EğItim Bilimleri 2

  • 6,720 views
Uploaded on

 

More in: Business , Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
6,720
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5

Actions

Shares
Downloads
221
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. -EĞİTİM BİLİMLERİ- i GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I Temel Kavramlar - Psikoloji Ekolleri - Gelişimin İlkeleri BAŞLICA PSİKOLOJİ EKOLLERİ VE GENEL ÖZELLİKLERİ Henüz genç bir bilim olan psikolojinin bugünkü duruma nasıl geldiğinin bilinebilmesi için psikolojinin gelişme aşamasındaki görüş ve yöntemlerinin bilinmesi gerekir. 1.YAPISALCILIK VVilhelm Psikoloji, insanın nasıl davrandığını değil, bilinçli olup olmadığını Strüktüralizm, 1868-1927 VVundt konu edinmelidir. Bilinç, insanın kendi duygu ve düşüncelerinin ve etrafında olanların farkına varma yeteneğidir. İnsan bu bilinçli halini içebakış yöntemiyle kazanmaktadır. Psikolojinin amacı insan zihnini oluşturan bilinç öğelerini birleştirmek ve çözümlemektir. 2.DAVRANIŞÇILIK J. B. VVatson İçebakış yöntemine şiddetle karşı çıkmışlardır. Bilim "mekanik, Bihevyorizm, 1878-1958 Ivan Pavlov fiziksel ve materyalist" olmalıdır. Thorndike Psikoloji soyut bir kavram olan bilinci incelememelidir. Çünkü bilinç üzerinde deney yapılamaz. Skinner J. İnsan çevreden gelen uyarıcılara karşı kazandırılmış tepkilerden başka bir şey değildir. Locke Guthrie Bütün psikolojik durumlar bir uyaran - tepki olarak özetlenebilir. Deney ve gözleme ağırlık verirler. Psikolojinin konusu, doğrudan doğruya gözlenebilen, ölçülebilen dış eylemler olmalıdır. Davranışın niçin olduğu değil, nasıl olduğu önemlidir. 3.PSİKO-ANAÜTİK Sigmund Davranışların asıl kaynağı bilinç altındadır. Bilinç altına YAKLAŞIM Freud inebilmek için psikanalizm metodu kullanılır. Dinamik veya Derinlik Erikson Ruhsal yaşamın biyolojik temellerine dikkat çekmişlerdir. Psikolojisi, 1856-1939 Davranışlar içten gelen dürtü sonucunda oluşur. Temelde libido (cinsellik) ve ölüm (saldırganlık) olmak üzere iki dürtü vardır. Kişiliğin oluşumunda ve olayların analizinde çocukluk yaşantıları ve bu dönemdeki anne-baba tutumu önemlidir. Erikson'a göre davranışlar biyolojik kökenli dürtülerle birlikte, içinde bulunulan kültürün etkisi altındadır. Gelişim yaşa bağlı olarak sekiz ayrı dönemde gerçekleşir. Her dönemde atlatılması gereken bir kriz yaşanır.
  • 2. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4.BİLİŞSEL YAKLAŞIM VVertheimer VVertheimer, Kofka ve Köhler gestalt ekolünü ortaya koymuşlardır. Kofka Köhler Bireye ve davranışlarına bütünsel bakmışlardır. Piaget Bruner Bilişsel gelişimin en önemli temsilcisi Piaget'dir. Davranışları Asubel zihinsel bir süreç olarak ele almışlardır. Biliş, zeka, ilgi, algı, VVygotsky düşünme, kavrama, şema, adaptasyon ve dengeleme kavramları üzerinde durmuşlardır. Bruner, bilişsel gelişim fonksiyonlarını eylemsel, imgesel ve sembolik dönemlerde incelemiştir. Bruner, öğrenmenin sosyal ve kültürel yönlerini de içine alacak şekilde öğrenme teorisini genişletmiştir. Bruner ve Piaget; bilginin kodlanması, işlenmesi, depolanması ve sıralanması üstünde durmuşlardır. Bruner, öğrenmeyi, öğrenenin yeni fikirler oluşturduğu veya eski bilgilerine yeni kavramlar eklediği aktif bir süreç olarak görür. Öğrenen; bilgi parçalarını seçer, onları değişik durumlara transfer eder, hipotezler oluşturur, kararlar verir ve bütün bunları bir bilişsel yapı içine yerleştirir. Vygotsky'ye göre tüm psikolojik süreçler insanlar arasında özellikle çocuk ve yetişkinler arasında paylaşılan sosyal süreçlerle başlar. 5.İNSANCIL A. Maslovv YAKLAŞIM Davranışın temelinde ihtiyaçlar (güdüler) vardır. Algılama ve benlik C. Rogers Kohlberg tasarımı üzerinde durur. Kurucuları Gestaltçılardan etkilenmiştir. Adından da anlaşıldığı gibi insanı yani bireyi esas almaktadır. İnsan, birey olarak değerli ve benzersizdir. İnsen tehlikeli bir varlık değil, iyilik temelleri üzerine kurulu değerli bir varlıktır. 6.NÖRO-BİYOLOJİK W. James Davranışların temelinde nöro-biyolojik sistemin etkileri üzerinde YAKLAŞIM dururlar. Davranışların temelinde son derece karmaşık sinirsel Hebb süreçleryeralır. İncelemeler genellikle hayvanlar üzerinde yapılmıştır. Beynin elektrotlarla uyarılması sonucunda farklı davranışlar gösterildiği deneylerle görülmüştür. Beynin farklı bölgeleri farklı işlevler görürler. Bu işlevlerden biri beyin kabuğu ile ilgilidir. Korteks olarak adlandırılan beyin kabuğu, çoğu zaman saldırma ve ket vurma gibi özellik gösterir. Yüksek eğitim görmüş kişilerde saldırganlık davranışının az olması, bu kişilerin korteksinin çok gelişmiş olmasındandır.
  • 3. -EĞİTİM BİLİMLERİ- GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR zamanlardır. Söz gelimi psikososyal gelişim açısından, hayatın ilk yılı özgüven için kritik 1.Gellşim Psikolojisi: Gelişim psikolojisi doğum dönemdir. Bireylerin bir davranış için uyarıcılara en öncesi dönemden ölüme kadar insanların yaşamları çok açık oldukları dönemler kritik dönemdir. boyunca geçirdikleri bedensel, zihinsel, duygusal ve Zamanlama olarak da ifade edilir. toplumsal değişimleri ve bu değişimlerin nedenlerini / kökenlerini inceleyen bilim dalıdır. 6.Büyüme: Doğum öncesi dönemden başlayarak yetişkinliğe kadar geçen süre içerisinde bireylerin 2.Gelişme: Doğum öncesi dönemden ölüme kadar gösterdikleri niceliksel (boyca ve kiloca) ve pozitif bireylerin gösterdikleri niceliksel/niteliksel, yöndeki değişmelerdir. Büyüme yetişkinliğe kadar olumlu/olumsuz bütün değişmelerdir. Gelişme sürer. Bir bebeğin dünyaya geldiğinde 3650 gr olan yaşam boyu sürer. Söz gelimi çocuğun soyut ağırlığının ilk yıl 9000-9500 grama ulaşması işlemleri düşünebilecek duruma gelmesi bilişsel büyümedir. Çünkü nicelikseldir ve artış söz olarak geliştiğini gösterir. Öte yandan yaşlanmaya konusudur. Bununla beraber, bir çocuğun somut bağlı olarak kas iskelet yapısındaki değişikliklerden işlemler döneminden sonra soyut işlemler dönemine kaynaklanan boyun kısalması bir gelişmedir. Çünkü girip soyut düşünebilmesi onun büyüdüğünü nicelikseldir ancak negatif yöndedir. göstermez. Çünkü bu özellik nitelikseldir. fiilgiNotuf 7.Olgunlaşma: Geniş anlamda olgunlaşma, bireye ait tüm güç ve yeteneklerin dengeli bir şekilde |Her büyüme aynı zamanda bir gelişmeyi ifade edeıi gelişmesini ifade eder. Dar anlamda ise, bireyin ya |ancak her gelişme büyümeye örnek olarakl | da bir organın görevini veya daha yüksek bir işlevi verilemez. Kısaca, gelişme büyümeyi kapsar. yerine getirebilmesi için gerekli yapısal değişiklikleri IGelişim: Organizmanın bedensel, zihinsel, dilj kazanmasıdır. Söz gelimi yürüme davranışı, iskelet Iduygusal ve sosyal yönlerden ilerlemesidir. sistemi, kaslar ve nörolojik yapıların olgunlaşması IGelişme: Olgunlaşma, hazır-oluş ve öğrenmel sonucunda sergilenebilir. Olgunlaşmada kalıtımın letkileşiminin bir ürünüdür. daha fazia etkiye sahip olduğu söylenebilir. Çocukların kalemi doğru bir biçimde tutup | Gelişim bir süreçtir, gelişme ise bir üründür. kullanabilmesi için küçük kas becerilerinin gelişmesi yani olgunlaşmaları gerekir. 3.Yaş: Bireyin doğumundan söz konusu güne kadar geçen süreye denir. Zaman ile eş anlamlıdır. 8. Hazır-oluş: Olgunlaşmaya geçmiş yaşantı Yaş tek başına bireylerin durumunu tam olarak (deneyimler) ve motivasyonun eşlik etmesiyie, belirleyebilen bir faktör değildir. bireyin bir davranışı yapabilmesi için psikolojik olarak uygun duruma gelmesidir. Bir çocuğun 4.Dönem: Bireylerin gelişiminde niteliksel olarak bisiklet kullanabilmesi için gerekli fiziksel olgunluğa birbirinden farklı olan dönemlerdir. Örneğin, ulaşması, bisiklete binmek için ön bilgilere sahip bebeklik, ergenlik, yaşlılık gibi. olması ve davranış için güdülenmiş olması hazırbulunuşluğun yüksek olduğunu gösterir. Evrelerin şu özellikleri vardır. a. Evreler genel özellikleri ve sorunları betimler. 9. Egzersiz: Bireyin ya da bir organın bir işlevi yerine getirebilmek için girişimlerde bulunması ve b. Her evredeki davranışın kendine özgü nitelikleri deneylerle çabalamasına denir. vardır. c. Bir evre diğer evreyi değişmeyen bir sıra içinde 10. Gelişim Görevi: Yaşamın belli bir döneminde izler. ortaya çıkan ve bireyi daha ileri düzeydeki bir d. Evreler bütün kültürler içindir, evrenseldirler. davranışa götüren gelişim sorumluluklarıdır. Birey herhangi bir evreye özgü gelişim görevlerini yerine 5. Kritik Dönem: Bireylerin yaşamında uygun olan getirmeden, daha sonraki evrelerdeki gelişim ve olmayan durumların değişmez ve geri dönülmez görevlerini zamanında ve sağlıklı olarak yerine ya da telafisi zor olan sonuçlar yaratabildiği belirli getiremeyeceği gibi genel kişilik gelişiminde de bir
  • 4. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- takım sorun ve aksaklıkların çıkmasına neden 6. Gelişimde kritik dönemler vardır: olabilecektir. Havinghurst'a göre gelişim görevleri Organizmanın bazı gelişim alanlarında, öğrenmeye olgunlaşmadan, toplumsa! ve bireysel değer ve ya da gelişmeye eğilimli olduğu belli bir zaman dilimi beklentilerden etkilenir. vardır. Bu dönemde organizma, çevre etkilerine daha çok duyarlıdır ve daha hızlı öğrenir. 11. Tarihsel Zaman: Bireyin yaşamını sürdürdüğü zaman dilimi içinde bulunduğu sosyal ve fizikse! 7.Gelişim bir bütündür: Gelişim alanları birbiriyle çevrede o zaman dilimine ait şartların oluşturduğu etkileşim içindedir. Bir gelişim alanındaki olumlu ya gelişimi etkileyen faktörleri ifade eder. Söz gelimi da olumsuz bir özellik diğer gelişim alanlarını da teknolojik veya tıbbi olanaklar şu anda bundan 50 aynı yönde etkiler. sene öncesine göre daha farklıdır ve bu farklılık o 8.Gelişimde bireysel farklar vardır: Gelişme, zaman içinde yaşamlarını sürenlerin gelişimlerini olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşiminin bir etkilemektedir. ürünüdür. Olgunlaşmayı büyük ölçüde kalıtım, öğrenmeyi ise, çevre etkileşimleriyle kazanılan GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL İLKELER yaşantılar belirlemektedir. Her bireyin biyolojik kalıtsal mirası ve etkileşimde bulunduğu çevrenin Gelişimde bazı evrensel ilkeler vardır. Her insanın farklı olması nedeniyle, gelişiminin de farklı olması gelişimi bu ilkelerle gerçekleşir. Bunlardan bazıları doğaldır. Bazı çocuklar beş aylıkken bile diş şunlardır (Senemoğlu, 2004): çıkarırken, bazıları sekiz, bazıları on aylıkken diş 1.Gelişim, kalıtım ve çevre etkileşiminin çıkarabilir. Sonuç olarak gelişimde gözlenen bireyler ürünüdür: Kalıtım yoluyla getirilen saç rengi, göz arasındaki farklar normal karşılanmalıdır. rengi, cinsiyet, beden biçimi gibi, anayapının bazı özellikleri doğrudan gözlenebilirken bazı özellikler çevre ile etkileşimlerin bir ürünü olarak ortaya GELİŞİMİ ETKİLEYEN TEMEL FAKTÖRLER çıkmaktadır. Gelişimin etkilendiği faktörler iki ana başlık altında 2.Gelişim süreklidir ve belii aşamalarda gerçekleşir: Gelişim ileriye doğrudur ve birikimli bir ele alınır; kalıtım ve çevre. süreçtir. Gelişimde her aşama, kendinden öncekine LKalıtım dayalı, kendinden sonraki aşamaya hazırlayıcıdır. Kalıtım, doğuştan getirilen soyaçekim diye de Ancak, bu gelişim aşamalan birbirinden kesin adlandırılan bütün özelliklerin genel adıdır. çizgilerle ayrılmış değildir. Birbiriyle iç içe geçmiş Döllenme babadan gelen spermle, anadaki olabilir. yumurtanın döl yatağında birleşmesiyle oluşur. 3.Gelişim nöbetleşe devam eder: Çeşitli Döllenme sırasında sperm ve yumurtanın her dönemlerde gelişim alanları nöbetleşerek ön plana birinde 23'er kromozom vardır. Döllenme ile bu 23'er geçebilir. Bir gelişim alanının çok hızlandığı kromozom çift çift birleşerek 46 kromozomluk 23 çift dönemlerde, diğerleri duraklama gösterebilir. halinde bir hücre oluşturur. Bu kromozomlarda baskın ve çekinik olmak üzere binlerce gen vardır. 4. Gelişim baştan ayağa, içten dışa doğrudur: Genlerin birleşme sırasında baskın genler çekingen a. Cephalo-Caudal (baştan ayağa) genlere üstün gelerek getirdiği özelliğin dölütte Yönlenme: Gelişmenin baştan ayağa doğru oluşmasına neden olur. Böylece baskın gen anadan bir sıra izlemesi. (Önce baş daha sonra geliyorsa ananın, babadan geliyorsa babanın aşağıya doğru diğer organlar gelişirler) özelliği çocukta görülür. 23 çift kromozomdan bir çifti bireyin cinsiyetini belirler. b. Proksimodistal Yönlenme: Gelişmenin "Döllenen yumurtadan başlamak üzere insan merkezden dışarıya doğru bir yön izlemesi. büyümesinin her bir organını nasıl gelişeceğine ve Örneğin önce omuz kasları sonra kol kasları yaşamanın ilk anından ölünceye kadar her bir gelişir. aşamada ne gibi özellikler göstereceğine dair bilgiler genlerde depolanmıştır. Genler saçımızın, 5. Gelişim, genelden özele doğrudur: Çocuklar gözümüzün, cildimîzin rengini, kemiklerimizin önce tüm vücuduyla hareket eder, büyük kaslarını uzunluğunu, kısacası bedenimizin tüm fiziksel kullanır. Daha sonra belli bir etkinlilikle ilgili organını yapısını belirler." (Cüceloğlu. 1997. s.90) kullanabilir hale gelir.
  • 5. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 2. Çevre Döllenmeden başlayarak tüm gelişim evrelerinde çeşitli oranlarda etkili olan tüm dış uyarıcılara çevresel etmen denir. a)Doğum öncesi: Bebeğin anne kamında bulunduğu süre içindeki faktörlerdir. Bebeğin oksijen alış verişini sağlayan göbek kordonundaki bozukluklar gelişimi olumsuz etkiler. Bunun yanında, anne ile baba arasındaki genetik ve kan uyuşmazlıkları, annenin beslenme biçimi, aldığı ilaçlar, geçirdiği kazalar, çalışma ritmi, zararlı alışkanlıkları ve duygusal durumu da anne karnındaki bebeği olumlu ya da olumsuz yönde etkilemektedir. b)Doğum sırasında: Doğum sırasında oksijen alamaması ve bebeğin başının çok fazla basınçla karşılaşması özellikle beyin geiişimini olmak üzere bedenin tümünün gelişimini engellemektedir. c)Doğum sonrası: Çocuğun ilk yaşantıları, çevredeki uyarıcılar, beslenme, yorgunluk, hastalık, kazalar ve savaşlar, iklimler ve mevsimler, aile, çn o cc anne-çocuk ilişkisi, anne ve babanın çocuğun LU Q 'cc ıu davranışlarına karşı tutumları, akran grupları, 1 'm sosyoekonomik ve sosyokültürel düzey ve kitle 1 'tz 'O UJ iletişim araçları çocuğun doğum sonrası gelişimini .ü etkileyen etmenler olarak görülmektedir. BEDENSEL GELİŞİMDE DOĞUM ÖNCESİ DÖNEM VE ÖZELLİKLERİ Zygot 24 saat içinde katlı bölünmelerle çoğalmaya Dölüt (Blastosist) - 5/7 -15 gün Rahim duvarına yapışır. Yaklaşık toplu iğne başı kadardır. başlar.________________________________
  • 6. Embriyo 3.- 8. Hafta Genel insan hatlarındadır. Farklılaşmanın % 95'i biter. Boyu 41 mm'dir. 3. haftada kalp atışı başlar. Annenin sağlığı açısından bebek kritik dönemdedir. 2. ayın sonunda dönem biter. Fetüs, 9. Hafta - Doğum Genel büyümeyle birlikte sistemler zenginleşir. Sinir sistemi gelişmeye başlar (miyelinizasyon) 4. ayda kemikleşme başlar ve anne kamındaki hareketleri hissedilebilir. 5. ayda iç organlar gelişmiş durumdadır. Ancak bazı organlar gelişimlerini doğumdan sonra tamamlarlar. 7. ayda organizma dış hayata hazır duruma gelir. DOĞUM SONRASI DÖNEMLER Yaşlar ! Dönemler 1 0-4 hafta Yenidoğan (neo-nate) 1 ay - 2 yaş Bebeklik 2 - 6 yaş Okul öncesi (ilk çocukluk) 6-11 yaş | İlkokul (ikinci - orta 1 çocukluk) 11/12-17/18 yaş Ortaöğretim (ergenlik) 18/20-40 yaş Genç yetişkinlik 40/45-65 yaş Orta yetişkinlik 65 yaş ve üstü ! lleri yetişkinlik
  • 7. -GELİŞİM PSİKOLOJİSL GELİŞİM ALANLARI Fiziksel gelişim Bilişsel gelişim Jean Piaget İnsan gelişimine ilişkin çalışmalar gelişim süreçlerini farklı alanlara bölerek gerçekleşir. Bir diğer deyişle Dil Gelişimi Jean Piaget gelişim psikolojisi ile ilgili araştırmalar gelişimin farklı i Psiko-Sosyal Gelişim Erik Erikson alanları ele alınarak yapılmaktadır. Başlıca gelişim Kişilik ! Sigmun Freud alanlarını dört ana grupta toplamak mümkündür. ...................................................... 1. Fiziksel gelişim: Biyolojik ve beden i Psiko-Seksüel Ahlak gelişimi gelişimini ifade eder. L.Kohlberg J. Piaget 2. Bilişsel gelişim: Bireyin düşünme, algılama, problem çözme, öğrenme, hatırlama, akıl yürütme ve dilin kazanılması GELİŞİM GÖREVLERİ ve kullanılması ile ilgili süreçlerin araştırılması ve incelenmesi bilişsel gelişim Bebeklik Döneminin Gelişim Görevleri alanı ile ilgilidir. Bebeklik döneminin iki gelişim görevi vardır. Bu 3. gelişim görevleri son derece kritik bir öneme Dil gelişimi: İletişimin temel unsuru olarak sahiptirler. Çünkü bu gelişim görevleri daha sonraki seslerin, ses sembollerinin algılanması ve dönemlerdeki hemen hemen tüm gelişim kullanılması; sözcük ve cümle yapılarının süreçlerinin özünü oluştururlar. Havighurst'a göre bu kullanımındaki temel ilke ve kuralların gelişim görevleri şunlardır: kazanılmasını ifade eder. a. Yürüme b. Konuşma 4. Kişilik gelişimi: Kişinin duygularının, o Örneğin çocuğun konuşmaya başlamasıyla birlikte başkalarıyla olan ilişkilerinin ve kendisi ile .22 kendini ifade etme, kendisine söylenenleri dış dünya arasında kurduğu dengenin ve £ algılayabilme, buna bağlı olarak sosyal ilişkiler bireyin psiko-sosyal ve psiko-seksüel 8 kurabilme vb. özellikler kazanılmaya başlanacak ve alandaki gelişiminin dönemler halinde ş* gelişeceklerdir. Yine yürümeyle birlikte incelendiği alan kişilik gelişimi olarak 2 organizmanın fiziksel dengesi kazanılacak, buna bilinmektedir. bağlı olarak pek çok psikomotor etkinlik için alt yapı 5. Ahlâk gelişimi: Kişide iyi-kötü, hoş-hoş kazanılmaya ve geliştirilmeye başlanacaktır. değil, doğru-yanlış gibi kavramlar Çocuğun bedensel gelişimi bağlamında yürüme, gelişimsel bir süreç içinde ortaya yaklaşık olarak aşağıdaki tabloda belirtilen yaş ve çıkmaktadır. Birey tarafından geliştirilen sıra ile gerçekleştirilir: veya benimsenen değerler sisteminin incelendiği alan da ahlak gelişimi alanı İlk Çocukluk Dönemi Gelişim Görevleri olarak bilinmektedir. •Olgunlaşmaya bağlı olarak yürüme ve Bütün bu gelişim alanları birbiriyle ilişkilidir ve bir konuşmayı geliştirme. alandaki gelişim diğer alanlardaki gelişimi doğrudan •Yemek yeme, kendi kendine giyinme, veya dolaylı olarak etkilemektedir. Bir başka ifade ile yüzünü yıkama gibi öz-bakım becerilerini insan gelişimi yukarıda belirtilen ana gelişim kazanma. alanlarının karşılıklı etkileşimleri sonucu gerçekleşir. •El - göz koordinasyonu sağlama Gelişim alanlarına ilişkin olarak ele alınacak •Cinsel farklılıklarını öğrenme, cinse! kimliği kuramlar şunlardır: kazanmaya başlama. •Anne-babayı model alarak, değişik yaş gruplarıyla iletişim kurmayı öğrenme, duygularını fark etmeye başlama. •Toplumsal kural ve rolleri öğrenmeye başlama.
  • 8. -EĞİTİM BİLİMLERİ- İkinci Çocukluk Dönemi Gelişim Görevleri İleri Yetişkinlik (Yaşlılık) Dönemi Gelişim •Kendine karşı tutumlar oluşturma. Görevleri •Yaşıtlarıyla gruplar oluşturabilme, iletişim ve kişiler arası ilişkilerin zenginleşmesi. •Azalmış olan bilişsel ve fiziki gücü anlama ve •Okuma, yazma, aritmetikle ilgili üç temel uyum sağlama beceriyi geliştirme •Emekliliğe ve azalan gelire uyum sağlama •Aile içindeki kayıpları kabullenme ve uyum •Büyük ölçüde kendisi için uygun bir model sağlama bularak cinsiyetine uygun rolü geliştirme •Kendi yaşına uygun toplumsal rolleri •Vicdan ve değerler sistemi geliştirmeye benimseme ve uygulama başlama. •Kişinin kendisinin rahat edeceği fiziki ve •Kişisel bağımsızlık, kendi başına karar sosyal ortamları düzenlemesi alma, sorumlulukyüklenme. Ergenlik Dönemi Gelişim Görevleri •Bedensel özelliklerin kabulü, bedensel ve fiziki değişikiikleri yaşama ve yeni bedensel imajı ile barışık olma •Aile içerisinde bağımsız ve farklı olma, kendisi ile ilgili kararları alıp uygulayabilme •Kendi cinsiyetine uygun sosyal rolleri benimseme •Kendi ve kaşı cins yaşıtlarıyla olgun ilişkiler kurabilme •Evlilik ve aile hayatına ilişkin düşünce planında hazırlanma •Mesleki araştırma ve yönelmeye hazırlanma •Değerler ve ahlak sistemini geliştirme •Toplumsal sorunlara ilgi ve sorumluluk aimak isteme o Genç Yetişkinlik Dönemi Gelişim Görevleri UJ > •Eş seçme •Eşiyle birlikte yaşamayı öğrenme •Aile olmayı ve ev idare etmeyi öğrenme •Mesleği ile ilgili bir işe girme •Vatandaş olarak toplumsal sorumlulukların yerine getirilmesi •Bir arkadaş grubuna katılma Orta Yetişkinlik Dönemi Gelişim Görevleri •Toplumsal sorumlulukların artmasının kabulü •Hayat standartlarını ve gelir getirici ekonomik şartları devam ettirme •Çocuklar ve yaşlı kuşakla ilişkilerin sürdürülmesi ve onlara yardım ve rehberlik •Serbest zamanların değerlendirilmesi •Eşiyle bütünleşmiş bir kişi olarak yaşamın devamı •Fizyolojik değişmeye ve yaşlanmaya uyum sağlama
  • 9. -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ 1. Büyüme ve gelişme kavramları ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A)Büyüme hem nicel hem de nitel bir gelişim iken gelişmenin sadece nitel bir yönü bulunmaktadır. Çünkü gelişme büyümenin temelinde yer alan bir kavramdır. B)Gelişme hem nicel hem de nitel bir gelişim iken büyümenin sadece nitel bir yönü bulunmaktadır. Çünkü büyüme nitel olarak ifade edilemez. C)Büyüme nitel bir gelişim özelliği gösterirken gelişme hem nitel hem de nicel bir gelişim özelliği göstermektedir. Bu nedenle gelişme büyümeyi de içine alan bir kavramdır. D)Gelişme ve büyüme arasında gerek nitel gerekse de nicel boyutta herhangi bir ilişki bulunmamaktadır. Çünkü iki kavram da birbirinden bağımsız olarak gelişim yönü bulunan kavramlardır. ■z E) Büyüme her yönü ile gelişmeyi kapsayan bir o kavram olup, gelişme büyümenin temelinde yer alır ve her gelişme büyüme kavramı içerisinde açıklanabilir. Büyüme ve gelişme kavramları birbirleri ile ilişkili kavramlardır. Büyüme bedenin boy ve ağırlık olarak artışını ifade ederken gelişme hem nitel hem de nicel bir gelişim seyri göstermektedir. Bu nedenle Gelişme büyümeyi de içine alan bir kavramdır. (Cevap C) ftilgi Notu / HER BÜYÜME BİR GELİŞİMEDİR AMA HER GELİŞME BİR BÜYÜME DEĞİLDİR!
  • 10. 2. Hazırbulunuşluk ve olgunlaşma kavramları ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A)Olgunlaşmanın temel koşulu hazırbulunuşluktur. Çünkü bireylerin ön öğrenmelerini yapabilmeleri hazırbulunuşluk seviyelerine bağlıdır. B)Hazırbulunuşluğun temelinde olgunlaşma ve ön öğrenmeler yatmaktadır. Birey fizyolojik olarak olgunlaşıp ön öğrenmelerini yaptıktan sonra herhangi bir gelişim görevini yapabilecek düzeye gelmektedir. C)Olgunlaşma psikolojik ve bilişsel temelli bir kavram olup fizyoiojik olarak herhangi bir gelişim yönüne sahip değildir. D)Hazırbulunuşluk sadece fizyolojik bir gelişimi niteleyen bir kavram olduğu için ön öğrenmeleri veya taklidi öğrenmeleri içermemektedir. E) Hazırbulunuşluk ile olgunlaşma kavramları birbirinden bağımsız olan kavramlardır. Biri diğeri üzerine oturan kavramlar değildir. Bu nedenle herkesin olgunlaşma ve hazırbulunuşluk seviyesi birbirinden farklıdır. Oigunlaşma ve hazırbulunuşluk kavramları arasında doğrusal bir ilişki bulunmaktadır. Olgunlaşma fizyolojik bir gelişimi ifade ederken hazırbuiunuşluk olgunlaşmayı temel alarak ön veya taklidi öğrenmeleri de içerisine alan bir kavramdır. (Cevap B) OilgiNotv/ Gelişimin ilkeleri şunlardır: a-Gelişimde bireysel farklılıklarvardır. b-Gelişim genelden özele doğrudur. c-Gelişim büyük kaslardan küçük kaslara doğrudur. d-Gelişimi etkileyen faktörler çevre ve kalıtımdır. e-Gelişim baştan ayağa içen dışarı doğrudur f-Gelişim nöbetleşe devam eder. g-Gelişim bir süreçtir. h-Gelişimin hızı ve yönü her dönemde aynı değildir. m-Gelişim belirli bir sıra izler
  • 11. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 3. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi gelişimin 5. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi kalıtım temel ilkelerinden birisi değildir? yoluyla bireylere geçen bir özellik değildir? A)Gelişim genelden özele doğrudur. A)Göz rengi B)Gelişim büyük kaslardan küçük kaslara B)Görünüm olarak anne ya da babaya benzeme doğrudur. C)Soğuk kanlılık C)Gelişim baştan ayağa doğrudur. D)Sinirlilik, asabilik D)Gelişim dönemleri binişik değil bitişik bir E) Boyun uzaması ve kilo artışı özellik taşımaktadır. E) Gelişimi etkileyen faktörler kalıtım ve çevredir. A, B, C ve E seçeneklerinde gelişimin ilkelerinden A,B,C,ve D seçeneklerinde verilen ifadeler bahsedilmektedir. D seçeneğinde verilen ifade kalıtımla bireye geçen özellikler iken E yanlış bir ifadedir. Çünkü gelişim dönemleri bitişik seçeneğinde verilen ifadeler büyüme kavramı ile değildir. Binişiklik özelliğini gösterirler. Bir gelişim ilgili özelliklerdir. dönemi diğerinin üzerine inşa edilmektedir. (Cevap E) (Cevap D) İnsan yaşamında gelişimin en hızlı olduğu gelişim dönemi aşağıdaki ifadelerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? tn "o cc A)Doğum öncesi dönem LU o B)Bebeklik dönemi "cc C)İlk çocukluk dönemi UJ D)İkinci çocukluk dönemi E) Yetişkinlik dönemi ca şş "t : 4. Insan yaşamında gelişimin en hızlı olduğu o dönem doğum öncesi dönemdir. Daha > sonra ise bebeklik dönemi gelmektedir. (Cevap A) Çocukların tuvalet alışkanlıklarını kazanmaları aşağıda verilen gelişim ilkelerinden hangisi ile Öğrencilerin eğitim-öğretim ortamına ilgilidir? getirmiş oldukları tüm özellikleri A)Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. aşağıda verilen ifadelerden hangisi ile B)Gelişim büyük kaslardan küçük kaslara açıklanabilir? doğrudur. A)Hazırbulunuşluk C)Gelişimin belirli biryönü vardır. B)Olgunlaşma D)Gelişim bir süreçtir. C)Öğrenme E) Gelişimi nöbetleşe devam eder. D)Yaşantı E) Deneyim
  • 12. Çocukların tuvalet alışkanlıklarını kazanmaiarı Öğrencilerin eğitim-öğretim ortamına getirmiş insan yaşamında gelişimin büyük kaslardan küçük oldukları tüm özellikleri onların hazırbulunuşluk kaslara doğru olduğunun bir ifadesidir. düzeyleri ile ilgilidir. (Cevap B) (Cevap A)
  • 13. 10- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 8. Bireylerde düşünme, algılama, problem çözme, 10.1.EI-göz koordinasyonunu sağlama Il- öğrenme, hatırlama, akıl yürütme ve dilin kazanılması ve kullanılması ile ilgili süreçlerini Cinsel farklılıklarının öğrenme araştıran ve inceleyen gelişim alanı III.Ahlaki değerlendirmelerde otoriteye bağımlı aşağıdakilerden hangisidir? olma A)Kişilik gelişimi IV.Bir davranışın doğru ya da yanlış olduğuna B)Ahlak gelişimi karar verirken sonuca odaklanma C)Bilişsel gelişim Yukarıda verilen ifadeler hangi gelişim D)Fiziksel gelişim döneminin özellikleridir? E)Dil gelişimi A)Bebeklik dönemi B)İlk çocukluk dönemi C)ikinci çocukluk dönemi Yukarıda verilen özellikler gelişim alanları D)Ergenlik dönemi E) Genç içerisinde bilişsel gelişim alanının araştırdığı ve yetişkinlik dönemi incelediği özelliklerdir. (Cevap C) Yukarıda verilen gelişim görevieri ilk çocukluk dönemine(2-6 yaş) özgü gelişimsel görevlerdir. (Cevap B) BilgiNolü/ çoi "Öğretmenler yeni nesil sizin eseriniz olacaktır" sözü yetişkinlik döneminin gelişimsel görevleri ile ilgili bir ifadedir. > 9. Çeşitli gelişim alanları üzerine çalışmalar 11. Bireylerin hayatlarında en üretken oldukları ve yaparak çeşitli kuramlar oluşturan bilim doyum sağladıkları, bu üretkenlik ve adamları ile ilgili olarak aşağıda verilen doyumlarını sadece yapmış oldukları eşleştirmelerden hangisi yanlıştır? mesleklerle sınırlamadıkları gelişim dönemi aşağıdaki ifadelerden hangisinde doğru olarak A) L. Kohlberg-Ahlak gelişimi verilmiştir? B)Jean Piaget- bilişsel gelişim, dil gelişimi C)E. Erikson-Kişilik gelişimi (psiko-sosyal gelişim) A) Ergenlik dönemi D) S. Freud -Kişilik gelişimi (Psikolojik gelişim) B)Genç yetişkinlik dönemi E) Jean Piaget-Ahlak gelişimi C)Yetişkinlik dönemi D)Yaşlılık dönemi E)İkinci çocukluk dönemi A,B,C ve E seçeneklerinde verilen eşleştirmeler doğru bir eşleştirmedir. Oysa D seçeneğinde verilen eşleştirme yanlış bir ifade olup S. Freud kişilik gelişimi kuramcısı olup kişiliğin psiko- seksüel gelişim yönü üzerine çalışmalar yapmıştır. (Cevap D)
  • 14. Bireylerin yaşamda en üretken oldukları dönem yetişkinlik dönemidir. Bu üretmenlik sadece yapılan işle sınırlı kalmayıp yaşamın herhangi bir sahası ile de ilgili olabilir. Örneğin birey bir kamu sektöründe memur olarak çalışmasının yanı sıra iyi bir yazar ya da sporcu olabilir. (Cevap C)
  • 15. -EĞİTİM 11 BİLİMLERİ- 12. Olgunlaşma kavramı; "Bireyin fizyolojik olarak 14. Doğum öncesinde bebeğin önce başı, daha sonra kendisinden beklenen bir gelişim görevini başa yakın bölgelerden başlayarak sırasıyla yapabilecek düzeye gelmesi" olarak ayaklara doğru gelişme olur. tanımlanmaktadır. Yukarıdaki ifade aşağıdaki gelişim ilkelerinden Bu tanıma göre gelişim süreci içerisinde hangisiyle açıklanır? olgunlaşmanın ön koşulu aşağıda verilen A)Gelişim belli bir sıra izler. kavramlardan hangisidir? B)Gelişim bir süreçtir. A)Hazırbulunuşluk C)Gelişim nöbetleşe devam eder. B)Büyüme D)Gelişim genelden özeledir. C)Deneyim E) Gelişim baştan ayağa doğrudur. D)Öğrenme E)Yaşantı Olgunlaşma fizyolojik bir gelişim olduğuna göre Soruda gelişimin baştan ayağa doğru gelişim olgunlaşmanın ön koşulu büyümedir. Büyümesiz gösterdiğini belirten ifadeler yer almaktadır. bir olgunlaşmadan bahsetmek mümkün değildir. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir. (Cevap B) (Cevap E) ço "o a z t u Q "cc UJ 13. -3 15. Yoksul çevrenin çocukları sosyal m yönden geri kalırken, sosyo-ekonomik Eş seçme tz düzeyi yüksek olan çevrenin çocukları 'CD Eşi ile yaşamayı öğrenme UÜ sosyal yönden daha ileridir. gelişim Yukarıdaki açıklamada gelişime etki eden Bir aile kurma temel hangi faktörün etkisinden söz IV. Çocuk yetiştirme Q UJ edilmektedir? V. Bir işe başlama A)Kalıtım VI. B)Zaman Ev idare etme C)Büyüme Yukarıdaki maddeler aşağıdaki D)Olgunlaşma dönemlerinden hangisinin E) Çevre görevlerindendir? A)Ergenlik dönemi B)Genç yetişkinlik dönemi Gelişime etki eden iki faktör vardır. Bunlar C)Orta yaşlılık dönemi kalıtım ve çevredir. Paragrafta kalıtsal D)Yaşlılık dönemi faktörlerden, genlerden söz etmediği için E) Ikinci çocukluk dönemi cevap E'dir. (Cevap E)
  • 16. Soruda verilen maddeler 18-30 yaşları arasını kapsayan genç yetişkinlik dönemi gelişim ödevleridir. (Cevap B)
  • 17. 12- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4. I.Boş zaman etkinlikleri düzenleme CEVAPLI KONU II.Belirli bir ekonomik yaşam standardı oluşturma KAVRAMA TESTİ III. Eşinin ve çocuklarının sorumluluğunu üstlenme IV.Mesleğinde başarılı olma ihtiyacı duyma 1. "Küçük bir çocuk kendisine verilen büyük bir Yukarıda verilen özellikler hangi gelişim yastığı başlangıçta elleri ile tutmayı döneminin gelişimsel görevleridir? başaramamış, yastığa sarılarak kol ve gövdesinin yardımı ile bu yastığı tutmayı A)Yaşlılık dönemi denemiştir." Bu ifade, gelişimin hangi ilkesi ile B)İkinci çocukluk dönemi açıklanabilir? C)Ergenlik dönemi D)Genç yetişkinlik dönemi A)Gelişim bir süreçtir. E) Yetişkinlik dönemi B)Gelişim genelden özele doğrudur. C)Gelişim nöbetleşe devam eder. D)Gelişim baştan ayağa içten dışa doğrudur. E) Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. 2. Gelişim dönemlerinin ortak özellikleri ile ilgili "Gelişim görevinin bireyler tarafından daha rahat olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yapılacağı zaman dilimleri bulunmaktadır. Bu yanlıştır? zaman dilimleri içerisinde ebeveynler, çocukları ile daha çok ilgilenmeli ve onların çevrelerinden daha özgü ■§ çok uyarıcıya maruz kalmalarına imkan A)Her gelişim döneminin kendisine sağlamalıdırlar" ifadesini kullanan bir uzman, gelişimsel özellikleri bulunmaktadır. gelişim süreci içerisinde hangi kavramın B)Dönemler sırayla birbirlerine takip ederler. Bir önemini vurgulamaktadır? dönem yaşanılmadan diğerine geçiş söz konusu değildir. A)Kritikdönem C)Her bireyin bir dönemde kalma süresi aynıdır. B)Büyüme Örneğin ikinci çocukluk döneminin yaş sınırları C)Hazırbulunuşiuk 6-12 yaş aralığı olduğu için tüm bireyler bu D)Olgunlaşma yaş aralıklarında aynı gelişimsel görevleri aynı E) Öğrenme süre içerisinde yaşarlar. D)Dönemler evrenseldir ve bütün kültürler içindir. E) Her bir dönem kendine özgü genel özellikleri ve sorunları betimlemektedir. I.Bedenini etkin kullanma ihtiyacı ll.Cinsiyetine uygun sosyal rolleri benimseme III.Ahlaki değerlendirmelerde bağımsızlık kazanma 3. "Bireyler bu dönemde bir vicdan ve değer IV.Göreceli düşünme V.Her iki cinsle de olgun sitemi geliştirmeye başlarlar" ifadesini kullanan ilişkiler kurabilme bir uzman, hangi gelişim döneminden bahsetmektedir? Yukarıda verilen özellikler hangi gelişim döneminin gelişimsel görevleridir? A)İlk çocukluk dönemi B)İkinci çocukluk dönemi A)Yaşlılık dönemi C)Ergenlik dönemi B)İkinci çocukluk dönemi D)Genç yetişkinlik dönemi C)Ergenlik dönemi E) Yetişkinlik dönemi D)Genç yetişkinlik dönemi E) Yetişkinlik dönemi
  • 18. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 13 7. "Bu dönemde ebeveynler çocukta güven 9. Ergenlik döneminde olumsuz kimlik duygusunun gelişimine büyük önem vermelidirler. çatışmalarının önlenebilmesi için aşağıdaki Özellikle anneler çocuklarının uyuma, beslenme ve aktivitelerden hangisini yapılması daha yararlı altlarının kurulanması gibi temel ihtiyaçlarını olmaktadır? karşılayarak çocuklarda güven duygusunun A)Olumsuz karar vermelerini önleyebilmek için gelişimine katkıda bulunmalıdırlar" diyen bir kişi, onlar adına öğretmen ya da ebeveynleri karar hangi gelişim döneminin öneminden vermelidirler. bahsetmektedir? B)Çeşitli kurallar konularak ergenlerin bu A)Bebeklik kurallara sıkı sıkıya bağlanmaları B)îlk çocukluk sağlanmalıdır. C)İkinci çocukluk C)Çeşitli sosyal ve kültürel aktivitelere D)Son çocukluk yönlendirilerek kişilik gelişimlerinin çok yönlü E) Ergenlik olması sağlanmalıdır. D)Ebeveynleri ile olan ilişkilerinde son sözü söyleme hakkının ebeveynlerde olduğu anlayışı kazandırılmalıdır. E) Yanlış tercih ve seçimlerde çeşitli yaptırım ve cezalandırmaya tabii tutulacakları bilinci önceden aşılanmalıdır. çn 'o £ T Ü J O 'tc UJ _J CD UJ o LU 8. Ergenlik dönemi ile ilgili olarak aşağıda verilen 10.1. Kendi yaşına uygun toplumsal rolleri benimseme ifadelerden hangisi yanlıştır? ve uygulama A)Bu dönemde ani bedensel ve hormonel II.Kişinin kendisinin rahat edeceği fiziki ve sosyal değişiklikler görülmektedir. Bireyler bu ortamları düzenlemesi dönemde meydana gelen ani bedensel III.Bilişsel ve fiziksel güçte azalmalar meydana değişikliklere uyum sağlamada güçlük gelme çekebilirler. B)Bu dönemde toplumsal sorunlara ilgi artmıştır IV.OIumlu yada olumsuz bir benlik bütünlüğü ve ergenler sorumluluk almak istemektedirler. geliştirme C)Anne ve baba ile kesin olarak belirgin bir Yukarıda verilen özellikler hangi gelişim çatışma içerisindedirler. döneminin gelişimsel görevleridir? D)Ani bedensel değişiklikler psikolojik sorunlara A)Yaşlılık dönemi ve sakar davranışlara yol açabilir. B)İkinci çocukluk dönemi E) Mesleki yönelme ve araştırma eğilimi C)Ergenlik dönemi artmaktadır D)Genç yetişkinlik dönemi E)Yetişkinlik dönemi
  • 19. 14- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 11.1. Boyun 50 cm'den 75 cm'ye geçmesi 14. Çocukların sosyal-zihinsel-bilişsel-cinsel- II. Bireyin olgunlaşma ve öğrenme sonucu belli bedensel yani tüm gelişimi aşağıdaki davranışları yapmak için hazır durumda olması seçeneklerden hangisinden etkilenir? Yukarıdaki ifadeler gelişim psikolojisinin hangi A)Zaman kavramlarıyla açıklanır? B)Kalıtım C)Okul A)Büyüme-Gelişim D)Kitaplar B)Olgunlaşma-Gelişim E) Ailelerin çocuklarını yetiştirme biçiminden C)Büyüme-Hazırbulunuşluluk D)Hazırbulunuşluluk-Gelişme E) Hazırbulunuşluluk-Olgunlaşma 12. Gelişim ödevleriyle ilgili olarak; 15. Bireyin bir davranışı ortaya koyabilmesi için I.Kişisel bağımsızlığı elde etmek gerekli olgunlaşma düzeyine ulaşması, ön bilgilere, motivasyona sahip olması gelişim II.Kendine karşı tutumlar oluşturma psikolojisinde hangi kavramla ifade edilir? III. Toplumsal rolleri öğrenme A)Olgunlaşma IV. Doğru ve yanlışa ilişkin toplumsal kuralları B)Büyüme öğrenme C)Gelişme D)Hazıroluş Yukarıdaki ifadelerden hangisi 7-11 yaş ilkokul E) Öğrenme dönemi gelişim ödevlerinden değildir? A)l-ll B)ll-lll C)l-lll D) III-IV E) II-IV 13. Biyoloji dersinde "doku" konusunu işleyecek olan öğretmen öğrencilerin bu konuyu kavrayabilmesi CEVAP ANAHTARI için öğrencilere dersin başında önce "hücre" 1. B 2. C 3. B 4. E konusunu özetleyerek tekrar anlatmıştır. Öğretmenin bu davranışı gelişimle ilgili hangi 5. A 6.C 7.A 8. C kavramla ilgilidir? 9. C 10. A 11. C 1 .D A)Olgunlaşma 2 B)Büyüme 13 C 14. E 15. D C)Hazırbulunuşluk . D)Gelişme E) Öğrenme
  • 20. -EGİTİM BILİMLERİ- 15 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Zihinsel gelişim açısından "kritik dönem" hangi Gelişimsel anlamda olgunlaşma organizmanın anlama gelir? (2001 KPSS) temelinde yer aian potansiyel güçlerin bedensel büyüme ve gelişmenin sonucunda ortaya çıkması A)Çocuğun, cinsel farkların ve kendi cinsiyetinin ve gerekli davranış değişiklikleriyle ayrımınavardığıdönem tamamlanmasıdır. B)Problem çözme ve soyut düşünme becerisinin en üst düzeye ulaştığı dönem Bir yaşındaki bir çocuk, çok iyi eğitimlerden C)Çocuk kimliğinden ergen kimliğe geçilen geçirilse bile kurallı cümleierle konuşmayı dönem öğrenemez. Çünkü zihinsel ve bedensel gelişimi D)Çevresel uyarıcıların öğrenme üzerinde en bu olgunluğa gelmemiştir. Ancak 2-3 yaşlarında çok etkili olduğu dönem bu olgunluğa ulaşacaktır. (Prof. Dr. Hasan E) Yaşlanma yüzünden bireyin kendisini yetersiz BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nobel Yay. hissettiği dönem Ankara 2004, s.64) (Cevap E) Kritik dönem, ilgili davranışın kazanılması gereken, kazanılmadığında telafisi çok zor bazen olanaksız olan gelişim dönemidir. Bu dönemde organizma belli türlerden uyarıcılara ve davranış gelişimine oldukça açıktır. Kritik dönemde oluşan etkilerin ortadan kaldırılması da çok zor veya 3 <J olanaksızdır. Çevresel uyarıcıların etkili olması _ı O. zihinsel gelişim için de geçerlidir. Çevresel uyarıcı faktörlerin çok etkili olduğu bu dönemde bireyin bu uyarıcılardan yeterince yararlanması gerekir. Aksi halde zihinsel gelişimde çeşitli aksaklıklar oluşabilir. Gelişimde zamanlama çok önemli olduğu için, bu aksaklıklar daha sonra giderilemeyebilir. (Prof. Dr. Hasan BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nobel Yay. Ankara 2004, s.43) (Cevap D) 2. Gelişimsel bağlamda "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS) A)Toplumsal olayları objektif bir biçimde ele alma becerisini kazanma B)Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C)Çocukluk döneminde gözlenen hızlı zihinsel büyüme D)Toplum tarafından kabul gören ve görmeyen davranışların öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması
  • 21. Yaşam süreci içerisinde yer alan gelişim sorunlarını en iyi ifade eden seçenek aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS) A)Yaşamın farklı dönemlerinde farklı nitelikte gelişimsel sorunlarla karşılaşılır. B)Ergenlik dönemindeki gelişimsel sorunların çoğu öğrenme ile ilgilidir. C)Yetişkinlik yıllarında biyolojik sorunlar azalır, psikolojik sorunlar artar. D)Çocukluk yıllarında ortaya çıkan gelişimsel sorunların çözülmesi çok zordur. E) Orta yaş döneminin gelişimsel sorunları, yaşlılık döneminde de devam eder. B seçeneğinde sadece ergenlik dönemi, C seçeneğinde sadece yetişkinlik dönemi, D seçeneğinde sadece çocukluk yılları, E seçeneğinde sadece orta yaş dönemindeki soruniardan bahsedilmektedir. Ancak soru kökünde her hangi bir dönem değil, tüm yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını en iyi ifade edecek olan seçenek sorulmuştur. Bu ise A seçeneğinde ifade edilmiştir. (Cevap A)
  • 22. 16- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- 4. Ergenlik döneminde, yaşıtlarına göre daha Aşağıdakilerden hangisi, ergenlikteki hızlı erken giren bireyler için aşağıdakilerden bedensel değişmenin dogrudan bir sonucu hangisinin doğru olma olasılığı en azdır? (2002 degildir? (2002 KPSS) KPSS) A)Bedensel görünüşe ilgi ve özenin artması A)Arkadaş grubundan daha çok etkilenmeye B)Sakar davranışların çoğalması başlamaları C)Dış görünüşteki değişikliklere B)Yaşıtlarından küçüklerle arkadaşlığı tercih duyarlılığın etmeleri artması C)Zekâ gelişiminde yaşıtlarıyla aynı düzeyde D)Zararlı alışkanlıklara ilginin artması olmaları E) Cinselliğe ilginin artması D)Zekâ gelişiminde yaşıtlarının biraz ilerisinde olmaları E) Yaşıtlarından büyüklerle arkadaşlığı tercih A, B, C ve E seçeneklerinde belirtilen özellikler etmeleri doğrudan doğruya ergenlik dönemindeki bedensel gelişimin sonuçlarıdır. Ergenin zararlı alışkanlıklara yönelmesi fiziksel Yaşıtlarına göre daha erken ergenlik dönemine gelişimle yeterince açıklanamaz. Ergenlik giren bireyleri, bedensel, sosyal, zihinsel ve döneminde birey zihinsel gelişim açısından psikolojik olarak diğer yaşıtlarına göre farklılıklar "kimiik kazanmaya karşı rol karmaşası" gösterebilirler. Ancak yaşıtlarına göre zekâ olarak dönemindedir. Kim olduğunu ve toplumdaki daha ilerde olmaları söz konusu olamaz. rolünü öğrenmeye çalışan birey taklit ve özdeşleşme mekanizmalarını kullanır. İşte bu (Cevap D) aşamada kimlik duygusu yoksunluğu yadsıma O olarak ortaya çıkabilir. Yadsıma kendini inkar, o grup üyelikleri veya yıkıcı etkinliklere LSJ (uyuşturucu, alkol, sigara vb.) katılmak suretiyle gösterir. (Hasan BACANLI, Gelişim ve Öğrenme, Nobel Yay. Ankara 2004, s.92-94) (Cevap D) 5. Bir uzman, on aylık çocuğun bakıcısına, "Artık bu aşağıdakilerden hangisinin önemini aylardan sonra onunla sık sık konuşmalısınız. Bu vurgulamaktadır? (2002 KPSS) dönem ilk sözcüğünü üretebilmesi için önemli bir A)Kritik dönem dönemdir" demiştir. B)Oyun Uzman bu sözleriyle, dil gelişimi açısından C)Uyarıcı zenginliği
  • 23. D)Deneyim E) Zekâ yaşı Doğuştan görme engelli bir bireyin ameliyat sonrası görme yetisini kazansa da bu yetiyi kullanma düzeyi, doğuştan beri iyi gören bireylerle aynı olmaz. Uzman burada çocuğun dil gelişimi açısından Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin etkisini kritik dönemde olduğunu vurgulamaktadır. gösteren bir örnektir? (2002 KPSS) Örnekte verilen bebek 10 aylıktır ve ilk kelimesini A)Olgunlaşma öğrenmek için gelişim açısından hazır duruma B)Toplumsal uyum gelmiştir. C)Deneyim (Cevap A) D)Bireysel farklılıklar E) Büyüme
  • 24. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 17 Soru kökünde bahsedilen durum gelişim 8 aylıktan beri lazımlığa alıştırılmak istenen psikolojisinin temel kavramlarından biri olan çocuk, bu alışkanlığı bir buçuk yaşında olgunlaşma kavramı ile ilgilidir. Olgunlaşma kazanmıştır. bireyin, bir davranışı yapabilecek düzeye erişmesi Bu davranışın bir buçuk yaşında kazanılması, olarak ifade edilebilir. Görme yetisini sonradan hareket gelişiminde aşağıdakilerden kazanan bu bireyin görmesi, henüz yürümeyi yeni hangisinin önemini yansıtmaktadır? (2003 öğrenen bir bebeğin yürümesi gibidir. Yürümeyi KPSS) yeni öğrenen bir bebeğin kemik ve kas yapısı tam olgunlaşmadığı için sendeleyerek yürümesi gibi A)Geribildirim görme yetisini sonradan kazanan bireyin henüz B)Zekâ ilgili organları tam olgunlaşmadığından bu yetiyi C)Olgunlaşma tam olarak kullanması beklenemez. (Prof. Dr. Ziya D)Çevre SELÇUK, Gelişim ve Öğrenme, Nobel Yay. E) Devresei tepki Ankara2004,s.16) (Cevap A) 8 aylık bir çocuğa tuvalet eğitimi verilse bile, bu konuda bir gelişme olmaz. Çünkü çocuk henüz fiziksel gelişim açısından bu olgunlukta değildir. Oysa çocuk 1.5 yaşına geldiği zaman anüs kasları kendifiğinden gelişecektir. Yani çocuk lazımlığa oturmak için 1.5 yaşında olgunlaşacaktır. Yeterli olgunluğa ulaşan en o çocuğa, gerekli eğitim ve desteğin de tr UJ o verilmesiyle çocuk istenilen davranışı 'E öğrenecektir. ÜJ (Cevap C) 8. Akran gruplarının birey üzerindeki etkilerinin ve Akr ki etkilerinin ve baskılarının en yoğun olduğu baskılarının en voğun olduğu okul dönemi an dönem ergenlik dönemidir. Ergen duygu ve aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) grup düşüncelerini özgürce anlatım olanağı ların bulamadığı koruyucu aile yapıları içinden, A)Okul öncesi ın kendi doğal isteklerini, beklenti ve B)Temel eğitim bire özlemlerini daha kolaylıkla ortaya C)İlköğretim y koyabildiği akran gruplarına yönelir. D)Ortaöğretim üzer (Gelişim ve Öğrenme Prof. Dr. Ayşegül E) Yükseköğretim inde Ataman Gündüz Yay. s.176)
  • 25. (Cevap D) co s 1O.Tek yumurta ikizi kardeşlerden Metin doğum sırasında, Tekin ise iki yaşında UJ geçirdiği bir hastalık sonrasında işitme yeteneklerini kaybetmişler, bu nedenle konuşmayı öğrenememişlerdir. Her iki çocuk da on yaşındayken uygulanan müdahaleyle işitme yeteneklerini tekrar kazanmış ve konuşmayı öğrenmeye başiamışlardır. Ancak Metin konuşmayı daha güç öğrenmiş ve konuşma becerisi açısından her zaman kardeşi Tekin'in gerisinde kalmıştır. Metin'in konuşmayı öğrenmekle birlikte bu özellikler açısından Tekin'den geride olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 KPSS) A)Yaş ilerledikçe dil öğrenme güçleşir. B)İnsanlar, kendilerini konuşmayı öğrenmeye yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar. C)Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır. D)Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır. E) Gelişim sürecinde bazı becerilerin kazanılması açısından kritik olan dönemler vardır.
  • 26. 18- -GELİŞİM PSİKOLOJİSİ- Bazı becerilerin kazanılması igili kritik dönemde 12. Aşağıdakilerin hangisi ergenlik döneminin gerçekleşebilir. Eğer ilgili kritik dönemde hemen başında yaşanılan özelliklerden biri kazanılmazsa, daha sonra çok az kazanılabilir, değildir? (2004 KPSS) hatta hiç kazanılamayabilir. A)Karşı cinse ilginin artması (Cevap E) B)Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C)Arkadaşlara yönelimin artması D)Ahlaki değerlendirmelerde başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin, hızlanması - yetişkinlik düzeyine ulaşması H.Gelişim özellikleri açısından ergenlik dönemindeki öğrencilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi vanlıstır? (2003 KPSS) A)Her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar. B)Sosyal roiierdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler. C)Meslek seçimlerine yönelik bilgi toplamaya başlarlar. D)Kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa 2S O yaşayabilirler. £2 E) Kendilerine model olacak, özdeşim 'o UJ kurabilecekleri kişileri ararlar. Ergenlik döneminde akran çevresi en etkili çevredir, ayrıca akran çevresinin birey üzerinde en etkili olduğu dönem bu dönemdir. (Ayşegül ATAMAN, Gelişim ve Öğrenme, Gündüz Yay, Ankara, s.176) (Cevap A)
  • 27. Ergenlik döneminde gözlenen hızlı fizyolojik değişmeler bireyin davranışları ve tutumları üzerinde önemli etkiler yapar. Bu dönemde gözlenen bazı tutum ve davranışlar şunlardır: -Akranlarla arkadaşlık, bağlılık ve gruplaşma -Yalnız kalma isteği ve bağımsızlaşma çabaları -Sinirlilik, huzursuzluk, mutluluk, çabuk küsme, hırçınlaşma gibi sık görünen ve sürekli değişen duygular -Başlangıçta ilgisiz kalsa da sonradan oluşan cinsel merak ve fonksiyonlarda artış olur. -Ben merkezci düşünme (Herkes beni izliyor, ne yaparsam takip ediliyorum...) -Göreceli düşünme (Ergen kendi deneyimleri ve değerlerine göre düşünür.) -Fiziksel biçimiyle sürekli ilgilenme, aynada kendini inceleme -Soyut düşünme, eleştirme, kendine ait kavram olşuturma -Dinsel ve mistik konularla ilgilenme -Meslek ve yüksek öğretim program seçimi ile ilgili endişeler yaşanır. -Ekonomik gelir elde etme çabaları -Sanat, spor, kültür etkinliklerine yönelme -Giysi ve eşyaların seçiminde titizlik -Olumlu kimlik kazanma (benlik kavramı) sürecini yaşarlar.
  • 28. -EGITİM BİÜMLERİ- 19 - Hızlı bedensel büyümeden dolayı sakarlık ve dikkatsizlikler artar. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır fakat gelişimin - İdeal ve değer oluşturma tüm bireyler için ortak olan ilkeleri vardır. Gelişim genelden özele doğrudur. Bebekte ilk önce kuralları ayrımlaşmamış büyük kas hareketleri, daha sonra - Ahlak gelişiminde ve sosyal küçük kasların kontrol edilmesi gözlenir. (Prof. Dr. öğrenmede bağımsızlık isterler. Ergenlik Dönemi Erden M., Gelişim ve Öğrenme, S. 38) Sorudaki sorunlarının çözümünde bazı ipuçları; örnekte de önceleri çocuk tüm vücudunu kullanıyor ancak daha sonraları daha özel ince •Bireyin belirli ölçüde bağımsızlaşma isteğine kas gelişimini gösterip topu elleriyle anne-babaların ve öğretmenlerin desteği yakalayabiliyor. sağlanmalıdır. (Cevap D) •"Fırtınalı dönem" olarak ifade edilen ve yoğun 14. Ergenlik döneminde bulunan Tayfur'un duyguların yaşandığı bu dönemde bireylere başkalarının kendisini anlamadığını anlayışlı davranmak gerekir. yaşadıklarını yalnızca kendisinin başına •Ergenlik döneminin krizlerini atlatmada geldiğini düşünmesi aşağıdakilerden hangisine öğretmenler ergenler ile iletişim kurmaları, onların örnektir? (2004 KPSS) kimlik kazanma isteklerine uygun destekleri A)Benmerkezci düşünce vermelidir. B)Algının seçiciliği C)Birleştirmeci • Okullar, ergenlik döneminin (kombinansyonel) enerjısinı g değerlendirecek sanat, spor ve düşünce kültür B faaliyetlerine yer vermelidir. cr D)Empatik düşünce E) Algıda değişmezlik Buna göre ergenlik döneminde ergenler ahlaki ™ gelişmelerinde ve sosyal kuralları öğrenmede .«1 bağımsızlık eğilimini gösterdikleri için, ayrıca ;<3 benmerkezci düşünme ağırlık kazandığı için o hali .s değerlendirmelerde, kurallarda başkalarının jg tepkilerini çok önemsemezler. S (Cevap D) 13. Bir çocuk önceleri önüne gelen topu tüm vücuduyla beraber yakalamaya çalışırken daha sonraları sadece ellerini kullanarak yakalamaya çalışmıştır. Bu durum gelişimin hangi özelliğini yansıtmaktadır? (2004 KPSS) A)Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. B)Gelişim bir bütündür. C)Gelişim baştan ayağadır. D)Gelişim genelden özele doğrudur. E) Gelişim nöbetleşe devam eder.
  • 29. Erikson ve Piaget'e göre bireyin yaşamında ben- merkezci düşünce temel olarak iki dönemde gerçekleşir. Ben-merkezci Düşünce: 3-6 yaş (Girişimciliğe karşı suçluluk) -Çocuk dünyanın merkezidir. Kendisinin bildiğini ve gördüğünü herkesinde bildiğini ve gördüğünü düşünür. -Çevresindeki her şeyin (nesnenin) kendisi için varolduğunu düşünür. 11-17 yaş (kimlik kazanma-kimlik karmaşası) -Birey kendi düşüncelerinin ve söylediklerinin en doğru olduğunu düşünür. -Herkesin kendisiyle uğraştığını ve kendisini takip ettiğini düşünür. Başkalarının kendisini anlamadığını olayların yalnızca kendi başına geldiğini düşünür. (Cevap A)
  • 30. 20- -GELİŞİM PSİKOLOJİSL 15. Önceleri şişenin kapağını açamayan bir çocuk, belli bir süre sonra şişenin kapağını açıp içine ince çubuklar koyup tekrar kapatmayı başarmıştır. Çocuklar bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık Çocuğun önceleri şişenin kapağını açamayıp gösterme eğilimindedirler. Çevre etkilerine karşı sonradan açabilmesi aşağıda verilen daha duyarlıdırlar ve çevrede düzenlenen kavramlardan hangisiyle açıklanır? (2004 öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha KPSS) hızlı kazanabilirler. Psikologlar bu dönemlere A)Olgunlaşma kritik gelişim dönemleri adı vermektedirler. (N. B)Büyüme Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.5). C)Dürtü Erikson'un kişilik gelişim kuramından da D)Yaşantı hatırlayacağımız gibi 0-1 yaş çocukların kendine E) Güdü güven duygusunu kazanmaları için kritik bir dönemdir. Çocukların bu dönemde anne-baba ve çevrelerinden yakın ilgi görmeleri güven duygusunun kazanılması için önemlidir. 0-1 yaş Olgunlaşma: Çevrenin çok büyük bir etkisi arası dönem çocukların kişilik gelişimi için kritik bir olmaksızın organizmanın belli bir sıra ve düzen dönemdir. izleyerek yeni görevlere hazır hale gelmesi. Öğrenmeye hazır oluşun en temel gereğidir. (Cevap C) Büyüme: Organizmanın boy, kilo ve hacim olarak artması. Çocuğun uzaması, kilo alması vb. Büyüme bedenle ilgilidir. zo Dürtü: Bir gereksinme ço halinde doğan uyarılmışlık hali genel Güdü: Organizmayı harekete geçiren güç. E) Gelişimin belli aşamaları vardır Örnekte verilen duruma en yakın iki seçenek olgunlaşma ve büyümedir. Önceleri şişenin kapağını açamayan çocuk zamanla bunu yapmayı başarıyor. Tanımda da dendiği gibi büyüme sadece organizma ile ilgilidir. Ancak bir davranışın yapılabilmesi için organizmanın o davranışın gereksinimlerini yerine getirmesi gerekir. (Cevap A) 16. Bir psikolog: "0-1 yaş arası dönemde, çocuğun temel güven duygusunu kazanması gerekir. Bu dönemde temel güven duygusu kazanılmadığı takdirde, daha sonra kazanılması güçtür." dernektedir. Bu psikolog hangi gelişim ilkesini vurgulamaktadır? (2005 KPSS) A)Gelişim nöbetleşedir B)Gelişim genelden özeledir C)Gelişimde kritik dönemler vardır D)Gelişim baştan ayağadır
  • 31. 17. Çevresel etkilere maruz kalmadan türe özgü organizmadaki biyolojik gelişim sürecine ne denir? (2005 KPSS) A)Doğuştan donanım B)Olgunlaşma C)Hazırbulunuşluk D)Gelişme E) Gelişim Olgunlaşma, öğrenme yaşantılarından bağımsız, biyolojik olarak kalıtım tarafından kontrol edilen bir değişmedir. (N. Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.3) Olgunlaşmada çevresel etmenlerin ve öğrenmenin etkisi yoktur. Organizmanın kendinden beklenen fonksiyonları yerine getirebilmesi için tamamen kalıtımsal etkilerle geçirdiği biyolojik gelişmedir. (Cevap B)
  • 32. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 21 18. Aşağıdakilerden hangisi kritik dönemin belirleyici özelliğidlr? (2005 KPSS) A)Belli öğrenme yaşantılarını gerektirir B)Gelişim bu dönemlerde yavaşlar C)Bilişsel gelişim alanının ön plana çıktığı bir dönemdir D)Duyuşsal öğrenmelerin ağırlık kazandığı bir dönemdir E) Çevresel uyarıcı ve olayların çocuğun gelişim ve öğrenmesi üzerinde daha kuvvetli etkiye sahip olduğu dönemdir Çocuklar bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğilimindedirler. Çevre etkilerine karşı daha duyarlıdırlar ve çevrede düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazanabilirler. Psikologlar bu dönemlere kritik gelişim dönemleri adı vermektedirler. (N. Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.5) Kritik dönemde bireyler çevre etkilerine karşı diğer dönemlere göre daha duyarlıdırlar. Örneğin fiziksel gelişim için doğum öncesi dönem kritik bir dönemdir, bu dönemde annenin kötü bir ortamda kalması, ilaç, alkol vb. kullanması fiziksel gelişimi sekteye uğratabilir. (Cevap E) _ş
  • 33. 22- -OGRENME PSİKOLOJİSİ- ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ | Öğrenme Kuramları | Davranışçı Öğrenme Kuramları OGRENME KURAMLARI 1. DAVRANIŞÇI ÖĞRENME KURAMLARI 1.Bitişiklik Kuramları (VVatson-Guthrie) Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini ele alır. 2.Klasik-tepkisel koşullanma (Pavlov) Öğrenmeyi, uyarıcı ve tepki arasında kurulan bağla açıklamaya çalışır. 3.Edimsel-Operant Koşullanma (Skinner) 4.Bağ Kuramı (Thorndike) 5.Sistematik Davranış Kuramı (Hull) 2. BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMLARI 1.Gestalt Kuram (VVertheimer, Köhler, Kofka) Öğrenmenin zihindeki oluşumunu ele alır. Bireyin 2.Bilgiyi İşleme Kuramı çevresi hakkındaki bilişleriyle ve bu bilişlerin onun davranışlarını etkileme yollarıyla ilgilenir. 3. BİLİŞSEL AĞIRLIKLI DAVRANIŞÇI ÖĞRENME 1.İşaret-Gestalt Kuramı (Tolman) KURAMLARI 2.Sosyal Öğrenme Kuramı (Bandura) Gestalt yaklaşımı bütüncü, büyük, öznel, doğuştancı ve bilişçidir. Bandura, gözleım ve model alma yoluyla öğrenme üzerinde durmuştur. 4. İNSANCIL YAKLAŞIM 3.İhtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğini ele alır. 4.Benlik Gelişimi (Rogers) 5.Ahlak Gelişimi (Kohlberg) 5. BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME LHebb Hebb, öğrenmeyi hem bilişsel hem de nöro-fizyolojik 2. Yapılandırmacı kuram bir yaklaşımîa incelemiştir. Genel yeteneğin, kalıtımla belirlenmediği yaşam ürünü olduğunu savunur. Yapılandırmacı yaklaşıma göre yeni bilgiler önceden yapılanmış bilgilerin üzerine bina edilir. Yapılandırmacı öğrenme, var olanlarla yeni olan öğrenmeler arasında bağ kurma ve her yeni bilgiyi var olanlarla bütünleştirme sürecidir.
  • 34. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 23 Öğrenmenin hangi koşullar altında oluşacağını ya » Davranışçıların çoğu, insanın duygu, düşünce, da oluşmayacağını öğrenme kuramları güdü gibi özelliklerinin doğrudan açıklamaktadır. Öğrenme kuramlarının her biri farklı gözlenemeyeceğine veya ölçülemeyeceğine ve bu bir öğrenme türünü en iyi açıklar. Hiçbir öğrenme yüzden bilimsel olarak ele alınıp kuramı bütün öğrenme türlerini ve öğrenmeye ilişkin araştırılamayacağına inanır. Organizma bir "kara tüm sorunları açıklamaya yeterli değildir. kutu"dur. Kutuya giren (uyarıcı) ve kutudan çıkan (Senemoğlu, 2004) (tepki) ölçülebilir ve gözlenebilir. Ama kutunun içinde ne olduğu pek anlaşılmaz. I. DAVRANIŞÇI ÖĞRENME KURAMLARI » Öğrenmenin kuralı uyarıcı ve tepki arasındaki Davranışçı yaklaşım yirminci başlarında bağlantılara dayalıdır. Davranışçılara bu yüzden U-T yüzyılın psikolojinin ve dolayısıyla öğrenme çalışmalarının kuramcıları da denir. bilimsel bir zemine oturtulmasında önemli bir rol » Davranışçılar öğrenme teriminden ziyade oynamıştır. Bu çerçevede öğrenmeyi gözlenebilen ve şartlanma (koşullanma) terimini kullanırlar. Buna ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiş ve "belli göre öğrenmede organizma çevresel uyarıcılar bir uyarıcıyla tepkinin eşleştirilmesi", "belli bir tarafından şartlandırılmaktadır. Dolayısıyla, bu uyarıcıya karşı belli bir tepki göstermeye şekiiyle öğrenme organizmanın kontrolü dışında şartlandırma" olarak tanımlamıştır. Davranışçılar gerçekleşir. organizma belli bir uyarıcıyla karşılaşınca belli bir » Sadece organizmanın gözlenen davranışında bir tepki çağrıştırsın amacını taşırlar. Bu yüzden onlara U- değişiklik meydana geldiğinde, öğrenmenin T Kuramcıları ve Çağrışımcılar da denir. § gerçekleştiği söylenebilir. Eğer davranışta bir Thomdike, Pavlov, VVatson, Skinner önde gelen S Ui değişiklik meydana geimemişse, öğrenme de Q olmamış demektir. davranışçılardır. 1.BİTİŞİKÜKKURAMLARI DAVRANIŞÇI YAKLAŞIMDA ÖĞRENME Klasik Operant Gözlemsel Şartlanma Şartlanma Öğrenme A. VVATSON 'O UJ Uyarıcıya karşı Davranışsa! Başkalarının Ö ğrenme psikolojisi alanı ndaki önemli duygusal ve sonuçlardan yaşantılarını kuramcılardan birisi olan VVatson'ın, psikolojinin bir a bilim olmasında önemli katkıları olmuştur. Psikolojik fizyolojik tepkiler ortaya çıkan gözleyerek UJ > değişmeler öğrenme etkinliklerin ve insan davranışlarının içe bakış yöntemiyle araştırılabileceğini düşünen yaklaşımların aksine, VVatson davranışı gerçek, Davranışçı yaklaşımın temel sayıltılarını şu nesnel ve uygulama için elverişli bir birim olarak şekilde belirlemek mümkündür: görmektedir. Bilinç ise fantazi dünyasına aittir. Sadece, davranışlarımızı deneysel yöntemlerle » İnsanın öğrenmesi ile diğer canlıların öğrenmeleri inceleyebiliriz. Psikoloji bir davranış bilimidir, bilincin birbirine benzer. Bir köpek nasıl öğreniyorsa, içe bakışla (introspective) araştırılması değildir. insanın öğrenmesinde de aynı kurallar geçerlidir. Bu VVatson, insan davranışlarının araştırılmasında nedenle, davranışçılar açıklamalarında organizma psikoloji biliminin yöntemleri olarak; aletle veya terimini kullanırlar ve organizma terimi insanları ve aletsiz gözlem, testlerle yapılan ölçümler, ve sözel hayvanları kapsar. ifade (verbal report) araçlarının kullanılmasını önermektedir. » Birinci kurala dayanarak, davranışçılar hayvanlar üzerinde yaptıkları araştırmalarla insan öğrenmesini Kuramın Ele Aldığı Temel Kavramlar ve Temel açıklamaya çalışırlar. İlkeleri » Öğrenme, fiziksel konular gibi, ölçülebilir ve 1. Bireyin ne düşündüğünü ve ne hissettiğini gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak gözleyemeyeceğimizi ancak belli bir uyarıcıya incelenebilir. verilen tepkileri gözleyebileceğimizi belirten VVatson,
  • 35. -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- kuramının temeline gözlenebilir davranışı daha fazladır. Bir uyarıcıya karşı gösterdiğimiz en oturtmuştur. son tepkinin aynı uyarıcıya karşı tekrar gösterilme olasılığı daha fazladır. 2.Davranışlarımız koşullamanın sonucudur. İnsan doğuştan getirdiği bir kaç refleksive tepki dışında 6.VVatson, daha karmaşık davranışların tamamen öğrenmenin ürünüdür. öğrenilmesinde de en son davranış ve tekrar ilkelerinin geçerli olacağını belirtmektedir. 3.Bütün davranışların temelinde uyarıcı-tepki bağıntısı bulunmaktadır. Bir davranış ne kadar 7.VVatson'a göre (heyecanlar) duygular da tepkiler karmaşık olursa olsun, uyarıcı-tepki ilişkisi içinde ele olarak ele alınmaktadır. Birey sadece korku, alınabilir ve tek tek uyarıcı-tepki dizgesi içinde kızgınlık ve sevgi olmak üzere üç duygusal tepkiyi incelenebilir. VVatson'a göre doğuştan getirdiğimiz kalıtımsal olarak transfer etmektedir. Bu tepkiler de uyarıcı-tepki bağıntıları bulunmaktadır. Birey gelişim uyarıcı tepki-bağıntısı içinde incelenebilmektedir. sürecinde yeni uyarıcı-tepki bağıntılarını bu uyarıcı- Duygusal tepkilerimiz her ne kadar reflekslerden tepki bağıntısı üzerine kurmaktadır. Herhangi bir daha karmaşık bir yapı gösterse de uyarıcı-tepki davranışı ele aldığımızda bu davranış bir çok bağlantısı değişmeyecektir. Bir çocuğa bağırdığımız uyarıcı-tepki ilişkisiyle açıklanabilir. Örneğin, yürüme zaman, onun ağlama tepkisinde bulunması davranışı, birbirini takip eden bir çok uyarıcı-tepki duygusal bir tepkidir. Bir başka deyişle bu duygu dizgesinden oluşmaktadır. Belirli bir hedefe doğru durumu dışsal bir uyarıcıya verilen bir tepkidir. yürümeye başladığınız zaman, önce hedefe 8.Aynı şekilde, sadece duygularla ilgili değil yönelirsiniz, öne doğru adım atarsınız, sonra diğer düşünce süreçleri veya zihinsel süreçler de uyarıcı ayağınızı ileri doğru atarsınız ve bu şekilde tepki bağı içinde ele alınmakta, bir düşünce bir hareketler biribirini takip ederek davranış ortaya sonraki düşüncenin uyarıcısı olmakta ve süreç bu çıkar. Bu davranış dizgesinde hedef nokta uyarıcı, şekilde devam etmektedir. hedefe yönelme tepki, hedefe yönelme uyarıcı, adım atma tepki, adım atma uyarıcı bir sonraki adım tepki şeklinde devam etmektedir. Hareketin ortaya VVatson'un Kuramının Sınırlılıkları: çıkardığı kas duyumları organizma tarafından Davranışın gösterilme sıklığı ve/ya tekrar, yeni uyarıcı olarak değerlendirilmekte ve organizma davranışların öğrenilmesinde temel belirleyicilerden uyarıcıya tepki vermektedir. Sadece yürüme birisi olduğuna göre, bir çok öğrenme durumunda davranışı değil, her çeşit davranış, kas hareketleri gösterilen yanlış tepkiler, doğru tepkilerden daha olarak değerlendirilmekte ve bu şekilde ele alınarak fazla tekrarlanmaktadır. Ancak, VVatson'un kuramına uyarıcı-tepki bağıntısı kurulabilmektedir. göre gösterilen son davranış (durumu değiştiren 4.Watson davranışları her ne kadar uyarıcı-tepki davranış) öğrenilmektedir. Kuram gösterilme sıklığı ilişkisi çerçevesinde değerlendirse de, açıkladığı yönünden daha yoğun olan yanlış davranışların kuramda koşulsuz uyarıcıya yer vermemektedir. Bir öğrenilmesi yerine neden son gösterilen davranışın başka deyişle, davranışların öğrenilmesi sürecine öğrenildiğini açıklamamaktadır. açıklama getirmeye çalışan kuramlardan birisi olan VVatson içe bakış (introspection) yöntemini tamamen klasik koşullama sürecinde koşulsuz davranışın reddetmektedir ancak, günümüzde de bireylerden ortaya çıkarıcısı olarak ele alınan koşulsuz uyarıcı elde edilen kişilik, ilgi, tutum, değer gibi bilgilerin konusuna VVatson'un kuramı yeterli açıklığı büyük bir bölümü bireyin kendi içsel süreçlerini sözel getirmemektedir. olarak ifade etmesi yöntemine dayalıdır. Bir başka 5.Motor hareketleri meydana getirilen uyarıcı- deyişle bireyin kendini içe bakış yöntemiyle tepki bağları koşullu reflekslerdir. Her tepki diğer değerlendirmesi sürecidir. tepkinin koşullu uyarıcısı olan duyumları VVatson, insan davranışlarını ve öğrenme sürecini doğurmaktadır. Bu mekanizmanın yerleşmesinde tamamen çevresel koşullara bağlamaktadır ancak ise tekrar ve son yapılan tepki (yenilik-recency) bilimsel araştırma bulguları öğrenme sürecinde faktörleri rol oynamaktadır. Organizma belirli bir genetik olarak transfer edilen kapasitenin de uyarıcıya karşı belirli bir tepkiyi ne kadar çok belirleyici olabileceğini göstermektedir. gösterirse (tekrar), bu uyarıcıya karşı o tepkiyi tekrar gösterme olasılığı da artmaktadır. Aynı şekilde, en son gösterilen tepkinin veya daha yeni gösterilmiş tepkinin gösterilme olasılığı herhangi bir tepkiden
  • 36. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 25 B. GUTHRIE uyarıcı-tepki bağı bir defada kurulmakta, ya da hiç kurulmamaktadır. Arada farklı güçlülük düzeylerinde Yakınlık kuramı olarak değerlendirilen Guthrie'nin uyarıcı-tepki bağlarına yer yoktur. Bir hareketin bir kuramına göre, bir davranışın eşlik ettiği bir uyarıcı uyarıcı kombinasyonuna tek bir tekrarda (tek bir bileşimi tekrar ortaya çıktığında organizma aynı yaşantıda) tamamen koşullaması gerçekleştiğine tepkiyi verecektir. Daha farklı bir ifadeyle, bir göre daha fazla tekrarın, uyarıcı-tepki bağının davranış ile bir uyarıcı arasında bağlantı güçlenmesine bir etkisi olmayacaktır. kurulabilmesi için klasik koşullamada olduğu gibi bir koşulsuz uyarıcı-koşulsuz tepki bağlantısına ihtiyaç 5.Guthrie'ye göre, Pavlov prensiplerine pek bağlı yoktur. Bir davranışla bir uyarıcı biribirine eşlik değildir. Ona göre ilişkisel öğrenme için yakınlık ederse, uyarıcı daha sonra yeniden ortaya faktörü en önemli değişkendir. Pavlov tipi öğrenme çıktığında, bu uyarıcıyı muhtemelen aynı davranış durumu ise, yapay durumlarda ortaya çıkan (tepki) izleyecektir. (çıkartılan) koşullamaları ifade etmektedir. 1.Eğitim sürecinde (öğrenme-koşullama 6.Guthrie, bu nitelikteki eleştirilere bir becerinin durumunda) bir tepki ister koşulsuz uyarıcı öğrenilmesi tekrarla gelişmektedir, ancak, bir beceri tarafından isterse bir başka yolla çıkarılmış olsun, bir çok uyarıcı-tepki bağından oluşmaktadır ve bir uyarıcıyla bir tepki beraberce ortaya çıkmışsa, herhangi bir beceriyi öğrenmek bu nedenle bir çok öğrenme meydana gelmiştir; bu uyarıcıyla bir daha uyarıcı-tepki bağının öğrenilmesi demektir. İşte bu karşılaşıldığında, aynı tepki gösterilecektir. tek tek uyarıcı-tepki bağlarının öğrenilmesi tek bir 2.Eğitim sürecinde (öğrenme-koşullama tekrarda olmakta, ama bu uyarıcı-tepki bağıntılarının durumunda) bir tepki ister koşulsuz uyarıcı (dizgesinin) oluşturduğu davranış ve/ya beceri tarafından isterse bir başka yolla çıkarılmış olsun, 'M tekrarla gelişmektedir. Bu duruma bisiklete binmenin bir uyarıcıyla bir tepki beraberce ortaya çıkmışsa, öğrenilmesi veya araba kullanmanın öğrenilmesi £ örnek verilebilir. Ancak, yine de bazen tek bir öğrenme meydana gelmiştir; bu uyarıcıyla bir daha - uyarıcı-tepki bağının, bazen de bir becerinin çok karşılaşıldığında, aynı tepki gösterilecektir. daha karmaşık uyarıcı-tepki bağlantılarının en son hareket olması durumu nedeniyle, Guthrie'nin 3.Guthrie için öğrenmenin temel mekanizması kuramı karmaşık davranışları tam olarak açıklar koşullamadır (simultaneous conditioning). "Bir nitelikte değildir. İki durum arasındaki farkı ve/ya tekrarlı öğrenme durumu" olarak benzerliği tam olarak açıklamamaktadır. tanımlayabileceğimiz bu kuramdaki en son tepki ilkesine göre mekanik bir bilmece aletiyle uğraşan 7.Guthrie'ye göre davranışta ne kadar çok bir kimse bir çok davranış (tepki)gösterir. Eğer harek9t varsa, o kadar çok uyarıcı-tepki bağlantısı sonuçta doğru tepkiyi gösterirse (bilmeceyi çözen ve o kadar çok tekrar gerekecektir. Öğrenmede, tepki), bu tepkiyi aynı durumla karşılaştığında yine genellikle ölçülen şey bütün bir beceri ya da gösterme eğiliminde olacaktır (VVatson'da tekrar davranıştır. Oysa gerçekte öğrenilen şey, bunu gerekiyordu). Bu durumda da "bilmeceyi çözmesini oluşturan hareketlerdir. Hareketlerin her birisi de öğrenmiş" olacaktır. Ama eğer, bu kişi bilmeceyi yeni uyarıcı kaynakları oluşturur. Bir dış uyarıcı, çözmeyi başaramamışsa bu aletle bir daha organizmada bir takım hareketler doğurur. Bu karşılaştığında aynı tepkiyi, yani aleti bir kenara hareketler de organizmanın davranış (tepki) atmayı tekrarlayacaktır. Bu halde de yine bir şeyler göstermesinde yeni uyarıcılar olarak değerlendirilir. öğrenmiş olmaktadır. Her iki durumda da, bilmece Kapsamlı beceriler ya da davranışların aletinin teşkil ettiği uyarıcı kombinasyonuyla öğrenilmesinde uyarıcılarla tepkilerin ilişkilenmesi karşılaşmaktadır. Her iki durumda da, uyarıcıyı için geçen süre, aslında bu hareketlerin doğurduğu ortadan kaldıran bir hareket vardır ve bu sebepten, uyarıcılarla bunlardan doğan hareketlerin Guthrie'ye göre, aynı durumla karşılaşılınca bu ilişkilenmesinden dolayı uzamaktadır. hareket, büyük bir ihtimalle tekrarlanacaktır. Her iki 8.Guthrie'ye göre öğrenme süreci genel olarak uyarıcı durumunda da son tepki öğrenilmiş uyarıcı ve tepkilerin zamandaş yakınlıkları olmaktadır, VVatson'a göre öğrenmeyi- dolayısıyla eşzamanlı koşullama ilkesiyle ilişkilendirmeyi sağlayan etkenlerden birisi tekrardır. açıklanabilir. Görünüm sıklığı, şiddet, yayılma, 4.Guthrie'de, VVatson'un kabul ettiği gibi, uyarıcı- koşullamanın veya uyarımların beyinde gelişmesi, tepki bağı farklı düzeylerde (güçlerde) ve tekrarlarla sönme, ket vurma, unutma, doğru ve ters koşullama meydana gelmemektedir. Ya hep-ya hiç ilkesiyle
  • 37. 26- -OĞRENME PSİKOLOJİSİ. gibi öğrenmenin teme! özellikleri hep bu genel ilkeyle açıklanabilecek niteliktedir. 9. Bir davranışın doğru şeklini öğrenirken yapılan hataların veya başarılı hareketlerin ne gibi bir etkisi olacağı Guthrie tarafından açıklanmamıştır. Guthrie'nin kuramında pekiştireç kavramı yoktur. Bir uyarıcı veya uyarıcılar grubu doğru tepki de, yanlış tepki de öğrenilebilir: Organizma başarılı olduğu veya pekiştirildiği için değil, tepki verdiği için öğrenir. Sönme ve unutma: Guthrie'de, sönme, unutma süreçleri uyarıcı-tepki çerçevesi içinde yeni tepkilerin kazanılması, eski tepkilerin değiştirilmesi şeklinde ele alınmaktadır. Sönme, uyarıcıdan sonra pekiştirecin kesilmesinden dolayı davranışın sönmesi değil, yeni bir davranışın öğrenilmesi olarak ortaya çıkmaktadır. Sönme, her zaman ilişkisel olarak ortaya çıkar. Yani, daha önceki tepkiyle (sönen tepkiyle) uyuşmayan bir tepkinin öğrenilmesi yoluyla gerçekleşir. Guthrie'ye göre unutma ise araya girme yaklaşımı ile açıklanmaktadır. Öğrenilmiş bir tepkinin unutulması, yeni bir uyarıcı- tepki ilişkisinin gelişmesi ve uyarıcı tepki ilişkisini bozması nedeniyle ortaya çıkmaktadır. 2: o >- Ceza: Guthrie'de cezanın yeri pek yoktur. Ceza, OT 'o ancak istenmeyen tepkiyi çıkaran uyarıcıyla LU uyuşmaz ise veya istenmeyen tepkiyle uyuşmayan yeni bir tepki doğurursa etkili olur. Guthrie'ye göre organizmanın bir şeyi istemesi; bir uyarıcı veya uyarıcılar bütününün organizmayı uyarılmış halde tutması, uyarılmışlık halini ortadan kaldıracak hareketleri engelleyen herhangi bir şeyin varlığı, belirli tepkileri yapmak için fiziksel hazırbulunuşluk, bu tepkileri yaptıktan sonra doğacak sonuçlara fiziksel hazırbulunuşluk olarak açıklanabilir. Guthrie alışkanlıkların söndürülmesi için üç yöntem önermektedir: Eşik yöntemi, yorgunluk (bıktırma) yöntemi, uyuşmayan uyarıcılar (zıt tepki) yöntemi. 1. Eşik yöntemine göre, uyarıcıyı çok zayıf, farketmekle farkedilmemek arasında bir derecede vermek ve dolayısıyla istenilmeyen tepkinin yapılmamasını sağlamaktır. Yani uyarıcı, tepki için eşik seviyesinin altında verilmektedir. Böylece uyarıcı daha sonra güçlü olarak verildiğinde de tepkinin ortaya çıkmasını sağlamayacaktır. Çok düşük bir düzeyde verilen uyarıcı, algı eşiğini yükseltecektir. Böylece gittikçe daha belirgin olarak ortaya çıkan uyarıcılar algı eşiğinin altında kalacaktır. 2. Yorgunluk (bıktırma) yönteminde, organizma bu tepkiyi yapamayacak kadar yorgun düşüp, bu
  • 38. tepkiyi bırakıncaya kadar, istenmeyen tepki tekrar tekrar çıkartılmaktadır. Organizma tepki yapmayı durdurduğu anda da farklı bir duruma geçmiş olacaktır. Organizma ister eski tepkiyi durdursun, isterse yeni bir tepki ortaya çıksın, ortada durumu değiştiren bir son tepki vardır. Organizmanın aynı uyarıcı durumuyla karşılaşması halinde bu son tepki ortaya çıkacaktır. 3. Uyuşmayan uyarıcılar (zıt tepki) yönteminde ise, istenilmeyen tepki, kendisini çıkaran uyarıcılardan farklı uyarıcılarla karşılaştırılacaktır. Bu farklı uyarıcıların çıkardığı tepkiler, bırakılması istenen tepkilerle uyuşmayacaktır.
  • 39. -EGITIM 27 BILIMLERI- 2. KLASİK (TEPKİSEL) ŞARTLANMA / İnsanlarda klasik şartlanmanın yapılabilmesi için bu iki şartın sağlanması yeterlidir. Sözgelimi çocuk iğneden KOŞULLANMA (PAVLOV) (şartsız uyarıcı) korkar (şartsız tepki), doktora karşı bir tepkide bulunması gerekmez (nötr uyarıcı). Doktor Psikolojide ve davranışçı yaklaşımda önemli bir yere çocuğa birkaç kez iğne vurursa, çocuk doktordan sahip olan Ivan Pavlov, Rus fizyologdur. Köpeklerle (şartlı uyarıcı) korkmaya (şartlı tepki) başlar. yaptığı çalışmalarla tanınmıştır, bu yüzden "Pavlov'un İnsanların duyuşsal davranışları, refleksleri bu şekilde köpekleri" ifadesi gündelik hayatta da kullanılan bir biçimlendirilebilir. Yeğeninizin sizi (şartlı uyarıcı) ifadedir. sevmesi (şartlı tepki), sizin (nötr uyarıcı) ona çikolata Yaptığı deneyde Pavlov köpeğe önce nötr uyarıcı (şartsız uyarıcı) vermeniz sayesinde gerçekleşir, olan zil sesi vermiş ve beklendiği gibi köpek zil sesine çünkü çocuklar çikolatayı sever (şartsız tepki). karşı herhangi bir tepki vermemiştir. Daha sonra zil sesinin ardından şartsız uyarıcı olan et (suyu) vermiş Klasik şartlanma bir süre zil ile etin birlikte verilmesi ve bu işlemi bir süre tekrarlamıştır. Et suyuna karşı sonucunda gerçekleşir. Bir süre sonra zil çalınır ve et şartsız tepki olarak salyayı veren köpek, işlemin verilmezse ve salya tepkisi alınırsa, öğrenmenin sonunda sadece zil sesi (şartlı uyancı) verildiği halde gerçekleştiği sonucuna varılır. Bu durum birkaç kez salya tepkisi {şartlı tepki) vermiştir. Kısaca, yapılan tekrarlanırsa, yani et verilmeden zil çalınmaya devam işlem, nötr bir uyarıcıyla başlangıçta kendisine karşı edilirse, bir süre sonra artık köpek salya salgılamaz gösterilmeyen bir tepkiyi eşleştirmektir. Klasik olur. Bu olaya sönme adı verilir. Başka bir ifadeyle şartlanmanın iki temel kuralı vardır: "pekiştirilmeyen tekrarlar sönmeye yüz tutar." Eğer siz yeğeninize artık çikolata götürmemeye başlarsanız, a)Şartsız uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır, bir süre sonra yeğeniniz sizi sevmemeye başlar. b)Şartsız uyarıcı ile şartsız tepki arasındaki bağ Ancak, pekiştirmenin verilmemesinin hemen ardından doğalbirbağ olmalıdır. sönmeden önce davranışın bir miktar direndiği ve hatta bazen arttığı görülür ki, bu da şartlanmanın Klasik şartlanma ancak bu iki şart yerine getirildiği gücüyle ilişkilidir. Daha sonra davranış söner. zaman meydana gelir. Bu iki şartı hayvanlarda karşılamak insanlardakinden daha kolay olduğu için, hem deneyler hayvanlar üzerinde yapılmış, hem de klasik şartlanmanın anlaşılması için hayvan davranışları ele alınmıştır. KLASİK ŞARTLANMA DENEYİNİN AŞAMALARI Şartlanmadan önce Nötr Uyarıcı ■+ Tepki Şartsız Uyarıcı -► Şartsız (ZİL) Yok (Et tozu) Tepki (Salya) Şartlanma sırasında Şartlı Uyarıcı -*- ■> Şartsız Uyarıcı -► ŞartsızTepki (ZİL) Takiben (Et tozu) (Salya) Şartlanmadan sonra Şartlı Uyarıcı ■> Şartlı Tepki (ZİL) (Salya)
  • 40. 28- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSL Sönmüş olan davranışlar için pekiştirme yapılırsa, etmesi beklenir. Bu yolla köpeğin uzun ve kısa zil yani şartsız uyarıcı tekrar verilmeye başlanırsa, seslerini ayırt etmesi de sağlanabilmektedir. davranış yeniden görülmeye başlar. Yani, sönmenin ardından yeni bir öğrenme oluşturulabilir. Korku şartlanması klasik şartlanmanın insanlarda en çok ortaya çıkan biçimidir. İnsan kolayca ve çabucak korkar ve korku klasik şartlanma yoluyla öğrenilir. Öğrenciler açısından ele alındığında, öğrencinin bir dersi sevmesi veya ondan korkması, bir öğretmenini sevmesi veya ondan korkması temelde klasik şartlanmanın sonucunda meydana gelir. Kısaca, korku şartlanması, nötr uyarıcı ile korku tepkisinin eşleştirilmesidir ve bu eşleştirmede, kişide korku uyandıran uyarıcı da şartsız uyarıcı olarak kullanılır. Pavlov'un Başarısız çocuk Ivan Pavlov ve Çalışma Arkadaşları, 1911 köpeği Anlaşılmış olacağı gibi, klasik şartlanmada Sartlanmadan pekiştirme şartsız uyarıcının yeniden verilmesidir. önce Örnek deneyde, et suyu tekrar verildiğinde pekiştirme yapılmış olur. Şartsız uyarıcı birincil Şartsız uyarıcı Et tozu Başansızlık pekiştireç, şartlı uyarıcı ikincil pekiştireçtir. Klasik Şartsız tepki Salya Panik koşullanma da önemli noktalardan birisi de pekiştirecin (et, zil) davranıştan (salya salgılama) Sartlanmadan önce verilmesidir. sonra Sönmüş davranışlar için, şartlı uyarıcı bir süre Şartlı uyarıcı Araştırmacı ortadan kaldırılırsa, yani deneyde köpeğe bir süre zil (Başlangıçta nötr) laboratuara sesi duyurulmazsa ve bir aradan sonra yeniden Şartlı tepki girer Sınav verilirse, köpeğin bir miktar salya salgıladığı görülür, Salya ki buna kendiliğinden geri gelme denir. Bu salya miktarı da kendiliğinden geri gelme miktarıdır. Panik Birden fazla uyarıcıya koşullama/üst düzey Klasik şartlanma deneyinde köpeğin zil sesine karşı koşullamada klasik koşullanmada yer gösterdiği tepkiyi (salyayı) çıngırak sesine karşı da almaktadır. Koşullu uyarıcı (ses) ve koşulsuz göstermeye başlamasına genelleme adı verilir. uyarıcı (et) birçok kez birlikte verilerek koşullanma Yani, genelleme şartlı uyarıcının bir veya birkaç sağlandıktan sonra ikincil bir koşullu uyarıcı devreye özelliğini taşıyan başka bir uyarıcıya karşı şartlı sokulabilir. Örneğin sesten önce ışık devreye tepkinin verilmesidir. Köpek zil sesine benzeyen sokularak organizmanın sadece ışığa koşullu tepki çıngırak sesine karşı aynı tepkiyi vermiş olur. vermesi sağlanabilir. Buna birden fazla uyarıcıya VVatson'un yaptığı bir deneyde beyaz fareden koşullama veya üst düzey koşullama denir. korkutulan çocuk beyaz tavşandan da korkmuştur. Bu durum, onun beyaz ve tüylü uyarıcılara karşı Klasik koşullanma, insanların karmaşık bilgileri tepki genellemesi yaptığını göstermektedir. öğrenmesini açıklayamamaktadır. Ancak insanların, belli bir nesneye ya da olaya karşı gösterdiği bazı Genellemeler, her zaman istenen yönde olmaz. duyuşsal tepkilerin klasik koşullanma ile öğrenildiği Bazen genellemeye karşı ayırt etmenin öğretilmesi sanılmaktadır. Bilgiler için değil ama, tutumlar, ilgiler gerekir. Ayırtetme, organizmanın benzer uyarıcıları ve duygularla ilgili öğrenmelerde klasik koşullanma birbirinden ayırt etmesi ve birine gösterdiği tepkiyi kullanılabilir. Bilgiler için değil ama, tutumlar, ilgiler diğerine göstermemesinin sağlanması demektir. ve duygularla ilgili öğrenmelerde klasik koşullanma Sözgelimi yukarıda söz edilen durumda köpeğin kullanılabilir. Klasik koşullanma ile açıklanan diğer çıngırak sesini zil sesinden ayırt etmesi istenebilir. bir öğrenme de fobik tepkilerdir. "Okul korkusu" veya Bu halde, köpek zil sesinden sonra pekiştirilir, "sınav korkusu" ve hatta "Matematik korkusu" denen çıngırak sesinden sonra ise pekiştirilmez. Köpeğin duygular, klasik koşullanma programları ile bir süre sonra zil sesini çıngırak sesinden ayırt azaltılabilir veya giderilebilir.
  • 41. -EGITIM BILIMLERL 29 Öğrenilmiş Çaresizlik Seligman bazı klasik koşullanma deneylerini analiz etmiş ve klasik koşullanma deneylerinde organizmanın çaresiz olduğunu ve çaresizliği öğrendiğini ileri sürmüştür. Seligman ve Maier yaptıkları deneylerinde köpeklere elektrik şoku vermiş ve köpeklerin ne yaparsa yapsınlar şoktan kurtulamamalarını sağlamışlardır. Bu durumda köpeklerin çaresizliği öğrendiklerini ve bunu da tüm istenmeyen durumlara genellediklerini gözlemlemişlerdir. Benzer bir çalışmada, köpek balığı, diğer tarafında balıklar olan cam bir bölmeye konuluyor ve böylelikle köpek balığının balıklara ulaşmaya çalıştığında cam bölmeye çarpması sağlanıyor. Bir süre sonra köpek balığı cam bölmeye çarpmamayı öğreniyor. Çünkü ne kadar uğraştıysa da diğer taraftaki balıklara ulaşamıyor. Cam bölmeyi çıkardıklarında da köpek balığı diğer tarafa geçmeye çalışmıyor, çünkü çaresizliği öğreniyor. Öğrenilmiş çaresizlik davranış yapmada, harekete geçmede isteksizlik, pasiflik, korku, depresyon gibi belirtilerle kendini göstermektedir. Bu durum tüm istenmeyen durumlara genellenebilmektedir. Örneğin; girdiği matematik sınavlarında hep başarısız olan bir öğrenci "ne yaparsam yapayım matematikte başarılı olamayacağım" diye inanmaya başlarsa, bu öğrencinin öğrenilmiş çaresizlik yaşadığı söylenebilir. Benzer bir biçimde ilişkilerinde hep sorunlar yaşayan bir gencin "iyi dostluklar kurmayı başaramayacağına" inanması, öğrenilmiş çaresizlik içinde olduğunu gösterir.
  • 42. 'O 30-
  • 43. -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 1. "Yaşantı ürünü oluşan kalıcı ÇOZUMLU değişikliği" ifadesi aşağıdaki KAVRAMA hangisiyle açıklanır? A)Öğretme izli davranış 3. "Bir anne bebeği ağladığında ve huzursuz B)Öğrenme kavramlardan olduğunda onu kucağına alıp hep aynı şarkıyı C)Öğretim söylüyor. Daha sonra çocuk ağlarken bu şarkıyı D)İnformal öğretim duyduğunda ağlamayı bırakmayı öğrenir. Fakat bir E) Hiçbiri süre sonra çocuk ağlarken bu şarkıyı duymasına rağmen susmuyor." Bu durum aşağıdakilerden hangisine bir örnektir? A)Ayırtetme B)Kendiliğinden geri gelme C)Sönme D)Birincil pekiştireç E) Uyarıcı genellemesi Sorudaki ifade öğrenmenin Çocuğun koşullandığı uyarıcıya (şarkı) daha önce cevap B seçeneğidir. tanımıdır. Doğru gösterdiği koşullu tepkiyi göstermemesi davranışın söndüğünü gösterir. Anne çocuğu (Cevap B) kucağına alıp şarkı söylemiş, çocuk da annesine karşı duyduğu güven ve sıcaklıkla şarkıyı eşleştirmiştir. Bir süre sonra sadece şarkı verilip arkasından çocuk kucağa alınmazsa yani koşullu uyarıcı pekiştirilmezse davranış söner. o (Cevap C) a LU 2. Karnı acıktığı için ağlayan bir bebeğin annesinin (tepkisel koşullanma). Çocuğun başlangıçta nötr getirdiği mama biberonunu görünce susması olan uyarıcıya koşulsuz tepki göstermesi tepkisel aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? koşullanmadır. A)Tepkisel koşullanma (Cevap A) B)Edimsel koşullanma C)Refleks D)Uyarıcı genellemesi E) İçgüdü Çocuk için mama koşulsuz uyarıcıdır. Mama içtiğinde susması ise koşulsuz tepkidir. Başlangıçta nötr uyarıcı olan biberon mama ile eşleştiriliyor. Çocuk mamaya yani koşulsuz uyarıcıya gösterdiği tepkiyi biberona da gösteriyor
  • 44. 4. "Bir sınavda Ahmet'in midesi bulanmış ve rahatsızlandığı için sınavı terk etmek zorunda kalmıştır. Bir hafta sonra başka bir sınava giren Ahmet'in sınav kağıdını görünce midesi bulanmıştır." Yukarıda anlatılan durumda "sınav kağıdı" aşağıdakilerden hangisidir? A)Nötr uyarıcı B)Koşulsuz uyarıcı C)Koşullu uyarıcı D)Koşulsuz tepki E) Koşullu tepki
  • 45. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 31 Bu durumu klasik koşullanmaya göre 6. "Organizmanın bir uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi çözümlersek; aynı uyarıcıyla karşıiaştığında tekrar gösterme eğilimi vardır. Yani bir kişi belli koşullar altında Başlangıçta midesi için sınav kağıdı= Nötr uyarıcı gösterdiği bir davranışı, bir başka zaman aynı Bozuk yiyecek vb.= Koşulsuz uyarıcı koşuilarla tekrar karşılaştığında da gösterme eğilimi vardır." Bunun gibi doğal bir durumda mide bulantısı= Koşulsuz tepki Yukarıda Guthrie tarafından açıklanan öğrenme Sınav kağıdı ve midesinin kötü durumunu ilkesi aşağıdakilerden hangisidir? eşleştirilmesi = Koşullanma A)En son ve en sık ilkesi Sınav kağıdı= Koşullu uyarıcı B)Bitişiklik ilkesi C)Transfer Sınav kağıdına gösterilen tepki= Koşullu tepki D)Habercilik (Cevap C) E) Bağlaşım 5. "Fatma çalışmasına rağmen ilk üç matematik Guthrıe öğrenmenin tek yasasının bitişiklik sınavından geçer not alamamıştır. Fatma ne kadar olduğunu ileri sürmüştür. Guthrie'nin bitişikliği çalışırsa çalışsm matematik dersinden iyi bir not uyarıcı tepki bitişikliğidir. Belli bir uyarıcı uyarıcıya alamayacağını düşünmektedir ve final sınavına karşı tepki gösterildiğinde bu ikisi arasında çalışmaz ve yine kötü bir not alır." çağrışım meydana gelmektedir. Aynı uyarıcı tekrar ortaya çıktığında organizma aynı tepkiyi Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisi ile tekrar gösterme eğilimindedir. açıklanabilir? (Cevap B) A)Öğrenilmiş çaresizlik B)Kendini gerçekleştiren kehanet C)Genelleme D)Tepkise! koşullanma E) Edimsel koşullanma "5 UJ Öğrenilmiş çaresizlikte organizma ne kadar çaba öğrenerek pasif kalmaktadır. Öğrenilmiş harcarsa harcasın durumu değiştiremeyeceğini çaresizliğin belirtileri ise pekiştireç aimak ya da
  • 46. cezadan kaçınmak için davranış göstermeye 7. Gözümüze ışık tutulunca gözümüzü kapatırız. isteksizlik, genel olarak pasifliktir. Öğrenilmiş çaresizlikte kendini gerçekleştiren kehanetin Yukarıdaki örnekte gözün kapatılması aşağıdaki aksine organizmayı olumsuz düşünmeye ve kavramlardan hangisiyle açıklanır? pasifliğe iten önceki denemelerinin olumsuz A)Koşulsuz tepki sonuçlarıdır. B)Koşullu tepki (Cevap A) C)Şartsız uyarıcı D)Şartlı uyarıcı E) Nötr uyarıcı Gözümüzün kapatılması koşulsuz uyarıcıya yani ışığa gösterilen koşulsuz birtepkidir. (Cevap A)
  • 47. 32- -OGRENME PSİKOLOJİSl 8. "Öğretmen sık sık midesi ağrıyan Ahmet'i evine 10. "Bir çocuk yağmurlu bir havada gök gürültüsü göndermektedir. Öğretmen Ahmet'in eve gitmek duymuş ve arkasından şimşek çaktığını görmüştür. için midesi ağrıdığını anlar ve midesi ağrıdığında Daha sonra çocuk fotoğraf çekilirken fotoğraf onu evine göndermez. Fakat Ahmet'in mide makinesinin flaşından korkmuştur." ağrılarında artma görülür." Yukarıdaki durumda çocuğun flaşa gösterdiği Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle tepki aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? açıklanabilir? B) Edimsel koşullanma A)Cezanın davranış değiştirmede yetersiz bir yol A) Uyarıcı genellemesi D) Ayırt etme olduğu C) Tepkisel koşullanma B)Olumlu pekiştireç ortamdan çekildiğinde E) Gölgelenme davranışta artma görüleceği C)Sönmenin başlangıcında davranışta artma görülebileceği D)Olumsuz pekiştirecin davranışın şiddetini Bu durumu tepkisel koşullanmaya göre irdelersek. arttıracağı Gürültü (yüksek ses): Koşulsuz uyarıcı E) Davranış değiştirmede en etkili yolun ortamın değiştirilmesi olduğu Gürültüye gösterilen korkma tepkisi: Koşulsuz tepki Işık: Başlangıçta nötr uyarıcı Öğretmenin midesi ağrıdığı için Ahmet'i eve göndermesi bir olumlu pekiştirmedir bu da Işık+Gürültü: Koşullanma süreci (Tepkisel davranışın görülme sıklığını arttırır. Öğretmen koşullanma) bunu fark edip oiumlu pekiştireci vermemiştir. Yani Ahmet'in bu davranışını söndürmeye Işığa (şimşek) gösterilen tepki: koşullu tepki çalışmıştır. Fakat sönmenin başlangıcında davranışın şiddetinde artmalar görülebilir. Olumlu Çocuğun bu tepkiyi benzer fotoğraf makinesinin flaşına da göstermesi uyarıcı genellemesi pekiştireç ortamdan çekildiğinde davranışta artma değil azalma görülür. Olumlu pekiştirecin (Cevap A) ortamdan çekildiğinde davranıştaki artma davranışın sönmeye başladığına bir işarettir. (Cevap C) 9. "Kedinin tırmalaması sonucu kediye benzeyen tüylü hayvanlardan korkan çocuğun belli bir yaş döneminden sonra her tüylünün kedi olmadığını 11. "Okul fobisi olan bir çocuğa okula alıştırmak için anlaması ve onlardan korkmaması" aşağıdaki annesi i!k olarak onu okulun bahçesine getirip oyun kavramlardan hangisiyle açıklanır? oynayan çocukları izletmiş. Ertesi gün sınıftaki müzik dersine sokmuştur. Daha sonra çocuk okula A)Ayırtetme gitmek istemiştir." B)Şartlı uyarıcı C)Sönme Bu annenin çocuğuna okula gitme davranışı D)Transfer kazandırmak için izlediği yol aşağıdakilerden E) Genelleme hangisidir? A)Bıktırmayöntemi B)Eşikyöntemi Sorudaki örnek ayırt etmeye örnektir. Dolayısıyla C)Davranış biçimlendirme doğru cevap A'dır. D)Zıt tepki yöntemi (Cevap A) E) Alışkanlığı bastırma
  • 48. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 33 Eşik yöntemi istenmeyen bir davranışın ortadan 14. Zil sesine şartlanması sönen köpeğin bir süre kaldırılması yerine istenen davranışın sonra yeniden zil sesi duyduğunda salya yerleştirilmesi için kullanılan yöntemlerden biridir. salgılaması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle Bu yöntemde uyarıcıya çok az dozda verilerek açıklanabilir? uyarıcının istenmeyen tepkiyi çağrıştırması A)Şartların sönmesi engellenir. Uyarıcının dozu istenmeyen tepkinin B)Kendiliğinden geri gelmesi ortaya çıkması için gerekli eşiği aşmadan C)Genelleme zamanla yavaş yavaş arttırılır. Sistematik D)Ayırtetme duyarsızlaştırma da bu yöntemlerden birisidir. E) Transfer (Cevap B) 12. Klasik (tepkisel) koşullanmanın gerçekleşmesi için aşağıdaki koşullardan hangisi yanlıştır? Şartlanmanın sönmesinden sonra köpek zil sesini duyduğunda tekrar salya salgılamaya başlıyorsa A)Doğal uyarıcı tepki bağının olması gerekir. bu kendiliğinden geri gelmedir. Doğru cevap B'dir. B)Şartlı uyarıcının, şartsız uyarıcıdan hemen önce verilmesi (Cevap B) C)Şartlı uyarıcı ile şartsız uyarıcının birleştirilmesi D)Şartlı uyarıcı ile şartsız uyarıcı bağının tekrarlanması tn E) Şartsız uyarıcının, şartlı uyarıcıdan hemen önce 15. Bir alanda kullanılan bilgilerin bir başka alandaki verilmesi bilgilerin öğrenilmesini kolaylaştırması veya UJ zorlaştırması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle o açıklanabilir? "c c A)İleriye ket vurma UJ B)Geriye ket vurma co C) Geneileme A-B-C-D seçenekleri klasik şartlanmanın & d) Ayırtetme gerçekleşmesi için gerekli koşullardır. E seçeneği ;<1 E) Aktarım (transfer) yanlıştır. Çünkü Pavlov'un deneğinde şartlı uyarıcı s (zil) şartsız uyarıcıdan (et) önce verilir. Doğru î£ cevap E seçeneğidir. "ğ Bir alanda kullanılan bilgiler diğer alanlardaki (Cevap E) bilgilerin öğrenilmesini kolaylaştırıyor veya zorlaştırıyorsa bu durum transfer (aktarım) kavramıyla açıklanır. Doğru cevap E'dir. 13. Küçük bir çocuğun her gördüğü sakallıyı dedesi (Cevap E) zannetmesi veya bir kere köpekten korkan bir çocuğun tüm dört ayaklı hayvanlardan korkması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir? A)Ayırtetme B)Sönme 16. Organizmanın doğal uyarıcılar karşısında C)Şartların geri gelmesi göstermiş olduğu davranışı yapay uyarıcılar D)Geneileme karşısında da gösterir hale gelmesi aşağıdaki E) Negatif transfer kavramlardan hangisiyle açıklanır? A)Edimsel şartlanma B)Genelleme Parçada verilen örnekler genellemeye ait C)Şartların geri gelmesi ömeklerdir. Doğru cevap D'dir. D)Klasik şartlanma (Tepkisel koşullanma) (Cevap D) E) Transfer
  • 49. 34- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- Organizmanın doğal uyarıcı (et) karşısında 19. "Yeni kurulan bir siyasi parti seçimlerdeki oy oranını göstermiş olduğu davranışı yapay (zil) uyarıcı arttırmak için partisinin amblemini taşıyan hediyeler karşısında göstermesi klasik şartlanma ile dağıtmıştır" açıklanır. Doğru cevap D'dir. Bu siyasi partinin oy oranını arttırmak için (Cevap D) kullandığı yöntem aşağıdaki öğrenme psikolojisi ile ilgili kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? A)Klasik koşullanma 17. "Göze ışık tutulunca gözbebeğinin büyümesi, göze B)Edimsel koşullanma üflenince gözün kırpıştırılması, ani gürültü C)Dolaylı öğrenme karşısında irkilme" D)Gözlem yoluyla öğrenme E) Gestalt öğrenme Yukarıdaki örneklerde uyarıcı - tepki arasındaki bağ nasıl bir bağdır? A)Doğal bir bağdır. Bu siyasi parti hediyeler dağıtarak bireyler için hoş B)Sonradan kazanılmış bağdır. bir durum olan hediye alma davranışıyla partisini C)Öğrenilmiş bir bağdır. eşleştirmeye çalışmıştır. Bu durum klasik D)Uzun süreli bir bağdır. koşullanmaya örnektir. E) Kısa süreli bir bağdır. (Cevap A) Uyarıcı tepki arasındaki bağ doğal bir bağ olarak j açıklanır. Doğru cevap A'dır. 20. "Ali kendini çok çirkin bulmakta, kızların onu çekici bulmadığını ve hiç kız arkadaşının olmayacağını (CevapA) düşünmektedir. Bundan dolayı hiç kızlarla konuşmaz. Ali'nin hiç kızarkadaşı olmamaktadır." Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisi için bir örnek olabilir? 18. Klasik koşullanma ile ilgili olarak; A)Öğrenilmiş çaresizlik B)Kendini gerçekleştiren kehanet I.Uyarıcı bellidir. C)Tepkisel koşullanma D)Sosyal öğrenme II.Organizma pasiftir. E) Edimsel koşullanma III.Davranışlar uyarıcıya göredir. Yargılarından hangisi doğrudur? Başlangıçta bir olumsuzluk olmamasına yani A) Yalnız I B) Yalnız II Ali'nin kızlarla ilgili olumsuz bir durum C)l-ll-lll D) Yalnız III yaşamamasına rağmen onun kendisiyle ve karşı E) II- III cinsle ilgili düşünceleri hiç kız arkadaşı olmamasına yol açmaktadır. Eğer örnekteki gibi olayın gerçekleşmesindeki sebep kişinin olumsuz düşünceleri ve yargıları ise ve bu yargılar I- II- III maddeler klasik koşullanmanın olumsuzluğu doğuruyorsa bu durum kendini özellikleridir. Dolayısıyla üçü de doğrudur. gerçekleştiren kehanettir. (Cevap C) (Cevap B)
  • 50. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 35 21. Okulu sevmeyen ve okula gitmek istemeyen öğrencileri bu olumsuz tutumdan kurtarmak için aşağıdakilerden hangisi en çok işe yarar? A)Edimsel koşullanma B)Tepkisel koşullanma C)Geştalt öğrenme D)Bilişsel öğrenme E) Sosyal öğrenme Okulda öğrencilerin okula, derslere ve öğretmenlere karşı geliştirdiği olumsuz tutumların büyük bir çoğunluğu klasik koşullanmadır. Başlangıçta öğrenci için nötr uyarıcı olan okul, öğretmen veya ders yaşanan başarısızlıklar ve azarlamalar sonucu koşullanma sonucu öğrenciler için koşullu uyarıcı halini almaktadır. çn "o ec UJ o "E UJ 22. "Ahmet televizyon izlerken limon yiyen birisini görmüş js V9 ağzı sulanmıştır." 55 şş '.t z Televizyonda limon yiyen adamın görüntüsü '<-> aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? .1 ■ * • A)Koşulsuz uyarıcı : 5 B)Koşullu uyarıcı C)Nötruyancı D)Ayırtedici uyarıcı E) Genelieme İnsanın ağzının suyunun akması tepkisel bir davranıştır. İnsanın limon yediğinde ya da güzel bir yemek yediğinde ağzının suyunun akması koşulsuz bir tepkidir. Fakat bunların görüntüsü ya da isminin duyulmasında ağzımızın suyunun akması ise koşullu bir tepkidir. Görüntüyle limonun tadı koşullanmıştır. Yani limon yiyen birinin görüntüsü bizim için koşullu uyarıcıdır. Eğer bu çözümü okurken de ağzınızın suyu akıyorsa bu çözüm de sizin için bir koşullu uyarıcıdır. (Cevap B)
  • 51. 36- -OĞRENME PSİKOLOJİSL 4. "Sütten ağzı yanan birinin, yoğurdu üfleyerek CEVAPLI KONU yemesi" KAVRAMA TESTİ Yukarıdaki örnek aşağıdaki kavramlardan hangisine örnek olarak verilebilir? 1. İşaret öğrenme olarak adlandırılan öğrenme A)Transfer modeli aşağıdakilerden hangisidir? B)Ayırtetme A)Klasik koşullanma C)Şartların geri gelmesi B)Edimsel koşullanma D)Sönme C)Sosyal öğrenme E) Genelleme D)Deneme - yanılma yoluyla öğrenme E) Gizil öğrenme 2. Ceyhan nehri kılavuzlu mevkiinde oltasıyla bolca 5. Psikolojide insanların korkularının balık tutan Mustafa sık sık balık tutmak için buraya tedavisinde aşağıdaki yöntemlerden hangisi gider. Belli bir aradan sonra tekrar aynı yere balık kullanılmaktadır? tutmaya giden Mustafa bu defa balık tutamaz ve eli A)Kaçınma şartlanması boş döner. Böylelikle balık tutmak istediği B)Telkin zamanlarda tekrar aynı yere gitmez. C)Serbest çağrışım D)Hipnoz Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle o E) Sistematik duyarsızlaşma açıklanır? A)Genelleme B)Ayırtetme C)Kendiliğinden geri gelme D)Sönme E) Negatif transfer 3. I. Köpeğin zil sesine gösterdiği salyayı, metronom C)Ayırtetme - Sönme - Şartların geri gelmesi sesine de göstermesi D)Genelleme - Şartların geri gelmesi - Pekiştirme E) Şartlı tepki - Ayırtetme - Genelleme II.Köpeğin zil sesine tepki gösterirken, metronom sesine tepki göstermemesi III.Balık tutmayı bırakan bir balıkcının tekrar balık tutmak için daha önce balık tuttuğu koya geri dönmesi Yukarıdaki örnekler sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangisine karşılık gelir? A)Şartların geri gelmesi - Ayırtetme - Genelleme B)Genelleme - Ayırtetme - Şartların geri gelmesi
  • 52. 6. Telefonlarda kod sistemi ve numaralar değiştiği için bireylerin sık sık, yanlışlıkla eski numaralarını çevirmeleri hangi kavramla açıklanabilir? A)Negatif transfer B)Geriye ket vurma C)İleriye ket vurma D)Pozitif transfer E) Dikkatdağınıklığı
  • 53. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 37 7. Okula yeni başlayan Şeyma, defterlerini masanın 10. Mektupla arkadaş olduğumuz ve yazışmalarımız üzerine döküp, dağıttı. Sabahleyin bunları düzensizce boyunca kendisine karşı olumlu duygular çantasına koyup çantanın kapağını kapatmadı ve bu beslediğimiz başka uyruklu bir kişinin, ait olduğu durum, uzun süre devam etti. Bu düzensizlik annesi millete karşı da aynı duyguyu hissetmeniz gibi öğretmeninin de dikkatini çekti. Öğretmeni öğrenme ile ilgili hangi kavramı akla getirir? Şeyma'ya bu yanlışlığı, tüm ayrıntıları ile anlatıp, ne A)Genelleme yapmast gerektiğini söyledi ve Şeyma ondan sonra B)Pekiştirme bir daha bu tür davranışları yapmadı. C)Sönme D)Şartlanma Bu örnek aşağıdakilerden hangisini doğrular? E) Ayırtetme ya da A)Çocuklar davranışlarının yararlılığına uygunluğuna kendi karar vermeli B)Çocukların davranışlarını düzenlemek bir disiplin işidir. C)Çocuklara yapılan açıklamalrın onların anlayışına uygun olması D)Çocuk eğitiminde anlatım ve iknantn ilgisiz kalmaktan daha etkili olduğu E) Çocukların davranış değişikliğinde ceza etkil bir yoldur. 6 8. 2 O c r ı u o 11. Daha önce trafik kazası geçiren bir kişinin Uzun yıllar basketbol oynamış bir sporcu, belli bir 'E süre sonra futbol oynamaya başlar ve maçın çok |j ani bir fren sesi duyunca çok kritik bir anında topu, elleriyle tutarak penaltıya heyecanlanması aşağıdakilerden hangisine c sebep ;İJ olur. örnek olur? a aşağıdakilerden hangisi ş A)Pozitif transfer § Yukarıdaki durum .. "*- B)Geriye ket vurma ifade edilebilir? C)Deneme yanılma A)Pozitif transfer " D)Şartlı refleks S B)İleriye ket vurma LU E) Operant şartlanma > C)Negatif transfer D)Geriye ket vurma E) Unutma 9. Erkan, kızlarla hiçbir zaman yakın ilişki Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? kuramayacağını düşünmektedir. Gerçekten de bir A)Kademeli yaklaşma kızla beraber olduğunda yakınlık kuramamıştır. B)Sistematik duyarsızlaşma C)Öğreniimiş çaresizlik
  • 54. D)Kendi 12. Askerden yeni gelen bir genç çalıştığı ni işyerinde duyduğu " hazır ol" sözüne, hazır ol doğrulay vaziyeti alarak tepki göstermişse, bu durumu an aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi en iyi kehanet ifade eder? E) A)Kavrama yoluyla öğrenme Olgunlaş B)Model gözleme ma C)Şartlanma yoluyla öğrenme D)Denemeyanılmayoluylaöğrenme E) Güdüleme ile öğrenme
  • 55. 38- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 13. Kedi tarafından tırmalanan bir çocuğun giderek 16. Daha önce felsefe kitaplar okumuş bir kişinin tüm tüylü hayvanlardan ve bazı tüylü nesnelerden felsefe derslerinde başarılı olması, de korkması mümkündür. Bu tür davranışlara aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? koşullu tepki denir. A)Sönme B)Ayırtetme hangi C)Pozitif transfer Bu örnekteki koşullu tepkinin D)Negatif transfer aşamasında olduğu söylenebilir? E) Geriye ket vurma A)Transfer B)Ayırtetme C)Sönme D)Genelleme E) Canlanma 14. Bir kaç küçük ikramiye kazanması sonucunda 17. Soldan direksiyonlu araba kullanmaya sayısal loto oynama alışkalığı edinen bir kimse, alışkın birinin sağdan direksiyonlu araba uzun süre ikramiye kazanamadığında bu kullanırken zorlandığı görülmüştür. alışkanlığını terkeder. Bu durumda öğrenmeyi zorlaştıran Biriyen bu davranışı aşağıdaki kavramlardan etken aşağıdakilerden hangisidir? hangisiyle ifade edilir? A)Pozitif trasfer A)Sönme B)İleriye ket vurma B)Genelleme C)Geriye ket vurma C)Canlanma D)Negatif korelasyon D)Ayırtetme E) Alışkanlık çatışması E) Pekiştirme 15. Önceki öğrenme durumlarında yer alan uyarıcı 18. Öğrencinin matematikte öğrendiği bilgileri ve davranımlarla, o anda yapılan öğrenmedeki mantık dersinde kullanarak, o derste de başarılı uyarıcı ve davranımlar arasındaki benzerlik olması aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? aşağıdakilerden hangisi için gereklidir? A)Sönmenin A)Pozitif transfer B)Transferin B)Güdülenme C)Ayırt etmenin C)Duyum D)Genellemenin D)Uyarım E) Geri bildirimin E) Algı
  • 56. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 39 19. İki yabancı dil art arda öğrenildiğinde bu dillere 22. Bir çocuğa yemek yemesi için ısrar edilip özgü kelimeler birbiriyie karıştırılabilir. karşısında eğlendirici hareketler yapılırsa daha sonra hep bu hareketleri bekleyecek, aksi taktirde Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır? yemek yemeyecektir. A)Ketvurma Çocukta gelişen bu davranış şekli aşağıdaki B)Yetersiz uyarım öğrenme yöntemlerinden hangisine C)Negatif transfer dayandırılabilir? D)Geri bildirim E) Deneysel çözülme A)Bilişsel öğrenme B)Model alarak öğrenme C)Kavrayış yolu ile öğrenme D)Şartlanma yolu ile öğrenme E) Deneme yanılma yolu ile öğrenme 23. Bir grup deneğin elleri buzlu suya daldırılır. 20. Aşağıdakilerden hangisi öğrenmeyi olumlu Damarlarında büzülme olduğu ölçülür. Deneylerin yönde etkilemez? ellerini buzlu suya sokmasından hemen önce zil çalınır. Art arda yapılan çok sayıdaki tekrardan A)Konuyu soyutlaştırmak 52 sonra deneklerin elleri bozlu " B)Eski bilgilerden yararlanmak ü suya sokulmadığı halde yalnızca cr C)Öğrenirken uygulama yapmak uu zil sesi duyduklarında o D)Konuya uygun bir yöntem izlemek "Sc damarlarında büzülme olduğu LU E) Öğrenilenler arasında bütün-parça kaydedilir. ilişkisi s kurmak Bu araştırmada geçerli olan öğrenme şekli Ui aşağıdakilerden hangisidir? ■*: '3 LÜ A)Modelalma B)Motor öğrenme C)Klasik koşullanma D)Deneme - yanılma E) Edimsel koşullanma 21. Elde ettiği sonucu bilmeden çalışanlar, öğrenmede 24. Aşağıdakilerden hangisi koşullu uyarıcının ilerleme kaydedemezler. tanımıdır? A)Uyarıcıların fark edildiği sınırdır. Burada öğrenme üzerinde hangi faktörün B)Uyancıları anlamlı hale getirme sürecidir. önemi belirtilmiştir? C)Organizmada görülen bedensei değişikliktir. A)Transfer D)Organizmanın tepkide bulunmayı öğrendiği B)Egzersiz uyarıcıdır. C)Motivasyon E) Organizmanın belirli koşullar sonucunda tepkide D)Geribildirim bulunmasıdır. E) Programlı öğrenme
  • 57. 40- -OGRENME PSİKOLOJİSL 25. Bir deneyde köpeğin görebileceği yerde ışık 28. Sürekli ders çalıştığı halde başarısız olan bir yakılmış ardından da köpeğe et verilmiştir. Bu öğrencinin bir süre sonra çalışmaktan davranış birkaç kez tekrarlandıktan sonra ışık vazgeçmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle yanar yanmaz köpeğin salya salgıladığı tespit açıklanır? edilmiştir. A)Sönme B)Canlanma Köpeğin davranışının değişmesinde etkili olan C)Genelleme öğrenme şekli aşağıdakilerden hangisidir? D)Pekiştirme A)Kavrama E) Ayırtetme B)Bilişsel öğrenme C)Deneme yanılma D)Klasik koşullanma E) Edimsel koşullanma 26. Güzel bir oyuncak gören çocuk, ona yaklaşmaya 29. Aşağıdakilerden hangisi, daha çok çalışmıştır. Bir süre sonra, oyuncak çocuğa koşullanma yolu ile öğrenme sonucunda verilirken şiddetli bir ses çıkartılmış, bu kez ortaya çıkan bir davranıştır? çocuğun oyuncaktan uzaklaşmaya çalıştığı ve A)Hastahanede iğne olan bir çocuğun tüm ondan korktuğu gözlenmiştir. beyaz önlüklü kişilerden korkması Bu öğrenmedeki koşulsuz uyarıcı ve koşullu o B)Üniversite hazırlık kursundaki tepki aşağıdakilerden hangisidir? öğrencinin A)Çocuk - Korku paragraf sorularını cevaplarken zorlanması B)Oyuncak - Korku C)Bir öğrencinin futbol oyun kurallarını C)Çocuk - Oyuncak öğrenerek, D)Gürültü - Oyuncak hakem olmaya karar vermesi E) Gürültü - Oyuncaktan korkma D)Bir araba tamircisinin, arıza yapan kendi arabasını tamir edememesi E) Bir öğrencinin önlük düğmelerini yanlış iliklemesi 27. Kapısının önündeki kedilere birkaç gün süt veren B)Pekiştirme - Sönme çocuk, kedilerin kapıdan ayrılmadığını görür. Art C)Sönme - Canlanma arda birkaç kez süt vermeyi aksatırsa kediler D)Şartlanma - Genelleme kapıda beklemekten vazgeçer. E) Genelleme-Ayırtetme Paragrafta sözü edilen durumlar, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? A)Ödül-Ceza
  • 58. 30. Yapılan bir deneyde sekiz yaşındaki bir çocuğa, çok hafif bir ses dinlettirildikten hemen sonra gözlerine parlak bir ışık tutulur. Bu olay bir süre tekrarianır. Sonuçta, çocuğun sesi duymasıyla birlikte gözbebeğinin küçüldüğü görülür. Paragrafta örneklenen öğrenme yolu aşağıdakilerden hangisidir? A)Motor öğrenme B)Modeli gözleme C)Bilişsel öğrenme D)Klasik koşullanma E) Deneme - yanılma
  • 59. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 41 31. Otlağı çeviren tellere elektrik akımı verilmiştir. 34. Koşulsuz tepki için aşağıdakilerden hangisi Tellere değen inekler elektrikten etkilenmişier ve bağımsız değişkendir? bir daha hiç yaklaşmamışlardır. A)Nötr uyarıcı B)Koşullu tepki Bu örnekte kullanılan öğrenme yolu C)Koşullu uyarıcı aşağıdakilerden hangisidir? D)Koşulsuz uyarıcı A)Motor öğrenme E) Uyarıcı genellemesi B)Bilişsel öğrenme C)Deneme yanılma D)Klasik koşullanma E) Edimsel koşullanma 32. Babannesini çok seven küçük bir çocuğun 35. Pavlov'un deneyinde köpeğin ete karşı babannesi gibi beyaz saçlı ve gözlüklü olan gösterdiği tepki koşulsuz tepki, zil sesine herkesten kendisine aynı sevgi ve sabır ile karşı gösterdiği tepkiye ise koşullu tepki davranmasını beklemesi, aşağıdakilerden denir. hangisine örnek verilebilir? Koşullu tepkiyi, koşulsuz tepkiden ayırt A)Pozitif transfer eden özellik aşağıdakilerden hangisidir? B)Genelleme C)Ketvurma A)Öğrenilmiş olması D)Negatif transfer B)Doğuştan gelmesi E) Ayırtetme C)Öğrenilmiş olması D)Bir uyarıcıya bağlı olması E) Pekiştirmeye bağlı olması •Ü 'b: UJ UJ
  • 60. 33. Koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı uzun süre CEVAP ANAHTARI birlikte verilmezse, aşağıdaki durumlardan hangisi ortaya çıkar? 1.A 2. D 3. B 4. E A)Sönme 5. E 6.A 7. D 8.C B)Ayırtetme 9. D 10. A 11.D 12. C C)Pekiştirme D)Genelleme 13. D 14. A 15. A 16. C E) Kendiliğinden geri gelme 17. E 18. B 19. C 20. A 21. D 22. D 23. C 24. D 25. D 26. E 27. B 28. A 29. A 30. D 31. D 32. B 33. A 34. D 35. A
  • 61. 42- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ Genelleme organizmanın koşullu uyarıcıya benzer diğer uyarıcılara da aynı tepkide bulunma eğilimidir. Ayırt etme de genellemenin tersine , 1. Öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre organizmanın koşullama sürecinde kullanılan çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci, öğretmenin koşullu uyarıcıyı diğerlerinden ayırt ederek onun hareketlerini bir türlü fark etmemesi üzerine tepkide bulunma eğiiimidir. Yani koşullu tepkinin bu girişimlerden vazgeçmiştir. tek bir koşullu uyarıcıya karşı meydana gelmesidir. (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine, Öğretim, s.102). Örnekte de çocuk sahipsiz edimsel koşullanmada ne ad verilir? (2001 köpekle (koşullu uyarıcı) sahipli köpekleri KPSS) birbirinden ayırt etmiş sahipsiz köpeklere gösterdiği korku tepkisini sahipli köpeklere A)Birincil pekiştirme göstermemiştir. B)Sönme C)Olumlu pekiştirme (Cevap A) D)Olumsuz pekiştirme E) İkincil pekiştirme Edimsel koşulama ortamından pekiştirici uyarıcının kaldırılmasıyla davranış sıklığında bir azalma ve en sonunda edim düzeyine inme § görülür. Pekiştirmenin yapılmamasıyla davranış jg pekiştirmeden önceki düzeyine döner. (N. S Senemoğlu.Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.156) g Bu örnekte de öğrencinin çeşitli hareketlerinin ~~ öğretmen tarafından fark edilmemesi bu £j davranışın pekiştiriimesini engellemiştir. Pekiştirilmeyen davranış söner. (Cevap B) 2. Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir çocuk, önce tüm köpeklerden korkmuş; ancak bir süre sonra, bu tepkiyi sadece sahipsiz köpekler karşısında göstermeye başlamıştır. Çocuktaki son davranış değişikliği aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS) A)Ayırt etme B)Sönme C)Negatif transfer D)Genelleme E) Ödül
  • 62. Evlerinde köpeğe "kuçu kuçu" demeyi öğrenen Ahmet, bir gün bahçelerine giren kuzuya da "kuçu kuçu" demiştir. Ahmet'in bu davranışı aşağıdakilerden hangisine bir örnektir? (2001 KPSS) A)Algısal değişmezlik B)Algı çarpıtması C)Seçicialgı D)Uyarıcı genellemesi E) Deneme-yanılma Tepkisel koşullanma ilkelerinden birisi de genellemedir. Organizmanın koşullu uyarıcıya benzer uyarıcılara da gösterme eğilimi genellemedir. Pavlov' un deneyinde köpeğin zil sesine gösterdiği salya tepkisini benzer seslere de göstermesi uyarıcı genellemesidir. Örnekte de çocuğun köpeğe (koşullu uyarıcı) kuçu kuçu tepkisini kuzuya da yani benzer bir uyarıcıya da göstermesi uyarıcı genellemesidir. (Cevap D)
  • 63. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 43 4. İlk kez aşı oiana kadar iğne gördüğünde herhangi bir korku belirtisi göstermeyen bir çocuk, aşı olduktan sonra, iğneyi her gördüğünde ağlamaya Bu örneği formülize edelim; başlamıştır. Çocuğun bu ağlama davranışı aşağıdakilerden Mama yeme (koşulsuz uyarıcı) -> hangisine bir örnektir? (2002 KPSS) rahatlama ve sevinme (koşulsuz tepki) A)Klasik (tepkisel) koşullanma Mama önlüğü = Nötr (ilişkisiz uyarıcı) B)Edimsel (operant) koşullanma C)Kavrayarak öğrenme Mama önlüğünü takma + mama yedirme D)Bilişsel öğrenme (koşullu uyarıcı) -> rahatlama ve sevinme E) Gözlem yoluyla öğrenme (koşulsuz tepki) Mama önlüğü (koşullu uyarıcı) -> sevinme (koşullu tepki) Çocuk için başlangıçta yani hiç aşı olmadan önce nötr bir uyarıcı olan iğne aşı ile koşullanmıştır. -Mama önlüğü koşullanma sürecinde; önce Klasik koşullanma sürecinde; nötr İğne başlangıçta nötr uyarıcı uyarıcı sonra, koşullu uyarıcı görevini yapmıştır. Aşı koşulsuz uyarıcı ve aşıya gösterilen ağlama davranışı koşulsuz tepki -Mama önlüğü koşullanma sonucunda Aşı ve iğnenin birlikte verilmesi koşullanma süreci ~ ise, yalnızca nötr uyarıcı görevini yerine İğneye koşullanma sürecinden sonra gösterilen g ağlama tepkisi koşullu tepkidir. getirmiştir. a (Cevap D) cr LU (Cevap A) 5. Bir anne, bebeğini yedirmeye başlamadan önce, tn her seferinde ona mama önlüğü takmaktadır. Bir Ü süre sonra bebek, mama önlüğünü görür görmez maması gelmiş gibi sevinç çığlıkları atmaya başiamıştır. Ui Bu koşullanmanın sürecinde mama önlüğü, klasik (tepkisel) koşullanmadaki, I.koşulsuz uyarıcı, II.koşullu uyarıcı, III.nötruyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini üstlenmiştir? (2002 KPSS) A) Yalnızlll B) Yalnız II C) Yalnızl D) l l ve l l l E) I v e l l
  • 64. Klasik (tepkisel) koşullanmanın gerçekleşmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir? (2002 KPSS) A)Davranışın şekillendirilmesi B)Davranışın tekrar edilmesi C)Koşullu uyarıcının genellenmesi D)Davranışın cezalandırılması E) Koşulsuz uyarıcıyla nötr uyarıcının eşlenmesi Klasik koşullanma başlangıçta organizma için nötr olan bir uyarıcının koşulsuz uyarıcıyla birlikte verilip nötr uyarıcıyla koşulsuz uyarıcının eşleştirilmesi sürecidir. Pavlov' un köpek deneyinde başlangıçta köpek için tepki verilecek bir anlam taşımayan zil sesi (nötr uyarıcı) köpeğe et suyu ile birlikte verilmiş ve bu süreç sonunda köpek et suyuna gösterdiği salya davranışını zil sesine de göstermiştir. Köpek zil sesi ile et suyunu eşleştirmiştir. (Cevap E)
  • 65. 44- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- 7. Bir bakıcı, kibrit yakmaktan hoşlanan çocuğun eline çok fazla miktarda kibrit verip onları art arda yaktırarak çocuğu kibrit yakmaktan bıktırma yoluyla Klasik koşullanma tepkisel davranışlar için bu alışkanlıktan vazgeçirmek istemektedir. geçerlidir. Bu tür davranışlar bir uyarıcı tarafından olırşturulur. Tepkisel davranışlar tüm refleksleri Bu durumda bakıcı, alışkanlığı yok etmek için kapsar. (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve aşağıdaki örenme kuramcılarından hangisinin Öğretim, S.147) Ayrıca fobiler d9 klasik önerdiği yönteme başvurmaktadır? (2002 koşullanma yoluyla öğrenilir. Köpekten korkma, KPSS) karanlıktan korkma vb. Karanlık başlangıç için bir şey ifade etmez fakat ann9 babaların olumsuz A)VVatson aktarmaları, karanlıkta yaşanan korkunç olayiar B)Guthrie vb. karanlık korkusunun koşullanmasını sağlar. C)Thomdike Diğer seçeneklerdeki alışkanlık ve becerilerin D)Skinner kazanılması edimsel koşullanma sonucu E) Pavlov gerçekleşir çünkü bu davranışlar edimsei davranışlardır. (Cevap A) Guthrie yeni çağrışımlar yaratarak kötü alışkanlıkların yok edilmesi için üç tür teknik Bir anne, bebeğine mama yedirdikten sonra onun önermiştir. Bunlar eşik yönteml, bıktırma ellerini ve ağzını sabunlu bezle sert şekilde silmiş yöntemi ve zıt tepki yöntemi6r. Bıktırma ve bu temizlik her seferinde bebeğin ağlamasıyla yönteminde, tüm uyarıcılar orijinal tepkiden, bir sonuçlanmıştır. Bir süre sonra bebek , annesinin başka deyişle istenmeyen tepkiyi yoruluncaya, elinde sabunlu bezi görür görmez ağlamaya bıkıncaya kadar verilir. Daha sonra birey ya da başlamıştır. hayvan bu tepkiyi göstermekten bıkacağı için aynı uyarıcıya karşı yeni bir tepki göstermeyi öğrenir. Bu örnekte sabunlu bez klasik koşullanmadaki (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, hangi öğenin yerini tutmaktadır? (2003 KPSS) s. 123,124). Bu örnekte de çocuğa aynı uyarıcı A) Olumlu pekiştirme B) Koşulsuz uyarıcı sürekli veriliyor. Belli bir süre sonra kibrit çocukta C) Genelleme D) Koşullu uyarıcı yakılacak değil kaçılması gereken bir uyarıcı E) Olumsuz pekiştirme olacaktır. (Cevap B) 8. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi klasik Çocuğun sabunlu beze karşı koşullanma sürecini koşullanma sonucu öğrenilmiş olabilir? (2003 ve öğeleri klasik koşullanmaya göre çözümlersek; KPSS) Başlangıçta sabunlu bez çocuk için ağlanacak A)Karanlık korkusu tepki verilecek bir uyarıcı olmadığı için nötr B)Düzenli çalışma alışkanlığı uyarıcıdır. C)Yalan söyleme alışkanlığı D)Güzel konuşma becerisi Sert hareketlerle yapılan bir temizlik koşulsuz E) Spor yapma alışkanlığı uyarıcıdır. Buna karşı gösterilen tepki de
  • 66. koşulsuz tepkidir. Sabunlu bezle bu sert temizliğin eşleştirilmesi klasik koşullanmadır. Bu koşullanma sürecinden sonra sabunlu bez koşullu uyancıdır ve buna karşı gösterilen tepki koşullu tepkidir. (Cevap D)
  • 67. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 45 10. Farklı öğretmenlerle yapılan diğer derslerde arkadaşlarından şikayetçi olmayan Ali, resim dersinde her fırsatta arkadaşlarını öğretmene Koşullu uyarıcının tek başına koşullu tepkiyi şikayet etmektedir. oluşturmamasına sönme denir. Sönmeden sonra ara verildiğinde bir süre sonra organizmanın Bu örnekte resim öğretmeni, Ali'nin şikayet koşullu uyarıcıya aynı tepkiyi verdiği görülür. Buna etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcı da kendiliğinden geri gelme denir. (N. olarak nitelendirilebilir? (2003 KPSS) Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, S.101) Örnekte de çocuğun sönen davranışı tatil A)Nötr dönüşünde tekrar ortaya çıkmıştır. B)Koşullu C)Pekiştirici (Cevap D) D)Ayırtedici E) Koşulsuz Organizmanın farklı uyarıcılar arasından istediği tepkiyi aldığı uyarıcıyı seçmesi ayırt etmedir. İstediği tepkiyi aldığı uyarıcı da ayırt edici uyarıcıdır. Ali'nin diğer derslerde bu davranışı göstermemesinin sebebi resim dersiyle diğer dersleri ayırt etmesidir. (Cevap D) 'öc UJ 5= 03 iz UJ Q Ui H.Okulda arkadaşlarıyla top oynarken, "top benim, alır giderim" diyerek onlara her istediğini kabul ettirebileceğini öğrenen bir çocuk, arkadaşlarının durmadan sıkılıp birkaç kez üst üste "istiyorsan al topunu git." demeleri üzerine bu davranışı göstermez olmuştur. Ancak, yarıyıl tatili dönüşünde çocuk arkadaşlarına oynarken istediklerini yaptırmak için tekrar "top benim, alır giderim" demeye başlamıştır. Çocuğun tatil dönüşünde tekrar "top benim, alır giderim" demeye başlaması, aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS) A)Karşıt tepki oluşturma B)Olumlu pekiştirme C)Duyarsızlaşma D)Kendiliğinden geri gelme E) Olumsuz aktarma
  • 68. 12. Arkadaşından aldığı kalemle girdiği bir sınavda çok yüksek puan alan bir öğrenci, daha sonra girdiği sınavlarda aynı kalemi kullanmıştır. Öğrencinin uğurlu olduğuna inanarak daha sonraki sınavlarda da aynı kalemi kullanması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2003 KPSS) A)Batıl davranış B)Koşullu tepki C)Genelleme D)Öğrenmenin aktarılması E) Davranış değiştirme Edimsel koşullanmada pekiştirme gösterilen tepkiye bağlı olarak yapılmaktadır. Skinner yaptığı deneyde hayvan tesadüfen başını kaşıdığında yiyecek verir. Bu durum tesadüfen birkaç kez tekrar ettiğinde hayvanın başını kaşıma davranışında artma görülür. Yiyecek elde etmekle hiç ilişkisi olmadığı halde tesadüfen başını kaşırken yiyecek elde etmesi, yiyecek elde etmek için başını kaşıma davranışını tekrar ettirmektedir. Sonuç olarak tesadüfen yan yana gelen iki olay gerçekle ilişkisi olmayan batıl davranışların meydana gelmesine neden olur. Örneğin; öğrenci bir kalemle sınava girer ve sınavda tesadüfen başarılı olursa, gelecek sınavda da aynı kalemi kullanma eğiliminde olabilir. (N. Senemoğlu, Gelişim, Öğrenme ve Öğretim, s.1162,163) (Cevap A)
  • 69. 46- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSl 13. Bir ilköğretim öğretmeni, okula yeni başlayan öğrencilerine sınıfta gürültü yapmadan, istenen çalışmaları yapma alışkanlığı kazandırmak amacıyla ilk gün, 10 dakika süreyle gürültü yapmadan çalıştıkları takdirde bir ödül vereceğini s ö y le m iş v e b u s ü re s o n u nd a o n lar ı ödüllendirmiştir. Öğretmen, ödül alabilmek için gerekli olan, sorun çıkarmadan istenen çalışmaları yapma süresini her gün artırmış ve sonuçta öğrencilerin bir ders saati boyunca sınıf düzenini bozmadan kendilerinden beklenen çalışmaları yapar hale gelmelerini sağlamıştır. Öğretmenin, öğrencilerine sınıf düzenini bozmadan kendilerinden beklenen çalışmaları yapma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS) A)Psikoterapi B)Sistematikduyarsızlaştırma C)Kademeli yaklaşma D)Serbest çağrışım E) Karşıt koşullanma z: o Kademeli yaklaşımda uyarıcı azar azar ve uzun C/> sürede yavaş yavaş verilmelidir. Öğretmen Q LU kademeli olarak çocukların sessiz durma sürelerini arttırmıştır. Bu yöntemde uyarıcı azar azar arttırılıp öğrencilerin istenen davranışı göstermeleri sağlanmıştır. (Bu sorunun benzeri 2002 yılında da sorulmuştur.) (Cevap C)
  • 70. Gözüne kalem batırma: Koşulsuz uyarıcı. Bunun kulla anışında bir artma olur. Ancak zamanla sonucunda gözünden yaş gelmesi koşulsuz tepki. narak öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin bu dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye Makyaj masası koşullu uyarıcı. Makyaj masasına amac başlar ve daha az konuşur. oturunca gözünden yaş gelmesi koşullu uyarıcı. a ulaş Öğrencinin öğretmenin dikkatinin Ayşe makyaj masasıyla gözüne kalem batırmayı ması konuşarak çekilemeyeceğini eşleştirmiş ve koşullanmıştır. engel kabullenmeye başlaması, aşağıdaki (Cevap A) lendi süreçlerden hangisinin başladığına işaret ğinde etmektedir? (2004 KPSS) , ilk A)Sönme başla B)Ceza rda, C)Olumsuz pekiştirme konu D)Kaçınma 15. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini şma E) Kendiliğinden geri gelme çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu davr 14.Ayşe makyaj yaparken gözüne kalemi batırmış ve Öğrencinin çok konuşmasından sonra öğretmenin gözünden yaş gelmiştir. Ayşe ertesi gün makyaj dikkatini çekmesi öğrenci için olumlu bir masasına oturduğunda tekrar gözünden yaş pekiştireçtir. Davranıştan sonra olumlu gelmiştir. pekiştirecin ortamdan çekilmesi davranışın sönmesine yol açar. Öğretmen çok konuştuğu Ayşe'nin bu durumu aşağıdakilerden hangisine zaman öğrenciye olumlu pekiştireç vermemiş örnektir? (2004 KPSS) (ilgisini öğrenciye vermemiş) böylece davranışta sönme meydana gelmiştir. Sönmenin ilk A)Tepkisel Koşullanma zamanlarında davranışın yapılma sıklığı biraz B)Edimsel Koşullanma artabilir. Çünkü çocuk ilgiyi çekebilmek için daha C)Olumlu Pekiştirme fazla konuşma yoluna gidecektir. Bunun fayda D)Koşulsuz Uyarıcı sağlamadığını görünce (çok konuşmasının E) Olumsuz Pekiştirme ardından pekiştireç almadığını görünce) bu davranışı yapmaktan vazgeçecektir. (Cevap A)
  • 71. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 47 16. Sin^ma alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. Bu övgülerden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS) A)Genelleme B)Koşullu uyarım C)Koşulsuz tepkileme D)Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Bazı durumlarda organizma, bir uyarıcı karşısında gösterdiği koşullu tepkiyi benzer durumlarda da gösterir Buna uyarıcı genellemesi denir. (Prof. Dr. Erden M., Gelişim ve Öğrenme, S. 135) Bu uzman kendi alanında yaptığı bir konuşma sonunda övgüler almış ve bu davranışını (konuşma) genelleyerek her alanda konuşmaya başlamıştır. 'cc Bu durumu davranışçı öğrenme kuramlarına göre Ui çözümleyelim 'cn Övgü: Koşulsuz uyarıcı Ü Övgü sonucunda duyulan gurur: Koşulsuz tepki Alanında yaptığı konuşmanın övülmesi: Koşullu UJ uyarıcı Alanı ile ilgili konuşma: Koşullu davranış Her konuda konuşma: Gen9İİ9me (Cevap A)
  • 72. 17. Bir köpek sahibi ıslık çaldığı zaman ön A)T D)Ayırt etmeyi öğrenme ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi epki E) Olumlu aktarma yaptığında kendisine yiyecek verileceğini gen öğrenmiştir. Daha sonra, köpeğin bu davranışı ön elle ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek mesi Sönmüş davranışlar için şartlı uyarıcı bir söndürülmüş V9 köpek, sahibi ıslık çaldığında artık B)A süre ortadan kaldırılırsa yani d^neyde bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. Ancak, aradan yırı (Pavlov'un deneyini hatırlayalım) köpeğe bir bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında ma süre zil sesinden sonra et suyu verilmezse köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak var köpeğin salya davranışı sön^r. Bir süre sonra tokalaşma hareketi yapmaya başladığı ma tekrar zil sesi duyduğtında köpeğin bir miktar gözlenmiştir. C)K salya salgıladığı görülür buna kendiliğinden endil geri gelme denir. Bu örnekte de köpeğin Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön iğind ayağını uzatma davranışı söndükt9n bir süre ayaklarından birini uzatmaya başlaması en sonra sahibinin ıslık sesine (şartlı uyarıcı) aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 geri köpek ayağını uzatma davranışı göstermiştir. KPSS) gel (Cevap C) me 18. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi "Uyarıcı Genellemesi"ne örnektir? (2004 KPSS) A)Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer B)Atı alan Üsküdar'ı geçti C)Ak akçe kara gün içindir D)Damlaya damlaya göl olur E) Sakla samanı gelir zamanı
  • 73. 48- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ- Uyarıcı genellemesi organizmanın koşullu -Lokanta koşullu uyarıcıdır. Çünkü lokanta uyarıcıya verdiği tepkiyi benzer uyarıcılara da başlangıçta adamın midesini bulandırmıyor fakat göstermesidir. orada yediği yemek sonucunda midesinin bulanması ile lokantayı eşleştiriyor. A seçeneğini çözümlediğimizde -Lokantanın önünden geçerken adamın Sıcak koşulsuz uyarıcı kişinin sıcağa verdiği tepki midesinin bulanması ise koşullu tepkidir. koşulsuz tepki (Cevap B) Süt koşullu uyarıcı Süt ve sıcaklık uyarıcılarını birlikte verme koşullama 20. Ahmet ders başladığı halde sırasına oturmayıp Sıcak süte organizmanın gösterdiği tepki koşullu sınıfta dolaşmaktadır. Yerine oturmayıp dolaştığı tepki için öğretmeni Ahmet'i azarlamış ve Ahmet hemen sırasına oturmuştur. Bu yaşantıdan sonra Ahmet Süte benzer (beyaz) uyarıcılara da organizmanın öğretmenini sınıfını kapısında görür görmez hemen aynı tepkiyi göstermesi genelleme sırasına oturmaya başlamıştır. (Cevap A) Ahmet'in davranışında görülen bu değişme, aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 o KPSS) > Ç2 A)Kendliğinden geri gelme UJ B)Ceza C)Olumsuz pekiştireç 19. Bir gün lokantada yediği yemekten dolayı midesi 5- D)Tepkisel koşullanma bulanan bir adam daha sonra lokantanın önünden g E) Sosyal öğrenme geçtiğinde midesi bulanmıştır. Burada lokanta aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS) Klasik (tepkisel) koşullanma sürecine göre daha önce herhangi bir etkisi olmayan nötr (ilişiksiz) A)Koşullu Tepki uyarıcıya (öğretmen) bir yaşantının (Ahmet'i B)Koşullu Uyarıcı azarlama) ilişkilendirilmesi sonucu otomatik bir C)Koşulsuz Uyarıcı anlam yüklenmiş ve tepkide (yerine oturma) D)Koşulsuz Tepki bulunulmuştur. Öğretmen görüntüsü, Ahmet'in E) Sönme yerine oturması tepkisini meydana getiren bir koşullu uyarıcı olmuştur. Bu süreci formül ile şu şekilde açıklayabiliriz. Burada bir klasik koşullanma söz konusudur. Bu Azarlama (zor duruma düşme) -> yerine oturma durumu diğer sorularda yaptığımız gibi çözümleyelim (koşulsuz uyarıcı) (koşulsuz tepki) Öğretmen = Nötr (ilişiksiz) - Doğal bir uyarıcı olan bozuk yemek koşulsuz uyarıcı uyarıcıdır. -» yerine oturma Öğretmen + Azarlama (koşulsuz tepki) - Adaımın bozuk yemeği yedikten sonra midesinin (koşullu uyarıcı) bulanması: (koşulsuz uyarıcıya karşı gösterilen Öğretmen -> yerineoturma tepki) Koşulsuz tepkidir. (koşullu uyarıcı) (koşullu tepki) (Cevap D)
  • 74. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 49 21. Bir öğretmen sınıfta problemi olan bir 23. Hoş bir şeyle bir durum oluşturursak, bu durumun öğrenciye öncelikle aşağıdaküerden hangisini uyandırdığı olumlu duygular o duruma ilişkin yapmahdır? (2004 KPSS) uyancılar için koşullu davranış haline gelir. Buna A)Ceza klasik koşullanma veya tepkisel koşullanma denir. B)Sönme C)Pekiştirme Aşağıdakilerden hangisi buna örnektir? (2004 D)Olumlu pekiştirme KPSS) E) Karşılık A)Midesi ağrıyan bireyin ilaç içmesi B)Güzel mankenler ile otomobillerin eşleştirilmesi C)Bir davranışın sonunda olumlu uyaran alınması Olumsuz davranışın ortadan kaidırılması için D)Babasının ayakkabısını boyayan çocuğun izlenecek en iyi yol davranışın tam zıttının babasının hoşuna gitti diye her gün boyaması pekiştirilmesidir. Seçeneklerde böyle bir E) Bir bebeğin ablasının dikkatini çekmek için daha durumdan bahsedilmiyor, sadece pekiştirme çok ağlaması deniyor. Pekiştirme davranışın görülme sıklığını arttırır. Ceza ise oluşturduğu olumsuz atmosferden dolayı eğitim ortamında davranış Yukarıdaki ömeklere baktığımızda B seçeneğinde biçimlendirme için kullanılmamalıdır. Karşılık bir eşleştirmeden bahsedilmektedir. Genellikle verme de olumsuz bir hava yaratır. Öğretmenin ilk otomobil tanıtımlarının güzel mankenler yapacağı olumsuz davranışı görmezden gelerek tarafından yapılması yukarıda verilen duruma iyi sönmesini beklemektir. to bir örnektir. Otomobil güzel mankenler tarafından 'o tanıtıldığında kişi için hoş bir durum olacak ve cc LU daha sonra otomobil almaya karar verdiğinde a tanıtılan bu otomobil onda güzel duygular 'ö c m çağrıştıracaktır. (Cevap B) Güzel manken: Koşulsuz uyarıcı. Mankenlere 22. Bir anne olumsuz davranışta bulunan çocuğunun karşı duyulan güzel duygular: Koşulsuz tepki. olumsuz davranışını görmezlikten geliyor, fakat Otomobil: Koşullu uyarıcı. Tanıtılan otomobile olumsuz davranışında biraz artma gözleniyor. duyulan güzel duygular: Koşullu tepki. Otomobillerin mankenler tarafından tanıtılması: artması 12 Tepkisel koşullanma Burada olumsuz davranışın aşağıdakilerden hangisini gösterir? (2004 3 (Cevap B) KPSS) | UJ A)Davranışın sönmeye başladığını B)Davranışın aşırı şekilde arttığını C)Yöntemin yanlış şekilde uygulandığını D)Yapılan davranışın ters teptiğini E) Çocuğun yanlış anlaşıldığını Annesinin dikkatini çekmek için yaramazlık yapan bir çocuğun davranışları annesi tarafından görmezden gelinerek sönmesi bekleniyor. İlk anlarda çocuk bunun sonucu olarak jlgiyi çekmek için yaramazlığı daha da arttıracaktır. Sönme daha sonra gerçekleşir. Çocuk yaramazlıkla annesinin dikkatini çekemeyeceğini anlar ve davranışına son verir. Yukarıdaki durum da çocuğun davranışının sönmeye başladığının göstergesidir. (Cevap A)
  • 75. 24. Yemek masasının etrafında dolaşan köpeğe, yemek yiyen çocuklar bazen yediklerinden vermektedir. Bir gün anneleri etrafı kirletiyorsunuz diye kızınca bir daha köpeğe yiyecek vermezler. Bu durumda köpek nasıl tepki gösterir? (2005 KPSS) A)Bir daha yiyecek istemez B)Önceleri yiyecek isteme davranışı artar sonra söner C)Çocuklara gitme olasılığı artar D)Annenin yanına gider E) Köpek, yemek isteme davranışından vazgeçer
  • 76. 50- -OGRENME PSİKOLOJİSİ- Öğrenilen davranışlar uzun süre pekiştirilmezse 26. Bir aslana merdiv^nin başına oturmayı öğretmek davranışın görülme sıklığı azalır ve davranış isteyen bakıcı aslana önce ilk merdivene çıktığında söner. Örnekte de köpeğe yiyecek pekiştireci sonra 2. sonra 3. vs. sonra 9n üste çıkıp oturduğunda veriimezse yemek masasına gelip yiyecek isteme et vermiştir. davranışı sönecektir. Fakat unutulmaması gereken nokta sönmenin başlangıcında Bakıcının kullandığı yöntem hangisidir? (2005 davranışın (köpeğin yiyecek istemesi) şiddetinde KPSS) artma olacağıdır. Pekiştireç verilmediğinde A)Kademeli yaklaşma davranışta görülen bu artma sönmenin B)Modelden öğretme habercisidir. C)Klasik koşullandırma (Cevap B) D)Sistematik duyarsızlaştırma E) Simgesel pekiştirme 25. Evde yemeğini bitirmeden kalkan Selim anaokuluna Kademeli yaklaşım: Önce, gösterilen gittiğinde öğretmenin yemeğini bitirmeden kalkan davranışlardan istenilen davranışa en yakın arkadaşını azarladığını görüyor ve anaokulundayk^n olan yemeğini bitirmeden kalkmıyor ama 9V9 gelince yine davranış pekiştirilmekte, bir müddet sonra yemeğini bitirmeden kalkıyor. daha yakını ve giderek daha yakını pekiştirilerek Selim'in bu davramşı aşağıdakilerden hangisiyle beklenilen davranışın ifade edilir? (2005 KPSS) gösterilmesi A)G9nellem9 sağlanmaktadır. (N. Senemoğlu, o B)Ayırt9tme Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.157) 'cı Verilen örnekte de aslana en üst basamakta C)Koşullu tepki Ui D)Koşulsuz tepki oturma davranışını öğretmek için bu g E) Alışkanlık SM davranışa yakın olan davranışlar kademeli olarak pekiştirilmiştir. (Cevap A) 27. Soğukta kalınca da yüzümüz kızarır, bir şeyd^n utanınca da yüzümüz kızarır. Bu iki durum sırasıyla öğrenmede hangi durumlara örnektir? (2005 KPSS) A)Koşullu uyarıcı - Koşuisuz uyarıcı B)Koşulsuz uyarıcı - Koşullu uyarıcı C)Klasik - Edimsel D)Koşullu tepki - Koşulsuz tepki
  • 77. E) Koşulsuz tepki - Koşullu tepki Selim ana okulunda yemeğini bitirmeden Soğuk insanlar için koşulsuz bir uyarıcıdır. masadan kalkmamayı başka bir arkadaşının Soğuğa karşı insanların yüzünün kızarması davranışının sonucunu gözleyerek öğrenmiştir. koşulsuz uyarıcıya verilen tepki yani koşulsuz Eğer Selim aynı davranışı (yemeğini bitirmeden tepkidir. Utanılacak bir şey ise koşullu bir masadan kalkmama) evde de gösterseydi uyarıcıdır, buna verilen yüzün kızarması tepkisi de genellemiş olacaktı. Fakat Selim ana okulu ve evi koşullu tepkidir. Soğukta yüzün kızarması birbirinden ayırt etmiştir. koşulsuz, utanınca yüzün kızarması da koşullu tepkidir. (C9vap B) (C9vap E)
  • 78. -EGİTİM BİLİMLERI- 51 28. İlköğretim 5. sınıfta okuyan Ayşe, bisikletini babasından izin almadan arkadaşlarına ödünç veriyor. Bisiklet arkadaşının birindeyken bozuluyor. Ayşe'nin evde yaptığı yaramazlıklar sonucu hiçbir Babası Ayşe'ye "Bisikletini arkadaşlarına verirsen tepki görmemesi ve her isteğinin yerine getirilmesi böyle olur" diyor. Daha sonra Ayşe bisikleti bu davranışlar için bir pekiştirmedir. Ayşe'nin bu arkadaşlarına vermiyor. davranışları ana okulunda da sürdürmesi bu durumu genellediğini gösterir. Öğretmenin Ayşe'nin bu davranışı aşağıdaki gelişim yaramazlık davranışlarını pekiştirmemesi yani kavramlarından hangisiyle açıklanabilir? (2005 tepki vermemesi söndürmedir. Pekiştirilmeyen KPSS) davranışlar söner. Soru bu haliyle genelleme- sönmedir. Ancak Ayşe ana okulunda öğretmeni A)Ceza tepki vermediği için ana okulunda yaramazlık B)Olumsuz pekiştireç yapmaz şeklinde olsaydı cevap genelleme-ayırt C)Olumlu pekiştireç etme olurdu. D)Transfer E) Sönme (Cevap C) 30. Mert okula yeni başlamıştır. Fakat okulda öğretmeni ile anlaşamamış ve bir takım Olumsuz pekiştireç organizma için olumsuz bir olumsuzluklar yaşamıştır. Mert'te bir süre sonra durumun ortamdan çekilmesi ile davranış okul korkusu oluşmuş ve okula gitmek sıklığının arttırılmasıdır. Bu durumda kızın istememiştir. bisikletini arkadaşlarına verme davranışını 'M ortamdan çekmesi yani bisikletini vermemesi g Mert'te okul korkusunun oluşmasını ne ile babası için olumsuz bir pekiştireçtir. Q açıklayabiliriz? (2005 KPSS) ilî A)Edimsel koşullanma (Cevap B) B)Sosyal öğrenme "m C)Gizil öğrenme D)Kavrama yoluyla öğrenme LU E) Tepkisel koşullanma "3 LU 29. Ayşe evde yaramazlık yaptığı zaman annesi Bazı çocukların mutlu ve istekli bir şekilde tarafından hiçbir tepki görmemektedir ve her istediği bazılarının da ağlayarak ve korkarak okula yerine getirilmektedir. Ana okulunda ise Ayşe'nin bu gitmelerinin nedeni acaba nedir? Çocukların farklı davranışı öğretmeni tarafından dikkate duygulara sahip olmalarının nedeni; okul ve alınmamaktadır. çevrelerinde, kendilerine mutluluk veren ya da kaygı, korku yaratan uyarıcıları Yukarıdaki paragraftaki davramşlar aşağıdaki ilişkilendirmeleridir. Okul başlangıçta nötr bir eşlemelerden hangilerine örnektir? (2005 KPSS) uyarıcıdır. Çocuk okula ilk gittiği gün, kendisini seven, yumuşak davranan, kendisi ile oynayan bir A)Genelleme-ayırtetme öğretmenle karşılaştıysa, bu sevecen öğretmenin B)Klasik koşullanma ■ ayırt etme yarattığı olumlu etki, öğretmenle birlikte olan okul C)Genelleme - sönme tarafından da paylaşılacak, öğretmenin D)Ayırtetme-sönme oluşturduğu mutluluk duygusunu okul da E) Sönme-ayırtetme meydana getirecektir. (N. Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.104-105) Fobik bütün öğrenmelerin kaynağı klasik koşullanmadır. Öğrencilerin okuldan, bir dersten korkmaları da
  • 79. klasik koşullanmanın ürünüdür. (Cevap E)
  • 80. 52- -ÖĞRENME PSİKOLOJİSl 31. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanmaya örnektir? (2005 KPSS) Pavlov'un klasik koşullanma deneyinde köpeğe ilk A)Bir yemeğin görüntüsünün mide bulandırması önce zii sesi veriliyor, köpek bu sese tepki B)Derse zamanında gelme vermiyor. Daha sonra zil sesinin ardından et tozu C)Ödevlerini sadece öğretmenin kontrol ettiği veriliyor ve zil sesi ile et tozu koşullandırılıyor. günler yapma Koşullanma sonunda köpek başlangıçta tepki D)Matematik problemi çözme vermediği (nötr uyarıcı) zil sesine salya tepkisi E) Haritaya bakarak yol bulma vermeye başlıyor. Koşullanma gerçekleştikten sonra artık zil sesi köpek için koşullu bir uyarıcı oluyor. Örneğe baktığımızda yanıp sönen ışığa ilk Klasik koşullanma daha çok tepkisel başta yani koşullanma olmadan önce hiçbir tepki davranışlarımızı ilgilendirir. Tepkisel davranışlar verilmiyor. Bu durumda yanıp sönen ışık nötr bir herhangi bir uyarıcı tarafından oluşturulurlar. uyarıcıdır. Koşullanma gerçekleştikten sonra ise Reflekslerin tümü tepkisel davranıştır. Örneğin ışık artık birey için koşullu bir uyarıcıdır. karanlıkta göz bebeğinin genişlemesi, sevdiğimiz (Cevap D) bir yemeği görünce ağzımızın sulanması birer tepkisel davranıştır. Seçeneklere baktığımızda öğrenme sonuçlarından sadece A seçeneğindeki mide bulanması tepkisel bir davranıştır. Bu sebepten bir yemeği görünce mide bulanması tepkisel koşullanmadır. (Cevap A) 33. Aşağıdakilerden hangisi sönmeyi sağlar? (2005 KPSS) A)Davranıştan sonra koşullu uyarıcı verilmesi B)Koşullu uyarıcıya benzer nitelikte uyarıcılar verilmesi C)Koşulsuz uyarıcının bir süre tek başına verilmesi D)Koşullu uyarıcının koşulsuz uyarıcı ile aynı anda verilmesi E) Koşullu uyarıcının bir süre koşulsuz uyarıcı olmaksızın tek başına verilmesi 32. Yanıp sönen ışık ilk başlarda bireylerde Koşullu uyarıcı, koşulsuz uyarıcının etkisini herhangi bir tepkiye neden olmamaktadır. Bir yeterince paylaştıktan sonra, diğer bir deyişle müddet sonra ise koşullanma gerçekleştirilmiş koşullu uyarıcı (ses) tek başına koşullu tepkiyi ve kişinin yanıp sönen ışığa tepki vermeye (salya) meydana getirdikten sonra, uzun süre başladığı görülmüştür. Yanıp sönen ışık göz koşulsuz uyarıcı (et) olmadan, koşullu uyarıcı kırpma tepkisini ortaya çıkarmaya başlamadan (ses) tek başına verildiği taktirde bir müddet önce ne tür bir uyarıcıdır? (2005 KPSS) sonra koşullu tepkinin (salya) azaldığı ve yok olduğu görülür. Koşullu uyarıcının artık tek başına A)Koşullu uyarıcı koşullu tepkiyi oluşturmamasına sönme denir. (N. B)Koşulsuz uyarıcı Senemoğlu, Gelişlim Öğrenme ve Öğretim, s.101) C)Koşullu tepki Koşullu uyarıcının koşulsuz uyarıcı olmadan bir D)Nötruyarıcı müddet yalnız verilmesi sönmeye yol açar. E) Koşulsuz tepki Köpeğe deneyde bir süre zil sesi verdikten sonra et verilmemesi sönmeye yol açar. (Cevap E)
  • 81. -EĞİTİM 53 BİLİMLERİ- ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME | Ölçek ve Ölçek Çeşitleri ÖLÇEK Ölçme işleminde kullanılan araçlara genel olarak ölçek denilmektedir. Ölçekler birimleri, verileri ve yapılan işlemlerinin farklılığından dolayı değişik kategoriler altında incelemektedir. Nesnelere verilen sayıların anlamlarını ya da nesnelere sayı vermede ve nesnelere verilen sayıların kullanılmasında uyulması gereken kurallar ve kısaltmaları belirtmek için kullanılır. Birim Bir ölçme aracının en küçük parçasına birim denir. Metrenin santimetreleri, kilogram içindeki gramlar bu araçların birimidir. Örnek: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Yukarıdaki uzunluk ölçme aracının adı yani yukarıdaki ölçek "metre"dir. Varlıkların uzunluklarını ölçmeye yarar. Birimi yani en küçük parçası ise milimetredir. Birimin eşitlik, genellik ve kullanışlık olmak üzere üç özelliği vardır. Varlıkların benzerlik ya da farklılıklarına göre gruplanmasına "sınıflama" denilmektedir. 1.Eşitlik: Ölçme aracını oluşturan birimlerin birbirine eşit olmasıdır. Metrenin birimleri eşitlik özelliğine sahiptir; ama arşın, karış, adım gibi ölçeklerde eşitlik özelliği yoktur. 2.Genellik: Her kesin aynı iş için aynı birimi kullanması. Uzunluk için insanların bir kısmının metre bir kısmının inch kullanması genellik özelliğini bozar. Örnek: Ağırhk için genel olarak kilogram kullanırız. Okka az kullanılır. Genel değildir. 3.Kullanışlık: Birimin ölçülecek niteliğe uygun olmasıdır. Kömür tartmak için ton veya kg., altın tartmak için mg. kullanılması bu birimlerin bu işler için uygun olmasıdır. Ölçme aracının kullanışlı olması demek; ölçme işlemini kolaylaştırması, az zahmetli ve ekonomik olması demektir.
  • 82. D tc LÜ O 'ac UJ
  • 83. ÖLÇEK ÇEŞİTLERİ 1. Sınıflama Ölçekleri (Adlandırma) Varlıkların benzerlik ya da farklılıklarına göre gruplanmasına sınıflama denilmektedir. Varlıkların belli bir yönden birbirine benzeyip benzemediğine göre sınıflamaktır. Yani; belli bir yönden birbirine benzeyenlerin aynı sınıfa konulmasıdır. Örneğin: İnsanların kadın-erkek, evli-bekar, gibi sınıflamak, kpss kursuna gelenler-gelmeyenler, gözlük takanlar-takmayanlar, esmer-sarışın-kumral, çocuk-genç-yetişkin kategorilerine ayrılması sınıflama ölçeklerine örnektir. Örneğin: İllere kod numarasının verilmesi ve her ile ait araçların aynı plaka numarası ile anılması. Oyunculara verilen sırt numaraları. Oilgi Notu / Bu ölçeklerin belli bir başlangıç noktası ve birimi yoktur. Ayrıca sınıflamada kullanılan sayı-sembol ve işaretlerin sayısal anlamı bulunmaz. Yani matematiksel işlemler yapılmaz. Sınıflandırma ya da adlandırma ölçeklerinin başlıca iki özelliği vardır. 1. Simetriklik: Sınıflama türü ölçeklerde, benzer özelliklerinden dolayı aynı grupta yer alan varlıklar birbiriyle simetriktir. Örnek: A sınıfındaki öğrencileri gözlüklü ve gözlüksüzleri diye sınıflama yaptık. Ayşe'de Sultan'da gözlüklü ise " Ayşe ve Sultan simetriktir" diyebiliriz. Yani "Ayşe ve Sultan gözlüklü olma bakımından birbirine benzerdir, simetriktir" denilir. 2. Geçişlilik Örneğin: Bir akraba sınıfını ele alalım; Ali Veli'nin akrabası ise Veli de Ali'nin akrabasıdır. Bu ilişkiye simetriklik denir. Sembolle şöyle gösterilir. A=B ise B=A'dır.
  • 84. 54- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. Öte yandan; Sıralama ölçeğinin zayıf yönleri: Ali Veli'nin kardeşi, Veli de Ayşe'nin kardeşi ise o zaman Ali de Ayşe'nin kardeşidir. Bu ilişkiye a)Birimler arasındaki aralıklar eşit değildir. geçişlilik denir. b)Gruba yeni biri katıldığında sıralama değişir. Sembolle şöyle gösterilir. Yine yukarıda sınıflama ölçeğinde verdiğimiz örneği A=B ve B=C^> A=C'dir. alalım: Sınıflama ölçeklerinin zayıf yönleri: Sınıf öğretmenliği 2. sınıf öğrencilerini bu kez a)Varlığın grup içindeki (sınıfındaki) yeri tam belirli sıralama yapalım. değildir. Örneğin orta boylu olan Hasan orta Not: Sıralama yaptığımızda sınıflama bilgisine sahip boyluların altında mı yoksa üst kısmında mı oluruz. Yani sıralama ölçeği sınıflamayı kapsar. bilmiyoruz bildiğimiz tek şey Hasan'ın orta boylu sınıfında olduğudur. b)Gruba yeni biri katıldığında sınıflama yer değişe bilir. Örneğin sınıfa yatay geçişle yeni bir öğrenci gelirse Hasan orta boylu gruptan kısa boylular grubuna düşebilir. Kısa boylular Orta boylular Uzunboylular Örnek: Sınıf öğretmenliği 2. sınıf öğrencilerini boylarına göre sınıflama yapalım. Not: Sıralama ölçeklerinde başlangıç sıfır (0) olamaz. Ayrıca birimler arası aralıklar eşit değildir. Mesela 2. sıradaki esra ile 3. sıradaki Uğur arasındaki boy farkı 1 cm iken 6. sıradaki Hasan ile 7. sıradaki Ömer arasındaki boy farkı 5 cm olabilir. Hasan Bu olumsuzluğu ise eşit aralıkla ölçekler --------- Orta boylular gidermektedir. Kısa boylular Uzun boylular -22 Örneğin: 30 kişilik bir sınıfı boy sırasına 2. Sıralama (Dereceleme) Ölçekleri koyduğumuzda, sıralamaya belli bir kişiden başlanacak ve bu sıralamada herkesin yeri belli Nesneleri belli bir özelliğine göre sıralayan ölçek olacaktır. Fakat 30 kişilik sınıfa sonradan 5 kişi daha türüdür. Bu ölçekle nesneler en büyükten en katıldığında sıralamanın başlangıç noktası ve küçüğe, en ağırdan en hafife veya tersi işlemleri kişüerin sırası değişecektir. yapılır. Bu ölçekte verilen rakamların matematiksel anlamı yoktur. Sadece özelliğin azlık-çokluk ya da Bu ölçek türüyle elde edilen ölçme sonuçları sırasını verir. arasında iki tür ilişki vardır: Örneğin: 1.Geçişlilik: Ahmet, Mehmet'ten daha uzun, Mehmet de İsmet'ten daha uzun ise Ahmet de -ÖSS'yi ikinci tercihle kazanmak, İsmet'ten uzundur. Bu geçişlilik ilkesi A>B ve B>C -Rakamları 1, 2,3,4, 5 gibi sıralamak, =>A>C şeklinde gösterilir. -Nesneleri A, B, C, gibi sıralamak, 2.Asimetriklik; Ahmet Mehmet'ten uzun ise -Öğrencileri kısadan-uzuna doğru sıralamak, Mehmet de Ahmet'ten uzundur diyemeyiz. Bu ilişki - Öğrencileri KPSS deneme sınavında aldıkları asimetrik bir ilişkidir yani (A>B=>B > A değildir). puana göre birinci, ikinci, üçüncü gibi sıraya dizmek. 3. Eşit Aralıklı Ölçekler flilgiNoluf Eğer birçok nesnenin, belli bir başlangıç noktasına | Sıralama ölçeklerinde sıfır (0) değerinin bir göre ve belli bir özelliğe sahip oluş derecesi | anlamı yoktur. Örneğin; Öğrenci sıfırıncı sırada bakımından eşit aralıkla sıralandığı ya da sıralar I diyemeyiz. arasındaki farkların eşit olduğu düşünülürse sıralama ölçeğinden eşit aralıklı ölçeğe geçilmiş Sıralama ölçeğinde başlangıç noktası ve sıralar olur. arasındaki farklar sabit değildir.
  • 85. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 55 Özellikleri: 4. Oranlı Ölçek 1. Eşit aralıklı ölçeklerde başlangıç noktası keyfi Ölçülen özelliğin başlangıç noktası gerçek sıfırsa ve olarak saptanır. birimleri arasında eşitlik söz konusu ise bu tür 2. Başlangıç noktasının ileri/geri/sağa/sola ölçeklere oranlı ölçek denir. kaydırılması sonucu değiştirmez. Bundan dolayı Özellikleri: geliştirilecek ölçme aracı için herkes "ihtiyari" bir başlangıç noktası seçebilir. 1.Eşit aralıklı ölçekten en önemli farkı gerçek sıfır noktasına sahip olmasıdır. Yani sıfır yokluk ifade eder. 3.Bu ölçekle tanımlanmış değişmez bir birim vardır. Ölçek başlangıç noktası itibariyle her iki yana doğru 2.En gelişmiş ölçek türüdür, diğerlerini kapsar. bu birimle eşit olarak bölümlenmiştir. 3.Bu ölçekle her türlü matematiksel ve istatistiksel 4.Daha çok sosyal bilimlerde, eğitim ve psikoloji işlemler yapılabilir. (-, +, x, -f) alanında kullanılan ölçeklerdir. 4. Oranlı ölçek daha çok fen bilimleri alanında 5.Aritmetik ortalama-standart kayma-korelasyon kullanılır. (uzunluk, ağırlık ölçülür) katsayısı gibi hesaplamalar yapılabilir. Yani toplama 5. Eşit aralıklı ölçekle yapılamayan bazı hesaplamalar çıkarma işlemi yapılabilir. Çarpma ve bölme oranlı ölçekle yapılabilir. yapılmaz. Örneğin: 6.Sıfır gerçek sıfır değildir, izafidir. Yokluk ifade etmez. 1 km'ye 500 m'nin 2 katı veya 500 m'ye 1 km'nin yarısı deriz. Ya da Ali'nin yaşı 20 Fatma'nın yaşı 17 BilgiNotu' ise ikisinin yaşları toplamı 37 yapıyor deriz. ! ! çn jEşit aralıklı ölçeği eşit oranlı ölçekten ayırırken şu| g 6. Oranlı ölçeklerde; sınıflama-sıralama ve eşit |iki noktaya bakarız: | o aralıklı ölçekte kullanılan bütün hesaplamalar ve I I istatistiksel işlemler rahatlıkla kullanılabilir. Fakat 'cc bunun tersi söz konusu değildir. |1. Eşit aralıklı ölçeklerde çarpma ve bölme işlemij ÜJ lyapılamaz, örneğin IQ (zeka) testinden 55 alan bir| ;3 Oranlı Ölçek Örnekleri Ikişi 110 alan bir kişinin yarısı kadar zekaya sahiptir] ™ 1.Uzunluk ölçüleri—> metre-kilometre [diyemeyiz, anlamsız olur. IQ testinde 55 çok düşükj !E |bir seviyedir. | 'UJ 2.Ağırlık ölçüleri -> gram-kilo-ton |2. Sıfır anlamsızdır, yokluk ifade etmez. Örneğin IQ| .^ 3.Saat birimleri -^- gün-saat |(zeka) testinden sıfır alan kişinin hiç zekası yok| § 4.Elektrik ölçüleri -± kilowatt/saat-amper-volt |diyemeyiz. | 5.Ses şiddeti -> desibel Örneğin: 6.Basınç birimleri atmosfer basıncı vb. Oranlı ölçeklerde sıklıkla kullanılan araçlardır. •Sıcaklık ölçmede kullanılan termometre eşit aralıklı ölçek esasına göre geliştirilmiştir. Çünkü; nilgiNotu/ suyun donma noktası 0 °C kaynama noktası 100 °C [Ölçekler sahip oldukları özellik ve içerdiği bilgilerl olarak belirlenmiştir. İki nokta arası 100 eşit parçaya |açısından hiyerarşik bir sıralama izlerler. En basit ölçeki bölünerek her bir bölmeye 1 °C denilmiştir. |türü sınıflamadır. En gelişmiş ise oranlı ölçeklerdir. Bunul (birşekil ile gösterelim. •Takvimler de eşit aralıklı ölçek esasına göre geliştirilmiştir. Çünkü; başlangıç noktası miladi takvimde Hz. İsa'nın doğumu, hicri takvimde Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Mekke'den Medine'ye Hicreti (sıfır) başlangıç noktası olarak seçilmiştir. •IQ testleriyle zeka seviyesinin belirlenmesi ve Sıralama eğitimde kullanılan testler. (Türkçe dersinden 50 ■ ^ ___________- " Eşitaralıklı soruluk bir test uygulaması olsun. Her sorunun 2 ------------- puan (eşit) olduğunu düşünürsek 40 soruyu doğru Eştt oranlı ölçekier cevaplayan öğrenci yanlış doğruyu götürmediği sürece 80 puan alacaktır.) |
  • 86. 56- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME- ÖLÇEKLERLE İLGİLİ BAZITEMEL BİLGİLER Ölçek Sağladığı temel Bazı örnekler Kullanılabilecek bazı işlemler ye Özellîklerî istatistiksel teknikler Sınıflandırma (Adlandırma) Benzerliğin ya da denkliğin Kişilerin cinslerine, dinlerine, Basit istatistiksel işlemler belirlenmesi mesleklerine göre gruplanması yapılır: Nesneler sınıf tip ve lllere telefon kod numarası verme Frekansların sayısı, tepe kategorilerin göre sınıflanır değer (mod) Futbolculara numara verme İllere Nesneler belirli plaka numarası verme yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre Öğrencileri kısa ve uzun sınıflandırılır. boylulularına göre ayırma Öğrencilere okul numarası verme Futbol takımlarına renk verme (FB: Sarı lacivert, GS: Sarı kırmızı gibi.) Sıralama Nesnelerin belli özelliğine Bireyleri boy sırasına koyma Ortanca (medyan) yüzdelikler (Derecelendirme) sahip oluş miktarı Öğrencileri başarılarına göre Sıra farkları korelasyon bakımından sıralamaktır. sıralama katsayası Daha az ya da daha Madenleri sertliklerine ve özgül çoğun belirlenmesi ağırlıklarına göre sıralama En küçükten, en büyüğe, en hafiften en ağıra doğru sıralama işlemleri yapılır. Eşit aralıklı ve Araların eşitliğinin Fahrenhayt ve santigrat Ortalama farkların belirlenmesi termometreler Hava sıcaklığını Standart kayma 20°C olarak ölçülmesi Nesnelerin belirli bir P9arson-çarpım momentleri başlangıç noktasına göre Hicri, rumi ve miladi takvimler korelasyon katsayısı ve belirli bir özelliğe sahip Başarı testlerindeki standart oluş derecesi bakımından puanlar eşit aralıklarla sıralanmasıdır. Bir öğrenciye uygulanan zeka testi sonucu Başlangıç noktası keyfi olarak saptanır. Bir öğrencinin biyoloji dersindeki başarısı Oranlı Nesneleri belirli bir Uzunluk ölçmede kullanılan ölçme başlangıç noktasına göre araçları (metre) (Basketbol ve belli bir özelliğe sahip takımına girecek öğrencilerin boy oluş derecesi bakımından uzunluğu sınırını bellrleme) eşit aralıklarla sıralanması Ağırlık ölçüleri (kilogram) Başlangıç noktası olan Güç ölçüleri Zaman sıfır (0) noktası gerçek bir sıfır noktasıdır. ölçüleri (saat) Sıfır (0) noktası ölçülen Oranlı ölçeklerde kullanılan özelliğin hiçliç başlıca araçlar: Metre, kilometre, yokluğunu gösterir. kilogram, ton, gün, saat, amper, volt...
  • 87. Variyasy on katsayısı Logaritmi k dönüşüm ler ve hemen her türlü istatistiks el işlemler
  • 88. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 57 ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ 1. Bu ölçeklerin başlıca özellikleri I.Belii bir başlangıç noktası yoktur. 3. Ölçme sonuçlarının oranı gerçek özelliklerin oranına eşit olduğu ölçek türü aşağıdakilerden II.Birimi yoktur. hangisidir? III.Sayı - sembol ve işaretlerin sayısal anlamı A)Adlandırma bulunmaz. B)Sıralama IV.Matematiksel işlemleryapılmaz. C)Sınıflama D)Eşitaralıklı İfadeleri aşağıdaki ölçek türlerinden hangisinin E) Oranlı özelliğidir? A)Sınıflama ölçekleri B)Derecelendirme ölçekleri C)Sıralama ölçekleri Bir örnek verirsek; Ahmet 2 metre boyunda, Ali 1 D)Oranlı ölçek metre boyunda ise Ahmet Ali'den iki kat uzundur E) Eşit aralıklı ölçek denebilir. Ölçme sonuçlarının oranı gerçek özelliklerin oranına eşittir. Bu özellik oranlı ölçeklerde vardır. (Cevap E) o Soruda verilen öncüller sınıfiama ölçeklerinin 2i özellikleridir. Sınıflama ölçeklerinin belli bir i başlangıç noktası birimi yoktur. Bu ölçekle ^ matematiksel işlemler yapılmaz ve sayı sembol ve ig işaretlerin sayısal anlamı yoktur. s Ifcr (Cevap A) 'JS o UJ 2. Sıcaklığın ölçüldüğü termometre hangi ölçek türünde yer alır? A)Eşitaralıklı B)Eşitoranlı C)Sıralama D)Sınıflama E) Derecelendirme Sıcaklığın ölçüldüğü termometre eşit aralıklı ölçek türüne girer.Çünkü sıcaklık ölçümünde başlangıç noktası izafi, keyfidir, gerçek değildir. Ayrıca çarpma ve bölme işlemlerinin yapılması uygun olmaz. Örneğin: Bugün Tokat'ta sıcaklık O°C ise bu hiç sıcaklık yok anlamına gelmez. (Cevap A)
  • 89. Oranlı ölçekle ilgili olarak; I.Gerçek sıfır noktasına sahiptir. II.Keyfi (ihtiyari) sıfır noktasına sahiptir. III.Hertürlü istatiksel işlem yapılır. IV.Her türlü istatiksel işlem yapılmaz. Yargılardan hangisi yanlıştır? A)llvelV B)Yalnızl C)Yalnız III D)Ivelll E) IHvelV Oranlı ölçekler en geiişmiş ölçek türü olup her türlü matematiksel ve istatiksel işlemlerin yapılmasına olanak tanır. Bu ölçekte gerçek sıfır vardır. Yani sıfır yokluk ifade eder. Ağırlık ölçüsü kg ve uzunluk ölçüsü metre oranlı ölçeklere örnek verilebilir. Bu bilgiler ışığında II ve IV. Cümle oranlı ölçeklerle ilgili yanlış ifadelerdir. (Cevap A)
  • 90. 58- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 5. "Ömer 100 metrelik koşu yarışmasını 7. Yediiklim KPSS Dergisi'nin yazarlarının üçüncülükle tamamlamıştır" ifadesinde hangi adlarının baş harflerine bakarak A'dan Z'ye ölçektürü kullanılmıştır? doğru dizilerek yazılmasında kullanılan ölçek türüyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi A)Sınıflama doğru olur? B)Oranlı C)Sıralama A)Birimler arası aralıklar her zaman eşittir. D)Aralıklı B)Bu bir sınıflama ölçeğidir. E) Simetrik C)Üzerinde toplama, çıkarma ve çarpma işlemi yapılabilir. D)Geçişlilik özelliği yoktur. E) Bu bir sıralama ölçek türüdür. Varlıkları sahip oldukları özellikler bakımından küçükten büyüğe veya büyükten küçüğe doğru sıraya koyma işlemi sıralama ölçeklerine girer. Yukarıdaki soruda Ömer'in koşuyu 3.sırada Varlıkları özellikleri bakımından belli bir sıraya tamamlaması sıralamayı belirten ifadedir. koymak, dizmek sıralama türü ölçektir. Bu soruda yazar isimlerini alfabenin baş harfinden (A) son (Cevap C) harfine (Z) doğru sıralaması vardır. (Cevap E) o >■ 'o UJ 6. Bir moda evinin düzenlediği yarışmada yarışmacıları ten renklerine göre kumrallar, 8. Sayıların fonksiyonunun tip ya da kategori (grup) belirtmek olduğu ölçek türü esmerler, sarışınlar, beyaz tenliler diye ayırması aşağıdakilerden hangisidir? ne tür bir ölçek ile ifade edilebilir? A)Eşitaralıklı A)Sınıflama B)Stralama B)Sıralama C)EşitAralıklı C)Oranlı D)EşitOranlı D)Sınıflama E) Sıralı Sistemli E) Eşitoranlı Varlıkları(eşya ve insan) özellikleri bakımından Sınıflama (adlandırma) ölçeklerinde nesnelere benzer ya da farklılıklarına göre belli kategorüere verilen sayı ve semboller o nesnelerin hangi sınıf göre ayırmak sınıflama türü ölçektir. Bu soruda ya da kategoriye ait oiduğunu belirtir. insanları ten rengi benzerliklerine göre gruplara (Cevap D) ayırmışlardır. (Cevap A)
  • 91. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 59 CEVAPLI KAVRAMA 1. Bir akraba sınıfını ele alalım: 4. Hangi ölçme dolaysız bir ölçmedir? Ali Mesut'un kardeşi, Mesut da Fatma'nın kardeşi A)Fen Bilgisi tutumunu ölçme ise o zaman Ali de Fatma'nın kardeşidir. Yani A=B B)Eğitimde başarıyı ölçme ve B=C ise A=C dir. C)Termometre ile sıcaklık ölçme Yukarıda belirtilen ilişki sınıflama ölçekleriyle D)Yaylı kantar ile ağırlık ölçme ilgili olarak ne tür ilişkidir? E) Çocuğun zekasını ölçme A)Simetriklik B)Asimetriklik C)Geçişlilik D)Geçişsizlik E) Sıralama 2. Bu ölçekte nesnelere verilen sayıların anlamı Bu ölçekte nesnelere verilen sayıiarın anlamı yoktur, onlar miktar belirtmezler. Bir anlamda bu yoktur, onlar miktar belirtmezler. Bu anlamda bu ölçekle yapılan iş ölçmeden çok adlandırmadır. ölçekle yapılan iş ölçmeden çok adlandırmadır. Yukarıda belirtilen ölçek türü aşağıdakilerden Yukarıda belirtilen ölçek türü aşağıdakilerden hangisidir? hangisidir. d "m A)Sıralama ölçekleri S t: A)Sıralama ölçekleri B)Dereceleme ölçekleri 'CD B)Sınıflama ölçekleri C)Sınıflama ölçekleri C)Dereceleme ölçekleri D)Eşit aralıklı ölçek "S D)Eşit aralıklı ölçek E) Oranlı ölçek Ui E) Oranlı ölçek 3. Bu tür ölçeklerde nesnelere verilen sayıların tek D)Sıralama ölçekleri fonksiyonu yalnızca sınıf, tip ya da kategori E) Sınıflama ölçekleri biidirmek olduğundan, bu ölçeklerdeki sayılarla hiçbir matematiksel işlem yapılmaz. Burada ancak belli bir sınıfa giren üyelerin sayısı saptanabilir ve sınıflar arasında bireylerin dağılışına iüşkin bazı hipotezler sıralanabilir. Yukarıdaki açıklamalar aşağıdaki ölçek türlerinden hangisiyle açıklanır? A)Derecelendirme ölçekleri B)Eşit aralıklı ölçek C)Oranlı ölçek
  • 92. 6. Eşit aralıklı ölçeklerle ilgili olarak I.Başlangıç noktası ihtiyari olarak hesaplanır. II.Eğitimde en çok kullanılan ölçek türüdür. III. Başlangıç noktasının ileri-geri kaydırılması sonucu değiştirmez. IV. En gelişmiş ölçek türüdür. İfadelerinden hangisi yanlıştır? A)Ivell B)llvelll C)Yalnız II D)Yalnız IV E) Ivelll
  • 93. 60- -ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME. 7. Bir kurumun işe alacağı insanları erkek ve 10. Ortaöğretim kurumları giriş sınavını kadın diye ayırması ne tür ölçme çeşidine kazandıktan sonra adayların okul tercih girer? sıralama listesi hangi ölçek türüne girer? A)Sıralama A)Sıralama ölçeği B)Eşitaralık B)Eşit aralık ölçek C)Sınıflama C)Sınıflama ölçeği D)Oranlı D)Oranlı ölçek E) Sıralı sınıflama E) Nitelölçek 8. Ölçek türleriyle ilgili olarak, I.Başlangıç noktası ihtiyari olarak hesaplanır. II.Eğitimde en çok kullanılan ölçektir III. Aritmetik ortalama, standart kayma, kolerasyon katsayısı gibi hesaplamalar yapılabilir. IV. Başlangıç noktasının sağa sola, ileri geri kaydırılması sonucu değiştirmez. Yukarıdaki özellikleri verilen ölçek aşağıdakilerden hangisidir? A)Eşit aralıklı ölçek B)Oranlı ölçek C)Sınıflama ölçekleri D)Sıralama ölçekleri E) Sıralı oranlı ölçekler 9. Bir arkeologun topladığı değişik tarihi paraları ait oldukları dönemlere göre sayılarla kodlaması hangi tür ölçek düzeyinde bir CEVAP ANAHTARI ölçmedir? 1. C 2. C | 3. E 4. D A)Sınıflama B)Sıralama 5. B 6. D | 7. A 8. A C)Eşitaralıklı 9. B 10. A | D)Oranlı E) Dereceleme
  • 94. -EĞİTİM BİÜMLERİ. 61 ÇIKMIŞ 50RULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Aşağıdaki ölçme sonuçlarından hangisi "oranlı ölçek'ie elde edilmiş olabilecek ölçümlere örnektir? (2002 KPSS) A)Sınıfların genel başarı düzeyleri B)Babaların eğitim düzeyleri C)Okulların üniversiteye giriş sınavı sonuçlarına göre sıraları D)Akademik başarı ve okula yönelik tutum arasındaki ilişki E) Öğrencilerin boyları Oranlı ölçekle yapılan ölçme sonuçları üzerinde oranlama yapılabilir. Uzunluk ölçümleri oranlı ölçeklerle yapılır. Ahmet 2 metre kardeşi Ayşe 1 metre boyunda ise Ahmet kardeşinin iki katı uzunluğundadır denebilir. Başarı, zeka, tutum vb. özelliklerin ölçüm sonuçları ise eşit aralıklı ölçek ile yapıldığı için sonuçları oranlanamaz. Ali testten 100, Tolga 50 almışsa Ali iki kat daha fazla biliyor denemez. Boy ölçümleri oranlı ölçekle yapılır. «| (Cevap E) iz UJ 2. Bir ölçüm yapılmış sonuç 30 çıkmıştır. Bu çıkan w sonuç 60'ın tam, gerçek yarısı ise bu hangi tür ölçek ile ölçülmüştür? (KPSS 2004) A)Sınıflamalı ölçek B)Oranlı ölçek C)Eşit aralıklı ölçek D)Sıralamalı ölçek E) Sabitölçek Oranlı ölçekler üzerinde oranlı karşılaştırmalar yapılabilir. Bir değişkenin iki gerçek değerinin birbirine oranı bu değerlere karşılık gelen ölçme
  • 95. sonuçlarının oranına eşittir. (Ahmet 200 cm Mehm9t 100 cm boyunda ölçülmüş ise biz Ahmet Mehmet' in iki katı uzunluktadır diyebiliriz.) Örnekte de ölçüm sonucu 30 çıkmış bu sonuç 60'ın tam yarııs ise bu ölçme oranlı ölçek ile yapılmıştır. (C9vap B)
  • 96. 62- -PROGRAM GELİŞTİRME- PROGRAM GELİŞTIRME | Eğitimin İşlevleri - Türk Milli Eğitimi - Sistem Kavramı 1. EĞİTİMİN/OKULUN TEMEL İŞLEVLERİ Eğitimin temel işlevi, bireyin mutlu olmasını sağlamaktır. Bunun yanında bireysel, toplumsal, ekonomik, siyasal ve gizil işlevleri de vardır. Eğitimin temel işlevleri: a) Bireysel İşlevleri • Bireyin kendini gerçekleştirmesi b) Toplumsal İşlevleri •Bireyi toplumsallaştırma •Kültürel mirası aktarma c) Ekonomik İşlevleri •İyi üretici ve tüketici yetiştirmek •Nitelikli ve meslek sahibi insan gücü yetiştirmek d) Siyasal İşlevleri •İyi vatandaş-yurttaş yetiştirme •Lider yetiştirme •Bilinçli seçmen yetiştirme e) Gizil İşlevleri •Eşseçme •Tanıdık sağlama •Statü kazandırma •İyi anne-baba olma 2. TÜRK MİLLİ EĞİTİMİNİN TEMEL İLKELERİ Türk Milli Eğitiminin temel ilkeleri 1973 tarihli 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanununda yer almaktadır. Temel ilkeler şunlardır: 1 - Genellik ve eşitlik: Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
  • 97. 2. Ferdin ve toplumun ihtiyaçları: Milli eğitim hizmeti, Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarma göre düzenlenir. 3. Yöneltme: Fertler, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler. 4. Eğitim hakkı: İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır. İlköğretim kurumlarından sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar. 5.Fırsat ve imkân eşitliği: Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkân eşitliği sağlanır. 6.Süreklilik: Fertlerin genel ve mesleki eğitimlerinin hayat boyunca devam etmesi esastır. Gençlerin eğitimi yanında, hayata ve iş alanlarına olumlu bir şekilde uymalarına yardımcı olmak üzere, yetişkinlerin sürekli eğitimini sağlamak için gerekli tedbirleri almak da bir eğitim görevidir. 7. Atatürk İnkılâp ve İlkeleri ve Atatürk Milliyetçiliği 8. Demokrasi eğitimi: Okullarda demokrasi eğitimi verilmelidir. (John Devvey) 9. Laiklik: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması demektir. 10. Bilimsellik: Her derece ve türdeki ders programları ve eğitim metotlarıyla ders araç ve gereçleri, bilimsel ve teknolojik esaslara ve yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli olarak geliştirilir. 11. Planlılık: Milli eğitimin gelişmesi iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınma hedeflerine uygun olarak eğitim -insan gücü- istihdam ilişkileri dikkate alınmak suretiyle, sanayileşme ve tarımda modernleşmede gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve
  • 98. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 63 teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlanır ve gerçekleştirilir. 12.Karma eğitim: Okullarda kız ve erkek karma eğitim yapılması esastır. Ancak eğitimin türüne, imkân ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilir. 13.Okul ile ailenin işbirliği 14.Her yerde eğitim 3. SİSTEM KAVRAMI VE EĞİTİM PROGRAMI ÖĞELERİ İLİŞKİSİ Sistem, bir bütünün parçaları arasındaki düzenli ve sürekli ilişkiler bütünü demektir. Diğer bir ifadeyle, sistem birbirini olumlu yönde etkileyen öğeler bütünüdür. Okulun açık bir sistem olarak temel öğeleri şunlardır: Girdi, işlemler (süreç), çıktı ve geribildirim (dönüt). tn "o Eğitim sisteminin girdileri; öğrenci, öğretmen, araç- gereçler, öğretim hedefleri; işlemlerj (süreç), eğitim durumları, strateji, yöntem, teknik, eğitim araç- gereçlerinin işe koşulması İçerik hem girdi hem de işlem (süreç) boyutunda olabilir. Sistemin çıktıları; öğrenci başarısı, okulun başarısı, öğrencilerde meydana gelen davranış değişikleridir. Geribildirim (dönüt) ise yapılan bir davranışın sonucu hakkında bilgi vermek demektir. GIRDI İSLEMLER/SÜREÇ ÇIKTI 2. IÇERIK 3. -*■ 1.HEDEF 4. EĞİTİM DEĞERLENDİRME DURUMLARI GERIBILDIRIM Şekil 1. Eğitim Programı Öğeleri ve Sistem Kuramı İlişkisi Eğitim programı 4 öğeden oluşur: 1.AMAÇ-HEDEF Niçin öğreteceğiz? 2. İÇERİK (kapsam muhteva) Ne öğreteceğiz? 3. EĞİTİM DURUMLARI (Öğrenme - Öğretme
  • 99. Durumları) Nasıl öğreteceğiz? 4. DEĞERLENDİRME Ne kadar öğrettik? Programların temeli "ne, niçin, ne zaman, kim ve ne ile" sorulannın cevapları üzerine kurulur. "Ne" sorusunun cevabını iki yerde buluruz. Biri sosyal çevre, diğeri konu alanıdır. Bunun için birinciye sosyal temel, ikinciye konu alanı temeli diyoruz. Bu iki temel birbiriyle ilgili ve birbirini destekleyerek çalıştırılırsa, program için ne sorusunun cevabı hem toplum ihtiyaçlarına, hem de konu alanının gereklerine daha uygun verilmiş olur. "Niçin" sorusunun cevabı eğitim felsefesi tarafından verilir. Eğitim felsefesi bize yapacaklarımızın gerekçesini verir. "Nasıl" sorusunun cevabını eğitim psikolojisinde buluruz. Buna, programın psikolojik temeli denilmektedir. Eğitim etkinliklerinin ne zaman ve nasıl yapılacağını, eğitim psikolojisinin verileri belirler. Nasıl öğretilecek sorusunun cevabından öğretim yöntem ve teknikleri çıkar. Ne zaman sorusu, öğretimin hangi yaşta yapılacağı, ile yılın hangi aylarında, haftanın hangi günlerinde ve saatlerinde yapılacağını belirler. "Kim" sorusunun cevabı, bireyin kendisinde bulunur. Buna programın bireysel temeli adı verilir. Düşündüklerimiz, plânladıklarımız kimin içindir? Bunun cevabına göre program yapmalıyız. "Ne ile" sorusuna cevap vermek bizi maddî imkanlarımızla karşı karşıya getirir. Bu da programın ekonomik temelini oluşturur. Program yapılırken okul binalarına, laboratuarlara, kaynaklara, araç ve gereçlere bakmak gerekmektedir.
  • 100. 64- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 3. Ders esnasında yapılan ÇDZUMLU etkinliklerinin öğretme- KAVRAMA TESTİ öğrenme en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir? 1. Eğitim-öğretim süreci ile ilgili son yıllardaki A)Öğrencilerin hedef davranışı göstermesini gelişmelere bakıldığında; aşağıdakilerden gerektirmesi hangisi bu gelişmelerin genel özelliklerinden B)Öğrenciler için ilgi çekici durumlar içermesi biri degildir? C)Sınıf düzeninde değişikli yapmadan A)Öğretim etkinlerinde öğrencinin merkeze uygulanabilir olması alınması D)Çok pahalı olmayan araçların kullanılmasını B)Bilgi ve iletişim teknolojilerinin eğitimde gerektirmesi kullanılması E) Öğretmenin denetimini kolaylaştırıcı olması C)Uzaktan öğretim yöntemlerinin gelişmesi D)Çok boyutlu ve eleştirel düşünme anlayışının eğitimde daha etkin olması E) Öğretim ilkelerinin geliştirilmesi Öğretmenin öğrencilerin hedef davranışlar göstermesini gerektirecek öğrenme-öğretme aktiviteleri yapması gerekir. (Cevap A) Öğretim ilkelerinin geliştirilmesi diğer gelişmelere bakıldığında daha önceleri temelleri atılan ve geliştirilen bir kavramdır. (Cevap E) o ço 'a UJ to 2. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir". Aşağıdakilerin hangisi bu ifadeyi destekleyen bir açıklama değildir? 4. Öğretim programının içeriği belirlenirken A)İlk uygulamada yüzde yüz öğrenme aşağıdakilerden hangisi dikkat edilmesi sağlayacak bir program hazırlamanın zor gereken en önemli ilkedir? olması B)Okulların bürokratik bir yapı içinde örgütlenmiş A)İçerik somuttan soyuta doğru sıralanmaiıdır. olması B)İçerik kendi içerisinde tutariı olmalıdır. C)Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi C)İçerik hedeflere uygun olmalıdır. D)Konu alanlarındaki sürekli değişimler D)İçerikte seçilen konular belirlenen süre E) Eğitim teknolojisindeki sürekli gelişmeler içerisinde öğretilebilir nitelikte olmalıdır. E) içerik bilimsel ve güncel olmalıdır. Okullardaki yörretim yapısının bürokratik olması, eğitim programlarının geliştirilmesini zorunlu kılan
  • 101. etkenlerden biri olarak algılanamaz. İçerik belirlenirken dikkat edilmesi gerek^n en (Cevap B) önemli nokta hedeflere uygunluktur. (Cevap C)
  • 102. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 65 5. Türk Milli Eğitiminin Temel ilkeleri 7. I. İyi üretici ve tüketici yetiştirmek aşağıdakilerden hangi yasal metinde yer II. Nitelikli ve meslek sahibi insan gücü yetiştirmek almaktadır? Yukarıda belirtilen işlevler eğitimin hangi A)1973 tarihli 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel işlevidir? Kanunu B)T.C. Anayasası A)Bireysel C)4306 sayılı İlköğretim yasası B)Ekonomik D)3 Mart 1924 Tehvid-i Tedrisat Kanunu C)Toplumsal E) 222 sayılı ilköğretim Kanunu D)Siyasi E) Gizil Türk Milli Eğitiminin Temel ilkeleri 1973 tarihli 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanununda yer İyi üretici ve tüketici yetiştirmek, nitelikli ve meslek almaktadır. sahibi insan gücü yetiştirmek eğitimin ekonomik işlevleri arasında sayılabilir. (Cevap A) (Cevap B) S2 "o cc UJ Q ıu m s; "t : 'CD Ul Q 6. I. Ne? m II.Niçin? III.Ne kadar? 8. Aşağıdakilerden hangisi eğitimin soruları, aşağıdaki eğitim programı öğelerinin siyasal işlevleri arasında yer alır? hangileriyle ilişkilidir? A)Seçmen yetiştirmek A)I. Eğitim durumu -II. Hedef III.Değerlendirme B)Milletvekili yetiştirmek B)I. Eğitim durumu -II. Değerlendirme -III. Hedef C)Politikacı yetiştirmek C)I. Değerlendirme -II. Eğitim durumu -III. Hedef D)Parti üyelerini eğitmek D)I. içerik-ll. Hedef-III. Değerlendirme E) Temel eğitim vermek E) Hedef-ll. Değerlendirme-lll. Eğitim durumu İçerik boyutunda Ne?, hedef boyutunda Niçin? ve İyi vatandaş-yurttaş yetiştirmek, lider yetiştirmek değerlendirme boyutunda Ne kadar? sorularına ve bilinçli seçmen yetiştirmek eğitimin siyasal cevap aranmaktadır. işlevleri arasında sayılabilir. (Cevap D) (Cevap A)
  • 103. 66- -PROGRAM GELİŞTİRME- 9. I. Öğrenme II.Eğitim CEVAPLI KAVRAMA TESTİ III.Öğretim Yukarıda belirtilen kavramların kapsamı genişten dara doğru uygun sırası Bir öğretmen, öğretim yılı başında yıllık planını aşağıdakilerden hangisidir? öğrencilerin görüşlerini ve düşüncelerini alarak birlikte hazırlamaya karar verir. Ders A)l-lll-ll programında yer alan düzenlemeler B)l-ll-lll doğrultusunda hedefler belirlenir. Hedeflere C)ll-lll-l uygun konular seçilir. Hedeflere ulaşma D)ll-l-lll düzeyini belirlemek amacıyla hangi ölçme E) lll-ll-l araçlarının kullanılacağı tespit edilir. Süreç içerisinde öğrencilerden birisi "öğretmenim biz bu bilgileri ne yaparak, nasıl öğrenebiliriz, Öğrenme kavramı, eğitimi, eğitimde öğretimi bunları da yazmayacak mıyız?" şeklinde bir soru kapsamaktadır. Öğrenme olumlu ya da olumsuz sorar. öğrenmeleri içerirken, eğitim daha çok olumlu Öğrencinin bu sorusu, aşağıdakilerden hangi yöndeki öğrenmeleri desteklemektedir. pr og ra m ö ğe si ni n e ks ik ka ld ığ ı nı (Cevap B) o göstermektedir? A)İçerik B)Hedefler ve davranışlar C)Eğitim durumları D)Değerlendirme E) Araç-gereçler ç "o LU 10. Aşağıdakilerden hangisi iyi hazırlanmış bir olması eğitim programının en önemli özelliğidir? A)Uygulanabilirlik B)Esneklik C)İşlevsellik D)Ekonomiklik E) Eğitim araç-gereçlerini kullanmaya elverişli
  • 104. Sistem yaklaşımı açısından eğitim programının A)Çıktı öğelerine bakıldığında; değerlendirme (ölçme ve B)Girdi değerlendirme teknikleri) sistemin aşağıdaki hangi C)İşlem öğesiyle ilişkilidir? D)Geri Bildirim E) Süreç Eğitim programı, işlevsel olmalıdır. İşlevsel olması 3. Eğitimle kültür arasındaki ilişkiyi konu alan demek, programda yer alan amaçlarm, konuların ve etkinliklerin hayatta geçerli olması, yani işe aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? yaramasıdır. İyi bir program, toplumun ve kişilerin A)Eğitim kasıtlı küitürleme sürecidir. ihtiyaçlarına cevap vermesi, bireyin yeteneklerini B)Eğitim ve kültür gelişmeye karşı aynı ölçüde ortaya çıkarması ve geliştirmesi gibi niteliklere dirençlidir. sahip olması gerekir. C)Eğitim ve kültür birbirini etkiler. (Cevap C) D)Okul kültürün aktarılmasında bir araçtır. E) Eğitim hem kültürü etkiler hem de etkilenir.
  • 105. -EGITIM BILIMLERI- 67 4. "Okul toplumun ve hayatın ta kendisi olmalıdır. 7. Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Millî Eğitim Bireyler okulda toplumun sorunlarını tanıma ve Temel Kanununda yer alan temel ilkelerden biri bunları çözme yollarını öğrenmelidir" görüşünü degildir? savunan bir program geliştirme yaklaşımında A)Genellik ve eşitlik aşağıdakilerden hangisi ön plana B)Ferdin ve toplumun ihtiyaçları çıkarılmaktadır? C)İlköğrenim hakkı A)Millî Eğitim Temel Kanunu D)Eğitim hakkı B)İnsan nitelikleri geliştirme E) Fırsat ve imkan eşitliği C)Sosyal işlevler D)Eğitim disiplinleri E) Bireyse! ihtiyaçları karşılama 5. Aşağıdakilerden hangisi hedef davranışlara o göre belirlenemez? cc UJ 8. Eğitim programı öğeleri ile ilgili olarak Q "ÖC aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi A)Öğretim yöntemleri ve stratejileri UJ —I yanlıştır? B)Eğitimin genel hedefleri s C)Değerlendirmede kullanılacak ölçütler A)İçerik-Ne? D)Öğrenme-öğretme etkinlikleri B)Hedef - Niçin? E) Öğrenme yaşantıları için gerekli hazırlıkların C)Öğretme-öğrenme durumları - Nasıl? yapılması D)Değerlendirme - Ne kadar? E) Amaç - Ne zaman? 6. 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nda yer 9. Aşağıdakilerden hangisi eğitimin gizil işlevleri alan bireylerin genel ve mesleki eğitimlerinin arasında değildir? yaşam boyunca devam etmesini öngören ilke aşağıdakilerden hangisidir? A)Bilinçli çocuk yetiştirme B)Çocukbakıcılığı A)Eğitim hakkı C)Eşseçme B)Fırsat ve imkan eşitliği D)Tanıdık sağlama C)Planlılık E) İyi üretici-tüketici yetiştirmek D)Süreklilik E) Her yerde eğitim
  • 106. 68- -PROGRAM GELİŞTİRME- 10. Eğitim programının öğelerinden eğitim 14. Okulun bulunduğu sosyal çevre ögrencinın durumları (öğretim stratejileri, yöntemleri ve hayatında önemli bir etkiye sahiptir. teknikleri) sistemin hangi öğesiyle ilişkilidir? Öğretmen okulun bu sosyal çevresinden etkili A) Çıktı B) Girdi C) Süreç bir şekilde yararlanmak isterse öncelikli olarak D) Geri Bildirim E) Dönüt aşağıdakilerden hangisini yapması daha uygun olur? 11.1. Nasıl? A)Öğrencileri sürekli okul çevre gezilerine götürmelidir. II.Ne kadar? B)İşlenecek konular ve etkinlikler ile çevre III.Niçin? arasında ilişki kurmalıdır. IV. Ne? C)Okulun çevresinden okula konuklar çağırmalıdır. soruları, aşağıdaki eğitim programı öğelerinin D)Öğrencilere yakın çevreyi konu alan proje hangileriyle ilişkilidir? ödevleri vermelidir. A)I. Hedef - II. İçerik - III. Eğitim durumu - IV. E) Çevredeki yararlanılabilecek kişi ve konuların Değerlendirme listesini hazırlamalıdır. B)I. Eğitim durumu - II. Değerlendirme - III. Hedef - IV. İçerik C)I. Değerlendirme - II. Eğitim durumu - III. Hedef - IV. İçerik D)I. Eğitim durumu - II. Hedef - III. 15. Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Millî Eğitim Değerlendirme - IV. İçerik Temel Kanunu'nda yer alan temel ilkelerden biri E) I. İçerik - II. Hedef - III. Değerlendirme - IV. degildir? İçerik A)Genellik ve eşitlik B)Öğrenim hakkı C)Karma eğitim D)Fırsat ve imkan eşitliği eğitimin siyasal E) Süreklilik 12. Aşağıdakilerden hangisi işlevleri arasında yer alır? A)Seçmen yetiştirmek B)Seçim görevlilerini eğitmek C)Milletvekili yetiştirme D)Kültürel mirası aktarmak E) Nitelikli insan gücü yetiştirmek 13. Program geliştirme sürecinde değerlendirmenin işlevi en ivi şekilde hangi 1 C CEVAP ANAHTARI 2.A 3. B 4. ..... ı seçenekte açıklanmıştır? c . A)Öğrenme yaşantılarının gerçek yaşamla ilişki 5. B 6. D 7. C 8. E düzeyini belirlemek B)Eğitim durumlarını seçmek 9 E 10. C 11.B 1 A C)Programın hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını . 2 belirlemek 1 c 14. B 15. B D)Üst sınıfa geçmede belirleyici olmak 3 E) İçeriğin aktarılmasına yön vermek
  • 107. -EGITIM BILIMLERI- 69 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Okulda öğrencilere, içinde yaşadıkları toplumun Okulu toplumsal gelişme ve değişimin merkezi değerleri (normlar); bu toplumda kabul gören, olarak gören program tasarımı yeniden kurmacılık insanlar arası ilişki biçimleri; giyinme, yemek yeme tasarımıdır. Bu tasarım toplumun sürekli bir vb. ile ilgili alışkanlıklar da kazandırılmaya çalışılır. değişmeye zorlandığı düşüncesi üz^rine kurulmuştur. Toplumsal soruniarın üstesinden Yukarıda sözü edilen görevler okulun hangi gelmek ve toplumu daha demokratik bir yapıya işlevinin kapsamındadır? (2001 KPSS) kavuşturmak okulun görevidir. Bu tasarım okulu A)Toplumsal gelişmeyi hızlandırma toplumun bir laboratuarı olarak görür. Bu görüşün B)Mantıklı düşünmeyi yaygınlaştırma temelinde eğitimin sosyal işlevi üzerinde C)Bireylerin sosyalleşmesini sağlama durulmaktadır. Eğitimin görevi toplumsal sorunları D)Demokrasiye olan bağlılığı güçlendirme çözmektir. E) Sağlıklı beden gelişimine yardımcı olma (Cevap B) Kültürel değerlerin aktarımı bir toplumda eğitim Otoritelerin çoğu, "eğitim programını, istendik sisteminin temel işlevi olmalıdır. Bir toplumun hedef ve davranışların kazanılması için stratejilerin değerleri, inançları ve normları yalnızca onları belirlendiği yazılı doküman ya da eylem plânı" öğretme yoluyla değil, eğitim sisteminin olarak kabul etmektedirler. işleyişinde onların açıklanmasıyla da diğer kuşaklara geçer. (Ö. DEMİREL, Kuramdan Bu görüşte, eğitim programının hangi boyutunu Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme,s.43) vurgulamaktadır? (2002 KPSS) Okulun öğrencilere kazandırmak istediği hedefler, A)Öğretme öğrenme yaklaşımları sadece bilişsel hedefler değildir. Okulun bir diğer B)Eğitimin uzak hedefleri önemli görevi öğrencilere içinde yaşadıkları C)Konu kapsamının yapısı toplumun norm ve değer yargılarını öğretip D)Öğrenme ürünleri öğrencilerin toplumsal yapı içinde zorluk E) Ölçme ve değerlendirme işlemleri çekmeden yaşamalarını sağlamaktır. (Cevap C) 2. "Okul toplumdan kopuk olmamalıdır. Okul Eğitim programı, öğrencilere istendik davranışları toplumun kendisi olmalıdır. Bireyler, okulda kazandırmaktır denmesi, hedefleri tanımda ön toplumun sorunlarını çözme ve bunların üstesinden plâna çıkarır. Verilen tanımda ise, eğitim programı gelme davranışlarını kazanmalıdırlar." görüşünü istendik davranışların (hedeflerin) kazandırılması savunan program geliştirme yaklaşımında için konu içeriğinin öğrenciye hangi stratejilerle aşağıdakilerden hangisi ön plâna çıkmaktadır? sunulacağına ilişkin yapılacak eylem plânı ön (2002 KPSS) plândadır. Eğitim programlarında kazandırılmak istenen hedef davranışlar, bu hedefleri A)İnsan nitelikierini geliştirme kazandırmak için kullanılacak araç içerik (konu), B)Sosyal işlevler hedefleri kazandırmak için izlenecek yol da C)Bireysel ihtiyaçları karşılama öğretme öğrenme yaklaşımları (eğitim durumları) D)Yeterlilik boyutunu oluşturur. Tanımda da öğrencileri E) Disiplinler hedefiere ulaştırmak için kullanılacak strateji ve eylem plânı yani öğretme öğrenme yaklaşımları
  • 108. üzerindedurulmaktadır. (Cevap A)
  • 109. 70- -PROGRAM GELİŞTİRME- 4. Bir öğretim programının temel öğeleri, aşağıdakilerden hangisinde tam olarak sunulmuştur? (2003 KPSS) Eğitim programı, hedef, içerik, öğretme- öğrenme süreci (eğitim durumları) ve A)Kritik davranışlar; öğretme - öğrenme değerlendirme öğeleri arasındaki dinamik ilişkiler etkinlikleri bütünüdür. (Ö. Demirel., Eğitimde Program B)Öğretmen ve öğrenci; içerik; değerlendirme Geliştirme, s.5) Bu temel öğelerin birbirinden durumları bağımsız bir şekilde ele alınması düşünülemez. C)Öğrenci; öğretme - öğrenme etkinlikleri; okul (E seçeneği olamaz.) Bir eğitim programındaki yönetimi hedefler, sadece öğrencilerin bilişsel özelliklerine D)Özel hedefler; öğretme-öğrenme etkinlikleri; yönelik değildir, aynı zamanda duyuşsal ve değerlendirme durumları psikomotor alanı da içine alır. Bu sebepten E) Öğretmen ve öğrenci; okul yönetimi; veli değerlendirme etkinlikleri bu aianlardaki hedefleri de kapsamalıdır. (D seçeneği de yanlış.) Eğitim durumları, program hedeflerine ulaşmak için hangi Eğitim programının dört temel öğesi vardır. Bu öğretme model, strateji ve tekniklerin öğeler; hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci kullanılacağına ilişkin bir öğedir. Eğitim ile ölçme-değerlendirmedir. Hedef kavramı programında "ne öğretelim?" sorusu programın içinde öğrenene kazandmlacak istendik hedef öğesi ile ilgilidir. (C seçeneği yanlış.) Yeni davranışlar da yer alır. İçerik öğesi ile, eğitim ortaya çıkmış, genel geçer bilgiler yerine uzun programında hedeflere uygun düşecek konular süren etkili olmuş evrensel bilgiler içerikte yer bütünü düşünülmektedir. Öğrenme öğretme almalıdır (evrensellik). (A seçeneği de yanlıştır.) sürecinde ise, hedeflere ulaşmak için hangi Eğitim programlarında kapsam (içerik), hedeflere öğrenme öğretme modelleri, stratejileri, yöntemleri göre belirlenir. İçerik bizi hedeflere ulaştıracak ve tekniklerin seçileceği belirtilmektedir. Ölçme konulardır. Belirlenen hedeflere ulaşmak için "ne değerlendirme öğesinde hedef davranışların ayrı öğretelim?" sorusunun yanıtı programın içerik ayrı tespit edilip, istendik davranışların ne boyutunu oluşturmaktadır. kadarının kazandırıldığı ve yapılan eğitimin kalite (Cevap B) kontrolü vurgulanmaktadır. (Ö. Demirel Kuramdan Uygulamaya Eğiîimde Program Geliştirme, S.5) (Cevap D) 5. Bir eğitim programını oluşturan temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (KPSS 2004) A)Hedeflerde, içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır. B)Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir. C)Eğitim durumları "ne öğretelim?" sorusuna cevap aramalıdır. D)Ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlenmelidir.
  • 110. 6. Türk milli eğitiminin genel hedefleri aşağıdakilerden hangisine göre belirlenir? (2005 KPSS) A)Milli Eğitim Temel Kanunu B)Okul yönetmeliği C)Ders planı D)Tebliğler Dergisi E) Müfredat Programı
  • 111. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 71 Eğitimde hedefler üç düzeyde belirlenmektedir. Eğitim programmın dört temel öğesi Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça bulunmaktadır: Hedef, içerik, eğitim durumları ve genel olarak belirlenen uzak hedef, uzak hedefin değerlendirme. Hedef, öğrenene eğitim sonunda yorumu aynı zamanda da okulun iş görüsünü kazandırılacak istendik davranışlardır. "Niçin yansıtan genel hedef, Öğrenciye kazandırılması öğretelim?" sorusunun cevabı program uygun görülen özellikler V9 bir disiplin ya da bir hedefleridir. Program hedeflerini gerçekleştirmek çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflere de için seçilecek konular içerik öğesidir. "Ne özel hedefler olarak tanımlanır. Bu sıralama bir öğretelim?" sorusunun cevabı programın içerik bakıma hedeflerin dikey sıralanmasını ortaya boyutunu oluşturmaktadır. Program hedeflerine koymaktadır. (Ö. Demirel, Eğitimde Program ulaşmak için içeriğin nasıl sunulacağı, hangi Geliştirme, s.106) Uzak hedefler kolay kolay strateji, yöntem ve araçların kullanılacağı eğitim değişmeyen hedeflerdir. Genel hedefler ise durumları öğesidir. Eğitim durumları "Nasıl yetiştirilmek istenen insan profili şeklinde ifade öğretelim?" sorusunun cevabıdır. Değerlendirme edilen hedeflerdir. Bu hedefler de Milli Eğitim boyutu ise hedeflenen davranışların ne kadarının Temel Kanunu'nda yazan hedeflerdir. Uzak kazanıldığının ve eğitimin işlerliğinin bir hedefler ülkenin hedefleri, Genel hedefler Milli kontrolüdür. "Ne kadar?" sorusunun cevabı Eğitimin hedefleri şeklinde düşünülebilir. değerlendirme öğesidir. (Cevap A) (Cevap A) o cr 7. I-Niçin? II- UJ Nasıl? Ill- IX) Nekadar? Cû soruları sırayla hangilerine cevap verir? (2005 si KPSS) 'fc: A)Hedef-eğitim durumu-değerlendirme B)Eğitim durumu-değerlendirm9-hedef o C)Değerlendirme-hedef-eğitim durumu UJ D)Hed9f-değerlendirme-eğitim durumu E) Değerlendirme-eğitim durumu-hedef
  • 112. 72- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. OGRETIM ILKE VE TEKNIKLERI Tam Oğrenme Modeli TAM ÖĞRENME MODELİ Benjamin Bloom tarafından geliştirilmiştir. Caroll'un okulda öğrenme modelinden (1963) esinlenmiştir. Öğrenmeyi sağlama faaliyeti yani öğretmen merkezli bir stratejidir. Davranışçı kuramdan etkilenmiştir. Öğretimde hedef davranış (kazanım) yazmanın nedeni de Davranışçı kuram ve Bloom'dur. Değiştirilemez Zeka (Genel yetenek) Tam Öğrenme Modelinin iki varsayımı vardır: Öğrencinin kişilik özellikleri 1. "Uygun koşullar sağlandığında (ek zaman ve öğrenme), herkes herşeyi öğrenebilir". Ailenin Sosyo- ekonomik düzeyi Tam öğrenme, başarıyı normal dağılım eğrisinden %90-95'lere çıkaran bir süreçtir. Bloom normal § dağılım eğrisini reddeder. %90'ın dışında kalan w %10'un önemsenmesi gerektiğini, tam S öğrenmelerinin sağlanması gerektiğini savunur. § 2. "Bloom'a göre öğrenemeyen öğrenci yoktur, «" öğretemeyen öğretmen vardır". > Tam öğrenme modelinin başarıya ulaşabilmesi için aşağıdaki faktörlere dikkat edilmesi gerekir: •Ön koşullara uygunluk: Bir öğrenme öğesiyie ilgili yeni öğrenmelere geçmeden önce ön koşul öğrenmelerin gerçekleşmiş olması gerekir. •İsteklilik: Öğrencinin öğrenme sürecine kendini vermesi, istekli biçimde öğretim işlerine katılması gerekir. •İhtiyaçlara uygunluk: Öğrenme öğelerinin, öğrencinin öğrenme ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. Öğrenme farklılıklarını meydana getiren faktörler doğuştan değil, çevreseldir. Tam öğrenme modeli, öğrenme sürecini etkileyen, değiştirilebilen faktörleri kontrol altına alıp, etkili kullanarak tam öğrenmeyi sağlamayı amaçlamaktadır (Çizelge 1).
  • 113. ÖGRETME-ÖGRENME SÜRECİNDE DEĞİŞTİRİLEBİLİR VE DEĞİŞTİRİLEMEZ ÖZELLİKLER(ÇİZELGE1.) Degiştirilebilir Dersle ilgili ön öğrenmeler Derse karşı tutum, ilgi Başarılı olabileceğine inanç (Akademik benlik kavramı) Öğretim hizmetinin niteliği Zaman TAM ÖĞRENME MODELİNİN BOYUTLARI Tam öğrenme modeli; öğrenci nitelikleri, öğretim hizmetinin niteliği ve öğrenme ürünleri boyutlarından oluşur. 1. OĞRENCİ NİTELİKLERİ Öğrenci nitelikleri boyutunda; öğrencinin bilişsel ve duyuşsal a) Bilişsel giriş davranışları (% 50): Bir konunun öğrenilmesini etkileyebilecek genel ve özel nitelikteki bilişsel giriş davranışlarıdır. Genel; dört işlem, okuduğunu anlama, mantıklı düşünme yeteneği, dil+matematik Özel; bir konunun öğrenilmesi için gerekli ön öğrenmeler (Toplama bilmeden çarpma öğrenilmez) Özel bilişsel davranışların kazandırılması, genellere göre daha kolaydır. Yeni bir üniteye başlarken öğrencilerin bu üniteyle ilgili ön öğrenmelerindeki eksikliklerin giderilmesi öğrenciler arasındaki başarı farklarının % 50 azalmasını sağlayacaktır. (Öğrenci başarısının %50'sini açıklar). Öğrencilerin bilişsel giriş davranışlarına sahip olma düzeyleri seviye tespit ve
  • 114. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 73 tanımlayıcı testler gibi ölçme araçlarıyla belirlenebilir. b)Duyuşsal giriş davranışları (% 25) Öğrencinin okula, derse, konuya ilgisi, tutumu ve akademik benlik kavramını içermektedir. Duyuşsal giriş davranışları öğrenci başarısının % 25'ini açıklar. (Eğer başaramayacağım diyorsanız; evet, siz başaramazsınız!) c)Bilişsel ve duyuşsal giriş davranışları öğrenci başarısının % 65'ini açıklar. 2. ÖĞRETİM HİZMETİNİN NİTELİĞİ Bloom'a göre öğretim hizmetini etkili kılan 4 öğe vardır: a) Derse Katılım (etkin katılım): Öğrencinin istenen davranışı kazanması için kendisine sağlanan ipuçlarını (işaret) belli bir düzeyde açık (öğrencinin soru sorması, örnek vermesi) ya da örtük (zihinsel olarak öğrenmeyi gerçekleştiren işlemler yapması) olarak etkileşmesi ve bu çabayı davranışı kazanıncaya kadar devam ettirmesidir. Öğrencinin yaş ve gelişim düzeyi arttıkça, örtük katılım artar. b) İpuçları (İşaretler) (%14): Öğrenme-öğretme m sürecinde, öğrenciye neyi öğreneceği, bunları niçin "E ve nasıl öğreneceğini, bunları öğrenirken ne UJ yapacağını gösteren mesajların tümüne ipuçları denir. (Sorular, örnekler, kaynak kitaplar, teyp ve kasetler, cd'ler, gerçek varlık, olay ve modeller) c) Pekiştireç: Pekiştirme, davranışın tekrar edilme sıklığını artırır. d) Dönüt ve düzeltme: Dönüt, öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu ya da yanlışlığı hakkında verilen mesajların bütünüdür. Genel olarak, dönüt işlemleri, öğrenme ünitelerinin sonunda uygulanan izleme testlerinden oluşmaktadır. Bu testler sonucunda, öğrencilerin davranışlarında düzeltmeler yapar. Öğretilenlerin öğrenciler tarafından ne derece öğrenildiğini belirlemek ve yanlış öğrenmeleri saptamak amacıyla izleme testleri uygulanır. Bu tür değerlendirmelere genellikle biçimlendirme ve yetiştirmeye yönelik değerlendirme denilmektedir. Kısa izleme testleriyle, kısa aralıklarla öğrencilerin öğrenmeleri değerlendirilmektedir. Bu, öğrenciler arasındaki bireysel farklılıkları azaltmada en önemli araçtır.
  • 115. Öğrenme süreci içerisinde kullanılabilecek diğer bir test türü de düzey belirleme testleridir. Düzey belirleme testleri, birkaç ünite öğretildikten sonra tüm davranışların değil, genelde kritik davranışların ölçülmesini amaçlayıp, izleme testlerine kıyasla daha genel öğrenme düzeylerinin belirlenmesini amaçlayan testlerdir. 3. ÖĞRENME ÜRÜNLERİ a)Öğrenme düzeyi ve çeşidi, öğrenme hızı b)Öğrenme başarısı düzeyi c) Duyuşsal ürünler: Öğrencinin öğrenme ünitesinde, derse karşı ilgi, olumlu tutum ve akademik benlik kavramları gelişmektedir. TAM ÖĞRENME MODELİNDE DEĞERLENDİRME Bu modelde ara sınavlar ile öğrenme ürünleri sürekli değerlendirildiği için öğrenme güçlük ve eksikleri vakit geçirilmeden tamamlanır. Öğrenme eksikleri tamamlanmadan diğer bir üniteye geçilmez ve ders planlı bir şekilde işlenir. Bir konu öğrenilmeden diğerine geçilmeyen öğretim stratejisidir. Tam öğrenme modelinde, tüm öğretim süreçleri ayrıntılı şekilde planlanmaktadır. Bu nedenle, öğrencilerin öğrenme düzeyleri devamlı kontrol edilmekte ve gerekli düzeltmeler yapılmaktadır. 1) Tam Öğrenme Modeli; öğrenci niteliklerini ve öğretim hizmetinin niteliğini kontrol altına alarak, öğrenme ürünleri düzeyini yükseltmeyi amaçlamaktadır. Tam öğrenmenin gerçekleşmemesi durumunda ek öğrenme aktiviteleri düzenlenir; 1)Evde ek öğretim (ev ödevi), 2)okulda ek öğretim, 3)Küçük gruplarla öğretim, 4)Birebir öğretim 5)Programlı ve bilgisayarlı öğretim, 6)Akademik oyunlarla öğretim, 7)Tekrar öğretim, Ek kaynaklarla öğretim (yrd. eğt. malz. ve kitaplar) Etkili Kullanım İlkeieri - Kazanımlar belli olduğu için öğretim planlı bir biçimde gerçekleştirilir.
  • 116. 74- -OGRETIM ILKE VE TEKNIKLERİ. -Bir konu testle başlar, izleme testi sonuçlarına izleme testlerinin göre yeni konuya geçilir. Öğretim sürekli olarak ÇOZUMLU ONU öğrenme-öğretme değerlendirildiği için (izleme ve KAVRAMA TESTİ değerlendirme) ortaya çıkan eksiklikler tamamlanır. -Bir öğrenme öğesindeki eksik tamamlanmadan 1. Aşağıdakilerden hangisi diğerine geçilmediğinden her öğrenci öğrenir. sıklıkla kullanıldığı yaklaşımıdır? Sınırlılıkları A)Sunuş yoluyla öğretim Hızlı öğrenen öğrencilerin vaktini alarak onları B)Tamöğrenme yavaşlatabilir. C)Araştırma-inceleme Öğretmenin işyükünü artırır, zaman alabilir ve D)İşbirliğine dayalı öğretim maliyetleri yükseltir. E) Buluş yoluyla öğretim Tam öğrenme stratejisinde, grupla öğretimde rekabet yapılmaz. Tam öğrenme modelinde, dersi organize eden İzleme testlerinin sıklıkla kullanıldığı öğretmen olduğu için öğrencinin öğrenciden öğrenme-öğretme yakiaşımı Tam Öğrenme ögrenmesi söz konusu değildir. modelidir. o (Cevap B) I. Insanlar dünyayı ve kendilerini duyu organları vasıtasıyla nasıl algılıyorlarsa zihinlerinde o şekilde yapılandırırlar. II.Öğrenmeyi etkileyen değişebilir özellikleri, öğrenme-öğretıme sürecinde olumlu hale getirerek öğrencilerin öğrenme düzeylerini %90-95'lere çıkarabiliriz. III.Öğretmenler derslerde öğrencilerin sezgilerini kullanacakları yaşantılar hazırlamalıdırlar. IV.Öğrencilerin öğrenme seviyeleri devamlı kontrol edilmeli ve gerekli düzeltmeler yapılmalıdır. V.İlke, genelleme ve tanımlar her zaman derslerin başında verilmelidir. Yukarıda verilen öğretme/öğrenme özelliklerinden hangileri tam öğrenme modelinde kullanılır? A) I, III B) I, I I I , V C) D) II, IV E) I, IV, V III, IV
  • 117. Tam öğrenme yaklaşımı; öğrenmeyi etkileyen değiştirilebilir özellikleri kontrol altına alarak, öğrencilerin öğrenme düzeylerini %90-95'lere çıkartmayı öngörmektedir. Öğrencilerin öğrenme düzeylerini sürekli kontrol ederek, tam öğrenmeleri sağlanmaktadır. (Cevap D)
  • 118. -EĞİTİM BİLİMLERl 75 3. Tam öğrenme modeline göre, aşağıdakilerden 5. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin bir hangisi "belli bir zaman içinde öğrenciyi konuyu tam öğrenememesi halinde etkileme gücünde olan dış etkenlerden biri" yapılabilecek bir ek öğrenme aktivitesi olarak algılanamaz? değildir? A)Geribildirim A)Akademik oyunlarla öğretim yolunu kullanma B)Pekiştireç B)Kaynak ve yardımcı kitaplar yoluyla C)Önkoşul öğrenmeler öğrencilerin eksikliklerini tamamlama D)Düzeltme C)Öğrenim eksiği bulunan öğrencilerin işbirliği E) İpucu halinde birbirinden öğrenmesi D)Eksik öğrenciiere evlerinde ek öğretim yapma E) Konunun tekrar öğretimi Önkoşul öğrenmeler, öğrencinin bir sonraki öğrenmelerini etkileyen içsel etkenlerden biridir. Öğrenme eksiği olan öğrencilerin birbirlerinden (Cevap C) yanlış öğrenmeleri söz konusudur. (Cevap C) çn "o cc L U Q 'Ö C U J _J £ ca £ UJ Ü 5 UJ 4. Tam öğrenme yaklaşımında aşağıdaki 6. Sürekli bir izleme ve değerlendirme değerlendirme türlerinin hangisinin kullanımı daha yaygın olarak kullanılır? yaklaşımının uygulanmasını gerektiren öğretim stratejisi aşağıdakilerden hangisidir? A)Biçimlendirme ve yetiştirmeye yönelik A)Buluş yoluyla öğretim B)Düzey belirleme B)Tamöğrenme C)Ortama göre değerlendirme C)Sunuş yoluyla öğretim D)Programlı öğretim D)İşbirliğine dayalı öğretim E) Dönüt E) Araştırma-İnceleme Öğrencinin öğrenme düzeyini %90-95'lere Sürekli bir izleme ve değertendirme yaklaşımının çıkarmak amacıyla biçimlendirme ve yetiştirmeye uygulanmasını gerektiren öğretim stratejisi Tam yönelik değerlendirme yaygın olarak kullanılır. Öğrenmedir. (Cevap A) (Cevap B)
  • 119. 76- -OGRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 7. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayıran ve 9. I. Öğrencinin kişilik özeliikleri bunları birbirleriyle aşamalı şekilde ilişkilendiren, uygun ortam sağlandığında her II.Öğrencinin sosyo-ekonomik düzeyi bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme- III.Öğrenme ortamı öğretme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? IV.Öğrenme güdüsü A)Buluş yoluyla öğrenme V.Bilişsel giriş davranışları B)Proje temelli öğrenme C)Yapısalcılık Yukarıda öğrencinin öğrenmesini etkileyen bazı D)Davranışçılık faktörler verilmiştir. Buna göre tam öğrenme E) Tam öğrenme modeli bu faktörlerden hangilerinin değiştirilebileceğini ifade etmektedir? A)I, lllvelV Sürekli bir izleme ve değerlendirme yaklaşımının B)II, lllveV uygulanmasını gerektiren öğretim stratejisi Tam C)Nl.lVveV Öğrenmedir. D)IVveV E) lllvelV (Cevap E) o Tam öğrenme modeli öğrenme ortamı, öğrenme güdüsü ve bilişsel giriş davranışları gibi öğrenme sürecini etkileyen değiştirilebilir faktörleri kontrol altına almaya çalışır. (Cevap C) UJ 8. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme 10. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenmenin modeline göre öğretim hizmetinin niteliğini sağlanamaması halinde yapılabilecek bir belirleyen faktörlerden biri değildir? tamamlayıcı öğrenme faaliyeti olamaz? A)İpucu (işaretler) A)Akademik oyunlar yoluyla konunun daha iyi B)Etkin katılım öğretimi C)Pekiştireç verme B)Öğrencilere kaynak ve yardımcı kitaplar D)Dönüt-düzeltme yapma yoluyla öğretim E) Öğrencilerin problemlerini çözme C)Öğrenim eksiği bulunan öğrenciierin işbirliği halinde birbirinden öğrenmesi D)Başarısız öğrencilere evlerinde ek öğretim yapma E) Konunun başından sonuna tekrar öğretimi
  • 120. İpucu, pekiştireç dönüt-düzeltme ve katılım Öğrenme eksiği olan öğrenciler birbirlerinden öğretim hizmetinin niteliği boyutunda yeralır. yanlış bilgileri öğrenebilirler, bu da tam öğrenmenin gerçekleşmesini engeller. (Cevap E) (Cevap C)
  • 121. -EGITIM BILIMLERI- 77 CEVAPLI KONU KAVRAMA TESTİ 1. Aşağıdaki öğretim stratejilerinin hangisinde 4. I. İpucu öğretmen diğerlerine oranla daha aktiftir? II.Etkin katılım A)Yapısalcılık B)Buluş III.Pekiştireç C)Problemçözme IV.Dönüt-düzeltme D)Araştırma inceleme V.Aşamalı ilerleme E) Tam öğrenme Yukarıdaki faktörlerden hangisi/hangileri tam öğrenme yaklaşımının öğretim hizmeti niteliğine etki eden faktörlerden biri degildir? A)V B)l-ll 0) III D)l-lll E) IV 2. Tam öğrenme yaklaşımında, öğretim hizmetinin I.Hızlı öğrenen öğrencilerin vaktini alarak onları niteliği boyutunda dönüt ve düzeltme amaçlı yavaşlatabilir. olarak aşağıdakilerden hangi ölçme ve II.Öğrenme sürecinde ek öğretim aktiviteleri ve değerlendirme testlerinin uygulanması daha araç-gereçlere gerek duyulduğundan öğretmenin uygun olur? işyükünü artırır, zaman alabilir ve maliyetleri A)Biçimlendirmeye ve yetiştirmeye yönelik-^ yükseltir. değerlendirme .ji ; III. Bu stratejide, grupla öğretimde rekabet B)Ortama göre değerlendirme jg yapılmaz. C)Sonuç değerlendirme ,s D)Tanılayıcı değerlendirme :şg Yukarıda sınırlılıkları verilen öğrenme-öğretme E) Norma dayalı değerlendirme § yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? A)Buluş B)Sunuş C)Yapısalcı D)Tamöğrenme E) Araştırma-inceleme 3. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme E) İpucu (işaretler) yaklaşımının öğrenme ürünleri arasında yer almaz? A)Öğrenme başarısı düzeyi B)Duyuşsal ürünler C)Öğrenme düzeyi ve çeşidi D)Öğrenme hızı
  • 122. 6. Bilişsel ve duyuşsal giriş davranışları öğrenci başarısının yüzde (%) kaçını açıklama gücüne sahiptir? A)%25 B)%50 C)%65 D) %75 E) %80
  • 123. 78- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 7. I. Ön koşul öğrenmelerin gerçekleşmesi 10. Sınıftaki öğrencilerin başarılı olmaları, onların II.Öğrenmeye isteklilik hazırbulunuşluk seviyelerine uygun olan öğretim hizmeti sağlanmasına ve onlara ihtiyaçları kadar III.Öğrencilerin birbirinden öğrenmesi zaman ve olanaklar tanınmasına bağlıdır. Bu IV.Öğrenme hızı sağlandığında, öğretim hedefleri doğrultusunda öğrencilerin öğrenme ve başarı düzeyleri birbirine Yukarıda verilenlerden hangileri tam öğrenme yaklaşırve başarılı olurlar. yaklaşımının başarısında rol oynayan etmenlerdendir? Yukarıda belirtilen görüşler, aşağıdaki öğrenme-öğretme yaklaşımlarının hangisinin A)l-ll-lll temelini oluşturur? B)I-IV-III C)i-ll-lll A)TamÖğrenme D)I-IV-II B)Programlı öğretim E) I-III-IV C)Buluş yoluyla öğrenme D)Araştırma-inceleme yoluyla öğrenme E) Bireysel öğrenme 8. Aşağıdakilerden hangisi tam öğretim 11. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modelinde öğretim hizmetinin niteliklerinden modelinde yer alan öğretim hizmeti niteliği biri değildir? kapsamındaki aktivitelerden biri degidir? A)İpucu A)İpucu kullanma B)Bireysel hız B)Öğrenci katılımını sağlama, C)Geribildirim ve düzeltme C)Bilişsel giriş nitelikleri D)Pekiştirme D)Pekiştireç verme E) Pekiştirme E) Dönüt ve düzeltme yapma 9. "Öğrenemeyen öğrenci yoktur, öğretemeyen 12.Tam Öğrenme modelinde, öğretim sürecinin öğretmen vardır." anlayışı aşağıdakilerden sonunda belirlenen hedeflere öğrencilerin yüzde hangi öğretim yaklaşımının belirleyici bir 90-95'inin ulaşamaması durumunda, tamamlayıcı özelliğidir? ek öğrenme fırsatlarına yer verilir. A)TamÖğrenme Aşağıdakilerden hangisi bu ek öğrenme B)Sunuş yoluyla öğretim fırsatlarından biri savılamaz? C)Buluş yoluyla öğretim A)Evde ve okulda ek öğretim D)Bütünsel öğrenme B)Bire bir öğretim E) Problem çözme yöntemi C)Yeni bir konunun öğretimi D)Bilgisayarlı öğretim ve programlı öğretim E) Akademik oyunlarla öğretim
  • 124. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 79 13. Tam öğrenme yaklaşımında, öğrenme sürecini etkileyen değiştirilebilir faktörler etkili kullanıldığında, öğrenme ürünlerinin artırılabileceği öngörülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu değiştirilebilir faktörlerden biri degildir? A)Öğrencinin kişilik özellikleri B)Öğrencinin bilişsel giriş davranışları C)Öğrencinin duyuşsal giriş davranışları D)Öğrenme için harcanan zaman E) Öğretim hizmetinin niteliği 14. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme "o ço cr Modelinin özelliklerinden biri değildir? UJ o A)Öğretim hizmeti niteliğinde boyutunda; katılım, *cc ULJ ipucu, pekiştireç, dönüt-düzeltme kullanıiır. B)Karma öğretim yöntemleri kullanılır. C)İzleme testleriyle öğrenme eksiklikleri belirlenir. D)Ek öğrenme aktivitesi olarak akademik oyunlarla öğretim uygulaması gerçekleştirilir. E) Öğretmenlerin işyükünü azaltır. 15. Tam Öğrenme modelinde üzerinde en fazla CEVAP ANAHTARI durulan değerlendirme türü aşağıdakilerden hangisidir? 1. E 2.A 3. E 4. A A)Düzey belirlemeye yönelik değerlendirme 5. D 6. C 7. D 8. B B)İzlemeye yönelik değerlendirme C)Uzaktan değerlendirme 9. A 10. A 11.C 12 C D)Bilişsel değerlendirme . E) Hedefe dayalı değerlendirme 13 14. E 15. B .
  • 125. 80- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ- 3. Tam öğrenme uygulamalarında, öğrenciler ÇIKMIŞ SORULAR arasındaki öğrenme hızı ve öğrenme düzeyi ve ÇÖZÜMLERİ farklılıklarını azaltmak için eksiklikleri tamamlayıcı öğrenme etkinliklerine yerverilmesi önerilir. Aşağıdakilerden hangisi bu tür tamamlayıcı 1. Sınıfta öğrencilere öğretilecek bilgiler kolay öğrenmeler için önerilen yöntemler arasında öğrenilebilecek basamaklara bölünür ve veralmaz? (2002 KPSS) öğrencilerin bunları basitten karmaşığa doğru öğrenmeleri sağlanır. A)Ek süre içinde, öncekinden farklı bir yöntemle yapılan öğretim, Bu yöntemi kullanan bir öğretmen, aşağıdaki B)Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak ilkeierden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? yapılan öğretim (2001 KPSS) C)Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama A) Bireysel hız B) Etkin katılım D)Gruplar içinde eksikliklerin gözden geçirilmesi C) Küçük adımiar D) Beyin fırtınası yoluyla birbirinden öğrenme E) Oranlı pekiştirme E) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim >. Skiner' in programlı öğrenme yaklaşımı doğrusal Tam öğrenme yaklaşımında ek öğretim bir programlamaya dayanmaktadır. Programlı etkinliklerinde grupla (işbirlikçi) öğretim öğretim materyalini hazırlamada edimsel gerçekleştirilir. Fakat işbirlikçi öğrenmede koşullanma ilkeleri kullanılmaktadır. Programlı eksiklikleri ön planda tutma ve bunu tamamlayıcı öğretimin en temel özelliklerinden biri de Küçük etkinlikleri yapmanın ortaya çıkaracağı psikolojik adımlar ilkesidir. Küçük adımlarda öğrenilecek yan etkileri bulunur. Öğretimde grup (işbirlikçi) konu, ünite küçük bilgi birimlerine ayrılmakta; bilgi çalışma grup içi öğrenme eksikliklerini gidermede birimlerinden, biri öğrenildikten sonra diğerine kullanılmaz. geçilmektedir. (N. Senemoğlu; Gelişim Öğrenme (Cevap D) ve Öğretim, s.468) Bu küçük öğrenme birimleri küçük bir davranış değişikliğine neden olur. Programlı öğrenmede bir birim nadiren bir cümleden biraz fazladır. Bu küçük bilgi birimleri basitten karmaşığa doğru ve önkoşul ilişkilerine göre aşamalı olarak dizilir. (Cevap C) 2. Oğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye 4. Derse karşı tutum, derse ilgi ve özgüven olanak sağlamayan, uygun ortam sağladığında aşağıdakilerden hangisinde, öğrenme her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme- düzeyindeki değişkenliği açıklama gücü öğretme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? en fazla olandan en az olana dogru (2001 KPSS) sıralanmıştır? (2002 KPSS) A)Programlı öğrenme A)Özgüven, derse ilgi, derse karşı tutum B)Proje temelli öğretim B)Derse karşı tutum, derse ilgi, ögüven C)Yapısalcılık C)Özgüven, derse karşı tutum, derse ilgi D)Davranışçılık D)Derse ilgi, özgüven, derse karşı tutum E) Tamöğrenme E) Derse ilgi, derse karşı tutum, özgüven (Cevap E)
  • 126. -EGITIM BILIMLERI- 81 Akademik özgüven: Öğrencilerin öğrenme Programlı Öğretim Tam Öğrenme özgeçmişine dayalı olarak herhangi bir öğrenme Davranışçı öğrenme Programlı Öğretim ile Tam Öğrenme kuramına bağlı olarak Yaklaşımlarının Karşılaştırılması Skinner tarafından Bilişsel geliştirimleştir. konusu öğrenip-öğrenemeyeceğine ilişkin Okul-sınıf içinde ve öğrenme kendisini algılama tarzıdır, yani bireyin kendisine dışında kullanılır. kuramına bağlı olarak karşı tutumudur. Tam öğrenme yaklaşımı, duyual Bireysel öğrenme Bloom tarafından geliştirilmiştir. giriş davranışları anlamında bireylerin gelebileceği tekniğidir. düzeyleri sırasıyla; ilgi, tutum ve akademik Konular küçük bilgi Okul ve sınıf öğrenmelerinde özgüven olarak belirlemiştir. parçaları halinde sıralanarak her öğren- kullanılır. Grup öğretimi tekniğidir. Görüldüğü gibi tam öğrenme modeli giriş cinin kendi öğrenme hızına göre adım adım davranışlarını etki gücüne göre derse özgüven, Üniteler ve konular ilerlediği, bilgiden basitten karmaşığa derse karşı tutum ve derse ilgi olmak üzere giriş hemen sonra yöneltilen doğru hiyerarşik olarak davranışı değişkenlerini en fazla olandan, en az soruya cevap verildiği sıralanır ve sınıfta bir oiana doğru sıralamıştır. ve cevabın doğrulu- ünite ya da konu bütün ğuna göre ileri gittiği ya öğrencilerce belli bir (Cevap C) da geri döndüğü standartta öğrenildikten öğrenme yaklaşımıdır. sonra bir sonraki üniteye ya da konuya geçilir. m Öğrenci Tam Öğrenme Modelinin Değişkenleri Nitelikleri (Giriş Öğretim Öğrenme Davranışları) hizmetlerinin Ürünleri h- <5 Programlı öğretim alanında, içeriğin basitten nitelikleri Bilişsel giriş karmaşığa bilinenden bilinmeyene doğru bir sıra davranışları -İpucu (öğrencinin -Öğrenme izleyecek biçimde düzenlenmesi beklenir. neyi öğreneceğini -Sözel, işlemsel düzeyi ve çeşidi Böyle bir düzenleme, programlı öğretimin açıklayıcı mesajlar) yetenek -Öğrenme hızı dayandığı temel dayanaklardan hangisinin -Okuduğunu -Pekiştirme (davranışı gösterme -Duyuşsal uygulanmasını sağlamak içindir? (2003 KPSS) anlama ürünler (kendine eğilimi güçlendiren A)Etkin katılım -Dinleme becerisi uyarıcıları verme) güven, ruh -Bilgi, beceri, sağlığı, güdü) B)Küçükadımlar -Katılım yetenek (öğrencilerin -Bilişsel C)Doğru cevaplar -Önkoşul bilgiler öğrenme sürecinde ürünler D)Bireysel hıza göre ilerleme yaptıkları) (Kavrama, -Problem çözme E) Geribildirim sağlama analiz sentez, becerisi -Dönüt ve düzeltme değerlendirme) Duyuşsal giriş (öğrencilerin neyi davranışları öğrenip neyi -Psiko-motor ürünler (beceri) -iigi öğrenmediklerini Programlı öğretimde öğretilecek bilgi kolayca -Tutum bildirme) kavranacak küçük birimlere bölünür. Her bir birim -Akademik Özgüven bir davranış değişikliğine neden olur. Bu küçük Psiko-motor giriş bilgi birimleri basitten zora ve birbirinin ön koşulu davranışlar olacak şekilde sıralanır. Programlı öğretimin bu ilkesine küçük adımlar ilkesi denir. (Sorununun aynısı 2001 KMS'de soruldu) (Cevap B)
  • 127. 82- -ÖĞRETİM İLKE VE TEKNİKLERİ. 6. Bir öğretim hizmeti sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki Altı şapkalı düşünme tekniği: Edvvard de tüm öğrencilerin öğretim hedefleri doğrultusundaki Bono'nun geliştirdiği, öğrencilerde yaratıcılığı ve öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle empati yeteneğini amaçlayan birtekniktir. sınıfın başarı düzeyi yükselir. Tartışma: Tartışma problem çözümünde ve anti Bu görüş, aşağıdaki öğretme-öğrenme sosyal tutumların değişiminde kullanıma uygun bir yaklaşımlarından hangisinin temelini öğretim yöntemidir. Tartışma yönteminde, konuyla oluşturur? (2004 KPSS) ilgili olarak öğrenciler aktif bir şekilde birbiriyle A)Buluş yoluyla öğrenme konuşurlar. B)Sunuş yoluyla öğrenme C)Araştırma yoluyla öğrenme Drama: Tiyatro yaparak veya oyun yoluyla bir D)Tamöğrenme düşünceyi, olayı veya soyut bir kavramı E) Modelden öğrenme canlandırmaktır. Öğrencilerin üretkenliğini, yaratıcılığını geliştirme ve öğrencilere aktif bir öğrenim yaşantısı sağlayan bir öğretim yöntemidir. Okul öğrenmelerinde gözlenen farkların nedeninin büyük ölçüde doğuştan getirilen değişmeye Gösterip yaptırma: Öğretmenin beceriyi aşama dirençli özellikler değil, çevresel etkenler, bir aşama göstermesi, anlatması ve öğrencilerin başka deyişle değiştirilebilir etkenler olduğu öğretmeni izledikten sonra, aynı beceriyi yeterli bir ortaya konmaktadır. Bu durum öğrenmeyi düzeye gelene kadar tekrar etmesi şeklinde etkileyen değiştirilebilir değişkenleri etkilice uygulanan bir öğretim yöntemidir. Psikomotor kullanarak, öğrencilerin tüm yeni davranışları § alanla ilgili üst düzeyde becerilerin öğrenebileceğini göstermektedir. Yani tüm m kazandırılmasında gösterip yaptırma uygun bir öğrenciler aynı oranda derse hazır hale getirilir ve £ öğretim yöntemidir. uygun ortam sağlanırsa sınıftaki öğrenmeler § Beyin fırtınası: Kısa sürede çok sayıda fikir birbirine yakınlaşır. Tam öğrenme modeiinin de ö üretme amacıyla kullanılan bir tekniktir. temeli hemen hemen tüm öğrencilerin okulların 5 Anlaşılacağı üzere, beyin fırtınasında bir öğretme amacını güttüğü tüm yeni davranışları problemin çözümüne yaratıcı olarak çok sayıda öğrenebileceğidir. çözüm üretmek söz konusudur. (Tanımlar: Ş. (Cevap D) TAN, Öğretimi Planlamave Değerlendirme) Sosyal beceri öğretiminde yukarıdaki seçeneklere göre gösteri yöntemi etkisi en az olanıdır. Gösterip yaptırma daha çok psikomotor beceriler için uygun bir yöntemdir. (Cevap D) 7. Sosyal beceri öğretiminde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır? A)Altı şapka B)Beyin fırtınası C)Tartışma D)Gösteri E) Drama
  • 128. -EĞİTİM 83 BİLİMLERİ- REHBERLIK Rehberlik Türleri -1- REHBERLİKTÜRLERİ BireySayısınaGöre Temel İşlevlerine Hizmet Alanlarına Problem Alanlarına Eğitim Kademelerine Rehberlik Göre Rehberlik Göre Rehberlik Göre Rehberlik Göre Rehberlik Bireysel rehberlik Uyumsağlayıcı Eğitim alanında Eğitsel rehberlik Okulöncesinde rehberlik rehberlik rehberlik Grup rehberliği Kişisel/sosyal Yöneltici rehberlik Sağlık alanında rehberiik İiköğretimde rehberlik Bireysel psikolojik danışma Ayarlayıcı rehberlik rehberlik Ortaöğretimde Mesleki rehberlik Sosyal yardım rehberlik Grupla psikolojik Geliştirici rehberlik danışma alanında rehberlik Yükseköğreiimde Önleyici rehberlik Endüstride rehberlik rehberiik Tamamlayıcı rehberlik Rehberlik hizmet türlerini çeşitli yönlerden beş temel : = bilinçlendirmek amacıyla yapılan başlık altında toplamak mümkündür: bilgilendirme hizmetidir. Psikolojik danışma 1.Birey sayısına göre rehberlik ise töropatik ilişki kurarak yapılan ancak uzman tarafından verilebilen psikolojik yardım 2.Temel işlevlerine göre rehberlik hizmetidir. 3.Hizmet alanlarına göre rehberlik Not: Bireysel Psikolojik Danışma ve 4.Problem alanlarına göre rehberlik Grupla Psikolojik Danışma konuları sonraki sayılarımızda ayrıntılı olarak ele alınacaktır. 5.Eğitim ve öğretim kademelerine göre rehberlik Grup Rehberliğh Aynı anda birden çok bireye 1. Birey Sayısına Göre Rehberlik bir gruba yada topluluğa eğitsel, mesleki, Bireysel Rehberlik; Bir seferde tek bir kişiye-bireye sosyai alanda yapılan bilgilendirme - sosyalleşmesi, duygusal sorunlarını çözmesi, bilinçlendirme hizmetidir. Daha çok sınıf duruma alışması, potansiyellerini kendine uygun bir öğretmenleri tarafından kendi sınıflarını alanda verimli kullanabilmesi ve böylece kendini bilgilendirmek amacıyla yapılır. Bu hizmetin geliştirmesi için yapılan bilgilendirme hizmetidir. en önemli tarafı aynı anda bir çok kişiye Bireysel rehberlikte amaç, bireyin sosyal eğitsel, hizmet verildiği için ekonomiktir, zaman mesleki alanda farkındalık düzeyini artırmaktır. kaybını önler. Yalnız bireysel rehberlik daha sonraki sayılarda işleyeceğimiz bireysel psikolojik danışma ile nilgiNotu/ karıştırılmamalıdır. Çünkü rehberlik hizmetleri daha Grup rehberliği aynı anda bir çok insanın ortak çok bireylerin farkındalık düzeylerini artırmak- bir sorunu olması ya da ortak bir bilgiye ihtiyaç duyulması durumunda yapılır.
  • 129. 84- -PROGRAM GEÜŞTİRME- 2. Temel İşlevlerine Göre Rehberlik Uyum Sağlayıcı Rehberlik: Uyum sorunu olan öğrencileri tanıyarak, psikolojik durumunu düzeltmek ve mevcut ortama uyum sağlamasına yardımcı olmak amacıyla verilen hizmet türüdür (Kuzgun, 1992). Bireyin içinde bulunduğu ortamdaki uyum sorunlarını çözmek ve uyum sağlamasını kolaylaştırmak için yapılan bilgilendirmedir. Yöneltici Rehberlik: Öğrencinin ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir alan, okul veya mesleği seçmesi için yardım etme ve bu yolla bir okul programına veya mesleğe yönelmesi için ona bilgi sunma amacıyla verilen hizmet türüdür (llgar, 2002). Ancak yöneltme hizmetinde öğrenciyi zorlayıcı, sınırlandırıcı tutumlardan kaçınmak gerekir. Çünkü rehberlik esas olan öğrencinin bilgileri olarak, bilinçli bir şekilde kendi kararmı kendisi vermesidir. Günümüzde yöneltici rehberlik hizmetlerinin önemi artmıştır. Çünkü bireyin başarılı - mutlu olabileceği kişisel özelliklerine uygun bir mesleğe yöneltilmesinin önemi artmıştır. Ayarlayıcı Rehberlik: Eğitim programlarının öğrencilerin özel ilgi ve yetenekleri göz önünde tutularak oluşturulmasında eğitim planlamacılarına o ve program yapımcılara yol göstermek amacıyla ÇO 'Q yapılan hizmet türüdür (llgar, 2002). UJ tO Ayarlayıcı rehberlik hizmetleri dolaylı bir rehberlik S OJ hizmetidir. Çağdaş eğitim anlayışında öğrencilerin bireysel farklılıklarına, ilgi ve yeteneklerine önem verilmektedir. Eğitim planlamacıları, eğitim programcıları ve rehberlik programcılarının öğrencilerin bireysel farklılıklarına, gelişim düzeylerine uygun program hazırlamaları programlarında rehberlik ilke ve amaçlarına yer vermelerini sağlamak ayarlayıcı rehberlik işlevidir. Geliştirici Rehberlîk: Öğrencinin içinde bulunduğu gelişim döneminde kendisinden beklenen gelişim görevlerini, ihtiyaçlarını etkili bir şekilde yerine getirmesi ve bu yolla olumlu bir uyum geliştirmesi amacıyla verilen bilgilendirme hizmetidir. (Erkan, 2001). Gelişimin her döneminde bireyin karşılaması gerekli bazı gelişim ihtiyaçları ve gelişim görevleri vardır. Öğrencinin gelişim ihtiyaçları ve gelişim görevlerinin karşılanmasını sağlayarak sağlıklı gelişmesine yardımcı olmak geliştirici rehberlik hizmetidir. Önleyici Rehberlik: Bazı olumsuz durumları ortaya çıkmadan ve bu durumların öğrenci üzerinde yaratacağı olumsuz sonuçlar görülmeden önlenmesi
  • 130. amacıyla verilen hizmet türüdür (Kepçeoğlu, 1996). Önleyici rehberliği aşı yapmaya benzetebiliriz. Bazı olumsuz durumlar, sorunlar ortaya çıkmadan bilgilendirme ve bilinçlendirme yapmaya önleyici rehberlik denir. Örneğin, uyuşturucu - alkol gibi kötü alışkanlıkların zararlarının anlatılması. Tamamlayıcı Rehberlik: Okullarda yürütülen eğitim ve öğretim etkinliklerinin yeterli düzeyde verimii olabilmesi ve amaçlarına ulaşabilmesi için eğitimcilere verilen hizmet türüdür (llgar, 2002). Eğitimde yaygın olan rehberlik hizmetlerinin ön önemli işlevlerinden biri de eğitim ve öğretimi tamamlayıcı nitelikte olmasıdır. Yapılan eğitim ve öğretimin amacına ulaşması kalite ve verimliliğin artması öğrencilerin sağlıklı gelişmesine bağlıdır. Öğrencilerin sağlıklı gelişmesi için de rehberlik hizmetlerine ihtiyaç vardır. Bu nedenle öğrenciyle yakından ilgili olan idareci, öğretmen ve velilerin olumlu bir rehberlik anlayışına ve desteğine gereksinim vardır. 3. Hizmet Alanlarına Göre Rehberlik (Hizmetin Verildiği Kurumlara Göre) Rehberlik hizmetleri hizmetin verildiği kuruma göre (eğitim, sağlık, sosyal yönelim, endüstri) çeşitlilik göstermektedir. Eğjtim Alanında Rehberlik: Çağdaş eğitim anlayışı öğretirrr, yönetim ve öğrenci kişilik hizmetleri boyutlarından oluşmaktadır. Rehberlik hizmetleri de okulda öğrenci kişilik hizmetleri başlığı altında verilen bir dizi hizmetin merkezinde yer almaktadır. Bu gün rehberlik hizmetlerinin en yaygın olduğu alan eğitimdir. Çünkü gelişim çağında olan öğrencilerin (ilköğretim, ortaöğretim) gelişim ihtiyaçlarının karşılanması bedensel, zihinsel ve sosyal yönden sağlıklı gelişmesi, kendisiyle ve çevresiyle uyumlu olabilmesi için psikolojik desteğe ve hizmete ihtiyaç vardır. Günümüz modern toplumlarında rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyaca paralel olarak rehberlik hizmetleri çağdaş eğitim anlayışının ayrılmaz parçası haline gelmiştir. Sağlık Alanında Rehberlik: Rehberlik hizmetleri, bireylerin hastalanmalarını önlemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinde, ruh ve beden sağlıklarını korumaya yönelik temel bilgileri edinmeleri için verilmektedir. Bireyin sağlık kuruluşlarından nasıl yararlanacağı temel sağlık bilgisi, ilk yardım bilgileri v.b. bu alandaki rehberlik hizmetlerine girer. Günümüzde hastanelerde psikolojik destek ve yardım amaçlı, psikolojik
  • 131. -EGITIM BILIMLERI- 85 danışmanların bulunması da sağlık alanındaki uygulamalardandır. ÇOZUMLU KONU Sağlık alanındaki rehberlik hizmetleri koruyucu KAVRAMA TESTİ sağlık alanında yer almaktadır. Hastalıklar oluşmadan önce önlem alma anlayışına dayanan koruyucu sağlık hizmetleri de giderek 1. " Rehberliğin işlevleri ve amaçları hizmet verilen yaygınlaşmaktadır. İlkyardım bilgileri, bulaşıcı kurumun yapısına ve ihtiyacına göre farklıiıklar hastalıklar hakkında bilgilendirme, AIDS, kuş gribi göstermektedir." gibi günümüzün tehlikeli hastalıkları ve korunma yolları ile ilgili bilgiler, temel sağlık bilgileri Rehberliğin mesleki ve kariyer gelişimine rehberliğin sağlık alanındaki uygulamalarına örnek odaklandığı hizmet alanı aşağıdakilerden verilebilir. Bu nedenle bugün ülkemizde bir çok hangisidir? sağlık kurumunda hastalara psikolojik destek A)Orta öğretim hizmeti veren uzmanlar bulunmaktadır. B)Sosyal Hizmetler Sosyal Yardım Kurumlarında Rehberlik: C)Endüstri Ülkemizde Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu, D)Sağlık huzurevleri, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma E) Kamusal Hizmetler Kurumu, sosyal yardım kurumları arasında yer alır. Bu kurumlarda rehberlik hizmetleri psikolojik destek ve bireylerin ruh sağlığının korunması ve geliştirilmesi için verilmektedir. Eğitim alanında yapılan rehberlik etkinlikleri çn eğitsel, kişisel ve mesleki rehberlik alanındadır. Endüstri Alanında Rehberlik: Sanayi " o Orta öğretimde yapılan mesleki rehberlik daha kuruluşlarında personel seçimi ve personelin kariyer tr çok yerleştirme ve yönlendirmeye yöneliktir. Bu gelişimine yardımcı olmada, çalışanların iş yaşamı o LU kademede sadece bireyleri uygun meslekiere ile ilgili streslerle başa çıkmalarında, iş doyumu 'E yönlendirmek vardır. Mesleki ve kariyer gelişimi motivasyon verimlilik iş arayanların meslekler cn yüksek öğretimde önem kazanmaktadır. Kariyer konusunda bilgilendirilmesinde rehberlik hizmetleri ve mesleki gelişimin rehberliğin merkezinde önemli bir yer tutmaktadır. 'O liJ olduğu hizmet alanı endüstridir. Endüstri Endüstri alanında psikolojik hizmetleri son yıllarda 1 kurumlarında rehberliğin işlevi iş yerinde verimi yaygınlaşmaktadır. Çünkü bir işletmenin verimliliği :g arttırmak, uygun işe uygun personei yerleştirmek, çalışanlarının verimliliğiyle doğru orantılıdır. Endüstri m bireysel problemlerle ilgilenmek ve mesleki alanındaki rehberlik uygulamalarında çalışan gelişimdir. motivasyonu, iş verimi, işveren ve işçi ilişkileri, iş stresi vb. konularda rehberlik hizmeti verilmektedir. (Cevap C) 2. Aşağıdakilerden hangisi ilköğretim ve ortaöğretim okullarında yürütülen rehberlik hizmetlerinin farklılaşmasının nedenlerinden biri degildir? A)Rehberliğin amacının yaş düzeyine göre farklılaşması B)Öğrencilerle kurulan ilişkinin biçiminin farklılaşması C)Öğrencilerin psikolojik gelişim özelliklerinin farklılaşması D)Öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarının farklılaşması E) Öğrenci-öğretmen arasındaki ilişkilerin niteliğinin farklılaşması
  • 132. 86- -PROGRAM GELİŞTİRME. İlköğretim ve orta öğretim kurumlarında yürütülen 4. "Bir okulda yürütülen Rehberiik programı rehberlik hizmetlerinin farklılaşmasının en önemli öğrencilerin mevcut ihtiyaç ve ilgilerini dikkate nedeni öğrencilerin gelişimsel özelliklerinin almakla birlikte toplumun gelecekteki beklentilerini birbirinden farklı olmasıdır. Bu gelişimsel yerine getirebilmek için gelişime de açık olmalıdır." farklılıklar bireylerin ilgi ve ihtiyaçlarının farklılaşmasına bu da farklı rehberlik etkinliklerine Rehberliğin eğitim planlamasında, müfredat yol açar. Rehberliğin amaçları her birey için programlarının ve Rehberlik programlarının aynıdır değişmez. Rehberlik bireyin kendini hazırlanmasında ve geliştirilmesinde en önemli gerçekleştirmesine yardım sürecidir. Bu amaç işlevi hangisidir? ilköğretimde de, orta öğretimde de ya da başka A)Yönelticilik hizmet alanlarında sunulan hizmetlerde de aynıdır B)Geliştiricilik değişmez. Değişen sadece uygulamalar ve C)Önleyicilik etkinliklerdir. D)Tamamlayıcılık (Cevap A) E) Ayarlayıcılık o Rehberliğin işlevlerinden biri de eğitim 3. "Eğitimin merkezinin öğretmen ve konu olmadığı j» planlamacılarına ve program yapımcılarına yol görüşü öğretim programlarıyla birlikte Rehberlik S göstermektir. (G. Can Psikolojik Danışma ve anlayışını da değiştirmiştir." § Rehberlik, S. 41) Günümüz eğitim sistemleri, p öğrenciler arasındaki bireysel farklara ve çevre Bu görüşler ülkemizde ilköğretimde yürütülen koşullarına önem vermektedir. Rehberlik servisleri g öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve beklentilerini rehberlik anlayışının hangi işlevine ağırlık belirleyerek, toplumun değer yargılarını ve yeni verilmesini sağlamıştır? kuşaklardan beklentilerini de dikkate alarak A)Uyum sağlayıcılık gelecekte ortaya çıkabilecek sorunları yordamaya B)Yönelticilik çalışır. Bu çalışmalar okul rehberlik C)Önleyicilik programlarının da geliştirilmesine olanak sağlar. D)Ayarlayıcılık Toplumsal alanda yaşanan hızlı gelişme ve E) Geliştiricilik değişmeler rehberlik hizmetlerinin ayarlayıcılık işlevinin önemini arttırmaktadır. (Cevap E) Rehberlik hizmetleri başlangıçta mesleki rehberlik ağırlıktaydı. İnsancı psikolojilerin eğitime katılması, her bireyin değerli olduğu ve eğitimin bireysel ihtiyaçlara göre düzenlenmesi gerektiği görüşleri gelişimsel rehberlik anlayışını doğurmuştur. Rehberlik sadece soruna ya da sorunlu bireylere değil tüm bireylere yönelik bir hizmettir. Rehberlik bireyin gelişimini her yönüyle desteklemeli ve kendini gerçekleştirme sürecinde ona yardımcı olmalıdır. (Cevap E)
  • 133. KPSS BİZİMİŞİMİZ! DOĞRU KAYNAK = DOĞRU SONUÇ = KPSS DERGÎSİ VEDİİKLİM KPSS EĞİTIM BİLİMLERİ DERGISI ABONELIGI 12 Savı x 4 YTL = 48 YTL Nasıl Abone Olabilirim? 1- Abonelik ücretini aşağıda yazılı olan posta çeki veya banka hesaplanna yatınnız. 2- Adınızı ve adresinizi vermek üzere abone merkezimizi arayınız. 3- Aboneliğiniz tamamlanmıştır. NOT: 1- Bu kampanyaya katılan herkese Yediiklim'den 4 adet Deneme Fasikülü Hediye! NOT: 2- Bu kampanyaya ilk 50 aboneye Yediiklim'den Sorularla ANAYASA HUKUKU kitabımız hediye! YEDİİKIJM KPSS GENEL YETENEK GENEL KÛLTL'R DERGISI ABONEIJGI 12 Savı x 4 YTL = 48 YTL Nasıl Abone Olabilirim? 1- Abonelik ücretini aşağıda yazılı olan posta çeki veya banka hesaplanna yatırınız. 2- Adınızı ve adresinizi vermek üzere abone merkezimizi arayınız. 3- Aboneliğiniz tamamlanmıştır. NOT: 1- Bu kampanyaya katılan herkese Yediiklim'den 4 adet Deneme Fasikülü Hediye! NOT: 2- Bu kampanyaya ilk 50 aboneye Yediiklim'den Sorularla ANAYASA HUKUKU ya da Sorularla BORÇLAR HUKUKU kitabımız hediye! HER İKİ DERGİYE BİRDEN ABONELİK! (12 Sayı Eğitim + 12 Sayı GYGK) x 4 YTL = % YTL NOT: 1- Bu kampanyaya ilk 50 aboneye Yediiklim'den Sorularla ANAYASA HUKUKU kitabımız hediye! NOT: 2- Bu kampanyaya katılan herkese Yediiklim'den 4 adet Deneme Fasikülü Hediye! Nasıl Abone Olabilirim? 1- Abonelik ücretini aşağıda yazılı olan posta çeki veya banka hesaplarına yatınnız. 2- Adınızı ve adresinizi vermek üzere abone merkezimizi arayınız. 3- Aboneliğiniz tamamlanmıştır. NOT: Yediiklim bu kampanya üzerinde değişiklik yapma hakkını saklı tutar! Kampanya Yedüklim'in isteği üzerine sonlandırılabilir! Yediiklim Eğitim Bilg. Yayıncıhk San. ve Tic. LTD. ŞTİ. hesap numaralan: 1-POSTA ÇEKİ= 191 30 17 (Tüm postanelerden yatırabilirsiniz!) 2-AKBANK SİNCAN Şubesi, Şube Kodu: 139, Hesap No: 0081982 3-ANADOLU FİNANS SİNCAN Şubesi, Şube Kodu: 38, Hesap No: 212985 4-GARANTİ BANKASI SİNCAN Şubesi, Şube Kodu: 465, Hcsap No: 6298918 5-VAKIFBANK SÎNCAN Şubesi, Şube Kodu: 170, Hesap No: 00158 0072 8444 6916 6-İŞBANKASI SİNCAN Şubesi, Şube Kodu: 4282, Hesap No: 304210 678536 Yediiklim KPSS GENEL YETENEK GENEL KÜLTÜR ve Yediiklim KPSS EĞlTÎM BtLÎMLERÎ dergilerimiz ASİL YAYIN DAĞITIM tarafından yayınlanacaktır. Dergilerimiz geniş bir yazar kadrosu tarafından yayınlanacaktır. Doyurucu konu anlatımı, çözümlü ve cevaplı sorulann bulunduğu, tüm çıkmış soruların çözümleriyle sunulduğu dergimiz bir çok soruyu aynen yakalayacak ve tüm soruları cevaplandırabilecektir. Dergimiz 2005 KPSS sınavı sorulan da aynntılı olarak incelenip, 2006 KPSS sınavında soru kaçırmayacak şekilde hazırlanmaktadır. ABONE MERKEZİ (0.312) 276 98 77 EN GÜNCEL! EN KAPSAMLI! EN DOYURUCU! NOTLAR: 1- Setimizi alan tüm abonelerimizin banka veya posta çeki dekontlannı saklamalannı öneririz. thtilaf halinde YEDİÎKLİM dekontun fotokopisini isteyebilir. 2- Dergiler ayda bir defa kargo (veya PTT) ile gönderilecektir. Kargo ücreti YEDÎÎKLİM tarafından ödenecektir. 3- Eğer abonenin bulunduğu yerde kargo şubesi yoksa, kargo adrese teslim yapamıyorsa, dergiler size en yakın kargo şubesinin bulunduğu yere gönderilir. Kargo tarafından size telefonla haber verilir. 4- Hediyeler ilk dergi ile birlikte gönderilir. Eğer hediyenin bastmı henüz tamamlanmamışsa hediye ikinci sayı ile gönderilir. Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. e-posta: asil@asilyayin.com.tr Fevzi Çakmak 1. Sokak No:22/A Kızılay/Ankara internet:asilyayin.com.tr www.yediiklim.net ^^m www.asilyayin.com.tr I ^^m www.yediiklim.com.tr I
  • 134. EKONOMIK SERI Herkes alabılsin diye YTL. Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Fevzi Çakmak 1. Sokak No:22/A Kızılay/Ankara
  • 135. e-posta: asil@asilyayin.com.tr internet:asilyayin.com.tr www.yediiklim.net www.asilyayin.com.tr ffi www.yediiklim.com.tr
  • 136. 110- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİŞ- 5. Çoban, A.(1998). "21, Yüzyıla Girerken Öğretmen Öğrenme-öğretme süreçleri üzerinde Eğitiminin Boyutları", Milli Eğitim, Ocak-Şubat- aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır? (2003 Mart,Sayı:137,s.84 KPSS) Demirel, Ö, Kaya, Z. (2004), Öğretmenlik Mesleğine Giriş, PegemAyayıncılık, Ankara, s.3-4. A)Öğrencilerin Dilaver, H. (1996). 'Türkiye'de öğretmen istihdamının B)Öğretmenlerin dünü, bugünü ve yarını", Eğitimimize Bakışlar, İstanbul: C)Öğretim programlarının Kültür Koleji Vakfı Yayınları 1, s.119. D)Doğal çevrenin Erçetin,S.Ş.(2004)./7/c Günden Başöğretmenliğe, Asil E) Ölçme değerlendirme sürecinin Yayınları, Ankara. Erden, M. (1999). Öğretmenlik Mesleğine Giriş, Ankara: Alkım Yayınları. Keskinkılıç. K.(Editör).(2005). Öğretmenlik Mesleğine Bu sorunun bir benzerinin 2002 KPSS sınavında Giriş, Sempati yayınları, Ankara, s.66-67. Özdemir, M. Ç.(Editör). (2004). Öğretmenlik Mesleğine da olduğu unutulmamalıdır (4.soru). Yukarıda Giriş, Asil yayınları, Ankara, s.5-6. verilen öğeler arasında öğrenme-öğretme süreci Özden, Y. (1999). Eğitimde Dönüşüm Eğitimde Yeni üzerinde en az etkiye doğal çevre yol açmaktadır. Değerler, Ankara: Pegem A Yayınları, s.9. (Cevap D) Şişman, M. (2004). Öğretmenliğe Giriş, Ankara: Pegem A Yayıncılık. Sönmez, V.(2003). Öğretmenlik Mesleğine Giriş, Anı yayıncılık, Ankara. YARARLANILAN KAYNAKLAR Küçükahmet, L. ve diğerleri (2002). Öğretmenlik Balcı, E. (1991). Öğretmenlerin rolleri, Eğitim Sosyolojisi, Mesleğine Giriş, Nobel yayınları, Ankara. Ankara. Çelikten, M. ve Can, N. (2003). Yönetici, Öğretmen ve Veli Gözüyle İdeal Öğretmen, Selçuk Üniversiîesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Aralık, Sayı 15, ss. 253-267. -EĞİTİM BİLİMLERİ-
  • 137. 109 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Okullarda öğrenme-öğretme sürecinde yer alan Aşağıda verilen ifadelerden hangisinin bir üç esas öğe aşağıdakilerden hangisinde birlikte öğretmenin mesleki yeterliliğine katkısı en az verilmiştir? (2001 KMS) düzeydedir? (2002 KPSS) A-Okul, aile ve okul aile etkiieşimi B- A)Okul ve sınıftaki davranışları Öğretmen programı, ders kitabı, aile B)Meslektaşları ile ilişkisi C)Öğretmen, öğrenci, veli C)Öğrencilerle kurmuş olduğu iletişim düzeyi D)Öğrenci, öğretim programı, öğretim hizmeti D)Okul-aile işbirliğine yapmış olduğu katkı E) Okul yönetimi, veli, öğretmen E) Özel yaşamındaki tercihleri Öğrenme-öğretme sürecinin üç temel öğesi Bir öğretmenin özel yaşamına ilişkin tercihleri vardır. Bunlar program, öğrenci ve öğretim sadece kendi şahsını ilgilendirmektedir. Kimlerie hizmetinin kendisidir. Öğretmen, öğrenme arkadaşlık yapacağı, konuşacağı gibi özel etkinliklerinin sadece okulda yapılan kısmına eşlik yaşamına ait tercihleri iyi bir öğretmen olmasını ya eder. Ailenin öğrenme-öğretme sürecine katılımı da kötü bir öğretmen olmasını sağlamaz. da zorunlu değildir. (Cevap E) •■ | 'cc LU (CevapD) ! _J Ü s= fcr UJ Ü 2. Bir öğretmenin okul başarısı düşük olan bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden 4. Öğretmenin öğrenme-öğretme sürecinde doğru hangisini yapmaması gerekir? (2001 KMS) ve etkili karar verebilmesi için öncelikle aşağıdakilerden hangisini dikkate alması A)Sabırlı olması gerekir? (2002 KPSS) B)Gayret göstermeye teşvik etmesi A)Velileri C)Başarılarınt taktir etmesi B)Öğrencileri D)Hoşgörülü olması C)Planları E) Yanlışlarını cezalandırması D)Programı E) Kapsamı İyi bir öğretmende bulunması gereken özelliklerden birisi de başarısız bir öğrenciye cezalandırmak yerine başarısızlığın nedenlerini Çağdaş eğitim anlayışının en temel özelliği araştırmak ve buna göre önlemlerini almaktır. öğrenme-öğretme sürecinin merkezine bireyin kendisini koyarak öğrenciden hareket eden bir (Cevap E) anlayışı benimsemiş olmasıdır. (Cevap B)
  • 138. 108- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİŞ- 7. Aşağıdakilerden hangisi eğitim tanımlarında 9. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi eğitimin geçen ortak kavramlardan biri degildir? amaçlarını en doğru biçimde ifade etmez? A)Yaşantı insanın dolaysız algılarını, A)Alışkanlık kazandırma; çok iyi öğrenilmiş, faaliyetlerini, kazandığı bilgileri, becerileri ve düşünülmeden, otomatik olarak yapılan tavırları kapsamaktadır. Aynı zamanda yaşantı hareketlerin kazandırılmasıdır. insanın çevresi ile doğrudan doğruya etkileşim B)Kültürleştirme; kültürün öğrenilmesine kültürel içinde olmasını ifade etmektedir. antropolojide kültürleştirme denir. Ayrıca B)Davranış sadece gözlenebilir, ölçülebilir fiil ve bireylerin içinde bulundukları hayat şartlarını hareketleri değil, aynı zamanda ruhsal değiştirme ve geliştirme çabalarını yaşantıları da kapsamaktadır. kapsamaktadır. C)Eğitim tanımlarının ortak kavramlarından biri C)Olgunlaştırma; belirli bir zihni ve bedeni de öğretimdir. Öğretim pedagojik formasyonu olgunlaştırmayı sağlamaya yönelik faaüyetlerin olan kimselerin bilgi ve beceri kazandırmak ve kazandırılması sürecidir. ya bilgi ve beceri kazanmalarına yardım etmek D)Kişilikleştirme; bireyin sosyal değerlere ve amacıyla, öğrenim kurumlarında bulunan ölçülere karşı, hüküm verici, farkları ayırt edici öğrencilerin ruhsal ve zihinsel gelişmelerine ve ve gerektiğinde reddedici tarzda tavır hayata uyum sağiamalarına yönelik alabilmesidir. etkinliklerdir. E) Sosyalleştirme; kültürleştirmenin sosyal D)Eğitim tanımlarında geçen ortak kavramlardan boyutunu teşkil eder. İçinde yaşanılan biri de bireydir. Birey sosyalleşmemiş ve belirli toplumun ya da grubun değerlerinin ve bir şahsiyet kazanmamış insanoğludur. normlarının öğretilmesidir. E) Batı dillerinde process olarak bilinen süreç, bir amaca yönelmiş, sürekli değişmelerin tümünü ifade etmektedir. Süreç olayların belli bir zaman dilimi içerisinde gelişme göstererek sürüp gitmesi olarak da tanımlanabilir. 10. Eğitim süreci sonunda bireylere kazandırılması düşünülen davranışlarm önceden planlanmasını, organize edilmesini, toplum tarafından kabul gören ve benimsenen değer yargıları ile belirlenmesini ifade eden bir kavram aşağıdakilerden hangisidir? 8. Aşağıdakilerden hangisi örgün eğitimi en ivi tanımlamaktadır? A)Süreç B)Kasıt A)Gittikçe artan bir düşünme yeteneğine bağlı C)İstendiklik olarak insanın belirli bir amaca göre kendine D)Değişmezlik bakım, zihni formasyon kazanma ve ahlaki bir E) Kabul edilebiliriik tutma alıştırmadır. B)Bireyin hayatmda başlangıçtan sona kadar yavaş, ama sürekli olarak meydana gelen bir takım değişmelerdir. C)Davranışları, ihtiyaçları daha iyi karşılayacak biçimde düzene koyma ya da yeni bir durum karşısında bunları yeniden örgütlemedir. CEVAP ANAHTARI D)Planlı, programlı ve amaçlı olup, içinde eğitilen 1.B 2. E | 3. E 4. B kişi, eğitici kişi ve belirli bir eğitme süreci vardır. 5. D 6. A | 7. C 8. D E) Bir toplumun içindeki çeşitli sosyo-kültürel 9.A 10. C | unsurların dar anlamda olmak üzere herhangi bir eğitsel amaç izlenmeksizin insanlar üzerinde yaptığı etkilemelerin bütünüdür.
  • 139. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 107 1. CEVAPLI KAVRAMA 4. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme ürünü olan bir Eğitim ile ilgili olarak aşağıda verilen davranıs değildir? ifadelerden hangisi doğru bir açıklamadır? A)Sınıfınıza yeni gelen arkadaşınızın ismini söyleyebilmek A)Eğitim zaman ve mekan B)Alkollü sürücünün yüksek sesie bağırarak yönünden çok konuşması boyutlu olan bir hizmet alanıdır. C)Öğretmenlerin öğrencisinin sınavdan kaç B)Eğitim faaliyetleri sadece okul iie aldığını zihninden söyleyebiimesi sınırlı olup, D)Bir müzik aletini çalabilme okul dışında kazanılan davranışlar E) İçerisinde yaşanılan çevrenin temiz tutulması "gelişigüzel kültürlenme" kavramı ile açıklanmaktadır. C)Eğitim faaiiyetleri öğrenme ve öğretim faaliyetlerinin üzerinde olan, oniarı kapsayan daha geniş bir kavramdır. D)Eğitim genel anlamda temel bir amacı oluşturmaktadır. E) Eğitim yoluyla bireylere kasıtlı davranışların öğretilmesi amaçlanmaktadır. 2. 3. Aşağıda hizmettir. kilerden B)Öğretim hizmetleri önceden hangisi belirlenen "öğreti amaçları gerçekleştirebilmek amacıyla m" yapılan kavramı nın bir bir faaliyettir. özelliği C)Öğretim faaliyeti gerek zaman değildir yönünden ? gerekse de mekan yönünden sınırlı A)Öğret bir im hizmettir. hizmeti D)Öğretim hizmeti eğitim faaliyetinin bir planlı aracı ve niteliğindedir. program E) Öğretim kavramı eğitim ve lı olarak öğrenme yürütüle kavramiarına göre daha genel bir n bir kavramdır.
  • 140. Anaokul cc 5. Aşağıda insanların larında LU o verilen davranışlarında belli gelişmeler ve UJ kavraml sağlamaya kreşlerd _J S ardan yarayan planlı etkiler sistemidir. e hangisi C)Belli bir konuda, bir bilgi ya da bilim verilen örgün dalında eğitim eğitimin yetiştirme ve geiiştirme demektir. hizmetle bir öğesi ri hangi D)Her kuşağa geçmişin bilgi ve tür değildir ? deneyimlerini eğitim düzenli bir biçimde aktarma ya da hizmetin A)Öğren kazandırma in ci içerisind işidir. B)Öğret E) Kişilerin toplumsallaşması ve en e kabul edilmekt men verişli edir? C)Amaç düzeyde kişiliklerinin gelişmesi için D)Veli seçilmiş bir A)Yaygın E) çevrede yapılan toplumsal bir süreçtir. B)İnform al Program C)Hizme tiçi D)Hizme t öncesi E) Aşağıda Örgün ki ifadelerd en hangisi eğitim kavramı nı daha iyi tanımla maktadır ? A)Bireyl erin davranış larında kendi yaşantıl arı yoluyla istenilen yönde değişikli kler meydan a getirme sürecidir. B)Önce den belirlenm iş amaçlar a göre
  • 141. 106- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİŞ- 7. Yaygın eğitim ile ilgili olarak aşağıda verilen 9. Aşağıdaki kavramlardan hangisi "İnsanoğlunun ifadelerden hangisi yanlıştır? yaşadığı süreç içerisinde doğayı denetimine almak için yarattığı her şey ve bütün bir çaba A)Örgün eğitim sistemine hiç girmemiş ya da sonunda beliren anlamlar, değerler, kurallar örgün eğitimin herhangi bir kademesinde bütünü" olarak tanımlanmaktadır? bulunan veya bu kademelerden geçmemiş A)Kültürleme olan bireylere verilen eğitim biçimidir. B)Kültürlenme B)Ülkemizde tarım, hayvancılık, dikiş, nakış vb. C) Kültürleşme alanlarda olmak üzere çok değişik alanlarda E) Kültür verilen çeşitli halk eğitimi faaliyetleri yaygın E) Kültürel bozulma eğitim olarak kabul edilmektedir. C)İşyerlerinde belirli bir maaş ve ücret karşılığında görevlendirilmiş ve çalışmakta olan kişilere verilen hizmetiçi eğitim Yukarıda verilen ifade "kültür" kavramının uygulamaları yaygın eğitim faaliyetleridir. tanımıdır D)Herhangi bir konuda ya da alanda öğrenme eksikliği duyan bireylere verilen eğitim yaygın (Cevap D) eğitimin kapsamına girmektedir. E) Mesleki ve teknik liselerde öğrenim görmekte olan öğrencilerin almış oldukları eğitim yaygın eğitim olarak adlandı n Imaktad ı r. A, B, C ve D seçenekleri yaygın eğitim ile ilgili doğru ifadeler iken E seçeneğinde verilen eğitim örgün eğitimin kapsamına girmektedir. (CevapE) 8. Aşağıdaki kavramlardan hangisi "öğrenmeyi 10. Sigara içmek, alkol almak, kopya çekmek gibi kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleme, araç istenilmeyen davranışlar aşağıda verilen hangi gereçleri sağlama ve kılavuzluk etme işlemi" eğitim biçimiyle kazanılmaktadır? olarak tanımlanmaktadır? A)Formal A)Öğrenme B)İnformal B)Öğretim C)Örgün C)Eğitim D)Yaygın D)Hedef E) Mesleki E) Program Yukarıda verilen ifade "öğretim" kavramının İstenmeyen davranışlar ve zararlı alışkanlıklar tanımıdır informal eğitim sürecinde bireyin edinmiş olduğu davranışlardır. (Cevap B) (Cevap B)
  • 142. -EĞİTİM BİLİMLERL 105 4. Eğitim, öğrenme ve öğretim kavramları ile ilgili Format eğitim süreci ile ilgili olarak olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? yanlıştır? A)Eğitim zaman ve mekan yönünden çok A)Formal eğitim amaçlıdır, önceden boyutludur, her yerde oiabilir. Öğretim zaman hazırlanmış ve mekan yönünden sınırlıdır, planlı ve bir program çerçevesinde yapılır, programlıdır. öğretim B)Öğretim zaman ve mekan yönünden çok yoluyla gerçekleştirilir. boyutludur, her yerde olabilir. Eğitim ise B)Okullarda ya da kurumlarda bir plan ya zaman ve mekan yönünden sınırlıdır, planlı ve da programlıdır. program uygulanarak gerçekleştirilen C)Eğitim ile öğretim hizmeti arasında amaçlar eğitime açısından herhangi bir farklılık formal eğitim denilmektedir bulunmamaktadır. Hem eğitimin hem de C)Amaçlı ve planlı olmayan, yaşam öğretimin amacı soyut ve geneldir. süreci D)Öğretim ile bireye belli bir alanın gerektirdiği içerisinde kendiliğinden oluşan, bireyin yeterlik ve özellikler kazandırmaya çalışılırken kendi eğitim ile bireye herhangi bir alanın kendine sistemsiz ve denetimsiz bir gerektirdiği ilgi ve yetenekler kazandırılmaya şekilde çalışılmaz. kültürlendiği eğitim şekline formal eğitim E) Eğitim ve öğretim kavramları arasında zaman denilmektedir. yönünden de herhangi bir farklılık D)Formal eğitim sürecinde o bulunmamaktadır. Hem eğitim hem de öğretim öğrenmeler, önceden zaman yönünden sınırsızdır. belirlenmiş amaçlara ulaşabilmek için yapılmaktadır. E) Halk eğitim merkezlerinde açılan B,C,D ve E seçeneklerinde verilen ifadeler eğitim -jj kurslar, ve öğretim kavramları açısından yanlış ifadeier İ asker yetiştirme eğitim biçimleri birer olup A seçeneğinde verilen ifade doğru bir .= formal ifadedir. eğitim örneği olarak kabul Q (Cevap A) edilmektedir. A, B, D ve E seçeneklerinde verilen ifadeler formal eğitim kavramı ile ilgi doğru ifadeler iken C seçeneğinde verilen ifade informal eğitimin tanımıdır. (Cevap C) BilgiNotuJ Eğitsel yaşantı, belirli, amaçlı ve öğrenme ürünü olan yaşantılardır. Yaşantı: İnsanın diğer insanlarla ve çevresiyle etkileşiminin bireyde bıraktığı izlerdir. Yaşantı kendi Eğitsel olmayan yaşantı, istenmeyen davranışların içerisinde a)eğiîsel yaşantı, b)eğitsel olmayan yaşantı kazanıldığı her türlü yaşantıya denilmektedir. olarak ikiye ayrılmaktadır.
  • 143. 6. "İnsanın diğer insanlarla ve çevresiyle etkileşiminin bireyde bıraktığı izlere denilmektedir." Bu ifade aşağıda verilen hangi kavramın tanımı olarak kabul edilmektedir? A)Yaşam B)Yaşantı C)Öğrenme D)Öğretim E) Eğitim Yukarıda verilen ifade yaşantı kavramının tanımı olarak kabul edilmektedir. (Cevap B)
  • 144. 104- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİŞ. Yurtdışında çalışan işçilerimizin çocuklarının ÇOZUMLU KONU öğrenim görmekte oldukları okullardaki KAVRAMA TESTİ bireylerin davranışlarından etkilenerek onlar gibi davranmaya çalışmaları aşağıda verilen kavramlardan hangisi ile açıklanabilir? 1. Eğitim ile ilgili olarak aşağıda verilen A)Kültürleme kavramlardan hangisi doğrudur? B)Kültürlenme A)Okul öncesi eğitim kurumlarında verilen C)Kültürleşme eğitim hizmetleri informal eğitim tarzında E) Kültürel sapma E) verilen eğitim biçimidir. Kültürel bozulma B)Sanayide çalışan bir çırağın ustasından bakarak kendi kendine öğrenmiş olduğu bilgiler formal eğitim içerisinde Kültürel yayılma süreciyle gelen maddi ve manevi değerlendirilebilir. öğelerle, başka kültürden insan ve grupların belirli C)Halk eğitim merkezlerinde verilen biçki ve dikiş bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim sonucu kursları yaygın eğitim şeklinde verilen eğitim her ikisinin de değişmesi, kültürleşme olarak biçimidir. tanımlanmaktadır. D)Hizmetiçi eğitim kursları informal eğitim düzeyinde verilen eğitim şeklidir. Çünkü (Cevap C) hizmetiçi eğitim faaliyetlerine katılmak gönüllülük gerektirir. E) Formal eğitim, belirli bir program dahilinde ve belirli bir amaç çerçevesinde yapılmayan eğitim biçimi olarak tanımlanabilir. A, B, D ve E seçeneklerinde verilen ifadeler eğitim ile ilgili yanlış olan ifadelerdir. Oysa C seçeneğinde verilen ifade doğru bir tanımdır. (Cevap C) 2. Eğitim Bakanlığı'nın öğretmenlere yönelik olarak düzenlemiş olduğu öğrenme ve öğretme fiilgilfotuf süreçleri ile ilgi kurslar aşağıda verilen Kültürleme: Kültürel değerlerin bireye kavramların hangisinin içerisine girmektedir? kazandırılma sürecidir. Bu kavram, bilinçli, A)Halk eğitimi bilinçdışı, yaygın, kendiliğinden, rastlantısal B)Hizmetiçi eğitim ve bireysel öğrenmeler ile şartlanmaları da C)Yaygın eğitim içine almaktadır. D)Merkezi eğitim Kültürlenme: Belli bir toplumun alt E) Öğretmen eğitimi kültürlerinden ya da farklı toplumlardan kopup gelen insan ve grupların buluşması ve etkileşim süreci sonunda asıl kültür ve alt kültürlerde bulunmayan yepyeni bir senteze Hizmetiçi eğitim, bireylerin hizmetteki verim ve varılmasıdır. etkinliklerinin arttırılmasını, bilgi tutum ve davranışlarının zenginleştirilmesini amaç edinen Kültürleşme:Kültürel yayılma süreciyle ve kurumların genel çalışma düzenini sürekli gelen maddi ve manevi öğelerle, başka etkileyen bir eğitim biçimidir. kültürden insan ve grupların belirli bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim sonucu her (Cevap B) ikisinin de değişmesidir.
  • 145. -EGITIM BILIMLERI- 103 kadar kontrollü olarak yürütülür.Formal eğitim kendi eğitim, bireylerin hizmetteki verim ve etkinliklerinin içerisinde ikiye ayrılmaktadır: arttırılmasını, bilgi tutum ve davranışlarının zenginleştirilmesini amaç edinen ve kurumların 1-Örgün Eğitim: Kişilerin hayata atılmadan, iş ve genel çalışma düzenini sürekli etkileyen bir eğitim meslek kollarında çalışmaya başlamadan önce okul biçimidir. ya da okul niteliği taşıyan yerlerde genel ve özel bilgiler bakımından yetişmelerini sağlamak amacıyla belirli yasalara göre düzenlenen eğitimdir. Örgün eğitim; okul öncesi eğitim, ilköğretim, orta öğretim ve yüksek öğretim basamaklarından oluşmaktadır. Örgün eğitim kurumları arasında belirli bir hiyerarşi söz konusudur. Alt bir eğitim basamağını tamamlayan bir birey, ancak bir sonraki eğitim basamağına geçebilmektedir. Örgün eğitimde en az şu üç unsur bulunmaktadır: a-Eğitilen kişi b- Eğitici kişi c-Belirli bir öğrenme süreci (amaç, plan ve program). Bu üç unsurdan birisi eksik olursa örgün eğitim gerçekleşemez. 2-Yaygın Eğitim: Örgün eğitim sistemine hiç girmemiş ya da örgün eğitimin herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademelerden FORMAL VE İNFORMAL EGİTİM ARASINDAKİ geçmemiş olan bireylere gerekli bilgi, beceri ve FARKLAR davranışları kazandırmak için örgün eğitimin yanında veya dışında olanların, ilgi, istek ve FORMAL EĞİTİM İNFORMAL EĞİTİM yetenekleri doğrultusunda ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmelerini sağlayıcı nitelikte farklı süre ve 1-Varılmak istenen 11-Doğal süreci içerisinde düzeylerde hayat boyu yapılan eğitime hedefler önceden I kendiliğinden oluşur. denilmektedir. Yaygın eğitim faaliyetlerini de kendi belirlenmiştir. | içerisinde ikiye ayırarak incelemek mümkündür: 2-Öğretim faaliyetleri 12-Planlı ve programlı a-Halk eğitimi: Ondört yaşını tamamlayan ancak alanında uzman olan | değildir. zorunlu eğitimin kapsamı dışına çıkmış bireylere yaşamlarının herhangi bir döneminde gereksinim kişiler tarafından | duyacakları bilgi ve becerileri kazandırmak amacıyla yürütülür. | düzenlenen eğitimdir. Değişen toplumsal yapı, bilgi ve teknolojiden etkilenenler sadece okulda öğrenim 3-İstendik davranışların | 3-Öğretici görmekte olan bireyler değildir. Toplumu oluşturan ve tüm bireyler bu değişim ve dönüşümlerden kazandırılması esastır. | profesyonel değildir. etkilenmekte bu da tüm bireylerin ihtiyaç duydukları alanlarda eğitimden geçirilmelerini zorunlu 4-Belirli bir mekan ve 14-Hem olumlu hem de kılmaktadır.Bu amaçla ülkemizde tarım, hayvancılık, ortamda gerçekleştirilir. | olumsuz dikiş, nakış vb. alanlarda olmak üzere çok değişik alanlarda her yıl çeşitli halk eğitimi faaliyetleri yönde düzenlenmektedir. | gelişebilir. b-Hizmetiçi Eğitim: İşyerlerinde belirli bir maaş ve ücret karşılığında görevlendirilmiş ve çalışmakta 5-Önceden hazırlanmış 15-Yeri, mekanı ve olan kişilere verilen eğitimdir. Bilim ve teknoloji araçvegereci vardır. | eğitimin alanında görülen sürekli değişiklikler hizmet içi gerçekleşeceği î ortam belli değildir. eğitim faaliyetlerini zorunlu kılmaktadır. Hizmetiçi 6-Planlı ve programlıdır. | 6-Önceden hazırlanmış | araç-gereci yoktur.
  • 146. 102- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİS- e-Öğrenmenin ürününü elde etmek f- Eğitimin Amaçları Öğrenme eylemini değerlendirmek g- 1-Kültürleştirme: İnsan kültürel bir varlıktır. Kültür, Öğrenilenleri unutmayı engellemek insanın hayat tarzıdır. Bu bağlamda kültürleştirme, h-Öğrenilenlerin başka alanlara geçişini sağlamak belirli bir toplumda kültürün nesiller arasında gerekmektedir. birinden diğerine aktarılmasını ve sürekliliğini sağlar. Kültürleştirme, kültürel üreticilik ve yaratıcılık Öğretim:Öğrenmenin belli bir amaç doğrultusunda işlemlerini de içermektedir. başlatılması, yönlendirilmesi, kolaylaştırılması ve gerçekleştirilmesi sürecidir. Diğer bir ifadeyle, 2-Sosyalleştirme: Sosyalleştirme, kültürleştirmenin öğrenmeyi kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleme, sosyal boyutunu teşkil etmektedir. İçerisinde araç gereçleri sağlama ve kılavuzluk etme işlemidir. yaşanılan toplumun ya da grubun değerlerinin ve Yine okullarda yapılan planlı, kontrollü ve normlarının öğretilmesidir. örgütlenmiş öğrenme faaliyetleri de öğretme olarak 3-Kişilikleştirme: Bireyin sosyal değerlere ve tanımlanmaktadır. ölçülere karşı hüküm verici, farkları ayırt edici ve ftligi Notu / gerektiğinde reddedici tarzda tavır alabilmesi anlamını taşımaktadır. Bireyler kişilikleştirme yoluyla Eğitim kavramı öğrenme ve öğretme çeşitli davranışları birbiri ile mukayese ederek, bu kavramlarından daha geniş bir kavramdır.Her davranışlar arasından seçim yapar ve kendilerine ikisini de içerisine almaktadır. Eğitimin planlı, özgü bir değer sistemi geliştirirler. programlı olarak yürütülen kısmı öğretim kavramını karşılamaktadır. Birey açısından ise bu İnformal ve Formal Eğitim öğrenim kavramı ile açıklanabilir. Yani eğitim kavramı zaman ve kapsam yönünden sürekli ve Eğitim kavramı kendi içerisinde informal ve formal çok boyotludur. Öğretim ise güdümlüdür, programlıdır. olarak ikiye ayrılmaktadır. İnformal eğitim; amaçlı ve planlı olmayan, yaşam Eğitim ile öğretim kavramları arasındaki fark şu süreci içerisinde kendiliğinden oluşan, bireyin kendi şekilde de dile getirilebilir: kendine sistemsiz ve denetimsiz bir şekilde kültürlenmesidir.İnformal eğitime doğal eğitim adı da a-Eğitim zaman ve mekan yönünden çok verilmektedir. Bu tür öğrenmeler, ailede, sokakta, boyutludur, her yerde olabilir. Öğretim zaman ve işyerinde, televizyon önünde, okulda, kısacası mekan yönünden sınırlıdır, planlı ve programlıdır. yaşamın her yerinde kendiliğinden oluşmaktadır. b-Eğitim her türlü bilgi ve tecrübeyi kapsar. Öğretim Bireyler informal eğitim süreci içerisinde ise önceden belirlenmiş etkinlikleri kapsar. öğrenmelerini a-gözlem, b-taklit yolu ile yaparlar. Günümüz toplumlarında informal eğitim bireylerin c-Eğitim hem öğrenmeyi hem de öğretimi içine alır. sosyalleşmesinde ve yaşama hazırlanmasında son Öğretim eğitimin alt kategorisidir. derece yetersiz kalmaktadır. İnsanlar informal eğitim d-Eğitim genel anlamda temel amaçtır. Öğretim yoluyla istenmeyen birtakım davranışlar da eğitimin araçlarından birisidir. kazanabilmektedirler. Formal eğitim; Okullarda ya da kurumlarda bir plan ya da program uygulanarak gerçekleştirilen eğitime denilmektedir. Formal eğitim amaçlıdır, önceden hazırlanmış bir program çerçevesinde yapılır, Rilgi Notu / öğretim yoluyla gerçekleştirilir. Verilen eğitim hizmetinin formal eğitim olabilmesi için; Öğretim ve öğrenme bir arada bulunur. Öğrenmeyi sağlayan etkinlikler, öğretim a-Amaçlı olması, seviyesine erişir. Öğrenmeyi sağlamayan b-Bir program dahilinde yapılması, etkinlikler öğretim olarak kabul edilemez. Davranış değişikliğinin olması şarttır. c-Planlı olması gerekmektedir. Formal eğitimde eğitim süreci öğretmen tarafından planlanır, uygulanır ve izlenir. Eğitim başlangıcından bitişine
  • 147. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 101 Kültürleşme:Kültürel yayılma süreciyle gelen maddi a-Doğuştan getirilen davranışlar: Bu tür ve manevi öğelerle, başka kültürden insan ve davranışlar öğrenme ürünü olmayıp, organizmanın grupların belirli bir kültüre girmesi ve karşılıklı yaşamsal koşullarını yerine getirmesinde öneme etkileşim sonucu her ikisinin de değişmesidir. Örnek, sahip olan davranışlardır. İçgüdü, refleks, vücut iç ayran ve şiş kebabın Avrupa ülkelerinin organlarının çalışması gibi. lokantalarında yer alması, hamburgerin ülkemizde b-Geçici davranışlar: Olgunlaşmaya ya da madde yaygın olarak tüketilmesi gibi. bağımlılığına bağlı olarak ortaya çıkan fakat bu etkenlerin ortadan kalkması ile etkisini yitiren EĞİTİM İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR davranışlardır. Örneğin bir çocuğun emeklemesi normal yürüme davranışı için geçici bir davranıştır. Eğitim: En geniş anlamda eğitim toplumdaki Yine bir çocuğun konuşma öncesi yapmış olduğu kültürleme sürecinin bir parçasıdır. Eğitimin genelde geçici konuşmalar ve sesler de bu bağlamda geniş ve dar anlamda tanımları yapılmaktadır. düşünülebilir. Geniş anlamda eğitim; bireyin içinde yer aldığı çevrede kendisi dışındaki bütün nesne, kurum ve c-Sonradan kazanılan davranışlar: Öğrenme bireylerin, kendisi üzerindeki zihinsel, ürünü olan her türlü davranışlardır. İnsan duygusal,sosyal yönlerden etkilerini ifade davranışlarının büyük bir kısmını sonradan etmektedir.Dar anlamda eğitim; birey üzerinde kazanılmış davranışlar oluşturmaktadır. kasıtlı, amaçlı bir biçimde yapılan etki olarak kabul edilmektedir. Bu etki zihinsel, duyuşsal ve devinsel düzeylerde bireyde istenilen yönde bir değişme Kasıt: İstenilen değişikliklere bireyi ulaştıracak oluşturmayı amaçlamaktadır. planların yapılması ve uygulanmasının gereğini vurgulayan önemli bir kavramdır. Çünkü eğitim- Eğitim ile ilgili günümüzde en genel ve en kabul öğretim faaliyetleri önceden belirlenmiş amaçların gören tanım şuöur.bireyin davranışlarında kendi bireylere kazandmlabilmesi için belirli bir plan ve yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik yönde program dahilinde bilinçli ve kasıtlı olarak değişme meydana getirme sürecidir. Diğer bir yürütülmesi gerekmektedir. ifadeyle; önceden belirlenmiş amaçlara göre insanlann davranışlarında belirli gelişmeler İstendiklik: Eğitim süreci sonunda bireylere sağlamaya yarayan planlı faaliyetler bütünüdür. kazandırılması düşünülen davranışların önceden planlanmasını, organize edilmesini, toplum Eğitimin yaygın olarak kabul gören bu tanımının tarafından kabul gören ve benimsenen değer içerisinde, eğitim tanımının daha iyi anlaşılabilmesi yargıları ile (iyi, güzel, doğru gibi.) belirlenmesini için bazı kavramların açıklanmasında yarar ifadeeden birkavramdır. görülmektedir. Süreç: Bir ürünün oluşumunda yer alan etkinlikler Yaşantı:İnsanın diğer insanlarla ve çevresiyle bütünü ya da belirli bir hedefe yönelik işlemler etkileşiminin bireyde bıraktığı izlerdir. Yaşantı kendi dizisidir. Eğitim olgusu bir süreçtir, bin anda olup içerisinde a)eğitsel yaşantı, bjeğitsel olmayan biten bir gelişme değildir. Eğitimin gerçekleşebilmesi yaşantı olarak ikiye ayrılmaktadır. Eğitsel yaşantı, için birbiri ile ilgili bir olayların ve uygulamaların belirli, amaçlı ve öğrenme ürünü olan yaşantılardır. birbirini izleyerek ortaya çıkması gerekmektedir. Eğitsel olmayan yaşantı, istenmeyen davranışların Öğrenme: Tekrar ya da yaşantı yoluyla kazanıldığı hertürlü yaşantıya denilmektedir. organizmanın davranışlarında meydana gelen Davranış: Organizmanın görülebilen ya da oldukça kalıcı izli değişikliklerdir. İnsanı sosyal bir görülemeyen her türlü etkinliğine davranış adı varlık yapan ve onu diğer canlılardan ayıran en verilmektedir. Eğitim alanında daha çok önemli özelliklerinden biri insanın öğrenme gözlenebilen ve ölçülebilen davranışlar üzerinde yeteneğine sahip olmasıdır. Öğrenmenin durulmaktadır. Çünkü eğitim yoluyla geliştirmeye ve gerçekleşebilmesi için; değiştirilmeye çalışılan davranışların gözlenmesi, a-Öğrenmeye hazır olmak b- ölçülmesi ve sonuçta bir değerlendirilmeye varılması gerekmektedir. Davranış kendi içerisinde üçe Öğrenmeye güdülenmek c- ayrılmaktadır. Öğrenilecek konuyu irdelemek d- Öğrenmek için eyleme geçmek
  • 148. 100- -ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE GİRİŞ- ÖGRETMENLIK MESLEGINE GİRİŞ Gıriş ve Temel Kavramlar Ö ğ r e t m e n l i k i n s a n l ı k t a r i h i n i n e n es ki mesleklerinden birisidir. En ilkel toplumlarda bile bazı insanlar sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamın sürüp gitmesini sağlayacak bilgi, beceri, tutum ve değerleri genç kuşaklara aktarmayı kendilerine iş edinmişlerdir. Bu nedenle insanların belli amaçlar doğrultusunda şekillendirilmeleri söz konusu edildiğinde akla gelen ilk meslek, hiç kuşkusuz öğretmenlik mesleğidir. Bilimsel ve teknolojik bir kalkınma süreci içinde bulunan bir ülkenin; gereksinim duyduğu yetişmiş insan gücünün sağlanmasında eğitim sistemi, etkin bir göreve sahiptir. Sosyal bir sistem olan eğitimde, gerçekleştirilmesi düşünülen her türlü ileriye dönük olumlu düzenleme ve değişme: çocuk, ergen ve yetişkinin kişilik gelişiminde önemli rolü olan öğretmen faktörüne ve onun niteliklerine bağlı bulunmaktadır. Bu açıdan, yetiştirilen insan gücünün niteliği, öğretmenin niteliği ile yakından ilgilidir. Öğretmen, öğrenme aracıdır, sınav yapan, disiplini sağlayan, orta sınıf ahlakının savunucusu ve vekildir. Öğretmen güvenilir kişidir, yedek velidir, öğrenci danışmanı, meslektaş ve toplumsal katılımcıdır. Bunlar öğretmene daha çok mesleği ile ilgilî olarak verilen imgelerdir. Öğretmenin değerlendirmesinde bilgi, kişilik, çevreye uyum, çevre kalkınmasma katılma, halkla ilişkiler gibi ölçütler de kullanılmaktadır. Bir ülkenin geleceğinin mimarı, öğretmenlerdir. Mühendisini, doktorunu, avukatını, öğretmenini, askerini, polisini, şoförünü, kısacası toplumun her kesiminde hizmet veren insan gücünü yetiştirenler hep öğretmenlerdir. Ülkelerin kaderlerinde öğretmenler çok önemli roller oynamaktadır. Öğretmenler, eğitim sisteminin en temel öğesidir. Bir ülkenin kalkınmasında, nitelikli insan gücünün yetiştirilmesinde, toplumdaki huzur ve sosyal barışın sağlanmasında, bireylerin s o s y a l l e ş m e s i v e t o p l u m s a l h a y a t a hazırlanmasında, toplumun kültür ve değerlerinin genç kuşaklara aktarılmasında öğretmenlerin başrolü oynamaları beklenmektedir. Yeni nesillerin niteliği de hiç kuşkusuz onu yetiştiren öğretmenlerin niteliği ile özdeş olacaktır. Zaten "ektiğini en geç
  • 149. biçen çiftçi öğretmendir" özdeyişi de bu gerçeği oldukça güzel bir biçimde ortaya koymaktadır. Kısaca öğretmen, insan mimarı, insanın kişiliğini biçimlendiren bir sanatkar olmaktadır. Eğitimin amacı, kişileri yaşadığı toplumun ve toplumun bağlı olduğu çağdaş dünyanın uyumlu bir üyesi haline getirerek onları çağın gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatmaktır. Bireylerin, toplum ve dünyadaki değişme ve gelişmelere ayak uydurabilecek ve katkıda bulunabilecek bir biçimde yetiştirilmeleri gerekir. Bu da, iyi bir eğitim sisteminin yanında, nitelikli bir öğretmen kadrosu ile sağlanır. Öğretmenlerin nitelikli olması ne kadar gerekli ve önemli ise de, yeterli değildir. Zira bu öğretmen kadrosunun ülke düzeyinde dengeli, etkin ve verimli olarak istihdam edüebilmeleri ile çalışma ve hayat şartlarının iyileşmesi de o derece önemlidir. Kültür Kültür, doğanın dışında insanın yarattığı her şeydir. Değir bir ifadeyle insanoğlunun yaşadığı süreç içerisinde doğayı denetimine almak için yarattığı her şey ve bütün bir çaba sonunda beliren anlamlar, değerler, kurallar bütünüdür. Kültür doğuştan getirilmez, sonradan kazanılır. Bu nedenle öğrendiği her şeyi kendisinden sonra gelenlere aktarabilen tek canlı insandır. Kültür kavramının daha iyi anlaşılabilmesi; kültürleme, kültürlenme ve kültürleşme kavramlarının iyi bilinmesine bağlıdır. Kültürleme: Kültürel değerlerin bireye kazandırılma sürecidir. Bu kavram, bilinçli, bilinçdışı, yaygın, kendiliğinden, rastlantısal ve bireysel öğrenmeler ile şartlanmaları da içine almaktadır. Örneğin bir çocuğa ana dilini öğretmek kültürlemeye örnek olarak verilebilir.Çocuk ana dilini öğrenirken hem istenilen hem de istenilmeyen kavram ve kelimeleri de öğrenebilir. Kültürlenme: Belli bir toplumun alt kültürlerinden ya da farklı toplumlardan kopup gelen insan ve grupların buluşması ve etkileşim süreci sonunda asıl kültür ve alt kültürlerde bulunmayan yepyeni bir senteze varılmasıdır.
  • 150. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 99 12. Öğretmen sınıf içinde bir öğrencisinin dersle ilgili 15. Derste işlenen konular öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve bir konu hakkında bilgi düzeyinin düşük olduğunun beklentilerini karşılamıyorsa, öğrenciler sınıfta farkına varmıştır. istenmedik davranışlar sergileyebilir. Bu aşamada öğretmen aşağıdakilerden Yukarıda belirtilen istenmedik davranışların hangisini vapmamalıdır? ortaya çıkmasında rol oynayan sınıf içi değişken aşağıdakilerden hangisidir? A)Öğrenciye kızmak B)Konuyu tekrar etmek A)Öğrenci C)Öğrencinin hangi noktalarda eksik olduğunu B)Ders programı tespit etmek C)Öğretim yöntemleri D)Öğrencinin eksikliklerini tamamlamaya yönelik D)Öğretmen örnekler vermek E) Sınıf ergonomisi E) Öğrenciye hangi konuları anlamadığını sormak 13. Sınıf ortamında yaramazlık yapan öğrenciye yönelik olarak öğretmen aşağıdaki etkinliklerden hangisini yapmalıdır? A)Öğrenciden sessiz olmasını istemek B)Gülümsemeyle karşılamak C)Öğrenciye karşı sinirli biryüz ifadesi takınmak D)Öğrencinin ilgisine ve seviyesine uygun bir etkinlik yapmak E) Velisine durumu bildirmek 14. Aşağıdakilerden hangisi öğrenciye ceza verilirken uyulması gereken ilkelerden biri CEVAP ANAHTARI değildir? 1.A 2. B 3. C 4. D A)Cezaya olabildiğince az başvurulmalıdır. B)Cezanın nedenleri öğrenciye açıklanmalıdır. 5.A 6. B 7. E 8. B C)Eğer olanaklıysa istenmeyen davranış istendik davranış haline getirilmelidir. 9. D 10. E 11.C 12. A D)Fiziksel cezayı kullanmaktan sakınılmalıdır. E) Ceza istenmeyen davranışla ters orantılı 13. D 14. E 15. B olarak uygulanmalı ve davranışın yinelenmesini engelleyecek şekilde gerçekleştirilmelidir.
  • 151. 98- -SINIF YÖNETİMİ- 6. Öğretmen sınıfta öğrencisinin yerini değiştirmek 9. Aşağıdakilerden hangisi öğretmen öğrenci istemiş fakat öğrenci bunu kabul etmemiştir. Bu ilişkisinde öğretmenin yaptığı hatalardan biri nedenle, öğretmen öğrencisine kızmıştır. Öğrenci değildir? bundan korkarak, yerini değiştirmiştir. A)Öğrenciyeemirvermek Bu olayda, "kızma" aşağıdaki hangi kavramla B)Öğrenciye ad takmak, alay etmek açıklanabilir? C)Öğrenciyi yargılamak, eleştirmek A)Ödül D)Öğrenciye güven vermek ve desteklemek B)Ceza E) Öğrencinin hatalarını aramak C)Yansıtma D)Örtülü ceza E) Olumsuz pekiştirme 7. Sınıf içinde herhangi bir problem ile karşılaşıldığında öğretmenin problemin 10. Dikkatsizlik, saldırganlık ve yalan söyleme gibi çözümüne yönelik yapacağı öncelikli iş istenmeyen davranışların yaygın olduğu bir aşağıdakilerden hangisidir? sınıfta öğretmenin yapacağı ilk iş aşağıdakilerden hangisidir? A)Sorunu veliye bildirmek B)Sorunu okul yönetimine bildirme A)Sorunun üzerinde durmaktan kaçınmak C)Sorunu diğer meslektaşlarıyla paylaşmak B)Sorunlu öğrencileri uyarmak D)Soruna neden olan öğrenciyi başka bir sınıfa C)Uygun olamayan davranışları yasaklamak göndermek D)Okul yönetiminden duruma el koymasını E) Sorunun nedenini ve niteliğini anlamaya istemek çalışmak E) Sorunun kaynağını doğru olarak belirlemeye çalışmak 8. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisinin öğrenmeler üzerinde en az etkili 11. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin olması beklenir? öğrencilerin istenmeyen davranışları karşısında yapılabileceği eylemlerden degildir? A)Öğrencileri motive etme B)Öğrencileri sürekli kontrol altında tutma A)Öğrenciye sorumluluk vermek C)Konuyla ilgili araç gereçler kullanma B)Uyarmak D)Konuyu bütünden parçaya doğru ele alma C)Dersten uzaklaştırmak E) Konuyu farklı örneklerle sunma D)Öğrenciyle konuşmak E) Derste değişiklik yapmak
  • 152. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 97 CEVAPLI KAVRAMA 1. Aşağıdakilerden hangisi sınıfta öğrencinin istenmeyen davranışlarının nedenleri arasında 3. Öğretim süreci esnasında öğrencinin biri savılamaz? istenmeyen bir davranış sergilerse, öğretmen öğrenciyi uyarır. A)Öğretmenin tecrübeli olması B)Öğretmenin kişilik yapısı Öğretmen öğrenciyi uyarırken nasıl davranış C)Sınıfların kalabalık oluşu gösterirse, öğrenci bu hareketten olumsuz D)Öğrencinin geçmişinde yaşadığı kötü yönde etkilenir? yaşantılar A)Hatırlatıcı ve kuralcı davranarak E) Sınıf ergonomisinin uygun olmaması B)Doğru davranışa yönlendirici olması C)Suçlayıcı ve yargılayıcı davranarak D)Esnek ve yapıcı davranarak E) Öğretmenin doğru davranışa yönlendirmede model olması en Öğrencilerin herhangi bir davranışınm "o cr LLİ istenmeyen davranış olduğunu o 'tz. belirleyebilmek için aşağıdaki ölçütlerden UJ hangisini kullanmak uygun degildir? 03 A)Davranışın öğrenme sürecine engel olması B)Davranışın diğer öğrencilerin güvenliğini UJ tehlikeye sokması C)Davranışın okulun araç ve gereçlerine zarar o vermesi LU D)Öğrencinin okul dışındaki boş zamanlarında basketbol oynaması E) Davranışın öğrencinin diğer öğrencilerle sosyalleşmesini engellemesi 2. Bazı öğrencilerinin sürekli derslerde huzursuzluk yarattığını ve diğer arkadaşlarına da şiddet hareketlerinde bulunduğunu fark eden bir öğretmen öncelikle aşağıdakilerden hangi etkinliği yapmalıdır? A)Bu öğrencilere okul disiplin yönetmeliğindeki yer alan hükümleri uygulamalıdır. B)Sorunun kaynağını ve nedenini tespit etmeye çalışmalıdır C)Bu öğrencileri diğer öğrenciier karşısında küçük düşürmelidir D)Ailelerini çağırıp, uyarmalıdır. E) Herhangi bir rahatsızlık yokmuş gibi davranmalıdır
  • 153. 5. Bir öğretmen ders anlatırken, öğrenciier arasında küçük fısıldaşmalar olduğunu fark etmiş ve bu istenmeyen davranışı görmezden gelmiştir. Fısıldaşmalar artınca öğrencileri uyarmıştır. Fakat bu etkili olmamıştır. Öğretmen bu aşamada istenmeyen davranışı önlemek için öncelikle ne yapmalıdır? A)Öğretim yöntemini değiştirmelidir. B)Konuşan öğrencileri dersten uzaklaştırmalıdır. C)Sorunun nedenini ve kaynağını anlamaya çalışmalıdır. D)Müşavirlik (konsültasyon) uygulamasını harekete geçirmelidir. E) Öğrenciye II. tür ceza vermelidir.
  • 154. 96- -SINIF YÖNETİML 7. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin öğrenciler Bir konuyla ilgili öğretme ve öğrenme arasındaki bireysel farklılıkları dikkate aldığının sürecindeki ilk denemede öğretmen, bir göstergesi değildir? öğrencilerin hedef alınan davranışı kazanamadıklarını tespit ettiğinde, öncelikle A)Yöntemlerini belirlerken bireysel farklılıkları aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? dikkate alır. B)Özel sorunları olanlarla ilgilenir A)Öğrenme güçlüğü, çeken öğrencileri okul C)Bireysel öğrenme planları yapar. rehberlik servisine yönlendirmelidir. D)Öğretme - öğrenme sürecini bireysel B)Ailelerle görüşerek başarısızlık nedenlerini farklılıklara göre düzenler ve çeşitlendirir. saptamaya çalışmalıdır. E) Sınıfa yönelik toplu öğretim yöntemleri C)Sorunu okul yönetimine açarak yöneticilerin uygular. desteğini almaya çalışmalıdır. D)Farklı yöntem, teknik ve araç-gereçleri kullanarak süreci farklı biçimde tekrarlamalıdır. E) İçerik ile eğitimin genel amaçlarının tutarlı olup Sınıfa yönelik toplu öğretim yöntemlerinin olmadığını incelemeye başlamalıdır. uygulanması, öğrenciler arasında bireysel farkları dikkate alınmadığının bir göstergesi olarak algılanabilir. Öğretmen, öğrencilerin hedef alınan davranışı (Cevap E) kazanamadıklarını tespit ettiğinde, farklı yöntem, teknik ve araç-gereçleri kullanarak süreci farklı biçimde tekrarlamalıdır. (Cevap D) o O UJ 8. Sınıf yönetiminde başarıyı arttırmak bakımından öğretmenin bazı kayıtları tutmasında fayda vardır. 10. Sınıfta problem yaratan öğrenciler dört tür Aşağıdakilerden hangisi bu kayıtlardan biri istenmeyen davranış sergiler. Aşağıdakilerden olamaz? hangisi bu tür istenmeyen davranış türlerinden biri degildir? A)Notdefteri B)Belirtke dosyası A)Davranış bozukluğu C)Kişisel ruhsal dosya B)Uyum sorunları D)Gözlem defteri C)Olgun olmama E) Veli görüşme defteri D)Duygusal bozukluklar E) Sınıfı sevme Belirtke dosyası adında bir kayıt bulunmamaktadır. Belirtke tablosu, içerik Sınıfı sevme istenmeyen bir davranış olarak belirlenirken yapılan bir tablodur. algılanamaz. (Cevap B) (Cevap E)
  • 155. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 95 3. Öğrencinin biri sınıf içinde istenmeyen bir davranış 5. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin sınıf ortaya koyarsa, öğretmen öğrenciyi uyarabilir. yönetim işlevini gerçekleştirmesini zorunlu Öğretmen öğrenciyi uyarırken nasıl davranış kılar? gösterirse, öğrenci bundan olumsuz vönde A)Güvenliği sağlamak etkilenir? B)Öğrencilerin sınıfta sessiz olmalarını sağlamak A)Suçlayıcı ve yargılayıcı davranarak C)Öğretim ortamını etkili ve verimli kılmak B)Doğru davranışa yönlendirici davranarak D)Öğrencilere karşı otorite kurmak C)Hatırlatıcı davranarak E) Öğrenciler arasındaki problemleri çözmek D)Esnek ve yapıcı davranarak E) Tutarlı davranarak îstenmeyen öğrenci davranışı karşısında, Sınıf yönetiminin temel işlevi; öğretim ortamını öğretmen suçlayıcı ve yargılayıcı davranırsa, etkili ve verimli kılmaktır. öğrenci bundan olumsuz yönde etkilenir. (Cevap C) (Cevap A) cc L U Q ' E a _ ı LU 4. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin derse S katılımını sağlamada etkili bir yol degildir? Sınıfta olumsuz davranış sergileyen öğrenciler A)Öğrencilerin çalışmalarını çeşitli sorularla dört tür istenmeyen davranış gösterir. yönlendirmek Aşağıdakilerden hangisi bu tür istenmeyen B)Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışlarını davranış türlerinden biri degildir? pekiştirme C)Dersin işlenişinde bireysel ve grup A)Davranış bozukluğu çalışmalarından yararlanma B)Arkadaşlarına bağlılık D)Derse katılmayan öğrencilerin sorunlanyla C)Uyum sorunları ilgilenme D)Olgun olmama E) Ders süresince öğrencileri çalışmalarında E) Duygusal bozukluklar serbest bırakma Ders süresince öğrencileri çalışmalarında serbest disiplinsizlik ve başıbozukluğa yolaçabilir. bırakma, derse katılımı sağlamadan ziyade bir
  • 156. (Cevap E) Öğrencilerin birbirine bağlılığı, takım çalışması ve sosyalleşmeleri açısından istendik birdavranıştır. (Cevap B)
  • 157. 94- -SINIF YONETİMİ- 3. ÖĞRETMENİN SINIF YÖNETİMİNDE DİKKAT ÇOZUMLU KONU ETMESİ GEREKEN NOKTALAR KAVRAMA TESTİ Öğretmenin sınıf yönetimi sürecinde aşağıdaki uygulamalara dikkat etmesi gerekir: 1. Sınıfta sürekli uyuyan ve uyarıldığı halde bu -Ders öncesi hazırlıkların yapılması, davranışı devam ettiren bir öğrencinin bu davranışının önlenmesindeki en uygun strateji -Sınıfın fiziki olarak amaca uygun aşağıdakilerden hangisidir? düzenlenmesi, A)Uyarmak -Demokratik, adil ve tutarlı davranışların B)Ders dışında görüşmek gösterilmesi, C)Göz temasında bulunmak -Öğrencilerin güdülenmesi, D)Görmezden gelmek -Öğretim sürecinde etkin katılımın E) Öğrenciyi sınıftan çıkarmak sağlanması, -Bireysel farklılıkların dikkate alınması, Öğretmen, öğrencinin bu davranışının nedenini -Uygun öğretim yöntem ve tekniklerinin onunla sınıf dışında konuşarak anlamaya seçilmesi, çalışmalıdır. -Pekiştireçlerin doğru kullanılması, (Cevap B) -Dönüt ve düzeltme etkinliklerine yer verilmesidir. o ço 2. Aşağıdakilerden hangisi sınıfta olumsuz davranış olarak nitelenemez? A)Davranışın, öğrencinin kendisinin ya da arkadaşının öğrenmesini engellemesi B)Davranışın, öğrencinin diğer öğrencilerle arasında rekabet yaratması C)Davranışın, okulun veya arkadaşlarının eşyalarına zarar vermesi D)Davranışın, öğrencini kendisini ya da arkadaşlarının güvenliğini tehlikeye sokması E) Davranışın okulun güvenliğini tehlikeye sokması Davranışın, öğrencinin diğer öğrencilerle arasında rekabet yaratması olumlu bir
  • 158. davr anış olar ak nitel endi rileb ilir. (Cevap B)
  • 159. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 93 SINIFYÖNETIMI Sınıfta Istenmeyen Davranışlar 1. OĞRENCİLERİN SINIFTA İSTENMEYEN DAVRANIŞININ NEDENLERİ a) Toplumsal nedenler: Bilgi patlaması, otoritenin bozulması, aile yapısındaki değişmeler, toplumsal şiddet, kitle iletişim araçlarının etkisi sayılabilir. b) Geçmiş yaşantılar: Öğrencinin geçmişinde yaşadığı kötü yaşantılar ve deneyimler istenmeyen davranışlara yol açabilir. c)Sınıf dengesinin bozulması: Sınıf içi fiziksel koşulların uygunsuz ya da yetersiz olması sınıf dengesinin bozulmasına yol açabilir. d)Sınıfın görüntüsü, kullanılan malzeme, yerleşim düzeninin uygun olmaması, ısı ve aydınlanma koşulları ve sınıfların kalabalık oluşu gibi fiziksel faktörler öğretmen ve öğrenciyi olumsuz güdüleyerek, sınıf dengesinin bozulmasına ve istenmeyen davranışların ortaya çıkmasına neden olabilir. e) Öğretmenden kaynaklanan nedenler: Öğretmenin tecrübesiz olması, kişilik yapısı, öğrencilerle iletişim kuramaması vb. sayılabilir. f) Öğrenciden kaynaklanan nedenler: Öğrencilerin değişik çevrelerden gelmeleri, öğrencilerin değerleri ile okulun değerlerinin uyuşmaması, sağlık durumu, beslenme koşulları, ekonomik durumu, psiko-sosyal gelişim özellikleri istenmeyen davranışların nedenleri arasında sayılabilir. g) Eğitim programından kaynaklanan nedenler: Hedef, içerik, eğitim durumları ve değerlendirme tekniklerinin öğrencilerin gelişim düzeyine uygun olmaması, ihtiyaç ve beklentilerini karşılamaması öğrencileri istenmeyen davranışlara yöneltir. h) Öğretim yöntemlerinden kaynaklana nedenler: İçerik öğrenciye aktarılırken mümkün olduğu kadar çok duyu organına hitap edici öğretim yöntem ve
  • 160. teknikleri kullanılmalıdır. Sınıfta hep aynı yöntemlerin kullanılması, tekdüzelik yaratacağından öğrencinin ilgisi azalmakta, sınıfta fısıldaşmalar başlamakta bu da sınıf yönetimini olumsuz etkilemektedir. 2. ÖĞRETMENLERİN ÖĞRENCİLERİN İSTENMEYEN DAVRANIŞLARI KARŞISINDA YAPACAĞI EYLEMLER 1. Küçük yanlışları görmezden gelmek (söndürme) cr !E! 2. Uyarmak UJ 3.Yeniden yapılandırma (ortam, yöntem, teknik "55 ve öğretmen davramşlarında değişiklik yapmak) UJ 4.Sorumluluk vermek 5.Öğrenciyle görüşmek (sorunun nedenini ve kaynağını anlamaya çalışmak) 6.Okul yönetimi ve çocuğun ailesi ile görüşme: Davranış sorunlarının bir bölümü, öğretmenin okul yönetimi ve rehberlik servisi ile işbirliği içerisinde çalışmasını gerektirir. Öğretmenin her konuda okul yönetimi ve rehberlik servisiyle iletişim kurması beklenir. 7.Ceza vermek: Öğretmenin öğrencinin istenmeyen davranışına karşılık, öğrencinin hoşuna giden şeylerden alıkoyması ya da hoşuna gitmeyen şeyleri yaptırmasıdır. (II. tür ceza verilmelidir) I. Tür ceza: (istenmeyenin verilmesi): Ödev yapmayan öğrenciye daha fazla ödev verme, sıraya yazı yazan öğrenciye sırasını, hatta sınıfın diğer sıralarının üstünü temizletmek vb. II. Tür ceza: (istenenden yoksun bırakma): Gezi, tiyatro, televizyon İzlemeden yoksun bırakma vb.
  • 161. 92- -PROGRAM GELİŞTİRME- Rehberlik hizmetlerini kriz ya da problem Yöneltici işlevi: Bireyin başarı, ilgi ve yetenekleri durumlarına çözüm bulmak olarak gören klasik doğrultusunda alan, okul ve mesleklere yaklaşımlara bir tepki olarak ortaya çıkan yönlendirilmesi. gelişimsel rehberlik yaklaşımına göre, bireylerin hayatlarının her döneminde başarmaları gereken Ayarlayıcılık: Okul rehberlik programlarının bir takım gelişim görevleri vardır. Bireylere hazırlanmasında araştırıcılık işlevidir. verilecek rehberlik yardımının amacı bu gelişim Geliştirici: Öğrencilerin gelişim görevlerini görevlerini başarıyla tamamlamalarını başarıyla yerine getirecekleri etkinliklere yer kolaylaştırmak ve desteklemektir. (Kuzgun 1988) verilmesi. Bireylerin gelişim görevlerini yerine getirmesine yardımcı olmaktır. Önleyicilik: Bazı olumsuzluklar ve sorunlar ortaya çıkmadan gerekli önlemlerin alınması Gelişimsel rehberlikte amaç, öğrencinin bedensel, işlevidir. zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan sağlıklı ve dengeli gelişmelerine yardımcı olmaktır. Bu amaç Tamamlayıcılık: Öğretim etkinliklerini tamamlama soruda belirtilen milli eğitimin amacıyla ve destekleme işlevidir. uyuşmaktadır. Rehberliğin işlevleri arasında sınıflama yoktur. (Cevap B) Öğrencileri değerlendirme, yargılama, onları sınıflandırma rehberliğin temel ilkelerine ters düşer. (Cevap A) 4. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel o işlevlerinden değildir? (KPSS 2005) "Q A)Sınıflandırma UJ B)Önleyici C)Tamamlayıcılık o D)Yönlendirici E) Gelişimsel Rehberlik ile asıl amaçlanan bireyin gizil güçlerini keşfetmesine, kendisi ve çevresiyle barışık bir bi çi md e y aş am as ın a ya ni kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. Rehberlik bu amacına ulaşırken bazı işlevleri de yerine getirmek zorundadır. Rehberliğin temel işlevleri; Uyum sağlayıcılık: Öğrencilerin okula, çevresine ve birbirlerine uyum sağlayacakları etkinlikler düzenlenmelidir.
  • 162. -EĞİTİM BİÜMLERİ- 91 ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ 1. Aşağıdakilerden hangisi rehberlik Aşağıdaki verilen şıklardan hangisi, uygulamalarında öğrencilerin öğrenim ilköğretimdeki rehberlik hizmetlerinin düzeylerine göre bir değişme göstermez? özelliklerinden biri değildir? (KPSS 2003) (KPSS 2003) A)Ailelerle işbirliğine önem verilmesi A)Temel ilkeler B)Öğretim programıyla bütünleşmeye önem B)Uygulanacak programlar verilmesi C)Etkinlikler C)Gelişimsel rehberliğe dayalı etkinliklerin ön D)Kazandırılacak özellikler planda olması E) Kullanılan teknikler D)Sunulan hizmetlerde grup ve oyun etkinliklerine ağırlık verilmesi E) Sunulan hizmetlerin "uzman merkezli" olması Rehberliğin temel ilkeleri tüm öğretim düzeyleri, tüm hizmet alanları için ortak ilkelerdir ve değişmezler. İlköğretimde rehberlik için de yüksek İlköğretimde rehberlik gelişimsel rehberlik öğretimde rehberlik için de koşulsuz kabul, saygı, ağırlıklıdır. Gelişimsel rehberlik bireylerin çeşitli gizlilik gibi temel ilkeler asla değişmez. Program alanlardaki gelişimlerini desteklemeyi amaçlar. sadece öğrenim düzeylerinde değil aynı öğrenim Gelişimsel rehberliğe konu olan bireydir, düzeyindeki farklı okullarda dahi değişiklik gelişimsel rehberlik birey merkezlidir. Rehberlik gösterir. Etkinlikler ve kazandırılacak özellikler ise hiçbir öğretim düzeyinde uzman merkezli değildir. öğrencilerin gelişim özelliklerine, iigi ve Rehberlik bireyi merkeze alan, demokratik ve ihtiyaçlarına göre belirlenir. Her eğitim karşılıklı saygıya dayanan bir anlayışı içerir. kademesindeki öğrencilerin gelişimsel özellikleri, Ancak kriz odaklı problem merkezli rehberlik ilgileri ve ihtiyaçları birbirinden farkiı olduğu için anlayışı uzman merkezde olabilir. yapılan etkinliklerde kazandırılacak özellikler de (Cevap E) farklıdır. Kullanılan teknikler de öğrenci düzeylerine göre değişir. Örneğin sosyometri uygulamasını ilköğretim birinci sınıf öğrencileri için etkili bir biçimde kullanamazsınız. (Cevap A) 3. Türk Eğitimi'nin genel amaçlarından biri "beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere sahip, yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler yetiştirmektir". Bu amaç, hangi nitelikteki bir rehberlik anlayışı ile ifade edilebilir? (KPSS 2003) A)Önleyici B)Gelişimsel C)Problem odaklı D)Araştırıcı E) Bilgilendirici
  • 163. 90- -PROGRAM GELİŞTİRME- 7. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ortaya 10. Değişerek hızla gelişen günümüz demokratik çıkmasında sosyal bir neden olamaz? toplumlarında seçenekler çoğalmış ve A)Toplumların hızlı bir şekilde değişmesi bireylerin tercih yapmaları ve karar vermeleri B)Eğitim sisteminin farklılaşması zorlaşmıştır. C)Suç olaylarının artması ve kötü alışkanlıkların yaygınlaşması Bu anlayışa göre günümüz demokratik D)Kuşaklar arası kültürel farklılığın ortaya toplumlarında hangi tür rehberlik modeline ihtiyaç artmıştır? çıkması E) Bireyde gerçekçi benlik oluşturma gereği A)Uyum sağlayıcı rehberlik modeli B)Yöneltici rehberlik modeli C)Eğitsel rehberlik modeli D)Gelişimsel rehberlik modeli E) İnsan ilişkilerine dayalı rehberlik modeli 8. Aşağıdaki rehberlik hizmetlerinden hangisi okul öncesi ve ilköğretimde geçerli ve ortaktır? A)Aile görüşmelerini önemsememek LÜ B)Oyuna dayalı etkinliklere ağırlık vermek C)Grup rehberliğine ağırlık vermek o D)Problem çözme tekniklerini sık kullanmak E) Tedaviye yönelik etkinliklere sık yer vermek 9. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin türlerine ayrılmasında kullanılan ölçütlerden biri değildir? CEVAP ANAHTARI A)Bireysayısı 1.E 2. D | 3. C 4.A B)Öğretim basamağı C)Rehberlik programı 5. D 6. C 7. E 8. B D)Problem alanları E) Rehberliğin işlevi 9. C 10. B |
  • 164. -EĞİTİM BİLİMLERl 89 CEVAPLI KAVRAMA 4. 1. Gelişimsel rehberlik modeli, aşağıda verilen Eğitim programlarının öğrencilerin özel öğretim kademelerinin hangisinde daha ilgi ve yetenekleri göz önünde etkilidir? tutularak oluşturulmasında eğitim A)Okul öncesi planlamacılarına ve program yapımcılarına yol göstermek amacıyla yapılan rehberlik B)İlköğretim hizmet türü aşağıdakilerden hangisidir? C)Ortaöğretim D)Yüksek öğretim A)Ayarlayıcı rehberiik E) Bütün eğitim kademeleri B)Önleyici rehberlik C)Tamamlayıcı rehberlik D)Uyum sağlayıcı rehberlik E) Gelişimsel rehberlik •^ 5. Bir okulda tümünün rehberlik 2. Aşağıdakilerden hangisi temel işlevlerine göre 'ö öğrencilerin en verimli şekilde rehberlik hizmetlerinden biri degildir? g hizmetlerinden için en öncelikle A)Uyum sağlayıcı rehberlik ffi yararlanabilmeleri hangisinin yapılması B)Ayarlayıcı rehberlik .1 aşağıdakilerden C)Gelişimsel rehberlik s gerekmektedir? D)Kişisel/sosya! rehberlik ;E A)Grup rehberliği etkinliklerine ağırlık verilmeli E) Önleyici rehberlik 'S B)Okuldaki psikolojik danışmanların sayısının artırılması gerekir. O C)Bireyi tanıma tekniklerine ağırlık verilmelidir. UJ > D)Rehberlik hizmetlerinin planlı ve programlı bir şekilde sunulması gerekmektedir. E) Oryantasyon çalışmalarına ağırlık verilmelidir. 3. Aşağıdakilerden hangisi hizmet alanlarına göre 6. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkeleri ile rehberlik türlerinden biridir? çelişir? A)Eğitsel rehberlik A)Rehberlik öğrencinin bütün yönleri ile B)Uyum sağlayıcı rehberlik gelişmesini esasalır. C)Sosyal yardım kurumlarında rehberlik B)Her öğrenci de geliştirilebilecek bir kapasite D)Grup rehberliği vardır. E) Mesleki rehberlik C)Rehberlik çalışmaları sadece bireysel olarak yapılan bir çalışmadır.
  • 165. D)Rehberlik hizmetleri gönüllülük esasına dayanır. E) Rehberlik hizmetlerinin merkezinde birey vardır.
  • 166. -PROGRAM GEÜŞTİRME- 8. Ülkemizde yaşanan 17 Ağustos depreminde uzmanlar kullanılarak çok sayıda insan büyük çadırlara toplanarak ruh sağlığı ve deprem konusunda bilgilendirme yapılmıştır. Aynı anda yüzlerce insana ulaşılmış olması yapılan hizmetin ekonomik olmasını da sağlamıştır. Yukarıda anlatılan hizmet rehberlikte hangi hizmet türüne girer? A)Bireysel rehberlik B)Grupla rehberlik C)Önleyici rehberlik D)Grupla psikolojik danışma E) Klinik rehberlik Aynı anda ortak bir sorunun çözümüne yönelik olarak birden çok kişiye yapılan bilgilendirme hizmeti grup rehberlik hizmetidir. Grup rehberliğinin en avantajlı yönü ise ekonomik olmasıdır. (Cevap B) o 'o UJ o oi 9. Aşağıdaki kurumların hangisinde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri en yaygın olarak verilmektidir? A)Hastaneler B)Eğitim kurumları C)Sanayi kuruluşları D)Sosyal hizmet kurumları E) Askeri kurumlar
  • 167. 10. Temel eğitimin yaygınlaştırılması toplumun çok v k hizmetleri çağdaş eğitimin ayrılmaz bir değişik kesimlerinden gelen bireylerin yetenek, e parçasıdır. Çağdaş eğitim anlayışında ilgi, değer ve eğitim ihtiyacı birbirinden farklı r öğrencilerin ilgi, yetenek, istek ve ihtiyaçlar bireylerin aynı sınıflarda toplanmasına yol il gibi temel birey farklılıklarına önem açmıştır. e verilmektedir. Çünkü çağdaş eğitimde her n bireyin özel ve özgün olduğu ve her bireyin Yukarıda bahsedilen durum rehberliğin ortaya kendine özgün öğrenme biçimi olabileceği çıkmasını gerektiren hangi gelişme içinde yer ö kabul edilmektedir. Bireysel farklılıklara alır? n verilen bu önem rehberliğin ortaya çıkmasını e ve yayılmasını sağiayan nedenlerden birisi A)Demokratik yaşamın karar verme gücüne m olmuştur. sahip bireyler gerektirmesi B)İlerici eğitim anlayışının benimsenmesi (Cevap E) C)Demokratik toplumlarda bireylere tanınan seçme özgürlüğü Reh D)Meslek seçiminin zorlaşması berli E) Çağdaş eğitim sisteminde bireysel farklılıklara Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri ilk olarak mesleki rehberlik alanında meslek seçimine yardım hizmeti olarak başlamıştır. Daha sonra eğitim, sağlık, sosyal yardım, askeriye ve adalet alanlarına yayılmıştır. Ancak şu an en yaygın kullanıldığı alan ise eğitim kurumlarıdır. Çünkü rehberliğin geliştirici, yöneltici, uyum sağlayıcı ve önleyici işlevlerine olan ihtiyaç günümüz modern toplumlarında hızla artmıştır. (Cevap B)
  • 168. -EĞİTİM BİLİMLERİ- 87 5. "Eğitimde istenen verimlilik ve kaliteye ulaşmak 7. "Son zamanlarda, gençler arasındaki intihar etme, için Rehberlik etkinlikleri öğretim etkinliklerini HIV/AIDS'e yakalanma, uyuşturucu madde destekleyici bir şekilde düzenlenmelidir." kullanma, yaralanmaya hatta ölüme varan şiddete başvurma ve yeme bozuklukları yaşama ile ilgili Yukarıdaki görüş Rehberlik ve Psikolojik kitle iletişim araçlarında sunulan haberlerde bir Danışmanın hangi işlevinin önemini artış gözlenmektedir." vurgulamıştır? Bu tür sorunların çözümünde hangi rehberlik A)Tamamlayıcılık işlevi ön plana çıkmaktadır? B)Geliştiricilik C)Uyum sağlayıcıiık A)Geliştirici Rehberlik D)Yönelticilik B)Uyum Sağlayıcı Rehberlik E) Ayarlayıcılık C)Önleyici Rehberlik D)Ayarlayıcı Rehberlik E) Yöneltici Rehberlik Rehberliğin diğer bir işlevi de öğretim etkinliklerini tamamlayıcılığıdır. Öğretim ve rehberlik hizmetleri eş güdümle sürdürüldüğünde eğitim kalitesi artar. Rehberlik hizmetleri olumlu değişimleri Rehberlik etkinlikleri öğretim etkinliklerini amaçlarken, bazı olumsuzlukların ortaya destekleyici nitelikte olmalıdır. Örneğin sosyal çıkmasını önleyici bir işlevi yerine getirmektedir. bilgiler dersinde trafik kuralları işleniyorsa Özellikle disiplinsizlik ve uyumsuzluğun önlenmesi rehberlik etkinliği de kurallara uyma sosyal Jâ eğitim-öğretim hizmetlerinin verimliliğini arttırıcı bir becerisini geliştirici nitelikte olmalıdır. öneme sahiptir. (G. Can, Psikolojik Danışma ve a Rehberlik, s.42). Rehberlik anlayışının gelişimine (Cevap A) baktığımızda rehberliğin iş alanından doğduğunu yani iş ortamında verimi arttırmaya yönelik başladığını görürüz. Başlangıçta işlevsel olarak sadece mevcut sorunların giderilmesine yönelik UJ (sorun odaklı) bir rehberlik anlayışı daha sonra 6. Çocukların bilişsel ve sosyal gelişimleri göz .§ yerini bu sorunların ortaya çıkmadan önlenmesine M (önleyici rehberlik) bırakmıştır. Son zamanlarda önünde bulundurulduğunda okul öncesi gençler arasındaki çeşitli sorunlar rehberliğin öğretimde öğrencilere kazandırılması gereken önleyici işlevini ön plana çıkarmaktadır. (Şu an en önemli sosyal beceri aşağıdakilerden hakim olan görüş gelişimsel rehberliktir. Sadece hangisidir? sorun odaklı değil herkesin rehberliğe ihtiyaç A)Empatik düşünme duyduğu anlayışı) B)İşbirliği (Cevap C) C)Yardımlaşma D)Çevresindeki insanların farkına varma E) Arkadaşlarıyla organize oyunlar oynama Okul öncesi dönemde çocuklar için en önemli sosyal gelişim görevi çevresindeki insanların ilgi ve ihtiyaçlarının farkına varmadır. Empatik düşünme, işbirliği, yardımlaşma ve organize oyunlar bu becerinin gelişmesine bağlıdır. Sosyal bir varlık olarak bireyin çevreye uyumunun ilk basamağı diğer insanların da kendisi gibi ihtiyaçları olduğunun farkına varmadır. (Cevap D)