• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Strategjia për IT-në e Doganës Shqiptare
 

Strategjia për IT-në e Doganës Shqiptare

on

  • 663 views

Puna e përditshme e Administratës Doganore Shqiptare mbështetet gjerësisht në IT. Gjithashtu, përmirësimet e ardhshme në punën e saj janë të lidhura ngushtë me mbështetjen dhe ...

Puna e përditshme e Administratës Doganore Shqiptare mbështetet gjerësisht në IT. Gjithashtu, përmirësimet e ardhshme në punën e saj janë të lidhura ngushtë me mbështetjen dhe përmirësimin e mëtejshëm të shërbimeve të IT-së, dhe madje varen nga ato. Qëllimi i Strategjisë së IT-së është të mbështesë Doganat Shqiptare në përmbushjen e objektivave të saj strategjike, të cilat janë të përshkruara dhe të përcaktuara në Strategjinë e Doganës.

Statistics

Views

Total Views
663
Views on SlideShare
661
Embed Views
2

Actions

Likes
2
Downloads
9
Comments
0

1 Embed 2

http://www.linkedin.com 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

CC Attribution-ShareAlike LicenseCC Attribution-ShareAlike License

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Strategjia për IT-në e Doganës Shqiptare Strategjia për IT-në e Doganës Shqiptare Document Transcript

    • Strategjia e IT-së (Draft)Dashamir Hoxha2011-02-07Contents1 Hyrje 31.1 Pse Është e Nevojshme një Strategji për IT-në . . . . . . . . 31.2 Struktura e Këtij Dokumenti . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41.3 Lidhjet e Jashtme të Përdorura . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Misioni dhe Vizioni 52.1 Misioni i IT-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52.2 Vizioni i IT-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Customs Blueprints - ICT 73.1 Qëllimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73.2 Objektivat Strategjike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73.3 Treguesit Themelorë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83.4 Objektiva të Rëndësishme për Vendet Kandidate për në BE . 84 Sistemet Doganore të BE-së 94.1 Customs Operational Systems (Sistemet Operative Doganore) 94.1.1 Automated Import System (AIS) . . . . . . . . . . . . 94.1.2 New Computerized Transit System (NCTS) . . . . . . 94.1.3 Automated Export System (AES) . . . . . . . . . . . 94.2 Trade Access (Informacionet për Tregëtarët) . . . . . . . . . . 104.2.1 EU Customs Information Portal (ECIP) (February 2011) 104.2.2 Data Dissemination System (DDS) (September 2009) . 104.2.3 Single Electronic Access Points (SEAP) (June 2014) . 104.3 Customs Tools (Programe në Ndihmë të Doganës) . . . . . . 104.3.1 Customs Risk Management System (CRMS) . . . . . . 104.3.2 Integrated Tari Environment (ITE) . . . . . . . . . . 101
    • 4.4 Economic Operators Systems (Sisteme për Operatorët Ekonomikë) 104.4.1 Economic Operators Registration and IdenticationSystem (EORI) (July 2009) . . . . . . . . . . . . . . . 104.4.2 Authorized Economic Operator (AEO) . . . . . . . . . 104.4.3 Single Authorization for Simplied Procedures (SASP)(January 2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124.4.4 Registered Exporters (REX) (January 2013) . . . . . . 124.5 Longer Term Projects (Projekte Afatgjata) . . . . . . . . . . 124.5.1 Single Window (SW) (July 2014) . . . . . . . . . . . . 124.6 Automated Information Exchange with 3rd Countries (Shkëm-bimi Automatik i Informacionit me Vende të Treta) . . . . . . 124.6.1 Single Portal for Entry or Exit of Data (SPEED) . . . 124.6.2 EU-Russia exchange of TIR movement data (Pilotproject) (January 2009) . . . . . . . . . . . . . . . . . 124.7 Digrama e Projekteve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Kërkesat dhe Nevojat për Zhvillim 135.1 Integrimi me Sistemet Informatike të BE . . . . . . . . . . . . 135.1.1 EORI (Economic Operators Registration and Identi-cation) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135.1.2 NCTS (New Computerized Transit System) . . . . . . 145.1.3 EMCS (Excise Movement Control System) . . . . . . . 145.2 Ndërveprimi në Nivel Kombëtar . . . . . . . . . . . . . . . . . 145.2.1 Manaxhimi i Integruar i Kujve (IBM, Integrated Bor-der Management) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145.2.2 Shkëmbimi i të Dhënave Elektronike me SistemetBankare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155.2.3 Shkëmbimi i të Dhënave dhe Integrimi Ndër-Institucional(National Single Window) . . . . . . . . . . . . . . . . 155.3 Kërkesa për Mjete dhe Softe të Tjera . . . . . . . . . . . . . . 155.3.1 Ndërtimi i një CMS-je (Content Managment System) . 165.3.2 Një mjet për planikimin, ndjekjen dhe raportimin eshpenzimeve te IT-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165.3.3 Programe për monitorimin e funksionalitetit të siste-meve egzistuese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165.3.4 Ndonjë mjet/program për të lehtësuar rregjistrimin eproblemeve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165.3.5 Knowledge Database . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165.3.6 Mjete për komunikim dhe bashkëpunim të brendshëm 162
    • 5.3.7 Sistem për Manaxhimi e Shkresave (Document Man-agement System) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175.3.8 Mjete për Inteligjence Biznesi . . . . . . . . . . . . . . 175.3.9 Mjete për Manaxhimin e Personelit (Human ResourceManagement) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175.3.10 Directory Server për akses me një fjalëkalim të vetëm . 175.3.11 Një Program Inventari (Inventory/Asset ManagementSystem) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185.4 Dokumentet e IT-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185.4.1 Politika e Personelit të IT-së . . . . . . . . . . . . . . 185.4.2 Proceset e Punës të IT-së . . . . . . . . . . . . . . . . 185.4.3 Politika për Sigurinë e Sistemeve . . . . . . . . . . . . 195.4.4 Politika për Prokurimet dhe Buxhetin e IT-së . . . . . 195.4.5 Strategjia për Manaxhimin e Rreziqeve në IT . . . . . 195.4.6 Kërkesat dhe Strategjia për Trajnim në IT . . . . . . . 195.4.7 Standartet dhe Procedurat e Dokumentimit në IT . . 195.4.8 IT Telecommunications Policy . . . . . . . . . . . . . . 195.4.9 Politika për Lirinë e Informacionit, Sigurinë dhe Mbro-jtjen e të Dhënave . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Hyrje1.1 Pse Është e Nevojshme një Strategji për IT-nëËshtë e rëndësishme të kesh një strategji. Ajo është si një hartë dhe njëbusull. Pa ato mund të shpenzosh shumë kohë, energji dhe burime, por nukdo të jesh në gjendje të shkosh në drejtimin e duhur, dhe nuk do të arrish nëdestinacionin e dëshiruar. Siç thuhet, të kesh një plan të keq është më mirëse të mos kesh asnjë plan.IT-ja është shumë e rëndësishme në ditët e sotme, pasi ajo është mjeti qëlehtëson punën e bizneseve dhe i vë ato në lëvizje. Mbajtja e informacionit nëformat elektronik dhe menaxhimi i proceseve të biznesit nëpërmjet sistemeveinformatike ka përparësi të padiskutueshme. Çdo përpjekje për përmirësimine proceseve të biznesit përkthehet menjëherë në kërkesa për përmirësimin esistemeve informatike, dhe suksesi i reformës varet drejtpërdrejt nga suksesii IT-së. Nëse një organizatë do ta krahasonim me trupin e njeriut, atëherësistemet informatike dhe infrastruktura e teknologjisë së informacionit janësi sistemi nervor i saj.3
    • Administrata doganore shqiptare nuk bën përjashtim nga parimet e për-mendura më sipër. Për shkak se teknologjia e informacionit është kaq erëndësishme dhe është çelësi i suksesit për çdo përmirësim apo reformë, njëdokument i veçantë strategjik nevojitet për të, përveç Strategjisë së Doganës.Ky dokument duhet të shërbejë si një udhëzues për marrjen e vendimevestrategjike në lidhje me çështjet e IT-së.1.2 Struktura e Këtij DokumentiKy dokument strategjik përcakton `misionin, qëllimin e IT-së në Doganë,përse shërben, çfarë duhet të mbështesë, si duhet ta mbështesë, etj. Nëpërgjithësi, ky është funksioni i IT-së dhe arsyeja për ekzistencën e saj.Pastaj përcakton edhe `vizionin, i cili është qëllimi që duhet arritur nëvitet e ardhshme. Qëllimi kryesor strategjik është që të përmbushen stan-dardet që janë të nevojshme për pranimin e Shqipërisë në BE. Pra, kohëzg-jatja e këtij dokumenti strategjik janë vitet në vijim, deri në pranimin eShqipërisë në BE.Strategjia shtjellon qëllimin/vizionin, duke përshkruar se cilat janë stan-dardet që duhen përmbushur, dhe duke identikuar gjithashtu edhe objek-tivat dhe qëllimet konkrete (të ashtuquajturat Objektivat Strategjike).Pastaj ajo përpiqet gjithashtu tu vendosë prioritete, të përcaktojëvarësitë midis tyre, të vendosë piketa, të shtjellojë hapat e nevojshëm përarritjen e tyre, dhe të nxjerrë kërkësat e përgjithshme dhe burimet që janëtë nevojshme për plotësimin e tyre.Megjithatë ky dokument nuk hyn në detaje të thella lidhur me mënyrënse si të zbatohet çdo hap. Më shumë detaje në lidhje me planikimin dhemenaxhimin e detyrat të nevojshme gjenden në anekset bashkangjitur nëkëtë dokument.Ky dokument nuk është përfundimtar, ai duhet të rishikohet dhe tëndryshohet sa herë që të jetë e nevojshme, ndërkohë që hapat e ardhshëmbëhen më të qarta dhe eksperiencë e tuar ofron udhëzime për praktikat mëtë mira.1.3 Lidhjet e Jashtme të PërdoruraDokumentet strategjike ku ky dokument është bazuar janë këto:ˆ The Customs Blueprints (especially the section about ICT)ˆ Electronic Customs Multi-Annual Strategic Plan (MASP)ˆ ACA Business Strategy4
    • ˆ National Strategy for e-Government and ICT2 Misioni dhe Vizioni2.1 Misioni i IT-sëPuna e përditshme e Administratës Doganore Shqiptare mbështetet gjerë-sisht në IT. Gjithashtu, përmirësimet e ardhshme në punën e saj janë tëlidhura ngushtë me mbështetjen dhe përmirësimin e mëtejshëm të shër-bimeve të IT-së, dhe madje varen nga ato. Qëllimi i Strategjisë së IT-sëështë të mbështesë Doganat Shqiptare në përmbushjen e objektivave të sajstrategjike, të cilat janë të përshkruara dhe të përcaktuara në Strategjinë eDoganës.Disa nga fushat ku IT mund të përmirësojë punën e doganave dhe disanga objektivat që kërkojnë mbështetjen e IT-së, janë këto:ˆ Përgatitja e Shqipërisë për integrimin me BE.ˆ Lehtësimi i shkëmbimit të të dhënave, komunikimit dhe bashkëpunimit,në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar.ˆ Lehtësimi i procedurave doganore për tregtarët dhe rritja e kënaqësisësë tyre.ˆ Lufta kundër aktiviteteve të paligjshme përmes kujve dhe mbrojtja eshoqërisë.ˆ Përmirësimi dhe lehtësimi i punës së vetë administratës doganore(përmes modernizimit).ˆ Pakësimi i mundësive për korrupsion brenda administratës doganore.ˆ Rritja e ekasitetit të administratës doganore dhe ulja e shpenzimevetë saj operacionale.ˆ Përmirësimi i mbledhjes së të ardhurave për qeverinë.Për të arritur këto objektiva, ne përpiqemi që:ˆ të aplikojmë standartet ndërkombëtare të IT-së në lidhje me tregtinëdhe doganat elektronikeˆ të bëjmë integrimin e sistemeve tona të IT-së me ato që përdoren nëBE5
    • ˆ të shfrytëzojmë zhvillimet e fundit në fushën e ITˆ të rrisim profesionalizmin dhe aftësitë e stat tonë ITˆ të përmirësojmë sistemet egzistuese informatike dhe të vëmë në punësisteme të rejaˆ të rrisim ekasitetin dhe të pakësojmë shpenzimet e IT-së2.2 Vizioni i IT-sëQëllimi kryesor (synimi) i IT-së është mjaft i qartë dhe i lidhur ngushtë mevizionin e Doganës dhe të Qeverisë Shqiptare në përgjithësi: të sigurohemiqë Shqipëria të jetë gati për tu bashkuar me BE përpara vitit 2020.Kjo kërkon që niveli i IT-së të përmirësohet për të arritur nivelin evendeve të tjera të BE-së. Jo vetëm kaq, por kjo kërkon akoma që nivelii IT-së të përmirësohet për të përmbushur standardet doganore të BE-së (tëcilat edhe doganat e vendeve të BE-së duhet ti përmbushin).Këto standarde janë përshkruar dhe shtjelluar në Customs Blueprints,ku gjendet gjithashtu edhe një seksion i veçantë në lidhje me IT-në.Një tjetër kërkesë praktike për tu bashkuar me BE, është që sistemettona IT të mund të integrohen me sistemet doganore që përdoren në BE,si: NCTS, EORI, EMCS, etj. Duhet të kujdesemi për tu integruar jo vetëmme sistemet që tashmë janë në punë, por edhe me sistemet të cilat janë nëndërtim e sipër, dhe të cilat pritet të jenë në gjendje pune në nivelin e BE-sënë vitet në vijim. Pra, duhet të marrim parasysh jo vetëm nivelin aktual tësistemeve të BE-së, por duhet të shqyrtojmë edhe dokumentet strategjike tëBE-së në lidhje me IT-në, planet dhe punën që po bëhet, etj.Dokumenti më i mirë që përshkruan gjendjen aktuale dhe zhvillimet eardhshme në fushën e IT është Multi-Annual Strategic Plan (MASP), i ciliështë hartuar dhe mirëmbahet nga DG TAXUD.Duke u përpjekur që të plotësojmë standartet e BE-së, ne gjithashtuplotësojmë edhe standartet e tjera ndërkombëtare për doganat dhe tregtinë(për shembull standartet e OKB-së), meqënëse këto standarte në përgjithësijanë të harmonizuara dhe në përputhje me njëri-tjetrin.Përveç standarteve evropiane dhe ndërkombëtare, duhet të përpiqemigjithashtu të përmbushim edhe standartet tona kombëtare në lidhje me IT-në, të cilat kërkojnë një administratë elektronike moderne dhe pa letra,shkëmbim të të dhënave dhe komunikim midis agjensive, etj. Këto stan-darde janë përshkruar në `Strategjinë Kombëtare për Qeverisjen Elektronikedhe Teknologjinë e Informacionit dhe në dokumenta të tjera të ngjashme.6
    • Përsëri, ka një bashkërendim dhe harmonizim midis standarteve kombëtarepër IT-në dhe atyre ndërkombëtare.Për ta përmbledhur, që të arrijmë qëllimin kryesor për të qenë gati përtu bashkuar me BE-në, duhet të sigurohemi që sistemet tona IT:1. Janë në gjendje të integrohen me sistemet e dogananore të BE-së, si:NCTS, EORI, EMCS, dhe sistemet e tjera të përshkruara në MASP(Plani Strategjik Disavjeçar).2. Plotësojnë standartet doganore evropiane, të përcaktuara dhe të sht-jelluara në Customs Blueprints.3. Janë në gjendje të ndërveprojnë dhe të shkëmbejnë të dhëna me sis-temet e tjera në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar.4. Sigurojnë një mjedis modern pa letra, tërësisht elektronik dhe të au-tomatizuar, për të mirën e administratës doganore dhe të tregtarëve.3 Customs Blueprints - ICT3.1 QëllimiTë zhvillohen shërbime të teknologjisë së informacionit dhe sisteme të inte-gruara IT, të cilat mbështesin plotësisht strategjinë e biznesit të adminis-tratës doganore, janë në përputhje me standartet ndërkombëtare, lehtësojnëtregtinë, sigurojnë menaxhimin e rrezikut, sigurojnë që puna e doganës tëkryhet në nivelin më të lartë të ekasitetit, dhe që kthejnë vlerën më të mirëtë mundshme për investimet e kryera.3.2 Objektivat Strategjikeˆ Angazhimi i fortë politik dhe përcaktimi i mandateve dhe roleve krye-sore.ˆ Zhvillimi, zbatimi, përtëritja dhe publikimi i herë-pas-hershëm i njëstrategjie të IT-së që mbështet arritjen e objektivave të administratësdoganore,ˆ Zhvillimi, mirëmbajtja dhe përtëritja e sistemeve të doganës (hardwaredhe software), të cilat plotësojnë nevojat e administratës doganore,tregtisë, qeverisë dhe të institucioneve të tjera,ˆ Duke siguruar që:7
    •  sistemet e IT-së shfytëzojnë teknologjinë më të fundit për të ar-ritur qëllimet e administratës doganore; dobia e mjeteve IT të administratës të jetë sa më e lartë,përmes përdorimit të shërbimeve dhe sistemeve me cilësinë dheme leverdinë më të mirë të mundshme; zgjidhjet teknike (duke përfshirë arkitekturën kompjuterike, sis-temet e shfrytëzimit, aplikacionet dhe softet, metodat e komu-nikimit dhe sistemet e menaxhimit të të dhënave) për çdo projekttë bëhen në bazë të leverdishmërisë, përshtatshmërisë për detyrën,dhe të pajtueshmërisë me politikat e dokumentuara të IT-së; lehtësia dhe kontrolli të jenë në ekuilibër, në një mjedis doganordhe tregtar dixhital; koha e zhdoganimit dhe numri i punëve me dorë të jenë sa më tëvogla; sistemet e shkëmbimit të të dhënave me vendet fqinje të jenë nëpunë kudo që është e mundur; të kemi në dispozicion specialistë të kualikuar, të nevojshëm përarritjen e objektivave strategjike.3.3 Treguesit Themelorë(. . . . .)3.4 Objektiva të Rëndësishme për Vendet Kandidate për nëBEVendet kandidate duhet të jenë të vetëdijshëm se në BE po ndodhin zhvillimeinformatike në fushën e doganave elektronike (electronic customs), të cilatduhet të merren parasysh për pranimin.Përveç kësaj, vendet kandidate duhet të kenë parasysh gjatë procesit tëpranimit që:ˆ të kenë në punë sisteme informatike të përshtatshme, të aftë për tëkomunikuar me sistemin qëndror CCN/CSI të BE-së (sipas standartevetë vendosura), bashkë me programet informatike përkatëse;ˆ sistemet informatike kombëtare të jenë të përputhshme (interoperable)me ato të BE-së;8
    • ˆ standartet e kodeve të miratuara nga Komisioni të përdoren në të gjithasistemet informatike, aty ku është e mundur;ˆ sistemet informatike të doganës të jenë në gjëndje të japin të dhënaelektronike për sistemin statistikor Intrastat (të Komisionit).4 Sistemet Doganore të BE-sëKëto janë disa nga sistemet e BE-së që kanë lidhje me doganat, të cilat osejanë në punë, ose pritet të vihen në punë së shpejti (sipas MASP). Herëtose vonë, do të na duhet që të integrojmë sistemet tona me t. Kështu që kyseksion jep një përmbledhje të shkurtër të tyre (sa për të krijuar një ide tëpunës që kemi për të bërë në këtë drejtim).4.1 Customs Operational Systems (Sistemet Operative Doganore)4.1.1 Automated Import System (AIS)The development of this project has been divided into 2 phases:1. Import Control System (ICS)  Safety and Security Aspects (July2009)2. Automated Import System  Centralised Clearance and Simplications(May 2013)4.1.2 New Computerized Transit System (NCTS)An electronic system  NCTS, covering Community/common transit, wasfully implemented on and is available from 31 December 2005. The otherparts of the NCTS project are:1. NCTS  Safety and Security Aspects, including ATIS (July 2009)2. NCTS - TIR (January 2009)4.1.3 Automated Export System (AES)The development of this project has been divided into 3 phases:1. Export Control System Phase 1 (ECS1) (July 2007)2. Export Control System Phase 2 (ECS2) (July 2009)9
    • 3. Automated Export System  Centralised Clearance and Simplications(May 2013)4.2 Trade Access (Informacionet për Tregëtarët)4.2.1 EU Customs Information Portal (ECIP) (February 2011)4.2.2 Data Dissemination System (DDS) (September 2009)4.2.3 Single Electronic Access Points (SEAP) (June 2014)4.3 Customs Tools (Programe në Ndihmë të Doganës)4.3.1 Customs Risk Management System (CRMS)1. The electronic Risk Information Form (RIF) system (April 2005)2. Common Priority Control Areas (CPCA) (January 2009)4.3.2 Integrated Tari Environment (ITE)The concerned systems are CN, TARIC, European Binding Tari Infor-mation (EBTI), Quota, Surveillance, the European Customs Inventory ofChemical Substances (ECICS), Suspensions, etc.1. TARIC 3 (November 2009)2. ECICS 2 ()3. Quota 2 (December 2008)4. Surveillance 2 (January 2007)5. EBTI 3 (December 2010)4.4 Economic Operators Systems (Sisteme për OperatorëtEkonomikë)4.4.1 Economic Operators Registration and Identication Sys-tem (EORI) (July 2009)4.4.2 Authorized Economic Operator (AEO)1. AEO Phase 1 (January 2008)2. AEO Full System (July 2009)10
    • 11
    • 4.4.3 Single Authorization for Simplied Procedures (SASP)(January 2011)4.4.4 Registered Exporters (REX) (January 2013)4.5 Longer Term Projects (Projekte Afatgjata)4.5.1 Single Window (SW) (July 2014)4.6 Automated Information Exchange with 3rd Countries(Shkëmbimi Automatik i Informacionit me Vende tëTreta)4.6.1 Single Portal for Entry or Exit of Data (SPEED)4.6.2 EU-Russia exchange of TIR movement data (Pilot project)(January 2009)4.7 Digrama e Projekteve12
    • 5 Kërkesat dhe Nevojat për ZhvillimKy seksion i Strategjisë së IT-së është ndërtuar kryesisht si një përmbledhje,riorganizimin dhe ristrukturimin i nevojave që janë identikuar gjatë anal-izimit të Customs Blueprints dhe krahasimit të tyre me gjendjen aktuale tëIT-së. Një vëmendje e veçantë i është kushtuar kërkesës për të përputhursistemet tona me ato të BE-së, të cilat janë përcaktuar dhe përshkruar nëMASP.5.1 Integrimi me Sistemet Informatike të BESistemet informatike europiane me të cilat duhet të integrohemi, janë ato qëpërshkruhen në MASP. Sistemi ynë (ASYCUDA World) ndoshta i plotësondisa nga kërkesat e nevojshme, megjithatë është nevoja për më tepër zhvillimdhe integrim.Ky seksion paraqet një listë të këtyre sistemeve, duke përshkruar edhegjendjen aktuale në sistemin tonë dhe çfarë duhet të bëhet më tej, në mënyrëqë të jetë plotësisht në përputhje me sistemet informatike të BE-së. Dotë bëhet gjithashtu edhe një përafrim/parashikim i përpjekjeve, burimeve,mjeteve, dhe kohës së nevojshme për realizimin e secilit sistem. Po ashtu dotë caktohen edhe prioritetet dhe rradha për implementimin e secilit sistem.Kurse koha e parashikuar për secilin sistem, fazat, hapat e nevojshëm,piketat, afatet, etj. do të përcaktohen në një dokument tjetër më të detajuar(që do të jetë si aneks i strategjisë).(Shënim: Kjo listë ka nevojë të plotësohet, duke përfshirë çdo sistem qëpërshkruhet në MASP.)5.1.1 EORI (Economic Operators Registration and Identica-tion)Sistemet tona informatike duhet të integrohen gjithashtu edhe me databazënqëndrore EORI të BE-së (e cila shërben për rregjistrimin dhe identikimin eoperatorëve ekonomikë në BE). Ndoshta duhet të integrohen gjithashtu edheme QKR-në (Qendra Kombëtare e Rregjistrimit të Bizneseve). Kërkesat dhedetajet teknike mbeten për tu përcaktuar.EORI është një parakusht për shumë sisteme të tjera, dhe është rel-ativisht jo shumë i vështirë për tu ndërtuar, kështu që duhet të ketë njëprioritet të lartë.13
    • 5.1.2 NCTS (New Computerized Transit System)Ka një modul tranziti në AW, i cili i plotëson gjithashtu disa nga kërkesate nevojshme për NCTS, megjithatë mbetet për tu parë se çfarë tjetër duhettë plotësojë, në mënyrë që Shqipëria të mund të bëhet anëtare e CTC (Kon-ventës së Tranzitit të Përbashkët), dhe të mund të integrohet me sisteminNCTS të BE-së.Pregatitja e Shqipërisë për NCTS është edhe një nga objektivat e projek-tit të binjakëzimit dhe pritet që deri në mesin e vitit 2011 të jenë përcaktuarkërkesat IT për NCTS-in.5.1.3 EMCS (Excise Movement Control System)Momentalisht nuk ka ndonjë modul për akcizën në AW. Në llim të vitit2011 pritet të bëhet një upgrade i versionit të AW, gjatë të cilit pritet tëinstalohet gjithashtu edhe një modul shembull (demo) për akcizën (të cilinUNCTAD po e pregatit për një vend tjeter). Duke u bazuar në këtë demo,dhe duke patur parasysh edhe që ky modul duhet të integrohet me sisteminEuropian EMCS, do të përgatiten kërkesat teknike për ndërtimin e sistemitinformatik për akcizën. Do të ndërtohet gjithashtu edhe një plan pune (oseplan veprimi) për projektin e akcizës, i cili do të përfshijë edhe hapat enevojshëm për IT-në.5.2 Ndërveprimi në Nivel KombëtarKëtu përfshihen shkëmbimi i të dhënave dhe integrimi ndër-institucional,koncepti i Sportelit të Vetëm (Single Window), etj.5.2.1 Manaxhimi i Integruar i Kujve (IBM, Integrated BorderManagement)Egziston një strategji kombëtare për IBM, dhe gjithashtu edhe një planpune (plan veprimi), i hartuar para disa vitesh. Rishikimi, rifreskimi dhezbatimi i këtij plani pune në Doganë është njëri nga objektivat e projektittë binjakëzimit. Në këtë kontekst do të shtjellohen gjithashtu edhe kërke-sat/nevojat e IBM për sistemet informatike, duke përfshirë IPR dhe kon-trollin e parave (Cash Control). Këto pritet të përfundohen nga fundi i vitit2011.14
    • 5.2.2 Shkëmbimi i të Dhënave Elektronike me Sistemet BankareMbledhja e të ardhurave duhet të integrohet gjithashtu edhe me sistemetEuropiane. (BP: 22.20)5.2.3 Shkëmbimi i të Dhënave dhe Integrimi Ndër-Institucional(National Single Window)Dogana ka nevojë të shkëmbejë të dhëna me këto institucione:ˆ Ministria e Financave (DPT, Drejtoria e Përgjithshme e Thesarit, etj.)ˆ METE (QKR, QKL, etj.)ˆ Dhomat e Tregëtisëˆ Ministria e Bujqësisë (Instituti i Sigurisë Ushqimore dhe Veterinarisë,etj.)ˆ Ministria e Shëndetësisë (Qëndra Kombëtare e Kontrollit të Barnave,etj.)ˆ Drejtoria e Përgjithshme e Standardizimitˆ Ministria e Punëve Publike dhe Transportit (Drejtoria e PërgjithshmeRregullatore)ˆ Ministria e Inovacionit dhe Teknologjisë së Informacionit (AKSHI)ˆ Ministria e Brendshmeˆ Ministria e Mbrojtjes, etj.Nevojat dhe kërkesat e detajuara rreth shkëmbimit të të dhënave mekëto institucione ngelen për tu pare dhe për tu përshkruar. Ka një planpune lidhur me këtë dhe kjo punë pritet të kryhet gjatë gjysmës së parë tëviti 2011.5.3 Kërkesa për Mjete dhe Softe të TjeraSofte/sisteme të tjera janë të nevojshme në sektorë të ndryshëm të doganave,për të krijuar një mjedis pune pa letra dhe me mjetet e nevojshme përmenaxhimin elektronik të informacionit.Ne mund ti zhvillojmë vetë këto softe/sisteme/module, ose mund të për-dorim programe të gatshme të zhvilluara nga të tjerët. Në rastin e dytë (i ciliështë më i preferuar), ne duhet ti instalojmë, kongurojmë dhe mirëmbajmëato, duke i integruar gjithashtu edhe me sistemet e tjera që kemi.15
    • 5.3.1 Ndërtimi i një CMS-je (Content Managment System)Faqja web e Doganave shqiptare është pak si e vjetër dhe jo funksionale saduhet, për të plotësuar të gjitha kërkesat për publikimin e dokumentave dhetë dhënave, si brenda institucionit ashtu dhe për publikun.Është e qartë se ajo duhet të zëvendësohet me një një CMS. Drupal dotë ishte një zgjedhje e mirë, pasi është popullor, është soft i lirë, është mëshumë profesional dhe më i përshtatshëm se alternativat e tjera, etj.5.3.2 Një mjet për planikimin, ndjekjen dhe raportimin e sh-penzimeve te IT-së(BP: 22.6)ˆ TaskJuggler mund të ishte një zgjedhje e mirë, meqë ka aftësi përplanikimin dhe ndjekjen e projekteve, si dhe për rregjistrimin e sh-penzimeve, gjenerimin e raporteve, etj.5.3.3 Programe për monitorimin e funksionalitetit të sistemeveegzistuese(BP: 22.11)ˆ Zenoss mund të ishte një zgjedhje e mirë për monitorimin/managimine pajisjeve të rrjetit, shërbimeve, etj.5.3.4 Ndonjë mjet/program për të lehtësuar rregjistrimin e prob-lemeve(BP: 22.12, 22.40)ˆ Ndoshta munt të përdoret Trac.5.3.5 Knowledge Database(BP: 22.13)5.3.6 Mjete për komunikim dhe bashkëpunim të brendshëmˆ OpenFire për mesazhe të çastit (instant messages)ˆ Lista diskutimesh (mailing lists). Ndoshta mailman.16
    • 5.3.7 Sistem për Manaxhimi e Shkresave (Document Manage-ment System)(BP: 22.27)ˆ Alfresco mund të përdoret si protokollues elektronik, për qarkullimindhe arshivimin e shkresave të brendshme (midis drejtorive, departa-menteve, etj.)5.3.8 Mjete për Inteligjence Biznesi(BP: 22.38)ˆ Mund të provohen JasperSoft, Pentaho, etj.5.3.9 Mjete për Manaxhimin e Personelit (Human ResourceManagement)ˆ Mund të instalohet, përshtatet dhe provohet OrangeHRM.5.3.10 Directory Server për akses me një fjalëkalim të vetëmDirectory servers are also usefull, among others, for implementing single sign-on (employees login to dierent applications using the same username andpassword, which are stored on the directory server).This is very important because it makes simple the life of the users: theyhave to remember and maintain only one username+password, instead ofhaving one for email, one for AW, one for Alfresco, one for JasperReports,one for the CMS etc. It also simplies the task of the system administrators,because they have to keep and maintain only one list of users, instead ofmaintaining a separate list of users for each program/application.Directory Servers mund të mbajnë një listë hierarkike njërëzish, bashkëme atribute të caktuara për secilin prej tyre, përfshirë edhe username/password.Ata mund të jenë të dobishëm, midis të tjerash, edhe për hyrjen me njëfjalëkalim të vetëm. Kjo do të thotë që punonjësit të identikohen në aplika-cioneve të ndryshme duke përdorur të njëjtin emër dhe fjalëkalim, të cilëtjanë ruajtur në directory server.Kjo është shumë e rëndësishme sepse i lehtëson përdoruesit. Atyre uduhet të kenë dhe të mbajnë mend vetëm një username/password, në vend qëtë kenë një për email-in, një për AW, një për Alfresco, një për JasperReports,një për Drupal, etj. Ajo lehtëson gjithashtu edhe detyrën e administratorëvetë sistemit, sepse atyre u duhet të mbajnë dhe të kujdesen vetëm për një17
    • listë përdoruesish, në vend të mbajtjes së një listë të veçantë përdoruesishpër çdo program/aplikacion.Disa nga programet që mund të provohen janë këto:ˆ Apache Directory Serverˆ 389 Directory Serverˆ Open Directory Serverˆ Open LDAP and phpLDAPadmin5.3.11 Një Program Inventari (Inventory/Asset Management Sys-tem)(BP: 20.9) Një program i tillë është i nevojshëm për të rregjistruar dhe moni-toruar vendndodhjen, përdorimin dhe gjëndjen funksionale të infrastrukturësdhe pajisjeve të administratës.5.4 Dokumentet e IT-sëDisa dokumente lidhur IT-në duhet të hartohen, të publikohen, të rishikohenperiodikisht, të mirëmbahet, dhe të zbatohen. Këto dokumenteve të mbësht-esin strategjinë e IT-së dhe bazohen kryesisht në kërkesat e Blueprints-eve.Dokumentat mbështetëse të cilat duhet të të zhvillohen janë shënuara dhepërshkruar më poshtë.5.4.1 Politika e Personelit të IT-së(BP: 22.3)5.4.2 Proceset e Punës të IT-së(BP: 22.32, 22.4, 22.35, and 22.39)1. Proceset e punës të IT-së të identikohen dhe të listohen në mënyrë tëqartë.2. Çdo proces pune duhet të përshkruhet me diagrama UML, manuale,etj3. Detyrat, përgjegjësitë dhe rolet e IT-së të përcaktohen dhe të publiko-hen.18
    • 4. Diagramat dhe detajet e rrjetave kompjuterik, sistemeve informatikeetj. duhet të jenë të dokumentuara, si për zyrat qendrore, ashtu edhepër degët dhe pikat e tjera doganore.5. Mirëmbajtja dhe IT Support Procedurat duhet të dokumentohet dhetë botuar. Lë të kuptohet se problemeve duhet të përfshihen si.5.4.3 Politika për Sigurinë e Sistemeve(BP: 22.8)5.4.4 Politika për Prokurimet dhe Buxhetin e IT-së(BP: 22.8)5.4.5 Strategjia për Manaxhimin e Rreziqeve në IT(BP: 22.9) Rregjisti i rreziqeve, duke përfshirë edhe Rimëkëmbjen pas Katas-trofës (Disaster Recovery), Backup dhe Restore, Sigurinë e IT-së, etj.5.4.6 Kërkesat dhe Strategjia për Trajnim në IT(BP: 22.10 and 22.42) Ky dokument duhet të vlerësojë nevojat për trajnimIT-je, si për ekspertët e IT-së, ashtu dhe për personelin tjetër.5.4.7 Standartet dhe Procedurat e Dokumentimit në IT(BP: 22.15)5.4.8 IT Telecommunications Policy(BP: 22.16)5.4.9 Politika për Lirinë e Informacionit, Sigurinë dhe Mbrojtjene të Dhënave(BP: 22.29)19