Your SlideShare is downloading. ×
გაკვეთილი № 32
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

გაკვეთილი № 32

2,586
views

Published on

http://qimia.blogspot.com …

http://qimia.blogspot.com
კურსის ავტორები: მერაბ ჯელია, გიორგი მახარაძე, ნუნუ ჯავახიშვილი.

Published in: Education

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,586
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
23
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. გაკვეთილი N 32V ტესტი 1. ატომის მასას ძირითადად განაპირობებენ: 1. პროტონები 2. ნეიტრონები 3. პროტონები და ელექტრონები 4. პროტონები და ნეიტრონები. 2. ერთი ელემენტის ორი იზოტოპი ერთმანეთისგან განსხვავდება: 1. ელექტრონების რიცხვით 2. ნეიტრონების რიცხვით 3. ატომგულის მუხტით 4. პროტონების რიცხვით 3. ატომში ელექტრონების რაოდენობა: 1. პროტონებზე მეტია 2. პროტონებზე ნაკლებია 3. პროტონების რიცხვის ტოლია 4. პროტონების და ნეიტრონების ჯამის ტოლია 4. პერიოდული სისტემის მთავარ ქვეჯგუფში გაერთიანებულია: 1. მხოლოდ ლითონები 2. მხოლოდ არალითონები 3. მხოლოდ მცირე პერიოდის ელემენტები 4. როგორც დიდი ასევე მცირე პერიოდის ელემენტები 5. პერიოდულ სისტემაში ელემენტის რიგობრივი ნომერი გვიჩვენებს: 1. ელექტრონების და პროტონების ჯამს 2. პროტონების რიცხვს 3. ნეიტრონების რიცხვს 4. ელექტრონების და ნეიტრონების ჯამს 6. უფრო მეტი პროტონი აქვს ვიდრე ნეიტრონი: 1. წყალბადის იზოტოპს (პროთიუმი) 2. ნატრიუმის ატომს 3. წყალბადის იზოტოპს (დეიტერიუმი) 4. არცერთი პასუხი არ არის სწორი 7. პერიოდებში მარცხნიდან მარჯვნივ: 1. მეტალური თვისებები თანდათან გადადის არალითონურში 2. არამეტალური თვისებები მცირდება 3. მეტალური თვისებები ძლიერდება 4. არაფერი არ იცვლება რიგითი ნომრის ზრდით
  • 2. 8. s, p და d ქვედონეებზე ელექტრონების მაქსიმალური რაოდენობა შესაბამისად შეიძლება იყოს: 1. ორი, ექვსი და რვა 2. ორი, ოთხი და ექვსი 3. ოთხი, რვა და ათი 4. ორი, ექვსი და ათი 9. მაქსიმალურად რამდენი ელექტრონი შეიძლება მოთავსდეს 2d ქვედონეზე? 1. არცერთი, რადგან 2d ქვედონე არ არსებობს 2. ათი 3. ექვსი 4. ორი 10. ელემეტის რიგითი ნომერია 11. მისი ელექტრონული ფორმულა იქნება: 1. 1s22s22p7 2. 1s2 2s2 2p6 3s1 3. 1s22s42p3 4. 1s22s22p6 თემა N 5. ქიმიური ბმები ნივთიერების წარმოქმნისას ატომები ერთმანეთს გარკვეული წესითუკავშირდებიან. ამ კავშირებს ქიმიური ბმები ეწოდებათ. ქიმიური ბმების ბუნებისდასადგენად აუცილებელია დავეყრდნოთ ატომების ელექტრული გარსის აღნაგობისთავისებურებებს. ჩვეულებრივ მდგრადი, დასრულებული ელექტრული გარსი გააჩნიათ მხოლოდინერტულ აირებს. მათ ატომებს გარე ელექტრონულ შრეზე 8-8 ელექტრონი აქვთ.გამონაკლისია ჰელიუმი, რომლის ატომის ელექტრონული შრე მდგრადია და ორიელექტრონისგან შედგება. K L M N K K L K L M +18 2 8 8 +36 2 8 18 8 +2 2 +10 2 8 He Ne Ar Kr და ა.შ. ყველა დანარჩენი ელემენტის ატომს არამდგრადი გარსი აქვთ და მათ გარე შრეზე1-დან 7 ელექტრონამდეა. ქიმიური ბმების წარმოქმნისას ატომების გარშემო ისეთივე ელექტრონული გარსიუნდა წარმოიქმნას, როგორიც აქვს უახლოეს ინერტულ აირს, ანუ ამ ატომთა გარე
  • 3. შრე უნდა გახდეს 8 ელექტრონიანი. ასეთი გარდაქმნა შეიძლება ელექტრონებისმიერთება-მოხლეჩის ან გაწყვილების გზით. იონური ბმა განვიხილოთ იონური ბმის წარმოქმნის ბუნება ნატრიუმის ქლორიდისმაგალითზე. ნატრიუმისა და ქლორის ატომებს არამდგრადი ელექტრული გარსები აქვთ. მათგარე შრეზე შესაბამისად ერთი და შვიდი ელექტრონია. მდგრადი (დასრულებული)ელექტრული გარსის წარმოსაქმნელად ნატრიუმის ატომი გასცემს გარე შრისელექტრონს, რომელსაც იერთებს ქლორის ატომი. ელექტრონის ასეთი გაცემა-მიერთების შედეგად ორივე ნაწილაკს მდგრადი გარსი წარმოექმნება, მაგრამ ისინიდადებითად (Na+) და უარყოფითად (Cl-) იქნებიან დამუხტულნი. დადებითად ან უარყოფითად დამუხტულ ატომებს ან ატომთა ჯგუფებს იონებიქვია. K L M M L K +11 2 8 1 7 8 2 +17 1s2 2s2 2p6 3s1 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 Na Cl K L M L K +11 2 8 8 8 2 +17 1s2 2s2 2p6 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 + - Na Cl როგორც ვხედავთ შესაძლებელია როგორც ატომის ისე იონის ელექტრონულიფორმულის შედგენა. ელექტრონების გაცემა-მიერთების შემდეგ ნატრიუმისა და ქლორისატომგულების გარშემო ისეთივე ელექტრული გარსებია, როგორიც აქვს შესაბამისადნეონისა და არგონის ატომებს. ნატრიუმის იონის ატომგულის მუხტი +11-ია,ელექტრული გარსის მუხტი –10. ე.ი. ნატრიუმის იონის მუხტი +1-ია. ასევე კარგადჩანს, რომ ქლორის იონის ატომგულის მუხტი +17-ია, ხოლო ელექტრული გარსისმუხტი –18. ე.ი. ქლორის იონის მუხტია –1.
  • 4. ცხადია, რომ საწინააღმდეგოდ დამუხტული ნაწილაკები ერთმანეთს მიიზიდავენ.ასე რომ Na+ და Cl- იონებს შორის ელექტროსტატიკური მიზიდვის შედეგადაღიძვრება ქიმიური კავშირი, რომელსაც იონური ბმა ქვია. ზუსტად ასეა მაგნიუმის ფტორიდის შემთხვევაშიც: K L K L M L K +12 2 8 1+1 7 2 +9 +9 2 7 F Mg F - 2+ - F Mg F იონური ბმა ეწოდება ქიმიურ კავშირს, რომელიც აღიძვრება საწინააღმდეგოდდამუხტულ იონებს შორის ელექტროსტატიკური ურთიერთქმედების ხარჯზე. იონური ბმები აღიძვრება ტიპიურ (ძლიერ) მეტალებსა და ტიპიურ (ძლიერ)არამეტალებს შორის. ტიპიური მეტალების ატომებს გარე შრის ელექტრონებისადვილად გაცემის უნარი აქვთ, ხოლო ტიპიურ არამეტალების ატომებს კიელექტრონების მიერთების უნარი. კოვალენტური ბმა კოვალენტური ბმის წარმოქმნის პრინციპი განვიხილოთ წყალბადის მოლეკულის(H2) წარმოქმნის მაგალითზე. წყალბადის ორი ატომის დაახლოებისას მათ შორისაღიძვრება ურთიერთმიზიდვა. პირველი ატომის ბირთვი იზიდავს მეორესელექტრულ გარსს და პირიქით – მეორე ატომის ბირთვი პირველის ელექტრულგარსს. ურთიერთმიზიდვის შედეგად ხდება წყალბადის ატომების ელექტრულიღრუბლების გადაფარვა, რასაც მოყვება ენერგიის გამოყოფა და მდგრადი სისტემის –წყალბადის მოლეკულის წარმოქმნა. - - + +
  • 5. წყალბადის ატომის რადიუსი 0.053ნმ-ია. წყალბადის მოლეკულაში ატომებისცენტრებს შორის მანძილი 0,074ნმ-ია, რაც ამტკიცებს იმას, რომ ხდება წყალბადისატომების ელექტრული ღრუბლების გადაფარვა. ორივე ელექტრონის მუხტითავმოყრილია წყალბადის ატომების შუა სივრცეში ელექტრული ღრუბლებისგადაფარვის ადგილას. იგი ერთნაირად იზიდავს და იკავშირებს როგორც პირველიისე მეორე ატომის ატომგულებს. ამგვარად წარმოიქმნა ორივე ატომისთვის საზიაროელექტრონული წყვილი. ცხადია, რომ ორივე ატომის გარშემო წარმოიქმნა მდგრადი,ორელექტრონიანი (He-ის მსგავსი) ელექტრული გარსი. ქიმიურ კავშირს, რომელიც აღიძვრება საზიარო ელექტრული წყვილებისწარმოქმნის ხარჯზე, კოვალენტური ბმა ეწოდება. საზიარო ელექტრული წყვილი წარმოიქმნება ატომთა ელექტრული გარსის იმორბიტალების გადაფარვით, რომლებზეც გაუწყვილებელი ელექტრონებიამოთავსებული. წყალბადის ატომებს მხოლოდ s ორბიტალი გააჩნიათ დამოლეკულის წარმოქმნისას s-s ორბიტალები გადაიფარებიან. წყალბადისმოლეკულის წარმოქმნა შეიძლება ასე გამოვსახოთ: + ან H x + H H H x გაუწყვილებელი საზიარო ელექტრონები ელექტრონული წყვილი ამ ფორმულას მოლეკულის ელექტრონული ფორმულა ქვია. შესაძლებელია ყველა ელექტრონის როგორც x ისე სიმბოლოთი გამოსახვა,რადგან ყველა ელექტრონი ერთნაირია. ასე რომ შეიძლება ელექტრონულმაფორმულამ ასეთი სახე მიიღოს:
  • 6. H H H H კოვალენტური ბმა განვიხილოთ Cl2-ის მოლეკულის წარმიქმნის მექანიზმი: ქლორის ატომს გარე შრეზე 7 ელექტრონი აქვს. 3d 3p 3s როგორც ვხედავთ გარე შრეზე 3 წყვილი და 1 გაუწყვილებელი ელქტრონია. ესშეიძლება ასეც გამოვსახოთ: x x x Cl x Cl x ან x x ქლორის ორი ატომის დაახლოებისას ხდება ქლორის ატომების გაუწყვილებელი pელექტრონული ღრუბლების გადაფარვა, რასაც საზიარო ელექტრონული წყვილისადა აქედენ გამომდინარე კოვალენტური ბმის წარმოქმნა მოყვება. საზიარო ელექტრონული წყვილი (გამუქებულ ორბიტალზე გაწყვილებული ელექტრონებია) Cl Cl კოვალენტური ბმა
  • 7. ან x x x x Cl x + Cl x x x x x x x Cl Cl x x შესაძლებელია Cl2-ის ფორმულა ასეც გამოისახოს Cl Cl ცხადია, რომ x და აღნიშვნა იმიტომაა შემოტანილი, რომ გავარკვიოთ თავიდანრომელ ატომს ეკუთვნოდა ელექტრონი, თორემ ელექტრონები რათქმაუნდაერთნაირებია და მათ შორის განსხვავება არ არის. როგორც ვხედავთ საზიარო ელექტრონების ჩათვლით თითოეული ატომისგარშემო მდგრადი ელექტრული გარსები წარმოიქმნება, რომელთა გარე შრეზე 8-8ელექტრონია. რიგ შემთხვევებში მდგრადი ელექტრული გარსების წარმოსაქმნელად 1 წყვილის(1 კოვალენტური ბმის) წარმოქმნა საკმარისი არ არის. მაგ:L ჟანგბადს გარე შრეზე ორი გაუწყვილებელი, ხოლო აზოტს სამიგაუწყვილებელი ელექტრონი აქვს: 2p 2p 2s 2s O N ამიტომ მდგრადი 8 ელექტრონიანი გარე შრის წარმოსაქმნელად ორმაგი დასამმაგი კოვალენტური ბმის წარმოქმნაა აუცილებელი: x x x x x O x + O x N x + N x x x x x x x x Ox O x x Nx N x x x x O O N N ( ორმაგი ბმა) ( სამმაგი ბმა) კოვალენტური ბმა შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა ელემენტების ატომებსშორისაც. განვიხილოთ HCl-ის მოლეკულის წარმოქმნის მექანიზმი.
  • 8. x x x H + x Cl x x x x x x H x Cl x x x x საზიარო ელექტრონული წყვილი H Cl ანალოგიურად წარმოიქმნება კოვალენტური ბმები წყლისა და ამიაკისმოლეკულაში: x x H + x N x + H x + x x H H + x O x + H x x x x H N x H x x x H x O x H H x x H N H H O H H ზემოთ მოტანილი მოლეკულების ელექტრონული ფორმულებიდან ჩანს, რომწყალბადის ატომებს მდგრადი 2 ელექტრონიანი გარსი აქვთ, ხოლო ჟანგბადისა დააზოტის ატომებს კი 8-8 ელექტრონიანი.
  • 9. CCl4-ის მოლეკულაში კოვალენტური ბმების წარმოქმნა ხდება ნახშირბადისა დაქლორის ატომებს შორის. ნახშირბადის ატომს გარე შრეზე ერთი წყვილი და ორიგაუწყვილებული ელექტრონი აქვს. 2p 2s 2s2 წყვილი იშლება და ერთ-ერთი ელექტრონი გადადის თავისუფალ pორბიტალზე, რის შედეგადაც ნახშირბადის ატომს 4 გაუწყვილებული ელექტრონიუჩნდება: 2p 2p 2s 2s ასეთ ატომს შეუძლია ქლორის 4 ატომთან წარმოქმნას 4 კოვალენტური ბმა. xx x Cl x Cl x x x xx xx x x x Cl x C x Cl xx x Cl C Cl xx x x x Cl x x Cl x x საშინაო დავალება: 1. რომელ ელემენტთა ატომების ელექტრული გარსია მდგრადი? რატომ? 2. რა არის იონური ბმა? 3. რა არის კოვალენტური ბმა? 4. დავწეროთ შემდეგი მოლეკულების ელექტრონული ფორმულები: HCH4 H C H PH3 H P H H H
  • 10. NCl3 Cl N Cl PF3 F P F Cl F H FSiH4 H Si H SiF4 F Si F H FH2S H S H SCl2 Cl S Cl