• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Zaburzenia integracji sensorycznej jako utrudnienie w rozwoju dziecka
 

Zaburzenia integracji sensorycznej jako utrudnienie w rozwoju dziecka

on

  • 6,904 views

 

Statistics

Views

Total Views
6,904
Views on SlideShare
6,904
Embed Views
0

Actions

Likes
4
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Zaburzenia integracji sensorycznej jako utrudnienie w rozwoju dziecka Zaburzenia integracji sensorycznej jako utrudnienie w rozwoju dziecka Document Transcript

    • Anna Jakoniuk-Diallo Zaburzenia integracji sensorycznej jako utrudnienie w rozwoju dzieckaNiektóre dzieci specjalnie poszukują silnych wrażeń, gdy tymczasem inne za wszelką cenęich unikają. Dziecięce mózgi działają bowiem według identycznych praw, lecz nie wszystkiereagują identycznie na stymulację. C.S. Kranowitz (1998)Wprowadzenie Mózg ludzki stanowi skomplikowaną strukturę, służącą rozwiązywaniu problemów,które docierają do niego jako informacje sensoryczne. Otrzymuje on owe informacje zapośrednictwem receptorów sensorycznych, integruje je, ocenia ich wagę, ustala plandziałania, a następnie wciela w życie konkretne rozwiązanie. Dzięki temu problem znika, anastępstwem jego obecności jest wiedza. Poza pięcioma zmysłami (wzrok, słuch, węch, smak i dotyk), człowiek posiada takżedodatkowe wewnętrzne zmysły, które umożliwiają naszemu ciału działanie, a których roli niedostrzegamy na co dzień. Chodzi tu o zmysł równowagi, który określa naszą pozycjęw przestrzeni w zależności od siły grawitacyjnej i siły kinetycznej oraz o tzw. zmysłproprioceptywny, który informuje nas o pozycji naszego ciała oraz jego poszczególnychczęści, dzięki przekaźnikom usytuowanym w mięśniach, ścięgnach i wiązadłach. Podczas stymulacji receptorów sensorycznych, następuje przekaz impulsu elektrycznegodo mózgu poprzez nerwy. Neurony, stanowiące przedłużenie receptorów sensorycznych,umożliwiają komunikację między różnymi częściami mózgu, a informacje uzyskane tą drogąsą następnie integrowane przez mózg, co umożliwia identyfikację źródła stymulacji (Noback,1996). Integracja informacji, zwana również intrasensoryczną, opiera się na tak zwanejintegracji jednomodalnej, następującej w obrębie jednego zmysłu a także integracjiwielomodalnej, która pozwala kojarzyć informacje pochodzące z wielu zmysłów(Kranowitz,1998). Oprócz przetwarzania obiektywnych raportów na temat otaczającej rzeczywistości,mózg ludzki przypisuje emocjonalne etykiety każdemu wydarzeniu, posługując się w tymcelu pierwotnymi strukturami układu limbicznego. Na przykład, dla wielu ludzi jajecznicaprzywodzi na myśl pożywne i rodzinne śniadanie, jednak u niektórych dzieci układ limbiczny„mówi” im, że jajecznica przypomina lepką ślinę. Każda osoba posiada wiec swój własny
    • sposób wychwytywania informacji, kojarzenia ich a także reagowania na nie. Większośćprzetwarzania sensorycznego odbywa się przy tym na poziomie podświadomości a jedynieniewielka jego część podlega naszej woli ( Kranowitz, tamże ). Na czym polegają zaburzenia integracji sensorycznej? Integracja sensoryczna jest procesem, podczas którego mózg interpretuje informacjępochodzącą z organów zmysłowych, aby następnie odpowiednio na nią zareagować. Kiedyktoś dotyka naszego ramienia, wówczas mózg interpretuje wrażenie wywołane przez dotykobcej ręki naszym ciele, co sprawia, że w reakcji na tak zinterpretowany bodziec odwracamygłowę, by sprawdzić, kim jest dotykająca nas osoba. Zaburzenie integracji sensorycznej jestzakłóceniem przetwarzania informacji pochodzącej od zmysłów. Fragmenty informacjisensorycznych blokują się i tworzą zatory, co powoduje, iż pewne części mózgu nieotrzymują bodźców niezbędnych do dokonania właściwej oceny sytuacji (Grabowska,1997). Zaburzenie integracji sensorycznej pojawia się np. wtedy, gdy jeden lub wiele ogniwsieci sensorycznej wykazują nieregularność w działaniu na jednym z podanych poniżejetapów przetwarzania sensorycznego (Ayers,1974): - wychwytywanie informacji przez układ sensoryczny. Mózg wychwytuje albo zbytdużą ilość informacji (hiperwrażliwość), albo zbyt małą (hipowrażliwość). Osoba hiperwrażliwa w konsekwencji będzie unikać wszelkich bodźców, gdyż są onedla niej zbyt mocne. Natomiast osoba hipowrażliwa będzie wymagać większej liczbyelementów stymulujących, zanim w ogóle poczuje jakiś bodziec. W obu powyższychprzypadkach, wadliwe jest „natężenie” odbioru informacji. - porządkowanie informacji przez układ nerwowy, który albo w ogóle nie odbierainformacji sensorycznej, albo doświadcza przerw w jej odbiorze, albo też dana informacjaoderwana jest całkowicie od odpowiadających jej danych sensorycznych. - inicjowanie ruchów, słów lub emocji. W tym przypadku mózg nie potrafi skutecznieprzetwarzać bodźców sensorycznych, co z kolei powoduje brak odpowiednich bądźskutecznych reakcji ze strony organizmu. Na przestrzeni ostatnich lat zaburzenia integracji sensorycznej wzbudzają znacznezainteresowanie, zarówno pedagogów, jak i psychologów, z uwagi na fakt, ze coraz większaliczba dzieci ujawnia tego typu problem. Trudno jednak znaleźć wyczerpującą klasyfikacje.Z klinicznego punktu widzenia wyróżniamy grupy symptomów, które wskazują na dziecięcahiper i hipowrazliwość.
    • Hiperwrażliwość Mózg dziecka z hiperwrażliwością rejestruje wszystkie wrażenia z nadmiernąintensywnością. I tak np. większość ludzi lubi słuchać głosu swoich przyjaciół. U dzieckawykazującego hiperwrażliwość głos taki odbierany może być jako za wysoki i wówczas maono wrażenie, ze jego przyjaciel cały czas krzyczy. Podobnie może reagować dzieckohiperwrażliwe, unikając nawet najlżejszego dotyku lub całusa w policzek, ponieważ jestprzez nie odbierany jak tarcie papierem ściernym po skórze. W celu uniknięcia niechcianychbodźców, dziecko będzie bronić się przed kontaktem z innymi, budując barierę fizycznąmiędzy sobą a otoczeniem. Na małe zadrapanie zareaguje, jakby właśnie amputowano munogę. Może również reagować na cierpienie innych tak, jakby ten straszny ból dotyczył jegosamego. Takie dziecko często jest odbierane przez otoczenie jako roztargnione i nieuważne,gdyż w sposób wyczulony reaguje na każdy bodziec, niezależnie od jego wagi. Niekiedy z łatwością możemy rozpoznać, które bodźce mogą stanowić zagrożenie dladziecka. W innych przypadkach jednak problem może być bardziej subtelny, a dziecko możenam go nie sygnalizować. Wówczas zauważamy jedynie, że dziecko unika pewnychkonkretnych sytuacji bądź też wydaje się niewytłumaczalnie zirytowane lub zaniepokojone,bez wyraźnego powodu. Hipowrażliwość Mózg dziecka hipowrażliwego interpretuje wrażenia zmysłowe jako niezwykle słabebodźce. Takie dziecko może np. „lepić” się do innych w celu zaspokojenia potrzeby kontaktupoprzez zmysły. Jeżeli stale uderza się o obiekty bądź osoby, może to oznaczać, że alboposzukuje ww. kontaktu, albo brak mu koordynacji ruchowej, albo też wrażenia zmysłowedocierają do niego w momencie, gdy jest już za późno, żeby się odsunąć. Dzieckohipowrażliwe może uwielbiać np. tarzać się w błocie, ocierać o różne przedmioty. Może teżwielokrotnie spadać z roweru i natychmiast wsiadać na niego z powrotem, bez jednego słowaskargi. Często hipowrażliwe dzieci wydają się zmęczone lub senne. Możliwe jest także, że ichproblemem jest wadliwa interpretacja sygnałów społecznych. Dlatego też nie są w staniezrozumieć, czemu rodzice lub nauczyciele na nie się złoszczą. (Debay, Dubochet,1994). Czy dziecko może być jednocześnie hiper i hipowrażliwe? Niektóre dzieci objawiają niekiedy symptomy charakterystyczne zarówno dla hiper - jak i hipowrażliwości. Ich mózg nie jest w stanie właściwie sformułować informacji
    • sensorycznej. Dziecko staje się wiec hiperwrażliwe lub hipowrażliwe w zależności od pory dnia lub też rodzaju i natężenia bodźca. Rodzice i wychowawcy są często bezradni wobec takich dzieci, gdyż nie wiedzą do końca, jak mogą im pomóc. Najczęstsze symptomy zaburzeń integracji Objawy zaburzeń integracji sensorycznej uzależnione są od typu konkretnej dysfunkcji.Dziecko może być zatem hiperwrażliwe na dotyk i ruch, inne zaś będzie hiperwrażliwe naruch i jednocześnie hipowrażliwe na dotyk (Maas,1998). Do symptomów najczęściejujawnianych przez dzieci należą: - hiperwrażliwość na dotyk, smak i rodzaj materiału. Dziecko wykazujące tego typunadwrażliwość może skarżyć się, że uwierają go metki ubrań, szwy butów, golfy,dopasowane ubrania i szorstkie tkaniny; może kaprysić podczas jedzenia, preferowaćpożywienie chrupkie lub miękkie, nie cierpieć potraw kleistych lub grudkowatych (jak np. ryżlub sos pomidorowy); może odmawiać mycia, czesania i szczotkowania włosów; nie cierpiećdotyku innych osób; może trzymać i dotykać przedmioty koniuszkami palców (a nie całądłonią); unikać bawienia się w błocie, piasku, oraz farbkami i klejem, które uznaje za zbytklejące się; - hipowrażliwość na dotyk, smak i rodzaj materiału. Dziecko wykazujące tego typuobniżona wrażliwość będzie często przytulać się do wszystkich; może nie reagować na ranycięte, ukłucia, zadrapania i zadraśnięcia; wydawać się nieczułe na kontakt fizyczny, chyba żebędzie on bardzo intensywny; nie dostrzegać, że cieknie mu z nosa lub że ma brudną buzię;nie zdawać sobie sprawy, że właśnie coś upuściło, wydawać się agresywne wobec innychdzieci, gdyż nie jest w stanie zrozumieć, że czują one ból; - hiperwrażliwość na ruch może skutkować tym, ze dziecko nie będzie lubić huśtaniasię, ślizgania, obracania w kółko, skakania, wspinania się na pochyłe obiekty. Może czuć sięnieswojo na ruchomych schodach lub w windzie; mieć chorobę lokomocyjną; unikaćryzykownych zabaw ruchowych; poruszać się wolno i z wahaniem; mieć trudności z naukąwchodzenia i schodzenia po schodach lub po zboczu; - hipowrażliwość na ruch może skutkować tym, ze dziecko będzie uwielbiać huśtać sięgodzinami, chodzić ze zwieszona głową i obracać się w kółko; może wydawać się pobudzonepodczas lekcji i nie potrafić usiedzieć na miejscu; uwielbiać najbardziej nawet wymyślnekaruzele w parku rozrywki; nie będzie mu się kręcić w głowie, nawet gdy godzinami będzieobracać się w kółko; będzie uwielbiać różnego rodzaju trampoliny i zjeżdżalnie.
    • Dziecko, które posiada: - słabą toniczność mięśni może mieć zwiotczałe ciało; często kłaść głowę na stole, kłaśćsię na ziemi lub wtulać się w fotel; mieć trudności z otwieraniem drzwi; łatwo się męczyć(słaba toniczność mięśni nie może być tu utożsamiana z anomalią mięśniową; to właśniemózg nie wysyła odpowiednich sygnałów do mięśni, nakazując im zapewnienieodpowiedniego napięcia podczas wykonywania codziennych czynności); - niedobory motoryczności może mieć problemy z krzyżowaniem i zamykaniem dłonilub często trzymać ręce w kieszeniach; mieć trudności w posługiwaniu się nożyczkami,kredkami i innymi sprzętami, szczególnie kuchennymi; mieć trudności z zapinaniemguzików; preferować komunikację poprzez gesty jeśli ma problemy z koordynacją ruchówwarg i języka (Kranowitz, tamze). Zaburzenia integracji sensorycznej a inne typy zaburzeń Zdarza się niekiedy, iż u jednego dziecka występują jednocześnie zaburzenia integracjisensorycznej, hiperaktywność (ADHD), autyzm oraz trudności w uczeniu się i wszystkie tezaburzenia mogą dawać podobne objawy. U dziecka może być również zdiagnozowaneADHD lub zaburzenia przyswajania wiedzy, gdy w rzeczywistości może ono cierpieć nazaburzenia integracji sensorycznej, i na odwrót ( Bioulac, Bouvard, 2007). Poza objawamipodobnymi do symptomów innych wspomnianych wyżej zaburzeń, zaburzenia integracjisensorycznej przejawiają się ponadto w nieproporcjonalnej do bodźca reakcji na dotyk orazruch. Wiele dzieci ze zdiagnozowanym autyzmem różnego stopnia posiada także głębokiezaburzenia integracji sensorycznej. Część ich receptorów sensorycznych jest niesłychaniewrażliwa, podczas gdy inne niezwykle słabo przewodzą impulsy (Atwood, 2008). Dzieci z autystycznego spektrum zachowań, które chodzą na palcach, zapewneprzejawiają zaburzenia integracji sensorycznej w sferze dotyku a ich zachowanie może byćwywołane przez dyskomfort, jaki odczuwają chodząc w skarpetkach lub butach. W jaki sposób można pomoc dzieciom z zaburzeniami integracji sensorycznej? „Nie lubię budyniu”. To zdanie nie zaniepokoi nikogo, gdyż każdy ma swojeupodobania i przyzwyczajenia żywieniowe. Jest całkowicie normalnym stwierdzeniem,wyrażającym gust kulinarny.
    • ”Nigdy nie jem budyniu”. Czasami nasze upodobania mogą przybrać bardziej radykalnąformę, nie przeszkadzając bynajmniej naszemu funkcjonowaniu w społeczeństwie. Częstookreślamy je wtedy mianem „dziwactw”. „ Nie mogę jadać w szkolnej stołówce, bo są tam dzieci, które jedzą budyń”. W tymmomencie granica zostaje przekroczona. Nasze upodobania i gusta zakłócają funkcjonowaniew społeczeństwie. Problem zaczyna zatruwać życie dziecka oraz jego otoczenia. To właśniew tym przypadku należy podejrzewać istnienie zaburzeń integracji sensorycznej i zgłosić siędo specjalistycznej poradni, w której prowadzi się terapie tego typu zaburzeń. Chcąc wykorzystać naturalną plastyczność dziecięcego mózgu, czyli jego zdolnośćbudowania nowych połączeń neuronowych, wykrywanie zaburzeń integracji sensorycznejnależy zacząć w miarę wcześnie. Im wcześniejszej może być bowiem rozpoczęta terapia, tymwiększe są szanse na jej skuteczność. W ustaleniu rodzaju zaburzeń może pomóc obserwacja zachowań dziecka w domu,przedszkolu lub szkole. Należy notować każdy incydent wraz z porą dnia, kiedy się wydarzył,miejscem wystąpienia oraz komentarzem dziecka. Tak zdobyte informacje maja kluczoweznaczenie przy formułowaniu diagnozy i wyborze terapii (Dumas, 2002). Dziecko, którego zachowania odpowiadają normie, stopniowo wzbogaca i urozmaicaswe zdolności, podążając drogą ku dojrzałości. Dziecko z zaburzeniami integracjisensorycznej może wymagać pomocy terapeuty, który umożliwi mu nabycie odpowiednichumiejętności i zbudowanie bazy do wykształcenia integracji sensorycznej. Mimo braku jak dotej pory wyczerpujących badań w tej dziedzinie, doświadczenia wykazują, iż odpowiedniodobrana terapia ułatwia rozwój układu nerwowego u dziecka. Wykrywanie symptomów i ich ewaluacja Na czym polega wykrywanie? Wykrywanie symptomów jest działaniem mającym na celu ustalenie, czy dzieckoprzyswoiło sobie dane umiejętności. Wykrywanie odbywa się najczęściej w grupie, np. wgrupie przedszkolnej. Jeżeli terapeuta podejrzewa u dziecka obecność jakiegoś zaburzenia,informuje on rodziców i doradza im wykonanie kompletnej ewaluacji. Na czym polega kompletna ewaluacja? Kompletna ewaluacja polega na indywidualnym spotkaniu dziecka z terapeutąwykwalifikowanym w wykrywaniu zaburzeń integracji sensorycznej. Terapeuta poddajedziecko testom, uważnie je obserwuje oraz prosi rodziców o wypełnienie specjalnegokwestionariusza, aby ocenić częstotliwość występowania tendencji do zaburzeń począwszy od
    • narodzin dziecka. Następnie ocenia on mocne i słabe strony dziecka oraz sytuacji, w którychdochodzą one do głosu, jak również natężenie i czas trwania zaobserwowanych zaburzeń. Diagnoza redagowana jest w formie raportu, który przedstawiany jest rodzicom wtrakcie spotkania z terapeutą. Czasami terapeuta dochodzi do wniosku, że zaburzenia zniknąwraz z dorastaniem dziecka. Niekiedy może zasugerować rodzicom konkretne gry i zabawyjako „zadanie domowe”, jak i indywidualną terapię gabinetową. Terapia może przybieraćróżne formy, w zależności od konkretnego przypadku. Na czym polega terapia? Obiektywna i racjonalna ocena efektywności poszczególnych terapii jest niezwykletrudnym zadaniem, a to ze względu na fakt, iż każdy terapeuta stosuje własną kombinacjęróżnych metod, zaś terapeuci zajmujący się problemem zaburzeń integracji sensorycznejnależą do nie tak licznych. Udowodniono jednakże, iż dobrze dobrana terapia przynosizadowalające efekty u niemal każdego dziecka, dotkniętego zaburzeniem integracjisensorycznej. Niekiedy rozwiązaniem mogą być także bardziej ukierunkowane terapie, jaknp. fizjoterapia, która pozwala zmniejszać ogólne zaburzenia motoryczne. Terapia do zastosowania w domu Terapeuta powinien zaoferować dziecku dotkniętemu jednym z zaburzeń integracjisensorycznej, zindywidualizowany program aktywności, który odpowiadałby specyficznympotrzebom jego układu nerwowego. Do jego zadań należy zatem stworzenie i późniejszenadzorowanie danego programu. Oto kilka wskazówek przydatnych podczas tworzenia takiego programu; - należy słuchać dziecka. Trzeba pozwolić mu zdecydować, co chciałoby robić.Pozwalać mu na przedłużanie lub skrócenie danej aktywności, pamiętając jednak, abyaktywność nie była zbyt wyczerpująca. Należy być wrażliwym na sygnały niewerbalnewysyłane przez dziecko podczas trwania aktywności, żeby wyłapać te, które wskazują nadobre rezultaty terapii, - należy uprzedzać reakcje i życzenia dziecka, by lepiej odpowiadać jego potrzebom, - modyfikować rutynę dnia codziennego i otoczenie. Zmiany powinny następować cojakiś określony czas, co zapobiegnie nudzie, - prosić o radę terapeutę, który powie, czy dana aktywność zaspokaja potrzebydziecka.
    • Przykłady aktywności stymulujących 1 odpowiednich dla dziecka hipowrażliwego: - jedzenie chrupkich pokarmów, jak np. popcorn, precelki, chrupki, krakersy,marchewki, seler, jabłka i kostki lodu; - picie napojów gazowanych, pieniących się i podawanych w różnych temperaturach(woda mineralna, soki gazowane); - branie prysznica; - skoki i podskoki. Przykłady aktywności uspokajających i regulujących: - jedzenie suszonych owoców, sera, batonów müsli, skórki od chleba lub żucie gumy; - wiszenie na drążku do ćwiczeń; Przykłady aktywności uspokajających odpowiednich dla dziecka hiperwrażliwego: - ssanie cukierka, lizanie lizaka, mrożonych lodów owocowych lub mlecznych, wolnejedzenie łyżki masła orzechowego; - masaż pleców; - kołysanie się lub wolne przechylanie w przód i w tył; - branie kąpieli. Przykłady aktywności ułatwiających integrację dotykową: -„malowanie wodą”: dziecko dostaje wiaderko z wodą oraz pędzel i proszone jest opomalowanie balkonu lub chodnika, lub też namalowanie samego siebie wyimaginowanąfarbą; - niewidzialny rysunek: rysowanie palcem liter i kształtów na plecach dziecka iproszenie go o ich odgadnięcie; - skrzynka z piaskiem: chowanie przedmiotów w skrzynce z piaskiem i proszeniedziecka o ich znalezienie z zamkniętymi oczami; - kąpiel: aby dziecko mogło zapoznać się z różnymi materiami, należy poprosić go oposmarowanie się kremem do golenia lub balsamem; mycie się szorstką gąbką, rękawicą dokąpieli i plastikową szczotką; smarowanie dziecka talkiem po kąpieli; zachęcanie doużywania elektrycznej szczoteczki do zębów; - czytanie: zachęcanie dziecka do czytania (z rodzicami lub samemu), siedząc w kołyscelub w fotelu bujanym;1 Podane aktywności powinny koniecznie zostać zaadaptowane do potrzeb konkretnego dziecka, gdyż czynnośćstymulująca jedno dziecko może być uspokajająca dla innego. (przyp.aut.)
    • - odrabianie lekcji: używanie białych tablic i ścieralnych markerów do pisania, czy teżmagnesów do odrabiania zadań; - zwierzęta domowe: umożliwianie dziecku kontaktu i dotykania kota, królika lub psa; - „ludzka kanapka”: dziecko kładzie się na brzuchu na macie do ćwiczeń; rodzic lubnauczyciel smaruje dziecko „wyimaginowaną musztardą”, dotykając go za pomocą gąbki,rękawicy kąpielowej lub pędzla przeciągłymi, zdecydowanymi ruchami, a następnie zawijadziecko wraz z matą i delikatnie, choć zdecydowanie uciska od stóp do głów, żeby „usunąćnadmiar musztardy”. Dziecko doceni uspokajające działanie silnego nacisku; - przebieranki: ofiarowanie dziecku worka wypełnionego ubraniami, których możeużywać do przebierania się; należy wybrać ubrania wykonane z różnych materiałów (satyna,jedwab, aksamit, skóra). Przykłady aktywności ułatwiających integrację układu ruchowego: - huśtanie się w hamaku; - chodzenie po nierównych powierzchniach, takich jak: plaża, trawnik, łóżko wodne, cozmusi dziecko do utrzymania równowagi; - huśtanie się na huśtawce: jeżeli dziecko ma skłonności do mdłości, należy się najpierwupewnić, że jego stopy dotykają ziemi; - obracanie się w kółko: sadzanie dziecka na karuzeli lub na zawieszonej na linie oponiesamochodowej; w mieszkaniu należy kupić dziecku krzesło obrotowe lub dmuchaną piłkę doskakania; - ślizgawka: zachęcanie dziecka do zjeżdżania na siedząco, na leżąco, przodem i tyłem; - pływanie, jazda konna, gra w kręgle: wszystkie te sporty ułatwiają integracjęsensoryczną; - zabawa piłką do ćwiczeń: zachęcanie dziecka do zachowania równowagi na różnegorodzaju piłkach (plażowa, lekarska). Przykłady aktywności ułatwiających integrację proprioceptywną: - prace domowe: proszenie dziecka o przeniesienie toreb z zakupami, kosza z praniem,sterty książek; pomaganie dziecku w odkurzaniu; prace w ogródku lub kopanie; - pchanie i ciągnięcie wózka dziecięcego lub z zakupami; - sterta poduszek: zachęcanie dziecka do nurkowania, rzucania się lub otulania stertąpoduszek lub jaśków; - przytulanki: ściskanie dziecka z całych sił w ramionach;
    • - przygotowywanie posiłków: obieranie fasolki szparagowej, odlewanie ugotowanegoryżu, kukurydzy lub przelewanie wody; przenoszenie garnków, rondelków i patelni,wałkowanie i ugniatanie ciasta (aby wyćwiczyć mięśnie), tłuczenie mięsa; - rzucanie i odrzucanie dużego balonu lub poduszki. Przykłady aktywności ułatwiających integrację motoryczną uzdolnień ruchowych: - przesiewanie mąki przez sitko; - układanie klocków i puzzli: ofiarowanie dziecku klocków Lego lub kostki Rubika, czypuzzli do zabawy; - „majsterkowanie”: zabawa z nożyczkami, mazakami, kredą, kredkami, farbkami,pędzelkami, piórkami, taśmą samoprzylepną, dziurkaczem, guzikami, perełkami, sznurkiem,kauczukowymi pieczątkami, naklejkami i cekinami; - zabawa z plasteliną lub modeliną (rozgniatanie, rozrywanie, rozciąganie, toczenie,itp.); formowanie z plasteliny naleśnika lub piłki; odciskanie w plastelinie różnychprzedmiotów (monet, kluczy, guzików, spinaczy, itp.). Kluczem do sukcesu w terapii dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej jestinformowanie o jego problemach innych osób z otoczenia dziecka, np. nauczycieli.W rozmowie z nimi rodzice powinni postawić na otwartość i przejrzystość komunikatu.Należy unikać takich określeń jak: hiperwrażliwy na bodźce proprioceptywne. Rodzice inauczyciele powinni wymieniać się swymi doświadczeniami, dotyczącymi funkcjonowaniadziecka, np. „Mój syn jest niezwykle wrażliwy na dotyk. W domu czuje się dobrze, jeśli mawokół siebie sporo wolnej przestrzeni. Czy można byłoby zwrócić na to uwagę w klasie?” Prognozy. Zaburzenia integracji sensorycznej mają niekiedy tendencję do zmniejszania swoichrozmiarów wraz z upływem czasu, nigdy jednak nie znikają zupełnie. Dziecko wraz zwiekiem uczy się kompensować swoje braki, zazwyczaj jednak ma pewne trudności zwykonywaniem czynności dnia codziennego. Tym bardziej należy ułatwić mufunkcjonowanie w teraźniejszości i przyszłości, poprzez odpowiednie zajęcie się jegoproblemem.Bibliografia Ayers, J. (1974), Sensory Integration and the Child, W.P.S., Los Angeles Atwood, T. (2008), Le Syndrome d’Asperger, Bruxelles, De Boeck Université Bioulac, S., Bouvard, M. (2007), Comment aider mon enfant hyperactive, Pasrodris, Odile Jacob
    • Debay, A., Dubochet, M. (1994), Ces enfants maladroits: lapproche dintegrationsensorielle en ergotherapie, LausanneDumas, J. (2002), Psychopathologie de l’enfant et de l’adolescent, Bruxelles, De BoeckUniversitéGrabowska, A. (1997), Percepcja wzrokowa i jej analogie do innych form percepcji, W:T. Gorska, A. Grabowska, J. Zagrodzka (red.) Mózg a zachowanie, Wyd. Nauk. PWN,WarszawaKranowitz, C. (1998), The Out-of-Sync Child: Recognizing and Coping with SensoryIntegration Dysfunction, New York, Skylight PressMaas, V. (1998), Uczenie sie przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracjisensorycznej dla rodziców i specjalistów, WSiP, WarszawaNoback, C. (1996), The human nervous system; structure and function, Williams &Wilkins, Baltimore