• Like
EğItim Bilimleri 6
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

EğItim Bilimleri 6

  • 6,104 views
Published

 

Published in Business
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
6,104
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
155
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. -EĞİTİM BİLİMLERİ- GELIŞIM PSIKOLOJISI AHLAK GELİŞİMİNE İLİŞKİN KURAMSAL YAKLAŞIMLAR Toplum içinde yaşayan bireyler olarak belirli doğru ve yanlış kavramlarını başkalanyla paylaşmak ve birlikte yaşamanın gereği olan birtakım kuralları izlemeye yetenekli oimak zorunda olduğumuz bilinir. Bizim kişisel mutluluğumuz da, toplumda eşitlik ve adaletin varlığı da, birtakım ahlak standartlarının herkesçe kabul edilmesine bağlıdır. Ahlak gelişimi, çocukların, belirli davranışları "doğru" ya da "yanlış" olarak değerlendirmelerine rehberlik eden ve kendi eylemlerini yönetmelerini sağlayan ilkeleri kazanmaları sürecidir. (BekirOnur, 1995) Ah!ak gelişimi konusunda ilk psikolojik modeli getiren psikanalitik kurama göre ahlak gelişimi, süperegonun ortaya çıkması ve anababa yasaklarının içselleştirilmesi sürecinden ibarettir. Toplumsa! öğrenme kuramcıları ahlak gelişimini, ani hiçbir değişim olmadan derece derece ve sürekli biçimde ilerleyen birikimli bir toplumsaliaşma olarak görürler. Buna karşılık, bilişsel gelişim kuramcıları ahlak gelişimini, belirgin değişimlerle ilerleyen ve birbirinden teme! farklılıklarla ayrılan evrelere dayandırırlar. (BekirOnur, 1995) 1. Psikoanalitik görüşe göre ahlak gelişimi Psikoanalitik kuramcılara göre süperego toplum değerlerinin içsel temsilcisidir. Süperego bireyin toplum tarafından kabul görecek davranımlarda bulunmasını sağlar. Süperego vicdan ve ideal ego elemanlarından oluşur. Vicdan toplumun suç olarak kabu! ettiği davranışları yapmayı hatta düşünmeyi bile suçluluk duygusuyla engeller. İdeal ego da toplumun değer ve kurallarına uymayı gurur ve kıvanç duygularıyla ödüllendirir. Psikoanalitik görüşe göre süperego davranımların "ahlaki hakemi"dir. Fallik dönemde çocuğun hemcinsi ebeveyni rakip olarak görmesiyle yaşanan ödipus kompleksi ahlak gelişiminin temelini oluşturur. Çocuk rakip olarak gördüğü ebeveyni ile baş edemeyeceğini kabul eder
  • 2. ve bu rekabetten duyduğu suçluluk duygusuyia hemcinsi ebeveynini kendisine model alır. Bu model alma ahlak gelişiminin temelini oluşturur. 2. Öğrenme kuramları açısından ahlak gelişimi Davranışçılara göre ahlak uyulması ve kaçınılması gereken bir takım davranışlardır. Birey bu davranışları çevrenin kabul ve reddi olarak ortaya çıkan ödül ve cezalarla elde eder. Ahlaki davranışları birey model alma ve îaklit yoluyla öğrenir. 3. Bilişsel kuramlar açısından ahlak gelişimi Ahlak gelişimini zihinsel faaliyetlerle açıklamaya çalışmışlardır. Bilişselcilere göre ahlak iyi ve kötünün bilinçli değerlendirilmesidir. Bilişsel kuramcılardan Piaget ve Kohlberg'in ahlak gelişimine ilişkin kuramları aşağıda açıklanmıştır. PİAGET'YE GÖRE AHLAKİ GELİŞİM Ahlak ve değerler alanının önem taşıdığını hemen herkesin kabul etmesine karşın ahlaki değerlerin gelişimiyle ilgili tam bir fikir birliği yoktur. Ahlaki gelişimi anlayabilmek için değişik teoriler ortaya atılmıştır. Bunlardan bilişsel yaklaşımı savunanlar, ahlaki değerlerin ahlaki bir duruma uygun şekilde düşünebilme yeteneği ile gerçekleşebileceğini öne sürerler. Bazılarına göre ise ahlak, insanların ne düşündükleri ile değil ne yaptıkları ile ilgilidir. Jean Piaget'nin zihinsel gelişimle ilgili çalışmaiarı, bu konudaönemtaşır. Piaget, ahlakın bilişsel gelişime paralel olarak kademeli biçimde geliştiğini belirtmiştir. Buna bağlı olarak küçük çocuğun sahip olduğu ahlaki değerlerle gencin sahip olduğu ahlaki değerlerin, bilişsei kapasitelerinin farklı olması nedeniyle birbirinden farklı olduğunu öne sürmüştür. Piaget ahlaki yargı ve davranışları çocuğun "sosyal kurallara saygı anlaysşı" ve "adalet anlayışı" olmak
  • 3. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. üzere iki ana çerçevede incelemiştir. Piaget LAVVRENCE KOHLBERG ve MORAL çocukları oyun ortamlarında oyun kuralları bağlamında incelemiş, daha sonra çocuklara "yeni (AHLAKÎ) GELİŞİM ve adil kurallar nasıl geliştirilebilir" sorusunu Her toplumda bireyden yaşadığı toplumun kültürel ve yöneltmiştir. Bu iki inceleme sürecinin ardından dini özellikleri doğrultusunda ahlaki değerlerini ahlaki gelişim hakkında "kuralları anlama" ve "uyum oluşturması ve geliştirmesi beklenir. İnsanı diğer teorisi"ni geliştirmiştir. Piaget, çocuklar üzerindeki canlılardan ayırt eden başlıca özellikleri düşünmesi, çalışmalarında oyun kurallarına ilişkin şu aşamaların yargılaması, düşündüğünü dili ile belirtebilmesi, değişik bulunduğunu ortaya koymuştur. duygular yaşaması, belirli ahlaki değerleri, kuralları olması ve ilişkilerini bu değer ya da kurallara göre 1.Aşama (0-3 yaş): Kurallardan bağımsız olarak yönlendirmesidir. Temel olarak ahlaki değerlerimiz oyun oynarlar. içinde bulunduğumuz toplumun küttürel kurallarının yanısıra aile içi ilişki ve iletişimlerdeki ödüllendirmeler, 2.Aşama (3-5): Kendilerinden büyük abla ve yaptırımlar ve anne babamız ile özdeşimler ya da ağabeylerinin oyunlarını taklit ederler. yaşıtlarla oynarken yüklenilen rollerle belirlenir. Ahlaki 3.Aşama (5-10 yaş): Kuralların değişmeyeceği değerlerin oluşmasında yargılama yetisinin önemli bir veya değiştirilemeyeceği inancıyla hareket ederler. yer tuttuğu görülmektedir. Yargıda bulunma (muhakeme etme) gücü ise zekâ, yordama (muhtemel 4. Aşama (11/12 yaş ve üstü): Yeni ve sonucu tahmin etme, kestirimde bulunma), içsel beklenmedik durumlar karşısında kalınırsa kurallar dürtüleri ve arzuları denetleyebilme (özellikle esnetilebilir, yeni düzenlemeler yapabilir veya saldırganlık içeren dürtü ve arzular) ile dikkatini kurallargeliştirilebilir. sürdürebilme, başkası ile empatik ilişkiler kurabilme, benlik saygısı ve özgüven gibi değişkenlere bağlı Piaget, çocukların ahlaki gelişimlerini incelerken iki olarak oluşmaktadır. ana evreden bahseder. a. Ahlaki Gerçekçilik / Dışsal kurallara bağlılık Ahlak gelişimi bireyin içinde bulunduğu toplumun Evresi: Yaklaşık 2-7 yaş arasında (Somut işlem değer yargılarını içselleştirerek bulunduğu çevreye dönemine kadar) yaşanır. Somutluk ön plandadır ve uyumunu, ancak bu uyum süreci içinde kendi ilke ve çocuklar tüm ahlaki değerlendirmeleri davranışların değer yargılarını oluşturmasını ifade etmektedir. Ahlak somut sonuçları üzerinden yaparlar. Mesela gelişimi, içinde yaşanılan toplumun toplumsal elbisesindeki yırtık daha büyük olan çocuk daha normlarını (adet, gelenek ve görenekler) içselleştirilme suçludur. Ya da kaza ile 10 tane tabağı kıran bir çocuk, sürecidir. Toplum içinde nasıl davranması gerektiğinin biie bile bir tabak kıran çocuktan daha fazla suç farkında olmaktır. Toplum hayatı içinde birlikte işlemiştir. Onlar için önemli olan gözlenebilir yaşadığımız insaniara karşı görev ve sonuçlardır. sorumluluklarımızı öğrenme de ahlaki gelişimin bir parçasıdır. Ahlak gelişiminin nihai hedefi kişinin Bu dönem çocuklarına göre doğru ve yanlış evrensel ilkeler, doğru-yanlış, hak ve adalet kavramları birbirlerinin zıttıdırlar ve birbirlerini dışlarlar. Doğru ve doğrultusunda kendi doğrularını ve ilkelerini yaniış ne ise, herkes onları o şekilde (değişmez) görür geliştirmesidir. anlayışındadırlar. Buna ahlaki mutlaklara Inanç adı verilir. Ahlak gelişimi konusunda Lavvrence Kohlberg (1927-1987) tarafından geliştirilmiş yaklaşım dikkat çekmektedir. Çocuklarda ve erişkin kişilerde ahlak b. Özerk Ahlak (Karşılıklılık Ahlakı) Evresi: yargılarının farklı düşünce mekanizmalarının bir Doğrulama ya da yanlışlamada bir davranışın sonucu olarak geliştiğini vurguiayan Kohlberg, ahlak kendisinden veya sonuçlarından çok o davranışa anlayışını ve gelişimini, ahlaki davranış boyutunda başlanırken taşınan niyetler ağırlık kazanır. değil düşünce boyutunda inceleyen bir araştırmacıdır. Çocuklar artık durumsal ve kişisel etkenleri dikkate Kohlberg'in ahlak gelişimi alanına en önemli katkısı almaya başlarlar. Yukarıdaki tabak kırma ahlak gelişimini Piaget'nin zihin gelişimi alanında örneğinde, bilerek kıran diğerine göre daha suçlu ortaya koyduğu evreler üstüne inşa etmesi olmuştur. durumdadır. Çocuklar bilişsel yönden geliştikçe, ahlaki gelişim aşamaları belli bir sıra izler. Bu nedenle ahlaki gelişmeye, bilişsel gelişmenin bir niteliği olarak da bakılabilir.
  • 4. -EĞİTİM BİLİMLERİ- L. Kohlberg, insanların ahlaki bakımdan bir gelişme geçerek altı devreli, ergenlik ve yetişkinliğe uzanan içinde olduğunu, bu gelişmenin yaşa ve zihinsel ahlak gelişimi devreleri bulmuştur. olguniuğa bağlı olarak aşama aşama gerçekleştiğini belirtmektedir. Ahlaki gelişme Piaget'nin zihinsel Kohlberg'in ahlak gelişimi devreleri giderek yükselen gelişim basamakları ve Erikson'un kişilik gelişmesi bir ahlak anlayışını içeren üç düzey ve bunların her aşamaları gibi aşamalar halinde gerçekleşmektedir. birindeki iki devre ile belirlenir. Piaget'nin bilişsel gelişim dönemleri ile doğrudan ilişkili olarak Kohlberg, yargılama işlemini ve ona bağlı ahlak ile ilgili değerlerin giderek yükselen altı evreden Gelenek Öncesi (Egosantrik) Düzey oluştuğunu belirtir. Bu altı aşama üç temel düzeyde ele Dışa bağımlılık bu dönemin en belirgin özelliğidir. alınabilir. Her aşama iki alt evre içermektedir. Kişinin kişisel ihtiyaçları ön plandadır, dolayısıyla birey Dönemlere bakılığında ahlaki yargılama sürecinin egosantrik davranır yani benmerkezcidir. Bir benmerkezci bir düşünmeden başlayarak içinde davranışın sonucu olumlu ise o davranış iyidir. Elem yaşanılan topluma; oradan da evrensel ahlaki ilkelere getiren, acı doğuran davranış ise iyi değildir. Bu ulaştığı göze çarpmaktadır. düzeyde çocuğun iyi-kötü, doğru-yanlış kavramları, davranışların sonucu olarak ortaya çıkan ceza, ödül Piaget'nin çocukların ahlaki kuralları nasıl veya otoritenin gücü sayesinde belirginleşir. Kişi kazandıklarını incelemesine karşın Kohlberg, ilkelere olayları acı veya haz gibi, fiziksel sonuçlarına göre dayalı ahlaki yargılama sürecinin gelişmesinde değerlendirir. Bu dönemin birinci aşamasında çocukta çocuklardan çok ergenler ve yetişkinler üzerinde itaat etme ve cezadan kaçınma kavramları öne yoğunlaşmış, özellikleri betimleyebilmek için araştırma çıkarken, ikinci aşamada bireysellik ve karşılıklı çıkara aracı olarak da bireyi karar vermeye zorlayan soyut dayalı davranış eğilimi dikkat çeker. ikilemler kullanmıştır. çn "o Birinci aşama cc OJ Lütfen üzerinde düşününüz! "Heinz'in yaptığı yanlıştır. Polis onu yakalar, hapse û "Ec atar." Siz olsanız ne yapardınız? Ui ■ğj İkinci aşama Avrupa'da Heinz adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser türünden ölmek üzeredir. Doktorlar bir "Heinz'in ihtiyacı vardır. Ancak akıllıca yapıp, ilacın onu kurtarabileceğini söylerler. Bu ilaç aynı yakalanmamalıdır." şehirde oturan bir eczacının keşfettiği bir çeşit radyumdur. Bu ilaç pahalıya mal olmuştur, fakat eczacı ilacı maliyetinden 10 misü fazlaya Geleneksel (Yasa-Kural) Düzey satmaktadır. Radyuma 200 dolar verdiği haide ilacın Bu dönemde sosyal değerler göz önüne alınmaktadır. küçük bir miktarı için 2000 dolar istemektedir. Heinz Toplumun onayladığı davranış olumlu bulunmakta tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplumun onaylamadığı yasa ve kurallara aykırı toplayabilir. Eczacıya karısının ölmek üzere davranışlar ahlaka aykırı bulunmaktadır. Otoriteye olduğunu söyler, ondan ilacı ya daha ucuza sadık, otoriteyi destekleyici ve özdeşim halinde vermesini ya da paranın yansını sonra almayı kabul bulunduğu otorite figürü ile uyum anlayışı doğruyu etmesini ister. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben belirler. İyi ve kötü otoriteyi hoşnut eden çerçeve keşfettim, ondan para kazanacağım.' diyerek doğrultusunda tanımlanır. Geleneksel dönemin birinci Heinz'in isteğini kabul etmez. Bunun üzerine çaresiz aşamasında çocuk için iyi çocuk olmak önemlidir. İkinci kalan Heinz eczaneye girip karısı için ilacı çalar. aşamada ise kanun ve düzen fikri ön plana çıkar. Doğru davranış, kişinin görevini yerine getirmesi, Heinz suçlu mudur? Suçluvsa neden? otoriteye saygı gösterme ve düzeni düzen için koruma Sucsuzsa neden? anlayışı ile değerlendirilir. Birinci aşama Kohlberg (1969) Piaget'nin kuramını geliştirmiştir. Kohlberg de Piaget gibi, kültürel sınırları aşan, doğal "Camı kırıp eczaneye gizlice girdiği için Heinz olan ve bilişsel temele dayanan ahlak gelişimi suçludur. Çünkü hırsızlık yapmıştır ve bu da doğru bir devreleri üzerinde durmuştur. Kohlberg deneklerine şey değildir." Piaget'nin hikayelerinden daha karmaşık ve daha derin ahlaki çatışmalar içeren hikayeler okumuştur. Dolayısıyla da, Piaget'nin ikili devresinin ötesine
  • 5. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- İkinci aşama "Ya herkes aynı şeyi yapmaya kalkarsa o zaman ne olacak? Sonuçları ne olursa olsun, yasalar var ve bu yasalara her koşulda uymak lazım." Gelenek Ötesi (Evrensel İlkeler) Düzey Kohlberg'in ahlâk anlayışına göre gelişimin en üst noktasını gelenek ötesi düzey oluşturur. Bu düzeyde ahlâk anlayışına ulaşmış bireyler, sosyal kontrat veya evrensel adalet anlayışına göre değerlendirmeler yaparak, doğru ve yanlış hükmüne varırlar. Bu dönemde kişi toplumu da aşarak, daha ileri evrensel değerleri dikkate almaktadır. İnsan haklarını ve diğer toplumsal değerleri gözetmektedir. Kişi, bu aşamada özgürlük, adalet, bağımsızlik ve fırsat eşitliği gibi yazılı olmayan yasaların yorumlanmasıyla değerlendirmeler yapar. Gelenek sonrası dönemin birinci aşamasında toplumsal uzlaşma ve anlaşmalar dikkate alınmakta, ikinci aşamada ise daha soyut ve kabul görmüş olan evrensel ilkeler ön plana çıkmaktadır. Birinci aşama "Bir insanın hayatı her şeyden önemlidir ve bu her .<£> yerde geçerlidir!" UJ İkinci aşama § Jilliği durumdan duruma değişen bir yasa, yasa H olamaz!" EVRE KARAR HEINZ OLAYI DÜŞÜNCE 1. Suçlu Polis onu yakalar ve ceza verir. 2. Suçsuz Karısı için böyle yapmalıydı. Eşi de onun için aynı şeyi yapardı. 3. Suçlu Toplumdaki insanlar onu ayıplar! 4. Suçlu Toplumsal düzeni bozdu, kanunlara aykırı! 5. Suçlu Toplumda özel eşyalara saygı göstermeli! 6. Suçsuz insan hayatı her şeyden önemli! Böyle bir durumda hırsızlık meşrudur.
  • 6. KOHLBERG'İN AHLAK GELİŞİM KURAMI DEGERLENDİRME GELİŞİMSEL DÜZEY KAYNAKLARI Dönem I: İtaat ve Ceza Eğilimi Birey kendisiyle ilgilidir. Otoriteye uyma temel güdüdür. Davranışlar fiziksel sonuçlarına bağlı olarak değerlendirilir. Dönem II: Saf çıkarcı eğiiim Gelenek Öncesi Ahlaki Değerler: Birey "Sen bana yardım et, ben de sana..." düşüncesiyle Dışa bağımh, fiziksel sonuç başkalarıyla ilgilenir, temel güdü kişisel gereksinmelerin bağlantılıdır. Kişinin kendi doyurulmasıdır. gereksinimleri ön plandadır. Dönem III: İyi Çocuk Eğilimi Grup normlarına ve beklentilere uygun davranılır. Geleneksel Ahlaki Değerler: Temel güdü, grup tarafından kabul edilmelidir. Dönem IV: Kanun ve Düzen Eğilimi Başka kişilerin ve grupların Temel güdü, toplumsal düzeni korumaktır. gereksinmeleri dikkate alınır. Onurunu korumak ve sorumluluk almak önem taşır. Geleneksel toplumsal değerler benimsenir. Dönem V: Sosyal anlaşmalara ve yasalara uyma eğilimi Yasaların toplum yararına olarak, çoğunluk tarafından konulması gerektiğine inanır. Kuralların toplum yararına değişebileceğine inanır. Toplum çıkarları gerektirdiğinde, yasaların değişmesi için uğraş verir. Gelenek Sonrası Ahlaki Değerler: Dönem VI: Evrensel Ahlak İlkeleri İnsan haklarının gözetildiği Birey tüm insanların eşit olduğu ilkesinden yola çıkarak, evrensel değerler benimsenmiştir. kendi ahlak ilkelerini, başkalarından bağımsız olarak belirler, insan haklarına tam bir inanç gösterir. Münire, Erden, 2005
  • 7. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. ÇEŞİTLİ TEORİLER AÇISINDAN GELİŞİM DÖNEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI 1 Yaşlar Dönem Psikoseksüel ! _ .. ,„ ,. . ,_ Bilişsel Ahlaki Gelişim Gelişim I Psıkososyal Gelışım (E. ,„ _ (Yaklaşık JX ! Erikson) (S. Freud) ; Gelişim (J. (L. Kohlberg) olarak) ' Piaget) 0-2 Bebeklik Oral dönem | Güvene karşı güvensizlik Duyu-hareket Ahlak öncesi 2-4 İlk çocukluk Anal dönem | Özerkliğe karşı utanç İşlem öncesi Gelenek öncesi 4-6 - Failik dönem Girişime karşı suçluluk İşlem öncesi - 6-12 Çocukluk Gizildönem | Çal.şkanlığa karşı aşağıhk Somut işlem Geleneksel i duygusu 12-18 Ergenlik Genitaldönem N* kar ?' ki m l i k i Soyut işlem Gelenek sonrası karmaşası 18-30 Genç Yakınlığa karşı uzaklık - - yetişkinlik 30-60 Yetişkinlik | Üreticiliğe kaşı verimsizlik - - 60 yaş üstü Yaşlılık | Benük bütünlüğüne j - - karşı umutsuzluk ÖZEL BİR DÖNEM OLARAK ERGENLİK O çg " Q ıu gonadlar kendi hormonlarını salgılamaya başlarlar. Ergenlik Dönemine Giriş Tiroid Bezi: En önemli hormonu trioksindir. Çocukların ergenlik dönemine girmesiyle birlikte Enerji tüketimi için besinlerin kullanımını meydana gelecek cinsel, bedensel ve toplumsal düzenler. Aşırı salgılanması durumunda değişmelerin başlamasında ana etken endokrin sistem hiperaktivite (aşırı hareketlilik) gözlenir. Bu (iç salgı sistemi =hormon salgılama sistemi)dir. Bu durumda bireyler zayıf görünüşlü olurlar; nedenle, ergenliğin başlamasında ve yetişkin zihinsel aktiviteleri yüksek olan bu bireylerde özelliklerinin kazanılmasında etkili olan hormoniara sinirlilik gözlenir. kısaca değinmekte yarar bulunmaktadır. Az salgılanması durumunda ise apati hali oluşur; Endokrin Sistem (İç Salgı Sistemi) Salgı Bezleri ve yani aşırı kilo alma, duyarsızlık, yavaş hareketler Hormonlar gözlenir. Hipofiz Bezi: Genel büyüme hormonu (GBH), Böbreküstü Bezleri: Adrenalin başka salgıları prolaktin ve gonadotropik hormon olmak üzere üç da bulunan bu bezlerin en önemli hormonudur. öneımli salgısı bulunmaktadır. ■ Adrenalin: Sempatik sinir sistemini ?Genel Büyüme Hormonu: Anne uyarır. kamındayken salgılanmaya başlanır. Çok Vücutta genel uyarılmışlık hali sağlar, salgılanması durumunda dev yapılı insanlar, kandaki şeker oranını etkiler. az salgılanması durumunda da cüce yapılar ■ Kortin: Kan basıncının oluşur. düzenlenmesinde ?Prolaktin: Sadece kadınlarda salgılanır. etkilidir. Anne sütünün meydana gelmesinde etkilidir. Gonadlar (Cinsel Bezler): Erkek gonadları Annelik duygusuyia da ilintili olduğu testis, kadın gonadları ovarium adını alırlar. sanılmaktadır. Testisler çok sayıda hormon salgılar. Androjen ?Gonadotropik Hormon: Ergenlik dönemine ve kriatin bunlardan iki tanesidir. Androjen sesin doğru salgılanmaya başlanır. Salgılanmasıyla kalınlaşması, kaslanma vb. erkeksi özelliklerin birlikte Gonadlar (cinsel bezler) uyarılır ve kazanılmasında etkilidir. Kriatin ise çocuklarda da bulunur. Kandaki kriatin miktarı azalıp diğer gonad hormonları çoğalınca ergenük dönemine girilmeye başlanır. Ovariumun tek salgısı östrojen hormonudur. Bu hormon çocuk sahibi olabilme ve kadınsı bedensel
  • 8. özelliklerin kazanılmasında etkilidir.
  • 9. -EĞİTİM BİLİMLERİ- ERGENLİK kaygıları, yedi ana başlık çerçevesinde ele alınabilir. Bunlar aşağıda verilmiştir: İnsanın gelişiminde erinlikle başlayıp yetişkinliğe kadar devam eden önemli fiziksel, zihinsel ve toplumsal değişimlerin yaşandığı döneme ergenlik dönemi 1.Ev ve aile ilgili sorun ve kaygılar, Ergen- anne-baba çatışmaları, evde uygun iletişim denilmektedir. Erinlik ise, çocukluğun sona erdiği, ortamının olmaması, ergenin otoriteye karşı üreme organlarının olgunlaştığı, ikincil cinsel özelliklerin görüldüğü ve ergenlik döneminin başlangıcı olan olumsuz tutumları, vb. sayılan özelliklerin ortaya çıktığı dönemdir. 2.Toplumdaki yeriyle ilgili sorun ve kaygılar. Yetişkin rolünü üstlenmeye özellikle psikolojik Erinlik Dönemi Sorunları olarak hazır olmamasına rağmen kendisine yetişkin rolü yüklenmesinin oluşturduğu 1.Baş ağrısı, sindirim bozukluğu gibi bedensel sorunlar, vb. yakınmalar 2.Yalnızlık isteği 3.Kız-erkek arkadaşlığı ile ilgili sorunlar, 3.Çalışma isteksizliği, çabuk yorulma 4.Okul ile ilgili sorunlar. Arkadaş edinme, bir 4.Ahenksizlik, beceriksizlik gruba üye olmak isteme, öğretmen-öğrenci 5.Çabuksıkılma arasındaki çatışmalar, akademik 6.Kıskançlık başkalarını ç^kememe başarısızlıktaki nedenlerin abartılı 7.Otoriteye karşı direniş yaşanması, vb. 8.Karşı cinse yöneltilmiş zıtlık 5.Gelecek ve meslek seçimiyle ilgili 9.Coşkularını denetleyememe sorunlar. İleride sürmeyi düşündüğü yaşama 10.Kendine güvensizlik ilişkin beklentilere bağlı olarak geleceğin 11.Kendini eleştimnek, beğenmediği yönleri ile planlanmaya başlanması, seçeceği üniversite aşırı ilgilenmek ve alana ulaşmak için stresli bir çabalama 12.Sık sık huysuzlaşma sürecine girmiş olmanın yarattığı kaygılar, vb. 13.Sık sık hayal kurma (gündüz rüyaları) 6.Ahlak ve değerlerle ilgili sorunlar. İçinde Ergenliğe bedensel gelişim açısından bakıldığında yaşadığı toplumlarda örneğin aile veya diğer öncelikle cinsiyet hormonlarının üretiminin arttığı çevrelerde etkisinde kalarak büyümüş olduğu gözlenmektedir. Kızlarda gözlenen değişiklikler sosyal, moral, dini, vb. değerlerin erkeklerden yaklaşık 1-2 yıl önce başlar. Öncelikle özümsenmesi ve kişiliğin istikrarlı bir parçası eller ve ayaklar büyür. Erkeklerde kas gelişimi daha haline getirilmesi sürecinde yaşanan kaygı ve belirgindir. Sindirim sistemindeki organlar gelişir ve çatışmalar. hayali hastalık şikayetlerine rastlanır. Beden 7.Sağlıkla ilgili sorun ve kaygılar. yapılarının ergenler üzerinde etkileri olmaktadır. Organizmadaki hormonal dengelerin Örneğin sürekli dış görünümle ilgilenir, herkesin onu değişmesi, hızlı ve simetrik olmayan izlediğini ve dış görünüşüyle ilgilendiğini düşünür. bedensel değişmeler, iç organların Olumlu benlik imgesine sahip olanlar olumlu benlik gelişmesinden kaynaklanan sorunlar. algısı geliştirirler ve beden imgesine göre toplumsal ilişkilerini ayarlarlar. Kızlarda çekicilik, erkeklerde atletik vücut yapısı ön plandadır. Cinsiyete uygun YETİŞKİNLİK PSİKOLOJİSİ beden görünümü ve algısı önem kazanır. Yetişkin fiziksel ve psikolojik olarak olgunlaşmış kişidir. Olgunluk, bireylerin, yaşamın gereklerine ve Ergenliğe sosyal gelişim açısından bakıldığında zorluklarına uyum sağlamaları ve bunlarla esnek bir benliğini bulma, kimlik geliştirme, özdeşleşme, biçimde başa çıkabilmeleri için sürekli değişim arkadaşlık ve grup ilişkisinin önem kazanması, karşı gösterme yeteneğidir. Bir başka tanımla olgunluk, cinsle olan arkadaşlığa önem gösterme, aileden kişinin kendisi ile, kendisi hakkındaki algılarının bağımsız hareket etme eğilimi, kahraman ve ünlülere uyumluluğu şeklinde ifade edilebilir. Olgunlaşmayla özenme, vb değişiklikler gözlenir. Yine bu dönemin birlikte kişinin kimlik duygusu yerleşir, kişisel ilişkileri sonuna doğru önceleri değişiklik gösteren ilgilerde bir özgürleşir, ilgileri derinleşir ve sahip olduğu değerler belirginlik, bir durulma meydana gelmektedir. insancıllaşır. Ergenler sorunlarının kaynağını dışarıda ararken; yetişkin, sorunların toplumun beklentileri iie Erinlik döneminin başlamasıyla girilen ve yaklaşık 4-5 kendi benliği arasmdaki çatışmalardan kaynaklandığını yıl kadar sürecek olan ergenlik döneminin sorun ve fark eder.
  • 10. 8- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. Geüşimsel bir evre olarak yetişkinlik üç dönem halinde CAROL GİLLİGAN'IN AHLAK GELİŞİMİ ele alınır: KURAMI a. Genç Yetişkinlik (Ergenlik döneminin sonu - Gilligan büyük ölçüde ahlak geiişimi konusunda 35 yaş) çalışmalar yapmıştır. Kohlberg'in ahlak gelişimi b. Orta Yetişkinlik (Yaklaşik 36 - 60 yaş arası) aşamalarının kesin ve evrensel olmadığını c. İleri Yetişkinlik (Yaklaşık 60 yaş ve üstü) savunmaktadır. Gilligan'a göre, ahlak gelişiminde önemli olan şey Kohlberg'in belirttiği gibi bir sonraki Yetişkinlikte Bedensel Değişmeler: geüşim düzeyine ulaşmak değil, "ahlak sevgisi"ni Genç yetişkinliğin başında fiziksel güç en üst noktaya kazanmaktır. Okullar, çocuklara, gençlere "ahîak ulaşır. İnsan bedeninin en verimli çalıştığı yaşlar 25-30 sevgisi"ni kazandırabüdikleri ölçüde başarılıdırlar. yaşları arasıdır. Ancak 30-60 yaşları arasında kaslar (Senemoğlu, 2004) yetişkinliğin başlarındaki potansiyelinden %10'luk, 60-70 yaşlar arasında %20'lik bir güç kaybı o!ur. 30 Gilligan'a göre erkeklerin ahlaki özellikleri hak, yaşlarından sonra harcanan hücreierin yerine yeni hukuk, kurallar ve sosyal iikeler etrafında hücrelerin oiuşması azalır. Duyu organlarının yoğunlaşmakta, bayanların ahlaki özeliikleri ise işlevlerine ilişkin kayıplar gözienmeye başlanır. şefkat, merhamet, koruma gibi duygusal özellikler Örneğin görme duyusu, işitme kayıpları gözlenir. etrafında yoğunlaşmaktadır. Uyaranlara tepki verme süresinde artış oluşur. Yani Ahlak gelişimi konusundaki tartışmalar ahlak tepki verme süresi uzar. Yetişkinliğin başlarında akuî gelişimi çizgisinin en azından düzenli bir sıra (ani) rahatsızlıklar yer alırken, orta yaş ve yaşlılıkta iziediğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, kronik (sürekli, müzmin) hastalıklar ortaya çıkar. toplumsal etkilerin sonucu olarak, geüşim düzeninde Zihinse! işlevler açısından da genç yetişkinlikte birey ve belirli düzeylere ulaşma hızında bireyler arasında optimal düzeyde iken, üerleyen yaşiarda akıcı zeka farklılıklar vardır. Psikanaüzciler ise, Piaget ve azalır, birikimli (kristalize) zeka artar. Kohlberg'i eleştirmede toplumsal öğrenme kuramcılarından değişik bir yol izlemişlerdir. YAŞLAR DÖNEMLER VE OLAYLAR Psikiyatrist James Gilligan, "ahlaklılığın üstünde" çok daha olgun bir işleyiş evresinin olduğunu ileri 16-18'den 20-24'e Aileden ayrılma Aileden bağımsız oima çabası sürmektedir; bu karşıhklı gereksinmelerini psikolojik Yetişkin dünyasma katılma Yeni birev açıdan anlamalarını sağlayan "sevgi ahlakı"dır. 20'lerin (BekirOnur, 1995) Yetişkin rollerinin keşfi ve üstlenilmesi ilk başlarından 28'e yaşam yapısının biçimlendirilmesi 28'den 30'a Otuz Yaş Geçişi Yaşam yapısının yeniden değerlendirilmesi Durulma Kararlı 30'ların biryuvakurma Başına buyruk olma başlarından 38'e Orta Yaş Geçişi Yaşam yapısının 38'den 40'ların yeniden değerlendirilmesi başlarına Orta yetişkinliğin kararlılık kazanması 40'lı yaşların ortaları
  • 11. -EĞİTİM BİLİMLERİ- Piaget' ye göre ahlak geüşiminin başladığı bilişsel ÇDZUMLU gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? KAVRAMA A)Duyusal motor B)İşlemöncesi C)Soyut işlemler 1. Aşağıdaki seçeneklerde verilenlerden hangisi D)Somut işlemler ahlak gelişimini tam olarak ifade etmektedir? E) Eylemsel dönem A)Topluma etkin bir uyum sağlamak için bireyin değerler sistemi oluşturma sürecidir B)Toplum kurallarına kayıtsız uyum sürecidir C)Bireyin cinsel ve toplumsal rolleri öğrenmesidir Piaget ahlak gelişimini bilişsel gelişimle paralel bir D)Bireylerin yasalara ve kanunlara aykırı hareket şekilde incelemiştir. Piaget ahlak gelişimini etmemeyi öğrenmesidir açıklarken çocukların kuralları nasıl algılayıp E) Bireylerin toplumun değer yargılarını, örf, adet yorumladıklarına bakmıştır. Piaget'ye göre çocuklar ve geleneklerini sürdürmesidir 6 yaşa kadar kuralların ne amaçla konduğu ya da kuralları neden izlemek gerektiğini anlayamazlar. Bu nedenle ahlak gelişimi işlem öncesi dönemden somut işlemler dönemine geçtiği zaman başlar. Toplumun düzenli ve dirlik içinde yaşamını (Cevap D) sürdürebilmesi için toplumu oluşturan insanların bazı kuralları içselleştirmesi gerekmektedir. Bu kurallar bireylerin topluma etkin bir uyumunu gerektirir. Etkin uyum fertlerin toplum kurallarını kayıtsız kabul etmeleri değil bu kuralları sorgulamaları, işe Aşağıdakilerden hangisi Piaget' nin Ahlak gelişim yaramayanları eleştirip bu daha tutarlıya kuramının 'dışsal kurallara bağlılık' döneminde götürmelerini gerektirir. Ahlak gelişimi de bireyin bu olan bir çocuğun özelliklerinden biri değildir? şekilde etkin bir uyum sağlaması için kendi değerler sistemini oluşturması sürecidir. A)Kuralların değişmezliğine inanırlar B)Otoriteye kayıtsız şartsız uyma vardır (Cevap A) C)Kuralların ihlal edilme nedenleri önemlidir S D)Ne yapması yada ne yapmaması gerektiğini 2. "Ahlak gelişimi bilişsel gelişimle paraleldir. Piaget UJ ebeveynler ve diğer yetişkinler belirier ahlak gelişimini çocukların ahlaki düşünme gücündeki E) Kural ihlalinde ceza otomatik olarak verilmelidir farklılıklarlaaçıklamıştır." Piaget ahlak gelişim kuramını ortaya koyarken Dışsal kurallara bağlılık dön^mi 6-12 yaş arasındaki aşağıdaki kriterlerden hangisine öncelik dönemi kapsamaktadır. Bu dönemde çocuklar vermiştir? kuralları sorgulamaz, kurallar kesinlikle uyulması A)Aile içindeki davranışlar gereken şeylerdir. Otoriteye mutlak itaat söz B)Arkadaşlarla ilişkiler konusudur. Bu dönemdeki çocuklara göre kurallara C)Kuralları yorumlama biçimleri uymamanın doğal sonucu cezalandırılmaktır ve ceza D)Oyunlara katılım düzeyleri otomatik olarak verilir. Kuralların ihlalinde nedenler E) Öğretmenlerle ilişkiler önemli değildir. Önemli olan zararın büyüklüğüdür. Bu dönemde çocuklara 'Ayşe annesine yardım Piaget bilişsel gelişim ile çocukların ahlaki yargıları ederken 3 bardak kırdı, Ahmet ise annesinden arasında ilişki olduğuna inanmaktadır. Ahiak gizlice şeker alırken bir bardak kırdî hangisi daha gelişimini açıklarken çocukların kuralları nasıl suçludur?' diye sorulduğunda nedenleri yorumladıklarına bakmıştır. Piaget' ye göre düşünmeksizin daha çok bardak kıran daha suçludur okulöncesi dönemde çocuklarda kural kavramı derler. olmadığı için ahlak gelişimi 6 yaşa kadar başlamaz. (Cevap C) (Cevap C)
  • 12. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 5. "Okulda Pakistan'da deprem zedeler için yardım 7. "Öğretmen ve öğrenciler sınıf içindeki kampanyası düzenlenmektedir. Ayşe 'Pakistan bize düzeni sağlamak için birlikte sınıf kuralları Kurtuluş Savaşında ve depremde çok yardım etti belirlemişlerdir. Öğrenciler öğretmen bizim de yardım etmemiz gerekir' diyerek harçlığınt sınıftayken bu kurallara tamamıyla uyarken vermiştir" teneffüslerde kurallara aykırı hareket etmektedirler." Ayşe'nin söylediklerine göre Ayşe Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre hangi ahlaki Bu öğrenciler Kohlberg'in ahlak gelişim evrededir? kuramına göre hangi dönemdedirler? A)Ceza ve itaat A)Ceza ve itaat eğilimi B)Saf çıkarcı eğiüm B)Saf çıkarcı eğilim C)Kanun ve düzen eğilimi C)İyi çocuk eğilimi D)İyi çocuk eğilimi D)Kanun ve düzen eğilimi E) Evrensel ahlak eğilimi E) Sosyal anlaşma eğilimi Saf çıkarcı eğilim ya da araçsal ilişkiler eğilimi Ceza ve itaat eğiliminde çocuk sadece otoriteye döneminde birey için önemli olan kendi ihtiyaçlarının uyar. Bu dönemdeki davranışları otoritenin karşılanmasıdır. Bu dönemde çocuklar için ne kadar beğenisini kazanmak, ona itaat etmek ve cezadan alırlarsa o kadar vermeleri söz konusudur. Ömekteki kaçmak belirler. Sınıf kurallarına sadece öğretmen çocukta yardımı onlar yardım yaptığı için varken uymak sadece otoriteye uymak için yapılan yapmaktadır. Bu yüzden de araçsal ilişkiler eğilimi bir uyma davranışıdır. ahlaki dönemindedir. z (Cevap A) o (Cevap B) jo o ıu 6. "Ahmet'in sınıftaki arkadaş grubu matematik "Okuldaki öğrenciler öğle tatilinden sonra sıraya sözlüsüne girmemek için okuldan kaçarlar. Ahmet bu sokulup öyle içeri alınmaktadır. Öğrencilerin büyük bir sözlüye çok çalışmasına rağmen arkadaşlarına uyup kısmı bu durumdan şikayetçidir. Tolga: 'Bu uygulama okuldan kaçar." okul düzenini sağlamak için gereklidir bu sebepten dolayı devam etmelidir' demektedir." Buna göre Ahmet Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre hangi ahiaki dönemdedir? Tolga bu sözlerine göre Kohlberg'in gelişim kuramına göre hangi ahlaki evrededir? A)Ceza ve itaat B)Saf çıkarcı eğilim A)Saf çıkarcı eğilim C)İyi çocuk eğilimi B)İyi çocuk eğilimi D)Kanun ve düzen eğilimi C)Kanun ve düzen eğilimi E) Sosyal anlaşma eğilimi D)Sosyal anlaşmalara ve yasalara uyma eğilimi E) Evrensel ahlak eğilimi Kişiler arası uyum eğilim ya da iyi çocuk eğilimi Sosyal sözleşme eğilimi döneminde çocuk kuralların döneminde çocuklarda akran grubuyla işbirliği toplum düzenini korumak için olduğunu kavrar. görülür. Bu dönemde özellikle akran grubu olmak Topiumun kurallarının göreli ve topluma özgü üzere başkalarından onay görmek çok önemlidir. Bu olduklarını kabul eder. Kanunlar sosyal düzeni dönemde bireyin davranışlannı çevre beklentileri korumak ve özgürlükleri güvence altına almak için belirler. Örnekte de Ahmet arkadaşları tarafından gerekli görülmektedir. onay görmek için onlarla birlikte hareket etmektedir. (Cevap D) (Cevap C)
  • 13. -EGİTİM BİLİMLERİ- 11 9. "Matematik öğretmeni sınıfta ders anlatırken düz anlatım yöntemini kullanır. Öğrencilerine bu yöntemden memnun olup olmadıklarını sorduğunda Veli öğretmenin gözüne girmek için bu yöntemin çok iyi olduğunu dersi çok iyi anladığını söyler." Buna göre Veli, hangi ahlaki gelişim dönemindedir? A)Ceza ve itaat B)Saf çıkarcı eğilim C)İyi çocuk eğilimi D)Kanun ve düzen eğilimi E) Evrensel ahlak eğilimi Örnekte öğrencinin söylediği sözler tamamen otoritenin beğenisini kazanma amaçlıdır. Ceza ve itaat eğilimi döneminde çocuklar tamamen otoriteye uyarlar. Eğer çocuk arkadaşlarının beklentilerini yerine getirmek için hareket etmiş olsaydı iyi çocuk Q eğilimi döneminde olacaktı. Örnekte belirtilen dönem "o £T UJ ceza ve itaat eğilimi dönemidir. o "5c Ui (Cevap A) _1 10. "Bireyler çeşitli ahlaki dönemlerde farklı etkenlerin etkisi altındadır ve baskın olan etken bireylerin verecekleri ahlaki yargıları etkiler." Aşağıdaki seçeneklerde verilen Kohlberg'in Ahlaki Gelişim kuramı ahlaki dönemleri ve bu dönemi etkileyen baskın etmenler eşleştirmelerinden hangisi uygun bir eşleştirme değildir? A)Ceza ve itaat - otorite (ana-baba-öğretmenler) B)Kişiler arası uyum - akran grubu C)Kanun ve düzen - toplumsal kural ve kanunlar D)Evrensel ahlak - kendi oluşturduğu ahlaki sistem E) Araçsal ilişkiler - arkadaş çevresi Araçsal ilişkiler döneminde birey için önemli olan kendi isteklerinin karşılanmasıdır. Bu dön^mde çocuklar diğer insanların isteklerinin farkına varırlar fakat ahlaki bir yargıda bulunacakları zaman birinci planda kendileri yer alır. Bu dönemde ne kadar alırlarsa o kadar verme söz konusudur. (Cevap E)
  • 14. 11. İki küçük çocuk odalarında oyun oynarken anlaşmazlar ve kavga ederler. Anneleri kavgayı sonuçlandırmak için yanlarında gider ve niçin kavga ettiklerini sorduğunda kavganın sebebinin oyuncakları paylaşamadıkları olduğunu görür. Anne büyük olan çocuğa "kardeşine arabasını versene çocuğum" dediğinde "anne o da bana legolarını versin" cevabını alır. Yukarıdaki örnekte çocukların ahlaksal gelişim evrelerinden hangisinde olduğu söylenebilir? A)Ceza ve itaat yönelimi B)Saf çıkar yönelimi C)İyi çocuk olma yönelimi D)Yasa ve düzen yönelimi E) Toplumsal sözleşme yönelimi Yukarıdaki örnekte çocukların kendi çıkarlarını gözettikleri ve amaca yönelik bireysel değiş-tokuş içinde oldukları görülmektedir. (Cevap B) 12. Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre çocuğun ben-merkezli düşünceden kurtulup empatik anlayışa sahip olduğu ahlak gelişim düzeyi aşağıdakilerden hangisidir? A)Geleneksel düzey B)Gelenek sonrası düzey C)Gelenek öncesi düzey D)Toplumsal sözleşme yönelimi E) Evrensel düzey Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre bir çocuğun ben-merkezli düşünceye sahip olduğu düzey, gelenek öncesi düzeydir. Ben-merkezli düşünceden kurtulup empatik olarak düşünebildiği dönem ise geleneksel düzeydir. (Cevap A)
  • 15. 12- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 4. Bir çocuk herhangi bir davranışın doğruluğuna CEVAPLI KONU veya yanlışlığına karar verirken, söz konusu KAVRAMA TESTİ davranışın yasalara uygun olup olmadığını merkeze alarak karar vermektedir. 1. Çocukların düşünce biçimini inceleyen J. Çocuğun Kohlberg'in ahlaki (moral) gelişim Piaget'ye göre ahlak gelişimi aşağıdaki dönemlerinin hangi evresi içinde olduğu seçeneklerin hangisiyle paralellik gösterir? söylenebilir? A)Bilişsel gelişim A)Gelenek öncesi düzey B)Dil gelişimi B)Geleneksel düzey 3. evre C)Kişilik gelişimi C)Gelenek sonrası düzey D)Bedensel gelişim D)Gelenek öncesi 1. evre E) Cinsel gelişim E) Geleneksel düzey 4. evre 2. Başarılı bir öğrenci olan Mustafa düzenli olarak derslerine çalışmakta ve üniversiteyi kazanmak için büyük çaba göstermektedir. Fakat sınıf arkadaşlarının büyük bir çoğunluğunun almış olduğu kararlara kendisi istemese bile rıza göstererek grup arkadaşlarına uyduğu gözlenmektedir. Bu duruma ahlak gelişim evrelerinden hangisiyle açıklanabilir? A)Yasa ve düzen yönelimi B)Ceza ve itaat C)Saf çıkar / araçsal ilişkiler D)İyi çocuk olma yönelimi / kişilerarası uyum E) Toplumsal sözleşme 3. "Başkalarınca geliştirilmiş kuralların varlığının tam 5. Bir çocuk arkadaşlar arasında meydana gelen olarak kavranamamasıyla" karakterize edilen ve kendisinin de karıştığı fiziksel bir çatışmaya Kohlberg'in ahlaki (moral) gelişim düzeyi ilişkin değerlendirmede bulunurken aşağıdakilerden hangisidir? "Arkadaşıma vuruyorlardı, ben de A)Gelenek öncesi düzey arkadaşıma vuranlara karşı çıkmak için kavgaya girdim; arkadaşım da benim için aynı B)Geleneksel düzey C)Gelenek sonrası düzey şeyi yapardı." demektedir. D)Gelenek öncesi düzey 1. evre Bu çocuğun Kohlberg'in ahlaki (moral) E) Geleneksel düzey 3. evre gelişim dönemlerinin hangi evresi içinde olduğu söylenebilir?
  • 16. A)Gelenek öncesi düzey B)Geleneksel düzey C)Gelenek sonrası düzey D)Gelenek öncesi düzey 1. evre E) Gelenek öncesi düzey 2. evre
  • 17. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 13 6. 'Türk kadını her zaman fedakar ve cefakar olmuştur. 9. Ahlak gelişimi açısından çocukların toplumsal Kadın için önemli olan aiiesine ve çevresine yardımcı kuralları benimsemek ve özümlemek için olabilmektir." kullandığı en etkili öğrenme çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? Kadınların büyük bir bölümü yukarıda da A)Klasik koşullanma yoluyla öğrenme belirtildiği gibi ahlak gelişiminde kişiler arası B)Edimsel koşullanma yoluyla öğrenme uyum eğilimi döneminde kalmaktadır. Bu C)Modelden öğrenme belirtilenlerin ana nedeni aşağıdakilerden D)Gizil öğrenme hangisidir* E) Kavrama yoluyla öğrenme A)Toplum beklentileri B)Kadınların düşünme yapısındaki farklılık C)Ahlaki yargılarda ben merkezli düşünmenin ağırlıklı olması D)Gereğinden fazla empatik düşünme E) Gelişimde kadınların erkeklere oranla daha hızlı ilerlemesi 7. "Çocuklarda ahlak gelişimini sağlayabilmek için 10. Aşağıdakilerden hangisi Kohlberg'in onların bilişsel seviyelerine uygun biçimde kurallar ahlaki gelişim kuramına göre evrensel ahlak anlatılmalıdır." ilkeleri eğiliminde olan bir bireyin düşünce tarzı olamaz? İlköğretim birinci sınıfta öğrencilerin ahlak A)İnsan hayatı her şeyden önemlidir gelişimlerini desteklemek isteyen bir öğretmen B)Kanunlar insan haklarını çiğnememelidir toplumsal kuralları öğretmek için aşağıdaki C)Adalet yasanın üstündedir yöntemlerden hangisini kullanırsa daha etkili D)İnsanlara yardım etmek hayatın gayesidir olur? E) Eşitlik ve insan haklarını koruma temel A)Dramatizasyon düşünce B)Düzanlatım olmalıdır C)Soruyanıt o Ui D)Problem çözme > E) Tartışma 8. "Carol Gilligan Kohlberg'in ahlak gelişimi Gilligan'a göre ahlak gelişimi için önemli olan aşamalarının kesin ve evrensel olmadığını nokta aşağıdakilerden hangisidir? savunmaktadır." A)Toplumsal değerleri benimsemek
  • 18. B)Cinsiyetine ilişkin toplumsal rolleri kabullenmek 11. Psikoanalitik kuramcılara göre ahlak gelişiminin C)Ahlak sevgisi temelini oluşturan psikolojik öğe aşağıdakilerden D)Bir üst ahlaki düzeye geçebilmek hangisidir? E) Ahlaki yargılarda diğer insanları da A) İd Ego düşünebilmek B) C)Süperego D)Vicdan E) İdealego
  • 19. 14- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 12. Kişinin olayların gerisinde yatan nedenlere 15. "Babası Ayşe'ye tatilde hasta ve yaşlı olan bakmaksızın sadece fiziksel zararın büyüklüğüne büyükannesine bakıp bakamayacağını sormuştur." göre ahlaki yargıda bulunduğu dönem Kohlberg' in ahlak gelişim kuramına göre aşağıdakilerden Aşağıda verilen muhtemel cevaplardan hangisi hangisidir? Ayşe'nin Kohlberg'in kuramının üçüncü basamağı olan 'kişiler arası uyum eğilimi' basamağında A)Araçsal ilişkiler olduğunu gösterir? B)Cezaveitaat C)Kişiler arası uyum A)Tatilde çalışmayı planlıyordum eğer sen para D)Kanunvedüzen verirsen bakarım E) Sosyal sözleşme B)0 hep diğer torunlarını sever neden onlar bakmıyor C)Bakarım eğer ben bakmazsam ben yaşlandığımda torunlarım da bana bakmaz D)Bakarım güç durumda olan insanlara yardım etmek gerekir E) Tatil benim en doğal hakkım bakamam 13. "Ahmet arkadaşlarıyla oyun oynarken kuralların abisinin öğrettiği gibi olduğunu eğer bunlara uyulmazsa oyunun doğru olmayacağını söylemektedir." Ahmet'in bu tarz davranışı Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre hangi düzeyde olduğunu gösterir? A)Ceza ve itaat B)Araçsal ilişkiler C)Kişiler arası uyum D)Kanunvedüzen E) Sosyal sözleşme 14. "Annesi Vedat'a kardeşini ders çaiıştırmasını CEVAPANAHTARİ söylemiştir. Vedat eğer bilgisayar oynamasına izin 1.A 6. A 11.C verirse çalıştırabileceğini söylemiştir." 2. D 7.A 12. A Yukarıdaki örnekte Vedat Kohlberg'in ahlak 3.A 8. C 13. A gelişim kuramına göre hangi ahlaki önemdedir? A)Araçsal ilişkiler eğilimi 4. D 9. C 14. A B)Ceza ve itaat eğilimi C)Kanun ve düzen eğilimi 5. E 10. D 15. D D)Sosyal sözleşme eğilimi E) İyi çocuk eğilimi
  • 20. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 15 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Savaş her koşulda yanlıştır ve amacı ne olursa olsun Yaşıtlarına göre daha erken ergenlik dönemine giren insanlara zarar verir. Bunun yerine ifetişime dayalı, bireyleri, bedensel, sosyal, zihinsel ve psikolojik çözümler bulunmalıdır. olarak diğer yaşıtlarına göre farklılıklar gösterebilirler. Ancak yaşıtlarına göre zekâ olarak Savaşla ilgili olarak bu yorumu yapan birey, daha ilerde olmaları söz konusu olamaz. Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramına göre (Cevap D) aşağıdaki evrelerin hangisinde olabilir? (2002 KPSS) A)Ceza B)İtaat C)Yasalarauyma D)Saf çıkarıcı eğilim E) Evrensel ahlak ilkeleri Kohlberg'in Ahlak gelişimi kuramına göre bireyi -~ "evrensel ahlak ilkeleri" döneminde insan hakları, eşitlik, özgürlük gibi kavramlar yönlendirir. (Gelişim 3. Aşağıdakilerden hangisi, ergenlikteki hızlı V9 Öğrenme Prof. Dr. Ayşegül Ataman Gündüz Yay. bedensel değişmenin doğrudan bir sonucu s.145) degildir? (2002 KPSS) (Cevap E) A)Bedensel görünüşe ilgi ve özenin artması B)Sakar davranışların çoğalması C)Dış görünüşteki değişikliklere duyarlılığın artması Q LLJ D)Zararlı alışkanlıklara ilginin artması E) Cinselüğe ilginin artması 2. Ergenlik döneminde, yaşıtlarına göre daha erken giren bireyler için aşağıdakilerden hangisinin doğru olma olasılığı en azdır? (2002 KPSS) A)Arkadaş grubundan daha çok etkilenmey^ başlamaları B)Yaşıtlarından küçüklerle arkadaşlığı tercih etmeleri C)Zekâ gelişiminde yaşıtlarıyla aynı düz^yde olmaları D)Zekâ gelişiminde yaşıtlarının biraz ilerisinde olmaları E) Yaşıtlarından büyüklerle arkadaşlığı tercih etmeleri
  • 21. A, B, C ve E S9çen9klerind9 belirtilen özellikler doğrudan doğruya ergenlik dönemindeki bedensel gelişimin sonuçlarıdır. Ergenin zararlı ahşkanlıklara yönelmesi fiziksel geiişimle yeterince açıklanamaz. Ergenlik dönemind9 birey zihinsel gelişim açısından "kimlik kazanmaya karşı roi karmaşası" dön^mindedir. Kim olduğunu ve toplumdaki rolünü öğrenm^ye çalışan birey taklit ve Özd9şleşm9 mekanizmalarını kullanır. İşte bu aşamada kimlik duygusu yoksunluğu yadsıma olarak ortaya çıkabilir. Yadsıma kendini inkar, grup üyelikleri veya yıkıcı etkinliklere (uyuşturucu, alkol, sigara vb.) katılmak suretiyle gösterir. (Hasan BACANLI, Gelişim V9 Öğrenme, Nobel Yay. Ankara 2004, s.92-94) (Cevap D)
  • 22. 16- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 4. Yaşları farklı üç çocuk televizyondaki haberlerde Aşağıdakilerin hangisi ergenlik döneminin hemen izledikleri bir "silahlı çatışma" olayına farklı tepkilerde başında yaşanılan özelliklerden biri deqildir?(2004 bulunmuşlardır. 16 yaşındaki büyük kardeş olayın KPSS) toplumsal düzeni nasıl bozduğuyla, 10 yaşındaki A)Karşı cinse ilginin artması ortanca kardeş çatışmayı gerçekleştirenlerin nasıl B)Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması kötü işler yaptığıyla, 5 yaşındaki en küçük kardeş ise C)Arkadaşlara yönelimin artması saldırının ne kadar büyük bir yıkıma yol açtığıyla ilgili D)Ahlaki değerlendirmelerde başkalarının sözler söylemişlerdir. tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin, hızlanması - yetişkinlik Çocukların tepkilerindeki farklılık aşağıdakilerden düzeyine ulaşması hangisine uygun bir örnek oluşturur? (2003KPSS) A)Kişisel özelliklerinin etkilerine B)Genetik özelliklerinin etkiierine C)Duygusal özelliklerinin etküerine Ergenlik döneminde gözlenen hızlı fizyolojik D)Ahlak geiişimi düzeylerine değişmeler bireyin davranışları ve tutumları üzerinde E) Yaşantılarının öznelliğine onemlı etküer yapar. Bu dönemde gözlenen bazı tutum ve davranışlar şunlardır: -Akranlarla arkadaşlık, bağlılık ve gruplaşma Kohlberg'e göre ahlaki gelişim düzeyleri birbirinden -Yalnız kalma isteği ve bağımsızlaşma çabaları farklı bireylerin aynı olayı değerlendirmeleri farklıdır. -Sinirlilik, huzursuzluk, mutluluk, çabuk küsme, (Gelişim ve Öğrenme Prof. Dr. Ayşegül Ataman hırçınlaşma gibi sık görünen ve sürekli değişen GündüzYay. s.145) duyguiar (Cevap D) -Başlangıçta ilgisiz kalsa da sonradan oluşan o S2 cinsel merak ve fonksiyonlarda artış olur. -Ben merkezci düşünme (Herkes beni izliyor, ne yaparsam takip ediliyorum) -Göreceli düşünme (Ergen kendi deneyimleri ve 5. Gelişim özellikleri açısından ergenlik ""' değerlerine göre düşünür.) dönemindeki öğrencilerle ilgili aşağıdaki -Fiziksel biçimiyle sürekli ilgilenme, aynada kendini ifadelerden hangisi yanlıştır? (2003KPSS) inceleme A)Her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya -Soyut düşünme, eleştirme, kendine ait kavram çalışırlar. oluşturma B)Sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları -Dinsel ve mistik konularla ilgilenme öğrenirler. -Meslek ve yüksek öğretim program seçimi ile ilgili C)Meslek seçimlerine yönelik bilgi toplamaya • endişeler yaşanır. başlarlar. D)Kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa -Ekonomik gelir elde etme çabaları yaşayabilirler. -Sanat, spor, kültür etkinliklerine yönelme E) Kendilerine model olacak, özdeşim -Giysi ve eşyaların seçiminde titizlik kurabilecekleri kişileri ararlar. -Olumtu kimlik kazanma (benlik kavramı) sürecini yaşarlar. -Hızlı bedensel büyümeden dolayı sakarlık ve Ergenlik döneminde akran çevresi en etkili çevredir, dikkatsizlikler artar. ayrıca akran çevresinin birey üzerinde en etkili -İdeal ve değer oluşturma olduğu dönem bu dönemdir. (Ayşegül ATAMAN, -Ahlak gelişiminde ve sosyal kuralları öğrenmede Gelişim ve Öğrenme, Gündüz Yay, Ankara, s.176) bağımsızlık isterler. (Cevap A)
  • 23. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 17 Ergenlik Dönemi sorunlarının çözümünde bazs ipuçları; • Bireyin belirli Araçsal ilişkiler eğilimi: Çocukların kendi ihtiyaç ve ölçüde bağımsızlaşma isteğine isteklerinin karşılanması önemlidir. Diğer insanların anne-babaların ve öğretmenlerin desteği da ilgilerinin farkına varıriar ancak ahlaki yargıda sağlanmalıdır. bulunacakları zaman, başkalarının ihtiyaçiarını •"Fırtınalı dönem" olarak ifade edilen ve yoğun somut bir şekilde dikkate almakla birlikte, hala birinci duyguların yaşandığı bu dönemde bireylere anlayışlı planda kendileri vardır. Ne kadar aiırîarsa 0 kadar davranmak gerekir. vermeleri söz konusudur. "Sen benim sırtımı kaşı, •Ergenlik döneminin krizlerini atlatmada ben de seninkini." ata sözüne uygun öğretmenler ergenler iie iletişim kurmaları, onların davranmaktadırlar. (N. Senemoğlu, Gelişim öğrenme kimlik kazanma isteklerine uygun destekleri ve Öğretim, s.65) Örnekteki ahlaki yargıda vermeiidir. karşılıklılık söz konusudur. Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramına göre araçsal ilişkiler eğilimi dönemine rast •Okullar, ergenlik döneminin enerjisini gelmektedir. değerlendirecek sanat, spor ve kültür faaliyetlerine (Cevap E) yer vermelidir. Buna göre ergenlik döneminde ergenler ahlaki gelişmelerinde ve sosyal kuralları öğrenmede bağımsızlık eğilimini gösterdikleri için, ayrıca -gş benmerkezci düşünme ağırlık kazandığı için o hali g başkalarının değerlendirmelerde, kurallarda Karşılaştığı bir kaza sırasında, kurtarılacak kişinin 'cr tepkilerini çok önemsemezler. UJ sosyal statüsüne bakmaksızın hayati önem (Cevap D) "iş derecesini göze aian kişi hangi ahlak gelişimi 't ta a dönemindedir? (2005 KPSS) 'O A)Evrensel ahlak UJ B)Saf çıkarcı eğilim C)Kişilerarası uyum '5 UJ D)Ceza ve itaat eğilimi E) Sosyal sözleşme eğilimi 7. "Seni dolandırmayan birini sen de dolandırmamaiısın" Evrensei ahlak ilkeleri eğilimi: Bu aşama ahlak anlayışı Kohlberg'in ahlak gelişiminde hangi gelişiminin sonuncu aşamasıdır. Kişi, ahlak iikelerini evreye denk gelir?(2005 KPSS) kendisi seçip oluşturur. Bu ilkeler adalet, eşitlik, insan hakları gibi bazı soyut kavramiara dayalıdır. A)Ceza ve itaat Bu ilkeleri ihlal eden kanunlara uyulmamalıdır. (N. B)Kontaks ve toplumsal yasa Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve Öğretim, s.67) C)Evrensel ahlak ilkeleri Kohlberg'in ahlak gelişim kuramının son evresi olan D)Karşılıklılık Evrense! ahlak döneminde olan bir birey için ahlaki E) Araçsal ilişkiler eğilimi bir yargıda en önemii kriter kişilerin haklarıdır. Bu dönemde olan bireye göre insan her şeyden önemlidir. Ömekteki durumda da kişi yardımda bulunurken kişilerin sosyal statülerine göre değil de hayati önemlerine göre karar vermektedir. Bu, kişinin
  • 24. evrensel ahlak döneminde olduğunu göstermektedir. (Cevap A)
  • 25. 18- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ | Bilişsel Öğrenme Davranışçı yaklaşım öğrenmeyi U-T (uyarıcı-tepki) bağı olarak görürken, bu görüş bilişsel yaklaşımcılar tarafından yetersiz görülür. Onlara göre öğrenme kişinin zihninde yaptığı bir örgütlemedir. Biliş, kişinin zihnindeki bilgi birimleri, bu bilgi birimleri arasındaki bağlantılar ve bu bağlantılar arasında yapılan işlemler olarak görülebilir. Bilişsel yaklaşım, öğrenmeyi yeni bilgi birimi edinme anlamında (1) ve yeni bağlantılar kurma anlamında (2) ele alabilmektedir. Bilişsel yaklaşım 1900'lü yılların başında Gestalt psikolojisi tarafından savunulmuştur. Onların çalışmaları davranışçı yaklaşıma karşı, insanların zihinlerinde oluşan öğrenmelerin de incelenebileceğine yönelik olmuş ve bu çaba içinde daha çok algı kuralları üzerinde nesnel çalışmalar yapabüdikleri için algı üzerinde yoğuniaşmıştır. Biüşsel yaklaşım altında üç gruptan bahsedilebilir; » Bunlardan birincisi Gestalt psikolojisidir. » İkinci grup Piaget ve Vygotsky'nin içinde ele alınabileceği bilişsel gelişimcilerdir. » Üçüncü grup ise bilgi işlem modelidir. Gestalt psikolojisi algı ve kuralları üzerinde durmuştur. Piaget özümleme ve uyma yoluyla kişinin çevresine uyum sağlamasını, Vygotsky ise toplumsal aktarmanın önemini vurgulamıştır. Bilindiği gibi, özümleme kişinin aldığı uyarıcıları zihnindeki kavramlarla açıklayabilmesi, uyma ise zihnindeki kavramları dış dünyaya uydurması ve yeniden düzenlemesi anlamına gelmektedir. Daha sonra geliştirilen bilgi işlem modeli ise bilişsel yaklaşımı bilgisayarla benzeştirerek ele almaktadır:
  • 26. 1. BİLGİYİ İŞLEME YAKLAŞIMI / MODELİ Duyusal Alıcıla Kısa sürelı Uzun r: sürel hafıza kayıt hafıza Işler hafıza Uy 1 Motor veya sessel iepki üretimi i eylemler ___ Çevreden gelen uyarıcılar iç ve dış durum değişiklik olarak tanımlanmaktadır. Bu uyarıcılar algı eşiklerini aştığı ölçüde duyu organlarına gelmektedir. » Uyarıcılar algının kurallarına göre örgütlenerek duyusal kayıta gelir; » Duyusal kayıttaki uyarıcılar dikkat edilirse kısa süreli hafızaya alınırlar; » Kısa süreli hafızadaki bilgiler depolama teknikleri vasıtasıyla uzun süreli hafızada depolanırlar; » Sonra uygun geri getirme teknikleriyle geri getirilirler; » Bu geri getirme işlemi sırasında kısa süreli hafıza işler hafızaya dönüşür; » İşler hafızadaki bilgiler kullanılarak karar verme becerileriyle kişi bir tepki seçimi yapar; » Sonra bu seçtiği tepkiyi psikomotor yetenekleri yoluyla uygular, üretir; » Ürettiği davranış tepki olarak çevreye döner. Öğrenme böyle bir sistemin ürünüdür. Görüldüğü gibi, bilişsel modelin öğrenme açıklaması gündelik hayattaki öğrenme anlayışına daha yakındır. Gündelik hayatta bir öğrenmenin meydana geldiğini söylediğimizde "ben şu uyarıcıyı veriyorum o da bu tepkiyi veriyor" anlamında değil, yukarıdakine benzer bir sistem içinde bilgi edinilmesini kastederiz.
  • 27. ÜÇ ÖĞRENME YAKLAŞIMININ KARŞILAŞTIRILMASI 1 PIAGET VYGOTSKY BRUNER Tüm çocuklar algılama, Piaget'nin kuramı ile bazı önemli Vygotsky'den etkilenmiştir. Bruner nedensellik vs. konularda görüşbirliği içindedir. kültürün zihnin şekillenmesinde önemli yeteneklerini Özellikle öğrenme ve düşünme olduğu görüşünü paylaşır. yapılandırmadan önce bir gelişimi için etkinlik konusunda seri aşamadan geçer. bu belirgindir. Merkezi boyutlar Merkezi boyutlar Merkezi boyutlar 1. Çocukların düşünüşü 1. Konuşma ve düşünme 1. Öğrenme örnekleri, düzenliliği ve daha olgun bireylerin arasındaki ilişkiler önemlidir. tahmin edebilmek için araştırmayı içerir. düşünüşünden farklıdır. 2. Gelişimde öğretimin, sosyal 2. Öğretim, çocuklara bu tür ömekleri etkileşimin rolü çok önemlidir. keşfetmede ve biçimlendirmede yardımcı olmaya hizmet eder. 3. Her aşamada 3. Yakınsal Gelişimi alanı: 3. Bu da çocuğun etkinliklerini sembolik çocukların düşünüş yapısı Vygotsky'nin kuramının temelidir. mantıksal düşünmeye çevirebilmesi için farklıdır. Örneğin; Aynı Bireyin kendi kendisine gereklidir. aşamadaki tüm çocuklar yapabildiği ile bireyin kendisinden için aynı olan düşünme daha bilgili ya da daha becerili yapısı çocuk ya da biri ile başarabildiği arasında fark yetişkinlerinkinden farklılık vardır. gösterir. 4. Hazır olma: Çocuğun var olan 4. Piaget'nin soyut sembolik düşünmenin bilgisini işaret eder, aynı biçimi için başlangıç noktası olarak zamanda çocuğun yardımla "hareket" düşüncesini paylaşır. öğrenebilme yeteneğine işaret eder. 5. Çocuğun halihazırdaki 5. Sosyal deneyimin zihinsel gelişimin bir performans düzeyi daha çok parçası olarak rol oynadığını savunur. öğretim ile öğrenebilme yeteneğinden ayrıştırılmalıdır. Kaynak: Prof. Dr. Ayşegül ATAMAN, Gelişim ve Öğrenme, Gündüz Eğit. ve Yay. s.242
  • 28. 20- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL Temel Kavramlar süreii hafsza şeklinde ele alınmakta ve ikisi arasında fark gözetümeyebilmektedir. Algı eşiğk Duyu organının algılayabildiği alt ve üst uyarıcı şiddetidir (alt eşik ve üst eşik). Bir de algılanabilen uyarıcı şiddeti farkı anlamında fark eşiği vardır ki, davranışçı yaklaşımın sistematik İBıidirimsel hafızs İşlernsel hafıza ı duyarsızlaştırma tekniğinde bu fark eşiğinden yararlanılır. | Epizodik hafıza [ Semantik hafızaj Algının kuralları: Gestalt psikologlarımn Kontro! Süreçleri belirledikleri algılamada geçerli bazı kurallar vardır. Bilgi işlem modelinde hatırlamayı kolaylaştırmak Bunların arasmda en meşhur olanları yakınlık üzere kullanılan bazı teknikler vardır. Bu teknikler (birbirine yakın olan uyarıcılar birlikte algılanır), için kontrol süreçleri terimi kullanılır. Başlıca kontrol benzerlik (birbirine benzer olan uyarıcılar birlikte süreçleri şunlardır: algılanır), tamamlayıcılık (eksik uyarıcılar tamamlanma eğilimindedir), sürekliük (örn. kesik 1. Dikkat: Kişinin ilgili uyarıcıları almaya hazır çizgiler sürekli olarak algılanır), vb.dir. olmasıdır. Duyusal kayıttaki bilgiler dikkat süreci işletilerek kısa süreli hafızaya alınırlar. Dikkat Duyusal kayıt: Bilgilerin yarım saniye civarında edilmeyen uyarıcılar burada unutulur, kaybolur. saklandıkları ön hafıza bölgesidir. Duyu organlarımız bilgileri bu kadar süreyle saklar ve 2. Tanıma: Tanıma süreci algıların gerekirse kısa süreli hafızaya gönderirler. Sinemada bütünleştirilmesini kolaylaştıran bir süreçtir. Ne hareket algılamamızın nedeni duyusal kayıtımızın kadar çok şeyi tanır ve ayırt edebilirseniz, algılarınızı bir karedeki görüntüyü bir süre (0,5 sn.) muhafaza bütünleştirebilme olasılığınız o kadar artar, Bunu etmesidir. kelime hazinesine benzetmek mümkündür. Ne kadar geniş bir kelime hazineniz varsa, o kadar hızlı Kısa süreü hafıza: Bilgüerin bir kere kullanılmak o okuma olasılığınız olacaktır. üzere bulunduruidukları hafıza bölümüdür. Kısa -g süreli hafızada bilgiler 30 sn. süreyle kalır, sonra £ 3.Tekrar: Kısa süreli hafızadaki bilgileri uzun süre unutulurlar. Kısa süreli hafızadan kaybolan bir bilgi § orada tutmanm yolu tekrar etmektir. Kısa süreli hatırlanmaz. Dışarıdan gelen uyarıcılar bu 77 hafızada 30 sn. civarında duran bilgiler, bu süre hafızadaki bilgileri unutturabilirler. 3 doimadan yapılan her tekrar ile bu süreyi yeni baştan işletecek ve bilgüer daha uzun süre hafızada Uzun süreli hafıza: Bügilerin saklandığı hafıza kalacaktır. bölümüdür. Hatırladıklarımız bu hafıza bölgesinden getirilir. Kapasitesi sınırsızdır (sınırı henüz 4.Gruplandırma: Kısa süreli hafızanın kapasitesi bilinmemektedir). Buradaki bilgiler nispeten kalıcıdır. sınırlıdır. Buna karşılık yapılabilecek iş, uyarıcıları Uzun süreli hafızada iki tür bilgi bulunur: bildirimsel gruplandırmaktır. Kısa süreli hafızanın kapasitesi bilgi (bildirimsel hafıza) ve işlemsei bilgi (işlemsel 7+/- 2 birimdir. 7 basamakiı bir telefon numarasını hafıza). Bildirimsel bilgi olgu ve olayların tek tek ezberlemek yerine ikili-üçlü gruplar halinde hafızasıdır. İşlemsel hafıza ise bir şeylerin nasıl ezberlemek kısa süreli hafızamızın daha iyi yapıldığı ile ilgili bilgi ve becerilerin hafızasıdır. kullanılmasını sağlar. 4 5 6 7 8 9 0 yerine 456 78 90 Bildirimsel bilgi iki kısımdır: Epizodik hafıza (anısal şeklinde ezberlediğimizde 7 birim ezberlemek yerine hafızası) ve semantik hafıza (anlamsal hafıza). 3 birim ezberlemiş oluruz. Bu da işimizi kolayiaştırır. Epizodik hafıza kişinin başından geçen yaşantıların, 5.Anlamlandırma: Kısa süreli hafızadaki bilgiieri olayların kaydedilmesi sonucu oluşur. Semantik uzun süreli hafızaya yerleştirmek istenirse, onları hafıza ise kişinin bir tür genel kültür bilgisini, dünya anlamlı hale getirmek gerekir. Böylelikle öğrenme ile ilgili bilgilerini içerir. Toplama işleminin nasıl malzemesi kısmında ele alınan anlamsal çağrışım yapılacağı bilgisi işlemsel bilgi, Pazar günü nereye özelliği sağlanmış olur ve öğrenme kolaylaşır, gittiği epizodik hafıza, semantik kelimesinin ne Anlamlandırırken, çeşitii stratejiler kullanılabilir: baş anlama geldiğini bilmek de semantik hafıza ile ilgili harflerinden cümle oluşturmak, uyarıcıları iyi bilinen bilgidir. başka uyarıcılarla eşleştirmek, tuhaf öyküler İşler hafıza: Kişinin bilincinde olduğu, bilgi hatırlayıp uydurmak, vb. tepkiye karar verdiği hafızadır. Bu hafıza bazen kısa 6.Ezber (belleme): Kısa süreli hafızadaki bilgilerin
  • 29. -EĞİTİM 21 BİLİMLERİ- uzun süre kullanılabiimesi için uzun süreü hafızaya değil de aniamlı ilişkiier bütünü içinde algılarız. yerleştirilmesi için kullanılabilecek diğer bir teknik de Psikolojide buna algıda organizasyon (örgütleme) ezberdir. Ezber, sözel malzemenin işitsel denilmektedir. Örneğin: Bir arkadaşımızı göz-saç- malzemeyle eşleştirilmesi demektir, Sözel malzeme burun gibi ayrı ayrı uyarıcılarla değil de bir bütün ritmik hale getirilir ve hatırlamadaki eksik noktalar olarak yani Âhmet ya da Mehmet olarak algılarız. ritim yoluyla hatırlanmaya çalışılır. Gestaltcılara göre insanlar duyu organlarına gelen 7. Örgütleme: Uyarıcıları birbirleriyle bağdaştırmak uyarıcılara anlam vermek için onları örgütlerler. Her onların hatırlanmalarını kolaylaştmr. Bu özeiiik bireyin aldığı duyumları örgütleme biçimleri farklıdır. öğrenme malzemesinin anlamsal grupiandırılması Bu nedenle iki kişi aynı anda bir uyarıcıya baksalar veya kavramsa! gruplandırıîmasına benzer. farklı şeyler görebiiirler. 8. Depolama teknikleri: Bilgiieri uzun süreü Algıda örgütlemeye etki eden faktörler hafızaya yerleştirirken kullanıian tekniklerdir. Hatırlatıcıların kullanılması, dikkat ve tekrar Benzerlik süreçierinin kullanılması gibi. Birbirine (şekil-renk-öiçü gibi yönlerle) benzeyen 9. Gerigetirme teknikleri: Depolanan bilgilerin işler uyarıcılar aynı grupta algılanır. Örneğin; Mavi hafızaya çağrıldığı süreçleri ifade eder. formalı iikokul öğrencüeri Bilgi işlem modelinin yararı öğrenmenin analizini sağladığı gibi, aksaklık ortaya çıktığında nerede (Benzer uyaranları bir grup ortaya çıktığını beürieme imkanı vermesidir. olarak algılıyoruz.) Örneğin, davranışçı yaklaşıma göre, kişi öğretmenin sorduğu bir soruya cevap vermezse, öğrenme Yakınlık gerçekleşmemiş kabul edilir. Nesnelerin birbirine yakınlığı aynı grupta algılanmasına neden olur. Oysa biiişse! yakiaşıma göre; » soruyu algılamiyor olabilir, OO OO OO (Birbirine yakın olan uyaranları » duyu organları çalışmıyor olabilir, bir grup olarak algılıyoruz.) » algılarını örgütleyemiyor olabilir, Tamamlama » duyusal kayıtta kayıt edilemiyor olabilir, » dikkat etmemiş olabilir, Daha önceden tanıdığımız nesnelerin bazı özelliklerini » kısa süreli hafızasında ilgili önbilgiye sahip zihnimizde tamamlamamıza olmayabiür, » uzun süreli hafızasına algıda örgütleme yani yerleştirememiş tamamlama denir. olabilir, » uzun süreii hafızasından geri getiremiyor Süreklilik olabilir, » nasıl tepki göstereceğine karar Eğer uyarıcılar art arda geliyorsa birbirinin devamı veremiyor gibi, birbirine bağlı olarak algılanır. olabilir, » tepki üretemiyor olabilir (fiziksel Örneğin; Müzik notaları yetersizlik), vb. 2. GESTALT ÖĞRENME KURAMI (Max VVertheimer, Kurt Koffka, VVolfgang Köhler) Gestalt kelime anlamı organik bütün, yapı, genel görünüş, biçim ve şekil anlamındadır. Algı ile ilgili ilk çalışmalar Gestalt psikologları tarafından Yandaki şekili kesişen doğruiar olarak algılıyoruz. yapılmıştır. Gestaltçılar algı konusunda geliştirdikleri yasa ve ilkeleri öğrenme alanına uyguiamışlardır. Gestalt psikologlarına göre biz uyaranları ayri ayrı
  • 30. 22- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL sonra çözüm birdenbire aklına geliverir. İnsanların Şekil - Zemin (Fon) İlişkisi bir problemin çözümünü düşünürken "aha" diye Algılanan her nesne belirli bir bağırması ya da Arşimet'in hamamda "buldum" diye ortam veya zemin üzerindedir. feryat etmesi kavrama yoluyla öğrenmenin birer Zihinde nesnelere anlam ömeğidir. Bu tür öğrenme birdenbire olmakta, bu verirken biz olanları içinde sırada yoğun bir heyecan hali gözlenmekte ve bulundukları ortam ile algılarız. sonuçta tam bir çözüm elde edilmektedir. Fakat bu İşte bunlara şekil-zemin ilişkisi durum her zaman gerçekleşmeyebilir. denir. Bazen şekillerden biri, bazen de diğeri zemin olarak algılanmaktadır. Kavrama yoluyla öğrenme 3 aşamada gerçekleşmektedir; Algıyı Etkileyen Faktörler 1.Geçmiş yaşantılar ve öğrenme 1.Hazırlık aşaması: Denemeler yapılır ama 2.Kültür sonuca ulaşılmaz. 3.Algıya hazır olma 2.Kuluçka / bekleme dönemi 4.Psikolojik durum 3.Sonucun birden bire ortaya çıkması 5.Kişisel özellikler 6.Ortam 7.Telkin Kavrama Yoluyla Öğrenme s: o Çözülmesi gereken problemin öğeleri arasındaki ilişkinin birden bire görülmesi ile gerçekleşen ÜJ to öğrenmedir. Kavrama yoluyla öğrenmede en önemli rol organizmanın muhakeme gücü ve sezgisidir. Gestalt psikolojisinin etkisi altında gelişmiş olup, çocuk ve yetişkinlerde görüldüğü gibi insana yakın hayvanlarda da görülebilmektedir. Bu öğrenme türünü anlatabilmek için W. Köhler adlı bir araştırıcının yapmış olduğu deneyden söz etmek gerekir. Bu deneyde, bir şempanze birbirine geçebilecek iki bambu kamışın bulunduğu bir kafese kapatılır. Daha sonra, kafesin dışına, şempanzenin kollarının erişemeyeceği kadar bir uzaklığa muz konulur. Şempanze kollarıyla ve kamışların her biriyle muzu almak için uğraşır fakat alamaz. Muzu almak için çaba göstermeyi bırakır ve bir köşede kamışlarla oynamaya başlar. Oyun esnasında kamışları birbirine geçirip daha uzun bir kamış elde eder. Bunu görünce hemen oyunu bırakır ve gidip muzu alır. Bir problem çözülürken yapılan iş, bilinenlerden hareketle bilinmeyenleri bulmaktır. Bilinen yollar problemi çözmeye yetmezse çözüm birdenbire zihinde belirebilir. Kavrama yoluyla öğrenmede de bir problem vardır ve denek ilk başlarda problemin çözümünde hiçbir gelişme sağlayamaz. Fakat daha
  • 31. ıı ÇEŞİTLİ ALGI YANILMALARI Her iki çizgi de aynı uzunlukta olduğu halde Köşegen çizgi sanki sürekli değil, bir noktada kırık yukarıdaki çizgi daha uzun görülür. gibi görünüyor. Gerçekte çizgi düzdür ve yatay duruma yaklaştıkça yanılsama ortadan kaybolur. Yatay çizgiler birbirine paralel olduğu halde, sanki ortada bel vermiş gibi gözükürler.
  • 32. Köşegen hatlar, birbirine paralel olduğu halde ufak kesik çizgiler bunları birbirine yaklaştırıyor ya da uzaklaştırıyormuş gibi gösteriyor. QO OO Ortadaki yuvarlak, her iki şekilde de aynı İnsan şekillerinden hangisi daha büyük büyüklükte olduğu halde, küçük daireler arasında görünüyor? Ölçülürse, hepsinin aynı boyda-olduğu yer alan soldaki yuvarlak, sağdaki şekildeki orta bulunur. yuvarlağa göre daha büyük görünür. Hangi çizgi VV'nin devamıdır? Bir cetvel alın ve deneyerek bulun.
  • 33. Şeklin sol kenarı gerçekte düz olmasına rağmen eğik gibi görünür. Bir şeyin eksik olduğu hissediliyor ama ne olduğu anlaşılamıyor.
  • 34. 24- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 3. Aşağıdaki öğrenmelerden hangisinin hatırlanması ÇOZUMLU (USB'ten geri getirilmesi) diğerlerine göre daha KAVRAMA zordur? A)Yaşayarak yaparak öğrenme 1. Aşağıdakilerden hangisi kısa süreli belleğin B)Anlamlı ve ihtiyaca cevap veren bilgileri öğrenme işlevlerinden değildir? C)Ezberleyerek öğrenme A)Kararverme D)Kavramlar arasındaki ilişkiyi kavrayarak B)Problem çözme öğrenme C)Bilgilerin uzun süreli depolanması E) Basit şekiller, şemalar ve anahtar sözcükler D)Devam eden bir konuşmayı anîama kullanarak öğrenme E) Alınan bilgiyi anlamlandırma Kısa süreli belleğin iki temel işievi vardır. Bilgiyi Uzun süreli belleğe gönderilen bilginin geri kısa süreli depolama ve bilgiyi işleme. Bu getirilmesinde yani hatırlama sürecinde en önemli sebepten dolayı bu belleğe Kısa Süreli Bellek unsur bilginin uzun süreli belieğe ne şekilde dendiği gibi İşleyen Bellek de denir. Depolama aktarıldığıdır. Yani bilgi birey için anlam taşıyan, işlevi duyusal kayıttan gelen bilginin uzun süreii yaşantılarla destekii bir şekilde depolanmışsa belleğe aktarılma zamanına kadar sadece kısa daha kolay hatırlanır. Biigiyi depolama stratejileri; süreii depolanmasıdır (depolama işlemi USB'e örtük ve açık tekrar, kodlama (Anlamlandırma), aittir). Bilgiyi işleme ise bilginin uzun süreli belleğe örgütleme, genişletme / eklemleme. Bu anlamlandırılarak aktarılması, sonra hatırlanması stratejilerden en etkilisi genişletme / ve kulianılması işlevleridir yani zihinsel işlemler eklemlemedir. Bu stratejide bilginin USB de yapma işlevidir. Probiem çözme, karar verme gibi varolan bilgilerle ilişküendirilip anlamiı bir şekiide zihinsel işlemler burada gerçekleşir. öğrenilmesi söz konusudur. En zahmetli ve kalıcı olmayan strateji ise tekrardır. Bu yolla bilgi (Cevap C) ezberlenir. Ezberlenen bilgi kişi için anlamlı olmadiğı için çabuk unutulurya da zor hatırlanır. (Cevap C) 2. Aşağıdakilerden hangisi Bilgiyi İşle Kuramcılarının açıkladığı duyusal me özelliklerinden degildir? ka yıtı A)Sınırsız kapasite n B)Kısa süreli (geçici) depolama C)Bilgiyi anlamlandırma D)Orijinal biçimde algılama E) Uyarıcıların sinir sistemine aiınması Duyusal kayıt çevreden gelen uyarıcıların duyu 4, Bir psikoloji dersinde öğretmenin öğrencilere, organları yoluyla sinir sistemine girmesidir. Duyu normaldışı davranışlarla, kişilerin yaşadığı olaylar organlarımız çevreden gelen uyarıcıları orijinal arasındaki ilişkiyi göstermeye çalışması, biçimiyle alır. Bilgi duyusal kayıtta çok kısa bir aşağıdaki öğrenme yollarından hangisine örnek süre kalır ve sonra kısa süreli belleğe aktarılır. olarak gösterilebilir? Duyusal kayıtın kapasitesi sınırsızdır. Bilgiyi A)Operant şartlanma anlamiandırma süreçleri ise kısa süreli bellekte B)Klasik şartlanma olur. C)Modeli gözleyerek öğrenme (Cevap C) D)Deneme-yanılmayoluylaöğrenme E) Kavrama yoluyla öğrenme
  • 35. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 25 Öğretmenin, öğrencilere, normal dışı 6. "Demir yeni aldığı bir parçayı bilgisayarına davranışlarla, kişilerin yaşadığı olaylar arasındaki takmaya çalışmaktadır, fakat bir türiü uygun ilişkiyi göstermeye çalışması kavrama yoluyla girişi bulamaz. Bir süre durduktan sonra bir öğrenme için örnektir. Çünkü zihinsel bir süreç ve anda başka bir parçaya ait girişin iki giriş için bilgiler arasında bir ilişki kurma söz konusudur. yapıldığını fark eder ve aldığı parçayı oraya takar" (Cevap E) Demir'in aldığı parça için uygun girişi bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisi ile açıklanabilir? A)Gizil öğrenme B)Gözlem yoluyla öğrenme C)Denemyanılmayoluylaöğrenme D)Kavrama yoluyla öğrenme E) Edimsel koşullanma Ö2 o Demir bilgisayarına parçayı takmaya cc çalışmaktadır yani bir problemle karşılaşmıştır. Ui Burada dikkat etmemiz gereken çözümün bir "EE LLJ anda ve tam olmasıdır. Kavrama yoluyla öğrenmede çözüm ani ve tamdır. Bu öğrenme türünü deneme yanılma ile karıştırmamak için çözümün nasıl oluştuğuna bakınız. Deneme 5. Bir dengyde, bir maymun kafesinin dışına, maymunun ;§ yanıimada birey çözüm için farklı yolları dener ve ulaşamayacağı uzaklığa bir muz konulmuş ve ^ çözüme ulaşır. Kavrama yoluyla öğrenmede maymun kendi hâline bırakılmıştır. Maymun muza ^ deneme yanılmalar zihinden yapılır ve farklı yollar ulaşmak için bir süre çabalamış, başaramayınca da ğ arasından doğru çözüm aniden bulunur. maymunun daha önce kafesin içine konulmuş olan bir sopayı alıp muzu kafesin içine doğru Ç9kmeyi bir (Cevap D) anda başardığı gözlenmiştir. Maymunun, muzu kafesin içine çekmeyi başarması, aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi için uygun bir örnek olabilir? A)Deneme-yanılmayoluylaöğrenme B)Kavrama yoluyla öğrenm^ C)Modeli gözleyerek öğrenme D)Şartlanma yoluyla öğrenme E) Farkında olmadan öğrenme 7. "Özgür matematik sınavında öğretmenin sorduğu farklı bir probiem karşısında uzun süre düşünmüş ve bir anda bunu derste öğrendiği bir yolla çözebileceğini anlamış ve doğru çözüme ulaşmıştır." Maymunun, muza ulaşma iie kafesteki sopa arasındaki ilişkiyi bir anda kurması, kavrama Örnekteki öğrencinin soruda doğru çözüme yoluyla öğrenmedir. ulaşması nasıl bir öğrenmedir? (Cevap B) A)Örîük öğrenme B)İçgörüsei öğrenme
  • 36. C)Gözlem yoluyla öğrenm^ D)Deneme-yanılma yoiuyla öğrenme E) Edims9İ koşullanma yoluyla öğrenme
  • 37. 26- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL İçgörüsel öğrenmede ön çözümden içgörüsel 9. Sınıfında öğrencilerine öğrendiklerini nerede çözüm aşamasına geçiş ani ve tamdır. Bu öğrenci kullanabileceklerini açıklayıp, dikkatlerini problemle karşılaşmış, uzun süre düşünmüş (ön çekmeye çalışan ve öğrendiklerini kodlama çözüm dönemi: bu dönemde birey çözüm için stratejileri üzerinde duran bir öğretmenin elindeki verileri değerlendirir. Bu dönem nispeten benimsediği öğrenme kuramı aşağıdakilerden daha uzundur) ve daha sonra nasıl çözeceğini hangisidir? aniden bulmuştur. A)Bilgiyi işleme kuramı (Cevap B) B)Yapılandırmacı öğrenme kuramı C)Bilişsal öğrenma kuramı D)Gestalt- işaret öğrenme kuramı E) Sosyal öğrenme kuramı tz. o >m Bilgiyi işleme kuramı aşamalarından ilk aşama Q UJ öğrencinin dikkatini öğrenilecek materyale çekmektir. Dikkat çekmek için en etkili yol öğrenilecek malzemenin nerede işe yarayacağını öğrenciye anlatmaktır. Öğrenci için anlamlı bilgi dikkat çekici ve değerlidir. Ayrıca bilgiyi işleme kuramcıları bilginin uzun süreli bellekte kodlanması ve geri getirme için ip uçları üzerinde durmuşlardır. (Cevap C) 8. "Gürcan öğretmenin dersinin hedefleri büyük ölçüde transfer edilir. Kavrama yoluyla öğrenme ürünleri öğrencilerin öğrendiklerini farklı durumlarda diğer problemlerin çözümünde kolaylıkla kullanabilmesine yöneliktir." uygulanabilir ve kavrama yoluyla öğrenilen problemin çözümü uzun süre hatırlanır. Öğrencilerin öğrendiklerini kolay transfer (Cevap D) edebilmesini sağlamak için bu öğretmenin dersinde hedeflemesi gereken öğrenme türü aşağıdakilerden hangisi olmalıdır? A)Gözlem yoluyla öğrenma B)Edimsel koşullanma yoluyla öğrenme C)Deneme yanılma yoluyla öğrenme D)Kavrama yoluyla öğrenme E) Gizil öğranme Kavrama yoluyla öğrenme ürünleri daha kolay
  • 38. 10. Balonun mucitleri olan Mongalfier kardeşler, ocakta ateş yanarken ocağın tam üstünde asılı olan gömleğin şiştiğini ve yükselmeye başladığını gördüler. Bu gözlem onlara yıllardan beri üzerinde düşündükleri bir icadı gerçekleştirme fikrini verdi. Büyük bir balonu sıcak hava ile doldurdular ve daha ilk denemede balonun on dakika kadar havada kalmasını sağladılar. Yukarıdaki örnek olayda Mongalfier kardeşlerin gerçekleştirdikleri icatları aşağıdaki öğrenme yollarından hangisine örnek gösterilebilir? A)Deneme - yanılma yoluyla öğrenma B)Gizil öğrenma C)Kavrama yoluyla öğranme D)Klasik öğrenme E) Gözlem yoluyla öğrenme
  • 39. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 27 Mongalfier kardeşler yıllardır üzerinde çalıştıkları 12. "Köhler'in maymunlarla yaptığı araştırmada bir bir durumu yaptıkları bir gözlemden hareketle ve kafeste tutulan maymunun, uzaktaki bir muzu olaylar arasında mantıksal ilişkiler kurarak birden alabilmek için iki çubuğu birbirine eklemeyi bire icatlarını (uçan balon) gerçekleştirmişlerdir. keşfetmesi, tavandaki muza ulaşabilmek için kutuları Bu da "kavrama yoluyla öğrenme" olarak üst üste koymayı öğrenmesi" aşağıdaki öğrenme adlandırılır. türlerinden hangisine örnek olarak gösterilebilir? (Cevap C) A)Gizil öğrenme B)Denem9-yanılmayoluylaöğrenm9 C)Kavrama yoluyla öğrenme D)Edimsel koşullanma E) Klasik koşulanma "o Soruda Köhlerden söz edilmektedir. Köhler Gestalt öğrenme kuramının kurucularındandır. Gestalt öğrenme modelleri ise kavrama yoluyla öğrenme ve gizil öğrenmedir. Sorumuzda çözülmesi gereken problemin öğeleri arasındaki ilişkinin birden bire görülmesiyle gerçekleşen kavrama yoluyla öğrenmeden söz edilmektedir. (Cevap C) ÜJ Q "E LU ve -gj 11. Ünlü fizikçi Arşimet bir gün hamama gider hamamda yıkanırken hamam tasının suyun yüzeyind9 yüzdüğünü görür. Bunu gören Arşimet ise "buldum buldum" diyerek kendisini dışarı atar. Arşimet böylelikle yıllardır üzerinde çalıştığı V9 adına Arşimet Kanunu dediği sıvıların kaldırma kanununu S icat eder. Yukarıdaki örnek olayda Arşimet'in suyun kaldırma kuvvetini bulması aşağıdaki öğrenme yollarından hangisine örnek gösterilebilir? A)D9neme - yanlıma yoluyla öğrenme B)Kavrama yoluyla öğrenme C)Örtük — Gizil Öğrenme D)Klasik öğrenme E) Edimsel öğrenme
  • 40. 13. Tarih eğitimi gören bir öğrencinin, belgelere A)Kavrama yoluyla öğrenme dayanarak tarihsel olayları yorumlamayı B)Den^me - yanılma yoluyla öğrenme öğrenmesi, aşağıdaki öğrenme yollarından C)Şartlanma yoluyla öğranme hangisi için uygun bir örnektir? D)Modeli gözİ9y9rek öğrenme E) Farkında olmadan öğrenme Sorumuzda ünlü fizikçi Arşimet'in yıllardır üzerinde çalıştığı bir icadı gerçekleştirmesinden Belgelere dayanılarak tarihsel olayların yo- söz edilmektedir. İcatlar genellikle kavrama rumlanması, bilgiler arasında ilişki kurmayı yoluyla öğrenmeye örnek verilebilir. Arşimet gerektirdiği için kavrama yoluyla öğrenmeye bir bilgileri arasındaki ilişkiyi bir anda kurmuştur. örnektir. (Cevap B) (Cevap A)
  • 41. 28- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 14. Günlük hayatta bazen çözüm bekleyen bir sorun bir an gelir sanki kendiliğinden çözülüverir. Daha önce CEVAPLI KONU hiç öğrenme belirtisi olmadan birdenbire öğrenme KAVRAMA TESTİ Bu tür öğrenmeler aşağıdakilerden hangisine 1. Geçen yaz katıldığımız izcilik kampında örnek oluşturur? yaşadıklarımızı hatırlayarak anlatmamız A)Motor öğrenmeye aşağıdaki bellek türlerinden hangisiyle B)Deneme- yanılma yoluyla öğrenmeye açıklanır? C)Kavrama yoluyla öğrenmeye A) Duyusal B) Kısa süreli bellek D)Model alarak öğrenmeye kayıt C) D) Anısa! Bellek E) Farktna varmadan öğrenmeye Anlamlı bellek E) İşlemsel bellek Paragraftaki "bir problemin bir anda çözülmesi, birdenbire öğrenilmesi" ifadesi kavrama yoluyla öğrenmeyi tanımlamaktadır. 2. Tufan'ın bir futbol maçını televizyondan izlediği (Cevap C) sırada gösterdiği tepkileriyie, stadyumda izlerken gösterdiği tepkileri farklı olabilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu duruma yol z: açan önemli bir neden olarak gösterilebilir? o "Q A)Televizyonda renkler daha canlıdır UJ B)İnsanın evinde televizyon seyretmesi kadar güzel bir şey yoktur C)Evde maç izlemekle kendimizi yetersiz uyarılma durumunda bırakmış oîuruz D)Algılarımızda içinde bulunduğumuz ortamın etkisi vardır E) Stadyumda aşırı uyarılma vardır 3. Bir kitabın sayfalarını hızla çevirdiğimizde sayfadaki yazılar gözümüzde izler bırakır. Bu durum bilgi işlem yaklaşımının E) yapılarından hangisiyle açıklanabilir? Kodlama A)Kısa süreli bellek B)Uzun süreli bellek C)Duyusal kayıt D)Algı
  • 42. temel
  • 43. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 29 4. Öğretmen sınıfta ders anlatırken dışardan gelen 7. Geçen gün ne yaptığını hatırlayan bir kişi hangi belediye hoparlörünün sesi dersi dinleyen tür belleğini kullanmaktadır? öğrenci için şekil-zemin ilişki bakımından A)Duyusalkayıt incelendiğinde aşağıdaki seçeneklerden hangisi B)İşlemsel hafıza doğrudur? C)Epizodik hafıza A)Hoparlör şekil, öğretmen zemindir. D)Semantik hafıza B)Tahta şekil- öğretmen zeminidir. E) Kısa süreli hafıza C)Öğretmen şekil-tahta zemindir. D)Öğreîmenin ders anlatması şekil, belediye hoparlörü zeminidir. E) Hoparlör zemin, tahta zemindir. 5. Kişinin karşı karşıya olduğu duruma ilişkin 8. Bilgi, nesne ve olayiarın anlamları, cc çözümü birdenbire fark ediverdiği öğrenme türü LU kavramlar, ilkeler, olgular ve aşağıdakilerden hangisidir? a '6c genellemeierin kodlanıp depolandığı UJ bellek türü aşağıdakilerden hangisidir? A)Bilişsel harita B)Bilişsel senaryo A) İşleyen B) Duyusal C)Modelleme yoluyia öğrenme C) Anısal kayıt D) D)Deneme-yanılma yoluyla öğrenme E) İşlemsel Anlamsal E) Kavrama yoluyla öğrenme OQ S 9. Karar verme ve problem çözme gibi zihinsel işlemler hangi bellek tarafından yapılmaktadır? uu > A) İşleyen B) İşlemsel C) Duyusal kayıt D) Uzun süreli E) Anlamsal 6. Öğrenci resimde gördüğü bir hayvanın aslan mı, kaplan mı olduğuna kararverememiştir. Öğrencinin bu sırada kullandığı süreç aşağıdakilerden hangisidir? A)Dikkat B)Tanıma C)Örgütleme D)Anlamlandırma E) Tekrarlama
  • 44. 10. Bir elektronik aleti çalıştırırken birtakım kurallara göre ve hiyerarşik sıralamayla hareket etmemizi sağlayan bellek türü aşağıdakilerden hangisidir? A)Anlamlı bellek B)Anısal bellek C)İşlemsel bellek D)Kısa süreli bellek E) Duyusalkayıt
  • 45. 30- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 11. İkinci kez gittiğimiz bir şehirde belirli caddeleri, iş 14. I. Okuduğumuz romandan, gazeteden bir şeyler merkezlerini, resmi daireleri, otobüs duraklarını bilinçli öğrenmek olarak öğrenmesek de, onları farkına varmadan II.İzlediğimiz bir sinema filminden bir d9rs öğrendiğimizi anlarız. çıkarmak Yukarıda anlatılan durum aşağıdaki öğrenme III.Katıldığımız bir sempozyumdan bir şeyler türlerinden hangisine örnek gösterilebilir? öğrenmek A)Gizii öğrenme Yukarıda anlatılan öğrenmeler için en uygun B)Kavrama yoluyla öğrenme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? C)Deneme-yanılmayoluylaöğr9nme D)Sosyal öğrenme A)Davranışcı yaklaşım E) Edimsel koşullanma yoluyla öğrenme B)Sosyal öğrenme yaklaşımı C)Bilişsel yaklaşım D)Klinik yaklaşım E) D^neysel yaklaşım 12. Bir fizik problemiyle karşılaşan öğrenci önc9 problemin hangi konu ile ilgili olduğunu, daha sonra problemin bölümlerini, sonra da konu ile ilgili formülleri düşün^rek problemin çözümüne bir arada ulaşılır. Öğrencinin problemi çözme biçimi, aşağıdaki 15. Macera filmi izleyen bireyin, film bitmeden filmin öğrenme yollarından hangisi için uygun bir örnek sonunda olacakları tahmin etmesi aşağıdaki olabilir? öğrenme yollarından hangisine örnek olur? A)Kavrama yoluyla öğrenme A)Deneme-yanılma B)Şartlanma yoluyla öğrenme B)Gözlem yoluyla öğrenme C)Sosyal öğrenme C)Klasik şartlanma D)Den^me-yanılma yoluyla öğrenme D)Operant şartlanma E) Gizil öğrenme E) Kavrama yoluyla öğrenme 13. Geometri probleminin çözümünde, önce bütün şekil D)Modeli gözleme yoluyla öğrenmg incelendikten sonra, anid^n parçalar arasında yeni bir E) Bilişsel öğrenme bağ görülerek çözüm yolu birden bire bulunur. Yukarıdaki problem çözme yöntemi, aşağıdaki yollardan hangisiyle gerçekleştirilmiştir? A)Kavrama yoluyla öğrenmg B)Den^me-yanılma yoluyla öğrenme C)Şartlanma yoluyla öğrenme
  • 46. 16. Okulda d9rs dinleyen bir çocuk çevresindeki pek çok uyarıcı içinden yalnızca ders anlatan öğretmenini görür. Onun davranışları ile ilgili uyarıcıları alır. Bu durumu aşağıdaki kavramlardan hangisi açıklar? A)Biçim - zemin algısı B)Algıda seçicilik C)Algı yanılması D)Algıda örgütlenme E) Algıda değişmezlik
  • 47. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 31 17. Bahçeyi bekleyen köpek yabancılara havladığı halde 20. Aşağıdakilerden hangisi Tolman'm kuramına göre sahibine havlamaz. yanlış bir ifadedir? A)Davranışlar amaçlı, bütüncül ve bilişseldir Bu olay aşağıdakilerden hangisi için iyi bir örnek B)Öğrenme organizmanın çevreyi k9şfetm9 olur? sürecidir A) Algıda değişmezlik B) Algı yanılması C)Güdülenme organizmanın çevrede hangi C) Duyum eşiği E) D) Algıda gruplama uyarıcılara dikkat edeceğini belirler Algıda seçicilik D)Öğrenme uyarıcılara verilen doğru tepkilerin öğrenilmesidir E) Organizma bilgiyi çevreyi keşfetmenin bir sonucu olarak kazanır 18. Silah; kocası avlanırken kazada ölen kadınla, kovboylara büyük ilgisi olan çocuk tarafından oldukça farklı şekillerde algılanacaktır. Çocuk için silah hoş heyecanları, sınır savaşlarını, hayalleri çağrıştıran bir oyuncaktır. Matemli kadın ise silahı, keder ve korkuyu çağrıştıran öldürücü bir araç olarak algılar. m " Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir? o c c m A)Önceki öğrenmelerimiz şimdiki algılarımızı o etkiler 'Ec B)Öğrenme sadece hey^cansal yaşantılardaki UJ algıları etkiler C)Beklentiler algılamayı etkiler D)Güçlü duygular doğru algılamayı etkiler E) İnsanlar kendileri için anlamı olan nesneleri algılarlar 19. Sınıfın penceresinden, bahçedeki kız arkadaşını C)Algıda seçicilik gözleyen öğrencinin, derse giren öğretmeni fark D)Algıda değişmezlik etmemesi durumunu aşağıdakilerden hangisi E) Algı yanılması açıklar? A)Algıda organizasyon B)Derinlikalgısı
  • 48. 1.D 6. B 11. A 16. B 2. D 7.C 12. A 17. E 3. C 8. D 13. A 18. A 4. D 9.A 14. C 19. C 5. E 10. C 15. E 20. D
  • 49. 32- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL CEVAPLI KONU KAVRAMA TESTİ 1. I. Göçmen kuşlar göç eder. II. Su 0 °C'de donar, 100 °C de kaynar, Ill.a2 + b2 = c2 IV.Aşırı hıztehlikelidir. V.Telefon numaramız sorulduğunda söylemek. Yukarıdaki bilgilerirı kazanıldığı öğrenme şekli aşağıdakilerden hangisidir? A)Bilişsel öğrenme B)Koşullanma yoluyla öğrenme C)Motor öğrenme D)Kavrama yoluyla öğrenme E) Örtük öğrenme "Z. o S2 2. Aşağıdakilerden hangisi duyusal kayıtın özelliği degildir? A)0.5 sn. sürmesi B)Algılarımızı bütünleştirmesi C)Hareket algımızı sağlaması D)Algılara verilecek karşılıkları belirlemesi E) Bir tür ön hafıza bölgesi olması
  • 50. 4. Hangi kurama göre öğrenme olayı, bilgisayarların 5. eminin verileri arasındaki ilişkinin birdenbire çalışmasına benzetilmekte, girdilerin işlenip Çözü görülmesi hangi tür öğrenmeye bir örnektir? çıktılara dönüşmesi olarak görülmektedir? leme A)Denemeyanılmayoluylaöğrenme yen A)Gestalt kuramı B)Kavrama yoluyla öğrenme bir B)Sosyal öğrenme kuramı C)Şartlanma yoluyla öğrenme geo C)Bilgi işleme kuramı D)Operant şartlanma ile öğrenme metri D)Nörofizyolojik kuram E) Güdüleme öğrenme probl E) Bilişsel öğrenme kuramı 3. 6. İnsanın daha önceden karşılaşmadığı yeni karmaşık durumlarda ihtiyacını karşılayan, dikkate değer durumları bir anda içsel olarak öğrenebilmektedir. Yani yeni karşılaştığı ve daha önce çözemediği bir fizik sorusunu öğeler arasında ilişki kurarak birden bire İlköğretimde okuma yazma öğretilirken çözebilmektedir. tümdengelim yönteminin kullanılmasında hangi öğretim kuramının etkisi en büvüktür? Buna göre aşağıdaki hangi öğrenme yolundan söz edilebilir? A)Davranışçı yaklaşım B)Bilişsel yaklaşım A)Bilişsel öğrenme C)Sosyal öğrenme yaklaşımı B)Örtük öğrenme D)Bilgi işleme yaklaşımı C)Deneme-yanılmayoluylaöğrenme E) Gestalt yaklaşımı D)Kavrama yoluyla öğrenme E) Gözlem yoluyla öğrenme
  • 51. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 33 7. Bilişsel öğrenme yaklaşımına göre dışsal 10. "Vejetaryen bir kişi açlık dürtüsünü sebze ve pekiştireçlerin temel işlevi aşağıdakilerden meyvelerle giderme eğiliminde iken vejetaryen hangisidir? olmayan bir kişi için ise et kaçılacak bir uyarıcı A)Davranışı kuvvetlendirir değildir." B)Davranışın tekrar edilme olasılığını arttırır C)Kişiye davranışının doğruluğu hakkında dönüt Tolman'a göre örnekte belirtildiği gibi belli dürtü sağlar durumlarıyla belli nesneleri ilişkilendirme D)Kişinin yaniış olan davranışını ayırt etmesini eğiliminin öğrenilmesine ne denir? sağlar A)Kateksis E) Pekiştireci takip eden uyarıcıyı koşullar B)Eşdeğer inançlar C)Alan beklentiieri D)Alan biliş yolları E) Dürtü ayırımları 8. Davranışçı kuramlar aşağıdaki öğrenmelerin 11. "Öğrenci zil çaldığında öğretmenin sınıfa hangisinin açıklanmasında bilişsel ağırlıklı gireceğini bilir. Bu öğrenme uyarıcı-tepki kuramlara göre yetersiz kalır? öğrenmesi değil uyarıcı-uyarıcı öğrenmedir." tn A)Korkular " o B)Basit davranışlar cr Organizmanın bir işareti gördüğünde onu LU C)Tepkisel davranışlar Q başka bir işaretin izleyeceğini öğrenmesini "cr ÜJ _ı Tolman aşağıdakilerden hangisi olarak D)Zihinsel ağırlıklı karmaşık davranışlar £§ " tanımlamıştır? E) Alışkanlıklar dl ' m A)Kateksis B)Alan beklentileri UU C)Alan-biliş yolları D)Eşdeğer inançlar E) Hareket biçimleri '5 UJ 9. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel öğrenme 12. Tolman'ın öğrenme kuramına göre öğrenme- kuramlarının temel nitelikleri ile ilgili olarak doğru öğretme süreçlerinden hangisinin kullanılması bir ifade değildir? uygun olmaz? A. Uyarıcıların algılanması ve bireydeki içsel A)Problem çözme yönteminin kullanılması süreçler önemlidir B)Konular mantıksal aşamalı bir sıra takip etmelidir B)Öğrenmeye etki eden bireysel özellikler üzerinde C)Bilgiler küçük parçalar halinde öğretilmelidir durmuştur D)Konular öğrenci için anlamlı ve bütüncül C)Öğrenmede içsel pekiştireçler önemli rol oynar olmalıdır D)Öğrenen öğrenme sürecinde uyarıcıları seçip; E) Öğrencilerin kendi biliş haritalarını bu uyarıcıları kodlayarak aktif durumdadır oluşturmalarını sağlayacak etkinliklere yer E) Bilgide değişmeden çok davranışın veriimelidir öğrenileceğini savunur
  • 52. 34- -OĞRENME PSİKOLOJİSİ. 13. Aşağıdakilerden hangisi Tolman'a göre öğrenmeyi etkileyen çevresel değişkenlerden biri değildir? A)Verilen uyarıcıların türü ve biçimi B)Denemesayısı C)Organizmanın önceki öğrenmeleri D)Verilecek pekiştirecin organizmanın dürtü durumuna uygunluğu E) Öğrenme durumunda gerekli motor tepkilerin türü 14. Aşağıdakilerden hangisi Tolman'ın öğrenme kuramına göre öğrenme sürecini etkileyen bireysel farklılıklardan biri değildir? A)Kalıtım B)Yaş 1Z, C)Önöğrenmeler o D)Organizmanın hormon, ilaç ve vitamin koşulları m 'o E) Biliş LU 15. "Tolman davranışçı kuramcılar gibi davranışın açıkça ölçülmesi gerektiğini savunmuştur. Fakat davranışçıların davranışın bilişsel yönüne çok az değer verdiğini söylemiştir." Aşağıdakilerden hangisi Tolman'ın öğrenme kuramı için uygun bir ifadedir? A)Öğrenilmiş davranış sadece koşullu uyarıcılara 1. A 6. D 11.B gösterilen tepkilerdir B)Davranışlar küçük birimlere bölünerek 2. D 7. C 12. C incelenmelidir C)Davranış bireylerin amaca yönelik etkinlikleridir 3. E 8. D 13. C D)Davranışı yönlendiren temel etken uyarıcıdır E) Öğrenme süreçlerini kişinin beklentisi etkilemez 4. C 9. E 14. E
  • 53. 5. B 10. A 15. C
  • 54. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 35 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Aşağıdaki davranışlardan hangisi, "ışığın Gestalt kuramcılarına göre; bütün, parçaların kırılması olayının kavrama düzeyinde toplamından daha fazladır ve birey bütünü öğrenildiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 parçalarına ayrıştırarak değil bütüniük içinde KPSS) algılar. Gestaltçılar organizmanın dışarıdan gelen duyumlara kendisinden bir şeyler katarak, A)Olayı benzer bir örnekle açıklama yaşantıyı yeniden örgütlediğine inanmaktadırlar. B)Olayı kendi cümleleriyle anlatma (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, C)Olayın kitapta geçen tanımını söyleme s.102). insanlar bütün olarak algılarlar bir parçayı D)Olayı çizdiği bir şekil ile gösterme ayrı ayrı notalar olarak değil anlamlı bir melodi E) Olayı hazırladığı deney yoluyla gösterme olarak algılarız. (Cevap C) Bilişsel hedef davranışların sıraianmasında bilgi basamağından sonra gelen kavrama basamağında öğrenciden öğrendiği bilgiyi kendine göre ifade etmesi beklenir. Öğrencinin önceden Dışarıda bulunan yiyeceğe ulaşmak için kafesin öğrendiklerinin yeni bir biçimde, yeni bir kapısını açmaya çalışan bir şempanze, bir süre düzenlemeyle sunması ya da farklı biçimierde ve hareketsiz kalarak çevresine baktıktan sonra aniden düzenlemelerde gördüğünde tanıması gerekir. kapının sağ tarafındaki kol kaldırıldığında kapının Kavrama basamağı çeviri, yorumlama ve açılabileceğini fark etmiştir. ötelemeden oluşur. A, B, D ve E seçeneklerinde öğrenilen bilginin farklı biçimlerde (örnekle, kendi Şempanzenin kapı ile kol arasındaki ilişkiyi fark cümleleriyle, şekille, deneyle) sunulması söz edip kendisini istediği sonuca ulaştıracak çözümü konusudur. Fakat C seçeneğinde kitaptaki tanımı bulması, aşağıdaki problem çözme çeşitlerinden söyleme bilgi basamağına ait bir davranıştır hangisine bir örnektir? (2003 KPSS) (ezber). A)Hazır modellerle (Cevap C) B)Kavrama yoluyla C)Deneme-yanılmayoluyla D)Tümevarım yoluyla E) Tümdengelim yoluyla 2. Aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi Köhler'e göre kişi, önceki bildiği yollarla problemin "insanlar gördüklerini bütün olarak algılarlar. çözümüne ulaşamayınca, oturup düşünmekte, Bütün, onu oluşturan parçaların toplamından etrafı gözden geçirmekte ve çözüme ani ve fazladır." görüşünü savunur? (2002 KPSS) zihinsel olarak ulaşmaktadır. Köhler'e göre kavrama yoluyla öğrenme deneme yanılmalarla A)Edimsel (operant) koşullanma olmaz birey deneme yanılmaları zihninde yapar B)Klasik (tepkisel) koşullanma ve çözümü bulunca harekete geçer. Çözümü C)Gestalt öğrenme bulmak için çevresel uyarıcıları değerlendirir. D)Öğrenmede bilgi işlem modeli Çözüm anidir ve tamdır. Bu örnekte de şempanze E) Sosyal öğrenme sessiz kaldığında çevreyi değerlendirir ve çözüme
  • 55. aniden ulaşır. (Cevap B)
  • 56. 36- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 4. Evine bilgisayar alan bir öğrenci bu bilgisayarı odada Zihinde belirlenen bir problemi çözmek için bir dizi istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine denemeler yapıldıkîan sonra çözüm bulunamaz yetişmediğini görür. Mobilyaların yerini değiştirme, ya da biiinen yollar problemi çözmeye yetmezse prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını çözüm birden bire (aniden) zihinde belirir. (içgörü denedikten sonra bir uzatma kablosuyla sorunun oluşturma) ya da birey zihninde var olan çözülebileceğini anlar. tasarımlardan faydalanır. Kavrayış yoluyla öğrenme de öğrenenin öğrenme konusu ya da Bu öğrencinin bir uzatma kablosu alarak sorunu materyalin parçaları arasında bağlantılar kurması çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden çok önemlidir. (İnceleme yapma ve ilişkileri hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS) belirleme) Böylece kavrama (seziş) yoluyla öğrenme aniden gerçekleşir. Kavrama yoiuyla A)Koşullanma yoluyla öğrenme öğrenmede bir problem vardır ve çözüm önce B)Sınama - yanılma yoluyla öğrenme zihine ulaşır sonra uygulanır. C)Gözlem yoiuyla öğrenme D)İçgörüsel (kavrama) yoluyla öğrenme (Cevap D) E) Ayırt etme öğrenmesi Başlıca beş öğrenme yolu bulunmaktadır. 1.Şartlanma yoluyla öğrenme Bir model uçağın parçalarını tek tek dikkatle inceleyerek bunların nasıl, hangi sırayla bir araya 2.Kavrama (seziş-içgörü oluşturma) yoluyla getirilmesi gerektiğini belirleyen ve sonuçta uçağı öğrenme yapmayı başaran bir öğrencinin bu davranışı O aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS) 3.Gözlem (model alma) yoluyla öğrenme IU A)Kavrama yoluyla öğrenme 4.Akıl yürütme yoluyla öğrenme B)Sınama-Yanılmayoluylaöğrenme C)Gözlem yoluyla öğrenme 5. Sınama-yanılma yoluyla öğrenme; Zihinsel £g D)Tepkisel koşullanma belirlenen bir problemi çözmek için bilinçsizce, ^ E) Örtük (gizil) öğrenme tesadüfi yolla bir dizi denemeler yapıldıktan sonra probleme çözüm getirilirse bu sınama-yanılma yoluyla öğrenmedir. Sınama-yanılma yoluyla öğrenmenin formülü kısaca şu şekildedir: Kavrama (seziş) yoluyla öğrenmede problemin çözümü bir dizi inceleme ve zihinsel işlemlerden yararlanılarak zihinde bulunur ve çözüm -^- Problem durumu (zihinsel belirir) uygulanarak problem çözülür. Bu soruda birey model uçağın parçalarını tek tek inceleyerek, hangi sırayia bir araya getirilmesi gerektiğini Sınama (deneme) -> Çözüm yok zihninde belirlemiş, ve uçağı yapmıştır. Sınama (deneme) -> Çözüm yok Gestalt yaklaşımına göre öğrenme iki türlü gerçekleşir. Sınama -> Problem çözüldü i Öğrenme oluştu________________ Kavrama (seziş) yoluyla öğrenme
  • 57. Gizil (örtük) Öğrenme: Bilinçsizce ve farkında olmadan edinilen öğrenmeler. Kavrama (seziş-içgörü) oluşturma yoluyla öğrenme: Bilinçli bir şekilde ve problemin aşamaları arasındaki doğal ilişkileri zihinde kurarak edinilen öğrenmeler. (Cevap A)
  • 58. -EGITIM BILIMLERI- 37 6. 'Topu yatağının altına kaçan çocuk diğer oyuncaklarını topa çarptırarak topu çıkarmak istemiş ancak bunu başaramamıştır. Sonraki birkaç Kısa süreli bellek aynı anda ortalama 7+2 denemesi de yine başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Daha bilgiyi alabilir. Bu nedenle bilgiyi gruplamak sonra uzaktan kumandalı arabasıyla topu kısa süreli belleğin kapasite sınırlılığını yönlendirerek çıkarabileceğini keşfetmiştir." azaltır. Yani yedi numaralı bir telefon numarasını 325 46 33 şeklinde üç birime Yukarıda anlatılan parçada çocuğun topunu indiririz. Böyiece hem yeni gelecek bilgiye yatağmın altından çıkarmayı öğrenmesi ne tür bir kısa süreli bellekte yer açmış hem de bilgiyi öğrenmedir? (2005 KPSS) hatırda tutarak uzun süreli belleğe kolay aktarmış oluruz. Bilgi kısa süreli beilekten A)Kavrama yoluyla öğrenme uzun süreli belleğe aktarılmadığı taktirde B)Bilgiyi işleme yoluyla öğrenme unutulur. C)Denemeyanılmayoluylaöğrenme D)Edimsel öğrenme yoluyla öğrenme (Cevap A) E) Klasik koşullanma yoluyla öğrenme Köhler'e göre kişi, önceki biidiği yoliaria problemin çözümüne ulaşamaymca, oturup düşünmekte, etrafı gözden geçirmekte ve çözüme ani ve zihinsel olarak uiaşmaktadır. Bu öğrenmelere kavrama yoluyla öğrenme denir. Birey çözümü bulmak için çevresel uyarıcıları değerlendirir. Çözüm anidir ve tamdır. Bu örnekte de çocuk çevredeki uyarıcıları değerlendiriyor ve yatağının altına kaçan topunu uzaktan kumandalı arabasıyla çıkarabileceğini keşfediyor. UJ (Cevap A) .§ Q Ui 7. Telefon numarasını arkadaşına söylerken rakamları tek tek değil de, 325 46 33 gibi gruplandırarak söylemek aşağıdakilerden hangisini kolaylaştırır? (2005 KPSS) A)Hatırdatutma B)Hafızaya kaydetme C)Kısa süreli bellek D)Uzun süreli bellek E) Ezberleme
  • 59. 38- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. ÖLÇME ve DEĞERLENDIRME Test Sonuçları Üzerinde İstatîstiksel işlemler r Test (Ölçme Aracı) Sonuçları Üzerindeki İstatistiksel İşlemler (A) 1 (B) Merkezi Yığılım (Eğilim) Olçüleri Merkezi Dağılım Olçüleri 1.Mod (Tepe Değer) 1.Ranj (Dizi Genişliği) 2.Medyan (Ortanca) 2.Standart Sapma (Sx) 3.AritmetikOrtalama(x) 4. Ağırhkh Ortalama 3.Çeyrek Sapma 4.Bağıl Değişkenlik Katsayısı 5.Varyans Eğitimde ölçme işlemi yapılıp bittikten sonra puanlar elde edilir. Elde edilen puanlar üzerine yapılacak işlemlerde belli bir sıra izlenir. Ancak test sonuçları üzerindeki işlemlere geçmeden önce elde edilen puanlar sıraya dizilerek, frekans dağılımı çıkartılması gerekir. Bunun nasıl yapıldığını şimdi bir örnekle görelim. Örnek: Diyelim ki siz 6-C sınıfında bir öğretmensiniz. Psikoloji dersinden sınav yaptınız. Sınav sonucunda 10 tam puan üzerinden öğrencilerinizin aldığı puanlar aşağıdaki şekilde olsun. 6-C sınıfı Psikoloji Dersi Sınav Sonuçları => { 9,10,8,2 ,6,8,1 ,2,5,7 ,4,7,2 ,7,9,7 } * Sınav sonuçları puanları verilmiş bir dağılımda yapılacak ilk iş puanları sıraya dizerek, frekans dağılımlarını göstermektir. Puanların Sıralaması ve Frekans Dağılımı
  • 60. Puanların Grafikle Gösterilmesi Ölçme ve değerlendirmede ölçme sonuçları-puanlar sıralanıp frekansları gösterildikten sonra grafikle göstermek verilerin anlaşılmasını ve yorumlanmasını kolaylaştırmaktadir. Bunun için histogram ve poligon grafiği çizilmektedir. Şimdi yukarıdaki 6-C sınıfının puanlarının histogram ve poligon grafiğini çizelim. RilgiNotu ' Bu tür grafiklerde yatay eksen (x) daima puanları dikey eksen ise frekansları gösterir. Histogram Grafiği Her puanın veya puan aralığının frekansının bir sütun ile gösterildiği grafik türüdür. Her sütün kendisine karşılık gelen puanın frekansını gösterir 7--6--5--4--3--2--1 --0 L CVJ LO OO T^ ""*■ I*— "^ SŞ cvı cvı cvı co co co -^r ^3. ^î ^*. Çr^ yC? °o cvı cvi co co Histogram (Bar) Grafik 6-CSınıfı Örnek: Psikoloji Dersi Frekans Şimdi 6-c sınıfının psikoloji dersinden aldıkları Puanları Dağılımı Sıralaması puanları histogram grafiğiyle çizerek gösterelim (f) 1 ?1 Frekans (f) A 2 ?3 6 - .................................................... 4 ■ 1 5 5 • 1 4-3 6 ı I ?1 --2 7 ?4 8 ?2 1- ■ 2 Puanlar (P) 9 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 + 0 16 Histogram (Bar) Grafiği
  • 61. -EĞİTİM 39 BİLİMLERİ- Frekans Poligonu Ham puan ekseninin en düşük aralığının altındaki aralığın orta noktasından başlamak üzere, her ilerleyişin ve yükselişin orta noktası işaretlenir. Sonra bu noktalar birleştirilir. Böylece elde edilen kırık çizgili grafiğe frekans poligonu denir. f ı- 6-- 5-- 3-- 2-1 -■ CSl LO OO T~ CVI CVI CVI CO ■*■ Puanlar (x) cvı 10 oo •«— -*d- r— csj CM CM CM o o co co •>=*- ■«=*■ ■*=f to Örnek Şimdi yukarıda bahsi geçen 6-c sınıfının psikoloji dersinden aldıkları puanları poligon grafiğiyle çizerek gösterelim 'oa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 uı Frekans Poligon Grafiği Q Not: Şimdi yukarıdaki histogram veya poligon grafiğine bakarak tersinden gidip 6-C sınıfının puanlarını ve puanların frekans dağılımını çıkarabiliriz. Bunun yardımıyla da dağılımın mod, medyan, ranj, aritmetik ortalama, standart sapması ve öğrenci sayısını hesaplayabiliriz. KPSS'de ise öğrenciden istenen budur buna benzer grafik soruları son yıllarda daha sık çıkmaya başlamıştır. Özellikle 2005 KPSS' de daha çok soru geldi. Puanların Gruplanması Puanların gruplandırılmasının aşamaları: a. Grup sayısının belirlenmesi: Puanların gruplandırılmasında ilk yapılması gereken puanların kaç grupta toplanacağına karar vermektir. Genellikle de puanların tek sayılı gruplandırılması yoluna gidilir. Puanların kaç grupta toplanacağına karar verilmesi gruplandırma yapacak kişiye bırakılmıştır. Örneğimiz için grup sayısı 11 olsun.
  • 62. b. Grup (puan) aralık katsayısının belirlenmesi: Grup aralık katsayısı puanların en büyüğü ile en küçüğü arasındaki fark (RANJ) alınır ve fark daha önceden belirlenen grup sayısına bölünerek bulunur. Örneğimizde; en büyük puan 52, en küçük puan 20, grup sayısı 11 'dir. 0 halde; 52 - 20 = 32 32/11 = 2,9 yani ~ 3 (Sayıların devretme kuralından bir üst rakama tamamlanır.) c. Frekans'ın belirlenmesi: Tablo üzerinde frekans puan aralığından hareketle bulunur. d. Puan aralığının orta değerinin belirlenmesi: Puan aralığında yer alan her iki puanın toplanıp ikiye bölünmesiyle elde edilir. Ömeğimizde; 52 + 50 = 10212 = 51 gibi e. Yığılma Frekans: Tabloda frekans dizilişinin altından itibaren frekanslar toplanarak bulunur. Örneğimizde; 20 - 22 aralığının frekansı 2, onun üstündeki 23 - 25 aralığının yığılmalı frekansı 2, o halde yığılmalı frekansı 2 + 2 = 4 f. Gerçek grup aralığı (ondalık sayılarda aralık sınırı) nın belirlenmesi: Grup aralıklarının alt sınırının 0,5 altı ve üst sınırının 0,5 puan üstü alınarak gerçek grup aralığı oluşturulur. Yığılmalı Frekans Aralığın gerçek g. Tablodaki verilerin grafikte gösterilmesi: Aralığın orta değeri sınırı Frekans Puan aralığı 50-52 1 51 41 49.5 - 52.5 47-49 2 48 40 46.5 - 49.5 44-46 3 45 38 43.5 - 46.5 41-43 4 42 35 40.5 - 43.5 38-40 5 39 31 37.5 - 40.5 35-37 7 36 26 34.5 - 37.5 32-34 6 33 19 31.5-34.5 29-31 5 30 13 28.5-31.5 26-28 4 27 8 25.5 - 28.5 23-25 2 24 4 22.5 - 25.5 20-22 2 21 2 19.5-22.5
  • 63. 40- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. KPSS PUANI (X) FREKANS (F) (FX) ÇÖZÜM 5. MERKEZİ EĞİLİM (YIĞILIM) ÖLÇÜLERİ (VASAT ÖLÇÜLERİ) a. ARİTMETİKORTALAMA Bir dağılımdaki puanlar (öiçümler) toplamının, ölçüm - Sfx 95 23 190 sayısına (frekans sayısına) bölünmesidir. X =----------formülünden 90 24 270 N _ 1230 85 23 170 X — A — N 80 240 16 X = 76,875 olarak 75 150 Örnek: Yukarıdaki örnekte verilen 6-C sınıfının bulunur. Psikoloji dersindeki puanlarının aritmetik 70 210 ortalamasını bulalım. N = 16 Ifx=1230 _ = 1 + (2x3) + 4 + 5 + 6 + (7x4) + (8x2) + (9x2) + 10 X = 5,87 16 6-C sınıfının ortalaması 5,87'dir. Örnekler: 1. Ölçme Değerlendirme dersinden öğrenciler şu puanları almış olsun; { 45 - 72 - 37 - 44 - 81 - 66 -7 1 - 2 9 - 5 9 } Bu puanların aritmetik ortalaması kaçtır? _ o >- Zx 504 = 56 N 2. Bir otobüs 600 km Ankara - İzmir yolunu 8 saatte almış olsun. Bu otobüsün bir saatte aldığı yol kaç km'dir? = 600/8 = 75 km N 3. Bir dersin üç sınavından 7, 6 ve 4 puanlarını alan öğrencinin puanlarının aritmetik ortalaması kaçtır? x=— N =7 + 6 + 4 = 17/3 = 5,7 Gruplandırılmış Verilerde Aritmetik Ortalama Tabloda verilen bilgilere dayalı olarak aritmetik ortalamanın bulunmasıdır. Örneğin: Bir grup öğrencinin KPSS sınavından almış olduğu sınav sonuçları verilmiştir.
  • 64. b. MOD (TEPE DEĞER) Bir dizi ölçümde en çok tekrarlayan yani frekansı en yüksek olan değere MOD (tepe değer) denir. Gruplandırılmış verilerde ise mod, frekansı en çok olan puan aralığının orta noktasıdır. BilgiNolu/ Bir dizi ölçüm içerisinde en çok frekansa sahip birden fazla değer varsa, mod birden fazla olabilir. Çift modlu dağılım olabilir. Kural-1 Bir frekans dağılımında bütün değerlerin frekansı aynı ise bu frekans dağılımımn modu yoktur. Örneğin: 1,1, 4,4, 5, 5, 7,7 Bu sayı dizisinin modu eşit olduğu için modu voktur. Kural-2 Bir sayı dizisinde en çok tekrar eden değer bu dizinin modunu oluşturur. Örneğin: 5, 6, 8,11,12,,15,15,1ft, 16 19, 21 Bu sayı dizisinde 15 değeri 3 defa tekrar ettiği için yani frekansı 3 olduğu için, bu dizinin modu: 15'dir. Örnek: Yine yukarıda verdiğimiz 6-C sınıfının Mod'unu bulalım. 6-C sınıfının puan dağılımında en çok tekrar eden puan 7'dir. 4 öğrenci 7 puan almıştır. Doîayısıyla mod 7'dir. Kural-3 Bir dizi ölçümde ardışık en büyük iki değer aynı frekansa sahipse bu iki değerin ortalaması bu ölçümün modu olur.
  • 65. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 41 Orneğin: 2, 2, 5, 5. 10. 10. ,1,0. 12. 12. 12, 15, 18, 21 D ,.. , 10+12 22 ,, . Bu dızının modu:----------= — = 11 olur. 2 2 Kural-4 Bir dizi ölçümde ardışık olmayan iki değer en fazla frekansa sahipse bu dizinin iki farklı modu vardır. Örneğin: 26, 27, 36, 36, 36, 41, 45, 54, 54, 54, 60, 63,71 Bu sayı dizisinin modu 3'er frekansa sahip olan 36 ve 54'dür. BİIgİ Notu / |M o d m e r k e z i y ı ğ ı l ı m ö l ç ü s ü o l a r a k k a b a bir| | istatistik olup ancak en büyük frekansın hangi | | puanda olduğunu gösterir. Böyle olmakla birlikte, | | tepe değer, ortanca ve aritmetik ortalama gibi| | istatistiklerle karşılaştırılarak, frekans | | dağılımlarının yorumlanmasında kullanılır. tn "o cc LLİ | İE Gruplandırılmış Verilerde Mod (Tepe Değer) 2 Q UJ > ÖR Gruplandırılmış dağılmada ise; en fazla frekansa sahip aralığın orta noktası (orta değer) o grubun / modunu oluşturur. Grup aralığı Frekans Orta değer 50-52 3 51 47-49 3 48 44-46 2 45 41-43 3 42 38-40 2 39 35-37 4 36 32-35 4 33 29-31 3 30 6 C 26-28 C 23-25 f] zı ) [24J ) ÇÖZÜM: Bu tabloda en fazla frekansa sahip olan puan aralığı 26 - 28 ve 23 - 25 puan aralığıdır. Bunların orta noktası ise 27 ve 24'tür. Öyleyse; MOD: 27 ve 24'tür. Çift modlu bir puan dağılımıdır.
  • 66. Örnek: Histogram Grafiğinde Mod'un Bulunması f 6- 5-- 4- - 3-- 2- - 1-- 0 •Puanlar CVJ Ol CO CO Çözüm: Bu grafikte en fazla frekansa sahip sütun 35 - 37 puan aralığındaki sütundur. 35 - 37 puan aralığının orta değeri yani 36 bu grafiğin modudur. MOD: 36'dır. MEDYAN (ORTANCA) Bir dizi ölçüm büyükten küçüğe veya küçükten büyüğe sıralandıktan sonra diziyi tam ortadan ikiye bölen değere (puana) MEDYAN (ortanca) denir. ftilgi Notu / | Medyanı (ortanca) bulmak için ölçüm sonuçları | yani puanlar mutlaka büyükten küçüğe veya | küçükten büyüğe doğru sıralanmalıdır. 1. Yöntem Bir dizi ölçümde ölçüm sayısı (N) tek ise; inci değer ortancadır. N+1,: ?,7,6,(5J4,3,2, —'ı —' Orianca Ortanca = 5'tir. 2. Yöntem Bir dizi ölçümde ölçüm sayısı (N) çift ise; ölçüm değerleri sağdan ve soldan eşit oranda ayrıldıktan sonra ortada kalan iki değer toplanarak ikiye bölünür ve ortanca bulunur. Örneğin: ,6, 9,(55^,21, 25, N/2= 10+14 = 24/2 = 12 2 N N N çift ise — 'inci değer ve — + 1 'inci değerlerin orta noktası ortancadır. Ortanca = 12'dir. Örnek: Yine 6-C sınıfının puan dağılımını örnek alarak medyanını bulalım.
  • 67. 42- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 6-C Sınıfı => 1, 2, 2, 2, 4, 5, 6,C7j(7j7, 7, 8, 8, 9, 9,10 = Orneği Psikoloji Dersi ^^___^^j ^ ____ n Frekans (F) N Gerçek sınırlar Veriler Orta değer(x) Puan aralığı —p— = 7 Medyanı 7'dir. Toplam puan sayısı 16'dır. Yarısı 8, öyleyse alttan ve yukarıdan 8. sıradaki puan ortancadır. Bu da 7'ye denk gelir. Öyleyse dağılımın Mod'u 7'dir. 50-52 1 51 49,5-52,5 N-41/2-20 5 3. Yöntem 47-49 2 48 (5) 40 46,5-49,5 44-46 3 45 38 43,5-46,5 Gruplandırılmış Puanlarda Ortanca'nın (Medyan) 41-43 4 42 35 40,5-43,5 fb=7 38-40 5 39 31 37,5-40,5 L=34,5 Bulunması 35-37 36 26 ^■^34^5)37,5 a=3 32-34 6 33 31,5-34,5 .a (4fa 29-31 5 30 13 28,5-31,5 •tfa Formül = Ortanca = L + 26-28 4 27 8 25,5-28,5 fb 23-25 2 24 4 22,5-25,5 L = Ortancanın bulunduğu aralığın gerçek alt 20-22 2 21 2 19,5-22,5 sınırı N = Toplam ölçüm sayısı (Puan sayısı) f-tfa tfa = Ortancanın bulunduğu puan aralığının bir ÇÖZÜM: Ortanca = L + Fb .a altındaki aralıktaki toplamalı frekans fb = Ortancanın bulunduğu aralığın frekansı a = = 34,5+l^z!£|.3 Aralık kat sayısı z. u> o 2 c g> m = 34,5+f ^ | . 3 X ama ıF Ver ile {= (0 X v 55 c erçe 'reka Ölçü üst = 35,1 a. a o I— 12 1 12 12 11,5-12,5 L = 7,5 10 2 20 11 9,5-10,5 N/2=12/2=6 8 16 9 tfa=7 6 3 18 4,5-5,5 fb=2 (Ütfa 4 4 16 4 1,5-2,5 a=2 N=12 fx=82 ■f-tfa ÇÖZÜM: Ortanca = L + .a fb = 7,5+l'^|.2 = 7,5 + (-0,5). 2 = 6,5
  • 68. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 43 d. ARİTMETİK ORTALAMA - ORTANCA - MOD Not: Yukarıdaki dağılım grafiği normal dağılımı göstermektedir. Normal dağılımın dışındaki ARASIİLİŞKİ dağılımlara, (grafiklere) çarpık (yani normalden sapmış) dağılım diyoruz. Şimdi sırayla bu çarpık Çarpık dağılımları işlemeden önce çarpık olmayanı dağılım örneklerini görelim. yani Normal dağılımı bilmek gerekir. Böylece neye göre neden çarpık olduğu daha iyi anlaşılır. Örnek Soru: Normal Dağılım 1. Aşağıda belli bir öğrenci grubunun bir sınavda aldığı puanlar ve frekansları verilmiştir Normal dağılım aslında evrendeki düzen ve ahengin de bir göstergesidir. Evrende müdahale edilip Puan Frekans değiştirilmediği sürece birçok varlıklar özellikleri 0-5 3 bakımından normal dağılım özelliği 5-10 5 göstermektedirler. Normal Dağılım simetriktir. Ortalamadan sağa ve sola doğru gidildikçe düzenli bir 10-15 9 azalma görülür. Ortalamanm sağına ve soluna doğru 15-20 5 gidildikçe eşit bir azalma gözlenir. Örneğin toplumda insanların sayıca çoğu normal zekaya (110) sahiptir. 20-25 3 Normal zeka ortalaması 110 ise ortalamanın sağına ve soluna doğru gidildikçe daha yüksek (115) ve düşük Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki bilgilere ait (105) zeka düzeyine sahip insan sayısında düzenli grafiktir? (2005 KPSS) bir ilişki gösterir. •§ A) Normal Dağıl ım Eğrisi - Grafiği gj S X- 4 s - 3 s - 2 s - 1 s x +1s +2s +3s +4s Z -4z -3z -2z -1z 0 +1z +2z +3z +4z T 10 20 30 40 50 60 70 80 90 "cn B) C) Q UJ > göst fillgl Notu / erir. Normal Dağılım Eğrisinin Özellikleri: 1.Dağılımın iki yanı birbirine eşit olduğundan simetrik bir dağılımdır. 2.Üç merkezi eğilim ölçüsü (Aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değer) birbirine eşittir. 3.Eğrinin tabanı birleşmez, yani sıfır olmaz. 4.Normal dağılım evrendeki düzenliliğin yansımasıdır. Müdahale edilmediği takdirde normal şartlar altında, boy, ağırlık, zeka, genel yetenek, özellikleri normal dağılım
  • 69. D) E)
  • 70. 44- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. Bu dağılımın grafikle gösterimi simetrik bir grafiktir. Puanlar mod (10-15 puan aralığı) etrafında simetrik dağılmıştır. Seçenekierden A seçeneği sola çarpık, B seçeneği sağa çarpık, D seçeneği çift modlu, E seçeneği de sola çarpıktır. C seçeneği simetrik bir dağılım grafiğidir. ModOrtx Dolayısıyla yukarıdaki frekans dağılımı Sağa çarpık (Pozitif kayışlı) dağılım: Çarpıklık incelendiğinde puanların sağa ve sola doğru değeri pozitiftir. simetrik dağıldığı anlaşılmaktadır. Başarısız bir sınıfın dağılımıdır. (Cevap C) Mod < Ort < x yani ortalamadan büyük puanların frekansları düşer ve yüksek puanlar sağa doğru dağılır. Böyle dağılıma pozitif kayışlı veya sağa çarpık dağılım denir. Kayışlılık (Çarpıklık) Sağa çarpık bir dağılım da X > Mod > Medyan Frekans grafiklerinin genel görünümü ölçümlerin ilişkisi gözlenir. eldeki grup hakkında oldukça aydınlatıcı bilgiler verebilir. Bir başka ifade ile; bir frekans dağılımının şekline bakarak onu oluşturan puanların dağılımı hakkında bazı yorumlar yapılabilir. Bunlar dağılımın çarpık olduğu, sağa veya yığılmah olduğu, heterojen veya homojen olduğu özellikleridir. X Çarpıkhk = 3.(X-ort) Mo d Ort xOrtMod Normal dağılım (Simetrik dağılım): Çarpıkhk değeri sıfırdır. Vasat (başarı açısından) normal bir sınıfın dağılımını gösterir. Sola çarpık (negatif kayışlı) dağılım: Çarpıklık ModOrtx Mod değeri negatiftir. Çift - çok modlu dağılım: Başarılı bir sınıfın dağılımını gösterir. Başarı düzeyleri çok farklılık gösteren bir sınıfın Böyle bir sınıfta öğretimin ve programın dağılımı. Öğrencilerin puanları arasındaki hedeflerinin çoğu gerçekleşmiştir. Puanların farklılık çoktur. Böyle bir dağılımda bilen veya yarıdan fazlasının aritmetik ortalamanın üstünde bilmeyen öğrencilerin ayrımı daha nettir. Çift toplandığı birdağılımdır. modlu bir dağılım heterojendir. Sola çarpık bir dağılımda X < Mod < Medyan Öğretim dönemi başında öğrencilerin ön bilgi ilişkisi gözlenir. düzeyleri çok farklılık gösteriyorsa, öğretim dönemi sonunda bu tür bir dağılım elde edilebilir.
  • 71. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 45 Sivri Uçlu Dağılım: KONU KAVRAMA TESTI Sivri uçlu dağılımda öğrencilerin puanları birbirine çok yaklaşmıştır. Puanlar arasındaki farklılık oldukça 1. { 11,13,14,14,17,18,19,22,22,22,36 } azdır. Puanlar ortalama etrafında toplanmıştır. Homojen özellik gösterir. Bilen ve bilmeyen öğrenci Yukarıda verilen dizinin modu kaçtır? A) 11 net değildir. B) 13 C)14 D)22 E) 36 Mod bir dağılımda frekansı en yüksek olan değerdir. Yani bir dizideki en çok tekrar eden değerdir. Buna göre 22 değeri 3 defa tekrar etmiş yani frekansı 3 tür. Dolayısıyla mod = 22'dir. (Cevap D) en "o 2. Aşağıdakilerden hangisi aritmetik ortalama için doğru bir tanımdır? ĞC LU A)Ölçme sonucunda elde edilen sayısal verilerden aynı olanlarının bir ' araya O U gelmesidir. J B)En güvenilir ölçüm tekniğidir. C)Bir puan dizisindeki en büyük puan ile LU en küçük puan arasındaki farktır. D)Bir puan dağılımında en çok tekrar eden sayının en büyük sayıya bölümüdür. E) Bir dizideki puanların toplaminın diziyi oluşturan puan sayısına bölümünden elde edilen puandır. Aritmetik ortalama bir dizideki puanlar toplamının puan sayısına bölünmesidir. Yani bir sınıftaki öğrencilerin ölçme dersinden aldıkları puanlar toplamının, sınıftaki öğrenci sayısına
  • 72. bölünmesidir. (Cevap E) 3. { 3 8 , 4 3 , 2 1 , 1 2 , 6 , 9 , 1 7 } Değerlerinden oluşan sayı dizisinin medyanı aşağıdakilerden hangisidir? A)4 B)8 C)17 D)7 E)12
  • 73. 46- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 38, 43, 21, 12, 6, 9, 17 sayı dizisinin medyanını 5. Hangi testin grafiği sağa çarpık bir grafiktir? bulmak için bu sayı dizisinin öncelikle büyükten A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 küçüğe veya küçükten büyüğe sıralanması gerekir. Daha sonra bu diziyi tam ortadan ikiye bölen değer bu sayı dizisinin medyanıdır denir. Sağa çarpık dağılımlar çarpıklık değeri pozitif olan Yani: 6, 9,12,@, 21, 38,43 dağılımlardır. Çarpıklık = —----------------- formülünden medyan (Cevap C) = 12'dir. TABLOYU KULLANARAK dağılımların çarpıklık değerlerini 4 VE 5. SORULARI hesapladığımızda 5. testin çarpıklığı 12 bulunur. CEVAPLAYINIZ. X Ortanca Standart Sapma Not: Bu soruda E seçeneği dışındakiler çarpık değil 1 ! 30 50 20 mi? Hayır, başka çarpık olanlar da var. Ancak A 2 40 40 8 seçeneğinde ortanca ortalamadan büyük olduğuna göre sola çarpıktır. B seçeneği çarpık değii. C, D, E 3| 50 60 10 seçeneklerinde sola doğru en çarpık olanı E'dir. 4 70 50 4 (Cevap E) 5 90 70 5 Uygulanan 5 sınava ait ortalama ortanca ve standart sapmalar tablodadır. 4. Öğrencilerin öğrenmeleri açısından birbirine en yakın olduğu grup hangisidir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 Standart sapma değeri tüm puanların test ortalamasından kayma derecelerini gösterir. Standart sapma büyükse puanlar arasındaki farklar büyüktür yani grup heterojendir. Standart sapma değeri küçük ise grup ölçmeye konu olan özellikleri bakımından birbirine yakın kişilerden oluşmuştur, yani grup homojendir. Bu aynı zamanda grubun, puanlarının ve öğrenmelerinin birbirine yakın olduğunu da gösterir. En homojen grup yani standart sapması en küçük grup 4. gruptur. (Standart sapma değeri 4) (Cevap D)
  • 74. 6. 20 soruluk bir sınavda 8 doğru cevap veren bir öğrencinin, düzeltme puanı X (Cevap A) kullanılmadan 0-100 değerlendirme ölçeğine göre aiacağı puan kaçtır? A)40 B) 20 C) 60 D) 50 E) 80 Basit bir doğru orantı kuralım 2 0 / 8 .. 100.8 x = ■ = 40 100 20
  • 75. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 47 7. Frekans 8 VE 9. SORULARI TABLOYU KULLANARAK CEVAPLAYINIZ. 10 0 Soru Sayısı X 80 60 1 Matematik 20 10 40 20 Tarih 2 40 5 »Puan 0-4 5-9 10-1415-19 20-24 25-29 30-34 35-39 Aralıkları Coğrafya 3 100 40 4 Fizik 60 20 Yukarıdaki bar grafiğinde verilen dağılımın 5 Türkçe 50 10 modu kaçtır? A)19ve29 B)17ve27 Uygulanan 5 sınava ait soru sayısı ve C) 100 D)34ve39 ortalamalar tablodadır. E)39 Grafikte puanlar gruplanmış (aralıklı) olarak verilmiştir. Bu şekilde verilmiş dizilerin modu en çok frekansa sahip puan aralığının orta noktasıdır.._ Grafiğe baktığımızda en yüksek frekans değeri "ö 100'dür. 100 frekans değerine sahip puan aralığı g 15-19 ve 25-29 puan aralıklarıdır. Bu dağılım çift 'g modludur. Bu puan aralıklarının orta noktaları bu «g! dağılımın modudur. 15-19 puan aralığının orta ■- noktası 17 ve 25-29 puan aralığının orta noktası .1 27 bu dağılımın modudur. S 8. Hangi sınav diğerlerine göre öğrencilere daha s kolay gelmiştir? Puan aralıklarının orta noktası= o A) Matematik UJ B) > C) Coğrafya E) Alt sınır+(Üst sınır- Alt sınır) / 2 Tarih Türkçe D) Fizik 15-19 için orta nokta= 15+ (19-15)/2 = 15+4/2= 17 25-29 için orta nokta= 25+ (25*29)/2 = 25+4*2= 27 Ortalama güçlüklerini (Cevap B) - alınabilecek max puan 10 „ _ „ , , . P =-------------------------------= — = 0,50 dır. ortalama 20 formülünden hesapladığımızda matematik dersinin ortalama güçlüğü 10/20 = 0,50 en kolay test bulunur. Yani bu dersten öğrencilerin % 50'si başarılı olmuştur. (Cevap A)
  • 76. 48- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 9. Hangi sınav diğerlerine göre öğrenciler için 11. Bu dağılımın modu kaçtır? daha zordur? D)70 E) 100 A) 8 B) 55 C) 60 A) Matematik B) C) Coğrafya Tarih E) Türkçe D) Fizik En büyük frekans değerine sahip puan (70) dağılımın mod'udur. 70'in frekansı 8'dir. (Cevap D) max puan P= Tarih = — = 0,12 ile en zor test x 40 bulunur. Yani bu dersten (tarih) öğrencilerin ancak % 12'si başarılı olabilmiştir. Bu ders öğrencilere diğer derslerden daha zor gelmiştir. _____________________________(Cevap B) 10, 11 VE 12. SORULARI GRAFJĞİ KULLANARAK CEVAPLANDIRINIZ. "Z. o 12. Bu dağılımın ortancası kaçtır? UJ A)50 B)55 C)60 D) 70 E)75 co o 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 o 10. Bu dağılımdaki toplam kişi sayısı kaçtır? 38 A)36 B)38 C)70 D)40 Toplam kişi sayısı 38; çift olduğu için — = 19. ve E) 10 20. sıradaki puanların orta noktası bu dağılımın ortancasıdır. Frekans değerlerini toplayarak gittiğimizde x doğrusu puanları, f doğrusu frekansı gösterir. x doğrusundaki her puana ait frekans toplanarak f toplam kişi sayısı bulunur. 1 2+ 50 + = 55 2 3+ 2 *• î Frekanslar toplamı 3 4+ M9 10 2 4 5+ 20 3 = toplam kişi sayısı §& - -----»1 değer 50 30 4 Ef= N W >© 9. değer 60 -© I--»2 40 5 = 38 (Cevap B) 50 5 60 6 70 8 80 3 90 1 10 1 38 (Cevap B)
  • 77. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 49 13 VE 14. SORULARI GRAFİĞİ KULLANARAK FX X CEVAPLANDIRINIZ. 20 10 80 20 150 30 240 40 100 50 . 60 60 650 10 20 30 40 50 60 P Zf=20 Ifx=650 13. Yukarıdaki çizik grafiğin medyanı kaçtır? A)50 B)40 C)30 D) 20 E) 10 Art.Ort(x)= 20 (Cevap C) Medyanı bulmak için önce dağılımdaki puanları küçükten büyüğe doğru sıraya dizeriz. 10,10,20,20,20,20,30,30,30@@,40,40,40,40, 40,40,50,50,60 Toplam puan sayısı 20'dir. Bunun tam ortası 10 eder, alttan ve üsten 10. puana kadar sayarız ve geldiğimiz puan yani 30 medyandır. Medyan (Ortanca)= 30'dur. (Cevap C) '3 UJ > 15. Yukarıdaki poligon çizik grafiğin dizi genişliği
  • 78. hangisidir? A) 60 B) 50 C) 40 D) 70 E) 10 Dizi genişliği (ranj) bir dağılımdaki en yüksek puan ile en düşük puan arasındaki farktır. 14. Yukarıdaki çizik grafiğin aritmetik ortalaması Bu da: 60-10 = 50'dir. kaçtır? (Cevap A)28,5 B)30 C)32,5 D) 35 E) 36 B)
  • 79. 50- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- 16. Aşağıdakilerden hangisi ölçme ve 18. Yukarıdaki sınıfta dağılımın ortancası kaçtır? değerlendirmedeki istatistiksel işlemler jçin A) 2,5 B) 4,5 C) 5,5 D) 3 E) 2 doğru bir açıklama olamaz? A)Aritmetik ortalamanın en önemli olumsuz yönü dağılımın iki ucundaki aşırı puanlardan fazlaca Ortanca (Metyan) 0,0,2, 3,(§J@ 8,8,8,10 = 1±15,5'dir. etkilenmesidir. B)Bir puan dağılımı için en güvenilir dağılım ölçüsü ranj'dır. (Cevap C) C)Aritmetik ortalama Mod ve Medyan'a göre daha güvenilir bir merkezi eğilim ölçüsüdür. D)Ortanca dağılımın iki ucundaki aşırı puanlardan daha az etkilenir. E) Aritmetik ortalama, Mod ve Medyanın eşit olduğu dağılım simetriktir. Bir dağılım hakkında yorum yaparken merkezi 19. Yukarıdaki dağılımın ranjı kaçtır? dağılım ve merkezi ölçümlerinden yararlanırız. En A) 8 B) 10 C) 9 D) 0 E) 8 sık kullanılan merkezi dağılım ölçüsü raj ve standart sapmadır. Puanların hepsi işleme katıldığından dolayı standart sapma (Sx) daha güvenilir bir merkezi dağılım ölçüsüdür. Ranj ise Ranj en yüksek puan ile en düşük puan sadece en yüksek ve en düşük puanların hesaba arasındaki farktır. Bu da: 10 - 0 = 10'dur. katıldığı basit (ilkel) bir yayılım ölçüsüdür. (Cevap B) Dolayısıyla bir puan dağılımı için en güvenilir dağılım ölçüsü ranjdır ifadesi doğru değildir. (Cevap B) 17, 18 ve 19. SORULARI AŞAĞIDAKİ VERİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ. Tarih öğretmeni Musa Bey'in dersinde 10 öğrenci aşağıdaki notları almışlardır. { 10,8,6, , 8 , 3 , 2 , 5 , 0 , 8 } 17. Yukarıdaki Dağılımın aritmetik ortalaması kaçtır? A) 3 B) 4,5 C) 2 D) 3,5 E) 5 _ Puanlar Toplamı 10 + 8 + 6 + 8 + 3 + 2 + 5 + 8 _, .. x =----------------------= -------------=5 dir. PuanSayısı 10 (Cevap E)
  • 80. -EGITIM BILIMLERI- 51 CEVAPLI KAVRAMA 1. ( 30,20,50,30,60,80,90,30,30 } 4. Aşağıdakilerden hangisinin "gruplama Yukarıda verilen sayı dizisinin mod-medyan ve yapmanın" öncelikli amaçlarından biri olduğu ranjı aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla söylenebilir? verilmiştir? A)Dağınık sayı yığınlarını anlamlı, düzenli hale Mo Medyan Rani getirmek A 50 70 30 B)Bir dizideki en çok tekrarlanan ölçümü bulmak B 30 70 70 C)Bir dizinin tam ortasında bulunan değeri C 60 30 30 saptamak D 30 30 70 D)Bir dizideki en büyük değer ile en küçük değer E 30 70 70 arasındaki farkı bulmak E) İki değişken arasındaki ilişkiyi bulmak o cc Aşağıdakilerden hangisi mod'un 2. { 4,4,7,7,10,10,10,12,12,12,14,17,19,21 UJ tanımıdır? o 'oö Ui Yukarıda verilen dizinin modu kaçtır? A)İki değişken arasındaki ilişkiyi verir. B) B)Uç değerler arasındaki farkı verir. A)7 10 C)Bir dağılımda en çok tekrarlanan puanıdır. C) 12 D) 11 D)Sayısal değerlerin ortasında yer alır. E) 11 ve 12 E) Ortalama değerin puanlardan farkıdır. Q UJ 3. { 15,15,21, 22, 45, 45, 45, 51, 56, 61,61,61, 73, 76, i 6. Bir sınıfta 12 öğrenci var. Bu sınıfa psikoloji Yukarıda verilen dizinin modu kaçtır? testi uygulanıyor. Öğrencilerin aldıkları puanlar; 10,8,7,6,5,4,3,2,10,5,4 ve 6'dır. Bu A)15-88 sınıfın ortalaması; 5.8'dir. B)73-76 C)45-61 Buna göre, bu sınıfın ortalamasını bulmak ioin D)51-56 aşağıdakilerden hangisi uygulanmıştır? E) 21 - 22 A)Dağılımın tam ortasındaki puan bulunmuştur. B)Sınıfta en yüksek puan ile en düşük puan arasındaki fark bulunmuştur. C)Dağılımdaki puanlar toplandıktan sonra bulunan toplam puan, puan sayısına
  • 81. bölünmüştür. D)Dağılımda en fazla tekrar eden sayı bulunmuştur. E) Dağılımda birbirine benzer puanlar bir araya getirilmiştir.
  • 82. 52- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 7. Yapılan bir araştırmada A ve B sınıfının yıl sonu 10.20 kişilik bir sınıfta öğrencilerin aldıkları başarı ortalamalarının aynı (8) olduğu görülmüştür. puanlar şu şekildedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur? 80 60 49 35 25 A)Sınıftaki bütün öğrenciler başarılıdır. 70 60 47 30 22 B)Bu iki sınıf Türkiye ortalamasının üzerindedir. 70 55 45 29 23 C)A sınıfındaki öğrenci sayısının bilinmesi gerekir. 65 50 40 27 15 D)Ortalamanın eşit olması sınıfların homojen olduğunu göstermediğinden, puanların Bu tablodaki dağılım için "ranj" aşağıdakilerden dağılışına ihtiyaç vardır. hangisidir? E) B sınıfı öğrencilerinin başarısındaki faktörler A)80 B)65 C)30 D) 15 E)47 iyi bilinmelidir. İÇİN AŞAĞIDAKİ GRAFİĞİ 8 VE 9. SORULAR KULLANINIZ. 11. Puan Frekans o 70 2 o 40 1 UJ g 20 1 80 3 75 3 75 2 65 2 50 5 Geçme notu: 60 85 1 10 20 30 40 50 60 8. Yukarıdaki tabloya göre sınıf Yukarıdaki grafiğe göre dağılımın modu kaçtır? hakkında aşağıdakilerden hangisi A)10 B)8 C)20 D)40 E) 50 söylenebilir? A)Sınıfın geneli başarısızdır. B)Sınıf ortalaması geçme notunun altındadır. C)Sınıf tam olarak yarı yarıya başarılıdır. D)Sınıf ortalaması geçme notunun üstündedir. E) Sınıfa sorulan sorular genel itibari ile zordur. 9. Bu grafiğe göre bu dağılım için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A)Kolay bir testin grafiğidir B)Sağa çarpık bir dağılımdır. C)Çarpıklık değeri negatiftir D)Sola çarpık bir dağılrmdır E) Öğrenmeier açısından iyi bir gruptur
  • 83. 12. Yukarıdaki tabloya göre mod aşağıdakilerden hangisidir? A) 20 B) 40 C) 50 D) 80 E) 85
  • 84. -EGİTİM BİÜMLERİ- 53 13.1. Pi (Madde Güçlük İndeksi) = 0,52 16 ve 17. SORULARI AŞAĞIDAKİ VERİLERE GÖRE 2.P (Madde Güçlük İndeksi) = 0,91 CEVAPLAYINIZ. 3.Pi (Madde Güçlük indeksi) = 0,22 Aritmetik ortalama = 60, Ortanca = 55, Yukarıdaki maddelerin güçlük indeksleri verilmiştir. Standart sapma = 5 Bunlar hakkında aşağıdakilerden hangisi sövlenemez? 16. Bu dağılımın çarpıklık değeri kaçtır? A)1. indeks orta güçlükte bir soruyu gösterir. B)2. indeks kolay ve yapılabilir bir soruyu A) -3 B) 3 C) 2 D) 0 E) -2 gösterir. C)2. indeks sorunun güvenirliği bakımından anlamlıdır. D)3. indeks soru aşırı kolaydır. E) 2. indeks çoğunluğun soruyu yapabileceğini gösterir. ço "o cc LU için aşağıdakilerden 17. Bu dağılım o hangisi sövlenemez? 14. Aritmetik ortalama mod ve medyanın çakıştığı S durumda dağılım hakkında aşağıdakilerden jjjj A)Grubun öğrenmeleri yetersizdir. hangisi sövlenemez? s B)Zor bir testtir. .■§ C)Sağa çarpık bir dağılımdır. A)Dağılım homojen olabilir. D)Normal birdağılımdır. ig E) Sola yığımlı bir dağılımdır. B)Dağılım sağa çarpık olabilir. jjj C)Normal bir dağılım olabilir. "g : D)Basık bir dağılım olabilir. E E) Sivri uçlu bir dağılım olabilir. 15. Ortancası ve Modu Aritmetik ortalamadan daha D)Normal bir dağılımdır. büyük çıkan bir dağılım nasıl yorumlanabilir? E) Puanlar ortancaya göre simetrik dağılımdır. A)Sola çarpık bir dağılımdır. B)Başarısız bir sınıf dağılımıdır. C)Puanların sadece yarısı aritmetik ortalamanın üstündedir.
  • 85. 18. Tokat Plevne Lisesi'nde Kimya öğretmeni olan Behlül Bey bir yarıyılda bir yazılı, bir sözlü bir de ödev vermektedir. Öğrencisi Elif Nur yazılıdan 10 üzerinden 7, sözlüden 6, ödevden ise 10 almıştır. Ancak bu sınavların ortalamaya katkıları şöyledir. Yazılı: %50 Sözlü %20 Ödev %30 Acaba kimya dersinden Elif Nur'un ağırlıklı ortalaması kaçtır? A) 6,8 B) 8,5 C) 7 D) 7,5 E) 7,7
  • 86. 54- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 19. Mehtap öğretmenin sınıfında mantık dersinden puan dağılımının aritmetik ortalaması 60 medyanı ÇIKMIŞ SORULAR 55 ve mod'u ise 49 olarak tespit edilmiştir. ve ÇÖZÜMLERİ Bu dağılım için aşağıdaki yapılan yorumlardan hangisi doğrudur? Aşağıda, aynı değişkenle ilgili bir ölçümler A)Simetrik özellikte bir dağılımdır. dizisine ilişkin dört tanım verilmiştir. B)Başarısız bir sınıfın dağtlımıdır. I.En yüksek frekansa sahip olan değer C)Başarılı bir sınıfın dağıhmıdır. D)Sola çarpık bir dağılımdır. II.Büyüklük sırasına konmuş ölçümler dizisinin tam E) Sınıfın başarı oranı % 50 dir. ortasındaki değer III. Ölçümlerin toplamının ölçüm sayısına bölünmesiyle elde edilen değer IV. En büyük ölçüm ile en küçük ölçüm arasındaki fark Aşağıdakilerden hangisinde bu tanımlara karşılık gelen kavramlar doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS) o III > IV ç ■ Mod Standart Ranj o A) Medyan Sapma Ranj Aritmetik Medyan o csî B) Medyan Ortalama Standart Aritmetik Medyan C) Ranj Sapma Ortalama Medyan Aritmetik Ranj D) Mod Ortalama Medyan Standart Aritmetik E) Mod Sapma Ortalama 17. D 18. E 19. B CEVAP ANAHTARI 1.D 2. E 3.C 4.A 5. C 6.C 7. D 8.C 9. B 10. B 11. D 12. C 13. D 14. B 15. A 16. B
  • 87. I- Puan dağılımı içinde en çok tekrarlanan değere yani frekansı en büyük olan değere mod (tepe değer) denir. II-Sıralanmış puanları tam ortadan ikiye bölen yani puanların %50'sini üstünde %50'sini altında tutan değere medyan (ortanca) denir. III-Aritmetik ortalama ölçümlerin toplamının ölçüm sayısına bölümü ile bulunur. IV- Puan dağılımındaki en büyük ölçüm ile en küçük ölçüm arasındaki farka ranj denir. (Cevap D)
  • 88. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 55 2. 55 56 Puan Yukarıdaki dağılımın modu aşağıdakilerden 3. Aşağıda belli bir öğrenci grubunun bir hangisidir? (2004 KPSS) sınavda aldığı puanlar ve frekansları verilmiştir A) 10 B)28 C)30 D) 55 E) 60 Puan Frekans 0-5 3 Ölçme Sonuçları üzerinde yapılan bazı istatiksel 5-10 5 işlemler: 10-15 9 Vasat Ölçüleri(Merkezi Eğiiim Ölçüleri) (Yığılma 15-20 5 Ölçüleri) 20-25 3 Aritmetik Ortalama X: Ölçümlerin (puanların) toplanarak ölçüm sayısına (öğrenci sayısına ;<Ö Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki bölünmesiyle elde edilen değer) bilgilere ait grafiktir? (2005 KPSS) A) Ortanca (Medyan): Sıralanmış bir veri grubunu 'g tam ortadan iki noktaya ayıran değerdir. s Ölçümlerin yarısı bu değerin üstünde, diğer yarısı "ğj daaltındayeralır. .= § B) Mod (Tepedeğer): En yüksek frekansa sahip olan & değer. Ölçme sonucu elde edilen ölçümlerden en .Sg çok tekrarlanan değere mod (tepedeğer) denir. 8 Dağılım Ölçüleri (Merkezi Değişim Ölçüleri) (Yayılma Ölçüleri) C) 1 D) Ranj (Dizi Genişliği): Gözlenen ölçüm dizisindeki değer (55) bulunur. en büyük değer (Puan) ile en küçük değer (puan) (Cevap D) arasındaki açıklık ya da farktır. Standart Sapma: Bireyin ya da grubun aritmetik ortalamaya ( X ) olan farkını (uzaklığını ya da yakınlığını) gösteren sayısal değerdir. Buna göre soruda istenileni (mod) bulmak için frekansı en yüksek olan değere baktığımızda D seçeneğinde frekansı en yüksek (28 defa) olan
  • 89. E) Bu dağılımın grafikle gösterimi simetrik bir grafiktir. Puanlar mod (10-15 puan aralığı) etrafında simetrik dağılmıştır. Seçeneklerden A seçeneği sola çarpık, B seçeneği sağa çarpık, D seçeneği çift modlu, E seçeneği de sola çarpıktır. C seçeneği simetrik bir dağılım grafiğidir. (Cevap C)
  • 90. 56- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 4. Bir dağılımdaki bütün frekanslar birbirine eşitse 6 ve 7. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE aşağıdakilerden hangisini bulamavız? (2005 KPSS) GÖRE CEVAPLAYINIZ A)Medyan B)Mod Ham Puan (X) Frekans (f) Yığmalı Frekans (ûf) C)Standart sapma 107 3 3 D)Aritmetik ortalama E) Ranj 106 2 5 105 3 8 104 1 9 Bir dağılımda en çok tekrar eden değer yani 103 3 12 frekansı en büyük olan değere mod denir. Eğer bir dağılımdaki tüm değerlerin tekrar sayıları yani 102 8 20 frekansları birbirine eşitse bu dağıhmın modu 101 14 34 yoktur. Böyle bir dağılım için mod değeri 100 39 73 hesaplanamaz. 99 21 94 (Cevap B) 98 40 134 97 62 196 o < n "Q UJ UD 5. Aşağıda üç farklı dağılıma ait grafikler 6. Bu öğrencilerin aldıkları puanların toplamı (SfX) verilmiştir. ♦■Puan 19.404 olduğuna göre aritmetik ortalaması 15 20 25 30 kaçtır? (2005 KPSS) Yukarıda puan A)98 B)98,5 C) 99 D) 99,5 E) 100 Aritmetik Ortalama( x) bir dağılımdaki puanların toplamının frekans toplamına veya öğrenci dağılımları verilmiş sayısına bölünmesiyle bulunur. grafiklere göre aşağıdakilerden hangisi A - Puanlartoplamı Arıtmetık ortalama X: ——---------■— (IfX) söylenirse doğrudur? (2005 KPSS) Frekanstoplamı A)Ranj aynı mod farklı = 99 (I!) B)Mod aynı, ranj farklı 19404 C)Ortalama aynı mod farklı 196 (Cevap C) D)Standart sapma aynı, ranj aynı E) Ortalama farklı, mod aynı (Cevap A)
  • 91. -EĞİTİM BİLİMLERl 57 7. Yukarıdaki frekans dağılımında, medyan değeri hangi puanlar arasındadır? (2005 KPSS) A) 98-99 B) 99-100 C) D) 101-102 E) 102-103 100-101 Medyan bir dağılımı tam ortadan ikiye bölen puandır. Medyanı bulmak için bizim öncelikle dağılımı büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe doğru sıralamamız gerekir. Ancak bu soruda dağılım bize sıralanmış olarak verilmiş. Dağılımın ortancasını bulmak için toplam frekansı bilmemiz gerekir. Soruda toplam frekans 196 olarak 196 verilmiş. —— = 98 'dîr. Oyleyse bu dağılımın medyanı 98 frekansına karşılık gelen puanlardır. Bu da 98-99' dur. (Cevap A) eg C5 tr UJ Q. ™ UJ _i =§ Ü 'tz 'O UJ Q UJ
  • 92. 58- -PROGRAM GELİŞTİRME- PROGRAM GELIŞTIRME Eğitimde Program Ögeleri 2 İÇERİK (kapsam, muhteva) Eğitim programının işlerlik kazanmasında önemli aşamalardan biri de hedefe uygun içeriğin seçilmesidir. İçerik öğesinde, hedeflere ulaşabilmek için öğrenciye Ne öğreteceğiz? sorusu sorulur. İçerik (kapsam) seçiminde dikkat edilecek hususlar şunlardır: 1.Öncelikle içerik (konular) hedeflerle tutarlı olmalıdır. 2.İçerik (konular) birbiriyle, tutarlı olmalıdır. 3.Öğrenci ilgi, ihtiyaç ve düzeyine uygun olmalıdır. 4.Önceki öğrenmelerle uyumlu ve onları tamamlayıcı olmalıdır. Ön öğrenmeler yeni öğretileceklere temel olmalıdır. Bilgiler anlamlı bir bütünlük içerisinde verilmelidir. Bunun için sentezleyiciler (bilgi haritası, kavram ağı, grafik vb.) kullanılmalıdır. 5.Bilimsel açıdan doğru olmalıdır. 6.Öğrenme/öğretim ilkelerine uygun olmalıdır. 7.Tümdengelim ilkesine uygun olmalıdır. İçerik bütünden, genelden ayrıntılara doğru inmelidir. 8.Aşamalık ilkesine uygun olmalıdır. Konu ile ilgili ön koşul niteliğindeki davranışlar önceden öğrenilmiş olmalıdır. Sonra öğrenileceklerin önce öğrenilenlere dayandırılmasıdır. 9.Öğrenme konularının ve etkinliklerinin bireylerin ilgi ve ihtiyaçlarını karşılamaya ve hayata dönük içeriğe sahip olmalıdır. 10.Öğrenme konuları ve etkinlikleri, birbiriyle tutarlı ve ilişkili olarak düzenlenmelidir. Buna kaynaşıklık ilkesi denir. İkiye ayrılır: a. Dikey Kaynaşıklık: Öğrenme konularının önkoşul öğrenmelere dayalı olarak basitten zora doğru ardışıklık ve aşamalılık özelliklerine uygun
  • 93. o <Q ' Q Ui
  • 94. olarak düzenlenmesidir. Örneğin, sosyal bilgiler dersinde, fen bilgisi dersinde öğrenme konuları basitten zora doğru ardışıklık özelliğine göre üniteler hâlinde düzenlenir. b. Yatay Kaynaşıklık: Yaşantıların benzerliği ilkesine uygun olarak bir öğrenme konusunun farklı disiplinlerde ve hedef alanlarında verilmesidir. Örneğin, toplama işlemi, matematik dersinin ana konusu olmakla birlikte, fen bilgisi, sosyal bilgiler, Türkçe gibi derslerde de kullanılmalıdır; sözlü ifade becerisi Türkçe dersinin ana konusu olmakla birlikte, sosyal bilgiler, fen bilgisi, matematik gibi diğer derslerde de kullanılmalıdır. 11.İçerik, toplumun genel (başat) felsefesiyle uyumlu olmalıdır. 12.Ekonomiklik (imkanlara uygunluk) ilkesine uygun olmalıdır. 13.İçerikte seçilen konuların belirlenen süre içerisinde öğretilebilir nitelikte olması gerekir. 14.Değerlendirilebilir nitelikte olmalıdır. İçeriğin (Kapsamın) Düzenlenmesinde Kullanılan Temel İlkeler 1.Hedeflerle tutarhk 2.Somuttan soyuta 3.Basitten karmaşığa 4.Kolaydan zora 5.Bütün-parça-bütün 6.Bugünden geçmişe 7.Yakından uzağa 8.Bilinenden bilinmeyene 9.Genelden özele 10-Anlamhlık 11 .Gerçekçilik 12.Aktüalite (güncellik)
  • 95. -EĞİTİM 59 BİLİMLERİ- BELİRTKE TABLOSU Konuların, öğrencilere hangi hedef davranış düzeyinde kazandırılacağını gösteren iki boyutlu şemadır. Belirtke tablosu yapılmasının temel amacı:öğretmenin öğretim sürecinde öğrencilere, hangi konularla, hangi düzeyde davranışların kazandırılacağının belirlenmesidir. Belirtke tablosu yıllık ve ünite planları çerç^vesinde yapılabileceği gibi her öğretim bölümü içinde yapılabilir (Şekil 1). Belirtke tablosunun işlevleri ve yararları; 1.Hedef içerik ilişkisini kurmak (konuların hangi hedef alanında gerçekleştirileceğini belirlemek) 2.Dersin özel hedeflerinin hangilerinin daha önemli olduğunu göstermek. 3.Programın hedeflerinin niteliğinî belirlemek. 4.Ölçme aracı için uygun sorular geliştirmek. 5.Hedef-içerik ilişkisine uygun eğitim durumlarını j o (öğrenme yaşantıları ve etkinlikleri) belirlenmesinde g ve sınama (değerlendirm^) durumlarının 3 geliştirilmesinde öğretmene ipucu vermek § 6.Belirtke tablosu, aynı zamanda ölçme aracının !5 kapsam geçerliliğini sağlamakta s '.tz 7. Her konu başlığı ile ilgili kaç hedefin olduğunu m belirlemek . S 8. Konuların ağırlıklarına göre zamanlama g yapabilmek
  • 96. s Sırada Kuralları İşaretleri TOPLAM Rakamlar Noktalama ALANLAR Çalışmaları "* LSerkan Yazıcı KONULAR °" ** ** **- Yazı Araç-Gereçler Matematik işaretleri Bitişik Eğik Yazı Oturma || X Yazı dersinde kullanılan belli başlı araç-gereçler bilgisi BİLGİ Yazı yazarken sırada çalışmaya uygun oturmanın kurallarını X KAVRAMA kavrayabilme Küçük ve büyük eğik temel harfleri yazabilme 5 | UYGULAMA BİLİŞSEL ALAN X X Küçük ve büyük bitişik eğik yazı harflerini yazabilme X [Bitişik eğik yazı ile kelimeler yazabilme I Yazı yazarken, sırada çalışmaya uygun oturabilme becerisi X 11 X Yazı araç ve gereçlerini kullanma becerisi 5 X Rakamları eğik olarak yazabilme X Mrgül ve kısa çizgiyi, kurallarına uygun yapabilme | BECERİ HALİNE GETİRME PSİKO-MOTOR ALAN Matematik işaretlerini, kurallarını uygun biçimde yapabilme X İLKÖĞRETİM 2. SINIF TÜRKÇE (YAZI) DERSİ PROGRAMI BELİRTKE TABLO Şekil 1. İlköğretim 2. Sınıf Türkçe (Yazı) Dersi Programı Belirtke Tablosu Yazı araç-gereçlerini, temiz ve düzenliDEĞER VERME iş ediniş kullanmayı kendine 1 X DUY. ALAN --------
  • 97. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 61 ÇOZUMLU KAVRAMA 1. "Program geliştirme hedef, içerik, eğitim durumları İçerik öğesi tamamen hedeflere uygun olmalıdır. ve değerlendire öğeleri arasındaki dinamik ilişkiler Programın İçerik boyutu program hedeflerini bütünüdür." gerçekleştirmek için konuların düzenlenmesini gerektirir. İçerik öncelikli olarak program Program geliştirme sürecinde içerik öğesini hedeflerine uygun olmalıdır. tespit etmek için aşağıdaki sorulardan hangisi (Cevap D) yanıtlanmalıdır? A)Ne öğretelim? B)Nasıl öğretelim? C)Neden öğretelim? D)Hangi davranışları kazandıralım? E) Kazandırılan davranışlar yeterli mi? Programın dört temel öğesi bulunmaktadır: Hedef, İçerik, Eğitim durumları ve değerlendirme. Programın içerik boyutunda amaçlara ulaşmak için 'Ne öğretelim?' sorusuna yanıt aranmaktadır. İçerik boyutunda programda yer alacak konuların düzenlenmesi söz konusudur (Cevap A) §Ü Ui 2. "Program öğeleri birbiriyle kenetlidir. Bu öğelerden herhangi birinde yapılacak değişiklik diğer tüm öğelerin değişmesini gerektirir. Programın her öğesi diğer öğelerle tutarlı olmak zorundadır" Programın içerik boyutunun belirlenmesinde öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisi etkilidir? A)Öğrenci ilgi ve ihtiyaçları B)Kullanılacak öğretim yöntem ve teknikleri C)Değerlendirme için kullanılacak ölçme araçları D)Program hedefleri E) Programın uygulanacağı yerin imkan ve olanakları
  • 98. "Eğitim programlarının içerik boyutu hedeflerden ayrı düşünülemez. Hedef ve içerik öğeleri birbirleriyle tutarlı ve tümleşik oldukları sürece program amacına ulaşır." Programın hedef ve içerik boyutlarının uyumunu sağlamak için aşağıdaki araçlardan hangisi kullanılır? A)Ders kitapları B)Ölçme teknikleri C)İçerikanalizi D)Belirtke tablosu E) Maddeanalizi İçerik açıkta hedef davranış kalmayacak şekilde seçilmelidir. Yani tüm hedefleri gerçekleştirmek için gerekli konu alanı içeriği sağlanmalıdır. Bir eğitim programında hedef ve hedef davranışlarla program içeriğinin bir çizelge üzerinde gösterilmesi belirtke tablosudur. Belirtke tablosunun diğer bir adı hedef-içerik çizelgesidir. (Cevap D)
  • 99. 62- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 4. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme "Bir kaza anında çoğu zaman ilkyardım yapan sürecinde hazırlanan hedef-içerik çizelgesinin bir insan görmemiz gerekirken etrafta kullanım amaçlarından biridir? şaşkınca bakınan insanlar görmekteyiz. Eğitim öncelikli olarak bunun gibi toplumsal A)Hedef davranışların ölçülmesi için uygun ölçme eksikliklerin giderilmesini amaçlamalıdır." yöntemini belirlemek B)Her hedefin bir konu alanı içeriği ile temsil Yukarıdakileri söyleyen bir kimse eğitim edilmesini sağlamak programları içeriğinin belirlenmesinde C)Hedefleri hedef davranışlara dönüştürmek aşağıdaki ölçütlerden hangisinin önemini D)Hedeflere uygun öğretim yöntemi belirlemek vurgulamaktadır? E) Program ihtiyaçlarını tespit etmek A)Kullanım sıklığı B)Eğitsel gereklilik C)Verimlilik Belirtke tablosunu kullanmanın temel amacı D)Nitelik gerçekleştirilmek istenen program hedeflerinin ve E) Zorluk hedef davranışların bir konu alanı içeriği ile karşılanmasıdır. Böylece tüm program hedefleri açıkta hedef davranış kalmayacak şekilde temsil edilmiş olur. (Cevap B) İçerik belirlerken dikkate alınacak ölçütlerden biri de eğitsel gerekliliktir. Nüfusun genelinde olmadığı gözlenen gerekli bilgi, tutum ve beceriler okul programlarının içeriğinde yer almalıdır. İlk yardım becerileri toplumumuzun genelinde olmayan bir beceri olduğu için bu o konulara eğitim programlarında yer verilmesi ço eğitsel bir gerekliliktir (Cevap B) 5. Bir ders için hazırlanan belirtke tablosunda D)Her hedefe karşılık gelen içerik aşağıdakilerden hangisi bulunmaz? E) Eğitimin genel hedefleri A)Hedef davranışların temsil edüdiği hedef basamağı B)Hangi hedefin programda hangi düzeyde yer Belirtke tablosu hedef, hedef davranışlar alacağı ve içerikten oluşur. Belirtke tablosunda C)Kritik hedef davranışlar eğitimin genel hedefleri yer almaz. Bir
  • 100. belirtke tablosu hazırlarken üç aşamaya dikkat edilmelidir. 1) Öğretim hedeflerinin belirlenmesi 2) içeriğin belirlenmesi 3) dersin genei hedefleri, özel hedefleri ile içerik arasındaki ilişkiyi gösteren tablo oluşturulur. (Cevap E) Eğitim programlarında içerik öğesi tasarlanırken doğrusal, sarmal, modüler ve piramitsel gibi modeller kullanılır." Aşağıdakilerden hangisi içeriğin örgütlenmesinde kullanılacak yaklaşımın seçilmesinde temel alınacak ölçüt aşağıdakilerden hangisi olmalıdır? A)Kullanılacak öğretme stratejisi B)Kullanılacak öğretim araç-gereci C)Program hedefleri D)Kullanılacak ölçme teknikleri E) Öğrenci ilgi ve ihtiyaçları
  • 101. -EĞİTİM BİLİMLERJ- 63 İçerik belirlerken kullanılacak yaklaşım öncelikli Konu ağı -proje merkezli yaklaşımda öğrencilere olarak hedeflere uygun olmalıdır. Eğer program konuların ağı bir harita gibi çıkarılıp verilir ve belirli hedefleri birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve ön zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. koşul niteliğinde ise doğrusal yaklaşım; bazı Konulara öğrenciler kendi kendine ya da grup hedeflerin sürekli tekrar edilmesi gerekiyorsa halinde karar verirler. sarmal ya da program hedefi bir alanda (Cevap A) uzmanlaşma içeriyorsa piramitsel yaklaşım kullanılmalıdır (Cevap C) 8. İlerlemecilik eğitim felsefesinin temele alındığı ve öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının ön planda tutulduğu bir eğitim programında aşağıdaki içerik düzenleme yaklaşımlarından hangisi kullanılması daha uygun olur? A)Çekirdek programlama yaklaşımı "5: B)Doğrusal programlama yaklaşımı İU C)Modüler programlama yaklaşımı D)Sarmal programlama yaklaşımı E) Sorgulama merkezli programlama yaklaşımı İlerlemecilik eğitim felsefesi öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş öğrenci merkezli bir eğitim ön görür. Sorgulama merkezli yaklaşımda içerik düzenlemesi öğrencilerin sorularına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine göre temellendirilir. (Cevap E) 9. Program esnasında öğrenciye daha fazla seçme imkanı veren ve öğrencileri araştırma yapmaya yönelten programlama yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? A)Konu ağı - Proje merkezli program yaklaşımı B)Çekirdek programiama yaklaşımı C)Doğrusal programlama yaklaşımı D)Modüler programlama yaklaşımı E) Sorgulama merkezli programlama yaklaşımı
  • 102. "Orta B)Modüler program öğretim C)Sarmal program süresi D)Doğrusal program son E) Proje merkezli program çıkarılan yasayla birlikte 4 yıla Çekirdek yaklaşımında ortak çekirdek konular tüm çıkarılmı öğrenciler tarafından alınır. Bu çekirdek etrafında ştır. Yeniher öğrenci ilgi duyduğu alanda ders alabilir. sistemde (Cevap A) 9. sınıfta tüm öğrencil er ortak dersler görecek daha sonraki yıllarda öğrencile r kendi yetenek ve ilgilerine göre farklı alanlara yönlendir ilecekler dir." Eği tim Bakanlı ğı'nın yukarıd a bahsedi len uygula ması aşağıda ki progra mlama yaklaşı mlarınd an hangisi ne uygund ur? A)Çekird ek program
  • 103. 64- -PROGRAM GELİŞTİRME- 4. Aşağıdakilerden hangisi bir ders CEVAPLI KOMU kitabında bulunması gereken KAVRAMA TESTİ özelliklerden biri degildir? A)İçeriğin öğrencinin seviyesine uygun olması 1. Dersin hedeflerini öğrenciye kazandırabilmek B)Hedeflere ulaşmayı sağlayacak amacıyla konuların belirlenmesi ve öğrenme düzenlenmesi aşağıdaki program öğelerinin faaliyetlerini (hazırlık soruları, alıştırmalar hangisinde belirlenir? vb.) içermesi A)Dersprogramı C)Çeşitli öğrenme ve öğretme B)İçerik yaklaşımları C)Eğitim durumları içermesi D)Değerlendirme D)Soyut kavramların fazla kullanılması E) Program geliştirme E) içeriğin çeşitli görsel uyarıcılarla zenginleştirilmiş olması 2. I. Hedeflerle tutarlık İçerik seçiminde aşağıdaki kriterlere dikkat edilmesi gerekir; II.Soyuttan somuta III.Basitten karmaşığa I. Toplumsal fayda, IV.Kolaydan zora II.Bireysel fayda, V.Bütün-parça-bütün VI.Yakından uzağa o> III.Hedeflere uygunluk UJ Yukarıdaki öğretim ilkelerinden IV.Konu alanı ile ilgili olması hangisi/hangileri içeriğin seçilmesinde ve düzenlenmesinde kullanılan temel ilkelerden V.Eğitim durumları ve değerlendirmeye uygunluk biri değildir? Yukarıdaki ifadelerden hangisi bu A) Yalnız I B) Yalnız ölçütlerden biri değildir? C) Yalnız V D) III-VI A) I - II C) B) II-III D) E) III-IV Yalnız IV III-IV E)YalnızV 3. Aşağıdaki sorulardan hangisi eğitim uygu ullanılan yöntem etkili mi? durumlarıyla ilgili olarak sorulabilecek n C)Öğretmen davranışları öğretim sorulardan biri degildir? mu? ilkelerine uygun B)K mu? A)Ölçme ve değerlendirme teknikleri hedeflere
  • 104. D)Öğretmenin kullandığı yöntem hedeflere uygun mu? E) Eğitim materyali eğitsel değer taşımakta mı dır? 6. Öğretmenin eğitim materyali seçiminde dikkat etmesi g ereken en ö n eml i kri ter aşağıdakilerden hangisidir? A)Eğlenceli olması B)Velilerin beklentilerini karşılaması C)Eğitsel değer taşıması D)Öğrenciler tarafından kolaylıkla kullanılabiimesi E) Öğrencilerin ilgisini çekmesi
  • 105. -EGITIM BILIMLERI- 65 7. Eğitim, öğretim ve ders programlarının içerik 10. Aşağıdakilerden hangisi Belirtke tablosunun seçiminde aşağıdaki kurum, yapı ya da işlevlerinden ve yararlarından biri değildir? kişilerin hangisinin etkisi en fazladır? A)Hedeflere ulaşma düzeyini belirlemek amacıyla A)Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı B)Programda, ünitede veya ilgili bölümde toplam B)İlköğratim Ganel Müdürlüğü hedef sayısı ve basamaklarına göre dağılım C)Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü belirlenebilir. D)Eğitim Araştırma Geliştirme Dairesi C)Uzak hedeflerin beürlenmesinde uygulayıcılara E) Yayınevleri yön verir. D)Programın hedeflerinin niteliği belirlanabilir. E) Eğitim durumlarının belirlenmesine ilişkin ipucu verir. 8. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenler ya da 11. Aşağıdakilerden hangisi içerik öğelerini zümrelerin içerik seçiminde cevap araması belirlemeye çalışırken öğretmenlerin olumlu gereken sorular arasında ver almaz? cevap almaları gereken sorulardan biri degildir? A)Hedeflerle tutarlı mı? B)Bilimsel açıdan doğru mu? A)Bilimsel açıdan doğru mu? C)Güncelmi? B)Kullanılacak ölçme va değerlendirme yöntemi ve D)İçerikte bulunan bilgilerin sık sık tekrarı yapılıyor teknikleri uygun mu? mu? C)Hedeflerle ilişkili mi? E) İyi düzenlemiş ve sistematik mi? D)Önceki öğrenmeleri tamamlayıcı mı? E) Öğrencinin gelişim seviyesina uygun mu? û UJ > 9. Eğitim programı öğelerinden hangisi "hedef 12. İçerik, hedef davranışlar kazandıracak biçimde davranışları kazandıracak şekilde ünite ve konuların seçilmesi ve düzenlenmesidir. konuların düzenlenmesini" içerir? A)İçerik Buna göre içerik aşağıdaki seçeneklerin B)Hedaf hangisine göre belirlenmesi gerekir? C)Öğrenma-Öğretme durumları A)Mataryallere göra D)Değarlandirme B)Stratejilere göre E) Eğitim durumları C)Hadaf davranışlara göra D)Yöntem ve tekniklere göre E) Sınama durumlarına göre
  • 106. 66- -PROGRAM GELİŞTİRME- 13. İlköğretim birinci kademe öğrencilerinin gelişim seviyesi onların her türlü bilgi ve içeriği öğrenmesine imkân vermez. Bu ifade, içerik düzenlenirken aşağıdakilerden hangi noktaya dikkat edilmesini vurgulamaktadır? A)İçerik mümkün olduğu kadar geniş olmalıdır. B)Hedefler sınırlandırılmalıdır. C)İçerik öğrencinin seviyesine uygun olmalıdır. D)Sınama durumları sınırlandırılmalıdır. E) İçerik somuttan soyuta doğru sıralanmalıdır. 14. İçeriğin seçilmesinde ve düzenlenmesinde bazı temel ilkelere uyulması gerekir. Aşağıdakilerden hangisi bu ilkelerden biri değildir? A)Tüm öğretim kademelerindeki öğrenciler için geçerli olma B)Bilimsel olma C)Toplumun genel felsefesiyle ilgili olma D)Günlük yaşamla ilgili olma E) Güncelolma 15. Belirtke tablosu, öğretim hedefleri ile konuları ......... CEVAP ANAHTARI aynı tablo üzerinde gösterir. Belirtke tablosu yapılmasının temel amacı asagıdakilerden 1. B 2. B 3.A 4. D hangisidir? A)Dersin kapsamını nite! ve nicel olarak 5. E 6.C 7.A 8. D özetlenmesi B)Öğrencilere hangi konuların nasıl öğretileceğinin 9. A 10. C 11. B 1 .C 2 belirienmesi 13 C 14. A 15. A C)Eğitim durumlarının belirlenmesi D)Soru hazırlamak E) Hangi hedeflerin kazandıracağının belirlenmesi
  • 107. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 67 ÇÎKMIŞ SORULAR ve ÇDZÜMLERİ 1. Belirtke tablosunun en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir?(2002 KPSS) A)Dersin kapsamının nitel ve nicel olarak özetlenmesi B)Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi C)Öğretim plânlarına temel oluşturulması D)Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasını belirtmesi Belirtke tablosu bir eğitim programında yer alan hedef ve davranışlarla program içeriğini iki boyutlu bir matris üzerinde gösteren çizelgedir. (Ö. Demirel Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme, s.324) Tanımda da belirtildiği gibi belirtke tablosu bir tarafında konuların (içeriğin, kapsamın) diğer yanında hedeflerin bulunduğu bir tablodur. Bu îablo kapsamın eksiksiz bir biçimde özetlenmesini sağlar. Bu tablo sayesinde program hedefleri bir konu içeriği ile eşleştirilmiş olur yani açıkta kazandırılacak hedef davranış kalmaz. (Cevap A) UJ
  • 108. 129-130) Konu Seçiminde Dikkate Alınacak Ölçütler 6)Zorluk Eğitim programlarına seçilecek içerik öncelikle 1)Kullanım sıklığı (A seçeneği) 7)Eğitselprogram hedefleriyle tutarlı olmalıdır. İçerik gereklilik program hedeflerini gerçekleştirmek için 2)Nitelik (Ö. kullanacağımız araçtır. Ayrıca içerik evrensel Demirel, 3)Önemlilik nitelikte olmalıdır, kullanacağımız içerik güncel Eğitimde genel geçer konulardan çok evrensel niteiikte 4)Evrensellik Program bilgileri kapsamalıdır. Geliştirm 5)Verimliiik e, s. (Cevap A) 2. Hangisi program geliştirmede içerikle ilgili sorulardan degildir? (2005 KPSS) A)Tekrar edilme özelliği B)Bilimsel içerik taşıması C)Güncel olması D)Hedeflerle tutarlı olması E) Öğrencinin ilgisini çekmesi
  • 109. 68- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ I Öğretim Yöntemleri 2 TARTIŞMA YÖNTEMİ Tartışma yöntemi; iki ya da daha fazla kişinin belli bir konuda kendi düşüncelerini sergileme yoluyla fikir alışverişinde bulunmasıdır. Demokratik bir ortam yaratmak, seçmen ve lider yetiştirmek için kullanılan bir yöntemdir. Bir konu üzerinde öğrencileri düşünmeye yöneltmek, iyi anlaşılmayan noktaları açıklamak ve verilen bilgileri pekiştirmek amacıyla kullanılır. Öğrencilerin düzenleme, sorgulama, fikir alışverişinde bulunma ve bir konuyu derinlemesine inceleme becerileri gelişir. Etkili Kullanım İlkeleri >> Tartışmanın amaç ve kapsamı iyi belirlenmelidir ve öğrenciler önceden hazırlanmalıdır. » Tartışmanın kuraları önceden belirlenmelidir. » Öğretmen grup içinde iken bir üye gibi davranmalıdır. » Tartışmayı önceleri öğretmen yönetmeli, daha sonraki zamanlarda grup içinden öğrencilerinde yönetmesi sağlanmalıdır. » Belirli aralıklarla öğretmen tarafından "ÖZET" yapılmalıdır. » Tartışmanın bireylerle ve onların kişiliği ile değil sorunlarla ilgili olduğu unutulmamalıdır. » Tartışmanın sonucunda varılan sonuçlar belirtilmeli ve genel bir özet verilmelidir. » Tartışmanın dışına çıkılmasına izin verilmemelidir. » Tartışma sistemli ve planlı olmalıdır. » Tartışmaya dersin tümü ayrılmamalıdır. » Tartışmanın birkaç öğrenci tarafından yönlendirilmesine izin verilmemelidir.
  • 110. Tartışma Teknikleri Büyük Grup Tartışması: Öğretmenin sınıfa bir konuyu getirmesi ve bunu sınıfta işlemesi ve tartışmasıdır. Öğrenci konu ile ilgili önbilgiye sahip olmalıdır. Bu teknik sınıfın alt gruplara bölünemeyeceği durumlarda veya sınıfın birlik ve bütünlük içerisinde olması istenmesi durumunda uyguianır. Küçük Grup Tartışması: Tartışmaiara geniş ölçüde katılımı sağlamak amacıyla büyük grubun küçük gruplara bölünerek oluşturulan bir ekiptir. Gruptaki üye sayısı; 4-6 kişi arasıda olmalıdır. Zamanın kısa olduğu durumlarda, bir konuyu ya da problemi tartışmada, bu teknik uygulanabilir. Vızıltı/Fısıltı 22: İki kişinin iki dakika bir konuyu tartışmaları amacıyla yapılan bir tekniktir., Kısa süreli tartışma grupları da denir. Genel amacı; fikir üretme ve değerlendirmedir. Münazara: İki grubun, dinleyiciler ile jüri önünde bir konuyu ele alarak iki karşı tezi savunmalarıdır (Tez- antitez). Jüri kazananı belirler. Kollegyum: Öğrencilerden ve kaynak gruptan oiuşan iki panel grubundan meydana gelir. Öğrenci grubu, kaynak gruba sorular yöneltir. Kaynak grup, konu alanı uzmanlarından oluşur. Sempozyum: Önceden belirlenmiş ve hatta yazılı olarak tartışmaya katılacaklara duyurulmuş bir konu üzerinde uzman kişiler tarafından konunun değişik yönlerinin 5-6 kişi tarafından genellikle 15dakika, büyük dinleyici kitlesi önünde sunulmasıdır. Sempozyumdan sonra panel ya da forum yapılır. Panel: Münazara gruplarından farkı aynı masada oturmalarıdır. 3-5 kişilik bir grubun (konu alanı uzmanı) önceden belirtilmiş bir konuyu dinleyici grubu önünde, bir yöneticinin başkanlığında samimi bir hava içinde tartışmasıdır. Forum: Küçük bir grubun belli bir konuda geniş bir kitleye uzman bilgi aktarması (panel) ve daha sonra da dinleyicilerden gelecek sorulara cevap
  • 111. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 69 vermesidir. Panele benzemekle beraber en önemli alınamaz. farkı, uygulanışta izlenen kurallardır. Forum, panele oranla daha formaldir. Forumda, konuşmacılar, » Konuşmaları konu üzerinde tutmak oldukça dinleyiciler karşısında ayakta veya oturarak zordur. konuşmalarını yaparlar. Konuşmacılar arasında soru sorma ve tartışma yoktur. » Bir ders saatinin belli bölümlerinde kullanılmalı ve diğer yöntemlerle Zıt panel: İşlenmiş olan konuları tekrar etmede ve desteklenmelidir. gözden geçirmede kullanılır. Sınıf iki gruba ayrılır. Grupiar birbirine sırayla soruiar sorar. Kısmen » Grup tartışmasını sonuçlandırmak güçtür. tartışılmış ama tam açıklığa kavuşmamış konuların » Tartışmanın adil bir biçimde yönetilebilmesi öğretiminde kullanılır. Yeni fikirlerin ortaya çıkmasını için öğrencilere eşit söz hakkı tanınması sağlamak, ilgi uyandırmak, işlenen bölümleri tekrar gerekir. etme fırsatı vermek, konuyu gözden geçirmek ve yanlış anlamaları düzeltmek amacıyla kullanılır. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ YÖNTEMİ Komisyon: Bir konunun küçük bir grup tarafından derinliğine incelenerek sözlü ya da yazılı sınıfa Gerçek ya da hayali bir olayın öğrenciler tarafından sunulmasıdır. ayrıntılı bir şekilde incelenmesidir. Günlük hayatta karşılaşılan sorunların sınıf ortamında çözülmesi yoluyla öğrenmenin sağlanmasıdır. Özellikle sosyal Yararları bilimlerde yaygın olarak kullanılan örnek olay » Demokratik bir yöntemdir. Öğrencilere yöntemi, bir sorunun farklı bakış açılarından kendini ifade etme şansı tanıdığı için 'sâ tartışılarak, yeniden yapılandırılması amacıyla öğrenilenlerin daha kalıcı olması sağlanır g uygulanmaktadır. a » Öğrencilerin bir gruba ait olma duygusu 'g Bu yöntemle; öğrencileri gelecekte karşılaşacakları (panel, forum)gelişir. Benimseme, reddetme, gj problemlere hazırlamak, sınıfta ya da yaşamda eleştirel düşünme becerileri geliştirme -=§ görülen bir problemin öğrencilere farklı biçimde yeterlilikleri kazandırır. .1 yansıtılarak, analiz edilmesi, çözülmesi amaçlanmaktadır. Bu yöntemde; olayın nedenleri, » Soru sorma, hızlı cevap verme gibi sözel 'UJ nasıl olduğu Sosyal ve duyuşsal davranışların iletişim becerileri gelişir. ~ öğretiminde kullanılır. Siz olsaydınız ne yapardınız? » Demokratik düşünme ve yaşam tarzını 'g sorusuna cevap aranır. öğrenir. ^ Günlük hayatta karşılaşılan problemlerin çözülmesinde de kullanılabilir. Bu yöntemde, olay » Bir problem ya da konunun değişik yönlerini bir metin halinde öğrencilere dağıtılmalı veya film ile görür. öğrencilere gösterilmelidir., sonuçlarının ne olacağı tartışılarak altematif çözüm yolları gösterilir. >> Öğrenciler başkalarının fikirlerine saygılı Öğrenciler örnek olayı okur, seyreder, anlar, olmayı öğrenirler. yorumlar, analiz eder ve değerlendirir. Öğrenciler sorunlu olaya katılırlar fikir ve çözüm önerileri Sınırlılıkları üretirler. Örnek olay yöntemi; kavrama ve üstü düzeyindeki hedef davranışları kazandırmak » Her öğrencinin tartışmalara katılımı aynı amacıyla kullanılır. olmayabilir. >> Tartışma iyi yönetilmezse, farklı görüşleri Etkili Kullanım İlkeleri savunan öğrenciler arasında, rekabet ve » Örnek olayda temel bir sorun olmalıdır. yarışma gibi olumsuz duygular gelişir, sınıf » Örnek olay konusu gruba ve ders içeriğine düzeni bozulur. uygun olmalıdır. » Uzun zaman alır ve kalabalık sınıflarda etkili >> Örnek olay, öğrencilerin gelişim seviyelerine bir şekilde kullanılamaz. uygun olmalıdır. » Öğrenciler hazırlıklı değilse, iyi sonuç
  • 112. 70- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. » Ömek olay ya metin ya da video olarak » Öğretmenin dersten önce iyi hazırlanması öğrencilere sunulmalıdır. gerekir. » Öğretmen hazırladığı sorularla tartışmayı » Amaca uygun örnek olay bulmak ve yazmak yönetmeli ve yönlendirmelidir. zor olabilir. » Öğrencilerin yanlış çözümlemelere girmeleri » Kalabalık öğrenci gruplarında planlama, önlenmelidir. uygulama ve değerlendirme güç olabilir. » İlke ve sonuçlar görüş birliğine dayalı olarak » Eğer çözümler öğrenci grubu için belirlenmelidir. erişilemeyecek türden ise, katılanların aşırı derecede zorlanmalarına neden olur. » Örnek olayda ayrıntılar iyi belirlenmiş olmalıdır. Çünkü, bu ayrıntılardan öğrenciler » Problem çözme, tartışma ve eleştirel sonuç çıkaracaktır. Sosyal ve duyuşsal düşünme alışkanlıklan yeterince gelişmemiş davranışların öğretiminde kullanılır. sınıflarda uygulanamaz. Yararları Öğrencilerin karar verme, seçme ve sonuca ulaşma ile ilgili yaşantı geçirmesi sağlanır. Öğrencilerin empatik davranış ve bakış açısı gelişir. Öğrencileri ders kitabı ve öğretmen gibi geleneksel kaynakların dışında da kaynaklardan yararlanmaya özendirir ve yöneltir. Kişisel sorunları, kişisel olmayan bir yaklaşımla çözme becerisi kazandırır. Problemleri kişiselleştirmeden çözümünü sağlar. Örnek olay incelemesi yönteminde, öğrencilerin araştırma ve problem çözme becerisi gelişir. Öğrencilerin analitik ve eleştirel düşünme yeteneklerini geliştirir. Öğrencilerin örnek olay sürecinde, konuyu analiz etme ve yorumlama yeteneği, karar verme becerisi gelişir. Örnek olay konusu diğer öğretim yöntemleri ile özellikle iyi bir sözel iletişim (anlatım) becerileri ile desteklenmeli, özet sonuçlar çıkarılmalıdır. Öğrenciler olayların, sorunların neden- sonuçları üzerinde bütüncül bir bakış açısı edinirler. Sınırlılıkları Örnek olayın hazırlanması ve uygulanması zaman alır.
  • 113. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 71 1. 'Tartışma yöntemi öğrencilerin tartışarak ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ öğrendiği, demokratik biryöntemdir." Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin Münazarada konunun lehine ve aleyhine sımrlılıklarındandır? konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Öğrenciler A)Öğretmen merkezli bir yöntemdir kendi görüşlerinin haklılığını göstermek ve diğer B)Kalabalık gruplara uygulanması zordur tarafın görüşlerini çürütmek için karşılıklı C)Öğrencilerin farklı görüşleri tanıması kısıtlıdır konuşurlar. Bu yöntem fazla bilimsel olmamakla D)Yöntemi kullanmak için özel bir uzmanlık birlikte bir fikri savunma, söz ustalığı, çabuk cevap gerektirir hazırlama gibi becerileri geliştirir E) Öğrenciler açısından sıkıcıdır (Cevap B) 2. Tartışma yöntemi çok zaman gerektiren bir -Belli bir hangisidir? tekniktir. Tartışma yöntemi öğrenciler tarafından fikri A)Büyük grup tartışması kolayca amacından saptırılabilen bir teknik olduğu savunab B)Münazara için büyük gruplara uygulanması zordur. Bu ilme ve C)Forum yöntem iyi disipline edilmiş bir sınıf gerektirir sözel D)Panel anlatımı (Cevap A) E) Seminer güçlendir ir Yukarıd a belirgin özellikl eri verilen tartışma yöntemi aşağıda -Belli bir konunun iki grup tarafından jüri ve kilerden izleyiciler önünde tartışılmasıdır
  • 114. Ç2 "o tc Ui o "tc "Tartışma yönteminin sınırlılıklarından biri de bu UJ _J yöntemin uygulanırken sınıfta disiplinin .1 sağlanmasının güç oluşudur." 'm ü Tartışma yönteminin sınıfta sorunsuz bir şekilde uygulanması için aşağıdakilerden hangisi yapılabilir? A)Tartışmada belirli kişilere sınırlı söz hakkı LU tanınmalı B)Tartışma öğrencilerin haberi olmadığı bir anda başlatılmalı C)Tartışma sonunda çok söz alanlar ödüllendirilmeli D)Tartışma grupları mümkün olduğunca küçük tutulmalı E) Tartışmayı yöneten öğretmen tartışmaya sürekli müdahale etmeli Tartışma çok çabuk amacından sapabilen bir yöntemdir. Özellikle büyük grup tartışmalarında amacın dışına kaçan konuşmaları ve disiplin sorunlarını ortadan kaldırmak oldukça güçtür. Bu yöntemi uygularken tartışma grubu küçük tutulmalıdır. Bir grup öğrenci tartışma grubu olarak seçilebilir diğerleri de izleyici olurlar bu şekilde sınıf kontrolünü sağlamak daha kolaydır. (Cevap D)
  • 115. 72- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 4. Aşağıdakilerden hangisi tartışma 6. Aşağıdaki öğretim yöntemierinden hangisi yöntemlerinin öğretme sürecinde öğrenciye öğrencilerin problem çözme becerilerini sağlayacağı faydalardan biri değildir? geliştirmek için diğerlerine göre daha A) Öğrencilerde soru sorma ve konuşma kullanışlıdır? - becerilerini geliştirir A)Düzanlatım B)Öğrencilerin bir gruba ait olma duygularını B)Soruyanıt geliştirir C)Tartışma C)Öğrencilerin daha iyi tanınmasına olanak sağlar D)Örnek olay inceleme D)Öğrencüere öğrendiklerini uygulama fırsatı verir E) Münazara E) Öğrenciler belli bir problem hakkında bir çok çözüm yolu olduğunu görürler Tartışma öğrencilerin tartışarak öğrendikleri; Örnek olay inceleme öğrencilerin sorunlu gerçek öğrencilerin konuşma, soru sorma becerilerini yada hayali bir olaya aktif olarak katıiımlarını geliştiren bir tekniktir. Öğrencilerde bir gruba ait gerektirir. Öğrenciler olayı değerlendirip tartışarak olma duygusu gelişir daha iyi ilişkiler kurarlar. nedenleri ya da çözümüne ilişkin öneriler Serbest ve akıcı bir tartışma öğrencileri rahatlatır getirirler.Bu yöntem öğrencilerin problem çözme ve iyi duygular geliştirmelerine neden olur. becerilerini geliştirir. Tartışma uygulamaya yönelik bir yöntem değildir. (Cevap D) (Cevap D) o 5. - Düşünme öğretiminde kullanıiır 7. Sınıfında örnek olay inceleme yöntemini - Olaylara çok yönlü bakma becerisi geliştirir kullanmak isteyen bir öğretmen öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisine dikkat Yukarıda özellikleri verilen öğretme-öğrenme etmelidir? yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Örnek olayları güncel konulardan seçmeli A)Beyin fırtınası B)Öğrencilerin seviyelerine uygun olay seçmeli B)Altı şapkalı düşünce C)Gerçek olaylardan çok amaca uygun örnekleri C)Mikro öğretim kendisi yazmalı D)Benzetim D)Bireysel çalışma yöntemine ağırlık vermeli E) Deney E) Örnek olaylar toplumsal sorunlarla ilgili olmalı Altı şapkalı düşünme öğrencilerin düşünce gücünü ve yaratıcılığını geliştirmek amacıyla kullanılan bir tekniktir. Bu yöntemin özeiliği öğrencilerin bir konudaki düşüncelerini şapkaların rengine göre şekillendirmedir.altı şapkalı düşünme, düşünme faaliyetini bir oyun haline getirerek belirli düşünce tarzlarını sistematik şeküde ortaya çıkarır. (Cevap B)
  • 116. Örnek olay yönteminin etkili biçimde kullanılabilmesi için öncelikli olarak seçilecek olan olay öğrencilerin seviyelerine ve olgunluk düzeylerine uygun bir olay olmalıdır. Örnek olay güncel olaylardan gerçek yaşamdan seçilebileceği gibi öğretmen tarafından amaca yönelik olarak ta hazırlanabilir. (Cevap B)
  • 117. -EĞİTİM BÎLİMLERİ- 73 CEVAPLI KAVRAMA 1. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yöntemi uygulanırken dikkat edilmesi gereken Yukarıda özellikleri verilen öğretim yöntemi noktalardan biri degildir? aşağıdakilerden hangisidir? A)Öğrencinin tartışıiacak konu ile ilgili bilgi A)Soru-cevap düzeyini geçmesi gerekir. B)Ömekolay B)Bütün öğrencilerin tartışmaya katılımını C)Tartışma sağlamaya gerek yoktur. D)Problem çözme C)Tartışmanın amaç ve kapsamı iyi E) Anlatım belirlenmelidir ve öğrenciler önceden hazırlanmalıdır. D)Tartışmanın bireylerle ve onların kişiliği ile değil sorunlarla ilgili olduğu unutulmamalıdır. E) Belirli aralıklarla öğretmen tarafından özet yapılmalıdır. " o tc LU Q Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin fikirlerini "ÖE UJ savunabilme yeteneğini geliştirebileceği bir öğretim yöntemi/tekniğidir? oa A)Beyin fırtınası B)Münazara C)Örnekolay D)Benzetim E) Panel Q Ui 2. Öğrencilerden ve kaynak gruptan oluşan iki panel ilgili bilgi toplayan 3-4 kişilik kaynak grup, grubundan meydana gelir. Öğrenci grubu, kaynak öğrenciler adına uzman kişiye sorular sorar. gruba sorular yöneltir. Sınıfa uzman kişi getirildiğinde, daha önceden belirlenen ve konu ile Yukarıda belirtilen özellikler aşağıdakilerden
  • 118. hangi tartışma biçiminin özellikleridir? A)Zıtpanel B)Münazara C)32. gün D)Arena E) Kollegyum 5. İki grubun, dinleyiciler ile jüri önünde bir konuyu ele alarak iki karşı tezi savunmaları aşağıdakilerden hangi tartışma biçimidir? A)Forum B)Sempozyum C)Zıtpanel D)Münazara E) Kollegyum
  • 119. 74- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 6. Öğrencileri bir konu üzerinde düşünmeye 9. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin yöneltmek, düşüncelerin ifade edilmesini faydalarından biri degildir? sağlamak, iyi anlaşılmayan noktaların ortaya A)Öğrencilerin liderlik becerilerini geliştirir. çıkarmak ve yanlışların düzeltilmesi için B)Öğrencilerde konuşma, soru sorma, sorulan fırsatlar yaratmak ve pekiştirmek amacıyla soruları hemen cevaplama yeteneğini geliştirir. kullanılabilecek en uygun vöntem/teknik C)Bir gruba ait olma duygusu gelişir. aşağıdakilerden hangisidir? D)Öğrencilerin yorumlama becerisi gelişir. A)Soru-cevap E) Kısa zaman alır. B)Tartışma C)Rol oynama D)Gösterip yaptırma E) Problem çözme 7. Aşağıdakilerden hangisi anlatım yönteminde 10. Tartışma tekniklerinden Vızıltı 22 ne demektir? kullanılabilecek teknikler doğru olarak A)2'şer kişilik 2 grubun oluşturulması verilmiştir? B)2 grubun 2 dakika tartışması A)Soru-cevap, tartışma C)2'şer kişilik grupların 2 dakika tartışması B)Gözlem, Deney D)Sınıfın 22'şer kişilik tartışma gruplarına C)Gösteri, Dramatizasyon ayrılması D)Deney, Kubaşık öğrenme E) Tartışmanın 22 dakika sürmesi E) Düz anlatım-Mikro öğretim 8. Öğrencilere demokratik tutum ve davramş 11. Bir yönetici grubuna, uzmanlara ya da bir becerisi kazandırmak isteyen öğretmenin kurula çeşitli konularla ilgili özet bilgilerin aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisini sunulduğu, anlatım yöntemine ait teknik kullanması uygun olur? aşağıdakilerden hangisidir? A)Soru-cevap A)Brifing B)Problemçözme B)Forum C)Mikro öğretim C)Münazara D)Tartışma D)Sempozyum E) Proje E) Beyin fırtınası
  • 120. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 75 12. Karşıt grupların jüri ve dinleyiciler önünde 15. Aşağıdakilerden hangisi forum tekniğinin görüşlerini savunduğu tartışma tekniği sınırlılıkları arasından sayılabilir? aşağıdakilerden hangisidir? A)İlgi çekici ve değişik görüşlerin sunulmasında A)Kollegyum etkilidir. B)Zıtpanel B)Belirli bir konunun farklı V9 tartışmalı C)Münazara yönlerinin başarıyla açıklığa D)Beyin fırtınası kavuşturulmasında kullanılır. E) Panel C)Başarı, konuşmacıların niteliğine bağlı olduğu için, başarı şansı her zaman yüksek olmayabilir. D)Konuların zıt yönleri tartışılır. E) Dinleyiciler soru sorabilir. 13. Öğrencilere demokratik tutum ve davranış._ becerisi kazandırmak isteyen öğretmenin S aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisini § kullanması uygun olur? E A)Soru-cevap B)Problem çözme 'm 1 'fc: C)Mikro öğretim 'O UJ D)Tartışma E) Proje '5 ili >■ 14. Tartışma tekniklerinden Vızıltı 33 CEVAP ANAHTARI aşağıdakilerden hangi anlama gelmektedir? 1.B 2. E 3.C 4. B A)3'şer kişilik 3 grubun oluşturulması B)3 grubun 3 dakika tartışması 5. D 6. B 7.A 8. D C)3'şer kişilik grupların 3 dakika tartışması D)Sınıfın 33'şer kişilik tartışma gruplarına 9. E 10. C 11.A 12. C ayrılması E) Tartışmanın 33 dakika sürmesi 13. D 14. C 15. C
  • 121. 76- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. Toplumsal sorunların sınıf ortamına getirerek bu ÇIKMIŞ SORULAR sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen, bir ve ÇÖZÜMLERİ başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarmı istemiştir. 1. Bir öğretmen, öğrencilerinden, gerçek hayattan seçtikleri problemieri sınıfta tartışmalarını ve Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği bunlara çözüm yolları bulmaya çalışmalarını aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) istiyor. A)Çember tartışma B)Kollegyum Bu öğretmenin uygulamaya çalıştığı yöntem C)Sempozyum aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) D)Brifing A)Örnek olay yöntemi E) Panel B)Gösteri (demonstrasyon) yöntemi C)Eğitsel gezi yöntemi D)Soru - yanıt yöntemi Tartışma yönteminde kullanılan başlıca tartışma E) Buluş yöntemi çeşitleri (teknikleri) Münazara - İki grubun bir konuyu tez-anti tez şeklinde ele alarak dinleyicilerin ve Örnek olay incelemesi yöntemi, öğrencilerin jürinin önünde tartışmasıdır. Dili etkili kullanma, neden-sonuç ilişkileri sorunlu bir olay hakkında gerçek ve geçerü kurmayı geliştirir. Sınırlılığı: Bireyleri bilgileri, bizzat kendilerinin bu olayı anlatmaları, inanmadığı düşünceyi açıkiama ve oiay hakkında gerekli verileri toplamaları, bunları savunma durumuna düşürmesidir. öğrenip analiz etmeleri ve değerlendirmeleri yoluyla elde etmelerini sağlayan bir yöntemdir. (M. Panel - Belirii bir konuda 3-5 kişilik grup tarafından dinleyicilerin önünde Hesapçıoğlu, Öğretim Ilke ve Yöntemleri, s.224) tartışmanın yapılmasıdır. Örnek olay yönteminin amacı toplumdaki farklı görüşlere, farklı değerlere sahip insanların - Panelin amacı gerçeği bulmaktan çok, bir konunun çeşitli yönlerini birbirjyle konuşarak farklılıklardan kaynaklanan aydınlatmak ya da konuyla ilgili çeşitli problemleri çözmede kullanabilecekleri becerileri eğilim ve görüşleri ortaya koymaktır. kazandırmaktır. Bunun için ilgili alandan gerçek olaylar seçilir. Seçilen olaylar anlaşılır bir biçimde Sempozyum - Bilimsel, sanatsal, düşünsel ağırlıklı ortaya konur ve o olayla ilgili tartışma açılır. konuların çeşitli yönleriyle bir grup tarafından sunumudur. Her üye belirli Gerç9k olay bulunmaması durumunda öğrenciye bir konuda konuşma yapar. gerekli yaşantıyı sağlamak amacıyla olay Sempozyumun sonucunda soru- yazılabilir. Örnek olay açıklandıktan sonra cevap yapılır ve eleştiri kullanılır. öğrencilere olası çözüm yollarını tartışma imkanı verilir. Örnek olay yöntemi öğrenciye sosyal Açık Oturum - Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. Panelden farklı üyeler alanda karşılaşabileceği problemlerle başa çıkma başkandan söz alarak konuşurlar. becerisi kazandırır. Başkan üyelere söz vererek oturumu (Cevap A) yönetir. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. Forum - Değişik görüşiere sahip kişi ya da grupların her hangi bir konudaki sorunları, tartışarak bir sonuca varmak için yapılır. Toplantıya katılanlar, soru sormaya, eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. Bazen de panelden sonra yapılır.
  • 122. -EĞİTİM BİLİMLERL 77 Kollegyum - iki panel grubu vardır. Birinci grup 4. Öğretim süreçlerinde, öğrencilerin bir konu uzman kişiler, ikinci grup ise üzerinde düşünmesini ve düşüncelerini ifade öğrencilerden oluşur. Uzman kişiler etmesini sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları tartışmaya katkıda bulunarak açığa çıkarmada düzeltmesi için fırsatlar açıklamalar yapar. yaratmada ve pekiştirme işlemlerinde Seminer - Uzmanlık ve bilgi gerektiren konuda kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik, uzman bir kişinin sunu yapması. aşağıdakilerde hangisidir? (2004 KPSS) Brifing - Bir kurumun yapısının ve işleyişinin A)Anlatma tanıtımı ya da teknik bir konunun B)Problem çözme yetkili bir kişi ya da uzman tarafından C)Soru-yanıt sunumuna dayanan tekniktir. D)Tartışma (Cevap E) E) Bireysei çalışma C5 er Bu sorunun cevabı ilk bakışta soru-cevap gibi LU o görünmekle birlikte tartışma, bir konu üzerinde 'cc UJ öğrencileri geniş anlamda düşünmeye yönelten, soru-cevabı da içindeki teknik olarak kullanılan genel bir öğretim yöntemidir. "b: •İD UJ Soruda ifade edilen öğrencilerin bir konu üzerinde 3. Aşağıdaki öğretme-öğrenme yöntemlerinden 'g düşünmelerini ve düşüncelerini ifade etmesini hangisinin öğrencilerde bilimsel ve bağımsız 'E sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları ortaya düşünme becerilerinin geliştirilmesinde ^ çıkarmada ve düzeltilmesinde ve pekiştirme diğerlerine göre daha az etkisi vardır? (2003 işlemlerinde tartışma yöntemi kullanılır. Tartışma KPSS) yöntemi bu genel işlemleri gerçekleştirirken, soru- cevabı bir teknik olarak kullanır. A)Laboratuar uygulamaları B)Proje çalışmaları Tartışma, bir konu üzerinde öğrencileri C)Güdümlü tartışma düşünmeye yöneltmek, iyi anlaşılmayan noktaları D)Problem çözme açıklamak ve verilen bilgileri pekiştirmek amacıyla E) inceleme-araştırma kullanılan bir yöntemdir. (Özcan Demirel, Öğretme Sanatı, Pegem Yayıncılık, 2. Baskı. s.83) (Cevap D) Güdümlü tartışma iki grubun jüri önünde farklı görüşleri savunmalarıdır. Münazara sonunda jüri kazanan tarafı bildirir. Bu yöntemde biümsel olarak belli bir konuda düşünmeden çok bir iddiayı Örnek olay yönteminin kullanıldığı bir kazanmak ve rekabet ön plandadır. Güdümlü öğretme-öğrenme sürecinde, öğrenenlerin tartışma öğrenciye bilimsel bağımsız düşünme aşağıdaki etkinliklerden hangisini becerisini kazandırmaktan çok öğrencilerin tartışma, bir fikri savunma becerilerini geliştirir. gerçekleştirmeleri diğerlerine göre daha az önemlidir? (2005 KPSS) (Cevap C) A)Konunun ana hatlarını çıkarma B)Önceden bildikleriyle bağ kurma C)Problem çözme
  • 123. D)Bilgiyi yeniden üretme E) Neden-sonuç ilişkilerini bulma (Cevap D)
  • 124. 78- -REHBERLİK (PDR)- Bireyı Tanımada Test Dışı Teknikler Test dışı teknikler, başkalarının birey hakkındaki görüşleri ile bireyin kendisi hakkındaki görüş, düşünce ve yorumlarının bilimsel olarak ifadesine dayanır. Testlerin geliştirilme, uygulama ve değerlendirme aşamalarında yaşanılan güçlükler dikkatlerin test dışı tekniklere yönelmesine yol açmıştır. Test dışı teknikler, bireyin kendisi hakkındaki ve başkalarının birey hakkındaki görüşlerini içerir. Test dışı teknikler şu şekilde gruplanabilir. I. Gözleme dayalı teknikler. »Gözlem » Gözlem Listeleri (check lists) »Özellik Kayıt Çizelgeleri »Anekdot (Vaka) Kayıdı »Dereceiendirme Ölçekleri II.Kendini anlatma teknikleri »Anket (soru listesi) »Otobiyografi »Arzu Listesi »Zaman Cetveli »Problem Tarama Listesi »Bibliyo Terapi III. Başkalarının kanılarına dayalı teknikler »Sosyometri »Kimdir-bu? » Sosyal uzaklık ölçeği-(sosyal atom) IV. Etkileşime dayalı teknikler »Görüşme » Ev Ziyaretleri
  • 125. o
  • 126. » Drama ve oyun etkinlikleri » Psikomodroma ve Sosyodroma >> Vaka İncelemesi »Vaka Konferansı »Oyun Terapisi I. GÖZLEME DAYALITEKNİKLER Gözlem Gözlem, başkaları hakkında bir görüş edinmek, onları tanımak ve değerlendirmek için en sık ve en çok başvurulan bir tekniktir. Gözlem aynı zamanda olgular arasında ilişkiler kurulması, araştırmalarda veri toplanması, denencelerin sınanması ve elde edilen bilgilerden yeni bilgiler üretilmesi gibi süreçlerin de temelini oluşturur. Bu açıdan sosyal bilimlerde olduğu kadar doğa bilimlerinde de çok kullanılan bilimsel biryöntemdir. Rehberlik ve psikolojik danışma ortamında gözlem genel olarak bireylerin değişik ortamlarda çeşitli davranışları hakkında onları gözetleme yoluyla bilgi toplama tekniğidir. Gözlem iki grupta ele alınmaktadır (Selçuk, 1999). Sistemsiz-gelişigüzel gözlem: Bireyi, olayı ya da nesneyi tanımak için belirli bir plan ve amaç olmaksızın bilgilerin sadece rastlantısal ilişkilerden elde edilmesidir. Diğer bir deyişle, tamamen seçkisiz olarak her bireyin tipik bulunan her tür davranışının her ortamda yaygın olarak gözlenmesidir. Slstematik Gözlem: Önceden belirlenmiş nesne, olay ya da ilişkilerin belirli ortamlarda planlı olarak gözlenmesi sürecidir. Sistemli gözlemde her bireyin tipik olan her davranışını gözlemek yerine, bazı amaçlarla önceden belirlenmiş her bir bireyin ya da grubun davranışlarını gözlemek esastır. Gözlem Listesi Gözlem listeleri, göziemcinin dikkatini gözlenebilir,
  • 127. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 79 belirli kişilik özelliklerine ve davranışlarına sonuçlarının kaydedilmesi amacıyla geliştirilmiş bir yöneltmek amacıyla hazırlanmış ve gözlemlerin formun adıdır. Anekdot, bir öğrencinin belli bir kaydedilmesinde kullanılan araçlardır (Yeşilyaprak, ortamda belli bir davranışının gözlenerek ayrıntılı 2000). Gözlem listeleri, gözlenecek davranış olarak betimlenmesidir (Yeşilyaprak, 2000). Olay ifadelerini içerir ve gözlemlerin işaretlenmesi yoluyla kaydında öğrenciyle ilgili olarak gözlenen her olay gözlem sonuçlarının kaydedilmesi için kullanılır. için ayrı bir kart tutulur. Bu kartta, gözlenen bireyi tanıtıcı bilgiler, tarih, yer, gözlenen davranış, Özellik Kayıt Çizelgesi: gözlemci ve gerekiyorsa gözlemcinin yorumu gibi Öğrencilerin çeşitli alanlardaki özelliklerini gözleyip bilgiler yer alır (Kepçeoğlu, 1996). belirlemek ve o alandaki durumunu ortaya Anekdot herhangi bir öğrencinin belli bir ortamda, koyabilmek amacıyla geliştirilmiş araçlardır. Eğitim özgül bir davranışının, sorunun, durumunun, ayrıntılı sürecindeki çocukların değişik alanlardaki olarak anlatılmasıdır. Anekdot'un gözlenen olayla özelliklerden ne kadarını gösterebildiği saptanarak, ilgili objektif betimlemeleri içermesi gerekir. Çünkü kendileri için gerekli olan özel yardım ve rehberlik anektdot olayın yaşandığı durumu tüm gerçekliğiyle hizmetleri sağlanabilir. olduğu gibi yansıtabildiği sürece yararlı olabilir. Anektod yazılı olarak bildirilir. Bir öğretmen sınıfta değerlendirme yaparken, öğrencinin derse katılımına, öğrencilerin birbirleriyle olan ilişkisine ve derse karşı tutumuna dikkat etmektedir. Öğretmen aşağıdakilerden hangisini kullanırsa to daha uygun olur? (KPSS 2004) C5 cc A)Gözlem formu LU O B)Portfolyo 'Bc UJ C)Performans testi D)Norma dayalı değerlendirme en E) Hedefe dayalı değerlendirme Öğretmen değerlendirme sürecine öğrencinin olumlu davranışlarını katmak istiyorsa öğrencilerde bulunması gereken nitelikler için bir gözlem formu oluşturmalıdır. Bu niteliklerin değerlendirme sürecine katılması için öğrenci doğal ortamında gözlenmelidir. Ayrıca öğretmen değerlendirmeye katacağı davranışlar için özellik kayıt çizelgesi ya da derecelendirme ölçeği oluşturabilir. Bunun sayesinde öğrencilerin çeşitli alanlara ilişkin özellikleri tespit edilmiş olur. Mesela bu durum için hazırlanan bir derecelendirme ölçeği şu şekilde olabilir: Katılma derecesi Dersi dikkatle dinler 2 3 Derste anlatılanlara ilişkin 2 3 not tutar Grup çalışmalarına katılır 1 2 3 (Cevap A)
  • 128. Anekdot (Olay Kaydı) Anekdot, bir bilgi toplama tekniği değil, gözlem
  • 129. 80- -REHBERÜK (PDR). Anektod (Vaka Kaydı) örneği Öğrencinin adı Olayın meydana gel. tarih:.../.../. soyadı:. Olayın meydana gel. yer:......... Sınıfı/numarası Gözlenen davranış veya olay: Gözlemcinin adı- soyadı- görevi:. Gözlemcinin yorumu:. Öneriler:. Derecelendirme Ölçekleri net olmalıdır. Derecelendirme ölçekleri, bir bireyin belli bir konuda -Bireyleri yönlendirici, yargılayıcı, ön yargıya çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış dayalı sorular olmamalıdır. açıklayıcı ifade ya da cümlelerin gözlemi yapan kişi -Sorular edinilmek istenen bilgiyi yoklamalı yani tarafından işaretlenmesidir. Gözlem sonuçlarınm amaca uygun olmalıdır. Tekrarlanmış, sayısa! verilere dönüştürülmesini sağlar. işgörüsüz soru oimamalıdır. Her soru farklı bir bilgi edinmeye yönelik olmalıdır. II. KENDİNİ ANLATMA TEKNİKLERİ -Soru sayısı ve kullanılan dil uygulanacak grubun özeiliklerine uygun olmalıdır. Anket -Mümkün olduğunca kapalı uçlu soru Anket, belli bir konuda, birçok kimsenin kişisel kullanılmalıdır. görüşleri, tutum ve duygularını saptama amacı ile düzenlenmiş soru formudur (Özgüven, 1998). Anket, -Anketi uygulamadan önce bir ön uygulama okullarda öğrencilerin ev ve aile yaşamları, sağlık yapılıp sorular gözden geçirilmelidir. durumları, eğitsel ve mesleki planları, okul içi ve okul dışı etkinlikleri, çalışma alışkanlıkları gibi çeşitli Otobiyografi konularda kendilerinden, velilerinden ya da diğer Otobiyografi, bireyin yaşam öyküsüdür. Otobiyografi, ilgiiilerden bilgi toplamada yaygınlıkla bireyin kendisi hakkındaki bilgileri yine kendisinin kullanılmaktadır. yazılı olarak serbestçe rapor etmesidir. Otobiyografi Anket sorusu hazırlarken dikkat edilmesi gereken bireyi inceleyen kişiye onun değerleri, beklentileri, noktalar: gereksinimleri, çatışmaları hakkında ipuçları verir. - Sorular yoruma açık olamamalıdır. Anlaşılır ve Otobiyografi oldukça subjektif bir bilgi toplama yoludur. Bu nedenle otobiyografi ile elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinde bireyle yüz yüze
  • 130. -EĞİTİM 81 BİLİMLERİ- gelmek ve birey hakkında başka yollarla toplanan değerlendirilmeli ve çözüme yönelik çalışmalara bilgileri de dikkate almak gerekmektedir (Kepçeoğlu, vakit geçirmeden başlanmalıdır. 1996; Kuzgun, 1992). Bibliyo Terapi Subjektif bir teknik olduğu için yorumlanması güçtür. Bibliyoterapi, rehberlik ve psikolojik danışmada Otobiyografide bireyin genel olarak kullandığı dil bireyin sorunları ile ilgili konularda okuyarak yani otobiyografinin genel havası (sevgi, mutluluk, kendisine psikolojik yardım sağlama tekniğidir karamsarlık), aile bireylerini ve arkadaş çevresini (Kepçeoğlu, 1996). Bireyin sorunlarıyla ilgili yazılı tanımlaması, bunları anlatırken nasıl cümleler kaynakları okuması yoluyla bireye sağlanan bir kullandığı birey hakkında önemli ip uçları verir. yardımdır. Ancak bireyin okuması gereken Örneğin: "Aile bireylerinden anlatmayı atladığı biri kaynaklar uzmanlar tarafından seçilmelidir. Önerilen var mı? Bireyin sürekli tekrar ettiği noktalar var mı? bu kaynaklar doğrudan bireyin sorunu ile ilgili Otobiyografi yazmaya gösterdiği özen." gibi hususlar olabileceği gibi bir hikaye veya roman da olabilir. değerlendirme sırası dikkate alınmalıdır. Arzu Listesi III. BAŞKALARININ KANILARINA DAYALI Arzu listesi kendini anlatmaya yönelik bir tekniktir. Bu TEKNİKLER teknik daha çok okulöncesi ve ilköğretim düzeyinde kullanılır. Çocuk sorulan soruları sözlü ve yazılı olarak Sosyometri yanıtlar. Arzu listeleri aracılığıyla çocuk arzularını, Sosyometri, bir grubu oluşturan bireylerin sosyal doyurulmamış ihtiyaçlarını, gerginliklerini, sıkıntı ve ilişkileri, grubun yapısı, birbirleriyle olan ilişkilerin sorunlarını ifade etme olanağı bulur. Bu yolla çocuk duygusal biçimleri, grup içindeki alt gruplar, grubun çeşitli yönlerden tanınabilir. Bir arzu -^ listesinde genel görünümü hakkında objektif bilgi edinmek için çocuğa sorulabilecek sorular; "bir masal perisi çıkıp kullanılan güvenilir bir tekniktir (Özgüven, 1998). size üç dileğinizi sorsa ne cevap verirdiniz?", "bir Sosyometride ilk önce gruba bir ölçüt verilmektedir. uçan halınız olsa nereye gitmek isterdiniz?" gibi olabilir. Bu ölçüt grubun özelliklerine göre değişiklik 03 gösterebilir. Örneğin: "aynı sırada oturmak" "gezide Problem Tarama Listesi E aynı grupta olmak" gibi. Daha sonra bu ölçütlerden Problem tarama listesi, bireylerin üzüntülerini, Ş biri ya da birkaçı öğrencilere verilerek üç arkadaşını ihtiyaçlarını, sağlık, beden gelişimi, okul, ev, aile, j* tercih sırasına göre yazmaları istenir. Daha sonra meslek, gelecek, insan ilişkiieri, toplumsal değer ve g öğrencilerin seçilme puanları hesaplanır (1. sırada tutumları ve kişilik özellikleri gibi alanlarda * tercih edilme üç puan, 2. sırada tercih edilme iki sorunlarını saptamaya yarayan araçlardır (Özgüven, puan, 3. sırada tercih edilme bir puan). Tercih 1998). Bu teknikle elde edilen bilgilerin, psikolojik edilme puanları öğrencinin grup içinde ne kadar danışmaya ihtiyaç duyan öğrencilerin belirlenmesi, sevildiğini, ne kadar dışlandığını gösterir. Daha okul rehberlik ve psikolojik danışma programları ile sonra bir sosyogram hazırlanır. Bu sosyogram okulun eğitim programının geliştirilmesinde önemli rol grubun ilişki örüntüsünü daha iyi bir şekilde ortaya oynadığı söylenebilir. koyar. Problem tarama listesi her okulun özelliklerine, Sosyometri uygulaması için öncelikle grup üyeleri öğrenci gereksinimlerine ve gelişimsel özelliklerine birbirlerini iyi tanımalıdır. Dönem başında yeni bir dikkat edilerek hazırlanmalıdır. Yani her okul için sınıfa uygulanması uygun değildir. Sosyometri hazırlanacak problem tarama listesi farklıdır. sonuçları zamanla ve kullanılan ölçütle sınırlıdır. Yani öğrencilerin zamanla tercihleri değişir. Problem tarama listesinde 40-50'den fazla problem Kullanılan ölçüt de sonuçları etkiler örneğin bir cümlesi olmamalıdır. Uzun bir liste öğrenciler öğrenci gezi için en eğlenceli esprili kişiyi seçerken, tarafından okunmayabilir ve öğrenciler uzun bir ödev grubu için en çalışkanı seçebilir. listelerde rasgele işaretleme yoluna gidebilir. Okullarda danışmanlar ve öğretmenler tarafından Problem tarama listesinde çok sayıda, kısa sürede öğrencilerin sosyalleşmelerine katkıda bulunmak çözülemeyecek kadar çok problem cümlesini ortak amacıyla kullanılan bu teknik, öğrencilerin kimlerle ve yaygın sorun olarak belirlemenin anlamı yoktur. arkadaşlık kurdukları, oluşturdukları akran grupları, Problem tarama listesi sonuçları kısa sürede kimlerle işbirliği yapabilecekleri, en çok aranan- sevilen öğrencinin kim olduğu, kimlerin grup dışında
  • 131. 82- -REHBERLİK (PDR). kalıp, kimlerin uyum sorunları olduğu, grubun ya da işbirliğinin kurulmasında da önemli bir rol oynar. Ev sınıfın liderinin kim olduğu konularında ziyaretlerinde genellikle, evin fiziksel durumu, danışmanlara ve öğretmenlere bilgiler sağlar. çocuğun çalışma olanakları, ana-babanın çocuğa karşı tutumları, ailenin okula karşı nasıl bir tutum ve Kimdir Bu? anlayış içinde olduğu gibi konularda bilgi Kimdir bu? tekniği, bir grup içindeki bireylerin toplanmalıdır (Yıldırım, 2002). kendilerini ve diğer bireyler tarafından nasıl Psikodrama ve Sosyodrama algılandıklarını anlamaya ve böylece birbirlerini ve kendilerini değerlendirmelerine yarayan bir tekniktir. Psikodrama, bireyin kendini oynaması; duygu, Bu teknik bireyin bağdaşım hali hakkında ip uçları düşünce, tavır, korku, çatışma ve algılarını oyun verir. Bağdaşım bireyin kendini nasıl gördüğü ile içinde anlatması tekniğidir (Yıldırım, 2002). grubun onu nasıl değerlendirdiği arasındaki Psikodrama bireyin iç dünyasını tanıma V9 uyuşmadır. Bu uyuşmazlık bireyde bazı sorunlar değerlendirme fırsatı sunan bir tekniktir. Psikodrama olabileceğine işaret eder. bireyin kendisini, korkularını, çatışmalarını ve Bu teknikte bireyleri belli yönlerden niteley^cek algılarını rol alarak oyun içerisinde anlatmasıdır. Bu 10-30 arasında ifade bulunur. Bu ifadeierden birey teknik Moreno tarafından gözlem ve tedavi tekniği kendisi de dahil olmak koşuluyla grup üyelerine olarak geliştirilmiştir. Eğer grubun hepsini hangi ifadelerin uygun olduğunu yazar. Örneğin ilgilendiren ortak bir problem var ise bu problem "sınıfta daima güleryüzlü olan kimdir?" "daima geç üzerinde drama yapmak soyso drama olarak kalan kimdir" vb. adlandırılır. Vak'a İncelemesi (Olay İncelemesi) IV. ETKİLEŞJME DAYALITEKNİKLER Vak'a incelemesi, bir bireyin tüm yönleri İİ9 ayrıntılı bir şekilde incelenmesi tekniğidir. Vak'a inceİ9m9si, Görüşme bir bireyin sorunun içeriğini ve nedenini bulmak, gerekli çözüm planlarını yapmak amacıyla, birey V9 Görüşme, yüzyüze gelen iki ya da daha fazla kişinin sorun hakkında varolan bütün bilgilerin, sorunla ilgili belli bir amaçla sözel ve sözel olmayan iletişim araç yanlarını biraraya getiren bir tablo ortaya koyarak ve tekniklerini kullanmak suretiyle kurdukları bir sorunu teşhis etmek ve tedavi yollarını saptama etkileşimdir. Görüşmenin, bireyin çeşitli nitelikleri, tekniğidir (Tan, 1995). Buna göre rehberlik V9 görüş ve düşünceleri hakkında objektif bilgi psikolojik danışmada vaka incelemesi, özel toplamak ve aynı zamanda bireyleri tanıma, problemleri, öğrenme güçlükleri, sosyal uyum psikolojik yardım sağlama gibi süreç ve yönt9m zorlukları olan ve normal yardımların dışında özel olarak birbirinden farklı iki temel işlevi vardır ilgiisteyen bireyler üzerinde uygulanmalıdır. (Özgüven, 1992). Veli Konferansı Bu teknik çok ekonomik bir teknik değildir, çok zaman alır, fakat kullanım alanı çok geniştir. Veli konferansı, çocuğu hakkında görüşmek üzere Görüşmeden elde edilebilecek bilgiler bireyin veli ile danışman arasında sürdürülen bir toplantıdır. kendini anlatma gücüyie ve anlatmak istedikleriyle Danışman ve veliler bir araya gelerek, psikolojik sınırlıdır. Subjektif bir tekniktir; görüşmeci karşı ilişki içinde; çocuğun başarı ve uyum durumu, özel tarafın anlattıklarını yanlış yorumlayabilir. ihîiyaçları ve problemleri, önemli bir davranışı hakkında görüşmeleri gerekir. Görüşme görüşmeciye karşı tarafın söylediklerinin altında yatan duygu ve düşünceleri anlama olanağı Oyun Terapisi sunar. Bireye yardım etmek ve tedavi amaçlı Oyun, çocuklar için kendini tanıma, kendini anlatma, kullanılabilecek tekniklerin başında yer alır. düşünme ve deşarj olma aracıdır (Yıldırım, 2002). Ev Ziyaretleri Çocuk bireysel oyundan grupla oyuna geçince sosyalteşme becerileri artar. Çocuk oyunda Ev ziyaretleri, çocuğun aile ortamı hakkında ilk yardımlaşmayı, paylaşmayı, kuralları, başkalarının elden bilgi toplamaya olanak vermesi bakımından haklarına saygılı olmayı ve bunun gibi bir çok sosyal etkili bir bilgi toplama tekniğidir. Bununla birlikte, beceriyi kazanır. Aynı zamanda oyun, çocuk için psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine karşı ilgi kendini tanıma, üstün ve zayıf yanlarını öğrenme ve yardımı arttırdığı gibi, aile ile okul arasında konusunda yardımcı olur. Çocuk yaşam için gerekli
  • 132. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 83 olan bilgi ve becerileri oyun sayesinde kazanır. Oyun terapisi, önceden hazırlanmış bir oyun ÇOZUML ortamında serbestçe oynarken çocukların duygu ve U TESTI davranışlarının gözlem yoluyla incelenmesine KAVRAMA yarayan bir teknlktir. Toplu Dosya Toplu dosya, çeşitli tekniklerle bireyler hakkında toplanan bütün bilgilerin sistemli bir şekilde özetlenip kaydedildiği dosyalardır. Toplu dosyadaki bilgilerin bir kısmı herkes tarafından görülebilir, bir kısmı ise gizlidir. OİIgİ tf otv / Bu bölümde bireyi tanımada kullanılan testler ve test dışı teknikler ayrıntılı olarak tanıtıldı. Bütün bu teknikleri kullanarak elde edilen bilgileri saklamazsak zamanla unutulur. Bireyi tanıma teknikleri sonucunda elde edilen bilgilerin sistemli en "o ve düzenli olarak kayıt edilip, saklandığı cc ÜJ öğrenciye ait özel dosyaya toplu dosya denir. Özlük bilgileri (ad-soyad, cinsiyet, boy, kilo, bedensel yetersizlikler vb.) görmek isteyen kişi haklı m bir gerekçe sunduğunda görebilir; bireysel genel bilgileri (ana babanın eğitim ve gelir düzeyi, öğrencinin akademik özgeçmişi, merak ve hobileri, geleceğe ilişkin planları) ancak sorumlu kişiler görebilir; kişiye özgü bilgiler {ögrencmm sınıf içindeki başarı sırası, öğretmen kurulunun öğrenciye önerileri, standart test sonuçları) ancak öğrenci ya da velinin onayı alındıktan sonra görülebilir; kişilik özelliklerine ilişkin bilgiler (psikolojik inceleme ya da psikiyatrik muayene sonuçları, tıbbi ya da yasal inceleme sonuçları) ancak öğrenci ya da velinin onayı alındıktan sonra görülebilir.
  • 133. Bir öğretmen, öğretmenler odasının davranı tanıma tekniklerinden ayrılır. Olay kaydı penceresinden bahçede tartışan iki öğrenciyi şlarının öğrencinin manidar bir davranışının ayrıntılı bir gözlemiştir. Bu öğretmenin hazırlayacağı olay objektif tablosu, gözlemcinin bir anlık bir olayı fotoğrafla kaydında (anektod) aşağıdaki bölümlerden bir yakalamasıdır. (Y. Kuzgun, Rehberlik ve hangisi ver almaz? betimle Psikolojik Danışma, s.45) Olay kaydı öğrencinin A)Gözlemcinin olaya ilişkin yorumu mesi önemli bir davranışının gözlenmesidir. Bir olay B)Gözlenen öğrencilerin adı-soyadı ve sınıf olup kaydı formu (1) gözlenen öğrencinin adı, soyadı, bilgilerı hem sınıfı, numarası, (2) gözleyenin adı, soyadı, C)Oiayın nedenleri yapısı, unvanı, (3) olayın geçtiği yer ve zaman, (4) olayın D)Olayın meydana geldiği yer ve zaman hem de açıklanması, (5) gözlemcinin olaya ilişkin yorumu E) Gözlemcinin adı-soyadı ve unvanı amacı ve (6) gözleyenin önerileri bölümlerinden bakımın oluşmalıdır. Olayın nedenleri gözleyen bireyin dan kestiremeyeceği şeyler olduğu için olay kaydı diğer formunda böyle bir bölüm bulunmaz. Olay kaydı belli bir ortamda gözlenen öğrenci bireyi (Cevap C) fJilgi Nolu ! Gizliliğin korunması güç olması nedeniyle öğrenciye ait çok özel (mahrem) bilgilerin toplu dosyaya konması tavsiye edilmektedir. Özel, gizli bilgilerin Toplu Dosyaya ekli kapalı, mühürlü şifreli bir zarf içinde veya ayrı bir zarf içinde saklanması önerilmektedir. (Özgüven, 1999)
  • 134. 84- -REHBERÜK (PDR)_ 2. "Okullarda hemen hemen her yı! öğrencilere yazdırılan otobiyografiler ancak doğru bir şekilde değerlendirilirse amacına ulaşır." Psikodrama, bireyin kendisi için kaygı ve üzüntü kaynağı olan bir psikolojik problemi rol alarak bir Verimli uygulanan bir otobiyografi uygulaması grup karşısında gerçek yaşamında olduğu gibi sonucunda rehberlik etkinlikleri için birey oynayarak ortaya koymasıdır. (M. Kepçeoğlu, hakkında elde edilebilecek en önemli bilgi Rehberlik ve Psikolojik danışmanlık, S;210) aşağıdakilerden hangisidir? Psikodrama bireye problemlerini oyunla ortaya koyma fırsatı vererek bireyin duyguları ve A)Bireyin aile bilgileri yaşantıları hakkında daha derinlemesine B)Derslere ve okula karşı tutumları düşünmesine ve bilinçlenmesine olanak verir. C)Öğretmen ve arkadaşlarıyla ilişkileri Drama ve oyun tekniklerinin en önemli özelliği de D)Bireyin kendisini nasıl algıladığı sadece bir bireyi tanıma tekniği değil aynı E) Geleceğe yönelik beklentileri zamanda bireylerin sorunlarının çözümü ve bireylerin gelişimleri için de kullanılan bir teknik olmasıdır. Psikodrama, sosyodrama ve oyun Otobiyografi bireyin kendisi hakkındaki bilgileri terapisi bu teknikler içerisinde sayılabilir. yine kendisinin serbestçe rapor etmesidir. (M. (Cevap E) Kepçeoğlu, Rehberlik ve Psikolojik danışmanlık, s.172) Otobiyografi kişinin kendini nasıl gördüğünü anlamaya olanak veren tekniklerin başında gelir. (Y. Kuzgun, Rehberlik ve Psikolojik Danışma, s.54) Bireyin aile ile ilgili bilgileri aileden de alınabilir. Kişinin tutumları daha çok tutum envanterleri ile ölçülebilir, çevresi ile ilişkileri ise daha çok gözlem tekniğini gerektirir. Otobiyografinin birey hakkında vereceği en önemli bilgi kendini nasıl algıladığıdır. Ayrıca bu yolla edinilen bilgiler diğer bireyi tanıma tekniklerinin değerlendirilmesinde önemli biryer tutar. (Cevap D) Birey hakkındaki bilgileri yine bireyin kendi ifadelerini kullanarak yazıya dökmesiyle yapılan bireyi tanıma tekniği aşağıdakilerden hangisidir? A)Sosyometri 3. "Bireyi tanıma tekniği sadece bireyin özelliklerini B)Psikodrama ortaya koymakia kalmamalı, uygulanan bir teknik C)Otobiyografi aynı zamanda bireyin gelişimine de katkıda D)Sosyodrama bulunmalıdır." E) Mülakat Aşağıdaki bireyi tanıma tekniklerden hangisi uygulama esnasında bireyi geliştirici bir özellik gösterir? Bireyin kendi öz yaşam öyküsünü yazılı olarak anlatmasına dayalı bireyi tanıma tekniği A)Sosyometri otobiyografi tekniğidir. Otobiyografi bireyin kendini B)Kimdirbu? anlatmasına dayanır. Uzmanlar bu bilgileri analiz C)Problem tarama listesi ederek bireyin gelişim özellikleri hakkında bilgiler D)Otobiyografi edinirler. E) Psikodrama (Cevap C)
  • 135. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 85 5. Öğrenci hakkında çeşitli rehberiik teknikleri sonucu "Belli bir ortamda öğrencinin davranışlarının yorum elde edilen bilgilerin doğruluğu kanıtlandıktan katılmadan betimlenmesidir. Doğal ortamda sonra tüm bilgilerin bir araya getirilerek ve gösterilen bazı tipik davranışlarının ayrıntılı olarak işlenerek kaydedildiği dosyaya rehberlik toplu not edilmesini gerektirir." dosyası denir. Aşağıdakilerden hangisi bu toplu dosyanın Yukarıdaki açıklama aşağıdaki tekniklerin hangisiyle ilgilidir? sağladığı faydalar arasında yer almaz? A)Öğrenciyi tanımaya yardımcı olur. A)Görüşme B)Öğrencinin gelişimini izlemeye yardımcı olur. B)Olaykaydı C)Öğrencinin özel yeteneğinı artırmada yardımcı C)Otobiyografi D)Dereceleme ölçekleri olur. E) Sosyometri D)İzleme çalışmalarına yardımcı olur. E) Öğrencinin daha tutarlı kararlar almasına yardımcı olur. Toplu dosyadaki bilgiler öğrencinin kendini daha Belki ortamda veya durumlarda öğrencinin çeşitli doğru ve gerçekci tanımasını sağlar. Kendini davranışlarını yorum katmadan, objektif olarak objektif bilgilerle tanıyan birey kendisi hakkında gözlemleyip yazılı bir rapor haline getirmeye vaka daha doğru ve sağlıklı kararlar olabilir. Buda (olay) kaydı denilmektedir. bireyin kişise! gelişimine katkı sağlar. Ancak toplu (Cevap B) dosyadaki bilgiler tek başına bireyin resim, müzik gibi özel yeteneklerini artıramaz, sadece bireyin özel yetenekleri var ise fark etmesine yardımcı olabilir. CQ (Cevap C) .= Q UJ > 6. Bir okulda öğrencilerin belli başlıklar altındaki 8. Sınıfında doğal olarak öğrenciler arasında bir problemlerini belirlemek ve bu problemleri gruplaşma olup olmadığını anlamak isteyen belirledikten sonra grafiklerle özetlemeye Mehtap öğretmenin uygulayabileceği en uygun yarayan bilgi toplama tekniği aşağıdakilerden bireyi tanıma tekniği hangisidir? hangisidir? A)Kimdir bu tekniği A)Kimdirbu? B)İlgi envanteri B)Problem tarama testi C)Sosyometri tekniği C)Sosyometri D)Kişilik envanteri D)Anket E) Zekatestleri E) Kime göre ben neyim Bir okulda öğrencilerin sıklıkla yaşadığı sorunları Bir sınıf ya da grup içindeki sosyal ilişkileri, sosyal tespit etmek amacıyla Problem Tarama Envanteri yapıyı, kimin kiminle dost olduğunu kimlerin yalnız uygulanır. Böylece okuldaki öncelikli sorunlar kaldığını kimlerin gruplaştığını tespit etmede tespit edilecek çözüm bulunmaya çalışılır. kullanılabilecek en uygun teknik sosyometri teknikleridir. (Cevap B) (Cevap C)
  • 136. 86- -REHBERLİK(PDR)_ 9. Ahmet Bey'in kendisi için kaygı ve üzüntü kaynağı olan bir psikolojik problemi bir rol CEVAPLI alarak bir grup karşısında gerçek yaşamda KAVRAMA olduğu gibi oynayarak ortaya koymasına dayalı teknik aşağıdakilerden hangisidir? 1. Bireyi tanıma hizmetleri aşağıda verilen hangi A)Sosyodrama özelliğe sahip öğrencileri kapsamalıdır? B)Oyun terapisi C)Psikodrama A)Okula yeni başlayanları D)Grup rehberliği B)Akademik problemleri olanları E) Grupla psikolojik danışma C)Ailevi problemleri olanları D)Kararverme sıkıntısı yaşayanları E) Sorunlu sorunsuz bütün öğrencileri Bireyin kendisini rahatsız eden bir problemini kolay, gerilim veya çatışmalarını bir grup ya da sınıf karşısında rol alarak canlı tiyatro şeklinde oynamasına psikodrama tekniği denir. (Cevap C) 10. Bireyi tanımlayan bir dizi özelliklerin yer aldığı Bir sınıfta yer alan öğrencilerin kendilerini bir listeden, öğrencilerin o özelliğe uyan ve arkadaşlarının isimlerini yine aynı listede o 2: diğer arkadaşlarını nasıl gördüklerini özelliğin karşısına yazmalarını isteyerek o belirlemeye yarayan test dışı teknik öğrencilerin birbirleri hakkındaki düşünceleri aşağıdakilerden hangisidir? ortaya çıkarmaya yarayan bireyi tanıma tekniği A)Sosyometri hangisidir? B)Kimdirbu? A)Kimdir bu tekniği C)Otobiyografi B)Kime göre ben neyim tekniği D)Psikodrama C)Sosyometri tekniği E) Vak'a incelemesi D)Otobiyografi tekniği E) Gözlem tekniği Bir grupta, sınıfta öğrencilerin birbirleri hakkındaki düşüncelerini ortaya çıkarmaya yarayan tekniklerden birisi "Kimdir Bu" tekniğidir. Örneğin "Güler yüzlü ve sempatik olan "kimdir" sorusunun 3. Aşağıdakilerden hangisi, karşısına her öğrenciyi böyle tanıdığı kişinin adını öğrencilere uygulanan gözleme dayalı yazar. tekniklerden biridir? (Cevap A) A)Psikodrama B)Otobiyografi C)Derecelendirme ölçeği D)Problem tarama listesi E) Vak'a incelemesi
  • 137. -EGITIM BILIMLERI- 87 4. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde 8. Bir öğrencinin herhangi bir psikolojik öğrenciyi tanıma amaçlı çeşitli test ve test dışı sorunuyla ilgili faydalı olacağına inanılan teknikler kullanılmaktadır. Aşağıda çeşitli kitapların veya makalelerin okunması teknikler sonucunda elde edilen hangi bilgi, öneriliyor. öğrenci dışında ve öğrencinin izni olmadan başka kişilerle pavlasılamaz? Aşağıdakilerden hangisi bu tekliği ifade A)Kişisel-özel bilgiler etmektedir? B)Genel bilgiler A) Aile terapisi B) Oyun terapisi C)Genel test sonuçları C) Psikodrama D) Olay konferansı D)Başarılı-başarısız olunan dersler E) Bibliyoterapi E) Öğrenci ihtiyaçları 5. Kendine uygun bir meslek seçme konusunda 9. Aşağtdakilerden hangisi problem yaşayan bir lise öğrencisine öncelikle aşağıda verilen hangi testler uygulanırsa, etkili rehberlik bir mesfeki rehberlik yapılmış olur? hizmetlerinde testlerin kullanım amaçlarından biri degildir? A)İlgi envanteri-başarı testi A)Yordama yapma B)Yetenek testi-kişilik testi C)Yetenek testi-başarı testi B)Sebebi ortaya çıkarma D)Yetenek testi-ilgi envanteri C)Tanı koyma E) Tutum ölçekleri-kişilik testi D)İhtiyaçları saptama E) Değerlendirme Ui Q UJ 6. Aşağıdakilerden hangisi test dışı tekniklerden biri değildir? A)Gözlem B)Görüşme C)İlgi envanteri D)Sosyometri E) Problem tarama listesi 7. Bir okulda bulunan öğrencilerin yaşadıkları sorunları belirlemede aşağıda verilen tekniklerden hangisi kullanılamaz? A) Gözlem C) B) Problem tarama listesi Otobiyografi E) D) Görüşme İlgi envanteri
  • 138. 10. Aşağıdakilerden hangisi otobiyografi için sövlenemez? A)Bireyin kendi durumunu kendisinin yazılı ifade etmesi söz konusudur. B)Birey herhangi bir soru ya da eleştiriyi cevap verme zorunluluğunda değildir. C)Birey kendi duygu ve düşünceleri ile kendini anlatır. D)Psikolojik danışma bu bilgilerden yararlanarak çıkarımlara gitmeye çalışır. E) Bu raporlar tamamen subjektiflikten uzak yazılan ifadelerden oluşur.
  • 139. 88- -REHBERLİK (PDR). 11. Psikolojik danışma bir problemle ilgili olarak 14. Aşağıdakilerden hangisi bireyi tanımada öğrenciyi daha iyi tanımak amacıyla ilgili öğrencinin kullanılan test dışı tekniklerden degildir? çalışma imkanını ve ortamını görmek istemiştir. A)Otobiyografi tekniği B)Olaykaydı Bu durumda danışmanın uygulaması gereken C)Gözlem teknik aşağıdakilerden hangisidir? D)Kaygı Envateri A)Vaka konferansı E) Sosyometri B)Vaka inceleme C)Veli konferansı D)Psikodrama E) Evziyareti 12. Psikolojik danışmanın okuldaki öğrencilerin birisi 15. Toplu dosya öğretmenin öğrencisinin her hakkında meydana gelen sorun için öğrencinin alandaki gelişimini takip etmesinde çok velisi ile yaptığı toplantı sürecidir. önemli bir yere sahiptir. Bu süreç aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin A)Vaka konferansı toplu dosyadan elde edebileceği bilgilerden değildir? B)Vaka inceleme C)Veli toplantısı A)Veli toplantıları öncesinde öğrenci ile D)Görüşme ilgili E) Psikolojik danışma ihtiyaç duyulan genel bilgileri sağlar. B)Öğrenci hakkında çok özel ve gizli o bügilere C4 ulaşılmasını sağlar. C)Öğrencinin akademik öz geçmişî ile ilgili bilgi sağlar. "D) Ailenin sosyoekonomik yapısı hakkında bilgi sağlar. E) Öğrencinin ilgi ve yetenekleri hakkında bilgi sağlar. 13. Rehberlik ve psikolojik danışman okulda bir Aşağıdakilerden hangisi örnekteki tekniktir? öğrencinin tüm yönleri ile ayrıntılı olarak A)Sorun tarama listesi incelenmiştir. Öğrenme ile ilgili sorunu olan B)Vaka inceleme öğrenciyi yardım amacıyla danışman bu tekniği C)Otobiyografi seçmiştir.
  • 140. D)Vaka konferansı E) Psikodrama CEVAP ANAHTARI 1. E 2. B 3.C 4. A 5. D 6.C 7. E 8. E 9. C 10. E 11.E 12 C 1 14. D 15. B 3
  • 141. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 89 ÇIKMIŞ 50RULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Sınıf içinde bir problemle karşılaşan Psikolojik danışmanlık ve rehberlikte alıştırma- öğretmenin yapması gereken ilk iş oryantasyon hizmetleri öğrencilere okulu ve aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) okulda bulunan olanakları tanıtma amacıyla düzenlenen çalışmaları kapsar. Öğrencilere okuiu A)Rehberlik servisine göndermek ve okulda bulunan olanakları hatta yakın çevreyi B)Problemin, belirtileriyle saptamak tanıtmak okul yöneticileri başta olmak üzere C)Çözüm yollarını araştırmak okuidaki tüm personeli ilgiiendiren bir D)Okul, idaresine haber vermek sorumluluktur. (Kepçeoğlu, 2001, s.119) Okula E) Öğrenci velisini çağırmak yeni başlayan öğrenci yeni girdiği ortama uyum sorunlarıyla boğuşur. Öğrencinin bu uyum sorunlarını aşması için okulda alacaği ilk hizmet Bir sınıf öğretmeni karşılaştığı sorunun i!k önce oryantasyon olmalıdır. Okulu ve kuralları tanıyan sebeplerini araştırmalıdır. Bir problemin çocuk yeni ortama girmenin belirsizliğinin çözümünün ilk aşaması problemin tanınmasıdır. oluşturduğu gerginlikten kurtulur. Daha sonra problemin çözüm yolları araştırılır. Bu (Cevap E) çözüm yoüarı problemi sınıfta çözmek, daha ciddi bir sorunsa aile işbirliği ile rehberlik servisinde • uzman tarafından çözmektir. (Cevap B) 'gj .tz Gizlilik düzeyi en yüksek olan öğrenci geiişim İU dosyasındaki bilgi aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) Ui A)Boyu, kilosu ve cinsiyeti B)Derslerden aldığı notlar C)Anne ve babasının eğitim durumu D)Psikolojik ve yasal inceleme sonuçları E) İlgi, merak ve hobileri 2. Okula yeni başlayan öğrencilere öncelikle Psikolojik danışmada öğrenciler danışmana çok sağlanacak rehberlik hizmeti aşağıdakilerden özel sorunlarını anlatabilirler. Eğer danışan ve hangisidir? (2002 KPSS) danışman arasında sağlam bir güven ilişkisi kurulmuşsa öğrenci anlattiklarının gizli kalacağını A)Rehberlik ihtiyaçlarını belirleme bilir. Danışma ortamında konuşulanların B)Başarılı olma yollarını aniatma danışanın izni olmaksızın hiçbir kişi ya da kuruma C)İlgilerini belirleme anlatılmaması gerekir. Aksi durumda taraflar D)Arkadaş edinmelerine yardımcı olma arasındaki güven kaybı iletişimi bozar. Böyle bir E) Okulu ve okulun kurallarını tanımalarını durum danışana karşı saygısızlıktır. Bu gizlilikte sağlama düzey olarak en üstte bireyin danışma sürecine
  • 142. konu olan psikolojik sorunu ve yapılan inceleme sonuçları gelir. (Cevap D)
  • 143. 90- -REHBERLİK (PDR)_ 4. Bir sınıfta disiplin sorunu ile karşı karşıya kalınca yapılacak jjjk___i§ aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS) Anket okullarda öğrencilerin ev ve aile yaşamları, sağlık durumları, eğitsel ve mesleki planları, A)Sorunun niteliğini anlamak okul içi ve okul dışı etkinlikleri, çalışma B)Sorunu hemen çözmek alışkanlıkları gibi çok çeşitli özellikleri hakkında C)Sorunu idareye bildirmek kendilerinden, velilerinden ya da diğer ilgiiilerden D)Sorunu diğer öğretmenlere söylemek bilgi toplamada yaygıniıkla kullanılır. (M. E) Soruna neden olan öğrenciyi dışarı atmak Kepçeoğlu, Psikolojik Danışma ve Rehberlik, s.157) Anketin en önemli özelliği kısa zamanda çok sayıda bilgi toplama olanağı vermesidir. Sınıfta olan bir sorunda yapılacak en son şey Öğrenci hakkında çok sayıda bilgiyi idareye başvurmaktır. Bu ancak tüm önlemler toplayabilmek için anket en etkili yollardan alındıktan sonra çözüm bulunamamışsa biridir. izlenecek bir yoldur. Sorunu diğer öğretmenlere (Cevap B) bildirmek oniardan çözüm önerileri almak için düşünülebilir bir seçenek olsa da sınıf içindeki sorunları yine sınıfın kendisinin çözmesi daha uygundur. Sorun yaratan öğrenciyi dışarı çıkarmak çözüm değildir sadece sorunun büyümesine yol açar ve eğitim açısından olumlu bir davranış değildir. Sorunu hemen çözmek gerekir ancak sorunu çözmeden önce sorunun niteliği incelenmeli sorunun kaynakları derinlemesine araştırılmalıdır. >-ço Sosyometri tekniği uygulandıktan sonra "Q UJ oluşturulan sosyogram'dan aşağıdaki (Cevap A) SO o o bilgilerden hangisine ulasılamaz? (2005 CSİ KPSS) A)Sınıf içindeki gruplaşmalar B)Sevilen ve sevilmeyen öğrenciler C)Sınıftaki lider özellikteki öğrenciler D)Gruptaki sevilmeyen öğrencilerin sevilmeme nedenleri E) Sınıftaki izole edilmiş bireyler
  • 144. 5. Bir öğrenci hakkında öğrencinin durumunu ve Bir grubun üyeleri arasındaki etkileşim örüntüsünü çevresinin (ailesi, arkadaşları, diğer saptamak amacı ile kullanılan tekniğe öğretmenler vs.) ne düşündüğü bilmek isteyen Sosyometrik Test adı verilir. Sosyometrik test için öğretmen hangi yöntemi kullanmalıdır? (2005 önce gruba belli bir konuda bireylerin sosyal KPSS) ilişkilerini ifade edebilecekleri bir Sosyometrik Anket uygulanır. Ve elde edilen cevaplar A)Portfolyo Sosyogram adı verilen bir tabloda gösterilir. (Y. B)Anket Kuzgun, Rehberlik ve Psikolojik Danışma, s.58) C)Mülakat D)Gözlem Bir sosyometri uygulamasından sonra E) Derecelendirme ölçekleri hazırlanacak Sosyogram bize grup içindeki lider kişiler, terkedilmiş kişiler, reddedilenler, karşılıklı çekenler, sınıf içindeki gruplaşmalar ve klikler hakkında bilgi verir. Sosyogram sonucunda bireylerin seçilmeme (tercih edilmeme) sebepleri hakkında bir bilgi elde edilemez. (Cevap D)
  • 145. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 91 SINIF YONETIMI Öğretim Sürecinde Ödevler Ödevler sınıf içi öğrenmeleri desteklemek ve öğrencileri araştırma yapmaya yöneltmek amacıyla öğrencilere verilen çalışmalardır. Bir başka deyişle ödev, öğrencilerin bilgi ve becerileri artırmak ve aynı zamanda derste öğrendiklerini pekiştirerek daha kalıcı hale getirmek amacıyla ders dışı zamanlarda bireysel yada grup içinde yaptığı çalışmalarla meydana getirdiği metin araç veya iştir. Öğretmenin ödev vermesinin amaçları şunlarıdır; 1.Öğrencilerin bilgi ve becerilerini artırmak, 2.Öğrencilerin derste öğrendiklerini pekiştirerek, öğrenmeyi daha kalıcı hâle getirmek, 3.Bireysel çalışma planı yapmak ve ödevi zamanında teslim etme sorumluluğu kazandırmak, 4.Öğrencilere birlikte çalışma alışkanlığı kazandırmak, 5.Öğrencilere başarma duygusunu tattırmak, 6.Öğrencilerin düşünme gücünü geliştirmek, 7.Öğrencilerin konuya değişik açılardan bakmasını sağlamak, danışma, tartışma ve soru sorabilme becerisi geliştirmek 8.Öğrencilerin araştırma ve gerekli malzemeyi toplama becerisi geliştirmektir. Ödev verilirken dikkat edilmesi gereken noktalar: - Ödevler verilirken eğitsel değer taşımasına
  • 146. önem verilmelidir. -Ev ödevleri, projeler gibi bilimsel amaçlı değildir. Bu anlamda proje ile ev ödevi farklı niteliklere sahiptir. Ev ödevleri daha çok öğrenilen bilgilerin kalıcı olması için evde tekrar edilmesi esasına dayanır. -Ev ödevleri öğrencinin derse, konuya ve öğrenmeye karşı olumsuz tutum takınmasına engel olmalıdır. -Ödevler öğrencinin seviyesine ve imkânlarına uygun olmalıdır. -Ev ödevleri öğretmen tarafından zamanında değerlendirilmeli ve öğrenciye geri bildirim verilmelidir. -Ödevler, öğrencinin bilişsel alan yeterliklerine hem uygun olmalı hem de onları geliştirmelidir. Öğretim Sürecinde Ders Kitapları Ders kitapları, öğretme-öğrenme sürecinde özellikle planlı eğitim uygulamalarında öğrencilerin neler öğreneceğini ve öğretmenlerin ise neler öğreteceğini önemli ölçüde etkileyen bir kaynaktır. Ders kitapları; hazırlık soruları, alıştırmalar ve uygulama soruları içermelidir. Ayrıca, dersi görselleştirecek fotoğraf, resim, grafik vb. materyaller kullanılmalıdır. Kitap farklı öğrenme ve öğretme yaklaşımlarından faydalanılarak hazırlanmalıdır. Ders kitapları hem öğrenciler hem de öğretmenler için faydalıdır.
  • 147. 92- -SINIF YÖNETİML Ders kitaplarının öğretmen için sağladığı yararlar CEVAPLI KÖNU şunlardır. KAVRAMA TESTİ 1. Öğretmenin çalışmalannı planlamada önemli bir işlev görür. 1. Aşağıdakilerden hangisi ders kitabının 2. İçerdiği birçok ödev konusu ile öğretmeni bir öğrenciye sınıf içinde ve sınıf dışında yararlarından biri degildir? çok araştırmadan kurtarır. A)Ders kitabı öğrencinin derse önceden Ders kitapları öğretmenden çok öğrenciye yarar hazırlanmasını sağlar. sağlayan ve onun tarafından kullanılan bir araçtır. B)Öğretmenin sözlü dersini tamamlar. Dersi görselleştirir. Ders kitabı öğrenciye sınıf içinde ve sınıf dışında C)Öğrenilen bilgileri tekrar gözden geçirmeyi birçok yarar sağlar. Bunlardan bazıları aşağıda mümkün kılar. verilmiştir: D)Öğrenciyi farklı konu anlatımı, soru tipleri ve farklı çözüm yollarıyla karşı karşıya getirir. 1.Ders kitabı öğrencinin derse önceden E) Öğrencilerin başka bilgi kaynaklarına hazırlanmasını sağlar. başvurmasına gerek bırakmaz. 2.Öğretmenin sözlü dersini tamamlar. Dersi görselleştirir. 3.Öğrenilen bilgileri tekrar gözden geçirmeyi mümkün kılar. 2. Dersin sonunda 5-10 dakikayı dersi sonuçlandırma etkinliklerine ayırmalıyız. 4.Ders kitabıyla çalışan öğrenci aktif ve Aşağıdakilerden hangisi dersin sonunda sorumluluk sahibidir. yapılacak etkinliklerden biri değildir? 5.Öğrenciyi farklı konu anlatımı, soru tipleri ve A)Anlatılan konun özetini yapma B)Konu ile ilgili ödev vermek farklı çözüm yollarıyla karşı karşıya getirir. C)Son özet yapmak D)Ödev kontrolü yapmak E) Bir sonraki anlatılacak konu ile ilgili ilişki kurmak 3. Dersin işlenmesi sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurulması için iletilen mesajın en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisi olmalıdır? A)Sözle iletilmesi B)Açık, net ve anlaşılır olması C)Göz temasıyla desteklenmesi D)Beden diliyle iletilmesi E) Öğrenciye gelişim seviyesine uygun olması
  • 148. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 93 4. Aş ağıda kile rde n hangi si de rsin giriş 7. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilere dönüt aşamasında öğretmenler tarafından yapılacak vermenin sağlayacağı en önemli yarar olan etkinliklerden biri degildir? aşağıdakilerden hangisidir? A)Hedeften haberdar etme A)Öğrencilerin derse ilgisini çekme B)İlgiçekme B)Öğrencilerin derse katılımını sağlama C)Dikkat C)Gerekli uyarı ve düzeltmeleri zamanında D)Güdüleme yaparak öğrencilerin yanlış öğrenmelerini E) Ara özet yapma önlemek D)Öğretmen ve öğrenci arasındaki iletişimi güçlendirme E) Öğrencileri öğrenmeye motive etme 5. Öğrenciye ödev verilirken öncelikle aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmesi gerekmektedir? «2 C5 cc A)Çok bilgi içeriyor olmasına IX! a B)Öğrencinin bilgi ve becerisini artırıyor olması E C)Bireysel olarak yapılabilmesine UJ D)Eğitsel değer taşimasına CO E) Kısa zamanda bitirilmesine ' O tu o uı 6. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere ev ödevi 8. Öğrenciye ödev verilmesi ile ilgili olarak verilmesinin en önemli amacıdır? aşağıdaki ifadelerden hangisi vanlıstır? A)Öğrencilerin araştırma ve gerekli malzemeyi A)Üniteye hazırlık öncesinde verilecek ödevler, toplama becerisini geliştirmek öğrencilerde konuya karşı merak ve ilgi B)Öğrencinin boş zamanlarını değerlendirmek uyandıracak nitelikte olmalıdır. C)Öğrencilerin konuya değişik açılardan bakmasını B)Öğrenciler yarışmadan hoşlandıkları için ödevler sağlamak, danışma, tartışma ve soru sorabilme bu yarışma duygusu içinde verilmelidir. becerisi geliştirmek C)Ödevler dersin ve konunun özelliğine göre D)Öğrencilerin sınıf içi öğrenmelerini desteklemek öğretmen tarafından kabul edilen standartlara ve pekiştirmek uygun olarak hazırlanmalıdır. E) Konuların günlük yaşamla ilişkisini kurmak D)Ödevler, öğretmen tarafından kontrol edilmeli ve eksiklikleri düzeltilmeli ve kendisinde kalmalıdır.
  • 149. E) Ödevlerin kontrol ve düzeltilmesinde öğretmenin kullandığı her ifade öğrenciyi geliştirici nitelikte olmalıdır.
  • 150. 94- -SINIF YONETİMİ- 9. Aşağıdakilerden hangisi ev ödevleri verilirken 11 Öğrencilerin farklı öğrenme stillerini dikkat edilmesi gereken noktalardan biri dikkate alan bir öğretmen, öğretim değildir? sürecinde öncelikle nasıl hareket etmelidir? A)Ev ödevleri öğrencilerin seviyelerine uygun A)Sınıfta en fazla yer tutan gruba göre olmalı, seviye ve miktar olarak öğrencinin, öğretim çevrenin ve kaynakların boyutunu aşmamalıdır. yapmalı B)Ev ödevleri, öğrencileri birbirinden veya belli B)Her öğrenci için farklı bir öğretim kaynaklardan kopya çekmeye alıştırmalıdır. etkinliği C)Ödev verilmeden önce alıştırmaların planlamalı çözülebilirliği, araştırma konulannda kaynakların C)Çeşitli öğretim stratejileri, yöntemleri bulunması, ders kitaplarının ve ansiklopedilerin ve dışında birçok kaynaktan derlenip tekniklerinden faydalanmalı işlenebilmesine dikkat edilmelidir. D)Ortalama öğrenci seviyesine göre dersi D)Ev ödevleri verilirken anne-babaların da işlemeli desteğini sağlanmalıdır. E) Dersleri daha çok deney yöntemiyle işiemeli E) Ev ödevleri öğretmenler tarafından dikkatli bir şekilde incelenmeli, üzerine eğitici notlar yazılmalı ve öğrencilere geri dağıtılmalıdır. 12. Öğrencilerin sınıfta yiyecek tüketmemelerini sağlamak isteyen bir o öğretmen öncelikle aşağıdakilerden Ç/5 'Q hangisini yapmalıdır? LU A)Sınıfta yiyecek tüketen öğrenciler cezalandırmalıdır. B)Kantinde yiyecek tüketen öğrenciler ödüllendirmelidir. C)Sınıf dışında yiyecek tüketmenin sağlıklı olduğu öğrencilere açıklamalıdır. D)Öğretmen yiyecek ve içeceklerini kantinde tüketmelidir. E) Yiyeceklerini kantinde tüketen öğrenciler sınıfa getirilerek, örnek göstermelidir 10. Aşağıdakilerden hangisi öğrenci davranışları B)Öğrencilere kendilerini ifade etmelerine olanak üzerinde olumlu bir etki yaratacak bir öğretmen sağlayıcı ortamlar oluşturmak davranışı olarak degerlendirilemez? C)Yanlış yapan bir öğrenciye davranışından değil kendisinden hoşlanmadığımızı belirtmek A)Öğrencilerin kişisel problemleri ve kaygılarıyla D)Öğrencilere "başarma duygusu"nu ilgilenmek
  • 151. yaşayabileceği aktiviteler yaptırmak E) Öğrencileri işbirliğine dayalı öğretim 13. Sınıfta bir öğrenci bulmaca çözmeyi çok yöntemlerine yönlendirmek seviyor ve bazı derslerde bu yönde etkinlikler yapıyor. Öğretmen bu durum karşısında aşağıdakilerden hangisini yaparsa uygun bir davranış sergiler? A)Öğrencinin bulmaca çözme işini evde yapabileceğini söyleme B)Öğrencinin bulmaca çözmesini yasaklama C)Bulmaca çözme ilgisi ile ders arasında anlamlı ilişki kurma D)Sürekli öğrenciyi kontrol etme E) Öğrenciyi serbest bırakma
  • 152. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 95 14. Öğrencilerin derse etkin katıldığı bir sınıfta aşağıdakilerden hangisinde önemli bir oranda azalma görüleceği beklenebilir? A)Öğretmen ve öğrenci arasıda iletişim B)Disiplin problemleri C)Öğrencilerin derse ilgisi D)Öğrenciler arasında iletişim E) Öğrencinin öğretmene saygısı 15. Öğrenme güçlüğü çeken bir öğrenciyi diğer öğrencilerin düzeyine ulaştırmak isteyen öğretmenin aşağıdakilerden hangisini yapması uygun degildir? "o A)Rehber uzmana danışma UJ B)Öğrenciyi Rehberlik servisine yöntendirme o C)Sınıfın g^nel öğrenme seviyesin^ uymadığı cr J konusunda uyarma D)Öğrenciyi grupla çaiışmalara yöneltme E) Ailesiyle iletişime geçip, işbirliği yapma "5 Ui CEVAP ANAHTARI 1. E 2. D 3. B 4. E 5. D 6. D 7. C 8. D 9. B 10. C 11.C 12 D
  • 153. 13 C .
  • 154. EKONOMIK SERI Herkes alabîlsîn dîye YTL. Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Fevzi Çakmak 1. Sokak No:22/A Kızılay/Ankara
  • 155. e-posta: asil@asilyayin.com.tr internet:asilyayin.com.tr www.asilyayin.com.tr www.yediiklim.com.tr www.yediiklim.net