Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
გაკვეთილი № 33
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

გაკვეთილი № 33

  • 1,819 views
Published

http://qimia.blogspot.com …

http://qimia.blogspot.com
კურსის ავტორები: მერაბ ჯელია, გიორგი მახარაძე, ნუნუ ჯავახიშვილი.

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,819
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
22
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. გაკვეთილი N 33 საშინაო დავალების შემოწმება:4. 2p 2p 2s 2s C H x CH4 H x C x H x H 3d 3p 3s P x x PH3 H x P x H x H xx xx xx x x xx NCl3 x Cl x N x Cl xx x PF3 x x F x P x Fxx x xx x x x x x x x x Cl x x x Fx x x x x x 3d 3d 3p 3p 3s 3sSi
  • 2. xx x x x F x H xx x xx x x x SiF4 x Fx x Si x Fx x xSiH4 H x Si x H x x x x x x F x H x x 3d 3p 3s S x x xx xx x x H2S H x S x H SCl2 x Cl x S x Cl xx x xx xx V ტესტის პასუხები: 1. 4 2. 2 3. 3 4. 4 5. 2 6. 1 7. 1 8. 4 9. 1 10. 2 კოვალენტური ბმა (გაგრძელება) პოლარული და არაპოლარული კოვალენტური ბმები შევადაროთ ერთმანეთს კოვალენტური ბმები, რომლებიც ხორციელდება Cl2 დაHCl მოლეკულებში: Cl Cl და H Cl Cl2-ის მოლეკულაში საზიარო ელექტრონული წყვილი აბსოლუტურად თანაბრადეკუთვნის ქლორის ორივე ატომს. HCl-ის მოლეკულაში კი საზიარო ელექტრონული წყვილი გადახრილია Cl-ისატომისკენ. ამიტომ წყალბადის ატომზე აღიძვრება ნაწილობრივი დადებითი მუხტი,ხოლო ქლორის ატომზე ნაწილობრივი უარყოფითი მუხტი. ასე რომ ეს ბმაპოლარულია. + - H Cl 0<<1 Cl2-ის მოლეკულაში არაპოლარული კოვალენტური ბმაა განხორციელებული. H-Cl-ის მოლეკულაში კი პოლარული კოვალენტური ბმაა.
  • 3. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ქლორის ატომებს საზიარო ელექტრონული წყვილისმიზიდვის უფრო მეტი უნარი აქვთ, ვიდრე წყალბადის ატომებს. ელემენტის ატომისუნარს მიიზიდოს საზიარო ელექტრონული წყვილები ელექტროუარყოფითობა ქვია.გარკვეული წესით არის დადგენილი ელექტროუარყოფითობების რიცხვითიმნიშვნელობები (ცხადია, რომ რაც უფრო დიდია რიცხვი, მით უფრო მაღალიაელექტროუარყოფითობა). H 2.1 Li Be B C N O F 1.0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 Na Mg Al Si P S Cl 0,9 1,2 1,5 1,8 2,1 2,5 3,0 K Ca Ga Ge As Se Br 0,8 1,0 1,6 1,8 2,0 2,4 2,8 Q და ა.შ. Qქიმიურ ელემენტთა ელექტროუარყოფითობების ცხრილი არაპოლარული კოვალენტური ბმა წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ბმა აღიძვრებაერთიდაიგივე ელემენტის ან ერთნაირი ელექტროუარყოფითობის მქონე ორიელემენტის ატომებს შორის. ასე რომ არაპოლარულია ქიმიური ბმები H2, Cl2 CS2 დაPH3 მოლეკულებში. C ე.უ. 2,5 S ე.უ. 2,5 S C S ასევეა PH3-ის მოლეკულაშიც: P ე.უ. 2,1 H ე.უ. 2,1
  • 4. H P H H როდესაც ელემენტთა ელექტროუარყოფითობები განსხვავებულია, მაშინ ატომებსშორის აღიძვრება პოლარული კოვალენტური ბმა. HCl 3,0 – 2,1 = 0,9 H2S 2,5 – 2,1 = 0,4 ზოგადად კოვალენტური ბმის წარმოქმნის პრინციპი ასე შეიძლება გამოვსახოთ: X + Y X Y როდესაც ელემენტთა ელექტროუარყოფითობებს შორის საკმაოდ დიდი სხვაობაა,მაგ: NaCl-ის შემთხვევაში 3,0 – 0,9 = 2,1 MgF2-ის შემთხვევაში 4,0 – 1,2 = 2,8 მაშინ ამ ატომებს შორის იონური ბმა აღიძვრება. როგორც გვახსოვს იონური ბმები აღიძვრება მეტალებსა და არამეტალებს შორის,ხოლო კოვალენტური ბმები არამეტალებს შორის. დონორ-აქცეპტორული ბმა დონორ-აქცეპტორული ბმა კოვალენტური ბმის კერძო შემთხვევაა. ისევე, როგორცკოვალენტური ბმა, დონორ-აქცეპტორული ბმაც საზიარო ელექტრონული წყვილისხარჯზე წარმოიქმნება, მაგრამ ამ შემთხვევაში ბმის წარმომქმნელ ერთ-ერთ ატომსაქვს თავისუფალი ელექტრონული წყვილი (ამ ატომს დონორი ქვია), ხოლო მეორეატომს კი გააჩნია თავისუფალი ორბიტალი (ამ ატომს აქცეპტორი ქვია), რომლისსაშუალებით ის იკავშირებს პირველი ატომის თავისუფალ ელექტრონულ წყვილს.(დონორი ელექტრონული წყვილის გამცემია, აქცეპტორი – მიმღები).
  • 5. + Y X Y X Y დონორი დონორ- აქცეპტორი აქცეპტორული ბმა დონორ-აქცეპტორული ბმა ხორციელდება ამონიუმის იონის (NH4+) წარმოქმნისას.ამიაკის მოლეკულას აქვს თავისუფალი ელექტრონული წყვილი, ხოლო წყალბადისიონს (H+) აქვს თავისუფალი ორბიტალი (ანუ ადგილი, სადაც შეუძლია მიიღოსელექტრონული წყვილი). H H + x x x + + x H x Nx H H x N xH x x H H ან H + H N H H აზოტის ატომი ახორციელებს 3 კოვალენტურ N – H ბმას და ერთ დონორ-აქცეპტორულ ბმას. N – დონორია, H – აქცეპტორი. განვიხილოთ როგორი ბმებია განხორციელებული ნახშირჟანგის (CO)მოლეკულაში: 2p 2p 2s 2s C O ნახშირბადის ატომს p ქვედონეზე ორი გაუწყვილებელი ელექტრონი აქვს,რომელთა საშუალებით წარმოქმნის ჟანგბადის ატომის ორ გაუწყვილებელ pელექტრონთან ორმაგ კოვალენტურ ბმას. ამას გარდა ნახშირბადის ატომს
  • 6. თავისუფალი p ორბიტალი აქვს, რომელზეც იერთებს ჟანგბადის ატომის თავისუფალp ელექტრონების წყვილს და წარმოქმნის დონორ-აქცეპტორულ ბმას. 2p 2s 2s 2p C 2s O 2p 2s С OO დონორია C აქცეპტორია HNO3-ის მოლეკულაში აზოტის ატომი წარმოქმნის სამ კოვალენტურ ბმას და ერთდონორ-აქცეპტორულ ბმას. დონორი ამ შემთხვევაში აზოტია, აქცეპტორი კიჟანგბადი. მაგრამ როგორც ვიცით ჟანგბადის ატომს არ გააჩნია თავისუფალიორბიტალი. იმისათვის, რომ ჟანგბადის ატომმა შეძლოს აქცეპტორის როლისშესრულება ის უნდა გადავიდეს აღგზნებულ მდგომარეობაში და გარდაიქმნასშემდეგი სქემის მიხედვით: 2p 2p 2s 2s O რაც შეეხება აზოტის ატომს 2p 2s N ის სამი გაუწყვილებელი ელექტრონით ორმაგ N = O და ერთმაგ N – O ბმებსწარმოქმნის, ხოლო ელექტრონული წყვილით კი N  O დონორ-აქცეპტორულ ბმას:
  • 7. xx xx x H O N O H x O xx x N xOx x x x x O x x x ანუ Oსაშინაო დავალება:1. რა მსგავსება და რა განსხვავებაა პოლარულ და არაპოლარულ კოვალენტურ ბმებს შორის? რა განსხვავებაა პოლარულ კოვალენტურ ბმას და იონურ ბმას შორის?2. დავწეროთ შემდეგ მოლეკულათა ელექტრონული ფორმულები და მივუთითოთ რომელ ატომზე რომელი მუხტია აღძრული. პასუხი დაასაბუთეთ. NH3 F2O (F – O – F) H2O PCl3 H2S SF23. დავწეროთ ელექტრონული ფორმულები შემდეგი მოლეკულებისთვის: O H2SO4 H O S O H O O HClO4 H O Cl O O HClO HClO3 H O Cl O O N2O5 O N O N O O O