EÄŸItim Bilimleri 3

Loading...

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

0 comments

Post a comment

    Post a comment
    Embed Video
    Edit your comment Cancel

    Notes on slide 1

    Favorites, Groups & Events

    EÄŸItim Bilimleri 3 - Presentation Transcript

    1. -EĞİTİM BİÜMLERİ- GELIŞIM PSIKOLOJISI | Fiziksel ve Psiko-Motor (Devinsel) Gelişim BEDENSEL GELİŞİM DÖNEMLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ (ÖZET TABLO) Çocuğun gelişimini bir bütün olarak kavrayabilmek için psikolojik olduğu kadar fizyolojik gelişimi de bilmek garekir. Çünkü fiziksel gelişim, çocuğun davranışını hem doğrudan, hem de dolaylı olarak etkiler. Bedensel gelişim, dönemsel bir süreçtir. Bunun anlamı, fiziksel gelişmenin düzenli bir hızla değil, belli dönemlerde farklı hız derecelerine sahip dalgalar halinde gerçeklaşmesidir. Yani bazen hızlı, bazen yavaş olmasıdır. İkisi yavaş, ikisi hızlı olmak üzere dört belirgin büyüme dönemi vardır. Doğum öncesi ?e doğumdan sonraki ilk yıl büyüme hızı yüksektir. (Yavuzer, 2005) Dönemler Fiziksel Gelişim Psikomotor (Devimsel) Gelişim Doğum öncesi gelişimden sonra 1. Bebeklik Dönemi Doğduğunda vücudunu kontrol bedensel gelişimin en hızlı edemez. Ancak çok hızlı bir şekilde (0-2 Yaş) olduğu dönemdir. gelişerek 2 yaşına kadar büyük bir Doğumdan sonra bir yıl içinde ilerleme kaydeder. boy bir buçuk kat uzar. (75 cm olur.) Başlangıçta refleksif ve denetimsiz genel vücut hareketlerine sahiptirler. İlk altı ayda kilo iki katına, bir yaşında üç katına, ikibuçuk Yürümeyi öğrenirler. yaşında ise 4 katına ulaşır. Tuvalet eğitimine ve konuşmaya hazır Beden, bacak ve kollar baştan hale gelirler. daha htzlı büyürler. 2. İlk Çocukluk Bedensel gelişim hızı 0-2 yaşa Etkinlik düzeyleri çok yüksektir. Dönemi kıyasla azalır. 6. yaşın sonunda kilosu 7 kata Büyük kaslarını küçük kaslarından (2-6 Yaş) daha iyi kullanırlar. ulaşır. Sinir sistemi gelişimi büyük Görme duyusu tam geüşmemiştir. ölçüde tamamlanmıştır. Doğru aletler ve etkinliklerle denge, İlk doğduğunda çok hızlı olan koordinasyon ve hız yetenekleri kalp atış hızı 6 yaşında geliştirilebilir. yetişkininkine benzer. 3. Okul Dönemi » 9 yaşına kadar erkekler, daha El-göz uyumu sağlanır. sonra kızlar daha uzun ve Görme duyusu gelişir. (6-12 Yaş) ağırdır. Küçük kas becerüeri gelişir. 4. Ergenlik Dönemi >> Büluğa ermeyle başlar. Hızlı fiziksel büyümeden dolayı vücut » Ön ergenlik döneminde fiziksel, koordinasyonunu sağlamakta (12-18 Yaş) bilişsel ve psikolojik gelişme çok zorlanır. Devimsel becerilerde bir hızlıdır. acemilik ve sakarlık gözlenir. » Cinsiyet salgı bezleri aktif hale Ergenliğin ikinci döneminde zihin ve gelir. Cinsel organlar gelişir. kas koordinasyonu düzeür. Senemoğlu 2004'ten faydalanılarak hazırlanmıştır.
    2. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. FİZİKSEL VE PSİKOMOTOR (DEVİNİMSEL) AYLAR | BEDENSEL GELİŞİM DÜZEYLERİ 1.Ay Yüzüstü yatarken 1-2 sn başını kaldırır. GELİŞİM 2.Ay Kollarının desteği ile göğsünü ve başını Fiziksel Gelişim kaldırmaya başlar. Bedensel gelişim, döllenmeden başlayarak fiziksel olgunluğa kadar devam eden bir süreci ifade 3.Ay Başını dik tutar, bir nesneye uzanır ama etmektedir. yakalayamaz. Büyümede hız sabit olmayıp belirli yaş 4.Ay Kucakta destek ile oturur. dönemlerinde değişiklikler gözlenir. Doğum öncesinin ilk altı ayı ile doğum sonrasının altı ayında 5.Ay îstemli olarak bir yandan diğer yana döner. büyüme hızının yüksek olduğu bilinmektedir. Bu hız yaklaşık olarak iki yaşın sonuna dek devam eder. 6.Ay Özel bir sandalyede oturur. Uzatılan Daha sonra ergenliğe kadar fiziksel gelişimde yavaş nesneleri avucunun içiyle yakalar. ama düzenli bir artış gözlenir. 7.Ay Desteksiz oturur. Ergenlik dönemi doğum sonrasında bedensel gelişimin en hızlı olduğu ikinci dönemdir. Organların 8.Ay Kollarının altından tutulduğunda ayakta gelişim hızı da birinden diğerine farklılık gösterir. durur. Yeni doğan bebeğin vücut ağırlığı ortalama 3200-3500 gramdır. Zamanında doğan bebekler beş 9.Ay Bir yere tutunarak ayakta durur. aylık olduğunda doğum ağırlığının iki katına, bir yaşında doğum ağırlığının üç katına, iki yaşında ise 10. Ay Emekler. doğum ağırlığının dört katına ulaşırlar. İkinci yaş ve ergenlik arasında ise yılda yaklaşık iki buçuk kg 11. Ay Ellerinden tutulduğunda durur ve yürümeye ağırlık artışı gözlenir. başlar. Yeni doğan bir bebeğin boyu ise ortalama 50-52 12. Ay Bir yere tutunarak ayağa kalkar. cm'dir. Boy ilk yıl ortalama 25-26 cm. artar. Bir yaşını dolduran bebek yaklaşık olarak 75-76 cm'yi 13. Ay Yardımsız ayakta durur ve yürümeye başlar. bularak doğum boyunun 1.5 katına erişmiş olur. Bebek doğduğunda yetişkinlikteki boyunun yaklaşık 14. Ay Parmaklarını kullanarak nesneleri tutar. %30'unu kazanmış olarak dünyaya gelir. 2 yaşında yetişkin boyunun yaklaşık yarısına ulaşır. 2 15. Ay Ellerinin yardımıyla merdivene tırmanmaya yaşından sonra bedensel büyüme çok yavaşlar, başlar. yıllık gelişim %5 dolayına düşer. Daha sonra, ergenlik döneminde yeniden hızlanır. Büyüme eğrileri incelendiğinde kızlarla erkekler Psikomotor (Devinimsel) Gelişim arasında hızlı büyümenin başlaması itibariyle bir farklılık olduğu gözlenir. Kızlarda büyüme hızındaki Çocuğun kol ve bacaklarıyla tüm organlarını artış bir ile bir buçuk yıl önce başlamakta; ancak kullanmada güç, hız ve uygunluk sağlamasına; kızlar erkeklerin nihai hızına ulaşamamaktadır. bedenini denetim altına almada becerikli duruma Büyüme döneminin sonunda erkekler kızlara göre gelmesine psikomotor gelişim denilmektedir. daha uzun ve ağır olmaktadır. Psikomotor etkinlikler insan davranışlarında önemli bir yer tutarlar. Bir futbolcunun hareketleri, kalemle Doğumda baş diğer organlara oranla daha büyüktür. yazı yazmamız, otomobil sürmemiz, çocuğun giyinip 5-6 yaşlarına doğru baş çevresi, yetişkin insan soyunması, bir müzik aletinin çalınması, bayanların başına yaklaşır. Bebeklerin gövdelerine oranla örgü örmesi, bir sporcunun mekik, barfiks bacakları kısa, kafaları ise daha büyüktür. hareketleri, vs. psikomotor etkinliklere örnek olarak Bebeklikte vücut uzunluğunun V*ü kadar olan kafa, verilebilir. yetişkinlikteki uzunluğun sadece 1/8'i kadar olacaktır. Psikomotor etkinlikler, duyu organları vasıtasıyla uyarıcıların alınması, beyinde ilgili merkeze iletilmesi, algılamanın meydana gelmesi ve
    3. -EĞİTİM BİLİMLERİ- algılamaya bağlı olarak ilgili organların (kas Adım Atma Refleksi: Bebekler düz bir zeminde gruplarının) harekete geçmeleri şeklinde bir dizi sıra destekle ayakta tutulduğunda bedenleri hafifçe öne izler. Daha genel bir açıklama ile psikomotor gider. Yürüme gayretiyle adım atarlar. Bu refleks davranışlar sinirsel yapı ile kas yapıları arasındaki sekizinci haftada kaybolur. düzenli bir iletişim ve organizasyonu içerir. Tonik Boyun Refleksi: Genellikle sırtüstü yatan bebeklerde kendini gösterir. Başını yana çevirir, Refleksler kolunu yüzünü döndürdüğü yana uzatır, öbür kolunu Refleksler, dünyaya geldikleri andan itibaren büker, bu sırada bedenini döndüğü yönden bükerek bireylerin hayata tutunmalarını, varlıklarını uzaklaştırır. Bu refleksin işlevi ya da buna duyulan sürdürmelerini sağlayıcı/kolaylaştırıcı etkiye sahip gereksinim açık değildir, ama bunun bebeğe oldukları gibi hayatın daha sonraki evrelerinde rahimde bulunduğu sırada uygun şekli almasına gösterilecek daha karmaşık davranışların da yardımcı olduğu, doğum sürecine katılmasına izin temelini oluşturan ilk psikomotor davranışlardır. Bu verdiği ve sonra da bedenin bir yanını öbür açıdan gelişim psikolojisi içinde önemli bir yere yanından ayrı olarak kullanmayı öğrenmesine sahiptirler. Ek olarak refleksler, hayatın ilk yardım ettiği düşünülmektedir. Bu refleks Gesell günlerinde özellikle nörolojik açıdan sağlıklılığın tarafından değerlendirilmiştir ve aşağı yukarı denetlenmesi amacıyla bir gösterge işlevi görürler. yirminci haftada kaybolur. Doğuştan getirilen bu refleksleri kısaca inceleyelim: Bu reflekslerin çoğu çocuklarda ya da yetişkinlerde Palmer Refleksi (Avuçiçi Refleksi): Bebekler görülmezler. Reflekslerin çoğu ilk çocukluk sırasında avuçiçlerine dokunulunca ilk dört-altı ay içinde, ortadan kaybolur, çünkü ilgili kaslar üzerinde istemli avuçlarını kapatıp sıkarlar. Bu davranış o kadar kontrol geliştirilir. Bebekler kasları üzerinde bir kez güçlüdür ki, yeni doğmuş bebek kendi ağırlığını istemli kontrol geliştirdiklerinde isterlerse ve kaldırabilecek güce sahiptir. Avuçiçi refleksinin istedikleri zaman emebilirler, bakmayı istedikleri temeli, bebeklerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için yere bakabilirler. Davranış artık özel bir uyaran annelerine sımsıkı tutunmak zorunda olmalarına tarafından kontrol edilmez. Kalıcı refleksler bir beyin dayandırılır. hasarı belirtisidir, dolayısıyla reflekslerin incelenmesi küçük bebeklerin pediatrik muayeneleri için Planter Refleksi (Ayaktabanı Refleksi): Bebeğin gereklidir. Tonik boyun refleksi beş aydan sonra ayak tabanı sert bir cisimle uyarıldığında, ayak anormaldir; moro refleksi ilk üç ayda ortadan parmakları yelpaze gibi dışa doğru açılır. Oysa aynı kaybolmalıdır. Beyin felçli bebekler bu refleksleri iki uyarı olgunlaşmış bir kişiye verilirse, ayak yaşında ya da daha ileride hâlâ sergileyebilirler. parmakları tersine, aşağı bükülerek kapanır. Erişkinlerde görülen bu refleks Babinski Refleksi Psikomotor etkinlikleri içtenlik ve olgunlaşma olarak isimlendirilir. Çocuklarda planter refleksi iki etkiler. İçtenlik, bireyin herhangi bir psikomotor yaşlarında kaybolur. davranışı gerçekleştirebilmek için istek duyuyor olmasıdır, Bireyin içtenlikle o davranışı Moro Refleksi: Bir tür ürkme tepkisidir. Duruştaki gerçekleştirmeye çalışıyor olması gelişimi olumlu ani bir değişiklikle uyarılabilir. Uyarılmış bebek, yönde etkileyecektir. Bununla birlikte ilgili davranışı başını arkaya atar, sırtını kemer yapar, kollarını sergilemekte kullanılacak olan organlar yeterli yana açar, sonra hızla bir kolunu göğsüne doğru yapısal değişikliği kazanmış olmalıdır. Yani geri çeker ve bedenini büker. Aynı zamanda olgunlaşmış olmalıdır. Olgunlaşma meydana bacakları da açılıp tekrar kenetlenir. Bu eylemlere gelmediği sürece psikomotor etkinlik ya çoğu zaman ağlama eşlik eder. Olgunlaşmayla tepki gerçekleştirilemeyecek ya da yeterli düzeyde silsilesi çok daha hızlı olmakta ve bir beden sergilenemeyecektir. kasılması şeklini almaktadır. İlk üç ay içerisinde ortadan kaybolur. Psikomotor Etkinliklerde Rol Oynayan Etmenler Yüzme Refleksi: Yeni doğmuş bir bebek karın üstü yatırıldığında ya da suda destek verildiğinde, Eşgüdüm: Herhangi bir psikomotor davranış bedende gayet karakteristik yüzme hareketleri gerçekleştirilirken kullanılan organlar arasında görülür. Bu hareketler bebeği yüzdürebüecek beceri öncelik sonralık sırasıyla bir koordinasyon düzeyindedir. sağlanmalıdır. Örneğin, otomobilini kullanan birey, gaz ve debriyaj pedalını, vites değiştirmeyi belli sıra
    4. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL ve koordine ile kullanması gerekir. durumunda olması gerekir. Denge durumu olmadan psikomotor etkinlikler ya Güç: Herhangi bir psikomotor etkinliğin gerçekleştirilemez ya da istenen hızda, sürede sergilenmesinde kullanılan organların yeterli güce yapılamazlar. sahip olması gerekir. Esneklik: Herhangi bir psikomotor Tepki-Tepki Hızı: Herhangi bir psikomotor etkinlikte davranışta kullanılan organlar işlevlerini belli reaksiyon zamanı da oldukça önemlidir. Buradaki bir esneklik içerisinde gerçekleştirirler. reaksiyon zamanı, uyarıcının alınıp beyinde algılandıktan sonra davranışın ortaya konulduğu Bireyin yaşamında psikomotor etkinlikler ana kadar geçen süreyi ifade etmektedir. kritik öneme sahiptirler. Bu etkinlikler Yaşlanmayla, alkol-uyuşturucu gibi maddelerle veya sayesinde çocuklar dünyayı ve çevrelerini nörolojik yapıda meydana gelebilecek yıpranmalarla daha kolay ve etkili bir şekilde tanırlar. Bu bu hızda bir artış söz konusu olabilir. bağlamda dokunur, keşfeder, merakını giderir, Dikkat: Dikkat tanım olarak "Psiko-fizik enerjinin doyum sağlar. Ayrıca öz-bakım becerilerinin belli bir noktaya toplanması"dır. Bireyin bir hemen hemen tamami psikomotor psikomotor etkinliği gerçekleştirebilmesi için dikkatini davranışlardan oluşur. Bu nedenledir ki, özel uyarıcılara ve ortaya koyacağı davranışa eğitime muhtaç çocuklar da öncelikli olarak odaklaması gerekir. Araç kullanan bir şoförün ya da bu psikomotor etkinlikler konusunda eğitilmeye örgü ören birinin dikkatini yaptığı davranışa çalışılır. toplamasında olduğu gibi. Hız: Hız yukarıda açıklanan eşgüdüm (koordinasyon) ile ilgilidir. Birey bir psikomotor davranışı ortaya koyarken ilgili organları arasındaki koordinasyonu belli bir hızda yapması gerekir. o Denge: Organizmanın belirli bir konumda algılanması ve bu konumun sürdürülmesidir. Bütün psikomotor etkinliklerde organizmanın denge o esî
    5. -EĞİTİM BİLİMLERl ÇDZUMLU KONU KAVRAMA TEBTİ A,B,D ve e seçenekierinde verilen ifadeler bebeklik döneminde görülen özelliklerdir. Oysa C seçeneğinde verilen ifade yanlış bir ifade olup 1. İnsan yaşamında doğum öncesi dönemden kemik gelişimi de bebeklik döneminde oldukça sonra bedensel gelişimin en hızlı olduğu hızlıdır ve çocukların kemiklerin henüz dönem aşağıdakilerden hangisidir? sertleşmediği için kemik kırılma olayları daha az A)Bebeklik dönemi görülür. B)İlkçocuklukdönemi (Cevap C) C)Son çocukluk dönemi D)Genç yetişkinlik dönemi E) Yetişkinlik dönemi Doğum öncesi dönemden sonra gelişimin en hızlı oiduğu dönem 0-2 yaş aralığı olan Bebeklik dönemidir. (Cevap A) (£} "o C)Bebeklik döneminde kemiklerin gelişim hızı cc 111 o oldukça yavaştır. Bu nedenle bebeklik 'E döneminde çocuklarda kemik kırılma oranı LU yüksektir. D)Yeni doğan bir çocuğun ortalama boy uzunluğu 48-53 cm iken altı ayın sonunda doğun anının 'iz yüzde ellisi, bir yaşın sonunda ise yüzde yetmiş 2. Bebeklik döneminde görülen fiziksel ve & beşi kadar boy uzaması görülür. devinimsel gelişim ile ilgili olarak aşağıda :|j E) Yeni doğan bir çocuğun eylemleri refleksif verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? Ş eylemlerden bilinçli eylemlere doğru bir yönelim göstermektedir. A)Yeni doğan bir çocuğun en gelişmiş organı başıdır. Başın vücuda oranı doğum anında vücudun dörtte biri kadarken yetişkinlikte bu oran bir sekizde bire düşer. B)Yeni doğan bir çocuğun dakikada ortalama solunum sayısı 40 civanı iken yetişkinlikte bu oran 1a civarıdır.
    6. 3. Psikomotor etkinliklerin gelişmesinde rol oynayan etkenlerle ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A)Eşgüdüm B)Dikkat C)Denge D)esneklik E) Öğrenme A,B,C ve D seçeneklerinde verilen özellikler Psikomotor etkinliklerin gelişiminde rol oynayan faktörler olup E seçeneği yanlış bir ifadedir. (Cevap E) nilgi Nobı » Psikomotor etkinliklerde rol oynayan faktörler şunlardır: Eşgüdüm Güç Tepke-Tepki Hızı Dikkat Hız Denge Esneklik
    7. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4. İlkçocukluk döneminde görülen bedensel ve devinimsel gelişim ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A,B,C ve D seçeneklerinde verilen ifadeler ergenlik döneminde görülen bedensel gelişim A)Küçük kasların gelişimi büyük kasların gelişimine özelliklerdir. E seçeneği ise yanlış bir ifade olup, göre daha hızlıdır. öğretmenler bu dönemde ergenlerdeki enerjiyi B)Uzun süreli olarak belirli bir yerde oturamazlar. değerlendirebilmek için onları kültür, sanat, spor Koşmak, zıplamak, tırmanmak, sürünmek gibi gibi çeşitli etkinliklere yönlendirmelidirler. davranımlar gösterirler. C)Altı yaşın sonunda çocuğun toplam ağırlığı (Cevap E) doğum anının yedi katına kadar ulaşmış olur. D)Sindirim sistemi büyük ölçüde gelişimini tamamlamışîır. E) Kalbin büyümesi altı yaşına kadar çok hızlıdır. Kalp atış hızında ise giderek azalma görülmektedir. İlkçocukluk döneminde büyük kasların kullanımı daha yoğundur.Çocuk küçük kas gerektiren becerilerde henüz istenilen düzeye gelememiştir. (Cevap A) "Z. o UJ 5. Ergenlik döneminde görülen bedensel gelişim ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A)İkinci çocukluk döneminde yavaşlayan bedensel gelişim ergeniik dönemi ile birlikte tekrar hızlanmıştır. B)ergenlik döneminde görülen hızlı bedensel (îilgiNoty/ gelişim bireylerde sakan davranışların ortaya çıkmasına yol açabilir. Ebeveyn ve öğretmenlerin ergenlik döneminde C)Ergenler, bu dönemde görülen hızlı bedensel ve (yerine getirmeleri gereken görevler şunlardır: | hormonel gelişimi uyum sağlamakta -Onları spor, sanat, kültür gibi farklı etkin!lklere| zorlanabilirler. Bu durum onlarda çeşitli psikolojik yöneltmek sorunların yanı sıra çatışmalara da yol açabilir. | D)Bu dönemde görülen hızlı hormonel değişiklikler ergenlerin vücutlarının yetişkin bir insan veya -Kimlik kazanma ve bağımsızlaşma çabaiarınaj kadın görünümü almasını sağlar. destek vermek E) Öğretmenler, ergenlerde hızlı bedensel | gelişimsel özellikleri ve ergenlik döneminin -Onlarla etkili bir iletişim kurmak, onları dinlemek j kendine has enerjisini kontrol altına alabilmek -Ergenleri bir birey olarak kabul etmek için onları sıkı bir disiplin ve kontrol altında | tutmalıdırlar. -Kimlik krizlerinin ve hızlı bedensel gelişimlerin| yaşanması nedeniyle onlara anlayışlı vej
    8. hoşgörülü yaklaşmak. |
    9. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 6. "Ergenlik döneminde vücut koordinasyonunda 8. Çocuğun küçük kaslarının gelişim ve eşgüdümünde meydana gelen bozulmalar gösterdiği, bu nedenle de kalem tutma, el- nedeniyle ergenlerin davranışlarında sakar göz uyumunu sağlama gibi ince özellikler görülebilmektedir. Örneğin bir ergen davranışları yapmaya başladığı dönem eline aldığı bir tabağı düşürebilmektedir" Bu aşağıdakilerden hangisidir? durumun nedeni aşağıda verilen ifadelerden A)Bebeklik dönemi hangisi olabilir? B)İlk çocukluk dönemi A)Hızlı bedensel büyüme ve gelişme C)Son çocukluk dönemi B)Duyusal ve duygusal gelişimin çok hızlı olması D)Genç yetişkinlik dönemi C)Bilişsel geüşimde ortaya çıkan bozuklukların E) Yetişkinlik dönemi etkisi D)Bireyin kimlik arayışı içerisine girmesi E) Bireyin davranışında ve iletişiminde görülen aksaklıklar Küçük kasların geliştiği ve kalem tutma gibi ince kas gerektiren becerilerin yapılmaya başlandığı dönem son çocukluk dönemi (ikinci çocukluk) dönemidir. B, C, ve e seçeneklerinde verilen ifadeler (Cevap C) yukarıda verilen açıklananın nedeni olabilecek ifadeler değildir. A seçeneğinde verilen ifade ise bu açıklamanın nedenidir. (Cevap A) cc ILJ o .__ m "ta «İ ' t Ui 7. Psikomotor etkinliklerin gelişiminde etkili olan B)Olgunlaşma-büyüme faktörler aşağıda verilen ifadelerin hangisinde C)Büyüme-hazır bulunuşluk doğru olarak verilmiştir? D)İçtenlik-olgunlaşma E) Hazırbulunuşluk-içtenlik A)Olgunlaşma-içtenlik
    10. Psikomotor etkinlikleri "içtenlik" ve "olgunlaşma" etkenleri etkilemektedir. İçtenlik; bireyin herhangi bir Psikomotor davranışı yapmaya istekli 9. Bireylerin bir yetişkin kadın ya da erkek rolünü olmasıdır. Olgunlaşma ise vücut organlarının üstlenerek bedenlerini etkin bir şekilde istenilen davranışı yapabilecek düzeye fizyolojik kullanmak istedikleri bu nedenle de ayna olarak gelmesidir. önünde geçirilen zamanın arttığı dönem aşağıdakilerden hangisidir? (Cevap A) A)Bebeklik dönemi B)İlk çocukluk dönemi C)Son çocukluk dönemi D)Ergenlik E) Yetişkinlik dönemi Ergenlik döneminde ani bedensel ve hormonel gelişim nedeniyle ergenlerin bedenleri bir yetişkin erkek ya da kadın bedenine dönüşür. (Cevap D)
    11. 8- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 10. Bazı bireylerin ergenlik dönemine yaşıtlarına göre erken ya da geç girmeleri ile ilgili olarak CEVAPLÎ aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? KAVRAMA A) İkiim B9Cinsiyek 1. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde C)Aiienin ekonomik durumu görülen gelişimsel özellikler ile ilgili yanlış bir D)Eğitim seviyesi ifadedir? E) Beslenme alışkanlığı ve hızh bedensel gelişim A, B,C ve E seçenekleri kızların ya da erkeklerin A)Bedene ve bedensel görünüme ilginin artması yaşıtlarına göre ergenlik dönemine daha erken B)Yetişkin bir erkek ya da kadın görünümünü girmelerini etkileyen etkenler iken, eğitim seviyesi kazanma bu durumu doğrudan etkileyen bir faktör değildir. C)Cinsiyet salgı bezlerinin aktif hale gelmesi (Cevap D) D)Cinsiyet rollerini yerine getirebilecek hormonel olguniuğa erişme E) Dış görünümde meydana gelen değişikliklere hemen uyum sağlayabilme yeteneğini kazanma z: o 2. Kendine ve yeteneklerine karşı olumlu tutumiar geliştirme o o -Kişiler arası ilişkilerini zenginleştirebilme -Bir o vicdan ve değer sistemi geliştirme -Kendi cinsinden olan bireyler ile oyun oynama Yukarıda verilen gelişim görevleri hangi gelişim dönemine ait görevlerdir? A)İlkçocukluk B)İkinci çocukluk C)Erinlik D)Ergenlik E) Genç yetişkiniik 3. "0-2 yaşları arasında bulunan bir çocuğun tuvalet alışkanlığını kazanabilmesi için bedensel olarak belirli bir olgunluk seviyesine gelmesi gerekmektedir." Bu ifade ile bedensel gelişim açısından hangi gelişim ilkesi açıklanmaya çalışılmıştır?
    12. A)Gelişim büyük kaslardan küçük kaslara doğrudur. B)Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. C)Gelişim bir bütündür D)Gelişim bitişik değil, binişiktir. E) Gelişim nöbetleşe olarak devam eder.
    13. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 4. Özbakım becerilerini kazanma 7. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde görülen özellikler ile ilgili yanlış bir ifadedir? -Olgunlaşmaya bağlı olarak yürümeyi ve A)Eşyalarının ve giysilerinin seçiminde titiz konuşmayı öğrenme davranma, ebeveynlerin aldığı eşya ve hediyeleri beğenmeme. -Kalbin büyüme hızının çok hızlı olması B)Dinsel içerikli konulara daha çok eğilim göstermeye başlama -Sindirim sisteminin tüm besinleri sindirebilecek bir C)Çabuk küsme, sinirlenme, hırçınlık yapma gibi düzeye gelmesi davranımlar sergileme D)Kendi hayat felsefesini ve düşünce sistemini Yukarıda verilen gelişim görevleri hangi gelişim oluşturma dönemine ait görevlerdir? E) Toplumsal doğru ve yanlışları ifade etmede ve A)Bebeklik anlamada ebeveynlerin tesiri altında kalma B)İlk çocukluk C)Erinlik D)Ergenlik E) Genç yetişkinlik 5. Okul öncesi dönemde görülen bedensel gelişim Aşağıdakilerden hangisi İlkçocukluk özellikleri ile ilgili olarak aşağıda verilen döneminde görülen gelişim özellikleri arasında ifadelerden hangisi yanlıştır? yer almayan bir özelliktir? A)Özbakım becerilerini kendileri yerine getirmek A)Cinsiyet farklılıklarını öğrenme isterler B)Öz bakım becerilerini yerine getirme B)El-göz koordinasyonunu geüştirmeye başlarlar. C)Çevresinde olup bitenlere ilişkin çok soru sorma C)Büyük kasların kullanımını gerektiren eylemleri D)Konuşmayı ve yürümeyi öğrenme küçük kasların kullanımını gerektiren eylemlere E) Cinsiyet rollerini yerine getirebilme göre daha rahat yaparlar. D)Tuvalet alışkanlığını kazanırlar. E) Okul öncesi dönemde görülün hızlı bedensel gelişimin yaratmış olduğu rahatsızlıklar nedeniyle ebeveynleri ile sık sık çatışma yaşarlar. Okul öncesi dönemde fiziksel gelişim özellikleri açısından, bir öğretmen aşağıda verilen ifadelerden hangisine daha çok dikkat 6. İlköğretim birinci kademeye giden Kaan'ın etmelidir? gelişimsel özellikleri ile ilgili olarak aşağıda A)Bu dönemdeki çocukları kendi cinsinden olan verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? diğer çocuklarla oynatmalıdır. A)Yeteneklerine ve kendisine karşı olumlu tutumlar B)Bu dönem çocukları büyük kas gelişimi geliştirme gerektiren hareketlerde başarılı oldukları için, B)Vicdan ve bir değer sistemi geliştirir oyun yoluyla öğrenmelerine imkan sağlamalıdır. C)Ahlaki değerlendirmelerinde otoriteye olan C)Sınıf içerisinde çocukları kontroi altına alabilmek bağımlılığını devam ettirir. için otoriter ve disipliner bur tutum takınma D)Hem kendi cinsi ile hem de karşı cinsi ile oyun D)Çocukların merakından kaynaklanan sorulara oynayabilir, okul sırasında birlikte oturabilir. hemen cevap vermeyip bu sorular içerisinden E) Kızlara göre hareketlilik gerektiren eylemleri, mantıklı olanlara cevap verme aktiviteleri daha rahat yapabilir. E) Çocukların daha başarılı bireyler olabilmelerini sağlayabilmek için onlar arasında rekabeti arttırma ve birbirleri ile kıyaslamalar yapma
    14. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ. 13. Çocukiardaki vücut 10. Tuvalet alışkanlığını kazanma -Dış biyokimyasındaki farklılaşmalara bağlı olarak ani boy artışı yanında çevreye uyum sağlama -Nefes alma- ikinci! cinsiyet özelliklerinin belirmeye başlaması söz konusudur. verme düzenini öğrenme -Taklidi Yukarıdaki açıklamaya en uygun bedensel öğrenmeler yapma gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Doğum öncesi dönem -Bilinçsiz davranışlardan bilinçli davranışlara doğru B)Bebeklikdönemi yöneîme C)Okulöncesi dönem D)İlkokul dönemi Yukarıda verilen geiişim görevleri hangi gelişim E) Ergenlik dönemi dönemine ait görevlerdir? A)Bebeklik B)İlkçocukluk C)İkinci çocukluk D)Eriniik E) Ergenlik 14. Bedensel gelişimin yavaş olmasına rağmen psiko-motor gelişimin yoğun olduğu bedensel gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir? A)Bebeklik dönemi B)Okulöncesi dönem C)ilkokul dönemi H.Doğum sonrasında büyümenin en hızlı olduğu D)Ergenlik dönemi dönem aşağıdakilerden hangisidir? E) Doğum öncesi dönem A)Yenidoğan ve bebeklik dönemi B)İlk çocukluk dönemi C)Son çocukluk dönemi D)Erinlik dönemi 15. Çocukların ergenlik dönemine farklı zamanlarda E) Ergenlik dönemi girmeleri söz konusudur. Buna göre; I.Cinsiyet II.İklim 12.1. Bebeklik dönemi III.Eğitim durumu II.Okulöncesi dönem IV.Ailenin ekonomik durumu III.ilkokul dönemi Yukarıdaki ifadelerden hangisi çocukların IV. Ergenlik dönemi ergenlik dönemine yaşıtlarından erken girmesi üzerinde etken degildir? Yukarıdaki gelişim dönemlerinin hangisinde bedensel ve psiko-motor gelişim en hızlıdır? A Yalnız-I B Yalnız-ll A) Yalnız-I B) Yalnız-ll ) C Yalnız-lll C) Yalnız-IV D) 1-IV ) D ll-lll E) ll-lll ) E III-IV
    15. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 11 16. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin gerçekleştiremeyeceği bir davranıştır? ÇIKMIŞ SORULAR A)Nesnelere dokunur ve ÇÖZÜMLERİ B)Etraftaki sesleri dinler C)Refleksler şeklinde oian davranışlar sergiler 1. Sınıf arkadaşlarına göre kısa boylu olan bir 7. D)Hareketleri bilinçlidir sınıf öğrencisjni, "Uîaklık, gel buraya." diye E) Davranışları taklit eder çağıran bir öğretmenin bu davranışının gelişim psikolojisi açısından olumsuz olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) A)Bireysel farklılığı, öğrenciyi incitebilecek şekilde kullanması B)Öğrencilerin özellikleriyle ilgüenmediğini göstermesi C)Öğrenciye beslenen olumlu duyguları üeîmekte yetersiz kalması D)Ergenlikte ortaya çıkan fiziksel farklıliklara dikkat çekmesi E) Okul başarısını etkilemeyen bir özelliği vurgulaması "G cr LU a -~ UJ Erikson'a göre ergenlik dönemi, insan hayatının en önemli evresidir. Bu dönemde bedensel değişimler çok hızlı bir şekilde yaşanır. Bu dönemde birey hem kendi hem de arkadaşlarının UJ bedensel değişimleri üzerinde çok durur, kendisiyle arkadaşlarını fiziksel değişimier Q UJ > açısından sürekli kıyaslar. Akranlarıyla kendi arasındaki fiziksei farklılıkların vurgulanması bireyi bu dönemde çok etkiler. (Bacanlı, 2004) (Cevap A) CEVAP ANAHTARI LJJ 1. 2. B 3. A 4. B 5. E 6. D 7. E 8. E 9. B 10 D 11 A 12. A . 13 E 14 B 15 C 16. D . .
    16. 12- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 2. Aşağıdakilerden hangisi, ergenlikteki hızlı bedensel değişmenin dogrudan bir sonucu degildir? (2002 KPSS) A)Bedensel görünüşe ilgi ve özenin artması B)Sakar davranışların çoğalması C)Dış görünüşteki değişikliklere duyarlılığın artması D)Zararlı alışkanlıklara ilginin artması E) Cinselliğe ilginin artması A, B, C ve E seçeneklerinde belirtilen özellikler doğrudan doğruya ergenlik dönemindeki bedensel gelişimin sonuçlarıdır. Ergenin zararlı alışkanlıklara yönelmesi fiziksel gelişimle yeterince açıklanamaz. Ergenlik döneminde birey zihinsel gelişim açısından "kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası" dönemindedir. Kim olduğunu ve toplumdaki rolünü öğrenmeye çalışan birey taklit ve özdeşleşme mekanizmalarını kullanır. İşte bu aşamada kimlik duygusu yoksunluğu yadsıma olarak ortaya çıkabilir. Yadsıma kendini inkar, grup üyelikleri veya yıkıcı etkinliklere (uyuşturucu, alkol, sigara vb.) katılmak suretiyle gösterir. (Bacanlı, 2004) (Cevap D)
    17. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 13 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Davranışçı Öğrenme Kuramları 3. OPERANT ŞARTLANMA (SKİNNER) Skinner en çok programlı öğretimin kurucusu olarak bilinmektedir. Skinner'in öğrendiği öğrenme yolu "operant(edimsel) koşullanma"6r. Operant Şartlanma, • Organizmanın göstermiş olduğu bir davranışın pekiştirilmesi yoluyla tekrar gösterilme ihtimalinin artırılmasıdır.
    18. 2. İç güdüsel ve refleksi davranışları tamamen inceleme alanı dışında bırakmamakla beraber daha çok edimsel davranışlar üzerinde durmaktadır. 3. Operant şartlanma daha çok psikomotor davranışların öğrenilmesinde kullanılırken, klasik koşullanma daha çok refleksif ve duyusal davranışlar için uygundur. 4. Klasik koşullanmada pekiştireç davranıştan önce verilirken, edimsel koşullanmada davranıştan sonra verilmektedir. Edimsel koşullanma, bir davranış parçacığının kendi 'o değişikliğe uğraması sürecidir. doğurduğu sonuçlara bağlı olarak Q • Operant şartlanma pekiştirme ve cezaya ğj dayanmaktadır. -| 1. Operant şartlanma da davranış determinist | açıdan ve deneysel olarak analiz edilmektedir. .* KLASİK ve EDİMSEL KOŞULLAMA ARASINDAKİ FARKLAR (ÖZET TABLO) Klasik ve edimsel koşullama arasında belli başlı dört fark vardır: 1. Uyarıcının türü, 2. Öğrenilen davranışın türü, 3. Davranışın pekiştirmeyle olan ilişkisi, 4. Kullanım alanları. Klasik Koşullama Edimsel Koşullama Uyarıcı Bir ışık ya da ses gibi bir olaydır ve Belirli bir olay değildir. Çok daha uzun süreli kısa bir süre için sunulur. ve bir çok öğesi olan durumdur. Davranış Genellikle tepkisel olarak yapılan ve Uyarıcı durumunda yapılan rastlantısal doğuştan gelmedir. davranışlardır ve başlangıçta çeşitlilik gösterirler. Davranış ve Pekiştirme, organizmanın yaptığından Pekiştirme davranışa bağımlıdır. Denek pekiştirme ilişkisi bağımsız olarak koşullu uyarıcıdan doğru davranışı yaparsa pekiştirilir, aksi hemen sonra yapılır. Pekiştirme halde pekiştirilmez. yapılan davranıştan bağımsızdır. Kullanım alanı Duyuşsal davranışlarda ve Psikomotor davranışlarda kullanılır. reflekslerde kullanılır.
    19. 14- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 5. Skinner teorisinin klasik U-T psikologlarından ayrı Edimsel koşullanma yönü davranışı "tepkisel davranış" ve "edimsel Edimlerin yaratılması, davranıştan önce gelen davranış" diye ikiye ayırmasıdır. Burada tepkisel uyandırıcı uyarıcılar yoluyla değil, davranışı izleyen davranış uyarıcıların meydana getirdiği davranışlar, pekiştirici uyarıcılar yoluyla sağlanır. Edimsel edimsel davranışlar ise organizmanın kendiliğinden koşullanmada önemli olan nokta; davranış ve ortaya koyduğu davranışlardır. Klasik U-T onun sonuçlanöu. Diğer bir deyişle, bu psikologlarına göre "uyarıcı yoksa tepki de yoktur" koşullamada tepki önemlidir. Tepki doğru olduğu kuralı geçerü iken, Skinner öğrenmeyi uyarıcıdan takdirde pekiştirici uyarıcı verilmektedir. değil organizmanm tepkilerinden başlatmış ve U- T formülünü ters çevirerek T-U şekline Bu bağlamda klasik şartlanmada, organizmanın dönüştürmüştür. doğal bir davranışı biçimlendirilirken, operant şartlanmada "organizmanın gündelik davranış Tepkisel Davranış repertuarında bulunan bir davranış pekiştirilerek Bu tür davranışlar bir uyarıcı tarafından oluşturulur. tekrar gösterilme veya cezalandırılarak Klasik koşullamadaki koşulsuz tepki, koşulsuz gösterilmeme olasılığı artırılmaya çalışılır." F. B. uyarıcı tarafından meydana getirildiği için tepkisel Skinner tarafından ortaya konan operant davranışa bir örnekîir. şartlanmanın klasik deneyi operant kutuya konmuş bir farenin kola basma davranışını öğrenmesidir. Operant kutuya konan fare, çeşitli davranışlar Edimsel Davramş gösterir. Bu davranışlardan biri kola basma Bilinen bir uyarıcı davranışıdır. Fare kola basınca, yiyecek tarafmdan oluşturulmaz; z düşmektedir. Kola basınca yiyecek düştüğünü gören organizma tarafından ortaya konur. Edimsel ^ farenin kola basma davranışı pekiştirilmiş davranış kendi ortaya çıkar ve sonuçları tarafmdan £ olacağından bir dahaki sefere kola basma davranışı kontrol edilir. 8 gösterme olasılığı artırılmış olur. Örnek: Yürüme. Çocuğun yeni yeni ayağa kalktığını Operant şartlanma insanların çeşitli davramşlarının gören çevresindeki yetişkinler genellikle sevinç biçimlendirilmesi için kullanılabilir. Biçimlendirilen çığlıkları atar, onu alkışlar. Çevresindekilerin bu ilgisi davranışlar kabaca psiko-motor davranışlar olarak çocuğu mutlu eder ve çocuk aynı hareketi tekrar nitelenebilir. Öğrencilerin hemen hemen bütün etme eğilimi gösterir. davranışları eğer uygun karşılık görürse pekiştirilebilir ve biçimlendirilebilir. Yazı yazmayı Tepkisel Koşullanma öğrenen bir çocuğun pekiştirilmesi, öğrencinin soru Bu tür koşullama, Pavlov'un klasik koşullaması ile sormak için parmağını kaldırmasının pekiştirilmesi, aynıdır. Yeni uyarıcıların tepki uyandırma gücünü arkadaşının kalemini geri verirken teşekkür kazandırması işlemine tepkisel koşullanma adı etmesinin pekiştirilmesi gibi davranışlar operant verilir. şartlanmaya örnek oluşturur. Operant şartlanma sadece pekiştirme şeklinde değil, ceza şeklinde de kullanılabilir. Çocuğunun bir davranışını cezalandıran anne teknik olarak operant şartlanmayı kullanmaktadır. Çocuğun bir davranışının tekrar gösterilme veya gösterilmeme olasılığı pekiştirme veya ceza yoluyia artırılmaya çalışılmaktadır. Öğrencinin uygun görülmeyen
    20. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 15 davranışını cezalandıran öğretmen de aynı şekilde şartlanmada şartlı uyarıcı şartsız uyancı gibi operant şartlanmayı kullanmaktadır. uyancılar her zaman açık seçik beili değildir, özel olarak irdelenmesi gerekir, Klasik şartlanma için geçerli olan hemen hemen b)Klasik şartlanmada tepkiler de bellidir, operant bütün kurallar operant şartlanma için de şartlanmada ise, organizmanın davranışı geçerlidir. Yani, başlangıçta çeşiîlilik gösterir, daha sonra a) Farenin davranışı yiyecek vererek pekiştirilebilir, "rafineleşir", belli bir davranış biçimini alır, c)Klasik şartlanmada pekiştirme organizmanın b) Pekiştirme yapılmadığı zaman farenin kola davranışından önce, operant şartianmada ise sonra basma davranışı sönmeye başlar, yapılır. c)Sönen davranış için kol ortadan kaldırılırsa, bir d)Tabii ki en önemli fark, her iki şartlanma türünün süre sonra ko! yeniden konduğunda farenin kola kullanıldığı davranış türierinin farklı olmasıdır: klasik basma eğilimi görülür ki bu kendiliğinden geri gelme şartlanma duyuşsal davranışlarda ve reflekslerde, operant şartlanma ise psiko-motor davranışlarda olur, kullanılır. Hem operant şartlanmada, hem klasik d)Fareye iki farklı kolu birbirinden ayırt etmesi, şartlanmada geçerli olan iki kural daha vardır. Bunlardan birincisi oian biçimlendirme kollardan birine basınca ödüllendirilip, diğerine organizmada istenen davranışın olmaması bastığında pekiştirilmeyerek veya cezalandırılarak durumunda istenen davranışa yönelme ifade eden, sağlanabilir. daha alt düzeydeki davranışların pekiştirilerek, istenen davranışm ortaya çıkmasmın sağlanmasıdır. e) Fare gördüğü her kola basmaya başlarsa Bu kural klasik şartlanmada daha çok sistematik genelleme yapmış olur. duyarsızlaştırma biçiminde kullanılır. Örnek için, köpek korkusu olan bir kişiyi eie alalım. Köpeği Bu kurallar öğrencinin arkadaşına teşekkür görmekten bile korkan bu kişinin köpek korkusu etmesi ömeğine uygulanırsa; sistematik bir şekilde duyarsız hale getirilerek a)Öğrenci arkadaşından ödünç aldığı şeyi verirken çözümlenebilir. Kişi rahat bir koltuğa oturtulur ve bir resim albümüne göz atması istenir. Resimler çeşitli her teşekkür ettiğinde ödüllendirilebilir, manzaralardan oluşmaktadır. Bir süre sonra, b)Ödüllendirilmediğinde bir süre sonra teşekkür resimlerde köpekier ortaya çıkmaya başlar. Ancak bu köpekler sevimli ve şirindirler. Kişi önce biraz etme davranışı ortadan kalkabilir, huzursuz olur gibi olur, ama tehlike olmadığını c)Teşekkür etme davranışı ortadan kalktıktan sonra anlayınca rahatlar ve köpeklere "alışır". Bir süre eğer öğrenci bir süre arkadaşlarından bir şey ödünç sonra köpekler biraz sevimsizleşmeye başlar. Gene aynı süreçle kişinin rahatlaması sağlanır. Bir süre almazsa, bir süre sonra ödünç bir şey aldığında sonra kişi resimlerde köpek görmeye alışır. Daha yeniden teşekkür etme davranışı gösterebilir sonra kişi otururken, odanın açık kapısından bir (kendiliğinden geri gelme), köpek geçer. Önce gene biraz rahatsız olan kişi buna da "alışır". Ardından köpek odanın bir d) Öğrencinin arkadaşından bir şey almadığında köşesinden geçer, ama sevimli bir köpektir. Daha teşekkür etmesi pekiştirilmeyerek, aldığında sonra köpeğin sevimliliği azalır, vb. Bu şekilde en pekiştirilerek öğrencinin bunu ayırt etmesi sonunda kişi köpeğe tahammü! etmeye ve hatta sağlanabilir, köpekleri sevmeye ve okşamaya başlayabilir. Burada yapılan şey, kişinin fark eşiğini aşmayan e) Öğrenci "gerekli-gereksiz yerde" teşekkür ederse, uyarıcıların verilerek kişinin davranışını genellemeyapmışolur. değiştirmektir. Bilindiği gibi, fark eşiği organizmanın farklı olarak Operant şartlanmayla klasik şartianma arasında algıladığı uyarıcı şiddetidir. Sözgelimi gürültüiü bir bazı farklar vardır: ortamda kişinin fark eşiği 500 desibel olsun. 2000 desibel şiddetindeki gürültü içinde 2500 desibeli a) Klasik şartlanmada uyarıcılar bellidir, operant
    21. 16- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- aşan uyarıcılar algılanır, aşmayan uyarıcılar Şartlanmalarda geçerli olan ikinci kural ise algılanmaz. Aynı şekilde 1500 desibelden aşağı zamanlamadır. Bir şartlanmanın meydana olan uyarıcı farklılığı algılanır ("ses azaldı!"), aşağı gelebilmesi için zamanlamanın iyi yapılması gerekir. olamayan farklılık algılanmaz. Sistematik Zamanlama için en iyi sürenin 0,5 sn. olduğu duyarsızlaştırmada yapılan, işte bu fark eşiğinin belirlenmiştir. Klasik şartlanmada zil sesi ile et aşama aşama değiştirilmesidir. arasında 0,5 sn. olduğunda şartlanmanın kısa sürede gerçekleştiği görülmüştür. Benzer şekilde Biçimlendirme operant şartlanmada da kullanılır. operant şartlanmada organizmanın davranışı ile Operant şartlanmada organizmanın davranış pekiştireç arasında geçen süre gene 0,5 sn. repertuarında bulunmayan bir davranış öğretilmek olduğunda şartlanmanın kısa sürede gerçekleştiği istendiğinde, amaçlanan davranış daha alt birimlere görülmüştür. Dolayısıyla eğer öğrencinin herhangi ayrılır ve istenen davranışa yönelme ifade eden bir davranışı pekiştirilecekse "hemen", ona bir davranışlar pekiştirilir. Sözgelimi, operant kutudaki duyuşsal davranış kazandırılacaksa gene "hemen" farenin bir türlü kola basmadığını varsayalım. Bu pekiştirmelidir. durumda kola basmaya yönelim ifade eden alt basamaktaki davranış pekiştirilerek (kola yaklaşma, duvara tırmanma, kolu koklama, vb.) istenen davranış elde edilebilir. OLUMLU. OLUMSUZ PEKİŞTİRME VE CEZA KAVRAMLARI Süreç Davranıştan sonra Davranısın durumu Olumlu pekiştirme Olumlu uyarıcı ortama eklenir Davranışın yapılma sıklığı artar Olumsuz pekiştirme Olumsuz uyarıcı ortamdan çıkarılır Davranışın yapılma sıklığı artar Ce zai Olumsuz uyarıcı ortama eklenir Davranışın yapılma sıklığı azalır Ceza2 Olumlu uyarıcı ortamdan çıkarılır Davranışın yapılma sıklığı azalır DAVRANIŞSAL SONUÇLAR PEKİŞTİRME CEZA Hoşa giden uyarıcı Hoşa gitmeyen uyarıcı OLUMLU PEKİŞTİRME 1.TURCEZA Hoşa giden uyarıcının Hoşa gitmeyen uyarıcının verilmesi verilmesi OLUMSUZ PEKİŞTİRME 2. TÜR CEZA Hoşa gitmeyen uyarıcının Hoşa giden uyarıcının ortamdan çekilmesi ortamdan çekilmesi T T Davranış devam eder. Davranış zayıflar ya da durur. Erden ve Akman 2005'ten uyarlanarak
    22. -EGITIM 17 BILIMLERI- Pekiştirme Görüldüğü gibi, davranışçı yaklaşımda pekiştirme oldukça büyük önem taşımaktadır. Pekiştirme aslında tüm öğrenmeler için önemlidir. Pekiştirme Thomdike'ın etki kanunu ile izah edilebilir. Thorndike'a göre, organizmanın davranışının etkisi eğer organizmada doyuma yol açıyorsa, yani bir ihtiyacı karşılama gibi bir etkisi oluyorsa, davranışın tekrar edilme olasılığı artacaktır. Olumlu pekiştirme; Ortama hoş olan bir uyarıcının eklenmesidir. Ödül verme olarak düşünülebilir. Davranışın tekrar edilme olasılığını arttırır. Örneğin "parmak kaldırarak söz isteyen bir öğrenciye aferin denilmesi" olumlu pekiştirme yapıldığını gösterir. Olumlu pekiştireç: Ortama konulduğunda davranışın yapılma olasılığını artıran ayırıcılardır. Yukarıdaki örnekte verilen aferin olumlu pekiştireçtir. "öc Olumsuz pekiştirme; Ui jjş Ortamdan hoş olmayan rahatsız edici bir uyarıcının çıkarılmasıyla davranışın yapılma olasılığını artırmaktır. Yani olumlu pekiştirmeyle olumsuz pekiştirmede amaç aynıdır, davranışın tekrar edilme olasılığı artırılmaya çalışılmaktadır. Bu, olumlu pekiştirmede ortama hoş olan bir uyarıcının eklenmesiyle, olumsuz pekiştirmede ise, hoş olmayan bir uyarıcının ortamdan çıkarılmasıyla yapılmaktadır. "Derse çok katılan bir öğrencinin sınavdan muaf tutulması" olumsuz pekiştirmeye örnek olarak verilebilir. Olumsuz pekiştireç; Ortamdan çıkarıldığında davranışın yapılma olasılığını artıran uyarıcılardır. Yukarıdaki örnekte sınav olumsuz pekiştireçtir. Örnekler; Öğretmenin kendisini dinleyen bir öğrencisine gülümsemesi olumlu pekiştirme, gülümseme, olumlu pekiştireçtir. Dişi ağrıyan birinin dişçiye gitmesi ve dişçinin ağrıyan dişi çekmesi olumsuz pekiştirme, "ağnyan diş" olumsuz pekiştireçtir.
    23. Olumlu birincil pekiştireç; Yiyecek, su, cinsellik gibi organizmayı doğal olarak etkileyen ve onun yaşamasıyla ilgili pekiştireçlerdir. Olumsuz birincil pekiştireç; Organizmaya zarar veren, onun yaşamını tehlikeye sokan pekiştireçlerdir. Olumlu ikincil pekiştireçler; organizmayı doğrudan etkilemeyen, birincil pekiştireçlerle ilişkilenmesiyle pekiştireç özelliğini kazanan uyarıcılardır. (Artı, yıldız gibi, semboller, para) Olumsuz ikincil pekiştireç; Organizmayı doğa! olarak etkilemeyen olumsuz birincil pekiştireçlerle ilişkilenme sonucu pekiştireç özelliği kazanan uyarıcılardır (Yanan birocak). Cezanın Olumsuzluğu Ceza, organizmaya istemediği bir şeyin verilmesi (I. Tür Ceza) ya da istediği bir şeyin verilmemesidir (II. Tür Ceza). Bir başka deyişle organizmaya olumsuz pekiştireçlerin verilmesi ya da olumlu pekiştireçlerin verilmemesidir. Evde yaramazlık yapan çocuğun dışarı çıkmasına izin verilmemesi II. tür cezadır. Ödevini yapmayan bir öğrenciye bağırılması I. tür cezadır. Ceza uygulandığı sürece yapılmaması istenen davranış baskı altına alınmakta fakat alışkanlıkları yok etmemektedir. Eğitimciler ceza uygulanmasını onaylamazlar. Çünkü araştırmalar göstermiştir ki; 1.Ceza çoğu zaman, bir davranışı yapmamayı değil, yaptığı zaman yakalanmamayı öğretir, çünkü cezalandıran sürekli olarak öğrencinin yanında olmamaktadır. 2.Ceza bir davranışı yapmamayı öğretebilir, ama ne yapılacağını söylemez. 3.Ceza cezalandırılan ile cezalandıranın arasında soğuk rüzgarlar esmesine neden olur. 4.Cezalandırılan davranış başka kaynaklar tarafından ödüllendiriliyorsa, bir işe yaramaz. Örneğin, öğrenci sigara içtiği için arkadaşları tarafından onaylanıyorsa, öğretmenin onu cezalandırması etkili olmayacaktır.
    24. 18- -OGRENME PSIKOLOJISI. Ceza zorunlu olamadıkça kullanılmamalı, ancak doğrudan kişinin bir işine yaramazlar, ancak bir kuilanıldığı takdirde şu hususlara dikkat mikîar biriktirince pekiştireçle değiştirilirler. "Ödevini her yaptığında çocuğuna bir marka veren annenin edilmelîdir (Fidan, 1986): çocuğunu yedi marka biriktirdiğinde hamburger •Ceza geciktirilmemeli yemeye götürmesi" örnek olarak verilebilir. •Cezada öğrencinin tüm kişiliği değil ceza konusu oian davranış odak noktası yapılmalıdır. Pekiştirme Tarifeleri •Ceza vermeye karar verilince ceza konusu Pekiştirmenin sürekli yapılması kullanışlı olmaz. Bu tartışılmamalıdır. yüzden pekiştirmenin ne zaman ve nasıl •Gülerek ceza verilmemeiidir. yapılacağının belirlenmesi gerekir. Bu işleme •Kötü sözlerden kesinlikle kaçınarak, özel pekiştirme tarifesi denir. Yani, pekiştirmenin ne konuşma veya olumlu pekiştireçlerden mahrumiyet zaman yapılacağı pekiştirme tarifesinde belirlenir. gibi teknikler kullanılmalıdır. Pekiştirme tarifeleri şunlardır: a)Sürekli pekişîirme: Davranışın sürekli olarak Cezalandırmaya alternatif en etkili süreç sönmedir. pekiştirilmesidir. Şartlanmanın meydana gelmesi Ancak uzun zaman alır ve sabırla beklemeyi "garanti" ise de, şartlanmanın meydana gelip gerektirir. Eğer istenmeyen davranış pekiştirilmezse zamanla sönme meydana gelir. gelmediği anlaşılamaz; kullanışlı ve ekonomik değildir. Davranış ortaya çıktıktan sonra sürekli 1. türcezafekleme)/------^OIumlu pekiştirme (ekleme) Hoş pekiştirme bırakılmalıdır. Yoksa bir süre sonra Hoş olmayan pekiştirmenin etkisi kalmayabilir. Olumsuz pekiştirme (çıkarma) 2. tör ceza b)Sabit aralıklı pekiştirme: Pekiştirmenin belü (çıkarma) zaman aralıklarıyla yapılmasıdır; her 3 dakikada Premack İlkesi pekiştirmek gibi. Her hafta aynı gün ve saatte sınav yapılması gibi. İnsanların belii bir andaki olası davranışlarıyla ilgili olarak Premack bir kuram geliştirmişîir. Buna göre, c)Sabit oranlı pekiştirme: Pekiştirmenin belli davranış miktarlarında (oranlarında) yapılmasıdır; a) Kişinin, belli bir durumda yapmak istediği her 3 davranışı pekiştirmek gibi. Bir işte parça başı davranışların bir sıralaması vardır. Yani, kişinin en çalışmak, öğretmenin ezberlenen her 5 şiir için önce yapmak istediği davranış başta olmak üzere, o sözlüden 10 vermesi vb. olmazsa yapmak isteyeceği davranış, sonraki d)Değişken arahklı pekiştirme: Pekiştirmenin yapmak isteyebileceği davranış, vb. şeklinde kişinin farklı ve değişen zaman araiıkiarına göre yapmak istediği davranışlar sıralanır. yapılmasıdır; 3, 5, 4 dakikalarda pekiştirme yapmak gibi. b) Bu sıralamada alt sıralarda bulunan bir davranış e)Değişken oranlı pekiştirme: Pekiştirmenin farkiı için üst sıralardaki bir davranış pekiştireç olarak davranış oranlarında gerçekleştirilmesidir; 3, 5, 4. kullanılabilir. Örneğin, TV seyretmek isteyen bir davranışın pekiştirilmesi gibi. çocuğa, önce dersine çalışması gerektiği, sonra TV Diğer tarifeler içinde en iyi tarife organizmanın seyretmesine izin verileceğini söylemek. davranışını dikkate alan ve hangi davranışın Premack, davranışın davranışla pekiştirilmesinin pekiştirileceğinin belli olmadıği değişken oranlı yolunu kurallaştırmıştır. pekiştirme tarifesidir. Organizma hangi davranışının pekiştirileceğini bilmediği için sürekli olarak Jeton Biriktirme (Simgesel Pekiştirme-Simgesel tetiktedir. Etkililik açısından ikinci tarife değişken aralıklı tarifedir. Daha öncede beürtüdiği gibi en Ödül Biriktirme) etkisiz olan, sönmeye en az direnç gösteren tarife Her zaman gerçek bir pekiştirme kulianmak hem ise sürekli pekiştirme tarifesidir. Tarifelerin etki zor, hem de pahalıdır. Bunun yerine çocuklara sırasını da şu şekilde belirtmek mümkündür; doğru davranışları karşılığında belli bir miktarmın bir Değişken oranlı, değişken aralıklı, sabit oranlı, sabit pekiştireçle değiştirilebileceği simgeler (yıldız aralıklı, sürekli pekiştirme tarifesi pekiştirileceğini toplama, puan toplama, gibi) verilebilir. Bu simgeler büemediği için sürekli olarak "teîiktedir".
    25. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 19 PEKİŞTİRME TARİFELERİNIN OZELLIKLERİ KESİNTİLİ SÜREKLİ Tip Tarife Açıklama Yararı Sakıncası Sürekli Her doğru davranış Davranış çabuk Davranış çabuk pekiştirilir. yerleşir. kaybolur. Sabit oraniı Belirli sayıda tekrar Yavaş kaybolur. Yavaş yerleşir. edilen davranış pekiştirilir. Sabit aralıklı Davranış belirli zaman Yavaş kaybolur. Yavaş yerleşir. aralıkları sonunda pekiştirilir. Değişken oranlı Farklı sayıda tekrar Çok yavaş kaybolur. Çok yavaş yerleşir. sonunda davranış pekiştirilir. Değişken aralıklı Davranış değişken Çok yavaş kaybolur. Çok yavaş yerleşir. zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Sönme tn "o tr ORNEK SORU Sönme, daha önceden pekiştirilen bir davranışın LU artık pekiştirilmemesi durumunda davranışın 'öc "Gittiği bir kafede sürekli ilgi gören bir LU sıklığının çok düşük bir düzeye inmesi veya kişi sık sık o kafeye gider. Sonradan davranışın kaybolmasıdır. bu ilgi azalır veya ortadan kalkarsa, artık o kafeye gitmekten vazgeçer." Sönme her zaman olumsuz bir durum olarak görülmemelidir. Eğitimde istenmeyen davranışların Bu durum aşağıdakllerden hangisine daha etkili olarak söndürülebilmesi için psikologlar örnek olabilir? tarafından aşağıdaki tavsiyeler yapılmıştır. Bunlar (Kazancı, 1989): A) B) Ket vurma Transfer D) Sönme 1.Öncelikle söndürülmek istenen davranış ayrıntılı C) ayırt biçimde tespit edilmelidir. etme E) 2.Sönme programına başlamadan önce Genelleme istenilmeyen davranışın ne kadar sık tekrar edildiği not edilmeli ve bu davranış için kullanılmakta olan pekiştirici belirlenerek geri çekilmelidir. Şartlı uyarıcıdan sonra şartsız uyarıcı 3.Söndürme zinciri belirlenerek, uygulanmalıdır. verilmezse bir süre sonra davranış ortadan kalkar. Buna da sönme denir. Davranışta sönme meydana gelmeden hemen önce davranışın sıklığında bir artma meydana ___________________________ gelebilmektedir. Örneğin isteklerini ağlayarak (Cevap D) söyleyen bir çocuğun ağlama davranışını görmezden gelerek söndürmeye çalışan bir anne, Operant Koşullanmanın Uygulama Örnekleri çocuğunun bir süre, daha fazla bağırarak ağladığını Davranışçı yaklaşım gündelik hayatta sık sık görebilir. Davranışın şiddetindeki bu artıştan sonra uygulanır. Ancak bunların farkına varılması davranış ortadan kalkacak yani sönme meydana dikkat ister. Çocuk eğitiminde anne babalar gelecektir. çocuklarının birçok davranışını pekiştirirler veya pekiştirmezler. Pekiştirdikleri zaman tekrarlanma olasılığını artırmış, pekiştirmedikleri zaman azaltmış olurlar. Örneğin,
    26. 20- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. odasını toplayan bir çocuk hemen pekiştirilirse, bir daha ki sınavda da aynı kazağı giyme eğilimi odasını tekrar toplama olasılığı artar. Ancak odasını artacaktır. Benzer bir biçimde, kişi siyah bir kedinin topladıktan sonra TV seyrederken pekiştirilirse önünden geçtikten sonra başına kötü bir olay (yanlış zamanlama) çocuğun TV seyretmesi gelmişse, bir daha siyah kedinin önünden geçme pekiştirilmiş, odasını temizlemesi pekiştirilmemiş eğilimi azalacaktır. olur. Çocuğun ileride TV seyretme olasılığı artar. Batıl davranışların pek çoğu edimsel koşullanma Annesiyle markette dolaşan çocuk, eğer zamanında ilkelerine göre meydana gelmektedir. Merdiven doğru davranışı için pekiştirilmezse (örn. Sessiz altından geçmeme, gece tırnak kesmeme, gece dolaştığı ve annesini takip ettiği için sakız çiğnememe, başkasının elinden makas-bıçak ödüllendirilmesi), bir süre sonra ağlamaya başlar. almama, uğurlu-uğursuz sayılar v.b. örnek olarak Ağlamasının ardından çocuk marketten çıkarılırsa, verilebilir. ağlaması pekiştirilmiş olur. Bir dahaki sefere ağlama olasılığı artar. Kısaca; a)Uygun davranışın pekiştirilmesi yoluyla öğretümesi, b)Uygun davranışın pekiştirilmemesi yoluyla unutturulması (yanlış kullanım!), c)Uygunsuz davranışın pekiştirilmesi (yanlış kullanım!), d) Uygunsuz davranışın pekiştirilmemesi (görmezden gelinmesi), e) Uygunsuz davranışın cezalandırılması, f) Uygunsuz davranışın uygun davranıştan ayırt edilmesinin sağlanması (bu amaçla uygun olan ve olmayan davranışın ipuçlarına bağlanması; örn. teneffüste bir şeyler yemenin pekiştirilmesi, ama derste yemenin onaylanmaması), gibi çeşitli uygulama ortamlarında davranışçı yaklaşım kullanılmaktadır. Gündelik yaşamda bu durumların yakalanabilmesi için dikkatli olmak gerekir. Batıl Davranış Edimsel koşullanmada pekiştireç ve ceza, davranıştan sonra verilmekte ve pekiştireç davranışın tekrar ortaya çıkma olasılığını artırırken, ceza azaltmaktadır. Yani öğrenci derse katıldığında öğretmen bu davranışı aferin diyerek pekiştirirse, öğrencinin derse katılmaya devam etmesi beklenir. Bu örnekte olduğu gibi davranış bilerek pekiştirilmektedir. Ancak tesadüfen ard arda gelen iki olay olduğunda, birinci olay ikinci olayın nedeni olarak algılanabilmekte ve batıl davranışlar oluşmaktadır. Örneğin, öğrenci sınava kırmızı kazağını giyerek girdiyse ve sınavda başarılı olduysa, yani iki olay tesadüfen ard arda gelmişse,
    27. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 21 ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ 1. "Bir fabrikada işçilerin üretimlerini arttırmak için "Ahmet'e babası sınavdan yüksek not aldığında ürettikleri her hatasız ürün karşılığında belli bir sinemaya götürme sözü vermiştir. Ahmet sınavdan miktar ödül verilmektedir. Daha sonra bunun kötü not almasına rağmen babası onu moralinin ekonomik olmadığı anlaşılır ve ürettikleri her beş düzelmesi için yine de sinemaya götürmüştür. hatasız ürün için ödül verilir. Fakat bu sefer de Ahmet bir sonraki sınava çalışmamış ve kötü not işçilerin ürettikleri hatasız ürün miktarında azalma almıştır." görülür." Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile Bu fabrikada ürün kalitesini arttırmak için açıklanabilir? kullanılan pekiştirme tarifeleri nelerdir ve kaliteyi A)Pekiştireç hangi davranışı izlerse o davranışın tekrar arttırmak için kullanılacak en uygun görülme sıklığı artar. pekiştirme tarifesi hangisidir? B)Davranış değiştirme için sürekli pekiştireç 1. Pekiştirme 2. Pekistirme En uygun pekistirme gereklidir. C)Pekiştireç verilen kişinin ilgi ve ihtiyaçlarına uygun olmalıdır. D)Pekiştireç davranışın hemen ardından verilirse etkili olur. E) Davranış öğrenildikten sonra pekiştirme azaltılmalıdır. Q Sürekli Sabit pekiştirme aralıklı zaman Sabit Değişken oranlı aralıklı ÇjO Bu örnekte baba farkında olmadan R Sabit oranlı 'o moralini düzeltmek için Ahmet'in kötü cc Sabit Q not almasını pekiştirmiştir. Pekiştireç -™ zamanlı İU hangi davranışın ardından verilirse Sabit oranlı ığ organizma o davranışı daha sık gösterir. Değişken aralıklı Pekiştireçlerin etkili olabilmesi için doğru Değişken oranlı davranışın ardından verilmesi gerekir. Eğer Sürekli böyle değiise de pekiştirecin hangi amaç Ui pekiştirme Değişken oranlı Sürekli için verildiği açıklanmalıdır. Sürekli pekiştirme pekiştirme Değişken (Cevap A) Sabit aralıklı aralıklı Başlangıçta üretilen her ürün için pekiştirme verilir Sadece uyaranlara karşılık olarak yani işçiler sürekli pekiştirilir. Tarife Sürekli oluşan davranışların değil, bireyin veya Pekiştirmedir. Daha sonra her beş hatasız ürün hayvanların kendiliğinden veya isteyerek için pekiştireç verilir, yani pekiştireç sabit bir yaptığı davranışların da şartlandığını ileri davranıştan sonra verilir tarife Sabit Oran Aralıklıdır. Davranış kazanıldıktan sonra değişken süren bilim adamı aşağıdakilerden aralıklı tarifelere geçilmelidir. Değişken Oranlı. hangisidir? A)Bandura (Cevap C) B)VVatson C)Thorndike D)Pavlov E) Skinner
    28. Edimlerin şartlandığını ileri süren bilim adamı Skinner'dir. Doğru cevap E'dir. (Cevap E)
    29. 22- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 4. Bir öğretmen smıfta öğrencilere "verdiğim ödevleri "Özel eğitim ihtiyacı oian bir çocuk sınıfında uyum bitirirseniz bahçede top oynayabilirsiniz" derse problemleri yaşamaktadır. Bu çocuğun geç ve güç aşağıdakilerden hangisini kullanmış olur? öğrenmesi arkadaşları tarafından alay konusu A)Simgesel ödüllü pekiştireç yapılmaktadır. Bu sebepten çocuk okula gitmek B)Premack ilkesi istememektedir." C)Tepkisel koşullanma Aşağıdakilerden hangisi bu çocuğun okula D)Birincil pekiştirme E) Edimsel koşullanma devamı için verilebilecek olumsuz bir pekiştirme olabilir? A)Okula gittiği günier için ödül vermek B)Okula gitmediğinde harçlığını kesmek Burada öğretmen öğrencilerin daha çok yapmak C)Şınıfını değiştirmek istedikleri ve yapmaktan zevk aldıkları bahçede D)Öğrenciye okula devam eden arkadaşlarını top oynama eylemini ödevferin yapılması için örnek göstermek pekiştireç olarak kullanmıştır. Bu ilkeye E) Hepsi Büyükannenin Kuralları ya da Premack İlkesi denir. (Cevap B) Olumsuz pekiştirme kişi için hoş olmayan uyarıcıların ortamdan çekilerek davranışın yapılma sıklığını arttırmaktır. Bu durumda arkadaşlarının çocukla alay etmeleri çocuk için olumsuz bir durumdur. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak olumsuz bir pekiştireçtir ve okula giîme davranışını arttırır. Bu da ancak arkadaşiarının o alay etmesini engellemek ya da sınıfı değiştirmek <o ile mümkündür. A seçeneği ise olumlu 5. Bir baba çocuğu sınavdan kötü not aldığında UJ pekiştireçtir. B ve D seçenekleri ise hoş olmayan çocuğun harçlığını kesmektedir. Babanın bu © uyarıcıları ortama sokmak yani cezadır. davranışı aşağıdakilerden hangisidir? ^r (Cevap C) A)Olumlu pekiştirme > B)Birincil olumsuz pekiştirme C)Ceza "Gizem'in anne ve babası sürekli kavga etmektedir. D)İkincil olumsuz pekiştirme Gizem bu duruma çok üzüimekte ve onların E) Sönme seslerini duymamak için odasına girip müziği son ses açmaktadır." Yukarıdaki durumda Gizem için yüksek sesü Organizma için güzel bir uyarıcının ortama müzik dinlemek sokulması = Olumlu pekiştireç aşağıdakilerden B) Koşullu uyarıcı D) Oiumsuz pekiştireç hangisidir? Organizma için hoş olmayan bir uyarıcının ortama sokulması=Ceza A) Koşulsuz uyarıcı C) Nötr uyarıcı E) Olumlu Organizma için hoş olmayan bir uyarıcının pekiştireç ortamdan çıkarılması=Olumsuz Pekiştireç Organizma için güzel bir uyarıcının ortamdan çıkarılması= Ceza Olumsuz pekiştirme organizma için hoş olmayan Örnekte de çocuk için güzel bir uyarıcı (harçlık) bir uyarıcının ortamdan çekilmesidir. Organizma ortamdan çıkarılmıştır. Babanın bu davranışı rahatsızlık veren bir durumla karşılaşmamak için cezadır. davranışta bulunur. Bu örnekte de hoş olmayan uyarıcı (anne ve babanın kavga etmesi), bir (Cevap C) davranışla (müziğin sesini açma) ortamdan çıkarılmıştır. (Cevap D)
    30. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 23 8. "Bir kurum müdürü personelinin işe geç kalma davranışını azaltmak için her gün işe erken gelmektedir. Bir süre sonra tüm personel erken Burada beden eğitimi öğretmeni giderek gelme davranışını gösterir." doğru forma yakın olan top sürme, daha sonra daha yakın olan doğru sayıda adımı Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde sırasıyla pekiştirmiştir. Davranış biçimlendirmede müdürün davranışı ve bundan sonra uygulaması önce gösterilen davranışlardan istenilene gereken pekiştirme tarifesi doğru olarak en yakın olan davranış pekiştiriimekte bir verilmiştir? süre sonra daha yakın ve giderek daha A)Sürekli pekiştirme, Sürekli pekiştirme yakını pekiştirerek sonunda beklenen B)Sürekli pekiştirme, Değişken zaman aralıklı davranışı göstermesini sağlamaktır. pekiştirme (Cevap D) C)Sürekli pekiştirme, Sabit oranlı pekiştirme D)Sabit zaman aralıklı pekiştirme, Değişken zaman aralıklı pekiştirme E) Sabit oran aralıklı pekiştirme, Değişken oran aralıklı pekiştirme ilk önce müdür her gün işe erken gelmektedir yani sürekli bir pekiştirme söz konusudur. Yeni bir davranışın kazandırılması için sürekli pekiştirme etkilidir. Fakat bu pekiştirme tarifesi ekonomik olmadığı için davramş edinildikten sonra değiştirilmelidir. Davranışın sürekliliğini arttırmak için kuilanılacak en etkili pekiştirme tarifesi ise değişken aralıklı pekiştirme tarifeleridir. (Cevap B) 9. "Bir beden eğitimi öğretmeni öğrencilerine turnike 10. Aşağıda verilen durumların hangisinde atmayı öğretirken ilk önce topu doğru formda "3 ıu organizmayı harekete geçiren gücün içsel sürenleri ödüllendirmiş, daha sonra turnike için > güdülenmeye dayandığı kesindir? doğru sayıda adım atanları ödüllendirmiş ve en A)Öğrencinin sınavdan iyi not almak için sonunda da doğru formda turnike ataniarı çalışması ödüllendirmiştir." B)Babasının söz verdiği bisiklet için çocuğun Bu beden öğretmeni öğrenciierine turnike atmayı sınavlara çalışması öğretmek için aşağıdakilerden hangisini C)Annesi parka götüreceği için çocuğun uslu kullanmıştır? durması A)Tepkisel koşulama D)Arkadaşlarından onay gördüğü için B)Edimsel koşulama ergenin C)Sistematik duyarsızlaştırma sigara içmesi D)Davranış biçimlendirme E) Klasik müziği seven birisinin konsere E) Bıktırma gitmesi
    31. İçsel güdülenmede organizmayı harekete geçiren güç organizmanın öğrenme isteği, bilme arzusu gibi içsel süreçlerdir. İçse! güdülenme de birey istediği, merak duyduğu için öğrenmeye çalışır. As!a bir ödül beklentisi yoktur. Seçenekierde ise E seçeneğinde kişi sevdiği için klasik müzik konserine gider. Bu durumda not, para, beğenilme vb. bir ödül yani dışsal bir güdüleme yoktur. (Cevap E)
    32. 24- -OGRENME PSİKOLOJİSİ- 11. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde birincil 13. Edimsel koşullanmayı psikolojinin gündemine pekiştireç kullanılmamıştır? getirerek edimlerin de şartlanabileceğini ileri A)Klasik koşullanma deneyinde köpeğe et süren bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir? verilmesi A)Thomdike B)Fareİ9re deneyde her yanlış deneme için eiektrik B)Dewey şoku verilmesi C)Pavlov C)Annenin d9rs çalışan oğlunun yemek yemesine D)Bandura izin v^rmesi E) Skinner D)Sahibinin istediğî hareketi yapan köpeği su V9rm9si E) Bayramda dedenin elini öpen torununa para vermesi Edimsel koşullanmayı psikolojinin gündemine getiren Skinner'dir. Doğru cevap E'dir. (Cevap E) Birincil pekiştireçler organizmanın temel ihtiyaçlarını tatmin eden ya da yaşamı tehdit ed9n doğal pekiştireçlerdir. Yiyecek, su birincil olumlu pekiştireç, elektrik şoku birincil olumsuz pekiştireçtir. Buna göre A, B, C ve D seçenekleri organizmanın yaşamını sürdürmesi için gerekli ya da onu tehdit eden uyarıcılardır. E seçeneğinde ise böyle bir durum söz konusu değildir. (Cevap E) 2 O 12. Edimsel koşullanmayla öğrenmenin hızı ve derecesi jn için; S I.Ödülün niteliği organizmanın yapısına uygun — 14. "Altını ıslatma sorunu olan bir çocuk için ann^si bir olmalıdır. £j çizelge hazırlamış ve çocuğa altını ıslatmadığı her gün için bir yıldız vermiş. Hafta sonunda beş ve II.Cezanın niteliği organizmanın yapısına uygun daha fazla yıldız aldığında onu lunaparka olmalıdır. götürmüştür." III.Verilecek olan ödül V9 C9za organizmayı Annenin çocuğun altını ıslatma sorunundan harekete geçirecek nitelikte olmalıdır. kurtulmak için kullandığı pekiştirme hangisidir? IV.Organizmaya verilecek olan ödül ve c^zayla A)Sabit zaman aralıklı pekiştirme B)Değişken oranlı pekiştirme davranış arasındaki sürenin biraz uzun olması C)Değişken aralıklı pekiştirme gerekir. D)Simg^sel ödüllü pekiştirme E) Premack ilkesi yargılarından hangisi yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Yalnız IV E) I-II-III Davranış değiştirmede kullanılan bir yöntem de simgesel ödülle pekiştirmedir. Burada çocuğa şek9r, oyuncak, lunaparka gitme gibi çocuğun I- II- III maddeİ9ri öğrenmenin hızı ve derecesi ile ihtiyacını karşılayan bir ödül yerine, yıldız, artı, ilgili doğru yargılardır. Davranış ve ödül ya da puan gibi simgesel ödüller verilir. Çocuk bu ceza arasındaki sürenin kısa olması gerekir. simges^l ödülleri toplayarak gerçgk ödüle Doğru cevap D'dir. dönüştürür. (Cevap D Cevap:D
    33. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 25 15. "Futbolu sevmeyen Deniz arkadaşlarıyla futbol maçına gitmiş ve çok eğlenmiştir. Deniz bir hafta CEVAPLI KONU sonra arkadaşları olmamasına rağmen tekrar maça KAVRAMA TESTİ gitmiştir." 1. Ceza ile ilgili olarak; Deniz'in maça gitme davranışını tekrar göstermesi I.Öğretmenin öğrencisini azarlaması aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanabilir? II.Öğretmenin öğrencisine teneffüse çıkma yasağı A)Edim ortaya çıkan sonuçtan etkilenir koyması B)Koşullu uyarıcı koşulsuz uyarıcıdan önce verildiğinde koşullanma meydana gelir III.Çocuğu arkadaşlarından ayırma C)Organizma doğru tepkiyi alana kadar denemelere devam eder Yukarıdakilerden hangisi I. tip cezaya örnek D)Birey için arkadaşları önemli birer model verilebilir? oluşturur A) I ve II B) II ve III C) I ve E) Davranışın tekrarı uyarıcı ve tepki arasında D) Yalnız E) Yalnız II kurulan bağı güçlendirir I Deniz'in futbol maçına gitme davranışı arkadaşlarıyla iyi vakit geçirdiği için pekişmiştir. Edimsel koşullanma ilkelerine göre birey ilk önce bir davranış (edim) sergiler bu davranışın sonucu olumluysa tekrar olasılığı artar. Yani kişinin Ütü yapan kadının çocuğu annesinin dikkatini davranışlarını bu davranışların yarattığı olumlu ya çekmek için ağlamaya başlamıştır. Anne işini da olumsuz durumlar belirler. bırakıp çocukla ilgilenirse, bu durumdan çocuğun (CevapA)^ gelecekteki davranışı nasıl etkilenir? A)Çocuğun benzer durumda ağlama olasılığı artar. 'O UÜ B)Çocuğun benzer durumda annesinin işini bitirmesini bekleme olasılığı artar. C)Çocuk daha sonra başka davranışlarla annesinin ilgisini çekmeye çalışır. D)Çocuk annesinin ne yaptığına daha fazla dikkat eder. E) Çocuk kendini oyalamanın bir yolunu bulur. 16. Organizmaya verilecek olan ödül ve cezanın organizmanın yapısına uygun olması, ödül ve cezanın miktarının organizmayı harekete geçirecek nitelikte olması edimsel koşullanma ile ilgili olarak öğrenmenin en çok hangi yönünü etkiler? A)Öğrenmenin hızını ve derecesini B)Öğrenmenin maliyetini C)Öğrenmenin aktarımını D)Öğrenmenin karmaşıklığını E) Öğrenmenin ekonomikliğini Soruda belirtilen durum en çok öğrenmenin hızını ve derecesini etkiler. Doğru cevap A'dır. (Cevap A)
    34. Trafikte yayalara yol veren bir şoför, yayaların kendisine teşekkür etmeden geçip gittiklerini görüyor. Bu durumda şoförünün ilerideki olası davranışı ne olabilir? A)Yayaların yoldan geçmeme olasılıkları artar. B)Şoförün yol verme olasılığı artar. C)Yayaların teşekkür etme olasılıkları artar. D)Şoförün yol vermeme olasılığı artar. E) Yayalar başka yerlerden geçmeye çalışır.
    35. 26- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 4. TV'de maç seyreden babanın iki çocuğu bu arada 7. Bir çocuk (A) birlikte oyun oynarken başka bir kavga ederler. Baba da çocuklara para verir ve çocuğu (B) tokatlıyor. Bir yetişkin (C) ağlamaya gidip çukulata almalarını söyler. başlayan, tokat yiyen çocuğu oradan uzaklaştırıyor. Gelecekte aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkma olasılığı yüksektir? Bu durumun olası sonucu ne olabilir? A)Babanın TV'yi rahat seyretmesi A)A'nın B'yi tokatlama olasılığı artar. B)Çocukların çukulata yemesi B)B'nin ağlama olasılığı artar. C)Çocukların kavga etmesi C)C'nin A'yı cezalandırma olasılığı artar. D)Çocukların para istemesi D)C'nin A ile B'yi ayrı tutma olasılığı artar. E) Çocukların kavga etmemesi E) Çocuklar uslu uslu oynarlar. 5. Bir adam evde TV seyrederken aniden TV'nin İçinde bulunulan durumdaki hoş bir uyarıcının görüntüsü kaybolmuştur. Adam TV'ye yaklaşmış, ortadan kaldırılmasma ne ad verilmektedir? üzerine hafifçe vurmuştur. TV'de görüntü ortaya çıkmıştır. Kadın adama TV'yi bozacağını A)Olumlu pekiştirme B)Olumsuz pekiştirme söylemiştir. C)I.Türceza D)II. Türceza Bu durumun olası sonucu aşağıdakilerden E) Şekillendirme hangisi olabilir? A)Aynı şekilde görüntü kaybolduğunda adam gene TV'ye vurur. B)Adam TV'yi değiştirir. C)Adam kadına alaycı bir şekilde bakar. D)Adam'ın TV seyretme oranı azalır. E) Kadının ileride TV'nin bozulacağını söyleme oranı azalır. İnsanların hapse atılması aşağıdakilerden hangisi olarak ele alınabilir? A)Olumlu pekiştirme B)Olumsuz pekiştirme C)I. Tür ceza D)II. Tür ceza E) Şekillendirme 6. Anne, çocuğa dersini yaparsa bahçede top oynamasına izin verebileceğini söylemektedir. Anne aşağıdakilerden hangi tekniği kullanmaktadır? A)Sistematik duyarsızlaştırma 10. Bir fabrikada çalışan bir kişiye patronu parası B)Premack ilkesi olduğu zaman paralarını vereceğini söylemiştir. C)Jeton biriktirme Bu örnekte patron aşağıda verilen pekiştirme D)Biçimlendirme tarifelerinden hangisini kullanmaktadır? E) Zamanlama A)Sabit arahklı B)Sabit oranlı C)Değişken aralıklı D)Değişken oranlı E) Sürekli
    36. -EGITIM BILIMLERİ- 27 11. Çocukların göstermiş olduğu her olumlu 14. İnsanların karşı karşıya kaldıkları durumları ve davranışın ödüllendirme yoluyla pekiştirilmesi olayları hangi nedenlere bağladıklarını açıklamaya çok ekonomik değildir. Böyle durumlarda çalışmaları aşağıdaki kavramlardan hangisiyle kullanılması gereken en uygun pekiştirme modeli açıklanır? aşağıdakilerden hangisidir? A)Uyarıcı A)Premack ilkesi B)Yükleme B)Aralıklı pekiştirme C)Güdü C)Değişken zaman aralıklı pekiştirme D)Pekiştireç D)Değişken oranlı pekiştirme E) Tepki E) Simgesel pekiştirme 12. Bir ilkokul öğrencisine öğretmeni çocuğun yapmayı çok istemediği yani kerhen yaptığı bir davranışı, yapmaktan zevk aldığı bir davranışı pekiştireç olarak kullanarak yaptırmaktadır. Bu durum aşağıdaki seçeneklerden hangisiyle açıklanır? QO cc UJ A)Premack ilkesi o B)Simgesel pekiştirme 'E Ui _J C)Olumlu pekiştirme ü D)Olumsuz pekiştirme EQ E) Oranlı pekiştirme «§ 'tz 13. I. Annenin çocuğuna ödevini yaparsan parka çıkmana izin veriyorum demesi II.Ödevini yapmayan öğrenciyi öğretmenin tenefüse çıkarmaması III.Öğretmenin öğrencisine fiş cümlesi yazarsan oyun oynayabilirsin demesi Yukarıdaki örneklerden hangisi Premack ilkesine uygun bir örnek değildir? A) I ve II B) I ve III C) Yalnız II D) Yalnızlll E) llvelll
    37. 15. Bir kişinin karlı bir havada ayağının kayarak düşmesinin sebebini kendi dikkatsizliğine, beceriksiziiğine bağlaması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır? A)İçgörü B)Dışsal pekiştireç C)İçsel pekiştireç D)İçsel yükleme E) Dışsal yükleme 16. Karlı havada ayağı kayarak yere yıkılan biri düşme sebebini kendi dikkatsizliğine değilde, hava şartlarına ya da kaldırımların buzlu olmasına bağlıyorsa bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır? A)İçsel yükleme B)Bahane bulma C)Yansıtma D)Yön değiştirme E) Dışsal yükleme CEVAP ANAHTARI 1.D 2.A 3. D 4.C 5.A 6. B 7.A 8.D 9. D 10. C 11.E 12. A 13. C 14. B 15. D 16. E
    38. 28- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 2. Bir çocuk evde ve okulda isteklerini ağlayarak ÇIKMIŞ SORULAR yaptırmaya çalışmaktadır. Bu durumdan rahatsız olan aile ve öğretmen, ağlama davranışını ve ÇÖZÜMLERİ görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. Ancak görmezden gelmeye başladıktan sonra, çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. 1. Sınıfındaki öğrencilere parmak kaldırarak söz almayı öğretmek isteyen bir öğretmenin Bu artış aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? izleyebileceği en etkili yol aşağıdakilerden (2001 KPSS) hangisidir? (2001 KPSS) A)Söndürmeye, görmezden gelmenin etkisiz bir A)Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını yöntem olmasıyla tahtaya yazmak B)Söndürülecek davranışın şiddetinde, B)Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri başlangıçta, geçici bir artışın görülmesiyle azarlamak C)Söndürülen davranışın, kendiliğinden geri gelme C)Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri bazen olasılığının bulunmasıyla uyarıp bazen görmezden gelmek D)Ev ve okul arasında tutarlılık sağlanamamış D)Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza olmasıyla vermek E) Ağlama davranışın uzun bir geçmişe sahip E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz olmasıyla verip diğerlerini görmezden gelmek Davranış değiştirmede izlenmesi gereken yol Söndürme sürecinde davranışın sıklığı hemen doğru davranışı pekiştirmek doğru olmayan azalmaz. Söndürmenin başlamasıyla davranış davranışa olumlu pekiştireç vermeyerek ya da sıklığında kısa süreli bir artma gözlenir. Ancak görmezden gelerek sönmesini beklemektir. B ve pekiştirilmeyen davranışın sıklığı giderek azalırve D seçeneklerinde uygun davranışı göstermeyen doğal ortamdaki gözlenme düzeyine düşer.(N. öğrencilerin cezalandırılması var. Ceza bir Senemoğlu,Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.156) davranışı bastırabilir ama asla cezalandırılan Davranış değiştirmede davranış görmezden kişiye doğru davranışı söylemez. Neyin yapılması gelindiğinde ilk etapta davranış biraz şiddetlenir gerektiğini değil neyin yapılmaması gerektiğini bu da sönmenin habercisidir. (Bu sorunun bir öğretir. C seçeneğinde ise bir tutarsızlık var bu da benzeri 2002, 2003 ve 2004 yıllarında yapılan asla yaniış davranışın sönmesini gerçekleştirmez. KPSS sınavında da sorulmuştur.) A seçeneğinde sadece doğru davranış tahtaya (Cevap B) yazılıyor bu öğrenciler için bir uyarıcı olsa da davranış değiştirmek için yeterli değildir. E seçeneğinde ise doğru davranışın yani parmak kaldırarak söz almanın söz verilip ödüllendirilmesi Bir öğretmen, önce öğrencilerinin her doğru yanıtını ve bunun tersi olan davranışın görmezden gelinip pekiştirmiştir. Bir süre sonra, her ikinci veya üçüncü söndürülmesi vardır. doğru yanıtı pekiştirmeye başlamıştır. (Cevap E) Öğretmenin pekiştirmelerindeki bu değişikliğin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) A)Soru-yanıt yönteminin öğrenmelerin pekiştirilmesine elverişli olması B)Öğrenmede, ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması C)Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman alması D)Pekiştirmenin dersin başlangıcında çok önemii olması E) Davranışa süreklilik kazandırmada aralıklı pekiştirmenin etkili olması
    39. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 29 En basit pekiştirme tarifesi sürekli pekiştirmedir. Bir öğrencinin, okula zamanında gelme ve Bu tarife deneğe yeni bir şey öğretilirken ödevlerini zamanında bitirme gibi davranışları kullanılmaktadır. Tepki öğrenildikten sonra sürekli alışkanlık haline getirmesinde, aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS) pekiştirme bırakılıp diğer pekiştirme tarifeleri uygulanır. (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve A)Klasik koşullanma Öğretim, s.163) Sürekli pekiştirme tarifesi sadece B)Bilişsel öğrenme C)Edimsel koşullanma yeni davranış kazandırılırken kullanılır. Bu tarife D)Sezgisel öğrenme ekonomik olmadığı için davranış kazanıldıktan E) Kavram öğrenmesi sonra değiştirilmelidir. Davranış kazanıldıktan sonra bu davranışın devamlılığını sağlamak için en iyi tarife olan değişken aralıklı ya da değişken oranlı pekiştirme tarifesine geçmek gerekir. Skinner'e göre eğitim birey ve başkalarına yararlı oiabilecek davranışları oluşturur. Bu durumda (Cevap E) öğretmen ise, yararlı davranışları meydana getiren bir mühendistir. Klasik koşullanma tepkisel davranışlar içindir. Edimsel koşullanma edimsel davranışlar içindir. Öğrencilerin derslerini zamanında yapma, derse zamanında gelme gibi davranışları edimsel davranışlardır. Bu alışkanlıkların kazandırılması da edimsel koşullanma gerektirir. "o (Cevap C) SÜ O 4. Öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre uı çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci, öğretmenin onun hareketlerini bir türlü fark etmemesi üzerine bu 4 «■ Ali oyuncaklarını başka çocuklarla her paylaştığında girişimlerden vazgeçmiştir. annesi onu bu davranışı için övmüştür. Şimdi ne zaman bir çocuk onunla oynamaya gelse, Ali hemen tüm oyuncaklarını ona vermektedir. Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine, Ali'deki bu davranış değişikliği aşağıdakilerden edimsel koşullanmada ne ad verilir? (2001 KPSS) hangisine bir örnektir? (2001 KPSS) A)Birincil pekiştirme A)Klasik (tepkisel) koşullanma B)Sönme B)Kavrama yoluyla öğrenme C)Olumlu pekiştirme C)Psiko-motor öğrenme D)Olumsuz pekiştirme D)Edimsel (operant) koşullanma E) İkincil pekiştirme E) Bilişsel öğrenme
    40. Edimsel koşulama ortamından pekiştirici Edimsel koşullanma günlük davranış uyarıcının kaldırılmasıyla davranış sıklığında bir repertuarındaki davranışların pekiştirilerek azalma ve en sonunda edim düzeyine inme görülme sıklığının arttırılmasıdır. Çocuğun görülür. Pekiştirmenin yapılmamasıyla davranış oyuncaklarını paylaşma davranışı annesi pekiştirmeden önceki düzeyine döner. (N. tarafından övülmüş (pekiştirilmiştir). Annenin Senemoğlu.Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.156) övme davranışı olumlu pekiştirmedir bu da Bu örnekte de öğrencinin çeşitli hareketlerinin çocuğun bu davranışı gösterme sıklığını öğretmen tarafından fark edilmemesi bu arttırmıştır. davranışın pekiştirilmesini engellemiştir. (Cevap D) Pekiştirilmeyen davranış söner. (Cevap B)
    41. 30- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. 7. Kimya sınavına hazırlanıp sınavdan iyi bir puan 9. Edimsel (operant) koşullanmanın alan öğrencinin kimya dersine daha fazla temelinde aşağıdakilerden hangisi yatar? çalışmaya başlaması, aşağıdakilerden hangisine (2002 KPSS) bir örnektir? (2002 KPSS) A)Problem çözmede daneme - yanılma A)Edimsel (operant) koşullanma önemlidir. B)Klasik (tepkisel) koşullanma B)Koşullu uyarıcı, koşulsuz uyarıcıdan C)Kavrayarak öğrenme önce D)Gizil (örtük) öğrenme verilmelidir. E) Gözlem yoluyla öğrenme C)Davranış, ortaya çıkardığı sonuçtan etkilenir. D)Tepki, koşulsuz uyarıcıyla birlikte verilen nötr uyarıcıya da genellenir. E) Tekrar, uyarıcı - tepki bağını kuvvetlendirir. 8. Öğrenci kendi ediminden olumlu etkilenmiştir ve Edimsel davranış bir uyarıcı tarafından bu da davranışı gösterme sıklığını arttırmıştır. oluşturulmaz, organizma tarafından ortaya Öğrenci çalışmasının sonucunda iyi bir not konur. Edimsel davranış kendiliğinden ortaya almıştır ve bu tepki onun daha çok çalışmasına çıkar ve sonuçları tarafından kontrol edilir. sebep olmuştur. Edimsel koşullanmada birey Bu nedenle Skinner edimsel davranışı gösterdiği edimin sonucundan etkilenir. uyarıcıdan bağımsız görmez. Ancak önce tepki yapılır sonra tepkinin doğurduğu (Cevap A) uyarıcı gelir ve tepki bu uyarıcı tarafından kontrol edilir. (N. Senemoğlu, Gelişim, Çocuklara büyük gruplar önünda rahat olma yetarliği Öğrenme ve Öğretim, s.147). Edimsel kazandırılacaktır. Bunun için, çocuklar önce bir iki koşullanmada birey gösterdiği edimin kişi; sonra giderek büyüyen gruplar önünde sonucundan etkilenir. Örneğin ilk yürümeye bulundurularak uygun davranışları pekiştirilmekte ve onlar bu yolla büyük gruplar önünde rahat olabilecak başlayan çocuk ayağa kalkma ediminin hale getirilmektedir. çevresi tarafından ilgiyle karşılandığını görür. Daha sonra da çocuk bu olumlu tepkinin ardından yürüme davranışını daha Bu durum, aşağıdakilerden hangisine bir örnek sık gösterir. Davranış sonucunun olumlu ya oluşturur? (2002 KPSS) da olumsuz olmasına göre sıklaşır ya da A)Uyarıcı genellemesi azalır. B)Sabit oranlı pekiştirme C)Uyarıcı yoksunluğu (Cevap C) D)Kademeli yaklaşım E) Uyarıcıyı ayırt etme Kademeli yaklaşımda uyarıcı azar azar ve uzun konuşma davranışı kazandırılmaktadır. Okuldan sürede yavaş yavaş verilmelidir. Örnekte de korkup okula gitmek istemeyen bir çocuğa da okula çocukların önünde konuştukları kişi sayısı gitme davranışı bu yöntemle kazandmlabilir. İlk önce arttırılarak onlara büyük gruplar karşısında rahat çocuk okul bahçesine götürülüp oynayan çocuklar
    42. izletilir, sonra okulun koridorları gezdirilir, sonra müzik dersine girmesi sağlanır bu şekilde kademeli olarak okula karşı olumlu tutum 10. Tuttuğu basketbol takımının her maçına giden bir kazandırılmış olur. taraftar, takımının sürekli kaybetmesi üzerine, yavaş yavaş maçlara gitmekten vazgeçmiştir. (Cevap D) Edimsel (operant) koşullanma ilkelerine göre, taraflardaki bu davranış değişikliği aşağıdakilerden hangisine bir örnektir? (2002 KPSS) A)Sönme B)Bağ kurma C)Ayırtatme D)Davranışı biçimlandirme E) Unutma
    43. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 31 11. Pekiştirilmeyen davranışlar söner. Taraftar Olumsuz pekiştireçler ortamdan maçlarda takımı yenildiği için olumlu pekiştirme çıkarıldıklarında beili bir davranışın yapılma alamamaktadır. Pekiştirilmeyen maça gitme olasılığını arttıran uyarıcıiardır (N. da vr an ış ı da sö nm ey e ba şl amıştı r. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, Pekiştirilmeyen davranışın sıklığı giderek azalır ve s.147). D seçeneğinde çocuğun çizgi film doğal ortamdaki gözlenme düzeyine düşer. izlemesine izin verilmemesi çocuk için olumsuz bir uyarıcıdır. Bu yasağın ders (Cevap A) çalışması koşuluyla kaldırılması ise olumsuz pekiştirmedir. A ve B seçenekleri cezadır. C seçeneği olumlu pekiştirmedir. E seçeneği ise pekiştireç verilmemesidir. Problem çözme alıştırması yaptıran bir öğretmen, (Cevap D) öğrencilerine doğru çözdükleri her sekiz problem için bir puan vermektedir. Bu öğretmenin kullandığı pekiştirme tarifesi B)Oyuncak arabalarını birbirine çarparak kıran bir aşağıdakilerden hangisine bir örnektir? (2002 çocuğun sürekli azarlanması KPSS) C)Küfürlü konuşan bir çocuğun bu davranışının sık sık gülerek karşılanması A)Değişken aralıklı D)Çizgi film izlemesine izin verilmeyen bir çocuğa, B)Sabit oranlı ödevlerini zamanında tamamlandığında çizgi film C)Sabit aralıklı izlemesi için izin verilmesi D)Rasgele E) Kardeşine vurarak, onu üzen bir çocuğun bu E) Değişken oranlı davranışının görmezden gelinmesi Sabit oranlı pekiştirme de organizmanın belli ;o sayıdaki doğru davranışı pekiştirilir. Sabit oranlı .1 pekiştirmede zaman önemli değil, doğru davranış Q M sayısı önemlidir (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.147). Bu ömekte de öğretmen belli sayıda doğru problem çözme davranışını ödüllendirmektedir. (Cevap B) 12. Aşağıdakilerden hangisi olumsuz pekiştirmeye bir örnektir? (2002 KPSS) A)Evin içinde topa tekme atarak oynayan bir çocuğun topunun elinden alınması
    44. 13. Bir bakıcı, kibrit yakmaktan hoşlanan çocuğun eline çok fazla miktarda kibrit verip onları art arda yaktırarak çocuğu kibrit yakmaktan bıktırma yoluyla bu alışkanlıktan vazgeçirmek istemektedir. Bu durumda bakıcı, alışkanlığı yok etmek için aşağıdaki örenme kuramcılarından hangisinin önerdiği yönteme başvurmaktadır? (2002 KPSS) A)VVatson B)Guthrie C)Thorndike D)Skinner E) Pavlov Guthrie yeni çağrışımlar yaratarak kötü alışkanlıkların yok edilmesi için üç tür teknik önermiştir. Bunlar eşik yöntemi, bıktırma yöntemi ve zıt tepki yöntemi6'r. Bıktırma yönteminde, tüm uyarıcılar orijinal tepkiden, bir başka deyişle istenmeyen tepkiyi yoruluncaya, bıkıncaya kadar verilir. Daha sonra birey ya da hayvan bu tepkiyi göstermekten bıkacağı için aynı uyarıcıya karşı yeni bir tepki göstermeyi öğrenir. (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.123,124). Bu örnekte de çocuğa aynı uyarıcı sürekli veriliyor. Belli bir süre sonra kibrit çocukta yakılacak değil kaçılması gereken bir uyarıcı olacaktır. (Cevap B)
    45. 32- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 14. Anasınıfına yeni başlayan Ali ve Mehmet, evlerinde kazandıkları, istediklerini ağlayarak yaptırma alışkanlıklarını okulda da devam ettirmektedirler. Değişken aralıklı pekiştirme tarifesinde zaman Ali'nin öğretmeni onun ağlamasını sürekli olarak sabit değildir. Pekiştireç bazen hemen, bazen görmezden gelirken, Mehmet'in öğretmeni bazen onun ağlamasını görmezden gelmekte bazen de daha geç kazanılabilir. (N. Senemoğlu, Gelişim, isteğini yerine getirmektedir. Öğrenme ve Öğretim, s.90). Bu örnekte de öğretmenin sınav yapacağı zaman belli değildir. Bu tarifede sabit aralıklı pekiştirmeden sonraki Bu iki çocuğun okulda ağlama davranışının nasıl tepkisizlik görülmez. Öğrenci ne zaman sınav bir seyir izlemesi beklenir? (2002 KPSS) olacağını bilmediği için sürekli çalışmak ve hazır A)Ali'nin ağlama davranışı ortadan kalkarken olmak zorundadır. Mehmet'inkinin artması B)İkisinde de, ağlama davranışının devam etmesi (Cevap C) C)Anasınıfına uyum sağladıklarında, ikisinde de ağlama davranışının ortadan kalkması D)İstekleri karşılanmadığı sürece, ikisinde de 16. Bir ilköğretim okulu öğretmeni, öğrencilerden birinin ağlama davranışının artması ödevlerini düzenli bir biçimde yapmadığını fark E) İkisinde de, ağlama davranışının isteklerini ne etmiştir. olduğuna göre değişiklik göstermesi Ali'nin öğretmeni bu davranışını görmezden Öğretmenin bu öğrenciye düzenli olarak ödev geliyor yani Ali'ye bu davranışı sonucunda olumlu yapma alışkanlığı kazandırmak için pekiştireç vermiyor. Pekiştirilmeyen davranış başvurabileceği aşağıdaki yollardan hangisi söner. Öğretmenin bu davranışları sonucunda etkisizdir? (2003 KPSS) Ali'nin ağlama davranışı ortadan kalkar. Mehmet A)Öğrenciyi her ödev yapışında ödüllendirmek ise davranışı sonunda bazen pekiştireç almakta B)Ödevini düzenli olarak yapan öğrencileri sınıfın bazen ise almamaktadır. Öğretmeni Mehmet'in önünde ödüllendirmek C)Öğrenciye sevdiği ve ödevlerini düzenli olarak davranışını değişken aralıklı pekiştirmektedir. yapan bir arkadaşıyla çalışmasını söylemek Değişken aralıklı tarifede ise davranışın görülme D)Ödevlerini düzenli yapmayan öğrencileri sıklığı artar. Öğretmenin davranışları Mehmet'in cezalandırmak ağlama davranışını göstermesini arttırır. E) Düzenli olarak ödev yapmanın yararlarını sınıfta tekrar tekrar anlatmak (Cevap A) Bu tip sorular öğrenme soruları içerisinde cevaplandmlması en kolay olanıdır. Öğretmen şu davranışı kazandırmak için ne yapmalıdır vb. diyorsa içerisinde cezalandırma olan seçenekleri eleyin doğru cevap çıkacaktır. Öğretmen ne 15. Öğrencilerin derse devamlı çalışmalarını yapmamalıdır, neyi yapması uygun olmaz ya da sağlamak için önceden tahmin edilemeyen sorudaki gibi hangi yol etkisizdir şeklinde değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapan bir soruyorsa doğru cevap her zaman içerisinde öğretmenin bu davranışı, aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisini çağrıştırmaktadır? (2003 cezalandırmanın bulunduğu seçenektir. Çünkü KPSS) ceza eğitimde hiçbir zaman olumlu değildir ve davranış değiştirme aracı olarak kullanılmaz. A)Sabit oranlı B)Değişken oranlı Ceza öğrencilere olumlu davranış kazandırmaz C)Değişken aralıklı sadece olumsuz davranışı bastırır. Ceza bir D)Sürekli davranışı kazandırmada, davranış E) Sabit aralıkh biçimlendirilmesinde en az etkili olan bir yöntemdir. Bazen istenilen davranışın tersi de kazanılabilir.
    46. (Cevap D)
    47. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 33 17. Çocuğuna odasını düzenli tutma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir anne, bir hafta boyunca yatağını düzelttiği her gün için ona sütlü kakao Edimsel davranışlar sonucunda oiumlu veya vermiş; bir haftanın sonunda, artık yatağını her gün olumsuz olmak üzere iki durum ortaya çıkar. Eğer düzelten oğlunun düzenli olmanın yararlarını anladığını düşünerek sütlü kakao vermeyi birey edimi sonunda pekiştiriliyorsa yani edim durdurmuştur. Ancak bu düşüncesinin aksine, sonucunda olumlu bir durum ortaya çıkıyorsa çocuğu yavaş yavaş yatağını düzeltmekten davranışın tekrar ortaya çıkma olasılığı artar. vazgeçmiştir. Davranışın ortaya çıkma olasılığını arttıran uyarıcılara pekiştireç denir. Pekiştirilen davranış tekrar edilir. Organizmanın edimi sonucunda Çocuğun, yatağını düzeltmekten vazgeçmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 olumsuz bir durum ortaya çıkıyorsa (ceza) KPSS) davranış tekrar edilmez. Eve geç gelen çocuğa babası bağırıyorsa (ceza) bu çocuğun tekrar geç A)Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesinin gerekmesi gelme olasılığı düşer. Dersini yaptığı için şeker B)İstenmeyen bir durumla sonuçlanan alıyorsa (pekiştireç) dersini tekrar yapma olasılığı davranışların bastırılması artar. Yani davranışın tekrar görülmesi ihtimalinin C)Yatak düzeltmenin öğrenilmesi zor ve karmaşık artması için pekiştirilmesi gerekir. bir davranış olması D)Yeterli miktarda pekiştireç kullanılmaması (Cevap B) E) Yatak düzeltme alışkanlığının kazanılması için uygun bir pekiştireç seçilmemiş olması C5 Anne çocuğuna yatak düzeltme davranışı için uygun bir pekiştireç kullanmıştır. Annenin kullandığı pekiştirme tarifesi sürekli pekiştirmedir. S Bu tarife yeni bir davranış kazandırılmaya çalışılırken etkilidir. Fakat alışkanlık kazandırmak için çok tekrar gereklidir. Anne bu davranış kazanıldıktan sonra alışkanlığın da oluşması için değişken oranlı tarifeye geçmelidir. Yani alışkaniık kazandırmak için daha uzun süre pekiştirme gereklidir. (Cevap A) 18. Bir davranışın tekrarlanma ihtimalini edimsel (operant) koşulfanma yoluyla kontrol edebilmenin önkoşulu aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) A)Davranışın en az bir kere yapılmış olması B)Davranışın pekiştirilmesi C)Davranışa uygun bir ayırt edici uyarıcı bulunması D)Davranışın ayırî edici bir uyarıcı tarafından kontro! edilmesi E) Davranışın şekillendirilmesi
    48. 19. Bir anne, ödevini yaparken kendisinden yardım isteyen çocuğunun ödevi kendi başına yapmasını sağlamak için ona "ödevini kendin yaparsan seni hafta sonu çarpışan arabalara götürürüm" demiştir. Fakat çocuk, vaat edilen ödüle rağmen, annesinden yardım istemeyi sürdürmüştür. Koşullanma yoluyla öğrenme ilkeleri çerçevesinde düşünüldüğünde çocuğun isteğinde ısrar etmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisi olamaz? (2003 KPSS) A)Ödül olarak çarpışan arabaların uygun olmaması B)Kendi başına ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir durum olması C)Kullanılan ödülün davranıştan hemen sonra yerilmiyor olması D)Ödev yaparken yardım isteme davranışının sönmeye karşı dirençli olması E) Annenin çocuğa ödül almanın yararlarını iyi anlatmamış olması. Koşullanma yoluyla öğrenmeye göre verilen ödül davranıştan hemen sonra verilmelidir. Ödül verilen kişinin ihtiyaçlarına cevap vermelidir. Ancak ihtiyaca cevap veren ödül her organizma için hoşa giden bir durumdur. Annenin ödül almanın yararlarını anlatmasına gerek yoktur. (Cevap E)
    49. 34- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 20. Edimsel koşullanma yaklaşımında, bireye daha önce 21. Sınıfta söz almaktan çekinen bir öğrencinin söz yapmadığı yeni bir davranışın kazandırılmasında alma davranışını daha sık göstermesi için kullanılan yollardan biri de şekil verme ya da öğretmenin izleyeceği yöntemlerden hangisinin biçimlendirmedir. en az etkili olması beklenir? (2003 KPSS) A)Başlangıçta öğrencinin ilgisiz konularda da olsa Edimsel koşullanma yaklaşımına göre, konuşma eğilimini pekiştirmek aşağıdakilerden hangisi şekil verme, B)Öğrenci söz almak istediğinde ona söz vermek biçimlendirme adımları arasında ver almaz? C)Öğrencinin söz alıp alamayacağını ona sık sık (2003 KPSS) sormak D)Öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları A)Kazandırılacak hedef davranışın açıkça pekiştirmek tanımlanması E) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konularda B)Bireyin hedef davranışa ait performans konuşmaya güdülemek düzeyinin belirlenmesi C)Hedef davranışa götürecek davranış basamaklarının cezalandırılması D)Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların Öğrenci eğer söz aimaktan çekiniyorsa bu durum pekiştiriimemesi E) Yeni davranış oluşuncaya kadar bireye onun için olumsuz bir ortam oluşturur. Öğretmenin geribildirim verilmesi sık sık söz almak isteyip istemediğini sorması öğrenciyi sürekli olarak huzursuz eder. Bu davranışı kazandırmak için yapılması gereken söz almak istediğinde ona söz vermek ve öğrencinin Davranış biçimlendirme tepkiyi istenen şekilde söz alma davranışını pekiştirmektir. Söz almaktan oluşturmaktır. Beklenen davranışa en yakın olan çekinen bir öğrenciye sürekli söz alıp davranış pekiştirilmekte sonra daha yakını ve almayacağını sormak öğrenciyi baskı altında tutar giderek daha yakını pekiştirilerek sonunda istenen vebudabirnevicezadır. davranışın görülmesi sağlanmaktadır. Bu süreçte (Cevap C) öğrencilerden istenen davranış açıkça ortaya konmalı ve bireyin performans düzeyi de göz önünde bulundurularak sadece istenen davranışla ilgili davranışlar kademeli olarak pekiştirilmelidir. 22. Bir ilköğretim okulunun ikinci sınıfında eğitim gören Davranışçı yaklaşımda davranışların öğrenciler yazı yazma alıştırmasından biçimlendirilmesinde, kazandırılmasında ceza hoşlanmamakta, bunun yerine resim yapmayı tercih zorunlu olmadıkça kullanılmaz. Ceza sadece etmektedir. istenmedik davranışları söndükmek için kullanılabilir. Dolayısıyla davranışın Bu durumda, öğrencilerin yazı yazma alıştırması biçimlendirilmesinde, istenilen davranışa götüren yapmalarını sağlamak isteyen öğretmen için davranış basamaklarının cezalandırılması doğru aşağıdaki yöntemlerden hangisi en uygundur? değildir. (2003 KPSS) (Cevap C) A)Öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli yapacakları düşüncesiyle, önce resim yapmalarına izin vermek B)Öğrencilere yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek C)Öğrencilere düzgün yazı yazmanın önemini açıklayarak resimlerini evde yapmalarını söylemek D)En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazma alıştırması yapacağını açıklamak E) Resim yapmayı daha az eğlenceli hale getirerek öğrencilerin yazı yazma alıştırması yapmayı tercih etmelerini sağlamak
    50. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 35 Burada açıkça söylenmese de bir Premack ilkesi 24. Okula geç kalan bir öğrenci, hasta olduğu için söz konusudur. Öğrencilerin hoşlandığı etkinlikleri uyanamadığını söyleyerek azar işitmekten sevmedikleri için pekiştireç olarak kuilanmalıdır. kurtulmuştur. Aynı öğrenci birkaç gün sonra sözlü smavda soruları cevaplayamayınca, düşük puan Öğretmen de çocukların sevdikleri bir etkinlik olan almaktan kurtulmak için, öğretmenine hasta resim yapmayı yazı yazmak için pekiştireç olarak olduğundan sınava iyi hazırlanamadığını söylemiştir. kullanmalıdır. (Cevap B) Öğrencinin hasta olduğunu söyleyerek düşük puan almaktan kurtulmaya çalışması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 KPSS) A)Öğrenmenin genellenmesi B)Taklitetme C)Ayırt etmeyi öğrenme D)Olumsuz aktarma E) Sosyal öğrenme O cc Öğrencinin hastalandığım için uyanamadım LU o demesi onu olumsuz bir durumdan kurtarmıştır. S Yani öğrencinin bu davranışı pekiştirilmiştir. Bu c _ öğrencinin benzer durumlarda da aynı tepkiyi ı göstermesi gen^Ilemedir. Sınava hasta olduğu 23. Evin en küçük çocuğu olan Neşe, ağlayarak -ş= için çalışamadığını söyleme öğrenmenin annesine gittiği takdirde onun, istediği bir oyuncağı 'S genellenmesidir. kardeşlerinden alarak kendisine verdiğini -j| öğrenmiştir. Anaokuluna başladığı ilk günlerde, ;g (Cevap A) Neşe arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağın .s kendisine verilmesini istediğinde ağlayarak ^ öğretmenine gitmiş fakat öğretmeni annesinin 'ğ yaptığını yapmadığı için, zamanla bu davranışı >" yapmaktan vazgeçmiştir. Neşe'nin davranışında zamanla ortaya çıkan bu değişme aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS) A)Olumsuz pekiştirme B)Sistematik duyarsızlaştırma 25. İki yaşındaki çocuğuna tuvalet eğitimi kazandırmak C)Sönme isteyen bir anne, kendi başına her tuvalete gidişinin D)Uyarıcı kontrolü ardından çocuğunu çikolatayla ödüllendirmektedir. E) Kavrama yoluyla öğrenme Pekiştirilmeyen davranışlar söner. Neşe'nin annesi ağlayarak gelme davranışını istediği
    51. oyuncağı vererek pekiştirmiştir. Ancak öğretmen Bu örnekte annenin çocuğuna verdiği çikolata bu pekiştirmeyi yapmadığı için Neşe'nin davranışı aşağıdakilerden hangisinin işlevini karşılamaktadır? (2003 KPSS) sönmüştür. A)Koşullu uyarıcı (Cevap C) B)Ayırt edici uyarıcı C)Birincil pekiştireç D)İkincil pekiştireç E) İpucu
    52. 36- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ. Temel fizyolojik ihtiyaçları karşılayan (yiyecek, su 27. Ahmet Bey'in gazetesi her sabah vb.) ya da yaşamı tehdit eden (elektrik şoku vb.) kapısının önüne gelmektedir. Bu hangi tür pekiştireçler birincil pekiştireçtir. Yiyecek, su vb pekiştirme tarifesine girmektedir? (2004 KPSS) birincil olumlu pekiştireç, elektrik şoku birincil olumsuz pekiştireçtir. Çikolata da yiyecek olduğu A)Sabit Zaman Aralıklı için yani fizyolojik açlık ihtiyacını karşıladığı için B)Sabit Oran Aralıklı C)Değişken Oranlı birincil pekiştireçtir. D)Değişken Aralıklı (Cevap C) E) Sürekli Pekiştirme Pekiştirme tarifeleri ikiye ayrılır; 1) Sürekli pekiştirme: Her davranışın pekiştirilmesi 2) Aralıklı pekiştirme: 26. Arkadaşından aldığı kalemle girdiği bir sınavda çok a) Zaman aralıklı: Sabit zaman yüksek puan alan bir öğrenci, daha sonra girdiği aralıklı ve sınavlarda aynı kaiemi kullanmıştır. değişken zaman aralıklı b) Oran aralıklı: Sabit oranlı ve değişken Öğrencinin uğurlu olduğuna inanarak daha oranlı. sonraki sınavlarda da aynı kalemi kullanması >. Yukarıdaki örneğe baktığımızda gazete her aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 H KPSS) sabah yani sabit bir zaman aralığıyla ı o o o gelmektedir. Yani zaman aralığı belirlidir ve A)Batıl davranış değişmemektedir. Ayrıca memur maaşları, B)Koşullu tepki günlük yevmiyeİ9r ve öğrenci teneffüsleri C)Genelleme de sabit zaman aralıklı pekiştirme tarifesine D)Öğrenmenin aktarılması 28. girer. E) Davranış değiştirme (Cevap A) Kondisyon hareketlerini sevmeyen futbolcularına antrenör, kondisyon hareketlerini yaparsanız izine gidebilirsiniz demiştir ve böylece gerekli olan kondisyon hareketlerini yaptırmıştır. Edimse! koşullanmada pekiştirme gösterilen kullanma eğiliminde olabilir. (N. Senemoğlu, tepkiye bağlı olarak yapılmaktadır. Skinner yaptığı Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.1162,163) deneyd9 hayvan tesadüfen başını kaşıdığında (Cevap A) yiyecek verir. Bu durum tesadüfen birkaç kez tekrar ettiğinde hayvanın başını kaşıma davranışında artma görülür. Yiyecek elde etmekle hiç ilişkisi olmadığı halde tesadüfen başını kaşırken yiyecek elde etmesi, yiyecek elde etmek için başını kaşıma davranışını tekrar ettirmektedir. Sonuç olarak tesadüfen yan yana gelen iki olay gerçekle ilişkisi olmayan batıl davranışların meydana gelmesine neden olur. Örneğin; öğrenci bir kalemle sınava girer ve sınavda tesadüfen başarılı olursa, getecek sınavda da aynı kalemi
    53. Antrenör hangisini uygulamıştır? (2004 KPSS) A)Yapılma sıklığı az olan davranışı, yapılma sıklığı yüksek olan davranışı kullanarak yaptırmıştır. B)Davranışı biçimlendirmiştir. C)Davranışın yapılma sıklığını artırmıştır. D)Olumsuz davranışın yapılma sıklığını azaltmıştır. E) Olumlu davranışı engellemiştir. Kişilerin yapmak istedikleri davranışların belli bir sırası vardır. Çocuk için çikolata yemek, yemek yemekten daha üst sırada yer alır. Premack ilkesi de kişinin yapmak istediği davranışı yapmak istemediği davranış için pekiştireç olarak kullanmaktır.Antrenör futbolcuların yapmayı sevmediği (kondisyon hareketi) davranışını yaptırmak için futbolcuların sevdiği izni pekiştireç olarak kullanmıştır. (Cevap A)
    54. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 37 29. Bir anne çocuğuna "Eğer ödevini yaparsan dışarıya 31. çıkabilirsin" demiştir. Anne aşağıdakilerden hangisini kullanmıştır? (2004 KPSS) A)Pekiştirme B)Premack ilkesi C)Simgesel ödüllü pekiştirme D)Tepkisel Koşullanma E) Edimsel Koşullanma Premack kuralı ana-babaların uzun zamandır uyguladığı bir yöntemi bilimsel olarak ifade etmiştir. Oğluna "ev ödevini bitir, sonra sinemaya gidebilirsin" diyen baba Premack ilkesini kullanmıştır. Çocuğa istediği olanaklar sağlansa, o derse çalışma yerine sinemaya gitmeyi tercih eder. Demek ki, sinemaya gitme davranışı, ev ödevini yapma davranışına göre, çocuğun faaliyetler sıralamasında daha üst bir düzeyde yer alır. O cc (Cevap B) UJ Q 'E E m 30. Aşağıdaki örneklerin hangisinde, bir davranışın _ ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz .1 j ■_ j konusudur? (2004 KPSS) 'va A)Servet, diğer derslerde uslu bir biçimde otururken müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir. B)Gözde'nin müzik yeteneği resim yeteneğinden daha fazladır. C)Suat ikisine de aynı ölçüde çalıştığı halde, İngilizce sınavında nnatematik sınavından daha başarılı olmuştur D)Hatice, ders aralarında bahçeye çıkmak yerine sınıfta oturmayı tercih etmektedir. E) Metin, sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir.
    55. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini E) çekmesi çekilmesi davranışın sönmesine yol çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu öğrenci açar. Öğretmen çok konuştuğu zaman amaca ulaşması engellendiğinde, ilk başlarda, konuşma Kendiliği için öğrenciye olumlu pekiştireç vermemiş davranışında bir artma olur. Ancak zamanla öğrenci nden geri olumlu (ilgisini öğrenciye vermemiş) böylece daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin gelme çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az bir davranışta sönme meydana gelmiştir. konuşur. pekiştir Sönmenin ilk zamanlarında davranışın eçtir. yapılma sıklığı biraz artabilir. Çünkü Öğrencin Davranı çocuk ilgiyi çekebilmek için daha fazla Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak in çok ştan konuşma yoluna gidecektir. Bunun çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması, konuşma aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret sından sonra fayda sağlamadığıru görünce (çok etmektedir? (2004 KPSS) olumlu konuşmasının ardından pekiştireç sonra pekiştire almadığını görünce) bu davranışı A)Sönme öğretme cin yapmaktan vazgeçecektir. B)Ceza nin C)Olumsuz pekiştirme ortamda dikkatini (Cevap A) D)Kaçınma n A seçeneğine baktığımızda Servet sadece müzik dersinde arkadaşlarını rahatsız ediyor diğer derslerde uslu duruyor. Yani uyarıcı olan derslerden diğerleri arasından müziği ayırt edip 32. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi "Uyarıcı sadece o derste yaramazlık yapıyor. Pavlov' un Genellemesr'ne örnektir? (2004 KPSS) deneyinde köpeğin zil sesine verdiği tepkiyi farklı A)Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer seslere vermemesi uyarıcıyı ayırt etmesidir. B)Atı alan Üsküdar'ı geçti Servet de diğer derslerde gösterdiği olumlu C)Ak akçe kara gün içindir davranışları müzik dersinde vermemektedir. D)Damlaya damlaya göl olur E) Sakla samanı gelir zamanı (Cevap A)
    56. 38- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL 33. Edimsel durum ortaya çıkarır, böylece davranışın koşulla görülme sıklığı artar; ya da olumsuz bir Uyarıcı genellemesi organizmanın koşullu nma sonuca yol açar, bu da davranışın uyarıcıya verdiği tepkiyi benzer uyarıcılara da günlük görülme sıklığını azaltır. Burada göstermesidir. A seçeneğini çözümlediğimizde davranı konuşma sıklığı çeken bireyin her ş gördüğü komşusuna merhaba demesi Sıcak koşulsuz uyarıcı kişinin sıcağa verdiği tepki repertuar onun için olumlu bir durum ortaya koşuisuz tepki ımızda çıkarmış her komşusundan karşılık olan görmüştür. Bunun sonucunda kişinin Süt koşullu uyarıcı davranışl konuşma davranışını gösterme sıklığı arın artmıştır. Süt ve sıcaklık uyarıcılarını birlikte verme pekiştiril koşullama (Cevap A) erek Sıcak süte organizmanın gösterdiği tepki koşullu görülme tepki sıklığını n Süte benzer (beyaz) uyarıcılara da organizmanın artmasıd aynı tepkiyi göstermesi genelleme ır. Bu kurama (Cevap A) göre insan Bir Psikolojik danışman konuşma sıkıntısı çeken davranışl birisine gördüğü her komşusuna "merhaba" demesini arının iki önermiştir. Bu kişi her gördüğü komşusuna tip "merhaba" demiş ve karşılık alınca konuşma sıkıntısı geçmiştir. sonucu vardır. Yapılan Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? davranı (2004 KPSS) ş ya A)Edimsel Koşullanma organiz B)Tepkisel Koşullanma manın C)Koşullu Uyarıcı hoşuna D)Genelleme giden E) AyırtEtme bir
    57. 34. Bir anne çocuğuna el yıkama davranışı kazandırmak istiyor. Anne çocuğuna sürekli pekiştirme tarifesini kullanarak el yıkama davranışını kazandırıyor. Anne bundan sonra aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisini kullanırsa daha etkili olur? (2004 KPSS) A)Değişken Oranlı B)Değişken Aralıklı C)Sürekli Oranlı D)Sabit Oranlı E) Sürekli Zaman Aralıklı Sürekli pekiştirme yeni bir davranışın kazandırılması için en uygun pekiştirme tarifesidir. Ancak bu tarifeyi sürekli kullanmak ekonomik değildir. Davranış kazandırıidıktan sonra diğer pekiştirme tarifelerine geçilmelidir. Bir davranışın görülme sıklığı en çok aralıklı pekiştirme tarifelerindendir. Değişken oranlı pekiştirme tarifesinde kişi davranışı bırakmaz. Örneğin kumar makineleri değişken oranlı tarifeye göre düzenlendiği için kişi kumar oynamayı bırakamaz. Sorudaki örnekte de çocuğun bu alışkanlığını bırakmaması için değişken oranlı pekiştirme tarifesi kullanılmalıdır. (Cevap A) 35. Yaramazlık yaparak çevresini rahatsız eden çocuğa engel olmak için ona hoşuna giden hikayeleri okuyan bir anne bir süre için bu amacına ulaşabildiğini, ancak çocuğun yaramazlığının giderek arttığının gözlemiştir. Çocuğun yaramazlık yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS) A)Çocuğun yaramazlık yapma davranışı annesi tarafından pekiştirilmektedir. B)Çocuğa yaramazlık yapmasının neden yanlış olduğu anlatılmamaktadır. C)Çocuğun yaramazlık yapma davranışına olumsuz pekiştireç verilmektedir. D)Çocuk yaramazlık yaptığı için cezalandırılması gerekirkencezalandırılmamaktadır. E) Baba çocuğunun yaramazlık yapmayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır.
    58. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 39 Edimsel koşullanma ilkelerinin öğretme-öğrenme 36. Aşağıdaki ifadelerden hangisinde olumsuz sürecinde uygulanmasındaki genel ilke şudur. pekiştirme ile ceza arasındaki ilişki yanlış verilmiştir? (2004 KPSS) Bir davranışın devamını sağlamada pekiştirme A)Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma işlemi yapılır. olasılığını artırırken cezaazaltır. B)Olumsuz pekiştirme ortamdan itici bir uyarıcının Davranışın sönmesinde ise görmezden gelme çıkması, cezada ise ortama itici bir uyarıcının (umursamama) yapılır. Yani: girmesi söz konusudur. C)Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için Tepki (davranış) = Örneğin düzenli ders çalışma başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi 1 i için böyle bir gereklilik yoktur. Pekiştirme = Yüksek puan verme D)Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların, ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma 1 i olasılığını azaltır. Tepki (davranış) = Düzenli ders çalışmaya E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir devam eder devam etme uyarıcının çıkması ile gerçekleşirken ceza, tekrarlanır. pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyma da gerçekleşebilir. Tepki (davranış) = Örneğin ders Edimsel koşullanma ilkelerine göre; sırasında konuşma tn Davranış (tepki) = Soruya cevap verme "C5 Görmezden gelme = Konuşan öğrencilerle cc m Q i i ilgilenmeme (pekiştirmeme) 'Sc (umursamama) UJ _ı Hoşa giden uyarıcıyı = "Aferin" söyleme £ verme (olumlu pekiştireç) = Derste konuşma davranışını bırakma ü * l Davranışındevanm Diğer sorulara da i tz = Ui cevap verme Tepki (davranış) söner ŞE Bu örnekte öğretmen öğrencinin sınıfta sorduğu Bir davranış (tepki) devam ediyorsa, ortamda 'n soruya cevap verme davranışının devamı için bunu pekiştiren bir uyarıcı var demektir. Soruda UJ hoşa giden uyaranı ("aferin" - "aferin- olumlu > yaramazlık yapma davranışının artarak devam pekiştireçtir) yani olumlu pekiştireci vermiştir. ettiği vurgulandığı ve bunu pekiştirenin de Böylece olumlu pekiştirme işlemini uygulamıştır. annesinin davranışı olduğu vurgulanmıştır. Formül Yani ortama hoşa giden uyaranı (yani olumlu ile şu şekilde açıklayabiliriz. pekiştireci) vererek davranışın devamını Tepki (davranış) = Yaramazlık yapma sağlamıştır. i i Davranış (tepki) = sınıfta konuşma Pekiştirme = Annenin hikaye okuması 4, i i i Ortama hoşa gitmeyen (itici) = "kesin sesinizi" uyarıcıyı (olumsuz pekiştirec) diyerek bağırma Davranışın devamı = Yaramazlık yapma verme i Buna göre annenin yaptığı (hikaye okuma) i = Davranış davranışı çocuğun yaramazlık davranışını Öğrenciler susar söner pekiştirmiştir. pekiştirilmiş yani tekrarlanmasını sağlamıştır. Annenin hikaye okuması bilinçli Bu örnekte öğretmen iki öğrencinin sınıfta olmasa da bir pekiştirme görevi yapmıştır. konuşması davranışını önlemek için (sönme için) ortama hoşa gitmeyen (itici) uyarıcıyı (Cevap A) yani
    59. 40- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL olumsuz pekiştireci ("kesin sesinizi") sunmuştur. 38. Bir aslana merdivenin başına oturmayı Böylece ceza işlemini uygulamıştır. öğretmek isteyen bakıcı aslana önce ilk merdivene çıktığında sonra 2. sonra 3. vs. Böylece (hoşa gitmeyen-itici bir uyarıcı, ceza) sonra en üste çıkıp oturduğunda et vermiştir. ortama sunarak istenmeyen davranışı (sınıfta konuşma) söndürmüştür. Bakıcının kullandığı yöntem hangisidir? (2005 KPSS) İstenilen bir davranışın devamı için pekiştirme işlemi yapılır. Yani ortama hoşa giden bir uyarıcı A)Kademeli yaklaşma B)Modelden öğretme (olumlu pekiştireç) veriiir ya da hoşa gitmeyen C)Klasik koşullandırma -itici bir uyarıcı (olumsuz pekiştireç) ortamdan D)Sistematik duyarsızlaştırma çekilir. Pekiştirme ister olumlu ister olumsuz olsun E) Simgesei pekiştirme istenilen davranışlann tekrarlanma olasılığını artırır ve devamını sağlar. Ceza ise istenmeyen davranışın tekrarlanma olasığını azaltır. Ancak D seçeneğinde bu bilgilerin tersi vurgulanmaktadır. Kademeli yaklaşım: Önce, gösterilen davranışlardan istenilen davranışa en yakın (Cevap D) olan davranış pekiştirilmekte, bir müddet sonra daha yakını ve giderek daha yakını pekiştirilerek beklenilen davranışın gösterilmesi z. sağlanmaktadır. (N. Senemoğlu, o Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.157) 37. Bir anne olumsuz davranışta bulunan çocuğunun Verilen örnekte de aslana en üst basamakta olumsuz davranışını görmezlikten geliyor, fakat oturma davranışını öğretmek için bu olumsuz davranışında biraz artma gözleniyor. davranışa yakın olan davranışlar kademeli olarak pekiştirilmiştir. (Cevap A) Burada olumsuz davranışın artması A)Davranışın sönmeye başladığını aşağıdakilerden hangisini gösterir? (2004 KPSS) B)Davranışın aşırı şekilde arttığını
    60. C)Yöntemin yanlış şekilde uygulandığını D)Yapılan davranışın ters teptiğini E) Çocuğun yanlış anlaşıldığını 39. Çocuk eğitiminde premack ilkesini benimseyen bir baba aşağıdakilerden hangisini söylerse premack ilkesine uygun olur? (2005 KPSS) Annesinin dikkatini çekmek için yaramazlık yapan A)Dersini bitirirsen bilgisayarda oyun oynayabilirsin bir çocuğun davranışları annesi tarafından B)Televizyon izledikten sonra dersini çalışmalısın görmezden gelinerek sönmesi bekleniyor. İlk C)Önce matematik ödevlerini yap sonra kitap oku D)Meyve mi yersin yoksa tatlı mı anlarda çocuk bunun sonucu olarak ilgiyi çekmek E) Yaramazlık yaparsan seni parka götürmem için yaramazlığı daha da arttıracaktır. Sönme daha sonra gerçekleşir. Çocuk yaramazlıkla annesinin dikkatini çekemeyeceğini anlar ve davranışına son verir. Yukarıdaki durum da Kişilerin yapmak istedikleri davranışlarm belli bir çocuğun davranışının sönmeye başladığının sırası vardır. Çocuk için çikolata sebze yemekten göstergesidir. daha üst sırada yer alır. Premack ilkesi de kişinin (Cevap A) yapmak istediği davranışı yapmak istemediği davranış için pekiştireç olarak kullanmaktır. Seçeneklere baktığımızda A seçeneğinde bilgisayar oynama ders çalışma için pekiştireç olarak kullanılmıştır. (Cevap A)
    61. -EGITIM BILIMLERİ- 41 40. Öğretmen öğrencilerine bir soru sormuş ve öğrenciler 42. Cezaya alternatif olarak kullanılabilecek yöntem parmaklarını kaldırmıştır. Öğretmen bir öğrenciye söz aşağıdakilerden hangisidir? (2005 KPSS) vermiş ve sorunun yanıtını almıştır. Bunun üz^rine A)Olumsuz pekiştirme yapma öğretmen cevap veren öğrenciye ve elini kaldıran B)Aralıklı pekiştirme uygulama öğrenciiere teşekkür etmiştir. C)Ortama yeni bir uyarıcı katma D)Olumlu pekiştirme yapma Öğretmenin teşekkür etmesi ne ile açıklanabilir? E) Olumsuz davranışları görmezden gelme (2005 KPSS) A)Sürekli pekiştirme B)Sabit aralıklı pekiştirme Skinner cezaya alternatif olarak şunları C)Değişken oranlı pekiştirme önermektedir. D)Değişken aralıklı pekiştirme E) Sabit oranlı pekiştirme 1) İstenmeyen davranışa neden oian ortamı değiştiriniz Öğretmenin öğrencilerin davranışlarını 2) İstenmeyen davranışı bıkıncaya kadar pekiştirmesi sürekli bir pekiştirmedir. Öğrencilerin yaptırınız (bıktırma) tüm olumlu davranışları pekiştirilmiştir. Bir davranış kazandırılırken ilkönce sürekli pekiştirme 3)Eğer istenmeyen davranış çocuğun gelişim yapılır daha sonra diğerlerine geçilir. Davranış döneminin bir özelliği ise, çocuğun bu dönemi kazanıldıktan sonra diğer pekiştirme tarifelerine._ atlatmasını sabırla bekleyiniz geçilmelidir. Ayrıca sönmeye karşı en dirençli « 4)İstenmeyen davranışı görmezden gelip, istenen pekiştirme tarifesi sürekli pekiştirmedir. g davranış gördüğünüzde hemen pekiştiriniz (CevapA) 5)Cezalandırmaya alternatif en etkili süreç m sönmedir. Ancak uzun zaman alır ve sabırla şş 'Jtz beklemeyi gerektirir. (N. Senemoğlu, Gelişim 41. Bir öğretmen sınıfta olumlu bir davranış g Öğrenme ve Öğretim, s.155 -156) geliştirmek istiyor. İstediği davranışı pekiştirmek s ve kalıcılığını sağlamak için öğretmen hangisini j* Yukarıda da belirtildiği gibi cezaya altematif en 5 UJ etkili yol görmezden gelerek söndürmedir. yaparsa en doğru olur? (2005 KPSS) (Cevap E) A)Öğreten9 kadar sürekli, sonra aralıklı pekiştirmeü B)Davranışı sürekli pekiştirmeli C)Sad9ce doğru davranışı pekiştirmeli D)Doğru davranışı belirli zaman aralıklarıyla pekiştirmeli E) Davranışı öğrencinin beklemediği zamanlarda 43. Yemek masasının etrafında dolaşan köpeğe, yemek sürpriz olarak pekiştirmeli yiyen çocuklar bazen yediklerinden verm^ktedir. Bir gün anneleri etrafı kirletiyorsunuz diye kızınca bir daha köpeğe yiyecek vermezler. En basit pekiştirme tarifesi sürekli pekiştirmedir. Bu tarife, deneğe yeni bir şey öğretirken Bu durumda köpek nasıl tepki gösterir? (2005 kullanılmalıdır. Tepki öğrenildikten sonra sürekli KPSS) pekiştirme bırakılıp diğer pekiştirme tarifeleri A)Bir daha yiyec^k istemez uygulanmaiıdır. (N. Senemoğlu, Gelişim Öğrenme B)Önceleri yiyecek isteme davranışı artar sonra ve Öğretim, s.163) Öğrenci davranışı kazanana söner kadar sürekli pekiştirilmeli davranış kazanıldıktan C)Çocuklara gitme olasılığı artar D)Ânnenin yanına gider sonra aralıklı pekiştirmelere geçilmelidir. E) Köp9k, yemek isteme davranışından vazgeçer (Cevap A)
    62. 42- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSl Öğrenilen davranışlar uzun süre pekiştirilmezse 45. İlköğretim 5. sınıfta okuyan Ayşe, bisikletini davranışın görülme sıklığı azalır ve davranış babasından izin almadan arkadaşlarına ödünç söner. Örnekte de köpeğe yiyecek pekiştireci veriyor. Bisiklet arkadaşının birindeyken bozuluyor. verilmezse yemek masasına gelip yiyecek isteme Babası Ayş^'ye "Bisikletini arkadaşlarına verirsen davranışı sönecektir. Fakat unutulmaması böyle olur" diyor. Daha sonra Ayşe bisikleti gereken nokta sönmenin başlangıcında arkadaşlarına vermiyor. davranışın (köpeğin yiyecek istemesi) şiddetinde Ayşe'nin bu davranışı aşağıdaki gelişim artma olacağıdır. Pekiştireç verilmediğinde kavramlarından hangisiyle açıklanabilir? (2005 davranışta görülen bu artma sönmenin KPSS) habercisidir. A) Ceza B) Olumsuz pekiştireç (Cevap B) C) Olumlu pekiştireç D) Transfer E) Sönme 44. Bir öğretmen davranışın öğretilmesinde değişken § Olumsuz pekiştireç organizma için olumsuz bir oranlı pekiştirme kullanmaktadır. Fakat her seferind9 ^ durumun ortamdan çekilmesi ile davranış pekiştireci değiştirmektedir. ^ sıklığının arttırılmasıdır. Bu durumda kızın bisikletini arkadaşlarına verme davranışını Öğretmenin pekiştireci her seferinde ortamdan çekmesi yani bisikletini vermemesi değiştirmesinin amacı ne olabilir? (2005 KPSS) babası için olumsuz bir pekiştireçtir. (Cevap B) A)Öğrencinin pekiştirece alışmasını eng^llemek B)Hangi pekiştirecin daha etkili olduğunu 46. Ayşe evde yaramazlık yaptığı zaman annesi belirlemek tarafından hiçbir tepki görmemektedir ve her istediği C)Aynı pekiştirece bağlı kalmamak yerine getirilmektedir. Ana okulunda ise Ayşe'nin bu D)Pekiştirecin değil pekiştirme tarifesinin etkililiğini davranışı öğretmeni tarafından dikkate ortaya çıkarmak alınmamaktadır. E) Öğrenci özelliklerine uygun pekiştireci bulmak Yukarıdaki paragraftaki davranışlar aşağıdaki eşlemelerden hangilerine örnektir? (2005 KPSS) Pekiştireç öğrencinin özelliklerine cevap verecek A)Genelleme - ayırt etme nitelikte olmalıdır. Pekiştirecin işlevini yerine B)Klasik koşullanma - ayırt etme C)Genellem9 - sönme getire-bilmesi için öğrenci için çekici olmalıdır. D)Ayırt etme - sönme Aynı pekiştireci sürekli kullanmak öğrenciyi bıktırır E) Sönme-ayırtetme ve pekiştireç özelliğini yitirir. Bu sebepten eğitim ortamında kullanılan pekiştireçler sürekü değiştirilmelidir. (Cevap A) Ayşe'nin evde yaptığı yaramaziıklar sonucu hiçbir tepki görmemesi ve her isteğinin yerine getirilmesi bu davranışlar için bir pekiştirmedir. Ayşe'nin bu davranışları ana okulunda da sürdürmesi bu durumu genellediğini gösterir. Öğretmenin
    63. yaramazlık davranışlarını pekiştirmemesi yani tepki vermemesi söndürmedir. Pekiştirilmeyen davranışiar söner. Soru bu haliyle genelleme-sönmedir. Ancak Ayşe ana okulunda öğretmeni tepki vermediği için ana okulunda yaramazlık yapmaz şeklinde olsaydı cevap genelleme-ayırt etme olurdu. (Cevap C)
    64. -EGITIM BILIMLERL 43 47. Bir öğretmen öğrencilerinin ödevlerini bazen iki 48. Bir öğretmen öğrencilerinin istenmeyen haftada bazen de 3 haftada bir kontrol davranışlarını önlemek için onların sevdiği bir etmektedir. Öğretmen hangi pekiştirme tarifesini durumdan onları mahrum bırakabilir. kullanmaktadır? (2005 KPSS) A)Sürekli pekiştirme Bu durumu açıklayan örnek aşağıdakilerden B)Değişken oranlı hangisidir? (2005 KPSS) C)Sabitzaman aralıklı D)Değişken zaman aralıklı A)Ders çalışamadığı için müziğin sesini kapatmak E) Sabit oranlı B)Ödevleri her gün kontrol etmek C)Sessiz duran sınıfı bahçeye çıkarmak D)Gürültü yapan öğrenciler için istedikleri arkadaşlarıyla oturma uygulamasını bir süre durdurmak Değişken aralıklı pekiştirme: Bu pekiştirme E) Ödevlerini bitirenlerin resim yapmalarına izin tarifesinde zaman sabit değildir. Pekiştireç bazen vermek. hemen bazen daha geç kazanılabilir. Bu pekiştirme türünde sabit aralıklı pekiştirmeden sonra meydana gelen tepkisizlik gözlenmez, Ortama Ortamdan çünkü pekiştirecin ne zaman geleceği belli konulduğunda çıkarıldığmda değildir. (N. Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Olumlu Olumlu pekiştirme Ceza Öğretim, s.165) Öğrencilerin ödevleri sabit bir pekiştireç zaman arlığı ile değil değişken bir zaman arlığı ile Olumsuz Ceza Olumsuz pekiştirme kontrol edilmiştir. pekiştireç (Cevap D) § Tablo: N.Senemoğlu, Gelişim Öğrenme ve Öğretim, s. 152 tr LU O Öğrencilerin sevdiği bir durumun ortamdan UI çıkarılması cezadır. Öğrencinin sevdiği arkadaşıyla oturmasına izin vermemek de bir m cezadır. (Cevap D) Q U J
    65. 44- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. ÖLÇME ve DEGERLENDİRME Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Eğitim bireyde kendi yaşantısı yoluyla amaçlı ve istendik davranış değişikliği meydana getirme sürecidir. Ölçme nitelikleri nicelendirme bilimi olduğuna göre, eğitimin her aşamasında ölçme ve değerlendirme yapmaya ihtiyacımız vardır. Öncelikle öğrencilerin başarı ve başarısızlıklarını objektif ve güvenilir olarak bilmek için ölçme yapmamız gerekir. Eğitim sisteminde, okullarda hiç ölçme ve değerlendirme yapılmadığını düşünün. Her şey belirsizlik içine sürüklenir. Kimin neyi ne kadar öğrendiğini bilemeyiz. Geri bildirim öğrenciyi öğrenmeye sürükleyen önemli bir motivasyon kaynağıdır. Sağlıklı bir geri bildirim verebilmek için yine ölçmeye gereksinim vardır. Eğitimde niçin değerlendirme yapıyoruz? Değerlendirme eğitim sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır. Öğrenciye geçti kaldı dememiz, başarılı ya da başarısız kabul etmemiz, kullanılan bir yöntemi etkili veya etkisiz olarak nitelendirmemiz; hepsi birer değerlendirmedir. Değerlendirmenin eğitimde çok önemli işlevleri vardır. Değerlendirme eğitim etkinliğini belirlemek ve etkinliği arttırmak için zemin hazırlar. Bu genel amacın dışında değerlendirmenin eğitim ortamında kullanılmasının bazı amaçları şunlardır. 1)Eğitimde öğrencilere hedeflenen davranışları kazandırmak için bazı yollar ve araçlar kullanılır. Ders müfredatı.ders m.ateryalleri, okulun fiziki yapısı kullanılan araçlara örnek olabilir. Araçların değişen şartlara, gelişen teknolojiye uyumları açısından sürekli kontrol altında tutulması gerekir. Yoksa bu araçlar geçerliğini yitirir ve kullanılma amaçlarına hizmet etmezler. Eğitim değerlendirmelerin sonuçları eğitimcilere kullandıkları araçları denetleme fırsatı verir. 2)Okuldaki öğrenciler arasındaki bireysel farklardan kaynaklanan öğrenme güçlükleri yaşanabilir. Öğretim materyalleri ve seçilecek hedefler öğrencilerin gelişim düzeylerine uygun olarak beiirlenmelidir. Değerlendirme eğitim ortamında öğrencilerin yaşadığı öğrenim güçlüklerinin belirlenmesi ve eğitim süreçlerinin bu özelliklere uygun düzenlenmesi açısından önemlidir. 3)Değerlendirme eğitim ortamında öğrencilerin ilgilerini canlandırır. Öğrenciler yaptıkları etkinliklerin sonucunda değerlendirileceğini bilirse daha uyanık ve öğrenmeye karşı daha duyarlı olurlar. Ayrıca çalışmaların sonuçlarını biidikleri için daha bilinçli ve sorumluluk duygusu içinde
    66. o w 'a UJ
    67. olurlar. 4)Değerlendirmelerin eğitim ortamında en çok kullanıldığı amaçlardan biri de rehberliktir. Öğrencilerin özelliklerinin tanınması, kendilerinin bu özelliklerin farkında olması, uygun meslek, alan ve ders tercihleri yapılabilmesi ancak doğru değerlendirme sonuçlarına dayanır. 5)Değerlendirmenin diğer bir işlevi de öğretmeni sürekli olarak daha iyiyi aramaya sevk etmesidir. Değerlendirme eğitim ortamında öğretmenin kendini değerlendirmesi için de önemli bir fırsattır. Öğretmenin kendi eksik ve yanlışlıklarını fark etmesine yardımcı olur. 6)Değerlendirme sonuçları aynı zamanda uygulanan öğretim yöntem ve tekniğinin işleyip işlemediğini anlamamıza yardımcı olur. Programın eksik ve yanlışlıklarını tespit etmemizi kolaylaştırır. ÖLÇMEDE HATA KAVRAMI VE KAYNAKLARI Ölçmede Hata Ölçmede hata ölçme işlemi sonunda elde edilen değer ile, ölçülen özelliğin gerçek değeri arasındaki farktır. Ölçme aracındaki birimler ne kadar küçükse hata da o kadar az olmaktadır. Ölçme aracının birimleri ne kadar küçük olursa olsun en duyarlı araçlarla yapılan ölçümlerde dahi hata payı bulunabilir. Yapılan ölçmelerde genellikle bir araç kuilanılır. Ölçme aracı kullanmak ölçme işleminin duyarlılığını arttırır ve öiçme işlemini kolaylaştırır. Ölçme yaparken en önemli amaç, hatasız ölçme yapmaktır. Fakat % 100 hatasız ölçme yapmak mümkün değildir. Çünkü evrende mükemmel ölçüm yapabilmek mümkün değildir. Bir çok etken işe karışmakta ve bu da çeşitli hatalara sebep olmaktadır. Özellikle eğitimde hatasız ölçme hiç mümkün değildir, çünkü dolaylı ölçme yapılmaktadır. Ölçmede Hatanın Kaynakları 1. Ölçmeciden kaynaklanan hatalar; ölçmeyi yapan kişinin kişisel özellikleri yani: -Yaşı, -Eğitim durumu, -Fiziksel özellikleri, -Konu hakkındaki bilgi seviyesi, -Psikolojik durumu, yorgunluk, hastalık gibi.
    68. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 45 -istekliliği. -Bilinçli olarak yanlı tutumu. 2.Ölçme aracından kaynaklanan hatalar; ölçme Standart sapması 6 güvenirlik katsayısı 0,91 aracının iyi düzenlenmemiş olması, soruların ve olan bir testin standart hatası kaçtır? Se = yönergenin anlaşılmaması, karışık olması, ölçme aracının yeterli duyarlılıkta olmaması, bozuk veya hatalı üretilmiş olması hatalara yol açar. 3.Ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar; ölçülen özelliğin ölçüm yapılan ortamın fiziki şartlarına uygun Se = 6 V1 - 0,91 Se= 6. 70,9 Se= 6. 0,3 olmaması, ölçülen özelliğin tam olarak belirlenmemiş olması, bu özelliğin zamanla değişiyor olması gibi Se=1,8 etkenler hatalara yoi açar. İlgi, tutum gibi özellikler zamanla değişim gösterdiğinden bu özelliklerin farklı zamanlardaki ölçümleri arasında farklar hataya neden olabilir. Eğitimde ölçülen özellikler başarı, tutum gibi Aşağıda standart sapması ve güvenirlik dolaylı ölçülebildiği için hataya neden olabilir. katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? (KPSS 2004) Güvenirlik Ölçmenin Standart Hatası Standart Sapma (Sx) Katsayısı(rx) Ölçme araçlarında hatayı sıfıra indirmek, hatasız 0,50 ölçme yapmak mümkün değildir. Ölçme aracıyla bir A)3 0,60 özellik ölçtüğümüzde (ilgi, başarı, tutum vs) özelliğin B)4 0,30 ölçüien değeri ile gerçek değeri arasındaki farka ölçme C)2 0,80 aracının hatası denir. Standart hata ise ölçme aracının D)3 0,90 değiştirilemeyen hatasıdır. Standart hata ölçme E) 2 aracının standart sapmasına bağlıdır. Elde edilmiş puan dağılımının standart kayması ve puanların güvenirliği bilinirse ölçmenin standart hatası tahmin Bu soruda her şıkta verilen standart sapma ve edilebilir. Standart hata testte yapılan hata miktarını güvenirlik değerlerini kullanılarak ölçme aracının test puanı cinsinden verir. Güvenirliği yüksek olan standart hatasını hesaplarız. testlerin standart hata değerleri düşük olur. Yani ölçmenin standart hatası ölçme aracının güvenirlik A) Se = Sx . 7'-rx => 3-v/i - 0,50 => 3.7Ö£Ö katsayısı ile ters orantılı standart sapması (Sx) ile doğru orantılı olarak değişmektedir. Burada sorun 70,50 kök dışına tam olarak çıkmıyor. 0 zaman 0,50'ye en yakın ve kök Standart hata formülü Se tam olarak çıkan bir sayıyı olabiliriz buda ^ 0,49'dur. Se = 3. 7^49 => Se = 3.0,7 = 2,1 S: Standart sapma r: B) Se = 4. Vi-0,60 => 4 . 7Ö4Ö güvenirlik katsayısı Vû,40 kök dışına tam olarak çıkmaz, en yakın rakam ise 70,30 dır. Se = 4.70,36 = 4.0,6 = 2,4 C)Se = 2V1 -0,30 = 2^070 = 2^064 = 2 . 0 , 8 = 1,6 ftilgi Notu / D)Se = 371^80=37020 = 270^6 = 2 . 0 , 4 |Soru: Ölçme aracının (Se) standart hatasını bulmak nei = 0,08 lise yarar? (Cevap: Öğrencinin aldığı gerçek puan aralığını E) Se = 271-0,90=2701027009 ? 2 . 00,3 Ibuimamıza yarar. = 0,06
    69. 46- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. Standart sapması en küçük olan 0,06 ile E şıkkıdır. ölçülen özellikten ve ölçme şartlarından kaynaklanan Doğru cevap E hatalara denir. Kişi ölçme işinde yanlı davrandığında ortaya çıkan hata türüdür. Bu nedenle bu îür hatalara Puanların Güven Aralığı (Gerçek Puan Aralığı) yanlılık da denir. Bu hata türünde hata miktarı tüm Hiçbir ölçme hatasız değildir. Özellikle eğitimde ölçümlerde aynı değildir, değişmektedir. Hata miktarı yapılan ölçmeler dolaylı ölçme olduğu için hata miktarı ölçmeden ölçmeye değişiyorsa buna sistematik hata daha da fazladır. Bu sebepten dolayı ölçme denir. sonuçlarını tek bir değer olarak değil bir aralık olarak Örneğin: düşünmekte yarar vardır. - Bir öğretmen bayan öğrencilere, erkek Hatasız insan (kul) yoktur diye bir halk deyişi vardır. öğrencilerden fazla puan veriyorsa bu sistematik Öyleyse insan yapımı araçlar, ölçme araçları da hatadır. hatalıdır. Özelliklede eğitimdeki ölçmeler dolaylı yapıldığı için hata oranı daha da yüksektir. 0 halde ■ Derse devam eden öğrencilere, devam buradan çıkacak sonuç şudur: Hatalı ölçme araçlarıyla etmeyenlerden daha fazla puan veriliyorsa sistematik elde edilen puanlar da hatalıdır. Yani öğrencilerin hatadır. testlerden, sınavlardan (ÖSS sınavı) aldıkları puanlar - Bir kantarın yıpranmadan dolayı her 100 kg gerçekten hak ettikleri, gerçek puanları değildir. Yani ölçümde yarım kilo eksik tartması sistematik (sistemli) hata karışmış puanlardır. Öyleyse gerçek puanı nasıl hatadır. bulabiliriz. Evet gerçek puanı bulamayız ancak gerçek 3. Tesadüfi (Random) Hatalar: Sebebi, miktarı, puan aralığını bulabiliriz Öğrencinin gerçek puan kaynağı açıkça belli olmayan yani tesadüfen oluşan aralığını ölçme aracının standart hatası ekleyerek ve hatalardır. çıkararak bulabiliriz. Gerçek puan aralığında; 1) % 68 olasılıkla gerçek puan aralığı soruluyorsa IÎİI9İ Notv / öğrencinin puanına testin standart hatası eklenip üst |KPSS sorularında tesadüfi hatayı diğer hata türlerinden| sınır çıkarılıp alt sınır bulunur. İayıran ipucu niteliğinde kelimeler vardır. Bunlarj Se - <- öğrencinin puanı -> + Se [yorgunluk, bıkkınlık, hastalık, dalgınlık, ... gibi sözcükleıj îtesadüîi hatayı işaret ederler. 2) % 95 olasılıkla gerçek puan aralığı sorulduğunda testin standart hatası 2 ile çarpılarak aynı işlem yapılır. Örneğin: (2.Se) - <- öğrencinin puanı -> + (2.Se) -Öğretmenin sınav kağıtlarını dikkatsizce okuyup düşük veya yüksek not vermesi 3) % 99 gerçek puan aralığı soruluyorsa testin (ölçme aracının) standart hatası 3 ile çarpılarak aynı işlemler -Maddi hatalar random hatadır. yapılır. Rilgi Notv J (3.Se) - <- öğrencinin puanı -»+ (3.Se) Ölçme Hatalarının Türleri | - Tesadüfi (random) hatalar ölçmenin güvenirliğini enl 1. Sabit Hatalar: Bir ölçümden bir ölçüme | çok etkileyen hata türüdür. Çünkü diğer hata değişmeyen hatalara denir. Yapılan ölçmelerde türlerinini | kaynağı belli olduğu için ölçme yapılan hata miktarı aynıdır. Her ölçümde aynı hata sonuçlarındanl | çıkarılabilir. miktarı var ise hata miktarı değişmiyorsa buna sabit |- Ölçme sonucunda elde edilen veriler üç tür hatayı daj hata denir. pçerebilir. -Hatalı üretim sonucu 1 kg üretilmesi gereken bir Hatasız ölçme aracı yoktur. Yani sıfır hata ile ölçme ağırlık 9.999 gr üretilmişse her yapılan tartımda 1/1000 aracı hazırlamak mümkün değildir. Eğitimde dolaylı oranında hata yapacaktır. ölçme yapıldığı için hata oranı daha yükselebilir. Ancak -Bir öğretmenin sorduğu 10 sorudan bir tanesi hiçbir buna rağmen ölçme aracındaki, testlerdeki hataları en öğrenci tarafından cevaplanmazsa sınav 90 üzerinden aza indirmek gerekir. İşte testlerdeki, ölçme aracındaki hesaplanacaktır. Bu da sabit bir hatadır. hataları minimuma indirmek gerekli nitelikleri sağlamakla mümkün olabilir. Bu anlamda ölçme -Öğretmenin her öğrencinin sınav sonucuna 5 puan aracında bulunması gerekli nitelikler sırasıyla geçerlik, eklemesi sabit hatadır. güvenirlik ve kullanışlılıktır. 2. Sistematik Hatalar: Özellikle ölçen kışiden,
    70. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 47 BİR ÖLÇME ARACINDA BULUNMASI GEREKEN NİTELİKLER jBir ölçme aracı bir özelliği ne oranda iyi ölçüyorsa o| 1.GEÇERLİK branda geçerlidir. Bir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği başka Örneğin: Bir uzunluğu ölçerken adım kullanıldığında herhangi bir özellikle karıştırmadan, tam ve doğru yaklaşık veya tahmini sonuç elde ederken, metre ile olarak ölçebilme derecesidir. Bir ölçme aracının ölçüm yapıldığında en az hata ile ölçüm yapılabilir. geliştirilmiş bulunduğu konuda amaca hizmet Yani adım hesabı yerine metre kullanmak geçerliliği etmesidir. Ölçme aracı amaca hizmet ettiği sürece artırır. geçerlidir. Bir anlamda ölçme aracının geçerliği amaca Bir testin geçerliği o testten elde edilen puanların bir hizmet etme derecesidir. Örneğin; uzunluk ölçmek için ölçüt ya da ölçütler takımı ile ilişkisi ile belirlenir. Ölçüt geliştirilmiş bir araç olan metre, kişilerin boylarını ya da ölçütler takımı testin kullanılış maksadına ölçme amacına hizmet eder. Fakat kişilerin ağırlıklarını bağlıdır. Test puanlarıyla ölçüt ya da ölçütler takımı ölçme amacına hizmet etmez. 0 halde; metre uzunluk arasındaki ilişki katsayısına geçerlik katsayısı denir. ölçmede geçerli, ağırlık ölçmede geçerli değildir. Geçerlik katsayısı (0) ile (+1) arasında değişir. BilgiNotu ' Örneğin: |Geçerlik ve güvenirlik bir ölçm9 aracında bulunması| Bir çay içmek için elinizde 1 YTL var. Ancak paranız Igereken en önemli iki özelliktir. Geçerlik ve güvenirlikj sahteyse para çay içme amacına hizmet etmez. Bu jbir var-yok meselesi değildir. Yani bir ölçme aracınınl durumda para geçerli değildir. igeçerliği yok ya da var demeyiz. Geçeriiği düşük ya daj ^üksek deriz. Çünkü geçerlik ve güvenirlik bir dereceyi| Igösterir. Bu derecede korelasyon değeri iie ifade edilirj |O halde geçerlik ve güvenirliği daha iyi anlayabilmek| pçin korelasyon kavramını bilmemiz gerekirj İKorelasyon Nedir? | |Korelasyon: İki değişken arasındaki ilişkinin yönünü) |ve derecesini gösteren bağıntıdır. Korelasyon değer -| |1 ile +1 arasında değişmektedir. Pozitif (olumlu)j jnegatif (olumsuz) ve nötr olmak üzere üç çeşit| |korelasyon vardır. | IPozitif Korelasyon: İki değişken arasında doğru| lorantılı ilişki var ise buna pozitif korelasyon denir. j [Negatif Korelasyon: İki değişken arasında terş |orantılı bir ilişki var ise buna negatif korelasyon denirj jve negatif (-) değeralır. | |Nötr Korelasyon: İki değişken arasında ilişki| | kurulamıyorsa, (alakasız ise) nötr korelasyon denir. I | Negatif Korelasyon Pozitif Korelasyon ! I Nötür Korelasyon j (Korelasyon değeri, derecesi O'a (sıfıra) yaklaştıkça azalırj uzaklaştıkça+1 ye-1'eyaklaştıkçaartar. j
    71. Bir ölçme aracının geçerliliğinin iki öğesi vardır (1) uygunluk ya da ilgililik (2) güvenirlik. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için ölçmek için geliştirildiği özelükle iigili olması ve o özelliği doğru bir şekilde ölçebilmesi gerekir. 1. Bir test geçerli olmak için güvenilir olmak zorundadır. Yani güvenirlik geçerlik için ön şarttır ama güvenirlik geçerlik için yeterli değildir. Bir ölçme aracının geçerli olması için güvenilir olmasının yanında aynı zamanda konuyla ilgili de olması gerekir. 1. Bir testin geçerliliği bir "derece" sorunudur. Ya hep ya hiç sorunu değildir. (Yüksek-orta-düşük gibi) GEÇERLİKÇEŞİTLERİ a. Kapsam Geçerliği Sınav soruiarının ölçmek istediği konu alanını kapsayıp kapsamadığı kapsam geçerliliğini gösterir. Yani testteki sorular ölçmek istenilen konulara dengeli, orantılı dağılmalıdır. Diyelim ki coğrafyada 5 konu işledik sınavdaki 10 sorunun hepsi son konudan olursa kapsam geçerliği düşer. Kapsam geçerliği bir bütün olarak tesîin ve testteki her bir maddenin amaca hizmet etme derecesidir. Bir testin kapsam geçerliği (1) testteki tüm maddelerin ölçülecek hedef davranışları yani konu içeriğini örnekleme derecesine ve (2) testteki her bir maddenin ölçmek istediği davranışı ne derecede iyi ölçtüğüne bağlıdır. Ölçme konusu evreni yeterli ve dengeli olarak örnekleyen ve kapsadığı maddelerin her biri ölçmek istediği davranışı gerçekten ölçen bir test kapsam geçerliğine sahiptir. (H. Tekin, s.29) Örneğin 9. sınıfiarda matematik dersinde köklü
    72. 48- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. sayılarla işiem becerisini ölçmek için bir test okulda, bir üst eğitim kurumunda veya bir işte geiiştirilecek. Bu testin kapsam geçerliği için testin göstermeleri beklenen başarı düzeylerini yordamak tümünün bu konuyu iyi bir şekilde örneklemesi ve her için kullanılır. Kişilerin gelecekteki başarılarını bir sorunun ölçmek istediği beceriyi ölçmesi gerekir. yordamak için kullanılan ölçme araçlarının yordama geçerliğine sahip olmaları istenir. Yani ölçme aracının Kapsam geçerliği ile yapılmak istenen; uygulanacak gelecekte doğrulanma olasılığı, tahmin gücü yordama testin sadece bir özelliği ölçmesi, diğer konuları işin geçerliliğini gösterir. içine katmamasıdır. Ölçme yapmak isteyen birisi, ölçülmesi gereken davranışların bazılarına daha fazla Bir testin yordama geçerliği o testten elde edilen yer veriyorsa, bu ölçme aracının kapsam geçerliği puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin düşüktür. doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyondur. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme Örneğin: Fizik-Kimya-Biyoloji derslerini içeren fen ve D^ğerlendirme, s.32) bilgisi dersinde öğretmen daha çok kimya ile ilgili soru soruyorsa bu testin kapsam geçerliliği düşüktür. Örneğin: Bir ölçme aracının kapsam geçerliliğini bulmak için - Üniversitelere alınacak öğrencileri seçmek için iki yol vardır; yapılan ÖSS sınavı yüksek öğretimde başarılı olacak öğrenciyi yordamak için yapılır. 1. Rasyonel (Mantıksal) Yaklaşım - KPSS sınavı iyi öğretmeni beiirlemek için yapılır. Bu yöntemde tüm testin ölçmeye yöneldiği Bu sınavların yüksek derecede yordama geçerliğine davranışlarla konuları kapsayıp kapsamadığına ve her sahip olmaları beklenir. bir maddenin ölçmeye yöneldiği davranışı ölçmedeki elverişliliğine bakılır. Bu yöntem için ilk olarak testin Bir testin yordama geçerliğini belirlemek için yapılacak tüm maddelerinin hazırlanan belirtke tablosundaki en önemli şey uygun bir ölçüt ölçüsü beliriemektir. dağılıma uygun olup olmadığına bakılır. Daha sonra Uygun bir ölçüt ölçüsünün şu özelliklere sahip olması ise tek tek her bir maddenin diğer maddelerden farklı gerekir. bir hedefi ölçüp ölçmediği ve ölçmeyi amaçladığı 1. ölçüt ölçüsü testin yordamak için geliştirildiği davranış için uygunluğuna bakılır. özellikle doğrudan ilişkili olmalıdır. Bu konuda başvurulabilecek diğer bir yol da öğretmenin veya sınav yapan kişinin yeterli bilgiye 1. kararlı olmalı, günden güne değişiklik göstermemeli sahip olmadığı durumlarda, ölçme aracındaki soruiarın 1. ölçüt ölçüsü bireyin başarısının gerçek bir ve bu soruların konulara eşit oranda dağılımının, göstergesi ölçülmek istenen davranışları ölçüp ölçmediğine iiişkin olmalı konu uzmanlarından ve tecrübe sahibi öğretmenlerden KPSS'nin yordama geçerliğini belirlemek için hangi yol yardım alınmasıdır. belirlenmelidir? KPSS'nin yordama geçerliğini belirlemek için uygun ölçüt ölçüsü ne olabilir? 2. İstatistiksel Yaklaşım Bu sınav için en uygun ölçüt ölçüsü bu sınavdan Bir konuya ilişkin bir ölçme aracı yeni hazırlanmış ise, başarılı olmuş öğretmenlere uygulanacak bir mesleki daha önceden hazırlanmış ve uygulanmış yani yeterlik ve başarı ölçeği sonuçlardır. Bu ölçekten geçerliliği tespit edilmiş başka bir araçla karşılaştırılır. alınacak sonuçlarla bu bireylerin KPSS puanları Bu işlemler yapılırken şu şekilde bir yol izlenir. karşılaştırılır ve bu puaniar arasındaki korelasyon bize 1. Her iki ölçüm aracı aynı öğrencilere uygulanarak KPSS'nin yordama geçerliğini vermiş olur. öğrencilerin aldıkları puanlar birbiri ile karşılaştırılır. ÖSS için de öğrencilerin yüksek öğretimdeki başarıları 1. Daha sonra korelasyon katsayısı bulunur. Elde ölçüt ölçüsü olarak kullanılabilir. edilen korelasyon katsayısı ne kadar büyükse c. Yapı Geçerliği (yani Birbiriyle ilişkili olduğu düşünülen belli öğelerin ya da +1'e yakınsa) uygulanacak aracın geçerliliği ögeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bütüne yapı de o denir. Yapı geçeriiliği ise yapı bakımından testteki kadar yüksek olacaktır. soruların amaca uygun olması, yapı bakımından b. Yordama Geçerliği birbirleriyle uyumlu olmasıdır. Örneğin depresyon Yordama bir tahmindir. Yordama geçeriiği, istatistiksel düzeyini ölçen bir testimiz var. 11. sorunun yapı teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yararlanarak, geçerliği düşük çıkmış olsun. Bunun anlamı yapı bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe bakımından 11. soru depresyonu ölçemiyor, uygun yönelik tahminde bulunma işidir. Yordama işinde değil demektir. Bu anlamda bir testin yapı geçerliliği, kullanılan istatistiksel tekniğe regresyon denir. temelde test maddelerine verilen cevaplar arasındaki iüşkilerin analizine dayanır. Bir testte yer alan her Eğitimde kullanılan bazı ölçme araçları bireylerin bir madde, testin bütünü ile ilişkili olmalıdır. Yapı
    73. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 49 geçerliliğini anlamak için aşağıdaki örneği inceleyelim. Ölçme Aracının Geçerliliğini Etkileyen Etmenler 25 maddeden oluşan bir testin bir grup öğrenciye 1. Testte yer alan bütün sorular ölçülmek istenen uygulandığını düşünelim. Testin birinci maddesinin özellikle ilgili olmalıdır. testin bütünü ile ilişkili olup olmadığını anlamak için, bu maddeye öğrencilerin verdikleri cevaplardan elde 1. Test kapsam bakımından uygun olmalıdır. Çok edilen puanlar ile bu madde dışında 24 maddeden dar öğrencilerin elde ettikleri puanlar arasındaki veya geniş kapsamı olan testlerin geçerliliği korelasyona bakılır. Birinci maddeden elde edilen düşüktür. puanlar ile diğer 24 maddeden elde edilen puanlar 3. Ölçüm yaparken dış etkenlerd^n etkilenmeden arasındaki korelasyon yüksek ise bu madde yapı işlemleri yürütmek geçerliliği yükseltir. geçerliliğine sahiptir. Bu işlem testte yer alan her bir 1. Testin çok kolay veya zor olması geçerliliği madde için ayrı ayrı gerçekleştirilerek yapı geçerliliği düşürür. yönünden zayıf maddeler tespit edilir. 1. Cevaplama için veriten süreye dikkat edilmelidir. Eğitimde ve psikolojide kullanılan ölçekler de benzer şekilde aralarında belirli ilişkilerin olduğu öğelerin 1. Şıklı soruların cevaplarının alt alta (d-d-d-d) oluşturduğu "yapfları ölçmeye çalışırlar. Zeka bir gelmesi yapıdır. Kendine özgü alt öğeleri vardır ve bu öğeler geçerliği düşürür. birbirleri arasında ilişkilidir. Biz bu öğeler arasında 2. GÜVENİRLİK olduğunu düşündüğümüz ilişkinin aynısını o özelliği ölçen testten elde ettiğimiz veriler arasında da görmek ölçüm sonuçlarının her ölçüm yapıldığında aynı isteriz. olması durumudur. Ölçme aracının hatalardan arınık, duyarlı tutarlı ve kararlı ölçüm yapabilmesine güvenirlik d. Görünüş Geçerliği diyoruz. Ölçme aracının, ölçmeyi amaçladığı özelliği Bir testin ne ölçüyor göründüğü o testin görünüş ne kadar duyarlı ve tutarlı ölçtüğü ölçmede güvenirliği geçerliğidir. Ya da bir testin görünüş geçerliği o testin belirler. Güvenilir bir ölçme aracı, aynı özellikle ilgili ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Kısacası bir olarak arka arkaya yapılan ölçmelerde yaklaşık olarak testin göründüğü gibi olmasıdır. Yani dışardan aynı sayısal sonucu verir. Güvenilir bir test aynı gruba bakıldığında, kapağında test neyi ölçüyor görünüyor iki ya da üç kez uygulandığında gruptaki her kişi her ise onu ölçmesine, ölçme derecesine görünüş geçerliği uygulamada yaklaşık olarak aynı puanı aimalidır. denir. Bir testin kapağında KPSS deneme sınavı Geçerlikten farklı olarak güvenirlik bir testin kendisiyle yazıyor. Ancak içindeki sorular tamamen ÖSS soruları ilgilidir, amaca bağlı değildir. ise görünüş geçerliği yok ya da çok düşük demektir. Testin bütünü için söz konusu görünüş geçerliği Hatalardan Arınık testteki her bir madde için de geçerlidir. Her bir Testin Duyarlı Tutarlı Ölçüm Güvenirlik Kararlı Yapmas göstergesidir. maddenin de görünüş geçerliğine sahip olması için ı ölçüyor göründüğü özelliği ölçmesi gerekir. Güvenirlik değeri 0 ile +1 arasında değişir. Testin görünüş geçerliğinin bazı durumlarda Güvenirlik artar—> +1 gizİ9nmesi gerekebilir. Örneğin testi piyasada kabul Azalır 0 ettirebilmek için görünüş geçerliği yükseltilmelidir. Öte yandan kişilik testleri ve bu testlerdeki maddelerin görünüş geçerliği gizlenmelidir. Bir kişilik testinde eğer flilgi Notu f maddelerin görünüş geçerliği düşürülmezse kişi bu maddelere doğru cevap vermekten kaçınabilir. plçmede hata arttıkça güvenirliğin düştüğünüj | Örneğin: söyleyebiliriz. 1. Sorularının tümü matematikle ilgili olan bir Örneğin: matematik testinin görünüş geçerliği vardır. 100 cm olması gereken bir cetvel hatalı üretim sonucu 98 cm üretilmişse bu ölçüm aracı ile yapılan ölçüm 1. Fen bilgisi testinin içinde matematik sorusu güvenilir kabul edilir. Fakat bu ölçüm geçerli değildir. varsa, öğretim yöntemleri testinin içincle istatistik 1. Bir ölçme sonucu içindeki tesadüfi sorusu hataların varsa bu testin görünüş geçerliği düşüktür. azlığı oranında güvenilir sayılır. 1. Güvenirlik bir bakıma ölçme sonuçlarının tesadüfi hatalardan arınıklık derecesidir. 1. Güvenirlik ölçmelerin duyarlılık derecesini ifade
    74. 2. 50- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- eden kavramdır. güvenilir olduğuna, düşük oluşu her iki formun da 4. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında güvenirliğinin düşük olduğuna işaret eder. değişmesine rağmen güvenirlik katsayısı hemen her Örneğin matematik 9. sınıflar için bir öğretmen 50 zaman 0 ile +1 arasında değişir. soruluk bir başarı testi geliştirmiş olsun. Bu testin eşdeğer testler yöntemiyle güvenirliğini bulmak için bu Ölçmede güvenirliği belirleyen üç temel özellik öğretmen iki yol izleyebilir. (1) Hazırladığı testine soru vardır: sayıları, soruların güçlükleri ve ölçtükleri hedef 1. Duyarlılık davranışlar bakımından aynı özellikler gösteren eşdeğer bir test geliştirir. Hazırladığı test ve eşdeğer Ne kadar az hata yapılırsa duyarlılık o kadar fazla olur. testi aynı gruba aynı ya da farklı zamanlarda uygular. Ölçme aracının birimi ne kadar küçük olursa o oranda İki eşdeğer testin puanları arasındaki korelasyon hassas ölçüm yapar. Örneğin: Altın tartarken kg katsayısı testin eşdeğerlik katsayısıdır. Ya da (2) testin yerine miligram kullanılması veya sınavda az soru sonuçlarını daha önceden güvenirliği geçerliği yerine çok soru sorulması duyarlılığı artırır. kanıtlanmış eşdeğer bir test sonuçları ile karşılaştırır. 2. Tutarlılık Yine puanlar arasındaki korelasyon testin eşdeğerlik katsayısıdır. Bir özellik, bir çok kez aynı ölçüm aracı ile ölçüldüğünde ne kadar aynı veya çok yakın değerler Örnek: Geçerliliği ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçek veriyorsa o kadartutarlıdır. olan Beck Depresyon ölçeği (BDÖ) Biz de depresyonu ölçen yeni bir ölçek geliştirelim. Adı Depresim 3. Hatalardan arınıklık Duygulanım Ölçeği (DDÖ) olsun. Bu yeni ölçeğin güvenirliğini eşdeğer formlar (paralel testler) Ölçme aracı hatalardan ne kadar arınık ise hatalar ne yöntemiyle test edelim. Her iki testi aynı gruba kadar azalmış ise o derece güvenirlidir. uygularız. Her iki testin sonuçları birbirine ne kadar yakınsa yani aralarındaki korelasyon ne kadar yüksek GÜVENİRLİK KESTİRME YÖNTEMLERİ a. ise güvenirlik değeri de yüksek demektir. Bu yöntemle eski ölçeğin güvenirliği tekrar teyit edilmiş olur, yeni Test-Tekrar Test Yöntemi ölçeğin güvenirliğini de kanıtlamış olur. Ancak burada Bir testin aynı cevaplayıcı grubuna belirli bir zaman £j önemli olan iki ölçeğin de aynı özelliği ölçen paralel aralığı bırakılarak iki defa uygulanmasıdır. Bu iki 8 test olmasıdır. uygulama arasında korelasyon katsayısı bulunur. — Bulunan güvenirlik katsayısı "kararlılık katsayısı" olarak g c. Eşdeğer Yarılama Yöntemi (Test Yarılama) da bilinir. Aynı testin iki ayrı formu (100 soruluk testin 1-50 Örneğin 50 maddelik bir tarih testi aynı sınıfa 15 gün numaralı sorularının sonuçları ile 51-100 numaralı arayla iki kez uygulanır. Öğrencilerin iki uygulamadan sorularının sonuçları) veya tek çift numaralı soruların aldıkları puanlar arasındaki korelasyon katsayısı sonuçlarının korelasyonu hesaplanarak güvenirliğinin hesaplanır. Bulunan katsayı değeri testin kararlık bulunmasıdır. Test yarılama yöntemiyle elde edilen katsayısıdır. katsayı iç tutarlık katsayısıdır. Testin iki eşdeğer yarı İki uygulama puanları arasındaki yüksek korelasyon puanları arasındaki korelasyon katsayısından testin değeri hem testten elde edilen ölçmelerin kararlılığını güvenirliği şu formülle hesaplanır. r = ' 12 hem de ölçülen özelliğin iki ölçme arasında fazla değişme olmadığını gösterir. r = güvenirlik katsayısı uz = ilk ve ikinci yarı Tekrar test yönteminde iki uygulama arasındaki zaman puanları arasındaki korelasyon değeri, testin yarısı ile güvenirliği olumsuz etkileyebilir. Bu zaman uygulanan ilgili güvenirliği verir. kişilerin yeni özellikler kazanmasına yetmeyecek ve Örnek: 100 soruluk bir sosyal bilgiler testi geliştirip test maddelerini hatırlamayacak uzunlukta olmalıdır. uygulayan bir öğretmen uygulama sonunda testi rasgele iki yarıya bölmüştür. Bu iki yarıdan öğrencilerin aldıkları puanlar arasındaki korelasyon katsayısını b. Eşdeğer Formlar Yöntemi (Paralel Testler) 0,70 bulmuştur. Bu bulduğu değer bu testin iç tutarlık İki eşdeğer form aynı cevaplayıcı grubuna aynı anda katsayısıdır. Bu testin güvenirlik katsayısını yukarıdaki veya kısa zaman aralığı bırakılarak uygulanır. İki formülden hesaplarsak uygulama arasındaki korelasyon katsayısı hesaplanır. Bulunan katsayı eşdeğerlik katsayısı olarak bilinir. Bulunan katsayının yüksek oluşu her iki formun da 2.r-12 1 + r-12
    75. -EGİTİM BİLİMLERİ. 51 r= 2.0,70 1 + Madde varyansları toplamını verdiği 0,70 için kullanacağımız formül KR 20' dir. — r= 0,82 bulunur. K R2 0 K ı - 1,7 - K-1 S'r ) 1,8 (testin standart u Kimya öğretmeni Meltem Hanım 80 soruluk testin test yarılama yöntemiyle güvenirliğini KR 50 20 0,50 olarak bulmuştur. Bu testin gerçek güvenirliği kaç olabilir? 50-1 ^ 9 sapması verildiği için formülde varyans değeri kullanılır. Test varyansını bulmak için standart sapmanın karesini alırız) = 0,50 ise KR20= 1,02-(1-0,20) KR 20 = 1,02. 0,80 =0,82 2.r12 2x0,50 1 tutarlık katsayısı kaçtır? rx=- = 0,67 + r12 170,50 1,5 d. İç Tutarlılık Katsayısı: Kuder Richardson 20 - 21 formülleri ile iç tutarlık katsayısı hesaplanabilir. Testi oluşturan maddelerin._ birbirleriyle uyumuna bakılır. § cc KR 20 formülü testteki maddeler farklı ağırlıkta a puanlanmışsa ve test puanları şans başarısı için 'g düzeltilmişse kullanılmaz. ^ KR 21 formülünün kullanılması için maddeler arasında "£ güçlük bakımından büyük farklar olmamalıdır. Eğer ~ maddeler arasında güçlük bakımından çok fark varsa ;ğ bu formül güvenirlik katsayısının alt sınırını verir. s o UJ >- S T) Z KX- X2 KR21 = 1- K.S2x K-1 K = testteki madde sayısı I = toplam p = maddeyi doğru cevaplayanların oranı (güçlük indeksi) q = . 1 - p y a d a m ad de yi d oğru cevaplandıramayanların oranı Ipq= madde varyansları toplamı S2x = test varyansı (standart sapmanın karesi) X = test puanlarının aritmetik ortalaması 50 soruluk bir testin madde varyansları toplamı 1,8 ve testin standart sapması 3 ise bu testin iç
    76. 100 soruluk bir testin aritmetik ortalaması 45 standart sapması 8 olduğuna göre bu testin iç tutarlık katsayısı kaçtır? KR21 = 1- KX-X 2 K-1 K.S2x 100—1 100.8^ KR 21= 1,01 1- 4500-2025 6400 KR 21= 1,01(1-0,39) KR 21= 0,62 BİR TESTİN GÜVENİLİRLİĞİNİ NASIL ARTTIRIRIZ? Bir testteki soru sayısı arttıkça sınavın güvenilirliği artar. Soru sayısı arttıkça birim küçülür ve hata miktarı azalır. Sorular öğrencilerin düzeyine uygun hazırlanmalıdır. Sorular zor olunca gelişigüzel cevaplamaiar ortaya çıkar, bu da güvenirliği azaltır. Sınav süresi gerektiğinden daha uzun ya da kısa olmamalıdır. Sorular açık anlaşılır bir biçimde yazıimış ve kesin, belli cevaplar isteyen türde olmalı. Öğrencilerin sınavlar konusunda fikirleri ve ön yargıları
    77. 52- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. güvenilirliği etkiler. yapılan ölçmeler doiaylı ölçme olduğu için hata Objektif puanlanabilen sınavların güvenilirliği daha miktarı daha da fazladır. Bundan dolayı ölçme yüksektir. Puanlama hataları arttıkça güvenilirlik düşer. sonuçlarını tek bir değer olarak değil bir aralık olarak düşünmekte yarar vardır. Standart hatada Öğrencilerin sınav hakkında bilgileri tam olmalı. (sınav hesaplanan hata miktarı test puanı cinsinden süresi, cevaplama çeşidi, soru sayısı, soruların olduğu için test puanlarına eklenip çıkarılabilir. puanları vb.) Puaniarın güven aralığında da belli olasılıklarda kişinin alacağı maksimum ve minimum değerler GÜVENİRLİĞİ ETKİLEYEN ETKENLER bulunur 1. Testin kendisiyle ilgili etmenler: Testin uzunluğu %68 olasılıkla bir kişinin bir testten alacağı puan (soru sayısı arttıkça güvenirlik artar), test X+Se ve X-Se arasındadır. X+Se üst sınır X-Se yönergesinin ve testteki maddelerin ifadesi (açık altsınırdır. bir yönerge güvenirliği arttırır), test içeriğinin %95 olasılıkla güven aralığını bulmak için de benzeşikliği, puanlamadaki nesnellik. kişinin puanına 2 standart hata puanı eklenip 1. Uygulama koşulları: Uygulama koşulları ile ilgili çıkarılır. X+2.Se üst sınır X-2.Se alt sınırdır sonuçlara bir hata karışmaması için her öğrenci %99 olasılıkla puanın güven aralığını bulmak için için aynı koşullar hazırlanmalı, kopya için her de puana 3 standart hata puanı eklenip çıkarılır. önlem aiınmalı, sınavı uygulayanlar sınavda X+3.Se üst sınır X-3.Se alt sınırdır. yansız davranmalı ve uygulama yönergeleri açık venetolmalıdır. 1. Öğrenci ya da uygulama grubuyla ilgili etmenler: Standart sapması 5 güvenirlik katsayısı 0,51 1. Bireyin sürekli ve genel özellikleri: Bireyin aldığı olan bir testten 55 alan bir öğrencinin puanının tüm testleri etkileyen genel özellikleri. Hızlı %68, %95 ve %99 olasılıkla güven aralıklarını okuyabilme okuduğunu anlayabilme gibi becerileri, § testte buiunan problemlerin benzeri problemleri .|Ş bulunuz. çözme gücü, sınava karşı tutum ve alışkanlıklar S (kendine güvenme ya da güvenmeme) § 1. Bireyin sürekli ve özel özellikleri: Yalnızca <=T Se ^S A A Se = alınan testle ilgili özellikler. Testte yer alan metni 5 daha önce okuma, testteki belli bir maddeye karşı 5.0,7 tutum 1. Bireyin geçici ve genel özellikleh: Sınav günü %68 olasılıkla 55+3,5 / 55-3,5 Üst sınır= 58,5 öğrencinin hasta, yorgun veya uykusuz olması, Alt sınır= 51,5 testi cevaplandırmaya karşı güdülenme %95 olasılıkla 55+2.3,5 / 55-2.3,5 Üst sınır= 62 - Bireyin geçici ve özel özellikleri: En çok hataya neden olan etkenler bunlardır. Doğru cevabını Alt sınır= 48 bilmediği soruda tahmine giden öğrencinin %99 olasılıkla 55+3.3,5 / 55-3.3,5 Üst sınır= doğruyu bulma şansı, özel bir testin neden olduğu güdülenme eksikliği (daha önce duymadığı bir 65,5 Alt sınır= 44,5 bulunur. sözcükle karşılaşıp moralinin bozulması), özel bir testin gerektirdiği bilgi ve beceriler üzerinde Geçerlik-Güvenirlik İlişkisi önceden alıştırma yapmış olma yani belli bir test 1. Geçerlik için güvenirlik şarttır ama tek için özel olarak hazırlanma başına • Testin uygulandığı grubun ölçülen özellik yeterli oymayabilir. Güvenilir değil ise bakımından homojenliği geçerli değildir. PUANLARIN GÜVEN ARALIĞI (GERÇEK PUAN 1. Güvenilir olmayan bir testin geçerli olması beklenemez. Çünkü güvenirlik geçerliğin ARALIĞI) bir parçasıdır. Hiçbir ölçme hatasız değildir. Özellikle eğitimde 1. Geçerlik güvenirliği kapsar. Bir testin birinci derecede en önemli özelliği geçerliliktir. 1. Bir öiçme aracı için en önemli özellik geçerliliktir. Yani amaca ulaşma derecesidir.
    78. 2. -EGITIM 53 BIÜMLERI - 1. Güvenirlik geçerlilik yüksek olduğunda dikkate ÇOZUMLU KONU alınan ikinci özelliktir. KAVRAMA TESTİ 1. Bu iki özellik uygun olduğunda kullanışlık dikkate alınır. 1. ÖSS sınavından sonra bir uzman bu sınavın 1. Geçerlik testin amacı hizmet etmek üniversitede başarılı olabilecek derecesidir, öğrencileri seçmede yetersiz olduğunu amaca bağlıdır. Güvenirlik ise testin kendisi söylemiştir. ile ilgilidir hatalardan arınık olma derecesidir. Bu uzman bu sınavın hangi özelliğinin 3. Kulianışlık yetersiz olduğunu vurgulamıştır? Bir ölçme aracının kullanışlığı; 1. Yordama geçerliği 1. Kapsam geçerliği 1. Hazırlanmasının, 1. Güvenirlik 1. Çoğaltılmasının, 1. Objektiflik 1. Uygulanmasının, E) Yapı geçerliği 1. Verilerin toplanmasının ve puanlanmasının kolay ve ekonomik olmasıdır. "o tr UJ Q Buna göre kullanışlık, testi hazırlayan, uygulayan, "Ğc cevapiayan ve puanlayan için kolay olmalıdır. Bir Ui Bir üst eğitim kademesinde başarılı ölçme aracı için en önemli özellik geçerliliktir. Yani olacak öğrenciyi yordama gücü testin amacına ulaşma derecesi (geçerlik) güvenirlik yordama geçerliği ile ılgilidir. geçerlikten sonra dikkate alınan ikinci özelliktir. Bu iki (Cevap A) özellik uygun olduğunda kullanışlık dikkate alınır. Bir test için öncelik sıralaması Geçerlik -> Güvenirlik -^ Kullanışlılıktır. m Q UJ 2. Testin güvenirliği ile ilgili olarak verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi vanlıstır?
    79. 1. T samı genişledikçe güvenirlik düşer. e 1. Homojen gruplara uygulanan test s sonuçlarının t güvenirliği daha yüksektir. i 1. Sistematik ve sabit hata güvenirliği n etkilemez. 1. Güvenirlik aracın tutarlı ölçmeler k yapabilmesi a ile ilgilidir. p E) Güvenilir olmayan bir test geçerli olamaz. Güvenirlik bireyin grup içindeki sırasının farklı zamanlarda yapılan ölçmelerde değişmemesidir. Yani aynı testin farklı zamanlardaki uygulamalarında bir birey aynı ya da çok yakın sıralarda yer almalıdır. Homojen gruplarda öğrenciler özellik bakımından birbirine yakındır. Bu sebepten dolayı farklı uygulamalarda öğrenci sıraları çok değişebilir. Homojen grupların ölçme sonuçları daha az güvenilir olur. (Cevap B)
    80. 54. -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 3. Aşağıdakilerden hangisi testin güvenirliğini Güvenirlik katsayısı 0,30 olan bir test için etkileyen bireyin geçici özel özelliklerindendir? aşağıdakilerden hangisi sövlenemez? 1. Öğrencinin çoktan seçmeli test 1. Geçerliği düşüktür. türünde 1. Eğitimde başarıyı ölçmek için başarılı olması kullanılması 1. İngilizce sınavında daha önce hiç sakıncalıdır. görmediği 1. Sonuçlara çok miktarda hata karışmıştır. bir kelimeyle karşılaşıp moralinin bozulması 1. Seçme sınavlarında kullanılabilir. 1. Sınavda karşısına çıkan bir okuma E) Düzeltilmesi gereken maddeler olabilir. parçasını daha önceden okumuş olması 1. Öğrencinin hızlı okuma becerisine sahip olması Eğitimde kullanılan ölçme araçlarında yaklaşık E) Sınava gelirken öğrencinin üzücü bir olayla 0,90 güvenirlik aranır. Ancak öğretmen yapımı karşılaşıp sınava moralsiz girmesi testlerde bu güvenirliğe ulaşmak oldukça zordur. 0,30 düşük bir güvenirliktir ve ölçme sonuçlarına çok miktarda hata karıştığını gösterir. Güvenirlik düşerse geçerlikte düşer. Bu test kesinlikle Bireyin geçici özel özelliği; her zaman sahip gözden geçirilmelidir. Güvenirlik katsayısı 0,30 olmadığı ve yalnızca o testi ilgilendiren özelliğidir. olan bir test özellikle seçme sınavlarında olmak Hiç karşılaşmadığı bir kelimeyi görüp morali üzere kullanılması sakıncalıdır. Seçme sınavları bozulması geçici (bireyin sürekli bir ruh hali değil) önemli kararlara dayanak olduğu için yüksek sadece o testi ilgilendirdiği için özel özelliğidir. güvenirlik aranır. (Cevap B) (Cevap D) o tn Güvenirlik katsayısı 0,49 olan bir testin geçerlik 6. Aşağıdakilerden hangisi testin güvenirliğini katsayısıyla ilgili olarak aşağıdakilerden arttırmaz? hangisi söylenebilir? 1. Soru sayısını arttırmak 1. 0,70'ten büyük olamaz. 1. Seçeneksayısınıarttırmak 1. 0,70'ten küçük olamaz. 1. İçeriğini genişletmek 1. 0,70'tir. 1. Yönergesi açık anlaşılır hale getirmek 1. 0,49'dan küçük olamaz. E) Punalamada birden fazla kişi kullanmak E) 0,49'dan büyük olamaz. Ölçtükleri davranış ve konu bakımından homojen Geçerlik katsayısı güvenirlik katsayısının kare maddelerden oluşan bir testten elde edilen kökünden büyük olamaz. puanlar heterojen bir testten elde edilen puanlardan daha güvenilir olur. (H. TEKİN, (Cevap A) Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, s: 54) Örneğin, 100 soruluk bir Vatandaşlık Bilgisi testi sonuçları, 100 soruluk bir Sosyal Bilgiler test sonuçlarından daha güvenilirdir. Test içeriği
    81. genişledikçe güvenirlik düşer. (Cevap C)
    82. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 55 7. Sistematik ve sabit hataların testin güvenirliğini etkilememesinin sebebi nedir? Paralel testler yöntemiyle elde edilen katsayı 1. Hatanın kaynağının belli olmaması eşdeğerlik katsayısıdır. Tekrar test yöntemi 1. Test sonuçlarından arındırılabiimesi sonucunda bulunan değer ise istikrarlık (kararlık) 1. Testi uygulayan kişiden kaynaklanması katsayısıdır. KR 20-21 ve Test yarılama yöntemi 1. Her seferinde hata miktarının aynı olması sonuçları iç tutarlık katsayısını verir. Yani testin E) Bu hataların testin kendisinden kaynaklanması kendi içindeki uyum ve tutarlığın göstergesidir. (Cevap C) Güvenirlik test sonuçlarıyla ilgilidir. Sabit ve sistematik hataların kaynağı belli olduğu için 9. Bir öğretmenin sınav kağıtlarını ölçme sonuçlarından çıkarılıp arındırılabilir. puanladıktan sonra nota çevirmek için Güvenirlik en çok rasgele hatalardan etkilenir o kayıt ederken yanlışlık yapması ölçme çünkü kaynağı ne taraf bilinmiyor. Bu nedenle test cc LU sonuçlarından puanlardan bu hatayı o sonuçlarına ne tür bir hatanın karışmasına ayıklayamayız. Ancak sabit ve sistematik hatalar "E neden olur? UJ A) Tesadüf bellidir bu hataları test sonuçlarından B) C) Sabit D) İstendik ayıklayabiliriz. Bu nedenle güvenirliği en az 03 Sistemat etkilerler. «İ ik E) 'tz (Cevap B) Dolaylı Öğretmenin puanlama yaptıktan sonra puanları nota çevirirken yaptığı hata maddi hatadır kasıtlı değildir. Yorgunluk ve dalgınlıktan kaynaklanabilir. Bu nedenle tesadüfi hataya girer. (Cevap A) LU 10. Bir ölçme aracında bulunması gereken en 8. I. Kuder Richardson (KR) 20 - 21 önemli özellik aşağıdakilerden hangisidir? 1. Tutarlılık 1. Test tekrar test yöntemi 1. Içtutarlılık 1. Güveniriik 1. Paralel testler yöntemi 1. Geçerlik E) Kullanışhk 1. Testyarılamayöntemi Yukarıda bir ölçme aracınm güvenirliğini kestirme yöntemleri verilmiştir. Bu Bir ölçme aracında bulunması gereken en önemli yöntemlerden hangisi ya da hangileri iç tutarlık özellik geçerliktir. Yani amacına hizmet etme katsayısını verir? derecesidir. Geçerliğin yüksek olması durumunda A) I B) III C) IV, I güvenirlik dikkate alınması gereken ikinci önemii D) II E) Hepsi özelliktir. Kullanışlılık ise 3. sırada yer alır. (Cevap D)
    83. 56- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- H.ÖIçme sonuçlarınm tesadüfî (random) 14. Bir matematik öğretmeni derste problem hatalardan arınıklık derecesi aşağıdaki çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağırlık kavramlardan hangisiyle açıklanabilir? verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen soruiardan 1. Güvenirlik oluşturmuştur. 1. Geçerlik 1. Kullanışlık Öğretmen bu yaklaşımıyla 1. Tutarlılık aşağıdakilerden hangisi tehlikeye E) içtutarlılık atmıştır? 1. Puanlayıcı güvenirliğini 1. Testin objektifliğini Ölçme sonuçlarının tesadüfî hatalardan arınıklılık 1. Testin kullanışlılığını derecesine güvenirlik denir. 1. Testin yordama geçerliliğini (Cevap A) E) Soruların ayırt etme gücünü 12. Öğretmenin hazırladığı testin o dersle ilgili önemli tüm hedef davranışları içermesi testin Öğretmenin hazırladığı testteki sorular hangi özelliğinin iyi olduğunu gösterir? işlediği konularla örtüşmemektedir. 1. Görünüş geçerliği Öğrencilere problem çözme becerilerini 1. Kapsam geçerliği öğrettiği halde, sorular öğrencilerin 1. Yapı geçerliği seviyesinden daha düşük olan dört işlem 1. Güvenirlik yapabilme becerisini ölçmektedir. Bu durum E) Yordama geçerliği testteki soruların öğrencilerin seviyesine z o uygun olmadığını amaca hizmet etmediği, ayırt ediciliğin düşük olduğunu gösterir. (Cevap E) Testin ilgili olduğu hedef davranışları iyi bir şekilde § (Cevap B) ömekleyebilmesi yani önemli hedef davranışların © tümünü kapsaması testin kapsam geçerliğinin > 13. Hazırladığı testi rasgele iki yarıya ayıran ve yüksek olduğunu gösterir. bu iki yarıdan alınan puanlar
    84. arasındaki korelasyon katsayısını hesaplayan bir öğretmenin bulduğu katsayı değeri neyi ifade eder? 1. Kararlık katsayısı 1. İç tutarlık katsayısı 1. Standarthata 15. Bir öğretmen sınav sonucunda sınırda puan alan 1. Eşdeğerlik katsayısı öğrencilere ek puan verip geçer not vermektedir. E) Kuder Richardson katsayısı Bu sınavın sonucuna ne tür bir hata karışmaktadır? 1. Sistematik 1. Sabit 1. Oranlı 1. Tesadüfi E) Aralıklı Test yarılama yönteminde iki yarı puanları Ek puanı herkese vermemiş sadece belli arasındaki korelasyon katsayısı testin iç tutarlığını öğrencilere (sınırda not alan) vermiştir. Sistematik verir. Yani testin iki yarısı arasındaki uyumu verir. bir hata meydana gelmiştir. (Cevap B) (Cevap A)
    85. -EĞİTİM BİLİMLERİ. 57 16. Ölçme işlemi sonunda elde edilen değer ile ölçülen 18. Kimya öğretmeni Behlül Bey yaptığı testin özelliğin gerçek değeri arasındaki farktır. güvenirlik katsayısı hesaplanmış ve 0,95 olarak bulunmuştur. Bu katsayı ile ilgili aşağıdaki seçeneklerden yorumlardan hangisi doğrudur? Yukarıdaki ifade aşağıdaki 1. Test puanlarında sabit hatalar vardır. hangisi için doğru bir ifadedir? 1. Test puanların % 5'i hatalıdır, gerisi 1. Koreiasyon katsayısı doğrudur. 1. Ölçmede kullanışlılık 1. Bu testte öğrencilerin % 95'i başarılıdır. 1. Ölçmede güvenirlik 1. Bu test güvenir V9 geçerli bir testtir. 1. Ölçmede geçerlilik E) Bu testin güvenirliği yüksektir. E) Ölçmede hata Soruda açıklanan kavram ölçmede hata Soruda verilen güvenirlik katsayısı (0,95) ile kavramıdır. Çünkü bir özellik ya da nesnenin bir yapılabilecek tek yorum testin güvenirliği ile ilgili gerçek değeri vardır. Bir de ölçümünden elde olabilir. Başarı, başarısızlık ya da hata miktarı ile edilen değer vardır. Bu iki değer arasındaki farka ilgili yorum yapılmaz. Güvenirlik +1'e yaklaştıkça ölçmede hata denir. artmaktadır. 0—^->+i öyleyse; 0,95 yüksek (Cevap E) artar bir güvenirlik değeridir. (Cevap E) "(3 tr UJ o 'ec LU en 17. Bakkai terazisi 1 kg'a kadar olan tartmalara değil ş 19. Ölçme işlemlerinde, ölçme yapan kişilerin ölçme de bir kilogramı aşan tartmalarda, tarttığı her,^ hakkında ve ölçüm araç gereçleri hakkında yeterli nesneyi 50 gr. fazla tartmış olsun. Öğretmen de g bilgilerinin olmamasından doiayı bir çok hatalar sadece kızlara ait cevap kağıtlarına 5 puan fazla meydana gelmiştir. vermiş olsun. Bu hataların meydana geliş sebebi Yukarıdaki örnekler aşağıdaki ölçme aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak ifade türlerinden hangisine örnek olarak verilebilir? edilmiştir? 1. Sistematik hata 1. Ölçme araçlarının çok karmaşık olması 1. Tesadüfi hata 1. Ölçme yapılan ortamların ölçme 1. Sabithata yapmaya 1. Ölçülen özellikten kaynaklanan hata uygun olmaması E) Hepsi 1. Ölçmeyi yapan kişilerin yetersizliği 1. Ölçmede kullanılan yöntemİ9rin yetersizliği E) Ölçülecek konunun çok soyut ve karmaşık olması Soruda verilen örnekler ölçme aracından ve öğretmenin yanlılığından kaynaklanan hatalar olduğu için sistematik hatadır. (Cevap A)
    86. Ölçme işlemi yapan kimselerin ölçme hakkında ölçüm araç ve gereçleri hakkında yeterli olmaması, eksik olmaları ölçmeciden kaynaklanan bir hastadır. (Cevap C)
    87. 58- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME 20. Hata türleri ile ilgili olarak: CEVAPLI KOMU 1. Bir metrenin 100 cm olması gerekirken 98 KAVRAMA TESTİ cm olarak üretilmesi ve her ölçümde 2 cm hata Sınav günü öğrencilerin hastalığı, sınav vermesi koşullarının elverişsizliği ya da bütün öğrenciler için eşit olmayışı, şans başarısı, öğretmenin cevaplan 1. Bir öğretmenin tüm öğrencilerine 10 puan puanlarken ve verdiği puanları toplarken dikkatsiz fazla olması gibi etkenlerin ortaya çıkardığı hatalardır. vermesi Yukarıda belirtilen hata türü aşağıdakilerden III. Bir öğretmenin sorduğu 10 sorudan bir tanesi hangisidir? hiçbir öğrenci tarafından yapılmazsa sınav 90 puan 1. Sabithata üzerinden hesaplanacaktır. 1. Rastgele (Random) hata 1. Sistematik hata IV. Bir öğretmenin bayan öğrencilere erkek 1. Ölçülen özellikten kaynaklanan hata öğrencilerden daha fazla puan vermesi E) Ölçme aracından kaynaklanan hata (Cevap B) Yukarıdaki örneklerden hangisi sabit hata için örnek olarak verilemez? A) Yalnız I C) B) Yalnız Yainız III D) Yalnız IV E) I ve II Soruda verilen l-ll-lll öncüller sabit hataya >; verilebilecek örneklerdir. Ölçümden ölçüme "g değişmeyen hatalardır. Fakat IV. madde yanlılık § yani sistematik hata vardır. ÎL o (CevapD) ■> 2. Güvenirlikle ilgili olarak; 1. Güvenirlik ölçme aracının hatalardan arınıklık derecesidir. 1. Güvenirlik ölçmelerin duyarlık derecesidir. 1. Güvenirlik katsayısı (0) ile (+1) arasında değişir. IV. Ölçme aracında bulunması gereken en önemii özelliktir. Yargılarından hangisi vanlıstır? 1. Yalnızl 1. YalnızlV 1. Yalnız II
    88. 1. Yalnız III E) II -I II (Cevap B)
    89. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 59 3. Bir Türkçe öğretmeni aynı testin iki ayrı formu yani 6. Öğrenciler girdileri sınavda, sınav soruları ile 50 soruluk bir testin 1-25 numaralı soruların derste anlatılan konular arasında çok bir bağıntı sonuçları ile 26-50 numaralı soruların sonuçlarının kuramamışlardır. Testteki soruların derste işlenen korelasyonu hesaplayarak, korelasyon katsayısı konularla bağlantısı olmadığı anlaşılmıştır. Buda 0,95 olarak bulmuştur. sınavda çok kişinin başarısız olmasına neden olmuştur. Yukarıdaki örnekle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? Bu sınavda öğretmen testte olması gereken 1. Testin objektif olduğu hangi özelliği gözardı etmiştir? 1. Testin subjektif olduğu 1. Sınavın yordama geçerliğini 1. Testin kullanışlı olduğu 1. Sınavın kullanışlığını 1. Testin geçerli olduğu 1. Sınavın yapı geçerliğini E) Testin güvenilir olduğu 1. Sınavın kapsam geçerliğini E) Sınavın görünüş geçerliğini (Cevap E) (Cevap) 4. 7. Güvenirliği 0,75 standart sapması 10 olan Bir testin güvenirlik çalışması yapılırken; test o bir testten 45 puan alan bir öğrencinin yarılama yöntemiyle ilk yarı ve ikinci yarı ğ %99 olasılıkla puanının güven aralığı puanları arasındaki korelasyon katsayısı 0,90 & kaçtır? bulunmuştur, bu testin güvenirlik katsayısı is kaçtır? | A) 40-50 B) B) 0,85 30-60 C) 35-55 A) 0,80 D ) 4 5 - 6 0 E) 35-60 s C) 0,90 >S E) 0,95 (Cevap B) D) 0,93 Q LU (Cevap E) 5. KR (Kuder Richardson)-20-21 formülüyle 8. Sınıfına sınav yapacak bir öğretmen sınavdaki yapılan güvenirlik kestirme yöntemi için soruların konu alanını iyi bir şekilde örneklemesine aşağıdakilerden hangisi sövlenemez? dikkat etmeye çabalamaktadır. 1. İç tutarlık katsayısını verir 1. Düzeltilmiş puanlar üzerinde kullanılamaz Öğretmenin bu çabası bir testte bulunması 1. Aracın ölçtüğü özelliği homojen gereken hangi özelliği karşılamaya yöneliktir? olması 1. Sınavın kapsam geçerliğini sayıltısına dayanır 1. Testin objektifliğini 1. Grubun %90'ının testi tamamlamış 1. Sorularınzorolmasını olması 1. Puanlayıcı güvenirliğini gerekir E) Sınavın kullanışlığını E) İç tutarlığı test puanı cinsinden verir (Cevap A) (Cevap E)
    90. 60- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 9. Aşağıdakilerden hangisi bir testin kullanışlılığını olumsuz etkiler? 1. Soruların kolay hazırlanması 1. Puanlamasının uzun zaman alması 1. Uygulamasının pratik olması 1. Soru sayısının çok az olması E) Sınavın maliyetinin düşük olması (Cevap B) 10. Bir testin bir üst eğitime geçebilecek öğrencileri seçebilme düzeyinin incelenmesi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru ifade edilebilir? 1. Sınavın yapı geçerliliğini belirleme çalışması 1. Sınavın görünüş geçerliliğini belirleme çalışması 1. Sınavın yordama geçerliliğini belirleme çalışması 1. Sınavın kapsam geçerliliğini belirleme çalışması E) Sınava giren öğrenci sayısını belirleme çalışması (Cevap C) o 11. Aşağıdakilerden hangisi testin güvenirüğini artırıcı etkenlerden biridir? 1. Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı özellikte olması 1. Zamanın çok kısıtlı tutulması 1. Soruların çok zor olması 1. Bir soru diğerinin cevabı niteliğinde olması E) Seçenek sayısının çok olması (Cevap A) 12. Bir inşaat ustasının ölçüm yaptığı metreden 1 cm'lik bir kısmı kırılmıştır. Bunu fark etmeyen usta 80 cm'lik kesmesi gereken tahtaları 79 cm kesmiştir. Bu örnekte ustanın yaptığı ölçme hatası aşağıdakilerden hangisidir? 1. Restgelehata 1. Sabithata 1. Sistemli hata 1. Oranlı hata E) Oransız hata (Cevap B)
    91. 13. Güvenirlikle ilgili olarak? 1. Güvenirlik ölçme aracının hatalardan arınıklık derecesidir. 1. Güvenirlik ölçmelerin duyarlık derecesidir. 1. Güvenirlik katsayısı (0) ile (+1) arasında değişir. 1. Ölçme aracmda bulunması gereken en önemii özelliktir. Yargılarından hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Yalnızl B) YalnızlV C) Yalnız II D) Yalnızlll ■ E) II-III (Cevap B) 14. Bir uzunluğu ölçerken adım kullandığında yaklaşık veya tahmini sonuç elde ederken, metre ile ölçüm yapıldığında en az hata ile ölçüm yapılabilir. Adım hesabı yerine metre kullanmak ölçme aracının hangi niteliğini ne yönde etkiler? 1. Geçerlik düşer. 1. Güvenirlik düşer. 1. Geçerliliği ve güvenirliği artırır. 1. Geçerliliği ve güvenirliği düşürür. E) Geçerliği ve güvenirliğe etki etmez. (Cevap C) 15. Bir ölçme aracında bulunması gereken özelliklerin önem bakımından en önemliden en önemsize doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? 1. Güvenirlik, geçerli, kullanışlı 1. Kullanışlı, geçerli, güvenilir 1. Güvenilir, kullanışlı, geçerli 1. Geçerli, kullanışlı, güvenilir E) Geçerli, güvenilir, kullanışlı (Cevap E)
    92. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 61 16. Aşağıdakilerden hangisi bir testin geçerliği ve güvenirliği hakkında söylenebilecek en doğru ÇIKMIŞ 50RULAR ifadedlr? ve ÇÖZÜMLERİ 1. Bir test objektif olmadan geçerli olamaz 1. Bir test güvenilir olamadan geçerli olamaz 1. Bir test geçerli olmadan güvenilir olamaz 1. Bir test güvenilir olmadan standartiaştırılamaz E) Bir test standartlaştırılmadan güvenilir olamaz (Cevap B) 17. Züleyha, kimya öğretmeni Behlül Bey'in erkek öğrencilere kızlardan daha yüksek vererek ayrım yaptığını söylemektedir. "o UJ Yapılan incelemelerde bu öğrencinin iddia ettiği o gibi kimya öğretmeninin ayrım yaptığının tespit 'E m edilmesi, ne tür bir hata olarak adlandırılır? tn 1. Sabithata §■ 'tz 1. Rastgele hata UJ 1. Planlıhata 1. Sistemli hata Q UJ E) Oranlı hata (Cevap D) 18. Tarih öğretmeni Yusuf Bey yaptığı sınavın cevap kağıtlarını çok dikkatli ve titizlikle okumuştur. Bu şekilde puan verdiği kağıtları birkaç gün içinde aralarından rastgele birini seçmiş ve yeniden puanlandırarak önceki ile karşılaştırmıştır. Öğretmen bu davranışı aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmıştır? 1. Sınavdan geçerliliğini 1. Soruların kalitesini 1. Puanlama güvenirliği 1. Soruların güçlük derecesini E) Soruların seçiciliğini (Cevap E)
    93. 1. Eğitimde başarının ölçüsünü "not" olarak görenler, kamesinde yüksek notlar bulunan öğrencileri daha iyi öğrenmiş kabul ederler. Ancak eğitim uygulamaları dikkate alındığında, yüksek not alanların iyi öğrenenlerden çok, iyi ezberleyenler olduğu görülmektedir. Bunları söylenen bir kişinin aşağıdakilerden hangisini kanıtlaması, bu görüşü için güçlü bir destek oluşturur? (2001 KMS) 1. Öğretimin öğrenen merkezli değil, öğreten merkezli olduğunu 1. Sınavlarda hatırlatma düzeyinin ölçüldüğünü 1. Eğitimde başarıya ilişkin kararların çoktan seçmeliye dayandırıldığını 1. Notların öğretmenin kanılarından etkilendiğini E) Ders konularının öğrenci seviyesinin üstünde olduğunu Bazı öğretmenler ve öğrenciler, önemli olanın alınan not değil edinilen bilgidir der. Öğrencinin aldığı notun kendiliğinden eğitimin hedefi olmadığı doğrudur. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, s.256) Sınavlarda alınan notlar sadece o sınavın ölçtüğü alanın sınırlı birer göstergesidir. Eğer bir sınavda öğrenciden bir şeyler oluşturması ya da öğrendiklerini farklı içeriklerde kullanması isteniyorsa daha üst düzey öğrenme ürünleri ölçülüyor demektir. Sorunun başında verilen metinde yüksek notların sadece iyi yapılan ezberin göstergesi olduğu belirtilmektedir. İyi ezberleyen öğrencilerin yüksek not aldığı sınavlar hedef taksonomisindeki bilgi düzeyinde hedeflerin, yani sadece öğrenilen bilginin olduğu gibi hatırlanmasına ilişkin hedeflerin ölçüldüğü sınavlardır. (Cevap B)
    94. 62- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 2. İlköğretim 8. sınıf matematik öğretmeni, 3. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin, aynı öğretim yılının başında öğrencilerinin bu derse konulardan yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve hazır oluş düzeylerini belirlemek istemektedir. puanlama biçimleri şöyledir: Öğretmenin bu amaçla hazırlayacağı ölçme 1. öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya aracı, aşağıdakilerden hangisini kapsamalıdır? 2,5 (2001 KMS) puan vermiştir. 1. 8. sınıf matematik dersinde gerçekleşecek 1. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan öğrenmelerin önkoşulları vermiştir. 1. 8. sınıf matematik dersinde öğrenilecek önemli "2. öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği davranışları daha yüksektir." diyen bir kişi, bu iddiasını 1. Analiz düzeyinde veya daha aşağıdakilerden hangisiyle destekleyebilir? yüksek (2001 KMS) düzeylerdeki hedeflere ilişkin davranışları 1. Derste, problem çözmeye 1. Sınavdaki soru sayısı arttıkça öğretilecek sınav davranışları puanlarının güvenirliliği artar. E) Dersin zor olduğu düşünülen davranışlarını 1. Puanlamanın nesnelliği, ölçme sonuçlarına karışabilecek hatayı azaltır. Bu öğretmenin tasarladığı değerlendirme diagnostik 1. Sınavdaki yanıtların nasıl değerlendirmedir. Buna tanılayıcı değerlendirmeler de puanlanacağı denir. Bu değerlendirmeler eğitim süreci başında kullanılan soru tipine göre değişebilir. öğrencilerin giriş özelliklerini yani hazırbulunuşluk 1. Bir ölçme aracının güvenirliği, araçta yer derecelerini belirlemek için yapılır. Eğitim sürecini alan planlamaya ona yön vermeye yönelik tasarlanan soruların zorluğundan etkilenir. değerlendirmelerdir. Buna yönelik yapılan ölçmelerde E) Değişik puanlama yöntemlerinin kullanılması öğrencilerin gelecek eğitim sürecini başarıyla puanların güvenirliliğini düşürür. tamamlayabilmeleri için gerekli önbilgi ve gerekli öğrenmeleryoklanır. Bir testte kapsanan madde sayısı testin güvenirliğiyle (Cevap A) doğrudan ilgilidir. Eğer güvenirliği etkiieyen diğer etkenlerin tümü kontrol edilmişse ve teste sonradan katılmış sorular öncekiler gibi aynı özellik ile ilgiliyse soru sayısı arttırılarak testin güvenirliği arttırılabilir. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, s.52) Ölçüm yapılan aracı oluşturan her parça o aracın birimidir. Metre üzerindeki santimetreler birimdir. Bir sınavdaki her soru maddesi o sınavın birimidir. Birim sayısı arttıkça daha güvenilir ve doğruya yakın ölçümler yapılabilir. (Cevap A) 4. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı dersteki öğrenme eksiklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktır? (2001 KMS) 1. Bireyi tanıma testleri 1. Seçme testleri
    95. 1. Yerleştirme testleri 1. Ünite testleri E) Yıl sonu testleri
    96. -EGITIM BILİMLERI- 63 Değerlendirmeler yapılış amacına göre diagnostik Bir öğretmen, sınavında verilen yanıtları dört, beş (tanılayıcı), formatif (biçimlendirici, düzenleyici), gün arayla, puaniarı ayrı yerlere kaydederek iki kez summatif (düzey belirleyici) olarak üçe ayrılır. Formatif puanlamış; bu iki puanlamanın sonuçlarmı değerlendirmeler eaitim süreci devam ederken karşılaştırarak aralarındaki ilişkiye bakmıştır. öğrenme eksiklerini ve yanlışlarını belirleyip bunları gidermeye yönelik tasarlanan değerlendir-melerdir. Öğretmen bu çabasıyla, aşağıdakilerden Bireyi tanıma testleri, seçme testleri, yerleştirme testleri hangisini belirlemeye çalışmaktadır? (2001 dönem başında yapılır ve diagnostik KMS) değerlendirmelerdir. Yıl sonu testleri summatif yani 1. Puanlamaları arasındaki nesnellik derecesini düzey belirleyici değerlendirmedir. Fakat ünite testleri 1. Soruların doğruluğunu eğitim devam ederken yapılır ve bu testlerin asıl amacı 1. Soruların zorluk derecesini eksik ve yanlış öğrenmelerin tespit edilmesi, eksik 1. Yanıt anahtarının doğruluğunu öğrenmelerin giderilmesi ve yanlış öğrenmelerin E) Sınavın kapsam geçerliüğini düzeltilmesidir. (Cevap D) Uzun cevaplı testlerin en büyük eksikliklerinden biri de cevaplayıcının ruh hali, öğrenciye karşı tutumu vb.den kaynaklanan puanlayıcı yanlılığıdır. Bu öğretmen de cevapları ayrı zamanlarda iki kez puanlamış ve bunları çn 'o karşılaştırmıştır. Bir nevi kendisi için puanlayıcı cc UJ yanlılığını bulmaya çalışmıştır. Puanlamalarının ne o 'E UJ derecede nesnel olduğunu tespit etmeye çalışmıştır. İ 7. (Cevap A) 5. Aşağıdakilerden hangisi, testin güvenirliliğini =j düşürücü bir etken değildir? (2001 KMS) .1 Aşağıdakilerden hangisi, sınavın geçerliliğini 1. Soruların zorluk derecelerinin yüksek olması 'uî düşürücü etkenlerden biri degildir? (2001 KMS) 1. Cevaplama süresinin kısa olması -3 1. Yanıtların puanlamasında subjektif 1. Sorularda, yoruma açık ifadeler kullanılması o davranılması aı 1. Puanların, her puanlayıcıya göre 1. Sınav sorularını yanıtlamada öğrencilerin değişebilmesi birbirlerine yardım etmesi E) Puanlama şeklinin öğrenciye önceden 1. Soruların öğrencilere, önceden verilmesi bildirilmesi 1. Öğrencilere soruların tümünü değil, içinden seçtikleri bir bölümünü yanıtlama olanağı tanınması Zor sorular ayırt edici olmadığı için testin güvenirliğini E) Sınavda, her hedef davranışı yoklayan düşürür. Cevaplayıcılara testin amacına göre soruların sorulması cevaplama için yeterli zaman verilmelidir. Amacın dışında zamanı çok kısa tutmak testin güvenirliğini düşürür. Test maddeleri her okuyanın aynı anlayacağı Geçerlik bir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği, şekilde açık ve net olmalıdır. Özellikle uzun cevaplı başka herhangi bir özellikle karıştırmadan doğru olarak testlerde görülen cevaplayıcı yanlılığı yani puanlayıcıya ölçebilme derecesidir. Bir başka deyişle aracın göre puanların değişebilmesi güvenirliği düşürür. geliştirilmiş olduğu konuda maksada hizmet Bunların aksine öğrenciye sınavdan önce sınavın derecesidir. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme ve süresinin, cevaplamanın şeklinin vb. açıkça belirtildiği Değerlendirme, s.26) Tanımda da belirtildiği gibi bir test yönergesi ya da bunların öğrenciye açıklanması geçerliğin iki boyutu vardır birincisi amaca hizmet yani testin güvenirliğini arttırır. ölçmeyi amaçladığı özelliği başka özellikle karıştırmadan ölçebilmesi; ikincisi ise doğru olarak (Cevap E) ölçebilmesi yani güvenirliktir. Güvenilir olmayan bir test geçerli olamaz. Seçeneklere baktığımızda A
    97. 64- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. seçeneğindeki puanlama subjektifliği testin güvenirliğini 9. Aşağıdakilerden hangisi seçme amacına düşürdüğü için geçerliliği düşürür. B, C ve D yöneiik bir testin kullanılmasını gerektirir? seçenekleri de testin güvenirliğini düşürür ve bireylerin (2002 KPSS) ilgili konu ile özelliklerini doğru olarak ölçebilmeyi 1. Bir programda hedeflerin ne kadarına engeller. E seçeneğinde her hedef davranışı yoklayan ulaşıldığının belirlenmesi soruların olması testin kapsam geçerliğini arttırır. 1. Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve (Cevap E) zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması 1. Sıklıkla karşılaşılan yanlış öğrenmelerin belirlenmesi 1. Matematik başarıları en ileri düzeyde olan beş kişinin belirlenmesi E) Bir ünite işlendikten sonra, hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 8. Bir matematik öğretmeni derste problem Seçme amacına yönelik yapılan ölçmeler bir kurs, okul çözmeye yönelik aktivitelere ağırlık verdiği ya da programda başarılı olabilecek öğrencilerin halde, yaptığı sınav daha çok dört işlem seçilmesine yöneliktir. A, B, C ve E seçeneklerinde yapabilme becerisini ölçen sorulardan formatif yani şekillendirici bir test daha uygundur. oluşmuştur. Çünkü bu seçeneklerde verilen özellikler bizim işimize daha çok devam eden eğitimin yanlış ve eksik Öğretmen bu yaklaşımıyla, aşağıdakilerden öğrenmelere göre tekrar yapılandırılmasında yarar hangisini olumsuz yönde etkilemiştir? (2001 sağlar. Fakat D seçeneğinde matematik başarı düzeyi KMS) en iyi olan beş kişinin seçilmesi söz konusudur. (Cevap D) 1. Puanlayıcı güvenirliliğini 1. Test-tekrar test güvenirliğini 1. Testin kullanışlığını 1. Testin kapsam geçerliğini E) Soruların ayırt ediciliğini Testin kapsam geçeriiği bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin maksada ne derecede hizmet ettiğidir. Bir testin kapsam geçerliği, (1) o testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konuları örnekleme derecesine, (2) testteki her bir maddenin ölçmek istediği davranışı ne derecede iyi ölçtüğüne bağlıdır. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, s.29) Bu öğretmen ise derste işlediği konulardan sormamış yani dersi için önemli olan hedef davranışları yoklamamıştır. Hazırladığımız test ders için önemli tüm hedef davranışları içermiyorsa kapsam geçerliği düşük demektir. (Cevap D)
    98. 10. Bir İngilizce öğretmeni, "geçmiş zaman konusuna" başlamadan önce öğrencilerin bu konuya temel oluşturacak bilgilerin olup olmadığını belirlemek istemektedir. Bu öğretmenin, öğrencileriyle ilgili aşağıdaki ölçmelerden öncelikle hangisini yapması gerekir? (2002 KPSS) 1. Aile ve okul arasında işbirliği olup olmadığını saptama 1. Öğrencilerin konuya karşı ilgi duyup duymadıklarını ortaya koyma 1. Öğrencilerin konunun öğrenilmesiyle ilgili önkoşuliarı öğrenip öğrenmediklerini belirleme 1. Öğrencilerin derslerdeki genel başarı düzeylerini ortaya koyma E) Matematiksel hedeflerin gerçekleşme düzeylerini saptama
    99. -EGITIM BILIMLERL 65 Bu öğretmenin belirlemek istediği öğrencilerin konuya Bir testin geçerli olabilmesi için iki gerekli koşul vardır: ilişkin hazırbulunuşluk düzeyleridir. Hazırbulunuşluk (1) Güvenirlik: Doğru, hatasız ölçmeler yapabilme öğrencinin konu ile ilgili ön öğrenmeleri, zorunlu (2) İlgililik: Ölçülecek özelliği başka bir Özellikle öğrenmeleri kapsar. Öğretmen de bu geçmiş zaman karıştırmaması. Soruda testin güvenirliğinin yüksek konusu ile ilişkili ön öğrenmeleri yoklamalıdır. olduğu yani testin kararlı ölçmeler yapabildiği ancak ölçülen özelliği iyi bir şekilde ömeklemediği (Cevap C) verilmektedir. Yani yukarıda verdiğimiz şartlardan sadece ilki gerçekleşmiştir. 11. Bir ölçme aracının objektif olması ne demektir? (Cevap E) (2002 KPSS) 1. Kopya çekilmesine olanak vermemesi 1. Bağımsız puanlayıctlar kullanıldığında bunların aynı sonuca ulaşması 1. Maddelerin uygun güçlük düzeylerinden seçilmesi 1. Uygulama koşullarının değişmemesi E) Puanlamanın yalın ve kolay olması Bir ölçme aracının objektifliği yani nesnelliği farklı b ıda ve çeşitli konulardan puanlayıcıların aynı sonuca ulaşmasıdır. Ömeğin yazılı ü sorular vardır. yoklamalar sübjektif testlerdir. Aynı branş öğretmeni iki y E) Test puanlarının kararlılığı yüksektir; ancak farklı puanlayıcı kullanılsa sonuçlar birbirinden farklı ü test olur. Çoktan seçmeli testler ise objektif testlerdir. k kapsamı ölçülecek davranışları Cevapları bellidir ve puanlama sonuçları puanlayıcıdan t örneklemede puanlayıcıya değişiklik göstermez. ü yetersiz kalmaktadır. r (Cevap B) ; a 12. Güvenirliği yüksek geçerliği düşük olması n durumu aşağıdakilerden hangisinde ifade c edilmiştir? (2002 KPSS) a k 1. Test puanları beklenene yakın , biçimde dağılmakta, test kapsamı ölçmek t istenen e davranışları örnek görünmektedir. s 1. Test puanlarının iç tutarlılık katsayısı t düşük t görünmekte; ancak test kapsamı e yoklanmak istenen kritik davranışları içermektedir. ç 1. Test maddelerinin ayırt ediciliği düşük, o test k kapsamı dar tutulmuş ve uyguiama denetim s altında tutulamamıştır. a 1. Test puanlarının standart hatası y
    100. m 'e? ££ LU Q 13. Lise özelliğini incelemelidir? (2002 KPSS) 'öc IU 1. 1. İlköğretim konularını kapsama derecesini _J "dS sınıft 1. İçerdiği sorularla ilgili puanların "m a birbirleriyle uygu korelasyonunu lana 1. Aynı sınıf düzeyindeki ders n bir notlarıyla başa korelasyonunu UJ rı 1. Testin yazım, çizim ve düzenleme testi kurallarına nin uygunluğunu sonu E) Ortaöğretim düzeyindeki başarıyı çları, yordama öğre gücünü ncile rin sonr Eğitimde bazı testler öğrencilerin üst öğretim aki durumlarına seçmek için kullanılır. Örneğin ÖSS öğre sınavı üniversitede başarılı olabilecek öğrencileri niml yordamak için hazırlanmıştır. Soruda belirtilen erin de lise 1. sınıftaki öğrencileri ileriki programlara de yönlendirmek için kullanılmasıdır yani bu testin farklı ortaöğretimin ileriki düzeylerinde başarılı olacak prog raml öğrencileri seçmesi gerekmektedir. ara (Cevap E) yönl endi rilme leri ama cıyla kulla nılab ilir mi? Yuk arıd aki soru yu sora n bir kişi yapa cağı geçe rlik çalış ması için önce likle testi n han gi
    101. 66- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 14. Ölçme sonucunun hangi özelliği, ağırlıklı ortalama hesaplanırken bu ölçme sonucuna daha büyük ağırlık verilmesi için bir gerekçe Eğitim süreci devam ederken işlenen konunun olamaz? (2002 KPSS) ardından konuda kavratılması gereken kritik davranışlarla ilgili sorular sormak öğretmene eksik ve 1. Kullanışlığı yüksek bir testten elde edilmiş yanlış öğrenmelerin belirlenmesini sağlar. Ayrıca bu olması değerlendirme sadece öğrencilerin değerlendirilmesi 1. Standart hatalarının küçük olması 1. Kapsamının daha geniş olması değildir. Aynı zamanda bu tip değerlendirmeler 1. Daha önemli hedeflerle ilgili olması öğretmene o ders için kullandığı öğretim yöntemini E) Geçerliğinin yüksek olması kullandığı araç ve gereci de değerlendirmesine olanak sağlar. (Cevap D) Bir ölçme aracında üç özellik (nitelik) bulunmaktadır. Bunlar: Geçerlik Güvenirlik Kullanışlılık Bunlardan geçerlik ve güvenirlik bir ölçme aracının olmasa olmazıdır. Kullanışlık özelliği önceki iki özelliğe göre daha zayıftır. Buna göre soruda verilen seçeneklerden B - C - D ve E geçerlik ve güvenirliği ilgilendirdiği için ölçme sonucuna ağırlıkiı olarak yön veren ifadelerdir. (Cevap A) 15. Bir öğretmen, dersini işlerken konunun belirli bölümlerini tamamladığında, öğrencilere öğrenmeleri gereken kritik davranışları yoklayan sorular sormakta ve böylece öğrencilerinin henüz kazanmadıkları davranışları saptamaktadır. Bu yolu takip eden öğretmenin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2003 KPSS) 1. Öğrencilerin ilgilerini dersteki konulara çekmek 1. Davranışlar arasında ne gibi ilişkiler bulunduğunu incelemek 1. Öğrencilerin derse hazırbuiunuşluk düzeylerini belirlemek 1. Öğretimin, hangi davranışları öğretmede etkisiz kaldığını anlamak E) Öğrenciler arasındaki öğrenme düzeyi farklılıklarını ortaya koymak
    102. 16. Eğitimdeki ölçme ve değerlendirmeler çoğunlukta şu amaçlara yöneliktir; 1. Öğrenme eksiklerini belirleme 1. Öğrenme düzeyini saptama III. Öğrencileri tanıma Bu üç amaçla yapılacak ölçme ve değerlendirmelerin zamanı, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sunulmuştur? (2003 KPSS) Dönemın Unıtelerın Dönemın (Dersin) (Konuların) (Dersin) Başı Sonu Sonu A) III I II B) I III II C) II I III D) I II III E) III II I
    103. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 67 Eğitim sürecinin başında yapılacak olan ölçme ve değerlendirmeler öğrencilerin tanıma ve eğitim sürecini planlamaya yöneliktir. Dönem başında öğrencilerin giriş özellikleri belirlenir, düzeyleri saptanır ve eğitim süreci ve hedefler bu giriş özelliklerine göre yeniden planlanabilir. Eğitim süreci devam ederken yapılan ölçme ve değerlendirmeler öğretim sürecini şekillendirmeye yönelik çalışmalardır. Dönem ortasında yani ünitelerin sonunda yapılan değerlendirmeler eksik ve yanlış öğrenmeleri belirleyip yanlış öğrenmeleri düzeltmek ve eksik öğrenmeleri gidermek için yapılır. Dönem sonunda ise öğrenme düzeyleri belirlenir. Bu amaçla yapılan değerlendirmeler ise öğretim yöntemlerinin ve uygulanan eğitim programının etkililiğinin değerlendirilmesi amaçlıdır. (Cevap A) 17. Bir lise öğretmeni, daha önce kullandığı dört to o tr. seçenekli sorularını, seçenek sayısını artırarak UJ Q beş seçeneğe çıkarmıştır. 'cc UJ Öğretmen bu değişikliği aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek amacıyla yapmış olabilir? (2003 KPSS) 1. Şans başarısını azaltmak 1. Testin kapsamını zenginleştirmek 1. Puanlamayı kolaylaştırmak Ui >■ 1. Çeldiricilerin aynı derecede çalışmasını sağlamak E) Soruları güçleştirmek Çoktan seçmeli ve doğru yanlış tipi sınavların güvenirliğini etkileyen önemli hata kaynaklarından biri de şans başarısıdır. Şans başarısından puanları arındırmak için düzeltme puanı kullanılabilir. Bu öğretmenin seçenekleri dörtten beşe çıkarması da şans başarısını azaltmak içindir. Beş seçenekli bir soruda öğrenci hiçbir şey bilmiyorsa doğru cevabı tahminle bulma ihtimali %20 iken dört seçenekli bir soruda %25'tir. Öğretmen seçenekleri çoğaltarak şans başarısını azaltmak istemiştir. (Cevap A)
    104. 18. Bir yüksek lisans giriş sınavına ait yanıt kağıtlarını, ilgili anabilim dalında bulunan öğretim elemanları okumuştur. Daha sonra, bu öğretim elemanlarının verdikleri puanların tutarlılığına bakılmıştır. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisi için uygun bir örnek oluşturur? (2003 KPSS) 1. Anahtara göre puanlama yapma 1. Puanlama anahtarı hazırlama 1. Düzeltme puanı kullanma 1. Puanlama güvenirliğini saptama E) Değerlendirme için ölçüt belirleme Burada yapılan test puanlarına karışması muhtemel hataları ortadan kaldırmak ve puanlayıcı yanlılığını önleyerek objektif bir puanlama sağlamaktır. Eğer farklı puanlayıcılar arasında bir tutarlık varsa objektif ve güvenilir bir puanlama yapılmıştır denebilir. (Cevap D) edilen puanların 19. Bir başarı testinden elde aşağıdakilerden güvenliğinin bir tanımı hangisidir? (2003 KPSS) 1. Soruların konulara uygun şekilde dağıtılmış olması 1. Test puanlarının tesadüf hatalardan arınık olma derecesi 1. Soruları, sadece yoklanan davranışı öğrenmiş olanların cevaplayabilmesi 1. Test puanlarıyla, öğrencinin gelecekteki başarısının yordanabilmesi E) Soruların, testin amacına hizmet etme derecesi Güvenirlik aracın tutarlı, hatasız ölçmeler yapabilme derecesidir. Güvenirlik aracın hatalardan arınıklık derecesidir. Ancak sistematik ve sabit hataların kaynakları belli olduğu için ölçme sonuçlarından çıkarılabilir. Bu sebepten dolayı sadece rasgele hatalar güvenirliği etkiler yani bir ölçmenin güvenilir olması ölçme sonuçlarının rasgele (tesadüfi) hatalardan arınık olması anlamına gelir. (Cevap B)
    105. 68- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 20. Bir başarı testinde kapsam geçerliği yüksek ise aşağıdaki sonuçiarın hangisi doğrudur? (2003 KPSS) Yordama bilinenden bilinmeyene yönelik yapılan tahmindir. Bir testin yordama geçerliğinin olması bir üst 1. Tutarlı ve kararlı sonuçlar veren bir testten düzeyde başarılı olabilecek öğrenciyi seçme özelliğidir. yararlandığı Ömeğin ÖSS sınavı yüksek öğretimde başarılı olacak 1. Testteki soruların pek çoğunu öğrencilerin öğrenciyi seçebiliyorsa; bir başka deyişle ÖSS'de doğru başarılı olan öğrenciler üniversitede de başarılı ise bu olarak yanıtlayabildikleri sınavın yordama geçerliği var demektir. 1. Testteki soruların konu alanını iyi bir şekilde (Cevap B) örneklediği 1. Testteki soruların güçlük düzeylerinin, gerçekleşmesi beklenen öğrenme düzeylerine uygun olduğu E) Öğrencilerin, testteki soruları yanıtlamaya çalıştıkları Ölçme konusu evreni yeterli ve dengeli olarak g edilen puanlar örnekleyen ve kapsadığı maddelerin her biri ölçmek r arasındaki ilişkinin incelenmesi istediği davranışları gerçekten ölçen bir test kapsam u E) Hazırlanan bir testin farklı düzeylerdeki geçerliğine sahiptir. (H. Tekin, Eğitimde Ölçme ve b öğrenci Değerlendirme, s.29) Kapsam geçerliğinin sağlanması a gruplarına uygulanması ve bu için ölçülmek, istenen konu alanı iyi bir şekilde temsil grupların edilmeli ve her soru ölçmek istediği davranışı t başarılarının karşılaştırılması ölçebilmelidir. e k (Cevap C) r a r u y g u l a 21. Aşağıdakilerin hangisinde yordama geçerliği n incelenmektedir? (2003 KPSS) m a 1. Hazırlanan soruların, belirli bir alanda s öğrenilenleri temsil edip etmediğinin incelenmesi ı 1. Ölçme aracının öğretimde bir üst düzeyde v başarılı olacak öğrencileri seçme e özelliğinin incelenmesi e 1. Bir grup öğrencinin iki dersteki başarılarının l karşılaştırılması d 1. Bir ölçme aracının, birkaç hafta arayla aynı e
    106. 22. Bir ölçme Aracının Güvenirliğini Belirleme Bu (kestirme) Yöntemleri lu 1) Tekrarlı ölçümlerle güvenirliğin belirlenmesi na (Test- n bu tekrar test yöntemi) de Kararlılık ya da tutarlılık katsayısı belirlenir. ğe r Bir test (aynı test) aynı gruba aralıklı tes olarak (değişik zamanlarda) iki defa uygulanarak tin elde edilen sonuçların korelasyonu (güvenirlik en katsayısı) bulunur) katsayı 1.00'a yakınsa ço güvenirliğin yüksek olduğu anlaşılır. k 2) Paralel testler (denk testler) ha ng Eş değerlik katsayısı belirlenir. i Birbirine denk iki paralel test aynı öğrenci ha grubuna aynı zamanda verilir ve bu iki testten kkı elde edilen puanlar arasındaki korelasyona nd bakılır. a bil 3) Testi yarılama yöntemi gi İç tutarlık katsayısı belirlenir. ver ir? Diğer yöntemlere göre daha kullanışlıdır. (20 Çünkü testin bir defa uygulanması ile güvenirliğin 04 kestirilmesini sağlayan katsayıdır. KP SS ) 1. KR- 20 güve nirliğ i 1. Test - tekr ar test güv enirli ği 1. Kull anışl ılığı 1. Yapı geçe rliği E) Kap sam geçe rliği
    107. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 69 Bir test bir defa uygulandıktan sonra iki yarıya bölünerek güvenirlik hesaplanır. Bir ölçme aracının güvenirliğinin yüksek olması, - KR-20 yada Alpha (a) katsayısı formülleri güvenirlik katsayısının yüks^k olması (+1.00'e yakın) kullanılır. anlamına gelir. Bu durumda yapılacak açaklamalar şu şekilde olur. Testin bir defa uygulanması (Testi yarılama yöntemi) ile iç tutarlığını belirleme yolları: Ölçme aracının kararlılığı yüksektir. KR-20 Güvenirlik katsayısı Ölçme aracının tutarlılığı yüksektir. Test içindeki her bir maddenin güçlük derecesi Ölçme aracının duyarlığı yüksektir. yani her bir maddeye doğru cevap veren öğrencilerin Güvenirlik, bir ölçme aracının hatalardan arınık duyarlı, toplam öğrencilere olan oranı hesaplanarak yapılır. kararlı, tutarlı ölçüm yapma derecesidir. 45. soru bir Alpha (a) güvenirlik katsayısı önceki soruyla bağlantılı olduğuna göre bir testin güvenirlik katsayısının 0,90 bulunması aynı zamanda Testi oluşturan maddelerin dereceleme ölçeğine kararlılığının, tutarlılığının ve duyarlılığınında yüksek göre puanlanması durumunda kullanılır. olduğunu gösterir. Daha çok psiko-motor becerileri ölçmek amacıyla (Cevap D) hazırlanan ölçme araçlarının puanlanmasında, tutum ölçeklerinin puanlanmasında kullanılır. fîilgiNoUı/ İGüvenirlik veya geçerlilik katsayılarına bakılarak %30| Yukarıda açıklanan ayrıntılı bilgileri iyice anlayınız. 44. Iduyarlı, %10 başarısız, %1... hatalı gibi yorumlar aslaj soruda ifade edilen güvenirlik katsayısını bulmada (yapılamaz. kullanılan yönt8m B seçeneğindeki test-tekrar test yöntemidir. Çünkü İngilizce öğretmeni testi öğrencilere birkaç hafta arayla uygulayıp, iki uygulama arasındaki korelasyona bakmıştır. 24. Bir ölçme aracının yordama geçerliliğini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan (Cevap B) hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS) 1. Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış farklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme 1. Bir grubun belirli bir testten elde ettiği puanlarla, geçerliği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama 1. Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak 1. Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki ölçme 23. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulanıp bu yorumlardan hangisi yapılabilir? (2004 KPSS) uygulama sonunda elde edilen puanlar 1. Sınıfın yüzde 30'u başarısızdır. arasındaki korelasyonu hesaplama 1. Sınıfın yüzde 30'u ortalamanın altında puan E) Bir testi, ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş almıştır. dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu 1. Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. uygulama sonucunda elde edilen puanların 1. Test puanlarının kararlılığı yüksektir. grupların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığını belirleme E) Test puanlarında % 10 hata bulunmaktadır.
    108. 70- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. Yordama bir tahmindir. Mevcut verilenden faydalanarak 26. - Öğrencilerin bazı becerilerinin ölçülmesinde gelecek ile ilgili kestirimlerde (tahminlerde) bulunmaktır. diğer ölçme araçlarından daha güvenilir, Yordama geçerliği ölçüt geçerliğini belirlemede geçerli ve objektif ölçüler sağlar. kullanılır. Yordamada, istatistiksel teknikler kullanılarak 1. Becerilerin çeşitliliği bakımından ve bilinenlerden hareketle bilinmeyen durumlar öğrencinin hakkında geleceğe yönelik tahmilerde bulunur. ne derece yeterli olduğunu ölçülmesini ve Yordama, eğitim sürecinde bir öğrencinin ya da grubun analizini sağlar. gelecekte başarı durumunun nasıl olacağını tahmin 1. Eksiklikleri teşhis etme, tekrar etmek için kullanılır. Örneğin öğrencinin öğretme, ortaöğretimdeki sınav sonuçlarına bakarak ÖSS de yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. başarılı olacağını kestirebiliriz. (yordayabiliriz). 1. Öğrencilerin kendi öğrenmeleriyle ilgili Yordama geçerliğini bulmak için de öğrencinin olarak ortaöğretim puanları ile öğrenci seçme sınavındaki güçlü ve zayıf yönlerini analiz puanı arasındaki korelasyon hesaplanır. Bu durumda etmesini soruda verilen seçeneklerden C seçeneğindeki ifade sağlar. yordama geçerliği ile ilgilidir. 1. Öğretim sonuçlarını, çalışma veya (Cevap C) uygulama sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar. Bu açıklamalar, aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? (2004 KPSS) 1. Performans testi 1. Gözlem formu 1. Görüşme formu 1. Portfolyo E) Standarttest 25. Ayşe öğretmen sınıfa uyguladığı testi belli bir o zaman sonra tekrar uygulamış ve aralarındaki w Performans testleri özellikle psiko-motor düzeyindeki 'a güvenirliği tespit etmeye çalışmıştır. UJ hedeflerin (becerilerin) ölçülmesinde kullanılan bir testtir. Performans testleri öğrencilerin becerilerinin Ayşe öğretmen güvenirliği bulmada hangi çeşitliliği bakımında ne derece yeterli olduklarının yöntemi kullanmıştır? (2004 KPSS) ölçülmesi, beceri eksikliklerini belirleme ve düzeltme, 1. KR-20 güçlü ve zayıf yönlerini analiz etme ve ölçme işlemini 1. Alternatif form yöntemi çalışma ya da öğretim (uygulama) sırasında doğrudan 1. Testi yarılama yöntemi yapma gibi olanaklara sahiptir. Öğrencilerin ürün ya da 1. Alpha (a) güvenirlik katsayısı performans ortaya koyabilme güçleri, değişik E) Test - tekrar test yöntemi formatlara göre geliştiren testlerle ölçülebilir. Performans testleri üç aşamadan oluşur. İşin (becerinin) yapılmasında izlenen yol, İşin (becerinin) yapılma hızı Aynı test formunun aynı gruba belli bir zaman aralığı ile tekrar uygulanıp iki uygulam
    109. ada alınan puanlar arasındaki korelasyonu İşin (becerinin) kalitesi hesaplayarak yapılan güvenirliği kestirme (Cevap yöntemine Test Tekrar Test Yöntemi denir. Bu A) yöntemle elde edilen katsayı testin Kararlılık Katsayısıdır. (Cevap E)
    110. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 71 27. Öğrencilerin aktif olduğu öğretme-öğrenme 29. Aşağıdakilerden hangisi bir sınavın sürecinde öğretmen, öğrencileri değerlendirirken, güvenilirliğini etkileyen faktörlerle ilgili sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi degildir? (2005 KPSS) etkinliklere katılma düzeylerini, bilimsel tutum ve 1. Tüm konuları kapsayıcı sorular sormak davranışlarını; gözlem, inceleme ve araştırma 1. Soru sayısının fazla olması yapabilme becerilerini; sahip oldukları ve ifade 1. Objektif puanlanabilmesi ettikleri fikir zenginliklerini, sorumluluk alma 1. Yoruma açık sorular olmaması düzeylerini; ekiple çalışabilmelerini; edindikleri bilgi E) Seçenek sayısının fazla olması ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. Aşağıdakilerden hangisi, Bir ölçme aracının güvenirliği o öğretmenin b bilgileri elde etmesinde ölçme aracının hatadan arınık ölçme en kapsamlı u oynar? (2004 KPSS) yapabilmesidir. Soru rolü sayısı (birim) 1. Kağıt kalem testleri arttığında güvenirlik yükselir çünkü aracın 1. Performans testleri duyarlılığı artmıştır. Objektif olarak 1. Günlükler puanlanabilmesi ve yoruma açık soruların 1. Gözlem formları olmaması da puanlamadan kaynaklanacak E) Portfolyolar hataları azalttığı için güvenirlik artar. Seçenek sayısı fazla olduğunda da şans başarısından kaynakianacak hatalar aza iner yani güvenirlik Portfolya Değerlendirme Yöntemi; öğrencinin "o öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği, öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev "ğj ve çalışmalarının örneklerinin bulunduğu, böylece _s gelişimin izlendiği bir değerlendirme biçimidir. ğj (Cevap E) 'E UJ artar. Testteki soruların konuları kapsaması testin kapsam geçerliğini ilgilendirir. (Cevap A) 28. Bir yabancı dil sınavında aşağıdakilerden hangisinin olması geçerliliğin kanıtıdır? (2005 KPSS) 1. İyi bilenlerin doğru cevaplaması 1. Değişik yapıda soruların sorulması 1. Güç soruların bulunması 1. Üst düzey hedefleri yoklayan sorular olması E) Cevaplamak için şans başarısının az olması Bir sınavın geçerliği; ölçmek için geliştirildiği özelliği başka bir özellikle karıştırmadan doğru olarak ölçebilmesi ile ilgilidir. Bir sınavı iyi bilenlerin yapabilmesi o sınavın bilen öğrenciyi ayırabildiğini gösterir. İyi bilen öğrencinin sınavın ölçmek için geliştirildiği özellik bakımından iyi düzeyde olduğunu düşünürsek sınavımız da bilenle bilmeyeni ayırmıştır
    111. yani geçerlidir. (Cevap A)
    112. 72- -PROGRAM GELİŞTİRME- PROGRAM GELIŞTIRME Öğrenme - Öğretme Sürecinde Yer Alan Öğretim İlkeleri A. Öğrenme-Öğretme Sürecinde Yer alan Öğretim İlkeleri Öğrenme-öğretme sürecinde; eğitim programlarının yapılmasında ve geliştirilmesinde, dersin işlenmesinde, derslerin konularının seçilmesinde, ders kitaplarının yazılmasında genel öğretim ilkelerine dikkat edilir. 1. Öğrenciye Uygunluk ya da Çocuğa Görelilik İlkesi: Öğrenci merkezli eğitim anlayışını en iyi yansıtan öğretim ilkesidir. Ve diğer öğretim ilkelerinin temelini oluşturur. Öğrenciyi tanıma ve onun ihtiyaçlarına uygun eğitim vermektir. Öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve beklentileri ile fizyolojik, psiko-sosyal gelişim düzeyine uygun olarak programlar geliştirilmeli ve uygulanmalıdır. Eğitim-öğretim etkinlikleri öğrenciler arasındaki bireysel farklılıklara ve öğrencilerin gelişim seviyesine uygun olarak gerçekleştirilir. 2. Hayatilik İlkesi (Yaşama Yakınlık İlkesi): Öğrenciye uygun eğitim ortamı hazırlanırken hayatta karşılaşacağı durumlara, problemlere ve etkinliklere yer verilmelidir. Okul ortamı hayattan kopuk, yapay bir ortam olmamalı; hayata yakın, oradaki gerçeklikten uzak olmayan, öğrencinin hayatla bağlantısını kuran biryaşantı sunmalıdır. Bu ilkeyi en iyi yansıtan ilerlemecilik eğitim anlayışının temsücilerine göre okul "öğrencileri hayata hazırlayan bir yer olmaktan çok, hayatın îa kendisi olmalıdır". Örneğin, para konusu işlenirken, öğrencileri paranın basıldığı Merkez Bankası matbaasına götürme ya da Yeni Türk Lirasının kullanımı ile ilgili rol oynama yönteminin sınıfta kullanılması buna örnek verilebilir.
    113. 3. İş (Aktivite, Yaparak-yaşayarak öğrenme) İlkesi: Amaçlı, planlı ve sürekli bir şekilde, bireyin zihinsel ve bedense! olarak bir üretimde bulunmasını ifade etmektedir. İşitirim ve unuturum Görürüm ve hatırlanm Yapanm ve öğrenirim Çin Atasözü Yapılan araştırmalarda zaman sabit tutulmak üzere insanlar okuduklarının %10'unu, işittiklerinin %20'sini, gördüklerinin %30'unu, hem görüp hem de işittiklerinin %50'sini, söylediklerinin %70'ini ve yapıp- söylediklerinin %90'ını hatırlamaktadır. Öğrenci bir bilgiyi iş içinde (yaparak-yaşayarak) öğrendiği takdirde, bu bilgi kalıcı bir nitelik kazanacak ve onun davranışlarına yansıyacaktır. 4. Ekonomiklik ilkesi: Öğretimin amaçlarının en kısa sürede, en az emek ve maliyetle gerçekleştirilmesidir. Öğretimde ekonomiklik ilkesine uymak için şunlar yapılmalıdır: » Öğretim süreci baştan sona planlanmalıdır. » Konuya-seviyeye uygunluk ilkelerini esas alan pratik ve ekonomik öğretim yöntemleri geliştirilmelidir. » Derslerde yapılacak çalışmalar öğrenciyle birlikte planlanmalıdır. >> Öğretim araç-gereçleri ve materyalleri amacına uygun kullanılmalı ve korunmalıdır. 5. Aktüalite (Güncellik) İlkesi: Öğrencilerin yaşadıkları hayatın gerçekleriyle karşı karşıya gelmelerini ve yakın çevre, ülke ve dünyada gelişen olaylara karşı ilgi duymalarını sağlamak için
    114. -EĞİTİM 73 BİLİMLERİ- ders konularıyla aktüel (güncel) olay ve sorunlar öğretimde açıklık da o derece artar. Bu nedenle, arasında ilişki kurularak dersin işlenmesini öğretim konularının işlenmesinde gözlem, deney öngörmektedir. gibi birçok duyuya hitap eden yöntemler kullanıldığı takdirde öğrenme kolaylaşacaktır. Öğrencileri BilgiNotuf doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak; ders konusu ile ilgili hayvan, bitki vs. Örneğin, Coğrafya dersinde "Deprem" konusu örneklerini sınıfa getirerek; balıkları akvaryumda, işlenirken öğretmenin çok kısa bir zaman dilimi kuşları kafeste veya dondurulmuş, bitkileri öncesinde Pakistan'da meydana gelen kurutulmuş olarak, bazı şeylerin plastik kalıplarım depremden bahsetmesi aktüalite ilkesini kullanarak, bazı olayları eğitim yazılımları (CD, DVD uyguladığını gösterir. vb.,), fotoğraf, film, plân, harita, grafik, ses kaydı vs. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. Sınıfta yapılan deneyler de, bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. Yapılan araştırmalarda beş duyu organının öğrenmeye etkileri şöyle belirlenmiştir: » Görme duyusu %83 » İşitme duyusu %11 6. Açıklık (Ayanîlik) İlkesi: » Koklama duyusu %3.5 Öğrenme ve öğretme etkinliklerinde öğretilecek » Dokunma duyusu %1.5 konunun açık olmasını ve öğrencinin eşya ve » Tatma duyusu %1. varlıklarla doğrudan doğruya karşı karşıya gelmesini öngörmektedir. Açıklık ilkesinin öğretimdeki önemini ABD'li eğitim teknoloğu Edgar Dale ortaya koymuştur. Açıkhk (Ayanilik) İlkesi Yaşantılarla kavramların oluşumu arasındaki ilişkilerden yararlanarak öğretme durumlarının nasıl Terim ve kelimelerin açık Birden fazla duyu seçileceği ve düzenleneceği konusunda öğretmen organına hitap etme ve eğitimcilere yardımcı olmak üzere, "Yaşantı ve net olması Konisi" adını verdiği esnek bir model geliştirmiştir. Edgar Dale-Yaşantı (Öğrenme) Konisi Edgar Dale'nin ortaya koyduğu yaşantı konisinin dayandığı temel ilkeler şunlardır: Bu bakımdan açıklık ilkesinin iki anlamı bulunmaktadır. Bunlardan biri; derste konuşulan 1. En iyi öğrenme, bireyin kendi kendine bütün terim ve kelimelerin öğrenciler tarafından yaparak kolayca anlaşılacak şekilde açık olmasıdır. Öte öğrenmesidir. yandan öğretmen ders konusunu ve düşüncelerini 1. Öğrenilenlerin çoğu gözlerin yardımı anlatırken, öğrencinin seviyesine uygun olarak, ile onun bildiği kelimelerle ve onun hemen öğrenilir. kavrayabileceği cümle yapıları ile onun yakın çevresinden ve geçmiş bilgi ve tecrübelerinden 1. En iyi öğretim basitten karmaşığa, örnekler vererek, gerektiğinde soru-cevap, tartışma, somuttan jest-mimik, canlandırma gibi teknikleri kullanarak soyuta, kolaydan zora doğru gidendir. öğretimde açıklık ilkesine uyulabilir. 1. Öğrenmenin mümkün olduğu kadar Açıklık ilkesinin ikinci anlamı ise; öğrencinin çok mümkün olduğu kadar fazla duyu organına hitap öğrencinin duyu organına hitap edilerek, öğretimin somutlaştmlmasıdır. Öğretim etmesi konuları ve öğretmenin kullanacağı yöntem ve öğrenmeyi kolaylaştırır. Öğrenme teknikler, ne kadar çok duyu organını etkilerse işlemine katılan duyu organların fazlalığıyla öğrenme seviyesi arasında doğru orantı vardır.
    115. 2. 74- -PROGRAM GELİŞTİRME- EDGAR DOLE'nin YAŞANTl KONİSİ - 8 Göz ya da kulakla "S J2 Başkalarının Görsel sembollerl edinilen yaşa Radyo, plak şerit, resimlerle edinilen yaşantılar - S! Hareketli resimlerle edinilen yaşantılar Televizyonla edinilen yaşa Bütün duyu Sergiler yardımıyla organlarıyla edinilen yaşantılar Geziler yoluyia edinilen yaşantılar Gösteriler yoluyla edinilen yaşantılar ro Dramatizasyonia ediniien yaşantılar Model ve numunelerle edinilen yaşantılar Doğrudan doğruya edinilen maksatlı yaşantılar yardımıyla edinilen Şekil 1. Yaşantı Konisi Aşağı inildikçe öğrenmenin kalitesi artar (Şekil 1). — Çoklu öğrenme, birden fazla duyu organıyla S öğrenilen ve kullanılan öğrenme şeklidir. 7. Somuttan Soyuta İlkesi: Öğrenciler tarafından konunun gözle görülmesi, elle tutulması, parçalara ayrılması öğrenilmesini fl kolaylaştırır. Öğretimde somut ile başlanması ve m yavaş yavaş soyuta gidilmesi gerekmektedir. Özellikle Piaget'in somut işlemler (7-12 yaş) döneminde yer alan öğrencilere etik, sevgi, ahlak, Arkadaşını cesaret gibi kavramları anlatırken somuta Sevme indirgemek gerekmektedir. Örneğin sevgi kavramını, sınıfa bir anne-çocuk getirerek, aralarındaki ilişkiler somutlaştırılarak anlatılmaya çalışılabilir (Şekil 2). Arkadaşlarına bir hediye verme ya da onun için birşeyyapma Sevgi Soyut Kavramının Somutlaştırılması
    116. Somuttan soyuta ilkesi, bilinenden bilinmeyene ilkesi ile karıştırılmamalıdır. Bir şey, somut olmasına rağmen bilinmeyebilir. Sözgelimi, gemi somuttur, ancak onu görmeyen için bilinen değildir.
    117. -EGITIM BILIMLERİ- 75 8. Bilinenden Bilinmeyene İlkesi: CEVAPLI KONU Öğrenci bir şey öğrenirken, önceden öğrendikleriyle KAVRAMA TESTİ yani bildikleriyle bağlantı kurarsa, daha kolay öğrenir. Bu nedenle, öğrenme-öğretme sürecinde 1. Öğrencinin gittikçe aktif duruma geçtiğini önce öğrencilerin ne bildiklerinden başlanmalı gösteren etkinliklerin uygun sırası sonra, bilinmeyenlere doğru bir sıra izlenmelidir. aşağıdakilerden hangisidir? Öğretmenin derse kendi bildiklerinden değil, öğrencinin bildiklerinden başlamalıdır. 1. Yazma-okuma-dinleme-anlatma 1. Okuma-dinleme-anlatma-yazma 9. Yakından Uzağa İlkesi (Zaman ve mekan 1. Dinleme-okuma-yazma-anlatma 1. Okuma- yazma -dinleme-anlatma boyutu): E) Dinleme-anlatma-okuma-yazma İşlenecek konuların seçilmesinde ve öğretiminde yakın yerden uzağa, yakın zamandan uzak zamana doğru bir düzen izlenmesidir. Örneğin, köyde bir ilkokulda, öğretmenin kamu yönetimi kademelerini anlatırken köy muhtarından başlayarak, Cumhurbaşkanına kadar gitmesi, bu ilkeyi en o tc uyguladığını gösterir. LU Q 'E 10. Basitten Karmaşığa İlkesi: Öğretmen tarafından konular sunulurken öncelikle 'm 2. "Bakmakla usta olunsa, kediler kasap basit konulara ve kavramlara yer verilmesi ve 'tz olurdu" atasözü öğrenme-öğretme ' zaman içinde giderek daha zor ve karmaşık O L sürecinde aşağıdakilerden hangisine konuların öğretimine yer verilmesine dayanmaktadır. ü vurgu yapmaktadır? 1. Yaparak-yaşayarak öğrenme 1. Bakarak öğrenme 1. Duyuşsal öğrenme 1. Görme duyu organı ile öğrenme E) Devinsel öğrenme 3. I) Öğretim konularının hayatın içinden seçilmesi,
    118. II) Öğretim sürecinde, öğrenciye gereksinim duyacağı yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesi aşağıdakilerden hangi ilkenin önemini vurgulamaktadır? 1. Ayanilik 1. Bilinenden bilihmeyene 1. Somuttan soyuta 1. Ekonomiklik ilkesi E) Hayatilik
    119. 76- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 4. "Bir öğretmen derse kendinin ne bildiğiyle 8. Dersin işlenmesi sürecinde ele alınacak değil, öğrencinin ne bildiğiyle başlamalıdır" konuların seçilmesinde ve örneklerin ifadesi aşağıdaki öğretim ilkelerinden verilmesinde bulunulan yerden ve zamandan hangisine vurgu yapmaktadır? başlayarak gittikçe uzağa gidilmesi 1. Somuttan soyuta aşağıdakilerden hangi öğretim ilkesini 1. Bilinenden bilinmeyene tanımlar? 1. Yakından uzağa 1. Bilinenden Bilinmeyene 1. Açıklık 1. Açıkhk A) Ekonomiklik 1. Yakından Uzağa 1. Ekonomiklik E) Somuttan soyuta 5. Coğrafya dersinde "Deprem" konusu işlenirken öğretmenin bir hafta önce Pakistan'da meydana gelen depremden bahsetmesi aşağıdakilerden hangi öğretim ilkesine uygun bir örnektir? 1. Açıklık ilkesi 1. Aktüalite 1. Somuttan soyuta 1. Hayatilik E) Bilinenden bilinmeyene 9. Aşağıda yapılan eğitim etkinliklerinin z: o hangisinde öğrencilerin unutkanlık düzeyi en fazla düzeyde olacaktır? 1. Öğretmenin anlattığı bir konunun 6. Öğrenme-öğretme sürecinde aşağıdakilerden dinlenmesi en çok hangi duyu organı etkilidir? 1. Konunun öğrenci tarafından okunması 1. Tatma 1. Öğretmenin konuyla ilgili bir film 1. Görme gösteri 1. Koklama yapması 1. Dokunma 1. Öğrencinin yaptığı bir projeyi sınıfta E) Yürüme sunması E) Öğrencinin derste aldığı notları evde temize çekmesi 7. Öğretmenin öğrencileri doğrudan doğaya ve çok uyduğunu gösterir? olay yerine götürüp gezi-gözlem yaptırması; 1. Aktüalite ders konusu örnekleri sınıfa getirmesi, bazı 1. Bilinenden Bilinmeyene olayları CD, DVD, fotoğraf vb. şeklinde sunması 1. Açıklık aşağıdakilerden hangi öğretim ilkesine daha
    120. 1. Basitten karmaşığa 10. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programlarının E) Basitten karmaşığa içeriği belirlenirken dikkate alınması gereken öğretim ilkelerinden biri değildir? 1. Somuttan soyuta 1. Bilinenden bilinmeyene 1. Basitten karmaşığa 1. Parçadan bütüne E) Kolaydanzora
    121. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 77 11. Aşağıdakilerden hangisi Edgar Dale'nin ortaya 14. Öğretmen tarih dersinde, okulun bulunduğu ilin koyduğu yaşantı konisinin dayandığı temel düşman işgalinden kurtuluş gününü planına ilkelerinden biri değildir? almış ve o gün derste konuya ilişkin etkinliklere 1. En iyi öğrenme, bireyin kendi kendine yaparak yer vermiştir. Bunu yapan öğretmen aşağıdaki öğrenmesidir. hangi öğretim ilkesine uygun davranmıştır? 1. Öğrenilenlerin çoğu kulakların yardımı ile 1. Bilinenden bilinmeyene öğrenilir. 1. Yakından uzağa 1. En iyi öğretim basitten karmaşığa, somuttan 1. Ekonomiklik soyuta, kolaydan zora doğru gidendir. 1. Yaşamayakınlık 1. Öğrenmenin mümkün olduğu kadar çok E) Güncellik öğrencinin duyu organına hitap etmesi öğrenmeyi kolaylaştırır. tn 12. Öğrenci merkezli eğitim anlayışını en iyi LU Q yansıtan öğretim ilkesi aşağıdakilerden hangisidir? 15. Eğitim programı öğelerinden eğitim durumlarının bazı özelliklere sahip olması 1. Somuttan soyuta gerekmektedir. Aşağıdakilerden 1. Öğrenciye uygunluk (Çocuğa görelilik) hangisinde bu özellikler tam olarak 1. Yakından uzağa gösterilmektedir? 1. Basitten karmaşığa E) Ekonomiklik 1. Hedeflerle tutarlılık-öğrenciye görelilik- ekonomiklik 1. Hedeflerle tutarlılık-tutarlılık-geçerlilik 1. Ekonomiklik-tutarlılık-geçerlilik 1. Hedeflerle tutarlılık-anlamlılık-geçerlilik E) Hedeflerle tutarlılık-tutarlılık-ekonomiklik 13. Aşağıdaki kişi-model eşleştirmelerinden hangisi açıklık (ayanilik) öğretim ilkesinin önemini en iyi şekilde vurgulamaktadır? CEVAP ANAHTARI 1. B 2.A 3. E 4. B 1. Edgar Dale -Yaşantı Konisi 1. Bloom- Tam öğrenme 5. B 6. B 7. C 8. C 1. John Devvey- Araştırma, İnceleme 1. Gardner- Zeka alanları 10. D 11.B 9. B 1 ,B E) Piaget- Bilişsel kuram 2 13 A 14. E 15. A .
    122. 78- -PROGRAM GELİŞTİRME- "Okul toplumdan kopuk olmamalıdır. Okul ÇIKMIŞ SORULAR toplumun kendisi olmalıdır. Bireyler, okulda ve ÇÖZÜMLERİ toplumun sorunlarını çözme ve bunların üstesinden gelme davranışlarını kazanmalıdırlar." görüşünü savunan program geliştirme yaklaşımında 1. Bir öğretmen, toplumu yakından ilgilendiren bir aşağıdakilerden hangisi ön plâna çıkmaktadır? olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan (2002 KPSS) köşe yazısı, resim, röportaj vb. toplamış; bunları 1. İnsan niteliklerini geliştirme öğrencilerine vermiş; onlardan, bu olayı değişik 1. Sosyal işlevler boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri 1. Bireysel ihtiyaçları karşılama belirleyerek sonucu sınıfa sunmaları istemiştir. 1. Yeterlilik Bu durumda, aşağıdakilerden hangisini yapan E) Disiplinler öğrenci daha üst düzevde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KMS) 1. Olayın başlangıcını, yine olayı Okulu toplumsal gelişme ve değişimin merkezi görenlerin olarak gören program tasarımı yeniden kurmacılık ağzından belirten tasarımıdır. Bu tasarım toplumun sürekli bir 1. Olaya ilişkin yazılanların bir değişmeye zorlandığı düşüncesi üzerine iistesini kurulmuştur. Toplumsal sorunların üstesinden hazırlayarak sunan gelmek ve toplumu daha demokratik bir yapıya 1. Olayda kimlerin rol aldığını ve kavuşturmak okulun görevidir. Bu tasarım okulu neler toplumun bir laboratuarı olarak görür. Bu görüşün yaptıklarını sıralayan temelinde eğitimin sosyal işlevi üzerinde 1. Olayla ilgili malzemeyi, yazı, resim vb. durulmaktadır. Eğitimin görevi toplumsal sorunları şeklinde gruplayan çözmektir. E) Olayın değişik boyutlannı ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyan (Cevap B) Bilişsel davranışların aşamalı sıralanması, en alt Son yıllarda, araştırma yapma becerileri, problem basamaktan başlayarak; Bilgi, Kavrama, çözme becerileri, sosyal beceriler, duyusal alana Uygulama, Analiz, Sentez, Değerlendirme. Bilgi yönelik gelişmeler, yaratıcılık gibi özellikler de her basamağında öğrenci; hatırlama, tanımlama, ders ve konu alanının içerisinde ele alınmakta; belirleme, tarif etme, söyleme, betimleme, öğrencilerin öğrenme sürecinde gösterdikleri listeleme, belirtme, seçme ve eşleştirme gibi performans ve ortaya koydukları ürün, öğrenci ile eylemleri yapabilir. A, B, C ve D seçenekleri öğretmen tarafından birlikte değerlendirilmektedir. bilişsel alan davranışların en alt basamağı olan Bu yaklaşımın amacı aşağıdakilerden hangisi bilgi basamağına girer. Fakat E seçeneğinde ise, olamaz? (2002 KPSS) belirtilen olayın değişik boyutlarıyla belirtilip öğeleri arasındaki ilişkiler ortaya konmuştur. E 1. Günlük hayattaki problemlerie başa seçeneği analiz basamağında bir davranıştır. Bu çıkma basamakta öğrenciden öğrendiği bilgiyi, ana becerilerini geliştirme hatlarıyla belirlemesi, ayrıştırması ve bunu 1. Üst düzey becerilerin ölçülmesine nakletmesi beklenmektedir. Analiz basamağında önem öğrenci; parçalarına ayırma, bölme, dağıtma, verme resimlendirme, sonuç çıkarma, ayırt etme, seçme 1. Kişilerde toplumsal becerilerin ve bağlantı kurma gibi davranışları yapabilir. gelişmesini destekleme (Cevap E) 1. Öğretim etkinliklerini daha çok öğretmen merkezli hâle getirme E) Öğretmenleri çeşitli yöntemlerden
    123. yararlanmaya yöneltme
    124. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 79 Son yıllarda insancı psikolojilerin önem 5. Öğrencilerin etkili ve kalıcı öğrenmeye sahip kazanmasıyla birlikte eğitim programları konu ve olmalarında aşağıdakilerden hangisi en temel öğretmen merkezli olmaktan çıkmış öğrenciyi etkiye sahiptir? (2003 KPSS) merkeze almış öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarına göre 1. Kaynaklardan okumayla şekillenmeye başlamıştır. Öğrenciyi merkeze alan 1. Başkalarından dinlemeyle programlarda salt konuların ezberlenmesi değil 1. Dinleme ve okumayla yaratıcılık ve problem çözme becerileri temeldir. 1. Dinleme ve görmeyle Öğrencinin değerlendirme sürecine katılması E) Yapma ve açıklamayla öğretim etkinliklerini öğretmen merkezli olmaktan çıkarır. Öğrenci merkezli programlarda öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda konular belirlenir. Bu programlarda öğretmenin görevi, sadece öğrenme En etkili öğrenme yolu nedir? Elbette öğrencinin süreçlerine rehberlik etmek, öğrencilere problem kendi yaşantılarının sonuçlarından öğrenmesi. çözme becerilerini kazandırmaktır. Yaparak yaşayarak öğrenme en etkili en kalıcı öğrenme şeklidir. (Cevap D) (Cevap E) 4. İ l k ö ğ r e t i m i l k y ı l l a r ı n d a , b i r d e r ste tn "o Sınıf içi öğretim etkinlikleri düzenlenirken gerçekleşti ritecek öğretme öğrenme cc yaşama yakınlık ilkesi üzerinde önemle LU etkinliklerinin sıra ve düzeni belirlenirken Q durulmalı ve etkinlikler bu doğrultuda aşağıdakilerden hangisinin göz önünde 'E uygulanmalıdır. UJ tutulması doğru olmaz? (2002 KPSS) Aşağıdakilerden hangisi, öğretmenin bu ilkeyi 1. Kolaydan - zora doğru ilerleme uyguladığının bir göstergesidir? (2003 KPSS) 1. Bütünden parçaya ve sonra tekrar 1. İhtiyaç duyulan bilgi ve becerileri öğretmesi bütüne 1. İçeriğe ayırdığı süreyi azaltması gitme 1. Kendisinin öğretim sürecinin merkezinde 1. Yakın çevreden uzağa doğru gitme yer 1. Soyut kavramlara öncelik verme alması E) Bugünden geçmişe doğru gitme 1. İçeriğin eksiksiz ezberlenmesinde önem vermesi İçerik; somuttan, soyuta; basitten, karmaşığa, E) Sınıf içinde bireysel çalışmayı özendirmesi kolaydan, zora; parçadan. bütüne veya bütünden parçaya günümüzden, geçmişe; olaylardan, kavram ve genellemelere yakın çevreden, uzağa Eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlannı giderici doğru düzenlenmelidir. Özellikle ilköğretimin ilk nitelikte olmalıdır. Öğrenci içinde bulunduğu yıllannda öğrencilerin zihinsel becerileri soyut eğitsel yaşantıdan zevk almalıdır. Öğrencinin kavramları öğrenme açısından sınırlıdır. İçerik yaşamından kopuk öğrenme yaşantıları hem ilgi kolaydan zora, somuttan soyuta doğru çekici değildir hem de öğrenci ihtiyaçlarına düzenlenmelidir. cevap vermez. Eğitim durumlarmın (öğretim (Cevap D) etkinlikleri) yaşama yakın olması öğrencinin güniük hayatta karşılaşacağı problemleri içermesi demektir. Öğrenci için anlamlı öğretim onun günlük hayatta kullanabileceği biigi ve
    125. becerileri içermelidir. Eğitim durumlarının başarılı olabilmesi için de öğrencinin diğer yaşantılarıyla kaynaşık olması gerekir. (Cevap A)
    126. 80- -PROGRAM GELİŞTİRME- 7. Öğrenci, öğretim sürecine bizzat katılmalı, okumalı, Öğrenci düzeyine uygunluk ilkesinin sınıf yazmalı, konuşmalı, tartışmalı ve bilgiyi geçmiş içinde etkili bir biçimde uygulanması için yaşantılarıyla ilişkilendirmelidir. aşağıdakilerden hangisine öncelik verilmelidir? Yukarıdaki açıklamada, aşağıdaki öğretim (2003 KPSS) ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir? (2003 1. İçeriğin açık, net ve anlaşılır bir biçimde KPSS) sunulması 1. Öğretmen, öğrencileri içeriğe yönlendirmelidir. 1. Öğrencilerin hazırbulunuşluk durumunun dikkate alınması 1. Öğrencilerin olgu ve olayları çok yönlü olarak 1. Öğrenciler arası etkileşimin artması 1. Grupta çalışma tekniklerinin uygulanması değerlendirmesi sağlanmalıdır. 1. Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyi E) Öğretmenin öğretim sürecinin dışında kalması dikkate alınmalıdır. 1. Bilginin teorik temellerine inilmelidir. Öğretim içeriği öğrencinin beklentilerine, E) Öğrencilerin yaşayarak öğrenmesi amaçlarına uygun ise öğrencinin etkin katılımı sağlanmalıdır. dolayısıyla da öğrenme düzeyi yükselir. Öğretimin içeriği, öğrencinin beklentilerine cevap vermiyor ve öğrencinin amaçlarını gerçekleştirmiyorsa öğrenme düzeyi düşer. (N. Senemoğlu; Gelişim Öğrencinin öğretim sürecine katılması yani Öğrenme ve Öğretim, S. 383). Öğrencilerin öğretim süreçlerinde aktif olması yaşayarak düzeylerine uygun düzenlenen eğitim ortamları öğrenmedir. (yaşayarak öğrenme sorusu 2003 ve öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyi dikkate 2001 yıllarında soruldu. Bu kez en etkili öğrenme alınarak planlanır. Hazırbulunuşluk ön yolu nedir diye sormamış, açıklamasını verip öğrenmeler, yeni bilginin kolayca kazanılmasında, öğretim ilkesini soruyor) En etkili öğretme etkili olduğu gibi, yeni bilginin nasıl süreçleri öğrencinin eğitimin merkezine alınıp, kazanılacağına yol göstermede de etkili olur. öğrenci ihtiyaçlarına göre düzenlenen ve öğrencinin aktif olarak katıldığı yani yaparak (Cevap B) yaşayarak öğrendiği öğretme süreçleridir. (Cevap E) 8. Öğretme-öğrenme süreçleri üzerinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır? (2003 KPSS) 1. Öğrencilerin 1. Öğretmenlerin 1. Öğretim programlarının 1. Doğal çevrenin E) Ölçme değerlendirme süreçlerinin Bu süreçlerde temel unsur öğretmen ve 10. Öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim öğrencidir. Öğretme öğrenme süreçleri bir düzen duyacağı yararlı ve kullanılabilir bilgilerin çerçevesinde olduğu için asla programdan kopuk öğretılmesidır. Bu görüş, aşağıdakilerden düşünülemez. Ölçme değerlendirme süreçleri de hangisini önemli kılmaktadır? (2004 KPSS) program içinde eğitim durumlarının sınandığı süreçtir. Ölçme sonuçlarına göre, öğretme 1. Açıklık öğrenme süreçlerinin etkililiğine karar verilir ve 1. Bütünlük ileri süreçler için önerilerde bulunulur. Doğal 1. Yaşama uygunluk çevrenin etkisi diğerlerine göre azdır. 1. Düzeye uygunluk E) Somutluk (Cevap D)
    127. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 81 Eğitim programlarının içerik öğesi, öğretilecek Eğitim Durumlarının Özellikleri konu kapsamıdır. İçerik toplumsai, bireysel ve konu alanı ihtiyaçlarına cevap vermelidir. Bireyin 1) Hedefe Görelik: Eğitim durumları belli ihtiyaçlarına cevap veren içerik bireyin günlük davranışları geliştirici nitelikte olmalıdır. Hangi hayatta kullanabileceği bilgilerden oluşur. Açıklık hedef için uygulanıyorsa o hedefe hizmet ilkesi konuların net, anlaşılır ve farklı yorumlara etmelidir. Ayrıca öğrencileri üst düzey kapalı oluşudur. Bütünlük anlatılacak konunun öğrenmelere taşır nitelikte olmalıdır. anlamlı bir bütün şeklinde organize edilmiş 1. Öğrenene Görelik: Öğrencinin olmasıdır. Düzeye uygunluk içeriğin öğrencinin ihtiyaçlarına düzeyine uygun olmasıdır (birinci sınıftaki yönelik yani onu tatmin edici olmalıdır. çocuklara elementler anlatılmaz). Somutluk ilkesi, Eğitim konunun somutlaştırılarak öğrencinin anlamasını durumları öğrencinin hazırbulunuşluk kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesidir (ilk düzeyine sayma işlemlerinin fasulyelerle yaptırılması gibi). yani öğrencinin yaş ve olgunluğuna (Cevap C) uygun olmalıdır. 1. Ekonomiklik: Yaşantı, araç ve öğretme Q zamanı açısından ekonomik olmalı, birden "o tr. fazla UJ o davranış kazandırmalı, diğer yaşantılarla 'E LU tutarlı olmalı, diğer yaşantılarla kaynaşık m olmalı. (Demirel Ö., Eğitimde Program Geliştirme, S. 149- 150) Buna göre eğitim durumları öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız değil onlarla tutarlı ve kaynaşık olmalıdır. (Cevap D) 11. Aşağıdakilerden hangisi, öğretme-öğrenme özelli sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken klerd
    128. 'ö en biri değildir? (2004 KPSS) ÜJ 1. Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama 1. Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma 1. Hedefle ilgili davranışı kazandırma 1. Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma
    129. 82- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ I Buluş Yoluyla Öğrenme Stratejisi Öğrenmeyi kılavuzlama faaliyeti yani öğrenci merkezli bir stratejidir. Öğrenme sürecinde bilgiyi keşfeden öğrencidir. Bilişsel öğrenme kuramından etkilenmiştir. Jerome Bruner tarafından geliştirilmiştir. Bu yaklaşım belli bir problem ya da konu alanı ile ilgili verileri toplayıp, analiz ederek, bütüne ulaşmayı sağlayan, öğrenci etkinliğine dayanan bir öğretim stratejisidir. Buluş yoluyla öğretim, öğrencinin kendi etkinliklerine ve gözlemlerine dayalı olarak yargıya varmasını teşvik edici bir stratejidir. Öğretmenin öğretim konusuyla ilgili verdiği örneklerden ve örnek olmayanlardan öğrencilerin kurallara ve genellemelere ulaşması amaçlanır. 1968 yılında hazırlanan iikokul ders programları, 1965 yılında Bruner'in ortaya koyduğu sisteme göre hazırlanmıştır. A. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM STRATEJİSİNİN İLKELERİ 1. Motivasyon: Bruner'in öğrencilere yönelik varsayımları şunlardır: Merak: Buluş yoluyla öğretim stratejisinin uygulanmasında: öğrencilerde öğrenilecek konuya karşı merak uyandırmak önemli bir noktadır. Öğrenci merak ve öğrenme arzusu ile doğar. Öğrencide merak duygusu geliştirilmelidir. Bunun içinde belirli bir düzeyde belirsizlik oluşturulmalıdır. Ancak yaratılan belirsizlik düzeyi çok iyi ayarlanmalıdır. Aşırı belirsizlik, öğrencide kargaşaya yol açar. Problem çözme için yeterli ipuçları bulunmayan öğrenci, bir müddet sonra öğrenmeye çaba harcamaktan vazgeçer. Başkalarıyla birlikte olma isteği: Bu duygu çocuklarda birlikte iş yapmayı (işbirliği-küme çalışması) ortaya çıkarır.
    130. o 'o UJ t£> O O Cî
    131. Başarılı Olma Güdüsü: Öğrenci yapay problemler ile karşı karşıya getirüerek, doğuştan gelen başarılı olma güdüsü tatmin edilebilir. Bruner'e göre; öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdüler; merak, başarılı olma ve başkalarıyla birlikte olma isteğidir. 2. Yapı 1. Bilgi öğrencinin yaşına, yeteneğine ve geçmiş yaşantılarına uygun olmahdır. Öğretim olabildiğince öğrenci düzeyine indirilmelidir. 1. Öğrenme konularının, öğrenci için anlamlı, faydalı ve hatırlanabilir nitelikte olmasını sağlamak gereklidir. 1. Bilgi, kavram ve ilkelere dayandırılmalı ve bütünlük göstermelidir. Öğrenci bilgiyi kendi oluşturmalı ve yapılandırmalıdır. 3. Sıralama Zihinsel gelişimin sıralaması vardır. Bu nedenle yaşantılar buna uygun olmalıdır. Bilginin düzeni ve sırası öğretim ilkelerine uygun olmalıdır. ve 4. Pekiştirme Bruner'e göre öğrencilerin öğrenme işinde başarılı olmaları, bir problemi kendi başına çözmeleri, yeni bir bilgiyi kendi kendilerine bulmaları bir pekiştireç rolü oynar. Bu stratejide dış pekiştireç değil, iç pekiştireç daha önemlidir. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde; öğrencinin öğrenmeye karşı olumlu tutum geliştirmesi için bilgilerin ve konuların öğrencide merak uyandırması, konuların anlamlı, aşamalı ve öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. Bu stratejide ömekler ve öğretmenin soracağı sorular önemli bir yer tutar. Ömeklerin kuilanılması aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. Örneğin kuşlar öğretilirken;
    132. -EĞİTİM BİLİMLERL 83 Örneklerin Çizelge 1. Kuşlar Konusunun Örnekle kullanılması "Kuşlar familyası" Açıklanması Örneği I.Öğretmenin örneği Sınıfa kuşların sunması fotoğrafları veya belgesel filmleri getirilerek öğrencilere sunulur. 2.Öğrencilerin örneği Öğrenciler gözlemleri tanımiaması sonucunda örneği açıklarlar. 3.Öğretmenin ek Öğretmen örnek sunması kuşlar familyasından başka örnekler öğrenicilere 4.Öğrencilerin ek sunar. örneği tanımlaması ve karşılaştırması Öğrenciler ikinci verilen ömekleri tanımlar ve 5.Öğretmenin örnek birinciyle karşılaştırır. "o olmayanı sunması: tc IU Öğretmen kuşa benzer Uâ ancak kuş olmayan bir 6.Öğrencilerin örnek örneği sunar. olanla olmayanı karşılaştırması ve Öğrenci zıt ömekleri ' O UJ örnek olmayanı karşılaştırarak, örnek belirlemesi olamayanı belirler. o LU 7.Öğrencilerin > tanımı yapması, ilke ve geneliemelere Öğrenciler verilen ulaşması bütün bu örneklerden yola çıkarak kuşun 8.Öğrencilerin yeni tanımına ulaşır. örnekler vermesi Öğrenciler kuşla familyasına r verir. B. ETKİLİ KULLANIM İLKELERİ 1. Öğretmen öğrencilerin kendilerinin genellemelere ulaşmasına yardım etmelidir. 1. Sınıfta işbirliğine dayalı öğretim, "takım ve küme çalışması" yapılmalıdır.
    133. 1. Öğrencilerin 1. Öğrenciler 1. Öğr den, sorular ve düşündürme yoluyla ulaşacakları sezgisel enc öğrenmenin sağlanması gereklidir ve bu hedefler ve düşünme için ileri ek süreler gerektirir. Tanıma ulaşmak sonuçlar teşvik n fazla zaman alabilir, maliyeti yüksektir. başlangıçta edilmelidir. Bu pro söylenmemelidi amaçla ble r. öğrencinin her m düşüncesine saygı çöz 1. Seçilen duyulmalıdır. me problem, soru bec ve örnekler 1. Ömeklerin eris öğrencilerin uygunluğu ini ilgi alanlarına konusunda geli yönelik öğretmen ştir olmalıdır. tartışma me açmalı ve 1. Öğrenci doğru kte ifadelerini yanıtı dir. gerekçelendirmeler buluncaya ini istemelidir. kadar öğretim D. Öğretmen süreci tartışmaların bir sürdürülmelidir. SINIRLI başka konuya LIKLAR 1. Konular kaymasına izin I arasındaki vermemelidir. bağlantıları 1. 1. Etkin ve başarılı kurucu açık B bir öğretim için uçlu sorular il öğrenci g sorulmalı ve grubunun gelişim i yanıtları düzeyleri, ö gerekçeli bireysel ilgi ve ğ olmalıdır. özelliklerinin iyi r 7. Kavram bilinmesi gereklidir. e öğretiminde n örneklerden c C. FAYDALARI faydalanılmalı i ve örnekler ile 1. Buluş yoluyla y örnek öğretimde, e olmayanlar öğrenciler kendi h birlikte buldukları a verilmelidir. bilgileri daha z önemli ı 1. Öğrencilere gördükleri verilen sözel r için, bunlar daha b ipuçları, resim kalıcı ve i olmaktadır. ç şemalar kavramlar 1. Öğrencileri i arasındaki araştırma m ilişkileri yapmaya d teşvik e görmelerini etmesi, v sağlamalıdır. güdülemesi ve e (Sürüngenler öğrencileri ri konusu: kendi l çeşitli kendine m sürüngen öğrenmeye e resimlerinin yönlendirmesi d benzerlikleri ve gibi i farklılıklarını olumlu yönleri ğ bulur) bulunmaktadır. i n
    134. 84- -OĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 1. Öğretmenin ön hazırlığı iyi yapması ve öğrencilerin katılımını artırıcı, merak CEVAPLI uyandırıcı sorular ve örnekler hazırlaması KAVRAMA gerekir. Bu nedenle, öğretmenin soru hazırlama tekniklerini iyi bilmesi gerekir. 1. Tek tip ve sadece öğretmenin belirlediği Kavramların benzerlik ve farklılıklarını ortaya problem durumlarıyla öğrenciler serbest koyacak şekilde yapılan örgütlemedir. Bu düşünemeyerek, bilgiye ulaşmada isteksiz örgütleyiciler daha önceden öğrenilmiş veya bilinen olabilirler. bir konuyu hiç bilinmeyen bir konuyla karşılaştırır ve ilişki kurar. 1. Her zaman öğrenci tanıma ulaşamaz. Yukarıda tanımlanan örgütleyici tanımı ve Öğrenme işinin zorluğu dikkate alındığında, uygun öğretim stratejisi aşağıdakilerin öğrencilerin araştırmaya ve incelemeye çok hevesli hangisinde doğru olarak verilmiştir? olmayacakları, bu nedenle buluş stratejisinin başarısının düşük olacağı savunulabilir. Bruner'de 1. Açıklayıcı-Duyuşsal yaklaşım bu kaygıyı ifade eder ve öğrencinin öğrenmeye 1. Örgütleyici-Buluş yoluyla karşı olumlu tutum takınmasının başarı şansını 1. Karşılaştırıcı-Buluş yoluyla yükselteceğini ifade eder. 1. Açıklayıcı-Yapısalcı E) Karşılaştırıcı-Sunuş yoluyla E. SUNUŞ VE BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM STRATEJİSİNİN ORTAK YÖNLERİ 1. İki yaklaşımda öğrencinin aktif olarak öğrenme sürecine katılmasını gerektirir. 1. Her iki yaklaşımda da öğrencilerin ön öğrenmelerinin harekete geçirilmesi ve yeni Tümevarım yöntemi kullanılır. Öğrenci aktif bir öğrenmelerle ilişkilerinin kurulması önemlidir. 1. Üçüncü ortak özelliği de her yeni öğrenmenin şekilde derse katılarak ilke, olgu, tanım ve sürekli olarak bireyin zihninde bir genellemelere ulaşır. Öğretmen ise öğrencilere takım ömekler, örnek olmayanlar sunarak, öğrencilerin değişmelere neden olduğu konusundaki tanım ve ilkelere ulaşmasına rehberlik eder. görüş Yukarıda belirtilen hususlar aşağıdakilerden birliğidir. Diğer bir ifadeyle, her iki hangi öğretim stratejisinde geçerlidir? yaklaşımda bilişsel bir nitelik taşımaktadır ve anlamlı 1. Probiem çözme öğrenmenin oluşturulmasını savunmaktadır. 1. Tam öğrenme 1. Ausubel de Bruner gibi yeni bilginin hiyerarşik 1. Araştırma-inceleme bir 1. Buluş sıra içinde organize edilerek E) Sunuş öğrenildiğini savunmaktadır. Ancak, Bruner bu bilginin özelden genele (tümevarım/örnek-kural), Ausubel'de genelden özele doğru (tümdengelim/ilke-örnek) oluştuğunu savunmaktadır. 3. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğretim stratejisinin ilketerinden biri değildir? 1. Motivasyon
    135. 1. Yapılandırılmış buluş 1. Sıralama 1. Yapı E) Pekiştirme
    136. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 85 4. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğretim 7. I.Öğrencilerin yeni örnekler vermesi stratejisinin temellerini atan Bruner'in öğrencilere yönelik varsayımları arasında ll.Öğretmenin örneği sunması sayılamaz? lll.Öğrencilerin tanımı yapması, ilke ve 1. Bütün insanların başarılı olma güdüsü vardır. genellemelere ulaşması 1. Bütün insanlar başarılı olma IV. Öğretmenin ek örnek sunması güdüsüne Buiuş yoluyla öğretim stratejisinde, örneklerin sahiptir. kullanılması sırasında öğretmenin belirli aşamaları 1. Bütün insanlar merak duygusuyla doğarlar. izlemesi gerekir. 1. Bütün insanlar öğrenme arzusuyla doğarlar. E) Bütün insanlar akıllıdır. Yukarıda belirtilen aşamaların uygun dizilişi aşağıdakilerden hangisidir? 1. I-IV-III-II 1. IV-III-II-I 1. II-IV-III-I 1. I-IV-III-II E) II-III-I-IV 5. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğretim stratejisinde öğretmenin görevleri arasında Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğretim değildir? stratejisinin uygulanmasına yönelik etkili 1. Öğretmen öğrencide merak ve kullanma ilkelerinden biri değildir? keşfetme 1. Öğretmen öğrencilerin duygusu uyandırıcı etkinlikler yapar. kendilerinin 1. Öğretmen öğrencileri araştırmaya, genellemelere ulaşmasına yardım etmelidir. deney 1. Sınıfta işbirliğine dayalı öğretim, "takım ve yapmaya ve ilgili ilke ve kavramları küme çalışması" yapılmalıdır. bulmaya 1. Öğrencilerin ulaşacakları hedefleri teşvik eder. ve 1. Öğretmen öğrencilere deneyim sonuçları başlangıçta söylenmemelidir. kazandırarak, 1. Seçilen problem, soru ve örnekler bilgiye kendilerinin ulaşmalarını sağlar. öğrencilerin 1. Öğretmen sınıfta işbirliğine dayalı öğretim ilgi alanlarına yönelik olmalıdır. yöntemlerini (takım, grup çalışması) uygular. E) Öğrenci doğru yanıtı buluncaya kadar öğretim E) Öğretmen dersin başında öğrencilere neye süreci sürdürülmemelidir. ulaşacaklarını ifade eder. 6. Ders eylemsel (deney yapmak, eylemi kendisi 1. Araştırma-inceleme yoluyla yapmalıdır)-imgesel-sembolik (karara varıp son 1. Proje cümleyi söyleme) sıra şeklinde işlenir. E) Tamöğrenme Dersin bu şekilde işlendiği öğretim yaklaşımı/stratejisi aşağıdakilerden hangisidir? 1. Sunuş yoluyla 1. Buluş yoluyla
    137. 9. Buluş Yoluyla Öğretim stratejisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 1. Özellikle alt düzey hedef-davranışların (bilgi- kavrama) öğrencilere kazandırıimasında kullanılmalıdır. 1. Yönlendirici sorularla öğrenciler cevabı tahmin etme konusunda cesaretlenmelidir. 1. Öğrencilere verilecek örnek durumlar önceden hazırlanmalıdır. 1. Öğretmen stratejiyi önceden çok iyi planlamalıdır. E) Stratejinin uygulanması esnasında değişik yöntem, araç-gereçler ve oyunlar kullanılmalıdır.
    138. 86- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ- 10.1. Öğrenciye kısa zamanda çok bilgi aktarılmasında 13. Sezgisel düşünme, aşağıdakilerden hangi kullanılır. öğretim stratejisinde önemli bir yer tutar? 1. Sezgisel düşünme önemli bir yer tutar. 1. Buluş yoluyla öğretim 1. Öğretmen yönlendirici rolündedir 1. Sunuş yoluyla öğretim 1. TamÖğrenme IV. Bilişsel öğrenme kuramından etkilenmiştir. 1. Araştırma-inceleme V. Öğrenciyi buluşa götürmede organize E) İşbirlikçi öğretim edicilerden yararlanılır. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi/hangileri buluş yoluyla öğretim stratejinin özelliklerinden 14. Öğretmenin rehberliğinde konuyla ilgili biri değildir? örneklerin açıklanması, karşılaştırılması, örnek 1. I-II-IV olanla olmayanın belirlenmesi, tanım, ilke ve 1. I-V genellemelere ulaşılması ve öğrencilerin yeni 1. I-IV-V ömekler vermesini öngören öğretim yaklaşımı 1. II-III-V aşağıdakilerden hangisidir? E) IV-V 1. Sunuş yoluyla öğretim 1. ProblemÇözme 1. Benzetim 1. İşbirliğine dayalı öğretim E) Buluş yoluyla öğretim 11. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ilk adım aşağıdakilerden hangisidir? 15. Öğretmen kazandırılacak amaç ve davranışları belirler. Bulunması gereken ilke kavram ya da 1. Öğretmenin ek ömekler vermesi çözümle ilgili verileri, örnekleri vb. organize eder. 1. Öğrencilerin ömekleri betimlemeleri Öğretmen öğrenciye bazı yönergeler ve işaretler 1. Öğretmenin ömekleri sunması (ipuçları) verir. Sorular sorarak öğrencilerin 1. Öğrencilerin ek örnekleri betimlemesi ellerindeki verileri analiz etmelerine ve sonuca ve ulaşmalarına yardım ve rehberlik eder. öncekilerle karşılaştırmaları E) Öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan Yukarıda bahsedilen öğrenme yolu/yaklaşımı durumları sunması aşağıdakilerden hangisidir? 1. Yapılandırılmış buluş 1. Sunuş 1. Tamöğrenme 1. Yapılandırılmamış buluş 12. Öğrencinin kendi etkinliklerine ve gözlemlerine E) Yapılandırılmış sunuş dayalı olarak yargıya varmasını teşvik edici bir yaklaşımdır. Öğrencilere sorularla rehberlik CEVAP ANAHTARI edilerek, öğretim konusuyla ilgili verdiği örneklerden ve örnek olmayanlardan öğrencilerin 1.E 2.D 3.B 4. E kurallara ve genellemelere ulaşması amaçlanır. 5. E 6. B 7.C 8.E Yukarıda özellikleri verilen öğretim stratejisi aşağıdakilerden hangisidir? 9.A 10. B 11.C 12. B 1. Yapısalcı anlayış 1. Buluş yoluyla öğretim 13. A 14. E 15. A 1. Sunuş yoluyla öğretim 1. Tamöğrenme E) Problem çözme
    139. -EĞİTİM BİLİMLERl 87 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Öğretmenin bu yaklaşımı, aşağıdaki öğretim Üçgen ve kare kavramları arasında kurulan ilişki yöntemlerinden hangisine örnek olabilir? (2001 sonucu öğrenciler üçgenin alanının KMS) hesaplanmasını bulmuştur. Öğretmen öğrencilere sorular yöneltip cevaplar için gerekli sürede 1. Gösteri yoluyla öğretim beklemiştir. Öğrenciye yönelttiği sorularla yani 1. Sınıf tartışması amaca hizmet eden sorularla öğrencinin 1. Buluş yoluyla öğretim kavramlar arasındaki ilişkileri kavramasına 1. Roloynama yardımcı olmuştur. Ömekteki çalışma bir grup E) Sunuş yoluyla öğretim çalışması değildir. Öğrenciler gruplara ayrılıp birbirleriyle etkileşimli bir çalışma yürütmemişlerdir. (Cevap E) Bruner, öğrenmede konu alanı yapısının anlamının önemini vurgulamıştır. Bu yapıyı doğru anlayabilmenin yolunun ise, bireyin öğrenmede aktif olması ve buluş yapması olduğunu savunmuştur. Ayrıca, öğrenmede tümevarım, usavurma yolunun üstünlüğünü benimsemiştir. Buluş yoluyla öğrenme, öğrencinin kendi etkinliklerine ve gözlemlerine dayalı olarak yargıya varmasını teşvik edici bir öğretim yaklaşımıdır. Bruner'e göre öğretmenin yolu, önceden paketlenmiş bilgiyi öğrenciye sunmaktan çok, öğrencinin kendi kendine öğrenebileceği ortamı oluşturmaktır. (N. Senemoğlu; Gelişim Öğrenme ve Öğretim, s.468) Örnekte de Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine öğretmen öğreteceği konuyu yapılandırıp, uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza öğrencilere çeşitli sorular sorarak onları konu iner? (2001 KMS) üzerinde düşünüp çözümü bulmaya 1. Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler yönlendirmiştir. Üçgenin alanının formülünü tarafından ayrı ayrı yanıtlanması istenebilir. vermek yerine öğrencilerine bu formülü 1. Öğrencilerin tahtaya gelme yerine buldurmuştur. oturdukları (Cevap C) yerden konuşmaları istenebilir. 1. Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir. 1. Her öğrencinin, kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir. E) Paralel kenarın alanının nasıl bulunacağı öğrencilere önceden söylenebilir.
    140. 2. Bu süreçte, aşağıdakilerden hangisine yer verilmemiştir? (2001 KMS) Buluş yoluyla öğretim stratejisinde öğretmen bilgi, kavram ilke ve genellemeleri uygun yaşantılar 1. Kavramlar arasında ilişki kurma kazandırarak öğrencilere buldurur. Bu süreçle 1. Öğrenci katılımını sağlama ulaşılacak nokta (bilgi) önceden verilmez, uygun 1. Öğrenciyi sorularla yönlendirme etkinliklerle öğrencilere buldurulur. 1. Öğrenciye düşünme süresi verme E) Grup çalışması yaptırma (Cevap E)
    141. 88- -OGRETIM ILKE VE TEKNIKLERL 4. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme 5. Eğitim - öğretim sürecinde önce öğrencilere belli yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenin yaşantılar kazandırmakta, sonra da öğrencilerden yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma KMS) bir açıklama getirmeleri, soruna çözüm önermeleri, 1. Konuyu değişik örneklerle açıklamak genellemelere varmaları vb. istenmektedir. 1. Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2002 üzerinde toplamak KPSS) 1. Öğrencileri, düşünme süreçlerinden 1. Buluş yoluyla öğrenme yararlanmaya özendirmek 1. Öğretimde proje yöntemi 1. Ulaşılması gereken sonucu 1. Bireyselleştirilmiş öğretim öğrencilere 1. Sunuş yoluyla öğretim söylemek E) Tamöğrenme E) Öğrencilerden, öğrenilenleri gerekçeleriyle açıklamalarını istemek Bruner'e göre, bilişsel gelişimin temel amacı, Öğretim stratejilerinden özelden genele, yani bireye dünyanın ve gerçeğin bir modelini örnek yaşantılardan sorun çözümüne ve sağlamaktır. Bu model, bireyin çevresindeki genellemelere ulaşma buluş yoluyla öğretimdir. nesneler, kişiler, sözcükler ve fikirlerle etkileşim Buluş yoluyla öğretim örnekte belirtildiği gibi kurarak geçirdiği yaşantılar sonucu bilgilerin doğrusal bir sırada parçadan bütünedir. belleğe depolanmasıyla oluşur. Modeller bireyin Öğrenciye ilk önce örnekler ve belli yaşantılar yaşamında karşılaştığı problemleri çözmesine verilir ve öğrenciden bu yaşantılardan yardımcı olur. Öğretimin amacı öğrencilere genellemelere varması beklenir. Buluş yoluyla konunun temel yapısını kavratmaktır. Belli bir öğrenme öğrencinin kendi yaşantıları ve alanla ilgili temel fikirler, kavramlar, ilkeler, etkinliklerine dayalı olarak yargılara ve yöntemler, kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler genellemelere varmasını teşvik eden bir öğretim konunun yapısını oluşturur. Bruner' e göre yaklaşımıdır. konunun temel yapısı basit bir şekil, şema, ilkeler (Cevap A) kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. Bruner'e göre, öğrenciler konunun temel yapısını (kavramları, ilkeleri) tümevarım yoluyla keşfeder. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. Öğrenci bu özel örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek, inceleyerek genel yapıyı keşfeder. Buluş yoluyla öğrenmede D seçeneğinde olduğu gibi ulaşılması gereken sonuç öğrenciye konunun başında söylenmez Buluş yoluyla öğretim yaklaşımında, öğrenciden bulması beklenir. D seçeneğindeki öğretmenin temel görevi aşağıdakilerden yaklaşım sunuş yoluyla öğretim için geçerlidir. hangisidir? (2003 KPSS) (Cevap D) 1. Öğrencilere bulamayacakları bilgileri bulmalarında yardımcı olma 1. Anlaşılması zor olan konuları anlaşılır hale getirici önlemler alma 1. Öğrencileri, grup halinde çalışmaya ve öğrenmeye özendirme 1. Öğrencilere, deney, gözlem, vb.nin nasıl
    142. yapılacağı konusunda yardımcı olma E) Öğrencilere deneyimler kazandırarak, bilgiye kendilerinin ulaşmasını sağlama
    143. -EGITIM BILIMLERI- 89 Buluş yoluyla öğretim yaklaşımı öğrenciye bilgiyi 8. Dersi anlatırken tümdengelim metodunu doğrudan vermeyi reddeder. Öğrenci verilen uygulayan anlamlı öğrenmeyi sağlamak isteyen örnek durumlardan çözümlere, genellemelere bir öğretmen aşağıdakilerden hangîsini ulaşmalıdır. Bu yaklaşımın en önemli iş görüsü amaçlamış olabilir? (2005 KPSS) öğrenciyi ezberci yapıdan kurtarıp, problem 1. Ezberleme becerisi kazandırma çözme becerisi kazandırmaktır. Öğrenci bu yolla 1. Güdülemeyi artırma bilgiyi direkt olarak almaz sadece bilgiye nasıl 1. Bilgiyi saklama gücünü geliştirme ulaşacağını öğrenir. Yani temel esas öğrenciye 1. Kavramların derinliğine öğrenilmesi öğrenmeyi öğretmektir. E) Benzer kavramları gruplama (Cevap E) (Cevap D) m " o tr îr 'm 7. Öğrenciler tarafından öğretmenin rehberliğinde t3 konuyla ilgili örneklerin açıklanmasını, -| karşılaştırılmasını ve örnek olmayan durumların =| ayırt edilmesini, özelliklerin, ilişkilerin ve | ilkelerin vurgulanmasını ve benzer etkinlilerle yeni örneklerin geliştirilmesini içeren öğretim yaklaşımına ne denir? (2003 KPSS) 1. Sunuş yoluyla öğretim 1. Buluş yoluyla öğretim 1. Tam öğrenme yoluyla öğretim 1. Birebir (bireysel) öğretim E) Programlı öğretim Öğrenciye ilk önce konuyla ilgili örneklerin ve örnek olmayan durumların veriimesi ve öğrencinin bunlardan hareketle genelleme ve ilkelere vardığı yaklaşım buluş yoluyla öğretimdir (tümevarım). Sunuş yoluyla öğretimde öğrenciye ilk önce genel yapı veriiir ve sonra bu genel yapıyı açıklayıcı örnekler sunulur. (Cevap B
    144. 90- -REHBERLİK (PDR)_ REHBERLIK Rehberlik Türleri -2- 4. Eğitim Kademelerine Göre Rehberiik Her eğitim kademesinde bulunan öğrencilerin problemleri, rehberlik ve psikolojik danışma ihtiyaçları, soruniarı birbirinden farklıdır. İhtiyaçları ve sorunları Ş farklı olan öğrencileri aynı rehberlik hizmetinin verilmesi de beklenemez. Eğitim kademelerine göre öğrencilerin gelişim ihtiyaçları ve sorunları farklılık göstermektedir. Bundan dolayı rehberliğin temel ilkeleri aynı olmak kaydıyla her eğitim kademesinde bulunan öğrencilere sunulacak olan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri farklılık göstermektedir. Burada önemli olan nokta, öğrencinin içinde bulunduğu gelişim döneminde karşılaştığı gelişim krizlerini atlatmasında gelişim ihtiyaçlarının karşılanmasında öğrenciyi bilgilendirerek yardım etmektir. Eğitim ve öğretim kademelerine göre rehberlik hizmetieri dörde ayrılmaktadır. 1. Okul öncesi eğitimde rehberlik 1. İlköğretimde eğitimde rehberli 1. Ortaöğretimde eğitimde rehberlik 1. Yükseköğretimde eğitimde rehberlik 1. Okul Öncesi Eğitimde Rehberlik Okul öncesi eğitimi, zorunlu ilköğretim çağına gelmemiş çocukların (3-6 yaş) sosyal, bilişsel, zihinsel ve hareketsel gelişimini, programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. Gelişim kuramcılarının bir çoğu Freud, Erikson, Piaget gelişimde ilk yılların önemini vurgulamıştır. Özellikle 3-6 yaşlar arasında gelişimin çeşitli alanlarında çok önemü değişmeleri gerçekleştiği konusundaki görüşler, okul öncesi eğitimin önemü olduğu anlayışını doğurmuştur. Oku! öncesi eğitim döneminde çocukların her yönüyle sağlıklı gelişmeleri, okul ortamına uyum sağlamaları ve
    145. kapasitelerini ortaya koyabilmeleri için eğitim çalışmaları rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. Okul öncesi, oyun oynama, bedeni kullanma, merakını giderme hayal ve istekleri açığa vurma, bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılar. Bu dönemde çocuğun ilgilerini, yetenek ve becerilerini geliştirmek amacıyla çeşitli etkinükler düzenlemek çocuğa kendini sınama ve tanıma imkanları sunmak, çocukların yaptıklarıni izlemek, ona dönüt vermek ve doğru davranışları pekiştirme gerekir. Rehberlik hizmetleri kişisel açıdan kendini kabul, özgüvenini geliştirme, benlik kavramı oluşturma, sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. Eğitsel açıdan, okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. | 2. İlköğretimde Rehberlik İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin sunulmasının bazı gerçekleri şöyle sıralanmaktadır. 1. Öğrencilerin sadece bilişsel kapasitelerinin geliştirilmesi onun eğitildiği anlamına gelmez. Çağdaş eğitim yaklaşımlarının tümünde çocuğun tüm yönleriyle geliştirilmesi amaçlanmaktadır. 1. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandırılacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. Daha sonra bu yönde ortaya konacak çabaların sonuca ulaşması ya çok güç, ya da imkânsız olmaktadır. 1. İlköğretimden sonra iş hayatına atılacak ya da çeşitli üst öğretim kurumlarına yönelmesi gereken bireyieri bu konuda verecekleri kararların sağlıklı olması için, kendilerine katkı sağlama rehberlik hizmetlerinden mahrum bırakmak çağdaş eğitim ve demokrasi ilkelerine uygun olmayacaktır. 1. İlköğretim düzeyinde çocuğa düzgün konuşma, okuma ve yazma, özetleme, hesaplama gibi temel becerilerin kazandırılmasının yanı sıra kişilik gelişimini kolaylayacak etkinliklere de yer verilmesi önemlidir.
    146. 2. -EĞİTİM 91 BİLİMLERİ - 3. Orta Öğretimde Rehberlik Ortaöğretim, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönem olsa gerek, dünyada ve ülkemizde diğer öğretim basamaklarına göre, orta öğretimde bu hizmetler daha yaygın olarak sürdürülmekîedir, Bilindiği gibi orta öğretim 15-18 yaş grubunu kapsayan bireyiere bir meslek kazandırmayı, onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. Orta öğretim kurumlarının aşağıdaki işlevleri yerine getirmesi amaçlanmaktadır. a) Öğrencilerin ulusal ve milli çerçevede bütünleşmelerini sağlamak. b) Öğrencilerin bireysel özelliklerini ve yeteneklerini azami düzeye kadar geliştirmek. c) Ülkenin iş ve çalışma yaşamına orta nitelikli insan gücü yetiştirmek. d) Öğrencilerin bilim ve teknolojide 'm derinleşmelerini sağlamak ve yüksek öğrenime g hazırlamak. Q G C e) Öğrencilerin iş yaşamı ile ilgili sanayi UJ yaygın eğitim ile ilişkiler kurmalarını sağlamak. ve 'm ve f) Uluslar arası ilişkiler, girişimcilik bilgi becerilerini artırmak ve yabancı dillerini geliştirmek. Yukarıda işlevlerin yerine getirilmesinde rehberlik hizmetlerinin önemii bir rolü olacağı açıktır. Rehberlik hizmetleriyle ergenin zararlı alışkanlık ve arkadaşlarıyla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken, düzenli çaiışma alışkanlığı edinmesi sağlıklı hedefler belirlemesi, gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. Böylece ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri, sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. İlköğretim ile orta öğretim okullarında psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin farklılaşmasını gerektiren unsurlar şöyledir: 1. Öğrencilerin gelişim ve gereksinim ihtiyaçları birbirinden farklıdır. 1. Öğrencilerle kurulan ilişkinin biçimi birbirinden farklıdır. 1. Okulların eğitim programları birbirinden farklıdır. 1. Öğrencüerin psikolojik gelişim özellikleri
    147. birbirinden farklıdır. 1. Okulların örgütsel niteükleri birbirinden farklıdır. 1. Rehberlik uygulamalarında kullanılan yöntemler araç ve hizmetlerin aianlarına göre tür ve yoğunlukları birbirinden farklıdır. 4. Yükseköğretimde Rehberiik Önceki basamaklara göre yükseköğretim basamağında eğitim kurumlarının yapı, amaç, işlev ve işleyişindeki değişikliklere ek oiarak yükseköğretimdeki öğrencilerin ergenlik dönemlerinin sonlarında olmaları, onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farklılaştırmaktadır. Öğrenim süresince barınma, beslenme, akademik başarı, kız-erkek arkadaş ilişkileri, flört, aile kurma, mali destek, sağlık gibi bir çok sorunu halletme, kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma, kendini seçtiği bir meslek için hazırlaması gibi sorunları en uygun tarzda çözmekle yükümlüdür. Bütün bu ve benzeri sorunların çözümüne yöneiik karar ve planlarında asıl yetkili ve sorumlu olan gencin kendisidir. Bu yetki ve sorumluluklarda gencin desteğe ihtiyacı vardır. Bujdesteği vermesi gereken de rehberlik örgütüdür. ÇIKMIŞSORU(KPSS2002) Öğrencilere etkili ders çalışma yollarını öğretmek rehberlik hizmetlerinden hangisine girer? 1. Eğitsel 1. Kişisel 1. Mesleki 1. Ayarlayıcı E) Önleyici Okulda öğrencilerin eğitim ve öğretimle ilgili sorunlarını çözmek ve bu konu bilgilendirmek yoluyla yapılan rehberlik eğitsel rehberliktir. ____________________________(Cevap A) 5. Problem Alanlarına Göre Rehberlik Eğitsel Rehberlik: Adından da anlaşılacağı gibi eğitsel rehberlik öğrencinin eğitim ve öğretimle ilgili sorunlarını çözerek daha etkili ve anlamlı bir eğitim ve öğretim yaşantısı geçirmesi için yapılan yardım
    148. 92- -REHBERLİK (PDR)- hizmetidir. Bireyin yetenek ve ilgilerine uygun bir Bilf>iNotu/ eğitim dalını seçmesinde ve bu yolda başarılı olmasında kendisine yapılan yardımlardır. jKişisel rehberlik hizmetini diğerlerinden ayıran en| | Dolayısıyla eğitsel gelişim ve sorunlarla ilgili olarak önemli fark kişiye özel problemlerle ilgili olduğu için| | eğitim sisteminde öğrencilere verilen yardım daha çok uzman merkezlidir. Bu rehberlikte dahaj | hizmetlerine eğitsel rehberlik denilmektedir. Eğitsel çok uzman psikolojik danışman yardımına ihtiyaç; h/ rehberlik hizmetleri öğrencinin "öğrenmeyi ardır. öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. Bu amaçla eğitsel Mesieki Rehberlik Kavramları: Öğrencilerin çeşitli rehberlik kapsamında düşünülebilecek etkinliklere meslekleri tanımalan ve kendi özelliklerine uygun aşağıda örnekler verilmiştir. olan meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleklere 1. Okula, eğitime uyum sağlama hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri 1. Etkili ders çalışma becerileri kazandırma amacıyla yapılan yardım hizmetleridir (Yeşilyaprak, 2000). Mesleki rehberlik üç aşamada 1. Zamanı etkili kullanma becerisi kazandırma gerçekleştirilmektedir. 1. Motivasyonu arttırıcı çalışmalar yapma Mesleki rehberlik sadece meslek seçimine yardım 1. Eğitsel kararlar verme ve seçim yapmada etme olarak düşünülemez. Mesleki Rehberlik yardımcı olma kapsamındaki faaliyetleri: 1. Sınav kaygısı ile baş etmeye yardımcı olma 1. Bireyi yeni meslek ve iş imkanları hakkında 1. Okuma alışkanlığı, not tutma becerisi ve bilgilendirmek ders 1. Bireyin mesleki yanlış algılama ve ön dinleme becerisi kazandırma yargılarından kurtulmasına yardım etmek. Kişisel / Sosyal Rehberlik: 1. Bireyin ilgi ve yeteneğine uygun meslek Bireyin kişisel problemlerinin çözümünde yapılan seçmesine yardım etmek. yardım hizmetidir. Öğrencinin her türlü kişisel sorunlarında yardım etmek esastır. Amaç öğrencinin 1. Mesleki geüşimine katkıda bulunmak problemlerini çözerek kendi kendine yeter hale 1. Meslekleri tanıtmak. gelmesi ve sağlıklı bir kişilik geliştirmesidir. 1. Öğrenciyi tanıma Kişisel/sosyal rehberlik, öğrencinin kendini tanıması ve anlaması, üstün ve sınırlı yönleri ile kendini Mesleki rehberlikte ilk adım öğrenciler hakkında kabul etmesi ve geliştirmesi, kendine güvenen, ayrıntılı bilgi toplamaktır. Öğrenciler hakkında bilgi kişilerarası ilişkilerde becerili, kişisel ve sosyal toplanırken şu başlıklar dikkate alınmalıdır yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak (Kepçeoğlu,1996 & Kuzgun, 2000): yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar 1. Öğrencinin fiziki özellikleri (cinsiyet, boy, (Yeşilyaprak, 2000). Aşağıda kişisel/sosyal rehberlik ağırlık, kapsamında düşünülebilecek etkinliklere örnekler verilmiştir. bedensel özellikler, sağlık durumu, gelişim ♦ İletişim becerileri geliştirme özellikleri) ♦ Problem çözme ve karar 1. Öğrencinin kişilik özellikleri (zeka düzeyi, özel verme becerileri geliştirme yetenekleri, ilgileri, değer yargıları, ihtiyaçları, ♦ Kaygıyla baş etme becerileri amaçları) geliştirme ♦ Özgüven geliştirme 1. Öğrencinin akademik özellikleri (okuldaki genel başarı durumu, başarılı ve başarısız olduğu ♦ Günlük yaşam becerileri dersler, geliştirme çalışma tarzı ve alışkanlıkları) ♦ Özsaygı geliştirme 1. Öğrencinin sosyolojik özellikleri (ailenin sosyo- ♦ Davranış problemi olan ekonomik durumu, ailenin ihtiyacı, işi etkilemesi öğrencilere müdahale etme mümkün yaşantı ve tecrübeler) 2. Mesleklerin incelenmesi Mesleki rehberlikte mesleklerin kapsamlı bir takım
    149. teknikler kullanılarak incelenmesi ikinci adımı
    150. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 93 oluşturmaktadır. Öğrencilerin yetenek ve ilgilerine uygun mesleklere yönelebilmeleri için mesleklerle ilgili olarak şu bilgilerin toplanması gerekmektedir: 1. Mesleğin gerektirdiği işin özellikleri nelerdir? 1. Çalışma ortamı ve koşulları 1. Çalışanda aranan bireysel özellikler 1. Meslekte ilerleme ve kazanç durumu 1. Mesleğe giriş koşulları 1. Meslekte personel ihtiyacı 3. Öğrencinin kişisel özellikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında ilişki kurma Mesleki rehberlikte son aşama, öğrencilerin bireysel özellikleri ile çeşitli mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında ilişki kurularak, kendilerine en uygun mesleki kararlar vermelerine yardımcı olmaktır. MESLEK SEÇME KURAMLARI Bireyin nasıl, neden hangi mesleği seçtiğini açılayan çeşitli yaklaşımlar vardır. Bunlar: cc 1. Persons'un Özellik-Faktör Kuramı UJ Q 'E 1. Anna Roe'nun İhtiyaçlar Kuramı İXİ J 1. Hoppook'un İhtiyaçlar Kuramı 1. Tiedeman ve O'hara Kişilik Kuramı 1. Holland'ın Mesleki Tipolojisi 1. Psikoanalitik Kuram 1. Super'ın Benlik kuramı 1. Ginzberg ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramı 1. Katz-Gelatt'ın Karar Kuramı 1.ÖZELLİK-FAKTÖRKURAMI Dünyada ilk kez mesleki rehberliği başlatan kişi Frank Persons olmuştur. Persons 1908 yılında Boston'da bir mesleki büro açmıştır. Amerika'ya göç edenleri endüstri bölgelerine göre, özellik - faktör modelini uygulayarak yerleştirmiştir. Bu model 3 aşmalıdır: Bireyin Analizi: Bireyin yetenekleri ve özel yetenekleri, ilgileri, ihtiyaçları, fizyolojik yapısı, sosyo - ekonomik düzeyi, kişilik özellikleri vb. Mesleğin Analizi: Meslek hangi ihtiyaçları karşılar? Ve hangi yetenekleri karşılar? sorularına cevap arar. Uzlaştırma: Bireyden elde edilen bulgular ile
    151. mesleğin bulgularını birleştirme işlemidir. Bu model ölçme- değerlendirmeye ve bilgi vermeye önem verir. Anlıktırjş arama evresindeki bireyi uygun bir işe yöneltmeyi esas alır. 1950'li yıllara kadar kullanılmıştır. 2. ANNA ROE'NUN İHTİYAÇLAR KURAMI Roe meslek hayatına psikolog olarak başlamış daha sonra Maslovv'dan etkilenerek kendine özgü bir kuram oluşturmuştur. Roe'nun ihtiyaçlar kuramı 2 düzeydedir: LDüzey: Pek orijinal bir tarafı yoktur, herkesin bahsettiği genetik yapıdan bahseder. Bireyin genetik yapısı meslek seçiminde etkilidir. 2.Düzey: Bireyin geçirdiği yaşantılar özellikle çocukluk yaşantıları anne - baba tutumları ile belirlenir. İhtiyaçların şiddeti, çeşidi genetik faktörler kadar meslek seçimi de etkilidir. Bireyin genetik yapısı çocukluk yaşantılarına bağlı olarak ortaya çıkar. Genetik yapı ihtiyaçlarla birlikte meslek seçimini etkiler. Roe bazı anne - baba tutumları üzerinde de durmuş ve bu tutumların meslek seçimindeki etkilerine değinmiştir: Aşırı Komyucu Anne - Baba Tutumu: Bu tür anne- babalar çocuğun fiziksel ihtiyaçlarını karşılarlar ancak, aşırı istekte bulunan ve koruyucu tutumlarıyla çocuğun özgüvenini düşürürler. Bu durumda çocuk aza kanaat eder ve yüksek ihtiyaç düzeyine ulaşmak için çaba harcamaz, güdüleri azdır. Reddeden Anne ■ Baba Tutumu: Çocukta sevgi yoksunluğu vardır. Çocuğun ihtiyaçları dengesizce karşılanır. Çocuk kasıtlı ya da kasıtsız reddedilebilir. En riskli gruptur. Demokratik Anne - Baba Tutumu: Çocuğunu seven ve gelişimine katkıda bulunan anne- baba tutumudur. Çocuğun ihtiyaçları düzenli ve dengeli olarak karşılanır. Çocuğun hayatına egemen bir güdü yoktur. Roe ihtiyaçlar hakkında bazı sayıltılarda bulunmuştur: Rutin İhtiyaçlar: Sürekli ve aynı tarzda doyurulan ihtiyaçlardır. Bilinçsiz güdüleyici haline gelmezler. Örneğin çocuğun güvenlik ihtiyacı (para, maddi ihtiyaçlar) tam olarak karşılanmazsa bu kişi meslek seçiminde temel güdü olarak birinci derecede paraya yönelecektir Alt Düzeydeki İhtiyaçlar: Nadiren doyurulduğunda
    152. 94- -REHBERLİK (PDR). bu ihtiyaçlar bilinçsiz güdüleyici haline dönüşür ve yeni üst düzeydeki ihtiyaçların ortaya çıkmasını engeüer. Yüksek düzeydeki ihtiyaçlar (kendini gerçekleştirme) doyurulduğunda tamamen ortadan kalktığı halde, alt düzeydeki ihtiyaçlar arada bir doyurulduğunda başat güdü haline gelir. Örneğin ailenin maddi durumu oldukça değişken, bazen iyi bazen de kötü olsun. Bu durumda çocuğun eline ne zaman para geçeceği belli değil. Çocuk teme! eksikliğini çektiği şeye yönelecektir, seçeceği mesleklerde para önemii bir etken olacaktır. Uzun Yoksunluk Döneminden Sonra Doyurulan İhtiyaçlar: Bu tür ihtiyaçlar bilinçsiz güdü haline dönüşürve bilinçaltını etkiler. Roe bu sayıltıları anne - baba tutumları ile ilişkilendirmiştir. Roe, çalışmalarında aile yapılarını incelediğinde özellikie fen bilimlerine yönelenlerin aile yapılarının parçalanmış ve çocuktan uzak bir tutum içinde olduklarını; buna karşılık sosyal bilimlere yönelenlerin aile ortamlarının daha sıcak ve insan ilişkilerine önem veren tutumlar sergilediklerini tespit etmiştir. Bu çalışmalarına dayanarak da meslekleri şu şekilde gruplandırmıştır İnsanlara uzak meslekier: Aile aşırı serbest ya da mesafeli ise çocuklar nesnelere ve objelere yöneliyorlar. Aile ortamı içinde bulamadıkları ilgiyi başka alanlarda tatmin etmeye çalışıyorlar, bunu yaparken de insanlara değil objelere yönelmeyi tercih ediyorlar. İnsanlara yönelim: Demokratik anne - baba tutumunda yetişen çocuklar insan ilişkilerinde ve sosyal ortamlarda daha başarılı olmakta, bu nedenle de insan ilişkilerinde aktif olabilecekleri mesleklere yönelmektedir. 3. HOPPOOK'UN İHTİYAÇLAR KURAMI Bu kuramcıya göre, çocuğun meslek fikrinin doğması ve gelişmesinde, en önemli belirleyici onun ihtiyaçlarıdır. Farklı ihtiyaçlara göre meslek fıkri geliştiren çocuklar, ihtiyaca bağlı olarak mesleki gelişimlerini sürdürürler. Bu kurama göre, 1. Bireyler bazı duygusal ihtiyaçlarını doyurmak için bir meslek seçerler. 1. Çoeuk, seçtiği mesleğin kendi ihtiyaçlarını en iyi karşılayabildcek bir meslek olduğuna inanır. 1. Çocuğun tüm ihtiyaçları ve bunların doyurulma seviyeleri devamlı değişiklik gösterir, bireyin
    153. ihtiyaçlarını iyi karşılayacak yeni meslekler hakkında bilgi edindikçe bireyin meslek seçimi de değişir. Bu kurama göre, çocuğun ihtiyaçlarının doyurulması ile meslek seçimi arasında sıkı bir ilişki vardır. Aynı zamanda çocuğun kendi yaşantıları meslek seçiminde önemli bir faktördür. Kişi yeni meslekler hakkında bügi sahibi oldukça ve yeni ihtiyaçlar hissettikçe meslek seçimi değişmektedir. 0 bakımdan bireylere meslekler hakkında sağlıklı ve yararlı biigiler vermek, onların meslek seçimine yardım edebilmek için zorunludur. 4, TİEDEMAN VE O'HARA KİŞİLİK KURAMI Bu kurama göre, meslek gelişimini etkileyen tek ve en etkin îaktör bireyin kişilik özellikleridir. Mesleki gelişim ile kişilik özelliklerinin birbiriyle sıkı bir ilişki içinde olduğunu ileri süren bu kuram da, mesleki gelişimin doğuşu, gelişimi, olgunlaşması, vb. konularında zamana bağlı olarak bir fikir ileri sürmemektedir. Yani çocukta şu yaşta şöyle mesleki rehberlik sona ermesi gerekir gibi bir düşünce ileri sürmez. "Z. o > 5. HOLLAND'IN MESLEKİ TİPOLOJİSİ 8 Meslek seçimi, kişiliğin bir ürünüdür. Holiand ilk kez, o" bireylerin kendileri hakkındaki görüşlerîni ve iş > dünyalarını meslek adları ile yansıttıklarını belirtmiştir. Kişi benliğine uyan meslekleri seçer. İlk çalışmalarında projektif testlere yer vermiştir (yoruma açık, T.A.T., Roaschach vb.). Projektif testler kişiliğin dinamizmini ortaya çıkarır. Holland'a göre kişilik yapıları 6'ya ayrılır ve bu tip kişiliklere uygun da 6 meslek ortamı vardır, Meslek seçiminin mükemmelliği, kişinin hangi kişilik tipine girdiğini bilmesi (özlük bilgisi) ve o kişilik tipine uygun mesleki çevrelerin ne olduğunu bilmesiyle orantılıdır. Holland'a göre kişilik tipleri: Realistik Tip: Gerçekçi tip. Genellikle kas, beden gücüne dayalı uğraşıları tercih eden, motor koordinasyonu güçlü, hünerli, erkeksi, açık havadaki işleri tercih eden, kaba- saba, saldırgan, sözel becerileri eksik, soyut problemlerden kaçan kişilerdir. Düşünmekten çok icracıdırlar. Kamyon şoförü, çiftçi, mühendis vb. Entelektüel Tip: Aydın tip. Bu kişiler icradan çok düşünmeyi tercih ederler. Tıpkı realistik tip gibi hoş sohbet değillerdir (realistik tiplerde bu beceri yok
    154. -EGİTİM BILIMLERI- 95 ama aydın tipte var). Kendi tercihleri sonucu sözel Hobileri; balık tutma, ava çıkma, çiftçilikle uğraşma. becerileri kullanmazlar. Soyut düşünmekten Entelektüe!: Baba meraklı; anne izin verici, pasif. hoşlanırlar. Çoğul insan üişkilerinden kaçınırlar. Ne Hobileri; satranç, genellikle bilimle ilgili makaleler yönetmek ne de yönetilmek isîerler. İnce, zarif, nezaketli, radikal, erkeksi, kendi kendine yeterli, Sosyal: Baba ego kontrolü yüksek; anne belirgin orijinalite boyutu yüksek kişilerdir. Biüm adamları vb. özeiliği yok, karma. Hobiieri; tarih, sosyoloji, dini içerikli yazılar, yabancı düler, edebiyat. Sosyal Tip: Eğiti ve tedavi edici ortamlarda çaiışan kişilerde olması gereken özelliklere sahip kişilerdir. Geleneksel: Baba mutlu, uyumlu; anne geleneksel, Önceki iki tipten ayırıcı yanı, sözel becerilerini otoriter. Hobileri; iskambil, bovvüng. ahenkle kullanması ve insan ilişkilerinde aktif Girişimci: Anne otoriter ve geleneksel; baba olmasıdır. Kişilik yapısı olarak sosyal, neşeli, anneye göre daha uyumlu. Hobileri; ticaret ve iş maceraperest, muhafazakar, feminen, liderlik dünyasına iiişkin yazılar. özelliği yüksek, pratik zekalı, bağımlı, sorunludurlar. Öğretmenler, psikologlar, tıp doktorları, hemşireler, Artistik: Baba bağımsız; anne en az otoriter. sosyal hizmetlerde çalışan kişiler vb. Hobileri; tiyatro, müzik, fotoğrafçılık gibi sanat dalları. Geleneksel Tip: Geleneklere, kurallara sımsıkı bağlıdırlar. Kuvvetli bir benlik kontrolleri vardır. Bu Holland, VPI (mesleki tercih envanteri)'yi tipler aydın tiplerden kesin hatlarla ayrıimışlardır. oluşturmuştur. Envanterde 300 meslek adı vardır. Emir alma ve emir vermede rahatsızlık duymazlar. Envanteri alan kişi, maddeleri kendine göre Bireysel ihtiyaçlara saygılıdırlar. Kudret ve statüye hoşlanırım - hoşlanmam şeklinde işaretler. VPI ile çok bağlıdırlar. Kişilik yapısı olarak resmi, erkeksi, bireyin hangi tipe girdiği belirlenir ve fiziki aktivite muhafazakar, gerektiği zaman eğlenceye dönük, puanı, zeka, sorumluluk, uyum, sözel becerileri, pratik zekalı tiplerdir. Asker, bankacı, muhasebeci, heyecansal durumu, ego kontrolü, saldırganlık resmi dairelerde çalışanlar vb. düzeyi, statü kazanma ihtiyacı, liderlik gücü gibi alî puanları çıkartılır. Holland, ilgi envanteri vermenin Girişimci Tip: İkna edici, konuşma yetenekleri ve çok önemli olmadığını çünkü ilgi envanterinin kendini ifade etme gücü en yüksek tiptir. Sosyal tip kişiliğin sadece bir boyutunu ölçtüğünü, VPI'ın ise başkaları adına bu tip ise kendi adına bir şeyler bir çok boyutunu analiz ettiğini belirtir. yapar. Sosyal, başat, maceraperest, bağımsız, dışa dönük, saldırgan, pratik zekalıdırlar. Pazarlamacı, Hoiland, mesleki hayal kurgularını da incelemiştir. politikacı, halkla ilişkiler uzmanı vb. Kişiler mesleklere bir takım imajlar yüklüyorlar. Realistik ve entelektüel tipler hayal kurgularında Artistik Tip: Bu kişiler çevresindeki insanları, erken yaşlardan itibaren daha kararlıdırlar. Hayal eserleri kullanarak kendilerini dolaylı yollardan ifade kurguları cinsiyetlere göre de değişir. Araştırmalarda ederler. Geleneksel tipin tam zıddıdır. Kurallardan kızlar öğretmen mesleğini vefakar; erkekler az para hoşlanmazlar. Ego kontrolleri yoktur. kazanan, muhasebe mesleğini kızlar titiz ve Olgunlaşmamış daha bebeksi, efemine, paranoid, depresif; erkekler son derece sıkıcı bulmuşlardır. içe dönük, bağımsızlığı çok yüksek tiplerdir. Okul çağındaki aktivitelerde, okulda en aktif olan Sanatçılar vb. Birden fazla kişilik tipine aynı tipler sosyal ve girişimci tiplerdir. derecede uyan kişiierde mesleki kararlar gecikecek, birey çatışma yaşayacaktır. Kişi kendine tam olarak uygun kişilik tipini bilmediği için ona uygun mesleki 6. PSİKOANALİTİK KURAM çevreyi de bulamayacaktır. Bu nedenle meslek seçimi pek sağlıklı olmayacaktır. Kişilik örüntülerinin Freud'a göre sağlıklı insan, seven ve çalışan kişidir. tutarlılığına uygun meslekleri seçenler uyumlu ve Hendrich iş prensibi kavramını getirmiştir. Çalışma, mutlu olurlar. Mesleki ortamlarla tiplerin kişinin kendini ifade etmesi libidonun boşalması ve bağdaşmaması meslek seçimi için zordur. çevreye egemen olma isteğinin göstergesidir. Çünkü insanoğlu çevreyi anlamak ve değiştirmek ister. Holland bu tiplerde, anne - baba tutumlarının etkili Çalışma arzusu çevreyi kontrol altına almakla eştir. olup olmadığın! ve bu tiplerin boş zaman faaliyetlerini incelemiştir: Freud'a göre psikolojik sağlığı yerinde olan kişilerde meslek seçimi gelişigüzel bir karar değildir. Farkında Realist: Baba ihtiraslı, çocuğun çok para olmadığımız bilinçdışı güdülerimiz bizi mesleğe kazanmasını isteyen; anne antisosyal, başat. yönlendirir. Bu neden!e psikolojik sağlığı yerinde
    155. 96- -REHBERLİK (PDR)- olan kişilerin rehberliğe ihtiyacı yoktur. Çünkü 3. Her meslek farklı özellikler ister. bilinçdışı güdüler yeterlidir. Rehberliğin egoya güç 1. Bireyin meslek tercihi benlik kazandırmak amacıyla nevrotiklere verilmesi kavramına ve gerektiği düşünülür. yaşantılara bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu kuramda bilinçdışı güdülerin yüceltilmesi söz 1. Gelişim sürecinde büyüme, keşif ve konusudur. Başat sadistlik güdüsü olan kişi kendini gerçekçi cerrah olarak yüceltebilir. Böylece güdüsünü hayat basamakları vardır. doyurur. Aynı zamanda saygınlık, prestij ve para da 1. Meslek örüntüsünün yapısı, ailenin sosyo- kazanır. Bu bilinçdışı güdüler 0-5 yaş arasında ortaya çıkar ve eğer iyi kullanılırsa meslek, bu ekonomik düzeyi, bireyin kişilik özellikleri, güdülerin doyumu için birfırsattır. zekası ve sahip olduğu diğer olanaklara bağlı olarak Bordin ve Nachman araştırmalarında şu 3 belirlenir. mesleği incelemişlerdir: 1. Yaşam basamaklarındaki rehberlik, gelişme Sosyal Çalışmacılar: Aileleri incelendiğinde, erken sürecini, gerçeklik kontrolünü ve benlik yaşta travmatik yaşantılar (boşanma, ölüm), oral tasarımını saldırganlık ve insanı keşfetme yüksek çıkmıştır. geliştirir. Muhasebeciler: İncelemelerde anal dönemde baskı 1. Meslek seçim sürecinin mükemmelliği bireyin olduğu saptanmıştır. Çocuk anne - babasının sahip olduğu benlik tasarımına bağiıdır. dileklerine uygun davranmayı tuvalet eğitimi 1. Benlik tasarımı ile gerçeği uzlaştırma, yaşam sırasında öğreniyor. İç tepkilerini kontrol ederek, içinde oynanan rollere ve yaşantılara bağlıdır. ebeveyni dinleyerek dışkısını, idrarını tutma; buna 10. İş ve yaşamda doyum bireylerin yeteneklerini, karşılık ebeveynin onay ve sevgisini alma vardır. Bu ilgilerini, kişilik özelliklerini ve değerlerini fark edip takas yoluyla, erken yaşlarda süper ego gelişir. görünce bunları ortaya koymasıdır. Ebeveyn ile özdeşim çok kuvvetlidir. Bu güçlü süper ego ileride çocuğun dürtülerine kapılmasını engeller. Super, meslek seçiminde bireylerin benlik Küçükken ebeveyne gösterdiği duyarlılığı tüm otorite kavramının çok önemli olduğunu vurgular. İnsanlar objelerine karşı gösterir. İleride obsessif - kompulsif psikolojik ve mesleki olmak üzere iki dil geliştirirler davranışlar ortaya çıkabilir. ve benlik tasarımlarına uygun mesleklere yönelirler. Bunu yaparken de bu dilleri kullanırlar. Birey Yaratıcı Yazar: Çocukluğunda ebeveynin otoriter kendine olumlu ya da olumsuz sıfatlar yükler, tutumuna isyan vardır. Özdeşim zayıftır. Yetişkin böylece benlik ortaya çıkar. Bir de mesleklere olunca da bu kişilerin, otorite ile olan sorunları yönelik sıfatlar vardır (kaba, mekanik vb.) Bireyin devam eder. kendine yüklediği sıfatlarla o mesleğin prototipine yüklediği sıfatlar ne kadar benzerse o mesleği 7. SUPER'IN BENLIK KURAMI seçme eğilimi artar. Super kuramını oluştururken psikolojinin 3 alt Super, mesleki seçimini dönemlere ayırmıştır: dalından yararlanmıştır; bireysel farklılıklar, gelişim Büyüme Evresi (doğumdan 14. yaşa kadar): Bu ve benlik psikolojisi. Bireyler farklı olduğu gibi döneme ilişkin Super'in açıklamaları Ginzberg ve meslekler de birbirinden farklıdır. Gelişim arkadaşlarınınkinden pek farklı değildir. Büyüme dönemlerine bağlı olarak bireyler farklı özellikler aşamasında çocuğun mesleki benlik kavramı daha gösterir. Gelişim dönemlerine özgü mesleki gelişim önce söz edildiği gibi özdeşleşme gibi süreçlerle görevleri vardır. Benlik psikolojisinde Rogers ve oluşmaya başlar. Bu dönemin başında fantezi Maslovv'dan etkilenmiştir. (hayali) ihtiyaçlar önemli olmakla beraber, giderek ilgiler ve kapasite (yetenekler) daha önemli olmaya Kuramını 10 sayıltı ile özetlemiştir: başlar. 1. İnsanlar yetenekleri, ilgileri ve kişilik özellikleri 13-14 yaşlarında genç, kendinin güçlü ve güçsüz bakımından birbirinden farklıdır. taraflarının farkına varıyor, özben ile gerçek ben arasındaki ilişkiyi keşfediyor. 1. Bu farklılıklar nedeniyle her birey en azından bir Araştırma (Keşif) Dönemi (15-24): Bu dönem ben meslek için uygundur. kavramında billurlaşmanın olduğu dönemdir. Bu dönemin başında büyüme döneminin özelliklerini görebiliriz. Başlangıçta gençler, yetişkin rollerini
    156. gözler ve oynar. Eğer bu roller hayal kırıklığı ile sona ermezse seçimlerde geçiş aşaması dönemine
    157. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 97 geçilir. Bu dönemin özellikleri şöyle sıralanabilir: 1. Gencin billurlaşma ihtiyacını fark etmesi 1. Gencin, artık amaçlarına etki edebilecek olasılıkları fark edebilmesi 1. İlgilerinin ve değerlerinin ayırdına varmalı 1. Şimdiki durum ile gelecek arasında bağlantı kurabilmesi 1. Tercih ettiği mesleklere ilişkin yoğun olarak bilgi toplaması 1. Tercih ettiği mesleklere ilişkin planlar yapması 1. Meslek seçiminde yelpazeyi daraltıp kendine en uygun olanlara yönelmesi 13-14 yaşlarında genç, kendinin güçlü ve güçsüz taraflarının farkına varıyor, özben ile gerçek ben arasındaki ilişkiyi keşfediyor. Deneme basamağı 14-17 yaşlarında genç, gerçekçi olamayan fantezi seçimlerin yapıldığı ve sık sık m değiştirildiği, bir bakıma "geçici denemeler" "o er UJ basamağındadır. o "cc Geçiş basamağı 18-21 yaşlarında gençlerde bazı UJ _ l fanteziler görülüyor. Seçim yelpazesi çok geniş, s buna karşın genç benlik tasarımını oluşturmuştur. Sınama ve izleme basamağı 21-22 yaşlarında genç benlik kavramını tamamlamak için testler yapmaya başlar. Seçimler belirlenmiştir, seçtiği mesleklere yönelik denemelerde bulunur. Yerleşme Dönemi (25-44): 25-30 yaşları arasında birey eğitimini tamamlayıp mesleki arayışlar içindedir. Bu dönemin başında iş değiştirmeler çok sık olabilir. Mesleki doyum düşüktür çünkü, beklentiler fazladır. İş değiştirmelerin çok uzun sürmesi bireyi maddi ve manevi sıkıntılara da düşürebilir. Birey kendine bir iş bulup sabitleştirme ihtiyacı içinde olmalıdır. 31-44 yaşları bireyin, yerleştiği işte gelişip ilerlemesi, terfi alması için çaba harcaması gereken dönemdir. Dikey bir hareketlilik vardır. Koruma Dönemi (45-64): Birey kendinden sonra gelen jenerasyondan dolayı sıkıntı içindedir. Gençlere yetişmek için birey kendini sürekli yenilemek zorundadır. Birey korunma döneminin başlarında bu tabloya girerse bireyde maskeli depresyon ve verimin düşmesi meydana geliyor. Çöküş Dönemi (65-67): Bu dönemde, bireylerin, meslek ve iş hayatları dolayısıyla doyuramadıkları
    158. hobileri gerçekleştirmek için beceriler kazanmalarına yardımcı olmak gerekir. 8. GİNZBERG VE ARKADAŞLARININ GELİŞİM KURAMI 1951'de oluşan bu kuram Rogers ve Maslovv'un görüşlerinden etkilenmiştir. Meslek seçiminde 4 belirgin faktör üzerinde durmuştur: 1. Realite Faktörü: Çevrenin gösterdiği yöneltmelere, önerilere ve baskıya karşı bireyin direnişi ve çevreye karşı bireyin verdiği tepkileri içerir. Yani, birey realiteyi kendi içinde algılar. 1. Eğitim Sürecinin Etkisi: Bireyin almış olduğu eğitim süresi ve çeşidi bireyin meslek seçimini etkiler. Erken yaşlardaki yöneltmelere paralel olarak meslek seçimini belirginleştirecektir. 1. Duygusal Faktör: Kişinin duygusal yapısı, kişiliği seçtiği meslekle tutarlılık göstermelidir. 1. Değer Yargıları: Bireyler olumsuz değer yargıları yükledikleri mesleklere karşı yönelimde bulunmazlar. Ginzberg ve Ginzburg'a göre meslek seçimi anlık değil geri dönülmesi olmayan bir süreçtir. Bireyin arzuları, istekleri, ihtiyaçları, yetenekleri arasında yaptığı uzlaşmanın karakterize edildiği bir süreçtir. İlk defa gelişim dönemlerine göre bir sınıflama yapmışlardır. Meslek seçiminin sağlıklı olabilmesi için anlık olmaması aşağıdaki 3 aşamalı seçim sürecinin yaşanması gerekir. 1. Fantezi Seçimler Dönemi (5-11): Çocuklar mesleklere yönelik seçimlerini kendi fantezi dünyalarından oluşturur. Hayaller çok önemlidir. Çevresinde özdeşim kurduğu kişileri örnek alır. 2. Geçici Seçimler Dönemi (11-17): İlgi aşaması 11-12 yaşları arasında seçimler tamamen ilgiler doğrultusunda yapılır. Kapasite dikkate alınmaz. Bu dönemde mümkün olduğu kadar yaşantı zenginliği sağlanmalıdır. Kapasite Yetenek aşaması 13-14 yaşları arasında yeterli olduğu alanı tespit etme aşamasındadır. Yeteneklerinin farkına varır ve meslek seçiminde ilgilere ek olarak yeterliliklerini de hesaba katar. Değer aşaması 15-16 yaşlarında genç için meslek seçiminde değerler önem kazanmaya başlar. Geçiş aşaması (17-20): yaşları arasında realistik döneme geçiş vardır fakat bu arada da geçici seçimler devam eder.
    159. 98- -REHBERLİK (PDR). 3. Gerçekçi Seçimler Dönemi (17-23): Birey bu Meslek seçimini etkileyen etmenler çok ve değişik dönemde ilk olarak mesleklere yönelik billurlaşma türleri kapsamaktadır. Bunların herkesçe kabul gösterir. Sınırladığı meslekler için araştırma ve keşif edilebilecek geçerli bir listesi henüz yapılamamıştır. yapma söz konusudur. Birey seçim yelpazesini Ancak, mesleki gelişim geniş zaman içinde oluşan daralttıktan sonra ön tercihlerini belirler. bir gelişim sürecidir. Mesleki gelişim bireyin genel Keşfetme (araştırma) aşaması (17-18): Bu gelişiminin bir parçası olarak düşünülmelidir. Bu aşamada üniversitenin ilk yılında genç meslek süreçte, her şeyden önce, bireyin kişilik özeilikleri ve seçimi yapmasına yardımcı olacak bilgi ve benlik tasarımları önemli bir yer tutmaktadır. Ayrıca, yaşantılar edinmeye çalışır. Eğitim ve eğitim sonrası bireyin geçirdiği yaşantılar, bulunduğu çevrenin iş olanaklarını öğrenmek için bilgi alır. özellikleri ve olanakları, çevre ile etkileşim vb. önemli görülmektedir. Meslek seçimini etkileyen Billurlaşma aşaması (19-21): Daha önceki etmenler hakkında Super (1957) hazırladığı liste yaşanan süreçlerin birikimsel toplamıdır. Genç bu bize fikir verebiür. Bu listede meslek seçimini aşamada, çok kesin olmamakla birlikte birey-içi ve etkileyen etmenler altı grupta toplanmaktadır: dışsal faktörlerin bir değerlendirmesini yapar ve 1. Biyolojik Etmenler: Bireyin fizikse! özellikleri, belirli bir mesleki amaca bağlanır. cinsiyet, beden yapısı, görme ve işitme durumu Belirleme aşaması (21-22): Kararın kesinleşmesi vb. ve özel planlamayı kapsar. Bazı ayrıntılar açıklığa 1. Sosyolojik Etmenler: Duyguları, değerieri, aile kavuşur. ile ilişkileri, bağlı olduğu arkadaş Ömekler; Billurlaşmada genç fizikçi belirleme çevresinin aşamasında fizik mühendisi veya fizik öğretmeni beklentileri ve baskılan, ailenin sosyal düzeyi, olarak endüstride veya hükümete bağlı olarak yakın çalışmaya karar verebilir. ilişki kurulan öteki kişiler. Bu dönemlerdeki yaş sınırları çok kesin değildir. 1. Psikolojik ya da Kişisel Etmenler: Bireyin Bireyin gelişim hızına göre değişebilir. Burada ihtiyaçları, duyguları, tutumları, değerleri, gösterilen 21-22 yaşlarından sonra da seçim süreci ilgileri, yaşam boyu sürebilir. Birey işini değiştirebilir veya yetenekleri. ara verebilir. Bütün bunları dikkate alan Ginzberg bu 1. Ekonomik Etmenler: Ailenin ekonomik kuramını "meslek seçimi, bireyin meslek hazırlığı, amaçları ve çalışma dünyasının gerçekleri arasında düzeyi, en üst düzeyde uyumu bulmak için yaşam boyu çevrenin ya da ülkenin genel ekonomik süren bir karar verme sürecidir" şeklinde yeniden durumu, düzenlemiştir (1972). otomasyon ve teknik gelişmeler, bunların toplumun insan gücü ihtiyacı üzerindeki etkileri. 9. KATZ - GELATTIN KARAR KURAMI 1. Politik Etmenler: Mesleğe girme olanakları, Diğer kuramlar meslek seçimini akılcı değil, iş duygusal etmenlere dayalı bir seçim olarak görürken bulma olanakları, değişim eğitim ve karar kuramı, bireyin psiko dinamiğini ortaya çıkaran yetişme ve benlik tasarımına bağlı olan meslek seçimine bir fırsatları. tepki olarak ortaya çıkmıştır. 1. Şansla İlgili Etmenler: Doğal afetler, işleri ve iş Meslek seçiminde akılcı karar vermenin belli yerlerini etkileyen beklenmedik olaylar, iç ve stratejileri vardır. Karar verme duygusal değil bilişsel dış bir süreçtir ve bu nedenle öğrenilir. Önemli olan savaşlar. bireye karar verme becerilerinin öğretilmesidir. Kişi bilgilerle donanırsa rasyonel karar vermesi kolaylaşır. Meslek danışması normal bireylere 4. MESLEKİ REHBERLİK VE YÖNELTME yöneliktir, normalin dışındakilerle uğraşmak zaman SÜRECİ kaybıdır. Karar vermede bilişsel teknikler kullanıl- Mesleki rehberlik ve yöneltme, bireylerin türlü malıdır. Rogerion teknikler ile karar verme sürecinin "meslekleri tanımaları" ve "kendi kişisel özelliklerini" altındaki bilişsel yönleri ortaya çıkarılmalıdır. tanımaları ve bu bilgilerin ışığında kendilerine en uygun olan meslekleri seçmeleri, sürecidir. Mesleki psikolojik danışma ise bu amaçla yapılan "bireysel" ya da "grupla" psikolojik danışma hizmetleridir. Bu
    160. anlamda, rehberlik ve yöneltme bireye kendisi hakkında ve çevresindeki olanaklar ve meslekler hakkında bilgi sahibi olmasına, doğru ve yerinde kararlar verebilmesine yardım olarak tanımianabilir. Örgütlenmiş okul rehberlik hizmetlerinin bir boyutu olan "bilgi verme servisi", bireyi çevresinden haberdar etme
    161. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 99 görevini yürütür. Birey, kendi hakkındaki bilgileri de Bireysel Sorumluluk İlkesi rehberliğin "Bireyi Tanıma" servisi yardımı ile edinir. Bireyi tanıma teknik ye yöntemleri "Bireyi Tanıma Yöneltme gücendirici, zorlayıcı değil, özendirici, kişinin Teknikleri" kitabında (Özgüven 1998) ayrıntılı olarak kararının gerçekçi olması yönünde yol gösterici olmalı, anlatılmıştır. Birey rehberlik ve psikolojik danışmanın hangi programa gireceği hususundaki son kararı katkısı ile "kendisi" ve "meslek" ile ilgili bilgileri bireyin kendisi vermeli ve bunun sorumluluğunu birleştirir, analiz eder, değerlendirir, çözümler üretir, kendisi taşımalıdır. sonuçları "meslek" veya "iş" seçme kararında kullanır. Aldığı kararı uygulamak için gerekli önlemleri yerine getirir. Alınan karar ne kadar ayrıntılı bilgiye dayanırsa, Süreklilik o derecede karara uygun ve geçerii olma olasılığı da Yöneltme, ilköğretimin sonunda ve ortaöğretimin artar. başında, eğitim sürecinin bir noktasında yapılacak tek Danışmanın bilgileri analiz etme, değerlendirme, bilgi bir seçme veya giriş sınavı ile değil, bir süreç olarak verme ve yorumlama işlevinin, kişinin bireysel kararına düşünülmeli, okulöncesinden başlayarak öğrenci yardımcı teknik bir hizmet olduğu gözden uzak hakkında öğrenimi boyunca yapılacak sürekli gözlem tutulmamalıdır. Rehberlik, bireye rağmen birey ve değerlendirmelerden elde edilen bilgilerin birikimine hakkında kararlar almak değil, bireyin uygun kararlar göre yapılmalıdır. almasında yardımcı olmaktır. Fırsat Eşitliği İlkesi Meslek Seçmede Bilgi Kaynakları Yöneltme, eleme sınavlarında olduğu gibi, öğrencilerin Bir "karar verme" süreci olan meslek seçiminin ilk iki bir kısmını seçen, diğerlerini program dışı bırakan bir aşaması, "bireyin kendisi" ve "meslek alanı" ile ilgili tutumla değil, öğrencilerin tümüne fırsat eşitliği geçerli bilgilerin sağlanmasını gerektirir. Meslek seçimi sağlayacak şekilde yapılmalı, istek, ilgi ve kararına götüren üçüncü aşaması ise, "bireye ilişkin yeteneklerine göre yetişmeleri sağlanmalı, herkesin kişisel niteiiklerle, olası mesleklerin gerektirdiği başarılı olabileceği bir programa girmesi amaç edinil- nitelikler ve koşullar arasında bağıntı kurulması meli, olanaklar araştırılmalı ve kişi desteklenmelidir. seçeneklerin belirlenmesi ve birey için en uygun olacak meslek tercihinin kararlaştırılmasıdır. Bütünlük Bireylere ilişkin bilgiler çeşitli psikolojik testler, bireyin Yöneltme "örgün" ve "yaygın eğitim" sistemini içine "kendisini anlatmasına dayanan teknikler, gözlemsel alacak şekilde bir bütünlük içinde üköğretim ve teknikler ve durumsal testler gibi teknik ve yöntemler" ortaöğretimdeki tüm öğrencileri kapsamalı sistemde kullanılarak süreklilik ilkesi içinde toplanmaktadır. Bu kalan öğrenciler kadar, eğitim sisteminden ayrılan bilgiler öğrencinin kişisel dosyasında veya öğrencilerin yerleştirilmelerini de içine almalı kimse bilgisayarların kullanılması halinde disketlerde yalnız bırakılmamalıdır. saklanır. Mesleklere ilişkin bilgiler ise yazılı kaynakiardan, Yöneltmede Dikkate Alınacak Bilgi Kaynakları ve meslek alanlarının "kaynak kişilerinden", iş ve meslekler hakkında yapılacak, inceleme ya da "iş Ölçütler analizleıfnden elde edilmektedir. Bireyin gözlem ve Öğrencilerin ilköğretimin sonunda ve ortaöğretimin yaşantıları da bunlara eklenmektedir. Danışmanın rolü başında çeşitli programlara yöneltilmeleri çeşitli ölçme, ise, bir uzman kişi olarak, meslek seçimi için gerekli değerlendirme araçları ile bireyi tanıma tekniklerinden bireysel ve mesleki bilgiler sağlamak, analizler yararlanılarak elde edilen bilgilere ve ölçümlere göre yapmak, objektif ve gerçekçi bir tutumla, karar yapılmalıdır. Ancak, ülkemiz okullarının her biri, aşamasında olan kişinin "bireysel" bilgileri ile "meslek" yöneltme hizmeti için gerekli ölçme araçları, çeşitli bilgileri arasındaki ilişkilerin bilincine varmasını psikolojik testler, teknikler ve bu amaçla eğitilmiş kolaylaştırmaktır. personel yönünden yeterli derecede donatılmış değildir. Bir öğrencinin hangi tür bir programa Yöneltmede İzlenecek Genei İlkeler yöneltilmesinin uygun olacağı kararına varırken aşağıdaki ölçütlerden, bilgi ve durumlardan olanaklar Öğrencilerin yöneltilmelerinde dikkate alınması ölçüsünde azami derecede yararlanılmalıdır. Gerek 8. gereken genel ve temei ilkeler aşağıda özet olarak ve gerek 9. yılda yapılacak yöneltmelerde, bu ölçütlerle belirtilmiştir. ilişkili ne kadar çok bilgi toplanırsa, bu bilgilere dayalı, yöneltmenin "geçerliği" de o denli yüksek olacaktır.
    162. 100- -REHBERLİK(PDR)- 1) Öğrencinin Yetenek ve Başarı Durumu 4) Öğrencinin İsteği ile İşin veya Programın 1. Öğrencilerin başarı durumu, farklı yıllarda saptanan Nitelikleri genel akademik ortalamaları. a) Öğrencinin, program, kol ve şube tercihi. 1. En son yöneltmenin yapıldığı ya da bir önceki yıla b) Öğrencinin geleceğe yönelik, yaşam planı, ilişkin genel başarı ortalaması. beklentileri ve güdüsü. 1. Fen, sosyal, dil gibi grup derslerine ilişkin başarı 1. İş ve mesleklerin niteliği ve kişi yönünden geleceği. ortalamaları. 1. Önerilecek programın bitiminde girilebilecek işlerin 1. Öğrencilerin yıllara göre farklı derslerdeki nitelikleri ile bireyin niteiikleri arasındaki gelişme uyuşma dereceleri. derecesi. 1. Genelde başarılı ve başarısız olduğu dersler. e) Öğrenci için önerilecek programın süresi ve ortaöğretimden sonra girilecek diğer yüksek öğrenim 1. Bütünleme, sınıf geçme ve kalma durumlan. programlarına ilişkin koşullar. 1. Öğrencinin özgeçmişi, iş ve meslek tecrübeleri. f) Programın öğrenciyi hazırlayacağı meslek ve işin h) Yerel olarak uygulanacak genel ve özel yetenek sağlayacağı ücret, sosyal haklar, işte ilerleme gibi olası sonuçları. koşullar. ı) Yerel düzeyde uygulanacak "genel başarı" ve "başan" testleri sonuçları. 5) Ailesinin Görüşü j) Ulusal düzeyde Bakanlık Merkez örgütünce veya 1. Öğrenci ile ilgili kararlarda taraf olarak, ailesinin ÖSYM örgütünce uygulanacak standart yetenek ve çocuklar hakkındaki görüşleri, istek ve beklentileri. başarı testleri sonuçları. 1. Çocukları hakkında kendilerine yapılan, k) Ders öğretmenlerinin, öğrencinin girebileceği yöneltme program veya kol hakkındaki genel görüşleri. tavsiyelerine olan tepkileri ve görüşleri. 1) Sınıf öğretmeninin, öğrencinin yönelebileceği "alan" ve "kol" hakkındaki genel görüşü. 6) Programa, İşe Girme ve Devam Edebilme m) Eğitsel kol faaliyetlerinden sorumlu öğretmenlerin Koşulları öğrenci hakkındaki gene! görüşü. a) Girilecek programın öğrencinin ulaşabileceği yakın çevrede bulunup bulunmaması. 2) Öğrencinin Kişisel Nitelikleri b) Zorunlu eğitim ötesinde eğitim masraflarının Öğrencinin genel sağlık ve enerji düzeyi, beden yapısı, çocuğun ailesinin karşılama olasılığı devietin, vakıf ve fiziksel engelleri, güdüleri, değerleri, duygusa! kuruluşların sağladığı burs, parasız yatılılık ve kredi özellikleri, benlik tasarımı ve sosyal ilişkileri, geleceğe gibi olanakları. yönelik planları ve beklentileri. 7) Mesleğin Insangücü Gereksinimi Yönünden 3) Öğrencinin Kişisel Nitelikleri Durumu 1. Boş zaman etkinliklerinde tercih ettiği konular. Devlet ve özel sektör düzeyinde ülkenin ılgılı alan, iş ve 1. Uygulanacak ilgi testlerinin sonuçları meslek için olan farklı düzeylerdeki, insan gücü gereksinimi ve geleceğe yönelik projeksiyonlar. 1. Kol faaliyeti öğretmenlerinin öğrencinin ilgi ve tercihleri hakkındaki görüşleri. 8) Okul Rehberlik Servisinin Öğrenci Hakkmdaki 1. Sınıf öğretmeninin, öğrencinin ilgi alanı hakkındaki "Genel Değerlendirme" Sonuçları gözlemleri. Ölçütler, koşullar dikkate alındığında, okul rehberlik 1. Ailesinin, öğrencinin ilgi alanı hakkındaki uzmanlarının, yoksa sınıf öğretmeninin, öğrencinin gözlemleri. hangi programa, kola, mesleğe veya işe yöneltilmesinin uygun olacağı hakkındaki nihai görüş ve tavsiyeleri belirlenir. Olası seçeneklerin tümü belirlenmeli, tercihi öğrenci yapmalıdır.
    163. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 101 ÇOZUMLU KAVRAMA TESTİ 1. "Teknoloji ve yaşamdaki hızlı değişim günlük Mesleki rehberlik kapsamında öğrencilerin yaşamda rehberlik ve psikolojik danışmanın meslekleri tanıması önemli bir adımdır. Meslek önemini arttırmaktadır. Rehberlik bireyin bu hızlı tanıtımına öncelikle öğrencilerin büyük yaşama uyum sağlayabilme becerilerini çoğunluğunun ilgi duyduğu ve edinmek istedikleri geliştirmeli, bireye sosyal uyum zorluklarıyla baş mesleklerden başlanmalıdır. Daha sonra herkes edebilme becerisini kazandırmalıdır." tarafından bilinmeyen mesleklere geçilmelidir. Öğrencinin aktif katılımı, yaşayarak öğrenmesi ve Yukarıda belirtilen durum Rehberliğin hangi ilginç uyarıcıların kullanılması mesleklerin problem alanına ilişkin bir çeşididir? tanıtılmasında da daha yararlıdır. Öğrencinin 1. Kişisel Rehberlik istediği mesleği yakından görebileceği staj 1. Eğitsel Rehberlik deneyimi, iş yerlerine yapılabilecek geziler, çeşitli 1. Mesleki Rehberlik meslek adamlarının vereceği konferanslar ve 1. Psikoterapi öğrencilerin aktif katılımının olduğu meslek E) Grup Rehberliği inceleme grupları öğrenciler için daha çekici ve akılda kalıcıdır. Yazılı materyaller dikkati diğerleri kadar çekmezler. (Cevap A) Bireylerin kendileri ile ilgili kişisel problemlerinin çözümü için yapılan psikolojik yardımiar kişisei rehberlik hizmetleridir. Kişisel problemler bireyin sosyal ilişkileri i!e yakından ilgili göründüğünden son yıllarda bu boyut için "kişisel sosyal rehberlik ve Psikolojik Danışma" deyiminin kullanıldığı dikkati çekmektedir. (M. Kepçeoğlu, Rehberlik ve Psikolojik danışma, S: 74) Bireyin sosyal uyum problemleri ve bunlarla baş edebilmesi kişisel rehberlik kapsamında yer alır. (Cevap A) 2. "Mesleki rehberliğin en önemli boyutlarından biri de mesieklerin çok yönlü olarak öğrencilere tanıtılmasıdır." Aşağıdaki yöntemlerden hangisi öğrencilere meslekleri tanıtmak açısından diğerlerine göre daha etkisiz kalır? 1. Mesleklerle ilgili yazılı materyaller 1. İşyeri gezileri 1. Kısa zamanlı iş deneyimi 1. Meslekte çalışanların vereceği konferanslar E) Melek inceleme grupları
    164. Derslerine ne kadar çok çalışırsa çalışsın sınavlarda yüksek not alamayan bir öğrencinin hangi rehberlik hizmetinden yararlanması uygun olur? 1. Kişisel / sosyal rehberlik 1. Eğitsel rehberlik 1. Uyum sağlayıcı rehberlik 1. Önleyici rehberlik E) Tamamlayıcı rehberlik Derslerine çok çalıştığı halde istediği notu olamayan ve bu konuda problem yaşayan öğrencinin sorunu eğitimle ilgilidir. Bu nedenle ona verilecek rehberlik eğitsel rehberlik olabilir. (Cevap B)
    165. 102- -REHBERLİK (PDR). 4. Bir sınıfa yeni gelen öğrenciye oryantasyon hizmeti sağlama, aşağıda verilen rehberlik türlerinden hangisinin kapsamında ele alınır? Öğrencinin okula uyum sağlamasına, alışmasına yardımcı olmak, eğitim ve 1. Kişisel / sosyal rehberlik öğretimle ilgili bir hizmettir. Bu nedenle 1. Mesleki rehberiik Eğitsel Rehberlik kapsamına girer. 1. Önleyici rehberlik 1. Ayarlayıcı rehberlik (Cevap B) E) Eğitsel rehberlik Öğrencinin eğitim ve öğretimle ilgili her türlü Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik sorunu Eğitsel Rehberlik kapsamına girer. Soruda kapsamında yapılabilecek etkinliklerden biri bir öğrencinin yeni sınıfına, eğitim ortamına değildir? oryantasyonu da eğitsel rehberliğin konusudur. 1. Bireyin kendini tanımasına yardımcı olma (Cevap E) 1. Bireyin bilinçli şekilde doğru kararlar almasına yardımcı olma 1. Bireyin kişisel/sosyal sorunlarının 5. Bireyi tanıma hizmetleri, aşağıda verilen hangi çözümüne rehberlik türü için önemlidir? yardımcı olma 1. Kişisel rehberlik 1. Bireyin meslek seçimine yardımcı 1. Sosyai rehberlik olma 1. Mesleki rehberlik o amacıyla ihtiyaç duyduğu bilgüeri sunma 1. Eğitsel rehberlik E) Bireyin iigi alanlarını tanımasına E) Hepsi yardımcı olma Bireyi tanıma rehberlik hizmetlerinin öncüsüdür. Çünkü tüm rehberlik hizmetlerinde bireye daha Bireyin kişisel sorunlarının çözümüne yardımcı etkili ve doğru yardım verebilmek için bireyi olmak kişiye özgün bir problemi ilgilendirir. tanımaya ihtiyacımız vardır. Kişisel problemlerin çözümüne yardımcı olmakta Kişisel Rehberliğin kapsamına girer. (Cevap E) (Cevap C) 6. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere sunulabilecek kişisel/sosyal rehberlik
    166. etkinliklerinden biri değildir? 8. Her öğrenciye, kendine özgü yetenek, ilgi, 1. Öğrencinin iletişim becerilerini geliştirmesine meslekî değer, başarı ve motivasyonu oranında yardımcı olma eğitim-öğretim uygulamalarıyla uyum sağlaması, özelliklerine ve gelişimine uygun 1. Öğrencinin okula uyum sağlamasına programlara yönelmesi için gerekli hizmetler yardımcı verilir. olma 1. Öğrencinin problem çözme Bu hizmetler hangi rehberlik hizmeti becerisi kapsammdadır? geliştirmesine yardımcı olma 1. Öğrencinin stresle başa çıkmasına yardımcı 1. Mesleki rehberlik olma 1. Eğitsel rehberlik E) Öğrencinin özsaygı düzeyini arttırmasına 1. Grup rehberliği yardimcı olma 1. Kişisel-sosyal rehberlik E) Bireyi tanıma hizmetleri
    167. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 103 Öğrencinin kendisi uygun bir alana yönelmesine yardım etmek, ders çalışma, teknikleri ve motivasyon konusunda bilgilendirmek eğitsel rehberlik hizmetlerinin etkinliğidir. (Cevap B) 9. Aşağıdakilerden hangisi eğitimsel rehberlik kapsamı içinde ver almaz? 1. Öğrencileri okula, okuldaki alanlara, çeşitli etkinliklere, yeni durumlara alıştırma ve yönlendirme 1. Öğrencilerin etkili öğrenme ve çalışma becerileri geiiştirmelerine yardım etme 1. Öğrencilerin motivasyonlarını destekleme ve artırma 1. Özelliklerine uygun üst öğrenim kurumlarına ço 'es yönlendirme olarak ele alınır. tr. LÜ o E) Öğrencilerin kendilerine ilişkin farkındalık 'sr ıu düzeyini yükseitmelerine yardım edilir. _j S CQ A, B, C, D seçeneklerinde anlatılanların hepsi eğitsel rehberlik etkinliğidir. Ancak E seçeneğindeki öğrencilerin kendilerine ilişkin farkındalık düzeylerini yükseltmek, kendilerini daha iyi tanımalarını sağlamak kişisel rehberlik kapsamına girer. (Cevap E) 10. Öğrencinin bireysel ve sosyai gelişimini desteklemek, duygusai sorunlarında yardımcı olmak üzere gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetler hangi rehberlik hizmeti kapsamındadır? 1. Mesleki rehberlik 1. Eğitsel rehberlik 1. Grup rehberliği 1. Kişisel-sosyal rehberlik E) Bireyi tanıma hizmetleri
    168. Öğrencilerin duygusal, kişisel sorunları da yardımcı olmak farkındalık düzeylerini artırarak bireysel ve sosyal gelişmelerine yardım etmek kişisel rehberlik hizmetleri etkinlikleridir. (Cevap D) 11. Eğitim sürecinde her öğrenciye; meslekî tercih yapması, kendine uygun mesleğe yönelmesi, iş yaşamına ve mesleğe hazırlanması için gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetler hangi rehberlik hizmeti kapsamındadır? 1. Mesleki rehberlik 1. Eğitsel rehberlik 1. Grup rehberliği 1. Kişisel-sosyal rehberlik E) Bireyi tanıma hizmetieri Öğrencilerin kendi ilgi ve yeteneklerine uygun mesleğe yönelmesi ve mesleğin hazırlanması için yapılan bilgilendirme hizmeti mesleki rehberlik etkinlikleridir. (Cevap A) 12. Aşağıdakilerden hangisi kişisel-sosyal rehberliğin kapsamı içinde ver almaz? 1. Öğrencinin kendi özelliklerini fark edebilmesi, tanıması, kendini gerçekleştirebilmesi için sunulan hizmetlerdir 1. olumlu bir benlik kavramı geliştirebilmesi ve bağımsız bir birey olarak yetişmesi için sunulan hizmetlerdir 1. Üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesi için sunulan hizmetlerdir 1. Kendine güvenen, kişiler arası ilişkilerde becerikli, kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesi için sunulan hizmetlerdir E) Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması için sunulan hizmetlerdir
    169. 104- -REHBERLİK (PDR)_ A, B, C, D seçenekleri kişisel-sosyal rehberlik 15. Aşağıdakilerden hangisi eğitimsel hizmetleri etkinliğidir. Ancak öğrencinin okula ve rehberlik uygulamalarından üst eğitim okul ortamına uyum sağlamasına yardım etme kurumlarını tanıtma hizmetlerinden biri etkinliği eğitsel rehberlik kapsamındadır. değildir? (Cevap E) 1. Eğitim kurumları ile ilgili yazılı materyallerin derlenmesi 1. Eğitimsel günler düzenleme ve 13. Aşağıdakilerden hangisi eğitimsel rehberliğin ilgili amacı içinde yer almaz? konuşmacılar davet etme 1. Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu 1. Eğitim kurumlarına inceleme gezileri çevreye uyum sağlaması düzenleme 1. İlgi, yetenek, eğilim ve özelliklerine uygun 1. Eğitim kurumlarını incelemek için bir araştırma mesİ9k seçimine yardımcı olma grupları oluşturma 1. Etkin ders çalışma becerilerini kazandırma E) Eğitsel plan yapma ve yürütme 1. Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması E) Başarıyı engelleyen faktörleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin eğitim ortamına alışmasına yardım etmek, üst eğitim kurumlarını (liseler, üniversiteler) seçmesine yardım Öğrencilerin ilgi, yetenek ve eğilimlerine uygun bir etmek eğitsel rehberlik etkinlikleridir. mesleğe yöneltmek ve seçmesine yardım etmek Fakat plan yapma, yürütme öğrencinin eğitsei rehberliğin kapsamına girmez. Bu etkili ders çalışması ve başarısını hizmetler mesleki rehberlik etkinliğidir. artırmaya yönelik rehberlik hizmetidir. Buda (CevapB) üst eğitim kurumunu tanıtma hizmeti olamaz. (Cevap E) 14. Aşağıdakilerden hangisi eğitimsel rehberlik 16. İşyerlerindeki endüstriyel örgüt yapısı içerinde uygulamalarından biri degildir? görev yapan bireylerin davranışlarını inceler. İşe personel seçme, seçilen personelin uygun ortamda 1. Oryantasyon (yeni duruma alıştırma) çalışması, çalışma ortamının düzenlenmesi ve 1. Okul ve sınıf kurallarını öğretme ve uygulama verimi artırıcı hale getirilmesi, çalışanların 1. Yönergeleri izleme (yazılı ve sözlü yönerge) moralinin yüksek tutulması gibi konularla ilgilenir. 1. Araştırma ve değerlendirme hizmeti yapma Ayrıca yönetim kademelerinin sağlıklı işlemesinde E) Zamanı planlama ve etkin kullanma becerisi danışmanlık yapar ve güncel gelişmelere paralel kazandırma. olarak hizmet içi eğitim programları hazırlar ve gerçekleştirir. (Cevap D) Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya uygun bir rehberlik ve psikolojik danışma hizmetidir? 1. Sağlık alanında rehberlik 1. Endüstri alanında rehberlik 1. Eğitim alanında rehberlik
    170. 1. Sosyal yardım alanında rehberlik E) Gelişimsel rehberlik
    171. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 105 İş ve personel seçimi çalışma ortamının 18. Sınıfta ne kadar çalışırsa çalışsın başarısız olan düzenlenmesi çalışanların motive etmek, verim öğrencinin aşağıda verilen hangi rehberiik artırıcı faaliyetler endüstri alanındaki rehberlik alanına yönlendirilmesi gerekir? hizmetlerinin faaliyetleridir. 1. Mesleki (Cevap B) 1. Eğitsel 1. Önleyici 1. Sosyal E) Kişisel 17."Kişilik gelişimi asçısından kritik dönem olan m Okullarda yürütülen rehberlik çalışmaları eğitsel ergenlikte bireyin çevresiyle etkileşimini § rehberlik ağırlıklı hizmetlerdir. Eğitsel rehberlik düzenleyen yakın ilişkiler kurabilme, işbirliği, a eğitsel tercihler yapma, verimli ders çalışma kurallara etkin katılım gibi becerileri g alışkanlıkları kazandırma, öğrenme geliştirilmelidir." 3 güçlüklerinden kurtularak başarılı olma, yeteneklerini geliştirme, boş zamanlarını etkili bir şekilde kullanma vb. yardımları içermektedir. Bu öğrencinin de başarısızlık nedenlerinin araştırılması ve çözüm yollarının bulunması için eğitsel rehberlik alanına yönlendirilmesi gerekir. (Cevap B) Bu durum Rehberliğin hangi sosyal 19.Devamlı stresli olan birine alanla yakın ilişkilerini vurgulamaktadır? aşağıdakilerden hangisi yapılırsa 1. Gelişim Psikolojisi uygun degildir? 3 1. Sosyoloji 1. Stresin temel nedenini bulma 1. Antropoloji UJ 1. Uygun çözüm yolları önerme 1. Felsefe 1. Sürekli olarak yardım etme E) Öğrenme Psikolojisi 1. Kendinin çözüm bulmasını sağlama E) Çözülmezse uzmana yönlendirme Sosyoloji, yine bir davranış biçimi olarak, insanın danışma, S: 39) Bireyin çevresiyle ilişkileri yani bir toplumsal yaşamını açıklar. Sosyoloji ile ancak, sosyal varlık olarak toplum içerisinde yer alması toplum ve toplumsal yaşam daha iyi açıklanabilir. daha çok sosyoloji biliminin kapsamı içerisinde Bireyin toplum içindeki rollerini ve öteki bireylerle yer almaktadır. olan karşılıklı ilişkilerini inceleyerek bireyin (Cevap B) davranışlarını etkileyen toplumsal etmenlerin neler olduğunu ortaya koymak sosyolojiden beklenir. (M. Kepçeoğlu, Rehberlik ve Psikolojik
    172. Aslında bu durum sadece stres için değil bireyin yaşayabileceği tüm sorunlar için de geçerlidir. Sorunu olan bireye yapılacak uygun yardımın ilk basamağı sorunun temel nedenini bulmadır. Daha sonra sorunun sahibi olan kişi ile birlikte uygun çözüm yolları üretilir. Bu aşamada birey aktif olursa kendisi çözüm yolları üretmeye çalışırsa daha verimli olur. Daha sonra bulunan bu muhtemel çözüm yolları denenir burada da bir çözüme ulaşılamıyorsa bir uzmana yönlendirilir. Bireye yapılacak sürekli yardım onu bir süreliğine de olsa rahatlatabilir fakat sorunlarını çözme yollarını öğretmez. (Cevap C)
    173. 106- -REHBERLİK (PDR)_ 20. Nasrettin Hocanın testiyle su getirmek için çeşmeye gönderdiği çocuğu suya gönderirken CEVAPLI dövmesi halk arasında bilindik bir durumdur. KAVRAMA çeşitlerinden Yukarıdaki ifade rehberlik 1. Aşağıdakilerden hangisi "Rehberlik anlayışı, hangisiyle ifade edilir? her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir 1. Gelişimsel rehberlik eğitim sisteminin öngörür" ilkesine uymaz? 1. İyileştirici rehberlik 1. Her öğrencinin rehberliğe ihtiyacı olabilir 1. Kriz yönelimli rehberlik 1. Okulda öğrencilerin kendilerini 1. Uyum sağlayıcı rehberlik ilgilendiren E) Önleyici rehberlik konularda görüşlerini belirmelerine izin verilmelidir 1. Gerektiğinde öğrenci ile karşı karşıya gelerek Nasrettin Hoca'nın yaptığı karşılaşılacak uyumsuzluk yaratan problemlerin ele sorunların önceden kestirilip gerekli önlemlerin aiınması alınması esasına dayanır. Dolayısıyla soruda ilişkileri ve otoriteyi zedelemez önleyici rehberlikten söz edilmektedir. 1. Okul programlarında seçmeli derslere de (Cevap E) yer verilmesi öğrencilerin bazı temel alanlarda bilgisiz kalma tehlikesini yaratmaz E) Öğrencinin temel ihtiyaçlarının ailede nasıl karşılandığını bilmek okuldaki rehberlik çalışmalarının etkiliğini artırır O 21.1-Başarı yetersizliği, w 'o UJ 1. Beceri yetersizliği, 1. Okuma ve öğrenme güçlüğü, IV- Çalışma alışkanlığı kazandırma, Yukarıdaki problemlerin çözümü için bireye verilen rehberlik hizmeti aşağıdakilerden hangisidir? 1. Kişisel-sosyal rehberlik 1. Mesleki rehberlik 1. Eğitsel rehberlik 1. Grup rehberlik E) Psikolojik rehberlik Öğrencilerin eğitimle ilgili olarak karşılaştıkları sorunların çözümüne yönelik olarak bireye sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine eğitsel rehberlik denir. (Cevap C)
    174. İyileştirici ve çözüm bulucu PDR yaklaşımının amacı nedir? 1. Bireyin eksik yanları ya da hatalı davranışları üzerine odaklanılır ve bunları tamamlayıcı bir rol üstlenilir. 1. Öğrencilerin yaş ya da gelişim dönemlerine göre sistemli ve programlı bir hizmet verilir. 1. Okul danışmanının üstlenmesi gereken rol ve işlevler saptanır. 1. Bütün öğrenciler yerine, gereksinim duyan öğrencilere yardım etmek amaçlanır. E) Olası sorunlar ortaya çıkmadan önce kestirilmeye çalışılır ve bu sorunların önüne geçmeye çalışılır.
    175. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 107 3. Aşağıdakilerden hangisi rehberlik ilkeleri ile 6. Okullarda eğitimin planlanması, okııl müfredat bagdasmaz? ve rehberlik programlarının geliştirilmesi ve 1. PDR programları üike çapında hazırlanmasına yönelik yapılan çalışmaları standart içerir. Çünkü, çağdaş eğitim, akademik biçimde düzenlenmelidir. müfredatların öğrencilerin özel ihtiyaçlarına ve 1. Gelişim dönemlerine uygun bireysel farklılıklarına uygun hale getirilmesine rehberlik önem vermektedir. etkinlikleri düzenlenmelidir. 1. Öğretmenlerin grup rehberliği etkiliği Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya uygun yapmaları teşvik edilebilir. bir rehberlik ve psikolojik danışma hizmetidir? 1. Okulların rehberlik programlarını 1. Uyum sağlayıcı rehberlik okul 1. Yöneltici rehberlik danışmanları yapmalıdır. 1. Ayarlayıcı rehberlik E) Düzenlenen rehberlik programlarında eğitsel, 1. Önleyici rehberlik meslekî ve kişisel-sosyal alanların hepsine E) Geliştirici rehberlik önem verilmelidir. 4. Daha çok duruma alıştırma (oryantasyon), eğitimsel, sosyal, mesleki bilgi verme amacıyla çok sayıda kişiye yönelik daha çok bilişsel 3-A sınıfı öğrencilerinden Bilal kendini ifade düzeyde yapılan bir hizmet türüdür. Duruma etmekte zorlanmakta, sınıf içinde kimse ile alıştırma ve bilgi verme amacıyla olduğu için arkadaşlık kuramamakta ve bundan dolayı kendini istenilen bilgiye sahip olan kişilerce verilebilir. oldukça mutsuz hissetmektedir. Sınıf öğretmenleri, çeşitli meslek grubunda çalışanlar kendi konusu ile ilgili bilgi verebilir. Bu öğrenciye verilebilecek en iyi rehberlik, yardımı aşağıdakilerden hangisidir? Bu açıklama rehberliğin hangi hizmet türü ile 1. Eğitsel rehberlik ilgilidir? 1. Kişisel rehberlik 1. Bireysel rehberlik 1. Mesleki rehberlik 1. Grup rehberliği 1. Bireysel rehberlik 1. Bireysel psikolojik danışma E) Grupla rehberlik 1. Grupla psikolojik danışma E) Uyum sağlayıcı rehberlik 5. Bir sınıf ortamında gündemli olarak, 1. Grupla psikolojik danışma öğrencilerle karşılıklı tartışarak, görgü kuralları, E) Uyum sağlayıcı rehberlik kuşaklar arası çatışma zararlı alışkanlıklar yada meslek seçimi, verimli çalışma alışkanlığı kazanma, serbest zaman eğitimi gibi konular hangi rehberliğin kapsamına girer? 1. Bireysel rehberlik 1. Grup rehberliği 1. Bireysel psikolojik danışma
    176. 8. Eğitim alanında farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinde değişmeyen tek unsur aşağıdakilerden hangisidir? 1. Kullanılan teknikler 1. Uygulanan yöntemler 1. Uygulanan programlar 1. Benimsenen ilkeler E) Yapılan etkinlikler
    177. 108- -REHBERLİK (PDR)_ 9. Mesleki konferansları verdirmek meslekleri 11. Rehberlik hizmetlerini bireyin problem durumlarına öğrencilere tanıtmak açısından oldukça iyi bir çözüm bulmak, akademik başarıyı artırmak ya da yöntem olmasına karşın bazı sınırlı dezavantajlı meslek seçimi gibi sorunlara yardımcı olmak olarak yönleri de vardır. gören klasik yaklaşımiara bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Bu anlayış, bireylerin hayatlarının her Aşağıdakilerden hangisi bu dezavantajlarından döneminde karşılanması gereken ihtiyaçları ve birisine işaret eder? başarmaları gereken gelişim görevlerinin olduğunu savunmuştur. Bu yaklaşıma göre rehberliğin 1. Zamanın sınırlı olması amacı. bireyin kendini tanıyabilmesi, çevresindeki 1. Uygun melsem elemanının bulunamaması imkanların farkında olması, seçimler yapabilmesi, 1. Çağrılan konuğun sübjektif kararlar alabilmesi ve dolayısı ile geleceğe değerlendirmelerde bulunma ihtimali hazırlanabilmesi için, bireye kişisel-sosyal, 1. Bu yöntemin ekonomik olmaması eğitimsel ve mesleki alaniardaki gelişimine yönelik (pahalı hizmetleri eğitimin her kademesinde bir süreklilik olması) içinde, bilimsel ve profesyonel olarak sunulmasıdır. E) Konuşmacıların öğrencilere hitap edemeyişi Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya uygun bir rehberlik ve psikolojik danışma hizmetidir? 1. Uyum sağlayıcı rehberlik 1. Yöneltici rehberlik 1. Ayarlayıcı rehberlik 1. Önleyici rehberlik E) Gelişimsel rehberlik o > ço > U J 10. Belli bir sorunu bir psikolojik yardım yoluyla çözümlemeye çalışan rehberlik hizmetieridir. Başarısızlık, disiplinsizlik ve uyumsuzluk gibi problemleri önceden fark edip, uygun tedbirler almak ve problemin oluşmasına ve yaygm hale gelmesine engel olmak için sunulan hizmetlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya uygun bir rehberlik ve psikoiojik danışma hizmetidir? 1. Uyum sağlayıcı rehberlik 1. Yöneltici rehberlik 1. Ayarlayıcı rehberlik 1. Önleyici rehberlik E) Gelişimsel rehberlik
    178. 12. Bir okulda rehberlik servisine mesleki bilgi için ya da yönlendirme için gelen öğrenciye gerekli yardımı verebilmek için (öncelikle) hangi soruların cevabını bulması gerekir? 1. Okul başarısı ne durumdadır? 1. Hangi mesleği yalpam istiyor? 1. Ne tür yetenekleri daha belirgindir? 1. Derslerine hangi saatler arasında çalışır? E) Ailesinin sosyo-kültürel durumu nasıldır?
    179. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 109 13. Aşağıdakilerden hangisi bir meslek hakkında bilgi toplama yollarından birisi olamaz? ÇIKMIŞ SORULAR 1. İşyeri gezileri düzenleme ve ÇÖZÜMLERİ 1. İş deneyimi edinme 1. Eski mezunları izleme ve bilgi alma 1. Etkili ders çalışma yollarını öğretmek aşağıdaki 1. Meslek inceleme çalışmaları rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına E) Çalışanların ürettiklerinin incelenmesi girer? (2002 KPSS) 1. Eğitsel rehberlik 1. Kişisel rehberlik 1. Mesleki rehberlik 1. Uyum sağlayıcı rehberlik E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik 14. Aşağıdakilerden hangisi eğitsel rehberlik Okulda öğrencinin karşılaşabileceği alan seçme, etkinliklerinden birisi olabiür? ders seçme, verimli ders çalışma, düzenli çalışma alışkanlıklarının kazanılması gibi bir çok eğitsel 1. Öğrencileri uygun üst öğrenim kurumlarına sorun eğitsel rehberliğin görev alanına yönlendirme yapılması girmektedir. Okul ortamının bireyde oluşturduğu 1. Öğrencinin kişilik özelliğine göre mesleğe tn "o uyum sorunları ve okulda en çok sorun oluşturan yönlendirme cc UJ başarı gibi konular da eğitsel rehberliğin 1. Öğrencilerin kendilerine ilişkin farkındalık o "E kapsamında yer almaktadır. düzeylerini geliştirme UJ 1. Öğrencilerin hepsi için uygun bir mesiek (Cevap A) _j seçtirmek E) Öğrenciler arası ilişkileri geliştirmek Aşağıdaki verilen şıklardan hangisi, ilköğretimdeki rehberlik hizmetlerinin özelliklerinden biri degildir? (2003 KPSS) 1. Ailelerle işbirliğine önem veriimesi CEVAP ANAHTARI 1. Öğretim programıyla bütünleşmeye 1.E 2.A 3.A 4. B önem verilmesi 5.B 6.C 7. B 8.D 1. Gelişimsel rehberliğe dayalı etkinliklerin ön 9.C 10. D 11.E 12. C planda olması 1. Sunulan hizmetlerde grup ve 13. E 14. A oyun etkinliklerine ağırlık verilmesi E) Sunulan hizmetlerin "uzman merkezli" olması İlköğretimde rehberlik gelişimsel rehberlik ağırlıklıdır. Gelişimsel rehberlik bireylerin çeşitli alanlardaki gelişimlerini desteklemeyi amaçlar. Gelişimsel rehberliğe konu olan bireydir,
    180. gelişimsel rehberlik birey merkezlidir. Rehberlik hiçbir öğretim düzeyinde uzman merkezli değildir. Rehberlik bireyi merkeze alan, demokratik ve karşılıklı saygıya dayanan bir anlayışı içerir. (Cevap E)
    181. 110- -REHBERLİK (PDR)_ 3. Türkiye'deki okullarda yürütülen rehberlik hizmetlerinde aşağıdakilerden hangisi en çok ağırlık kazanmaktadır? (2003 KPSS) 1. Yönetimi bügilendirme 1. Müşavirlik 1. Yönlendirme 1. İzleme ve değerlendirme E) Araştırma Rehberlik anlayışı Amerika'da mesleki rehberlik ile başlamıştır. Rehberlik başlangıçta bireyi uygun işe yerleştirme fikrinden yola çıkılarak gelişmiş ve daha sonra eğitim, sağlık gibi alanlara yayılmıştır. Bugün Türkiye'de rehberlik hizmetlerinden eğitim kurumlarında yaygın olarak yararlanılmaktadır. Rehberlik hizmetleri içinde ise daha çok öğrencilerin bir üst eğitim kurumuna yöneltme ve yönlendirme hizmetleri ağırlık kazanmaktadır. Bunun en iyi kanıtı ilköğretimde OKS sınavlarında yapılan yöneltme ve yönlendirme hizmetleri ve ortaöğretim kurumlarında alan seçimi ile ilgili olarak yapılan yöneltme ve yönlendirme hizmetleridir. Günümüzde okullarımızda hala mesleki rehberlik ön plandadır. Çocukların bir üst eğitim kurumuna, mesleğe yönlendirilmesi rehberlik çalışmalarının H 5. temelini oluşturmaktadır. (Cevap C)
    182. Kişisel rehberlik bireylerin kendileriyle ilgili kişisel alır. Mesleki rehberlik aşağıdakilerden problemlerinin çözümü için bireylere sunulan yardım (Cevap C) hangisini kapsamaz? (2003 KPSS) hizmetlerini içine alır. Bireyin çevresiyle uyumunu 1. Bireyin kendisini tanımasına yardımcı olma sağlayan iletişim becerileri kazandırma ya da bu 1. Meslekler hakkında bilgi verme konuda bir eksikliğin giderilmesi kişisel rehberliğin 1. Karar verme becerisi geliştirmeye kapsamı içindedir. Etkili zaman kullanımı ve verimli yardımcı ders çalışma yollarının tanıtılması eğitsel rehberlik olma kapsamındadır. Meslek tanıtımı ve üst eğitim 1. Alıştırma (oryantasyon) hizmetleri verme kurumlarının tanıtımı mesleki rehberlik kapsamında yer E) İlgi ve yetenek testleri uygulama 4. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi, daha çok Mesleki rehberlik bireyin kendi özelliklerini kişisel rehberlik kapsamında yer alır? (2003 (yetenek, ilgi vb.) tanıması, meslekleri tanımasını KPSS) ve kendi özelliklerine uygun meslek seçimini 1. Etkili zaman kullanımını öğretmek içerir. Etkili ve doğru bir meslek seçiminin ilk ve en 1. Verimli ders çalışma yollarını tanıtmak önemli basamağı bireyin kendini tanımasını ve 1. İletişim becerilerini geliştirmek farkında olmasını gerektirir. Daha sonra 1. Üst eğitim kurumları hakkında bilgi vermek meslekleri tanıma ve bunlar arsından kendine E) Meslekleri tanıtmak uygun olanı seçebilme becerisi gelir. Alıştırma- oryantasyon hizmetieri bireyin yeni girdiği bir ortama uyum sağlamasına yardım süreçlerini içerir. (Cevap D)
    183. -EGITIM BILIMLERI- 111 6. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata 1. M gi verme geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım e 1. Birey ile meslekleri karşılaştırma hangisidir? (2004 KPSS) s 1. Mesleklerin çalışma ortamını anlatma 1. Bir çalışma programına bağlı kalarak l E) Bulunan yeri tanıtma (oryantasyon) çalışmak e 1. Günlük etkinlikler için hazırlanacak k planda l çalışmaya ayrılan zamanı belirtmek e 1. Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile olanaklı r olabileceğini dikkate almak 1. Çalışma planında eğlenme ve h dinlenmeye a yeterince zaman ayırmak k E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık k tutacak biçimde düzenlemek ı n d a Verimli ders çalışmada ilk basamak niçin ders çalışılacağının bilinmesidir. İkincisi ise uygun bir b ders çalışma programı hazırlamaktır. Bu programı i hazırlarken bazı noktalara dikkat etmek gerekir. l g 1. Gerçekleştirilemeyecek zorlukta bir i program hazırlanmamalı t o 1. Dinlenmek ve hoşa giden aktiviteleri p yapmak l için yeterli zaman ayrılmalı a 1. Bu planda hem günlük aktiviteler hem de m ders a çalışma için ayrılacak zaman belirtilmeli. 1. M e 1. Sürekli dinlenmeden çalışmanın aksine s zaman l aralıklı, planlı bir çalışmanın başarıyı e getireceği k unutulmamalı. l e Program hazırlandıktan sonra çalışma ortamı ders r yapmaya uygun hale getirilmelidir. Bunun için dikkati çekecek uyarıcılar ortamdan h uzaklaştırılmalıdır. a (Cevap E) k k ı n d a b 7. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik i alanına girmez? (2004 KPSS) l
    184. S2 "o cc mesleki rehberliğin meslekleri tanıtmaya Ui Q yönelik boyutudur. Öğrencinin kendi nitelikleriyle 'E SJJ Mesleki mesleği karşılaştırıp kendine uygun mesleği _J s rehberli seçme de mesleki rehberlik içinde yer alır. k Fakat oryantasyon hizmetleri okullarda eğitsel öğrenci rehberlik kapsamında yer alır. 'O ÜJ lerin (Cevap E) meslekl eri tanımal arı, Ailesinin tüm gayretlerine rağmen Numan kendi verimli çalışma alışkanlıkları kazanamamıştır. nitelikle Aynı zamanda okul başarısı düşen Numan'ın rine okuma ve öğrenme ile ilgili problemleri uygun olduğunu düşünen öğretmen rehberlik meslek türlerinden hangisini okul rehberlik seçmele servisinden isteyebilir? (2004 KPSS) ri, seçtikler 1. Eğitsel rehberlik i 1. Mesleki rehberlik mesleğ 1. Kişisel rehberlik e 1. Sosyal rehberlik hazırlan E) İyileştirici rehberlik maları ve bu meslekt Eğitsel rehberiik; e başarılı 1. Okul ve çevresini tanıma ve uyum sağlama olmaları için 1. Öğrenme stratejilerini ve verimli ders sunulan çalışma yardım tekniklerini geliştirme süreçler idir. 1. Öğrenme güçlüklerini kaldırma Meslekl er 1. Başarıyı artırma yoilarını geliştirme hakkınd 1. Üst eğitim kurumiarını tanıma a bilgi toplama 1. Öğrencinin ilgi e yetenek alanlarını belirleme ve bu ve edinilen uygun öğretme-öğrenme ortamı bilgileri hazırlamaya öğrencil yardımcı olma hizmetlerini kapsar. ere verme, (Cevap A) meslekl erin çalışm a ortaml arı hakkın da öğrenci leri bilgilen dirme
    185. 112- -REHBERLİK(PDR)- temel 10. Öğrencisinin mesleki gelişimine yardım isteyen 9. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin bir öğretmenin sahip olabileceği görüşlerden işlevlerinden değildir? (2005 KPSS) hangisi mesleki rehberlik anlayışına uygun 1. Sınıflandırma degildir? 1. Önleyici 1. Öğrenciyi her açıdan iyi bir şekilde tanımalı 1. Tamamlayıcılık 1. Öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve yeteneklerini ön 1. Yönlendirici planda tutmalı E) Gelişimsel 1. Meslekler hakkında olumlu bir tutum yerleştirmeye çalışmalı 1. Öğrencilerin meslekleri tanımasına yardımcı Rehberlik ile asıl amaçlanan bireyin gizil güçlerini olmalı keşfetmesine, kendisi ve çevresiyle barışık bir E) Öğrencileri toplumsal cinsiyet rollerine uygun biçimde yaşamasına yani kendini mesleklere yönlendirmeli gerçekleştirmesine yardım etmektir. Rehberlik bu amacına ulaşırken bazı işlevleri de yerine getirmek zorundadır. Rehberliğin temel işlevleri; Mesleki rehberlik bireyleri tanıma, onlara Uyum sağlayıcılık: Öğrencilerin okula, çevresine kendilerini tanıtma ve kendi özelliklerine uygun ve birbirlerine uyum sağlayacakları etkinlikler meslek seçiminde rehberiik etmeyi düzenlenmelidir. kapsamaktadır. Bir bireyin meslek seçimini etkileyen etkenlerin başında toplumun ve ailesinin Yöneltici işlevi: Bireyin başarı, ilgi ve yetenekleri beklentiieri gelir. Ancak bir bireyin vereceği doğrultusunda alan, okul ve mesleklere mesleki bir karar öncelikle bireyin ilgi, ihtiyaç ve yönlendirilmesi. yetenekleri doğrultusunda olmaiıdır. Kadın ve Ayarlayıcılık: Okul rehberlik programlarının erkekler kariyer gelişiminde eşit düzeyde katılımcı hazırlanmasında araştırıcılık işlevidir. durumundadır. Özellikle son yıllarda kadınların eskiden sadece erkekler için düşünülen şoförlük, Geliştirici: Öğrencilerin gelişim görevlerini pilotluk, mühendislik gibi mesleklere yönelim başarıyla yerine getirecekleri etkinüklere yer göstermekte; aynı şekilde erkekler de kadınlar için verilmesi. düşünülen hemşirelik, sekreterlik gibi mesleklere girebilmektedir. Bir öğretmenin mesleki anlamda Önleyicilik: Bazı olumsuzluklar ve sorunlar sahip olması gereken görüş; meslek seçiminde ortaya çıkmadan gerekli önlemlerin alınması bireyin ilgi, ihtiyaç ve yetenekleri toplum değer, işlevidir. norm ve kalıplarından daha önemlidir. Tamamlayıcılık: Öğretim etkinliklerini tamamlama (Cevap E) ve destekleme işlevidir. Rehberliğin işlevleri arasında sınıflama yoktur. Öğrencileri değerlendirme, yargılama, onları sınıflandırma rehberliğin temel ilkelerine ters düşer. (Cevap A)
    SlideShare Zeitgeist 2009

    + derslopediderslopedi Nominate

    custom

    229 views, 0 favs, 0 embeds more stats

    More info about this document

    © All Rights Reserved

    Go to text version

    • Total Views 229
      • 229 on SlideShare
      • 0 from embeds
    • Comments 0
    • Favorites 0
    • Downloads 2
    Most viewed embeds

    more

    All embeds

    less

    Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
    Flag as inappropriate

    Select your reason for flagging this presentation as inappropriate. If needed, use the feedback form to let us know more details.

    Cancel
    File a copyright complaint
    Having problems? Go to our helpdesk?

    Categories

    -->
    What's New

    © 2009 SlideShare Inc. All rights reserved.