinini sağlamak E) Dersin başlangıcında yapılacak etkinlikleri II.Öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgileri belirlemek hatırlatılarak, konuya hazır hale getirilir. III.Gelecek ders için ödev verilir. Öğretim etkinlikleri planlı etkinlikler bütünüdür. Dersin işleniş aşamaları göz önüne alındığında, Eğitimin amacı öğrencilere istendik davranışlar yukarıdaki etkinliklerin uygun sırası nasıl kazandırılma sürecidir. Ders planı yapmak ta olmalıdır? öğrencilere kazandmlacak davranışların nasıl kazandırılacağının planianmasıdır. Ayrıca planlı A)l-ll-lll eğitim zamanı etkili kullanmayı, istenmeyen B)lll-ll-l davranışların önlenmesini ve disiplini sağlar C)ll-l-lll D)ll-lll-l (Cevap B) E) l-lll-ll
  • 119. 80- -SINIF YONETİMl 4. Öğretmenin dersin giriş aşamasındaki; "Bu Bir öğretmen öğrencilerinin başarısızlıklarını üniteyi iyi dinlerseniz çevrenizdeki canlıların eleştirmemeli ve onlara takma isimlerle hitap özelliklerini anlayabilirsiniz" etmemelidir. Olumlu davranışları pekiştirmelidir. ifadesi Ayrıca sınıf içinde ders düzenini bozacak aşağıdakilerden hangi amaçla söylenmiş davranışlarla karşılaştığında bunları önleme olabilir? yollarını bilmelidir. Yukarıdaki ifadede öğretmenin daha çok hangi yönüne ağırlık A)Dikkat çekme B)Güdüleme verilmektedir. C)Hedeften haberdar etme A)Sorulara akılcı çözümlerle yaklaşma D)Gözden geçirme B)Sınıf yönetim modellerini uygulama E) Ön öğrenmeleri hatırlatma C)Öğrencilere hoşgörülü davranma D)Örgün bir çalışma ortamı sağlama E) Eğitimde ilke ve kuralları önceden düzenleme 5. Tecrübeli bir sınıf öğretmeni olduğunu düşünen Ayşe öğretmen, yeni eğitim-öğretim yılında 2. sınıfta derse girdiğinde bütün öğrencilerin gözlerini bir ders saati boyunca kendisinden ayırmamasını istemektedir. Ancak, öğrenciler ders boyunca konuşuyorlar ve farklı etkinlikler yapıyorlar. Ayşe öğretmen bir ders saati boyunca beş ya da altı kez öğrencileri uyarmak zorunda kalıyor. Bu durum kendisini rahatsız ediyor. Öğretmenin karşılaştığı sorunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir? A)Yaramaz ve hiperaktif öğrenciler aynı ortamda toplanmış B)Bir ders saatinin öğrencilerin dikkatlerini sürdürebilmeleri için çok uzun olması C)Öğretmenin aşırı kontrolcü olma isteği D)Öğretmenin sınıf yönetim modelieri, uygulamaları ve teknikleri hakkında yetersiz olması E) 21. yüzyıl çocuklarının daha hareketli oiması 6. Matematik dersinde öğretmenin verdiği problemi 8. Aşağıdakilerden hangisi sürekli derste parmak çözen öğrenciye "Çok Güzel Aygülsu'yu kaldırarak konuşma kuralına uymayan bir alkışlayalım" demesi, aşağıdakilerden hangisine öğrenciye öğretmenin doğru davranışı örnektir? kazandırmak için izleyebileceği en uygun yoldur? A)Pekiştirme B)ipucuverme A)Öğrenciyi sınıftan dışarı çıkmasını söyleme C)Gözden geçirme B)Öğrenciyi bu davranışından dolayı azarlama D)DikkatiÇekme C)Öğrenciden ders süresince ayakta durmasını E) Düzeltme isteme D)Öğrenciye arkadaşlarının önünde sözlü uyarıda bulunarak sınıf kuralını hatırlatma E) Öğrenciye ceza verme
  • 120. -EGITIM BILIMLERİ- 81 9. Bir sınıfta hızlı ve yavaş öğrenen öğrenciler 12. Sınıf içi öğrenme-öğretme sürecinde, bilişim vardır. Ve öğretmenin öğrenme-öğretme teknolojisi araçlarından daha etkin şekilde sürecinde yapacağı en uygun davranış yararlanılması öğretmenin rolünde nasıl bir aşağıdakilerden hangisidir? değişimin ortaya çıkmasma neden olmaktadır? A)Sınıfta ortalama öğrenciye göre öğrenme- A)Öğretmenin öğrenme süreci içerisindeki öğretme sürecini şekillendirme etkisinin her geçen gün biraz daha azalmasına B)Hızlı öğrenen öğrencilerin beklemelerini nedenolacaktır. söyleme B)Öğretmenin özellikle eğitim teknolojisi C)Yavaş öğrenen öğrencilere ek öğrenme alanında sahip olması gereken bilgi ve beceri olanakları sağlamaya gerek duymama düzeyinin artmasına neden olmaktadır. D)Sınıfta hızlı ve yavaş öğrenen öğrencilere C)Sınıf yönetiminde öğretmenin işini uygun etkinlikler yapma kolaylaştırır. E) Yavaş öğrenen öğrencilere ev ödevi verme D)Öğretmenin öğrencilerine ayırdığı zaman azalmaktadır. E) Öğrenciler arasındaki iletişimin artmasına neden olur. " ö a : y j Q 10. Öğretmen dersin işlenmesi esnasında eğitim- i 13. Aşağıdakilerden hangisi ögretmenin içeriği öğretim etkinliklerini gerçekleştirirken | öğrenciye aktarırken beden dilini etkili aşağıdakilerden hangi eğitim programı öğesine * kullanmasının sağlayacağı en önemli faydadır? en fazla dikkat etmelidir? A)Öğretmenin dersi eğlenceli hale getirmesi . B)Öğretmenin içeriği çok kısa sürede öğrenciye - aktarması A)Velilerin istekleri ve beklentilerine C)Öğretmenin mesajı etkili bir şekilde öğrenciye 'i iletmesi B)Öğrenme-öğretme durumlarına D)Öğretmenin öğrencinin dikkatini çekmek - istemesi C)Ölçme ve değerlendirme yöntemlerine E) Öğrenciler arasında etkileşimi hızlandırması D)Sınıfın ergonomisine E) Öğrencinin hazırbulunuşluğuna 11. Aşağıdakilerden hangisi dersin başlangıç aşamasında öğretmen tarafından yapılacak olan etkinliklerden biri değildir? A)Hedeften haberdar etme B)Güdüleme C)Dikkatçekme D)Ön öğrenmeleri hatırlatma
  • 121. E) Özetleme
  • 122. 82- -SINIF YONETİMİ- 14. Aşağıdakilerden hangisi öğretmen tarafından "hazırbulunuşluk ilkesi"nin hayata geçirildiğini C£¥AFLI KOHU TESTÎ gösteren bir aktivitedir? KAVHAMA A)Öğrenciyenotverme B)Başarısız öğrencileri hızlı ilerlemeye teşvik etmesi 1. "Öğretmen nasılsa sınıf da öyledir." (Alman C)Etkinlikleri öğrencilerin düzeyini dikkate alarak Atasözü). uygulaması D)Etkinlikleri öğretmen merkezli olarak Bu atasözünde, sınıf yönetimi açısından uygulaması aşağıdakilerden hangisine vurgu yapılmaktadır. E) içeriği çok kısa tutması A)Öğretmenin fiziksel yapısı B)Öğretmenin kişilik yapısı C)Öğrencinin öğretmene bakış açısı D)Öğretmenin yaşı E) Öğretmenin cinsiyeti 15. Aşağıdakilerden hangisi sınıf yönetimi o boyutlarından biri değildir? S2 "o UJ A)İlişki düzenlemesi 2. a) Öğretmenin sınıfta sigara içmeye başlayan B)Fiziksel düzen öğretmeni hemen dışarı çıkarması C)Okul yönetim süreçleri D)Plan-program etkinlikleri b)Derse başlamadan önce konunun özelliğine E) Zaman planlanması uygun olarak öğretmenin sınıf oturma düzenini ayarlaması c)Öğrencilerin yaş ve cinsiyetine seviyesine uygun olarak adıyla hitap etme d) Öğrencilerin olumlu davranışlarının ödüllendirilerek pekiştirilmesi, tekrarlanma olasılığının artırılmaya çalışılması 1.E 6. A LJJ 2.A 7. B 12. B Yukarıda verilen sınıf yönetimi modellerine ilişkin davranışların özellikleri aşağıdaki 3. C 8. D 13. C eşleştirmelerin hangisinde doğru sıra ile belirtilmiştir? 4.A 9. D 14. C A)Önlemsel-Gelişimsel-Davranışsal-Tepkisel 5. D 10. B 15. C B)Tepkisel-Önlemsel-Gelişimsel-Davranışsal C)Tepkisel-Gelişimsel-Davranışsal-Bütünsel D)Önlemsel-Gelişimsel-Bütünsel-Tepkisel E) Tepkisel-Önlemsel-Davranışsal-Bütünsel
  • 123. -EGİTİM BİLİMLERİ- 83 3. Sınıf içinde öğrencinin biri istenmeyen bir 6. Öğretmen ve öğrencilerin çalışma davranış sergilerse, öğretmen bu istenmeyen engellerini ortadan kaldırmak ya da en davramşı önleyici etkinliklerde bulunur. Bu aza indirmek için amacıyla sınıfta etkinliklerden aşağıdakilerden hangisini yaparsa, öğrenme-öğretme sürecini etkileyen öğrenci bundan olumsuz yönde etkilenir? kaynakların etkili ve verimli A)Sınıf kurallarını hatırlatarak kullanılması aşağıdakilerden hangi B)Doğru davranışa yönlendirici davranarak kavram ile açıklanabilir? C)Suçlayıcı ve yargılayıcı davranarak A)Sınıf yönetimi D)Öğrenciye olumlu bir ruh haliyle yaklaşarak B)Eğitim yönetimi E)Öğrenciye tutarlı davranarak C)Öğretme D)Güdüleme E) Eğitim 4. Öğrencilerin derste birbirleriyle konuşmalarms önlemek amacıyla öğretmenin ders başlamadan 'm sınıf oturma düzenini ayarlaması hangi sınıf rr 7. Aşağıdakilerden hangisi sınıf yönetim modeline bir örnektir? E yönetimi boyutlarından biri degildir? A)Tepkisel | A)Sınıfın fiziksel düzeni B)Önlemsel 3 B)Plan-program etkinlikleri C)Gelişimsel .s C)Okul disiplin kurailarının belirlenmesi D)Geleneksel ;§ D)Öğretmen ve öğrenci ilişki E) Bütünsel s E) Zaman yönetimi LÜ 5. Sınıf Yönetimi algılarını birleştiren bu modelde, sınıf yönetimine öncelik verme, gruba olduğu kadar bireye de yönelme, istenen davranışa ulaşabilmek için, istenmeyenin nedenlerini 8. ortadan kaldırma gibi aktiviteler yapılır. Özellikleri bahsedilen bu sınıf yönetim modeli hangisidir? A)Tepkisel B)Önlemsel C)Gelişimsei D)Geleneksel E) Bütünsel
  • 124. Somut işlemler dönemin de olan ilkokul 2. sınıf öğrencil erinin seviyele rini dikkate alarak matemat ik dersinde buna ilişkin örnekler veren bir öğretme n, sınıf yönetimi yaklaşım larından hangisin e göre davranm aktadır? A)Tepkis el yaklaşım B)Gelen eksel yaklaşım C)Önlem sel yaklaşım D)Gelişi msel yaklaşım E) Bütünsel yaklaşım
  • 125. 84- -SINIF YONETIMİ- 9. Aşağıdakilerden hangisi bir sınıfın fiziksel olarak 12. Öğretmen sınıfta arkadaşıyla konuşan öğrenciye uygun öğrenme-öğretme ortamı olarak öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapması düzenlenmesinde dikkat edilmesi gereken uygun olur? noktalardan biri değildir? A)Öğrencinin oturduğu yeri değiştirmelidir. A)Sınıfta ısı durumunun ayarlanması B)Dersle ilgili olarak öğrenciye sorumluluk B)Sınıfın ışık düzeninin uygun olması vermelidir. C)Sınıfın temizliği C)Küçük yanlışını görmezden gelmelidir. D)Sınıfın öğrenci sayısına paralel büyüklüğü D)Öğrenciyle sürekli ilgilenerek göz kontroiünde E) Öğretmen ve öğrenci ilişki düzenlemeleri tutmalıdır. E) Öğrenciye birinci tür ceza verilmelidir. 10. Sınıfta oturma düzeninin ve sıraların öğrencilerin 13. Aşağıdakilerden hangisi ögretmenin sınıf yaşlarına göre ayarlanması sınıf yönetimiyle ilgili yönetiminde dikkat etmesi gereken noktalardan hangi konunun göz önüne alındığını gösterir? biri degildir? A)Öğrencinin cinsiyeti A)Ders öncesi hazırlıkların yapılması B)Öğrencilerin gelişim düzeyleri B)Sınıfın fiziki olarak amaca uygun C)Öğrencinin geçmiş yaşantıları düzenlenmesi D)Öğrencinin hedefleri C)Öğrenciyi derse, üniteye ya da konuya karşı E) Öğrencilerin ihtiyaçları güdülemenin dersin sadece giriş kısmında yapılması D)Bireysel farklılıkların dikkate alınması E) Uygun öğretim yöntem ve tekniklerinin seçilmesi 11. Aşağıdakilerden hangisi öğretmen-öğrenci arasında sağlıklı bir ilişkinin olabilmesi için 14. Ödev yapmayan öğrenciye daha fazla ödev gerekli olan hususlardan biri değildir? verme, sıraya yazı yazan öğrenciye sırasım, hatta sınıfın diğer sıralarının üstünü temizletme sınıf A)Sınıf kurallarının beiirlenmesi ve uygulanması yönetiminde hangi tip cezaya örnek olarak B)Öğretmenin öğrenci velisini yakından tanıması verilebilir? C)Öğretmenin sosyal ve ekonomik statüsü D)Öğretim sürecinin planlanması A)I. Tip ceza E) Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve beklentilerine göre B)II.TipCeza etkinlikler yapılması C)Olumsuz öğrenme D)Ceza E) Pekiştireç
  • 126. -EĞİTİM BİLIMLERİ- 85 15. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin derse katılımını sağlama yollarından biri değildir? ÇIKMIŞ SORMLAR A)Öğrenciler tartışmaya teşvik edilmelidir. ve ÇÖZÜMLERİ B)Öğrencilerin yazılı olarak katılımı sağlanmalıdır. C)Öğretmen dersi öğrenciye anlatmalıdır. Öğretmen dersinde çalışma yöntemlerinin D)Dramatizasyon ve benzetişimden planlanması, bilgi kaynaklarının saptanması, bilginin faydalanılmaldır. düzenlenmgsi, özetlenmesi, yorumlanması ve E) Ders problem çözme yöntemiyle gelişmelerin değerlendîrilmesinde yararlanılacak yapılandırılmalıdır. etkinlikleri belirlemiş ve bunları uygulamıştır. Bu süreç bütünüyle aşağıdakilerden hangisine örnektir? A)Dersin işlenişi B)Konuya giriş C)Konunun sonuçlandırılması D)Ara değerlendirme E) Ders programı yapma Ç&g&Ms S2 o UJ Bir dersin işleniş aşamaları, bir konunun açıklanmasında bir kompozisyon yazımında, cr İU bir konuşmada takip edilecek aşamalara benzer. Bir dersin işleniş aşamaları giriş, gelişme ve sonuçlandırma olmak üzere üç aşamadadır. (Cevap A) a LU 2-5. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ. Edebiyat öğretmeni eiindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı 1.B 6.A 11.B açarak fonda oluşturduğu hoş müzik eşliğinde şiirleri okumaya başladı. Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler. Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam 2. B 7. C 12. C etti. 3. C 8. D 13. C 2. Öğretmenin derse elindeki bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden 4. B 9. E 14. A hangisine örnektir? (2001 KPSS) 5. E 10. B 15. C A)Öğrencileri kontrol etme B)Hedeften haberdar etme C)Dönütverme D)Derse hazırlık
  • 127. E) Güdüleme
  • 128. 86- -SINIFYÖNETİMl Öğretmenin derse elindeki kitap ve kasetçalaria 5. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini girmesi dikkat çekici bir etmendir. Güdülemede gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? dikkat çekme etkinliklerinden birisidir. Öğretmen A)Sanatın topluma etkilerini kavratma dikkat çekerek öğrencilerin konuya önem ve B)Hoş bir sınıf ortamı oluşturma öncelik vermelerini sağlamıştır. C)Müzik dinleme alışkanlığını geliştirme (Cevap E) D)İşbirliği içinde çalışma E) Şiir sevgisini kazandırma 3. Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi Öğretmenin yaptığı etkinlik öncelikle etkili bir sınıf amaca hizmet eder? ortaımı oluşturmaya yöneliktir. A)Doğru davranışları pekiştirme (Cevap B) B)Uygun bir ortam yaratma C)Yeni davranışları düzeltme D)Sınıfta disiplin sağalama E) Öğrenme eksikliklerini belirleme ÇÖZÜM: Dersin başmda öğrencilerin, öğrenmeye istekli hale getirilmesinin nedeni aşağıdakilerden Öğretmen dersini uygun öğrenme ortamı o hangisidir? (2003 KPSS) oluşturarak sürdürmektedir. Öğrencilerin dikkati .52 ÜJ A)Dersin içeriği hakkında bilgi verme ve ilgisi ders boyunca devam etmiştir. B)Hazırbulunuşluk düzeyini artırma (CevapB) ü C)Hedeflenen davranışı öğrenmeye güdüleme D)Öğrenciler arasında etkileşim sağlama E) Kullanılacak yöntem ve teknikleri tanıtma 4. (Cevap D) Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A)Dikkatçekme B)Öğrenmeler arasında ilişki kurma C)Hedeften haberdar etme D)Davranışı ödüllendirme E) Öğrenmeleri kontrol etme Öğrencilerin dersi ilgi ve dikkatle takip etme davanışlarını öğretmen teşekkür ederek pekiştirmiştir. Pekiştirme işleminde öğrencilere hoşlarına giden uyarıcı (ödül) verilmiştir.
  • 129. Hazırlık ması ve varsa eksiklerin tamamlanması yer etkinlikle almaktadır. Hazırlık etkinliklerinde ön koşul ri dersinöğrenmeler daha çok öğrenci hazırbulunuşluk başında düzeyi ile ilgilidir. Öğrencileri derse istekli hale öğrenciy getirme duyuşsal süreçleri içerir ve güdüleme i çalışmalarıdır. öğretilec (Cevap C) ek konuya hazırlam ak için yapılan etkinlikle rdir. Bu etkinlikle rin başında öğrenciyi duyuşsa l olarak derse hazırlam ak yer alır. Öğrencin in dikkatini ve ilgisini konuya çekme, öğrencile ri öğrenme ye istekli hale getirme yani güdülem e öğrenciy i duyuşsal olarak derse hazırlam aktır. Bilişsel olarak da öğrenciy e o ders için gerekli ön koşul öğrenme lerin hatırlatıl
  • 130. -EGİTİM BİLİMLERİ- 87 ÖSYM Rehberllk Servisî İhsan Kurt (PDR üzmanı) Büyük olmak için kimseye iltifat etmeyeceksin, kimseyi üstün görmeyeceksin, hiç kimseyi aldatmayacaksın; idealin ne ise, onu görecek, o hedefe yürüyeceksin... Herkes sana karşı çıkacaktır; herkes seni yolundan geri çevirmeye Etkîli zaman çalışacaktır; önüne sonsuz pfanlanmassnda şy engeller yığacaklardır. açıkfamaiann dikkate almması yararfs Ama sen bunlara dayanıklı olacaksın. Kendini I.Düzenli olma: büyük değil; küçük, araçsız, bir hiç sayarak, * Zamanın değerlendirilmesinde düzenli olmanın kimseden yardım görmeyeceğine inanarak, bu katkısı çok büyüktür. engelleri aşacaksın. (M. K. Atatürk) *Eğer masada defter, kitap ve dosya ile çalışıyorsanız, bunları belli bir düzen içinde tutmaya ve o an için kullanılmayanları masanızın üzerinde bulundurmamaya gayret etmelisiniz. 2.Planlama: *Çalışılacak ortamın düzenlenmesinden sonra yapılacak işlerin listesini çıkarın. *Bu listeye kişisel ve de derslerinizle iigili her etkinliği yazın. *İkinci aşamada bu maddelerin karşısına ulaşmak KAÇ SAAT DERS ÇALISALIM? istediğiniz amacı yazın ve aralarında ilişki kurmaya Önemli olan; dersin başında kaç saat geçirdiğin çalışın. değil, bu saatleri nasıl geçirdiğindir! *Son aşamada ise listenizi çok önemliden, az önemli olana doğru sıralayın. Verimli çalışın! *Böylelikle hangi işe öncelik tanıyacağınızı Verimli Çalışma; düzenli bir çalışma ortamında belirleyebilirsiniz. önceden hazırlanmış bir çalışma programına uygun *Öncelikli işlerin tespiti sonrasında bu işlerin ve dikkati çalışılan konuda yoğunlaştırılarak yapılan tahmini bitiş süreierini de tespit etmeye çalışın. çalışmadır. 3. Zaman cetvelleri kullanma: Kaygı düzeyi gün içinde farklı boyutlara ulaşır. Bunu Duruma göre değişebilmekle birlikte; günde 5 saat, takip etmek amacıyla zaman cetvelleri kullanılabilir. yani haftada 35 saatin altına düşmeyin. * Bunun için günlük programınızda bir sütun açıp Programtı bir çalışma, seni hedefine ulaştırabilir. buraya her saat başı kendinizi nasıl hissettiğinizi, baskımn yoğunluğuna bakarak 0 ile 10 arasında derecetendirilmiş birölçeğe kaydedin. AKILLIİNSAN AKLINI KULLANIR. ONDAN * Bu şekilde gün içerisinde kaygı yoğunluğu DAHA AKILLISI BAŞKALARININ AKLINI DA yaşanılan zamanlar tespit edilebileceği gibi kaygı KULLANIR! yaratan işler de belirlenebilir.
  • 131. 88- -REHBERLİK SERVİSİ- * Zaman cetveli kullanmanın en büyük yararı, BIR HIKAYEMIZ VAR planlama yaparken gün içinde kaygının yoğun PRIVATE SEVGİ DERSi yaşandığı saatlerde önemli işlerin art arda gelmemesini sağlamaktır. Küçük oğlumuz annesine geldi ve ona elindeki kağıdı uzattı. Annesi ellerini önlüğüne kuruladıktan sonra kağıdı okumaya başladı: DERSTEN ÖNCE YAPILMASI GEREKENLER Çimleri biçtiğim için 5 lira 1.Her öğrenci kendi çalışma ortamına göre bir Bu hafîa odamı temizlediğim için 1 lira çalışma planı hazırlamalı ve bu plana mutlaka uymalıdır. Alışverişe gittiğim için 50 kuruş 2.Çalışma yöntemi dersin özelliğine göre seçilmelidir. (Okuma, not tutma, anlatım, tümden Küçük kardeşime baktığım için 25 kuruş gelim, tüme varım gibi) örneğin; Çöpü döktüğüm için 1 lira a. Sayısal dersler çalışırken yöntem olarak, yazarak çalışma (problem çözme) yöntemi uygulanabilir. lyi bir karne geîirdiğim için 5 lira b. Sözel dersler çalışılırken okuma, anlatım ve not tutma yöntemi uygulanabilir. Bahçeyi temizlediğim için 2 lira 3. Ders çalışma mutlaka belli bir yerde, sakin bir Toplam borç: 14 lira 75 kuruş ortamda, bir masa üzerinde yapılmalıdır. 4.Her ders için bütün konular çalışılmalı, konular Annesi umutla kendisini süzen oğlumuza baktı. arasında önemli - önemsiz ayrımı yapılmalıdır. Eline bir kalem aldı, kağıdın arka yüzünü çevirdi 5.Ders araç ve gereçlerini çalışmaya başlamadan ve şunları yazdı: önce hazırlamalıdır. Unutulmamalıdır ki araç ve gereç ihtiyacı olduğunda temin edilmeye Seni dokuz ay karnımda taşıdım Bedava, çalışılırsa hem zaman kaybına hem de dikkat Hasta olduğunda başını bekledim, elimden dağılmasına neden olur. geleni yaptım, Bedava, 6.Çalışmaya her yönü hazır olunmalı, başka konular bir kenara bırakılıp çalışmaya Senin için dua ettim başlanmalıdır. 7.Öğrenme aralıklarla yapılmalı, bu aralıklarda; Yıllar boyu değişik nedenlerle senin için gözyaşı dinlenme, gezinti, söyleşi, müzik dinleme vb. dökîüm Bedava, faaliyetleryapılabilir. Senin için geceler boyu kaygı duyup, uykusuz 8.Çalışılan konu; daha önceki konularla ilgili ise, kaldım Bedava, geçmiş konular gözden geçirilmelidir. 9.Sözel dersler çalışılırken ana düşünceleri dile Oyuncaklarmı topladım, yemeğini hazırladım, getiren anahtar kelime ve cümleler tespit edilımeli giysilerini yıkadım, ütüledim Bedava, gerekirse renkli kalemle altları çizilmelidir ve not alınmalıdır. Ve oğlum bunların hepsini topladığm zaman 10.Ogün işlenecek olan konu bir gün önceden gerçek sevginin bedelinin olmadığını görürsün çalışılmalı, anlaşılmayan yerler tespit edilerek Bedavadır çünkü. derse girilmelidir. 11.Ders çalışılırken dikkat yoğunlaştırılmalı, Oğlumuz annesinin yazdıklarını okuyunca televizyon karşısında veya yatarak çalışmanın gözleri doldu. Annesine baktı ve "Anneciğim, verimi azaltacağı unutulmamalıdır. seni seviyorum." dedi. 12.Düzenli bir defter ve not tutma alışkanlığı Sonra annesinin elinden kalemi aldı ve kağıda kazanılmalıdır. Tükenmez kalem yerine kurşun büyük harflerle şunları yazdı: kalem kullanmaya özen göstermelidir. 13.Çalışırken bir cevabı ezberlemek yerine, konuyu "HEPSI ÖDENMİŞTİR". anlamaya veya problemin çözüm yolunu öğrenmeye çalışılmalıdır. Sabah kahvaltı yaparak okula ya da dersaneye gelinmeli, aksi takdirde ders dinlerken dikkatin azalacağı unutulmamalıdır.