A PËR                                      PËRKRAH                                              JE N                      ...
1                                               BOJKOT                                           NDËRETNIK I              ...
KONFLIKTET PËRFUNDOJNË ME    Kontestet/konfliktet mes    bashkësive mund të shkaktojnë    mosbesim, frikë e madje edhe    ...
Paraqitja e organizuar dhe                       Qasja e ndërlikuar nënkuptone koordinuar, mbështetja e                   ...
Nëse e shikojmë bashkësinë si sistem, mund të           organizatat dhe individët që janë të gatshëm,    fitohet perspekti...
2     PSEPROTOKOLL?  SI TË NJOHIM?                  Protokolli duhet të ndihmojë në identifikimin e mënyrave dhe          ...
3                      Varësisht nga ajo se cilat janë palët në kontestin/konfliktin mund                  1   të bëhet da...
Kontestet/konfliktet ndëretnike           Ndonjëherë kontestet/konfliktet4                                         5    ja...
4                                                       ÇKA ËSHTË QËNDRA                                                  ...
AET    NDIHMË INDIREKTE:    1      Konsultime – dhënia e mendimit dhe udhëzimeve të palëve të interesuara lidhur meE      ...
5                                                                   Identifikim i                                         ...
Kur ka kontest ndëretnik? Si të njohim një kontest ndëretnik?Kur objekt i kontestit është një çështje e cila prekë së paku...
Kontestet më së miri zgjidhen në nivelin në të                  SHKALLËT E                                                ...
Në procesin e zgjidhjes së kontesteve në              mbështetje nga rrjeti i lehtësuesve i cili ështëbashësinë në dispozi...
4.	 NIVELI I KATËRT I ZGJIDHJES SË KONTESTIT     Kur bëhet fjalë për konteste ndëretnike,     në këtë nivel në procesin in...
6                                                                 6.1 VETËQEVERISJA LOKALE                                ...
10.	Aktivitete plotësuese të cilat do ta         qetësonin tensionin e mundshëm në               Bashkësia lokale mund të ...
6.2 MEDIA                                                       Me qëllim të pozicionit të mediave në procesin            ...
Pjesëmarrësit në lehtësimin             6.3 Roli i OJQ-ve dhe shoqërisë civile më gjerë, në     doemos duhet të kenë strat...
SHTOJCA          19
1               Termat të cilat përdoren:               Dialog : lojtarë kryesorë të cilët komunikojnë me qëllim të       ...
2          Parametra të përgjithshme të procedurës                KUR NDËRMJETËSOHET          Kur ekzsiton konflikt ndërmj...
të jetë e mundshme ta “përvetësojnë”                 të renditen në atë mënyrë që të mos e        ndërmjetësuesin në anën ...
SUBJEKTE NË NDËRMJETËSIMIN                 Sipas rregullës, ndërmjetësimin e drejton                                      ...
INICIM TË NDËRMJETËSIMIT                    gjatë tërë kohës derisa zgjatë procesi. Elemente           DHE PËRCAKTIM TË ND...
MARRËVESHJE                                     do të ndjehet jo mjaft kompetent në një                                   ...
dëm njëri-tjetrit apo vetvetes. Me këtë rast,     Parimet etike që kanë të bëjnë me procesin     duhet marrë parasysh se d...
3          SKEMËL PËR KOMUNIKIMIN          E MUNDSHËM NË KUSHTE TË          KONTESTIT NË SHKOLLË:                         ...
4                                                      SKEMË PËR PËRPUNIMIN E PLANIT                                      ...
5  SHTOJCAEmri dhe mbiemriLulzim Mehmeti                                 RRJETA TË LEHTËSUESVE                            ...
Emri dhe mbiemri       organizata/institucioni                             Bashkia   telefoni      e -mail     Seada Rashm...
Emri dhe mbiemri        organizata/institucioni             Bashkia    telefoni       e -mailDijana Pejcinoska       FORUM...
6               KONTAKT ME QENDRËN PËR MBËSHTETJE               TË LEHTËSIMIT TË KONTESTEVE               NDËRETNIKE (QMLK...
7  SHTOJCA                                         LISTA E MEDIATORËVE QË KANË KALUAR                                     ...
Divna Jankova         ShF Nace Bugjoni         Kumanovë   070/380-381   doverbaku@hotmail.com     Vasil Ristevski       MA...
8          SHABLLON PËR MARRËVESHJE          PËR MEDIJACION          Marrëveshje për pranimin e procedurës për          nd...
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Protokoll per koordinim dhe komunikim
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Protokoll per koordinim dhe komunikim

1,290 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,290
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Protokoll per koordinim dhe komunikim

  1. 1. A PËR PËRKRAH JE N ОЛ ЗА КООР N DR ËL К ДИ QE О ТО НА Р EH TË ЦИ SIM П M РОВИ HE KOMUNIKI ЈА IN E K TESTEV СПО КИ ON ИЧ И КОМУНИК ЕТН ЊЕ НА МЕЃУ E ND ËRD ETN СНУВА IKE ОЛЕ А M P RO ЦИ NI А Н I TO ЈА КА OO RD KOLL Д ДР Ш K PËR ЦЕНТАР З А ПО
  2. 2. 1 BOJKOT NDËRETNIK I MËSIMIT VAZHDON PËRHAPJA E URREJTJES NDËRETNIKE NËPËR STADIUME NË KALISHTË POLICIA PAMUNDËSOI INCIDENT HYRJE NDËRETNIKZgjidhja e konflikteve/kontesteve paraqet pjesë të orvatjeve të njerëzve për t’iu shmangur dhunës.Llojllojshmëria e mënyrave të zgjidhjes së një kontesti karakteristik për një mjedis kulturorë është elidhur me vlerat elementare të bashkësisë dhe gatishmërisë që ato të zbatohen në praktik.Shtetet të cilat paraqiten si shumë e bashkësive të ndryshme etnike (si Republika e Maqedonisë),më rrënjë të ndryshme kulturore dhe religjione të ndryshme, ballafaqohen më një sfidë të veçantënë zgjidhjen e kontesteve dhe menaxhimin e konflikteve. Në këto vende duhet t’i kushtohet rëndësie veçantë konflikteve/kontesteve në të cilat janë të kyçur anëtarë të bashkësive të ndryshme etnike, ЕТНИЧКИТЕ СМЕНИ ЌЕ ГИkulturore, religjioze dhe të cilat shumë lehtë, nëse nuk zgjidhen me kohë, mund tëСОПРАТ ТЕПАЧКИТЕ konflikte/ kalojnë në ВО СТРУГАkonteste ndëretnike. NXËNËSIT NDËRRIMET ETNIKE MAQEDONAS DO TI NDALIN BOJKOTOJNË RRAHJET NË STRUGË MËSIMIN NË GJIMNAZIN E TETOVËS E përkrahur nga Programi i përbashkët të Kombeve të Bashkuara “Përmirësimi i dialogut ndëretnik dhe bashkëpunimi TENSIONE ndërmjet komuniteteve”, me mbështetje financiare nga Qeveria e Spanjës NDËRETNIKE NE nëpërmjet të Fondit për arritjen e objektivave të mijëvjeçarit (MDG -F). FSHATIN PESHTALEVË 1
  3. 3. KONFLIKTET PËRFUNDOJNË ME Kontestet/konfliktet mes bashkësive mund të shkaktojnë mosbesim, frikë e madje edhe urrejtje. Të lëna ashtu në E MARRËVESHJE POLITIK vete mund të eskalojnë dhe të shndërrohen në tronditje shoqërore dhe si varianti më i keq, NDALESA NDARJE në konflikte të drejtpërdrejta të POLICI dhunshme. TË PROVOJMË DIÇKA TJETËR LIDH JA E EKS PER T ËVE VEPRIM I PËRBA DH SHK E BA ËT SHK А ËSIVE RI OQË JOFORMALE ËSIRËS JOFORMALE NË SH PROMOV Parandalimi i konflikteve/ kontesteve, reagimi i IMI I MED ONTESTEVE shpejtë, menaxhimi i tyre dhe veprimi pas shpërthimit të konfliktit apo pas JAC I TË K një kontesti të caktuar ON I HAP JE IT S kërkon një qasje shumë të I MËN YRË PËR ZGJIDH KRIJ MI I ndërlikuar të faktorëve të IMI I ËZ I LI ndryshëm në bashkësinë RYT DH JEV (formale-institucionale apo F SH EM joformale). E ST RUKT U R AT F O R MALE 2
  4. 4. Paraqitja e organizuar dhe Qasja e ndërlikuar nënkuptone koordinuar, mbështetja e zbatimin e së drejtësndërsjellë dhe përdorimi përkatës bashkëpunuese në të cilëni ndihmës profesionale në situata profesionistët bashkëpunojnëtë caktuara, paraqesin mënyra me përfaqësuesit e disa ideve tëtë dëshiruara të veprimit në caktuara dhe me mbështetës nëraste të këtilla. Nëse konfliktet/ bashkësinë.kontestet menaxhohen nëmënyrë përkatëse, ato jo vetëmqë nuk do të shkaktojnë eskalimtë armiqësisë dhe të prodhojnëdhunë, por mund të jenë procesi pastrimit dhe lirimit përmestë cilit mund të pastrohen njëvarg mosmarrëveshjes dheinformacionesh të gabuara. Nëkëtë mënyrë mund të bëhen Bashkiamundësi për ndryshim dhe krijimtë respektit, mirëkuptimit dhepajtimit. ... BNJVL Organet e Shoqëria nivelit civile qendror Media 3
  5. 5. Nëse e shikojmë bashkësinë si sistem, mund të organizatat dhe individët që janë të gatshëm, fitohet perspektivë më e mirë për atë se cilat kanë kapacitet dhe posedojnë shkathtësi lloje të intervenimeve janë përkatëse. për të marrë pjesë në proceset e zgjidhjes së kontesteve apo t’i mbështesin këto procese. Formimi i zyrës/qendrës për mbështetje të lehtësimit të kontesteve ndëretnike paraqet Në sistemin e zgjidhjes së kontesteve bazën e veprimit të këtillë. Kjo qendër do të ndëretnike vend kryesor ka vetëqeverisja bashkëpunojë me grupe për mbështetje (rrjeta lokale. Rreth saj ndërtohet rrjeti i organizatave të lehtësuesve) të cilat formohen në nivel shtetërore dhe joqeveritare dhe individë të lokal nga institucione dhe individë që mund cilët bëhen pjesë e zgjidhjes së konflikteve. të kontribuojnë për zgjidhjen kontruktive Komuna paraqet lidhjen mes qytetarëve dhe të kontesteve. Anëtarët e grupeve për institucioneve që veprojnë në nivel lokal dhe mbështetje janë të përbëra nga institucionet, qendror. Baza e të Trupi dhënave koordinues Informacione Protokoll it Rrj të sim ete të h ë le ike leh e t etn tj r t të ësues te ë leh ve ësh ve nd b e tës / m m st imi bë për nte PËR TA t sht dër ë ko en t etë s Q ARRITUR KËTË4
  6. 6. 2 PSEPROTOKOLL? SI TË NJOHIM? Protokolli duhet të ndihmojë në identifikimin e mënyrave dhe mekanizmave që u rrinë në dispozicion palëve të interesuara për zgjidhjen e kontesteve që kanë dimension ndëretnik. Protokolli duhet të mundësojë që të identifikohen institucionet dhe strukturat që mund të paraqiten si mbështetës në procesin e zgjidhjes së kontesteve dhe procedurat/hapat që duhet të ndërmerren me qëllim të zgjidhjes së kontesteve. ÇFARË TË BËJMË? KUJT T’I DREJTOHEMI? 5
  7. 7. 3 Varësisht nga ajo se cilat janë palët në kontestin/konfliktin mund 1 të bëhet dallimi mes konflikteve interpersonale, intergrupore dhe intragrupore. Konfliktet.kontestet interpersonale ndodhin mes individëve (për shembull, mes dy personave, dz fqinjëve, mes dy bashkëshortëve, mes dy kolegëve, etj.), ndërsa ato intergrupore mes grupeve (si për shembull, mes arsimtarëve dhe nxënësve, mes partive politike, mes grupeve të tifozëve, etj.). Konfliktet/ kontestet intragrupore zhvillohen ndërmjet pjesëtarëve të grupeve formale dhe sipas rregullës, i përfshijnë apo reflektohen në të gjithë pjesëtarët e grupit. Konflikte/konteste të tilla ndodhin në kuadër të familjeve, të ekipeve sportive, të organizatave punuese, etj. LLOJE TË Varësisht nga ajo se në çfarë konteksti zhvillohen, kontestet/ 2 konfliktet mund të jenë në familje, në organizatë punuese, nëKONTESTEVE DHE arsim, në bashkësinë, etj, por mund të jeni edhe të karakterit ndërnacional. KONFLIKTEVE Në disa konflikte/konteste interpersonale apo intragrupore 3 që zhvillohen në kontekste të ndryshme, palët kundërshtuese mund të jenë pjesëtarë të grupeve të ndryshme ndëretnike. Nëse në kontekstin më të gjerë shoqëror, në mesin e grupeve, pjesëtarët e të cilit janë palë kundërshtuese, ekziston tension, shumë shpesh ndodhë që konfliktet/kontestet e tilla të shndërrohen në ndëretnike. (Mos)Zgjidhja e prolonguar e problemit që e ka inicuar kontestin/konfliktin mund ta ngrisë kontestin/konfliktin në nivel intergrupor si rezultat i përfshirjes së pjesëtarëve plotësues të grupeve ndëretnike si pjesë e palëve të konforntuara. Kështu për shembull, në kontestin/konfliktin në një shkollë dygjuhëshe rreth asaj se cila klasë e para do ta shfrytëzojë sallën e fizkullturës, nëse njëra klasë është më gjuhë mësimore maqedonishte, ndërsa tjetra me gjuhë mësimore shqipe, në vend se kontesti/konflikti të trajtohet si problem i shkaktuar nga resurset e kufizuara, mund të shndërrohet në interndëretnik, në fokusin e të cilit do të jetë problem i asaj se cili grup etnik duhet të ketë prioritet.6
  8. 8. Kontestet/konfliktet ndëretnike Ndonjëherë kontestet/konfliktet4 5 janë intergrupore – palët mes pjesëtarëve të grupeve kundërshtuese janë grupe me të ndryshme etnike mund të identitet të ndryshëm ndëretnik, ndërlidhen me nevoja/interesa që në mesin e të cilëve ekzsitojnë nuk kanë të bëjnë me përkatësinë dallime në interest/nevojat që etnike, mirëpo vetë kontesti/ janë rezultat i përkatësisë etnike. konflikti perceptohet nga ata vetë I tillë, për shembull mund të jetë apo nga mjedisi si ndëretnik. konflikti/kontesti mes arsimtarëve maqedonas dhe arsimtarëve shqiptarë rreth asaj se në cilën gjuhë do të udhëhiqen këshillat e arsimtarëve në shkollë. 7
  9. 9. 4 ÇKA ËSHTË QËNDRA PËR MBËSHTETJE Çfarë ndihme mund të ofrojë TË LEHTËSIMIT QMLKN TË KONTESTEVE NDIHMË INDIREKTE: NDËRETNIKE? ÇKA ËSHTË QËNDRA PËR MBËSHTETJE TË LEHTËSIMIT KONSULTIME TË KONTESTEVE BAZA E TË DHËNAVE NDËRETNIKE? MBËSHTETJA E VAZHDUESHME E RRJETAVE TË LEHTËSUESVE Qendra për mbështetje të NDIHMË DIREKTE lehtësimit të kontesteve INTERNT MBËSHTETJE ndëretnike (më tutje në tekstin – QMLKN) është njësi punuese në kuadër PJESËMARRJE NË LEHTËSIMIN të Institutit për hulumtime sociologjike dhe politike- MONITORIM TË LEHTËSIMIT juridike që duhet t’u ndihmojë bashkësive në KOMUNIKIM ME MEDIA lehtësimin e kontesteve dhe zgjidhjen e konflikteve. KOMUNIKIM ME PJESËMARRËS TË MUNDSHËM NË LEHTËSIMIN8
  10. 10. AET NDIHMË INDIREKTE: 1 Konsultime – dhënia e mendimit dhe udhëzimeve të palëve të interesuara lidhur meE proceset e lehtësimit dhe zgjidhjes së konflikteve në raste konkrete; 2 Baza e të dhënave – formimi dhe mirëmbajtja e bazës së të dhënave për organizata dhe individë të cilët janë pjesë e rrjetit të lehtësuesve, të mediatorëve dhe gazetarëve, të cilat? kanë kaluar një stërvitje përkatëse dhe të institucioneve dhe organizatave që mund të shfrytëzohen në procesin e lehtësimit. 3 Mbështetja e vazhdueshme e rrjetave të lehtësuesve – sigurim të edukimit të vazhdueshëm, konsultime, material të nevojshme dhe kontakte; Internt mbështetje – formim dhe mirëmbajtje të faqes së internetit në të cilën do të jenë 4 të arritshme informacione lidhur me rrjetat e lehtësuesve, mediatorëve, organizatave dhe institucioneve lokale dhe qendrore, si dhe publikime dhe dokumente të ndërlidhura me procesin e lehtësimit. NDIHMË DIREKTE: 1 Pjesëmarrje në lehtësimin– përfshirje direkte të ekspertëve nga QMLKN në procesin e lehtësimit; 2 Monitorim të lehtësimit–pranisë së arsimtarëve nga QMLKN me qëllim të garantimit të objektivitetit dhe paanshmërisë në lehtësimin; 3 Komunikim me media – dhënie të mendimit profesional të mediave lidhur me një kontest apo konflikt të caktuar. 4 Komunikim me pjesëmarrës të mundshëm në lehtësimin – vendosje të lidhjes mes palëve të interesuara dhe organizata dhe institucione të nivelit lokal dhe qendror. 9
  11. 11. 5 Identifikim i kontestit me dimension etnik Qendër për Subjekte të mbështetje të lehtësimit PROCEDURA1 -KANALE prekura të kontesteve KOORDINUESE DHE ndëretnike KOMUNIKUESE NË RAST TË KONTESTEVE Piramida NDËRETNIKE hiearkike e involvimit Lehtësues të Prezantim në opinion mundshëm në vetë nga bashkësia (informim dhe strukturën raportim) Rreth më Ndihma e gjerë i profesionale- lehtësuesve medijatorët (niveli kombëtar) Piramida hierarkike e involvimit në bashkësinë më të gjerë 1 Shiko Shtojca 2 – parametra të përgjithshëm të procedurave10
  12. 12. Kur ka kontest ndëretnik? Si të njohim një kontest ndëretnik?Kur objekt i kontestit është një çështje e cila prekë së paku dy etnikume (për shembull, përdorimtë gjuhës, përdorim të simboleve të bashkësive ndëretnike, zbatim të dispozitave për përfaqësimtë drejtë, ...)Kur palë në kontestin janë njerëz të përkatësisë së ndryshme etnike (për shembull, kontestndërmjet nxënësve të përkatësisë së ndryshme etnike/gjuhësore) jtë dre tpër ershme direkt ndër të drej tes he mjet Përfshirje e përh e pjesëmarrësve tit d e ë k tive Zgjid marrësv el v ni on a je ët sor kre në id ul ve hje e gj të hj cilë idhje et së h Z ë lid m pje ii j tim Zg r N dë Kornizën themelore, në të cilën duhet të zhvillohet procesi i lehtësimit, e përbëjnë Çfarë të pesë parime themelore. bëhet? 11
  13. 13. Kontestet më së miri zgjidhen në nivelin në të SHKALLËT E VEPRIMIT: cilin janë krijuar për shkak se kjo do të thotë mundësi që të zgjidhet problemi (burimi) i vërtetë i kontestit dhe të gjenden zgjidhje që 1 u ndihmojnë pjesëmarrësve të drejtpërdrejtë në kontekstin. Zgjidhja e kontesteve duhet të ngritet në nivel më të lartë tek atëherë kur janë shfrytëzuar mundësitë për zgjidhjen e tyre në këtë nivel. Zgjidhja e kontestit duhet të ndodhë ndërmjet atyre që janë drejtpërdrejt të përfshirë në problemin. Vetëm kështu mund të jemi të 2 sigurtë se e adresojmë problemin e vërtetë rreth të cilit është krijuar kontesti dhe se zgjidhja do të ketë efekt të drejtpërdrejtë në bashkësinë. Ngritja e zgjidhjes së kontestit në nivel më të lartë nuk do të thotë se ata të cilët fillimisht 3 janë të involvuar në kontestin ta evitojnë përgjegjësinë për problemin dhe zgjidhjen e lehtësimit të kontesteve/konflikteve ndëretnike tij, gjegjësisht të jenë të izoluar nga gjetja e zgjidhjes. Rrjeti i lehtësuesve / Qendër për mbështetje të Zgjidhje joformale deri në nivelin më të lartë Zgjidhje kreative dhe bashkëpunuese udhëheqës në organizatën/institucionin nënkuptojnë shfrytëzimin e të gjitha veglave 4 që na qëndrojnë në dispozicion, e të cilat nuk janë të ndaluara me ligj. Kreativiteti nuk guxon ta komprimitojë cilësinë e mbështetjes që individëve ua japin përfaqësuesit e bashkësisë. Ndihmë profesionale Zgjidhja e kontesteve duhet të jetë e orientuar Struktura politike drejt ndërtimit të lidhjeve, respektit dhe 5 besimit. Zgjidhja e cila mbështetet në ndarje, izolim apo ekskluzion, zakonisht nuk sjellë dobi afatgjate për bashkësinë dhe i riprodhon kushtet në të cilat është krijuar kontesti/ konflikti origjinal.12
  14. 14. Në procesin e zgjidhjes së kontesteve në mbështetje nga rrjeti i lehtësuesve i cili ështëbashësinë në dispozicion qëndrojnë disa formuar në kuadër të komunës nga Qendraorgane, institucione dhe individë. Çdo kontest për mbështetje të lehtësimit të kontesteveparaqet problem ekskluziv i cili kërkon involvim ndëretnike dhe nga përfaqësuesit e bashkësisënë struktura të ndryshme varësisht nga ajo se më të gjerë (kryetar i bashkësisë lokale,kush është përfshirë në kontestin, ku është këshilltarë të komunës, kryetar komune,...).krijuar kontesti, për çka është kontesti, në cilin Kur kontesti nuk mund të zgjidhet në nivelinnivel të strukturës së bashkësisë. e krijimit të tij (shkollë, bashkësi lokale, njësi punuese) kërkohet mbështetje nga bashkësia dhe nga rrjeti i lehtësuesve të ndërtuar në nivel1. NIVELI I PARË I ZGJIDHJES SË KONTESTIT të çdo komune. Përfshirja e përfaqësuesveShkalla e parë e veprimit është joformale dhe të caktuar nga rrjeti i lehtësuesve varet ngapërfshinë të gjitha strukturat e bashkësisë/ lënda dhe nga palët e involvuara. Nëse nukorganizatës/institucionit në të cilin është krijuar arrihet zgjidhje të kontestit me përfshirjenkontesti e deri te nivelin më i lartë udhëheqës e partnerëve përkatës nga rrjeti kalohet nëi asaj bashkësie/organizate/institucioni. Për nivelin e ardhshëm.shembull, nëse kontesti është shkaktur nëkuadër të një shkolle, kjo nënkupton involvimine nxënësve, arsimtarëve, shërbimin profesional, 3. NIVELI I TRETË I ZGJIDHJES SË KONTESTITadministratën (në krye me drejtorin), prindërit Nëse veprimi joformal nuk jep rezultat munddhe këshillin e shkollës. të kërkohet ndihmë prej profesionistëve –Është e pëlqyeshme që në nivel të çdo mediatorëve. Në këtë nivel është mirë tëorganizate paraprakisht të përpilohet plan për përfshihen mediatorë profesionistë nga listaveprim në rast të kontestit/konfliktit. Niveli i për mbështetjen e çdo komune. Me mediatorëtparë i zgjidhjes së konfliktit duhet t’i përfshijë vendoset marrëveshje për ndërmjetësim dhedrejtpërdrejt palët e interesuara dhe faktorit të të dyja palët janë të pajtimit që ta pranojnëparë përgjegjës organizativ. ndërmjetësimi. Në kushte të kontestit ndëretnik më e mirë është pjesëmarrja e dy mediatorëve përfaqësues të secilës nga bashkësitë e2. NIVELI I DYTË I ZGJIDHJES SË KONTESTIT involvuara ndëretnike. Aspekt posaçërisht të rëndësishëm paraqet dimensioni gjinor dheInformacioni për kontestin/konfliktin mund nevoja për involvimin e grav mediatore apotë përcillet deri te Qendra për mbështetje të përfaqësuesve të grupeve për mbështetje. Nëselehtësimit të kontesteve ndëretnike me qëllim kontesti nuk mund të zgjidhet me ndërmjetësimtë alertimit të hershëm dhe ngritjes së sistemit profesional ai ngritet në nivel më të lartë dhetë gatishmërisë. Në çdo moment të lehtësimit fiton trajtim nacional.të kontestit mund të kërkohet ndihmë/ 13
  15. 15. 4. NIVELI I KATËRT I ZGJIDHJES SË KONTESTIT Kur bëhet fjalë për konteste ndëretnike, në këtë nivel në procesin involvohen subjektet politike në nivel nacional, ministri përkatëse, parlamentarë në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë, Presidenti i shtetit, mund të japin një input në zgjidhjen e kontestit, gjegjësisht, të kërkohen zgjidhje të përgjithshme që mund të zbatohen edhe në situatën konkrete. Në këtë proces do të grumbullohen të gjitha informacionet relevante për kontekstin në të cilin është krijuar kontesti/konflikti dhe do të identifikohen situatat eventuale të ngjashme në komuna apo rajone tjera. Merren qëndrime që mund të kenë rëndësi më të gjerë dhe eventualisht inicohen ndryshime ligjore.14
  16. 16. 6 6.1 VETËQEVERISJA LOKALE Vetëqeverisja lokal paraqet shkallën e parë në zgjidhjen institucionale të kontesteve dhe shkallën e parë të mbështetjes që mund ta japë bashkësia në këtë proces. Vetëqeverisja lokale paraqet nivelin e dëshiruar për lehtësimin e kontesteve/konflikteve dhe nuk guxon të jetë e anashkaluar në procesin e lehtësimit. Elemente thelbësore të veprimit: 1. Sigurim të informacioneve dhe/ose informacioneve të provuara (nga institucionet kompetente); SUBJEKTE SPECIFIKE NË 2. Sigurim të informacioneve të sakta (informacione nga LEHTËSIMIN2 dëshmitarë, pjesëmarrës...); 3. Kontakt me palët në konfliktin dhe sigurim të komunikimit të mëtejshëm permanent;Epërsitë e involvimit të njësive të vetëqeverisje lokale në 4. Informacione për involvim të mundshëm të individëvendërmjetësimin: nga organet e vetëqeverisjes lokale në konfliktin dhe neutralizimin e tyre në procesin e zgjidhjes; Interesim për zgjidhjen e konfliktit; 5. Thirrje dhe informim të organeve kompetente; Qasje deri te informatat; 6. Vlerësim të asaj nëse për zvogëlimin e reagimeve Përbërje etnikisht e përzier e trupave që marrin të mundshme te opinioni është më mirë miratimi i vendime; vendimit formal apo vetëm përgjigje për veprim në Kapacitete (financiare, hapësinore, resurse njerëzore, terren; lidhje me institucionet nacionale). 7. Vlerësim i shkallës së informimit dhe involvimit të opinionit; 8. Zgjedhje e institucioneve nga të cilat do të kërkohet bashkëpunim (arsimore, joqeveritare, mediatike, gjyqësore, etj.). Mënyrë precize dhe përgjegjëse e bashkpunimit; 9. Krijimi i kumtesës për opinion; 2 Shiko Shtojca10 – skemë për anticipimin e reagimit të subjekteve të caktuara në procesin e lehtësimit 15
  17. 17. 10. Aktivitete plotësuese të cilat do ta qetësonin tensionin e mundshëm në Bashkësia lokale mund të paraqitet në disa opinion (hapje të debateve, tryezave të role: rrumbullakëta, ...); 1. të jetë pjesë e kontestit dhe palës së 11. Ruajtjen e lehtësimit të kontestit/konfliktit interesuar (për shembull, kontest ndërmjet në nivel lokal derisa ekzistojnë kushte që dy apo më shumë komunave); të zgjidhet në këtë nivel. 2. të sigurojë kushte dhe vend të zgjidhjes së kontestit (shfrytëzim të të gjitha kapaciteteve në dispozicion të komunës në funksion të krijimit të kushteve të volitshme për përballje me kontestin); 3. të paraqitet në rolin e mediatorit apo arbitrit neutral (Kryetari i Këshillit të Komunës, Kryetari i Komunës apo ndonjë përfaqësues tjetër i komunës paraqiten në rolin e lehtësuesve të kontestit); 4. të jetë mbështetës i procesit të zgjidhjes së kontestit (me dhënien e informacioneve të nevojshme, konsultimeve, mbështetje e shprehur publikisht, krijim të kushteve të volitshme...). Në rastet kur është përcaktuar nevoja e ndërmjetësimit profesional, komuna mund të sigurojë mbështetje financiare për realizimin e këtij ndërmjetësimi. 5. Të përdoret si kanal drejt ndërmjetësimit më të lartë – ndërmjetësim nacional (kontakte me BNJVL-në, sigurim të komunikimit me parlamentarë të zgjedhur nga komuna apo rajoni konkret, me ministri dhe trupa përkatës parlamentar).16
  18. 18. 6.2 MEDIA Me qëllim të pozicionit të mediave në procesin e lehtësimit të zgjidhjes së kontesteve nevojitetMediat kanë rol specifik në procesin e vendosje dhe respektim i disa parimeve të caktuara.lehtësimit të kontesteve/konflikteve. 1. Sigurim të informacioneve të sakta (informacioneAta mund të paraqiten si lehtësues apo nga burime të sigurta, dëshmitarë, pjesëmarrës...);si vështirësues të procesit të kontesteve.Ndërlikim i posaçëm i rolit të mediave 2. Sigurim të informacioneve zyrtare (nga institucionetparaqet lidhshmëri të tyre etnike, kompetente);gjegjësisht, gjuha në të cilën shkruhet. 3. Vlerësim i informacioneve (krahasim tëSipas rregullës, mediat e lidhura me një informacioneve zytrtare me ato në terren);bashkësi të caktuar etnike bëhen edhembështetës të asaj bashkësie në cilindo 4. Analiza dhe selektim të informacioneve të cilat dokontest me dimension etnik. të prezantohen (vlerësim i asaj që është më pak e dëmshme për eskalimin e konfliktit); 5. Vlerësim i tajmingut të shpalljes; 6. Vlerësim i asaj se da duhet të jetë i theksuar dimensioni etnik i konfliktit; që Sipas definicionit, mediat janë faktor i pakontestueshëm 7. Paraqitje të konfliktit përmes prizmës së dy palëve mund të ndikojë në zgjidhjen e konflikteve ndëretnike. Në të konfrontuara; kushte ideale ato i plotësojnë parakushtet të jenë partnerë 8. Zgjedhje të terminologjisë (evitim të fjalëve të cilat në procesin e lehtësimit: nxisin paragjykime, jotolerancë, fjalor të urrejtjes); nuk janë palë e konfrontuar 9. Përdorim të komenteve personale (zgjedhje të janë të obliguar për objektivitet komenteve dhe analizave të cilat do ta qetësonin tensionin e mundshëm te opinioni); janë të obliguar për pavarësi 10. Përdorim të ilustrimeve (audio, vizuele) të cilat do janë të obliguar për paanshmëri ta qetësonin tensionin e mundshëm te opinioni; 11. Vlerësim të statusit të informacionit (nëse është për qetësimin e konflikteve ndëretnike më mirë që lajmi të jetë qendror apo të vendoset ndërmjetSenzacionalizmi, ndikimet partiake informacioneve tjera);mbi politikën redaktuese, “ngjyra” 12. Vlerësim i gjatësisë dhe zhvillimit të rrëfimit;etnike e mediave dhe ngjashëmjanl faktorë negativ të cilët e 13. Lokalizim permanent i konfliktit në nivel lokal.pamundësojnë punën e tyre nëpajtim me kornizën e përmendur tëdefinicionit. Me këtë, e vështirësojnëedhe përdorimin e tyre sindërmjetësues. 17
  19. 19. Pjesëmarrësit në lehtësimin 6.3 Roli i OJQ-ve dhe shoqërisë civile më gjerë, në doemos duhet të kenë strategji procesin e lehtësimit/ndërmjetësimit paraprakisht të përpunuar për komunikim me mediat e cila do të Rol të rëndësishëm në procesin e lehtësimit të mundësojë që mediat ta marrin kontesteve me dimension etnik mund të kenë rolin e partnerëve në lehtësimin. strukturat e shoqërisë civile (OJQ-të, shoqata Në strategjinë duhet të definohet: sportive/profesionale/kulturore, sindikata, bashkësi fetare dhe grupe religjioze...). 1. Kush i jep informacionet lidhur Përfshirja e këtyre strukturave në procesin e me një kontest konkret dhe me lehtësimit të kontesteve mund ta lehtësojë procesin e lehtësimit; shpërndarjen e informacioneve, fitimin e mbështetjes 2. Kujt i jepen informacionet nga bashkësia më e gjerë, shfrytëzimin e kapaciteteve (gazetarë të zgjedhur të cilët të bashkësisë në funksion të lehtësimit të kontestit, janë stërvitur të përpunojnë një minimizim të efekteve negative dhe ndërtim të materie të këtij lloji) atmosferës për përballje më të lehtë me një lloj të 3. Ekzistimi i kumtesave të këtillë të kontesteve në të ardhmen. shkruara të cilat prezantohen OJQ-të kanë rol të posaçëm në procesin e lehtësimit në tërësi me qëllim të ofrimit të të kontesteve dhe në aktivitetet e lidhura me informacionit për faktet, evitim ndërmjetësimin. Ato mund të bëhen pjesë e procesit të terminologjisë jopërkatëse dhe mbrojtje të pjesëmarrësve në në çdo moment dhe në çdo nivel varësisht nga kontestin. nevojat dhe dëshirat e pjesëmarrësve direkt në kontestin apo të involvuarit në lehtësimin dhe zgjidhjen e tij. OJQ-të mund të paraqiten në rolin e: 1. Lehtësuesve në kontest/konflikt (veçanërisht në një situatë kur vetë OJQ-ja është multikulturore dhe e reflekton llojllojshmërinë e bashkësisë në të cilën vepron; 2. Mbështetësve të akteve të lehtësimit dhe/ose ndërmjetësimit; 3. Burimit të informacioneve; 4. Palës në kontest/konflikt.18
  20. 20. SHTOJCA 19
  21. 21. 1 Termat të cilat përdoren: Dialog : lojtarë kryesorë të cilët komunikojnë me qëllim të arritjes së mirëkuptimit më të mirë dhe identifikimit të punëve, problemeve apo ideve të përbashkëta. Negocimi: proces i drejtpërdrejt i shkëmbimit të informacioneve dhe mendimeve mes lojtarëve kryesorë me qëllim të arritjes së marrëveshjes për shkëmbim të resurseve, vendosje të procedurave apo zgjidhje të kontesteve. Proces i shumëpalësh: proces i negocimit apo dialogut në të cilin marrin pjesë më shumë se dy palë. Zakonisht është më kompleks dhe më i ndërlikuar. Është i dobishëm kur në procesin janë të SHTOJCA involvuara struktura qeveritare dhe joqeveritare. Misioni për zbulimin e fakteve: pala e tretë neutrale thirret për ta hetuar kontestin dhe të shkruaj raport të mbështetur në fakte. Palët në kontestin nuk janë të lidhur për të dhënat dhe mund t’i pranojnë apo t’i injorojnë. Lehtësimi: proces bashkëpunues me të cilin u ndihmohet palëve me pikëpamje të ndryshme që t’i zgjidhin problemet e veta. Nuk bëhen propozime thelbësore, por lehtësuesi siguron procedurë korrekte, i mban gjërat në drejtimin e dëshirua, jep informacione përkatëse. Moment shumë i rëndësishëm është pavarësia dhe paanshmëria e lehtësuesit. Ndërmjetësim: term gjenerik për të gjitha aktivitetet të cilat nënkuptojnë tentime të palës së tretë për t’u ndihmuar palëve në kontest që të gjejnë zgjidhje dhe t’i zgjidhin dallimet pa dhunë. Nënkupton arritjen e pajtueshmërisë (marrëveshjes) formale. Arbitrazhi: proces në të cilin palët e kontestit i nënshtrohen një forme të caktuar të autoritetit i cili merr aktvendim apo ofron zgjidhje. Kjo është obliguese dhe nënkupton përdorimin e argumenteve juridike.20
  22. 22. 2 Parametra të përgjithshme të procedurës KUR NDËRMJETËSOHET Kur ekzsiton konflikt ndërmjet dy apo më shumë palëve, ndërsa palët nuk kanë arritur që ta zgjidhin vetë, ekziston bazë për fillimin e ndërmjetësimit. Duke marrë parasysh faktin se ndërmjetësimi është proces vullnetar në të cilin një person i tretë në rolin e ndërmjetësuesi u ndihmon palëve që vetë të gjejnë zgjidhje që i kënaq interesat/nevojat e tyre, ndërmjetësimi është i mundshëm nëse janë plotësuar kushtet vijuese:SHTOJCA ƒƒ Palët e prekura vullnetarisht i qasen procesit – palët duan që të zgjidhet konflikti/kontesti dhe kërkojnë ndihmë nga një person i tretë; ƒƒ Ndërmjetësuesi është i pavarur – nuk është i prekur nga konflikti/kontesti dhe nga rezultatet e tij; ƒƒ Të dyja palët e perceptojnë ndërmjetësuesin si të paanshëm gjatë tërë procesit (si dikush që nuk qëndron nw njwrwn apo anwn tjetwr); ƒƒ Palwt e prekura japim maksimumin nga vetvetja për të gjetur zgjidhje. Sfida të ndërmjetësimit Madje edhe kur janë plotësuar të gjitha kushtet e përmendura më parë, ndërmjetlsimi mund të jetë i vështirësuar nga faktorë më të ndryshëm, në mesin e të cilëve janë si vijon: 1. Постои можност страните да ги искривуваат информациите Ekziston mundësia që palët t’i shtrembërojnë informacionet që i japin. Këtë mund ta bëjnë në mënyrë të vetëdijshme apo të pavetëdijshme, veçanërisht në fazën fillestare të procesit. Qëllimi i sjelljes së këtillë të palëve është që të paraqiten në një dritë të dëshiruar sociale, në tentim që sa më shumë 21
  23. 23. të jetë e mundshme ta “përvetësojnë” të renditen në atë mënyrë që të mos e ndërmjetësuesin në anën e vet. rrezikojnë përjetimin e ndërmjetësuesit si neutral. Në çfarëdo tryeze që të ulet derisa 2. Nëse ekziston asimetri e dukshme apo e bisedohet (e rrumbullakët, trekëndëshe apo fshehur në fuqinë e palëve, ndërmjetësuesi katërkëndëshe), ndërmjetësuesi duhet të ka detyrë shtesë për ta neutralizuar dallimin. jetë i pozicionuar ndërmjet dy palëve dhe Kjo wshtw e domosdoshme me qëllim që në distancë të njëjtë nga të dyja palët, në palët në kontestin/konfliktin të mund të mënyrën që siguron kontakt vizuel me palët ndjejne se procesi është korrekt. Dallimet në dhe ndërmjet palëve. Është me rëndësi që fuqi shumë shpesh janë arsyeja themelore edhe karriget të jenë komode në mënyrë për shkak të cilës palët mund ta zgjidhin vet të njëjtë që të mos ndodhë që ato të jenë konfliktin, ndaj duhet të kërkojnë ndihmë shenjë e fuqisë më të madhe/ më të vogël të nga personi i tretë. Shembull tipik për një palëve të prekura dhe/ose mediatorit. situatë të tillë janë konfliktet që paraqiten ndërmjet arsimtarëve dhe nxënësve. 5. Nuk është njëjtë nëse në kontekstin më të gjerë ndodhin gjëra që mund të ndikojnë 3. Mund të ndodhë që vetitë e ndërmjetësuesit mbi procesin, ndërsa janë jashtë kontrollit të përputhen me ndonjë veti relevante e të mediatorëve apo palëve. Kjo është njërës nga palët dhe ta bëjnë që të duket veçanërisht problem kur ndërmjetësimi më anues ndaj asaj pale. Në situata të tilla zgjatë një kohë më të gjatë (disa ditë). ndërmjetësuesi duhet të investojë energji Për shembull, mund të ndodhë, gjatë plotësuese jo vetëm për ta ruajtur imazhin ndërmjetësimit të konfliktit interndëretnik, e neutralitetit, por edhe të pamundësojë që mediat të informojnë se në ndonjë rajon ngjashmëria e vetive ta bëjnë më empatim të vendit ka ardhur deri në protesta të ndaj njërës palë. Kështu për shembull, dhunshme të njërës nga grupet ndëretnike. kur në një kontest rreth kujdestarisë Në një situatë të këtillë, ndërmjetësuesit do ndërmjetësuesi është burrë, ekziston rreziku t’i duhet energji plotësuese për t’u përballur që ai më shumë të identifikohet me babanë me perceptimet e krijuara negative që mund dhe/ose të jetë i perceptuar si anues në të reflektohen mbi dinamikën dhe epilogun bazë të gjinisë. e ndërmjetësimit. 4. Nëse nuk sigurohen kushte përkatëse fizike në hapësirën në të cilën zhvillohet ndërmjetësimi, mund të prishet tërë procesi. Duhet marrë parasysh që hapësira të jetë e siguruar nga ndërhyrja e personave tjerë dhe të mos ketë shenja që mund ta tërheqin vëmendjen nga procesi (si për shembull, zilja e telefonit). Vendet për ulje duhet22
  24. 24. SUBJEKTE NË NDËRMJETËSIMIN Sipas rregullës, ndërmjetësimin e drejton një ndërmjetësues. Kur palët në konfliktet/Kur konflikti/kontesti është i natyrës kontestet paraqesin pjesëtarë të grupeveinterpersonale, vetë individët të cilët i ndëretnike në mesin e të cilave ekzistojnëpërfaqësojnë palët e konfrontuara janë tensione, për shkak të cilave konflikti/subjekte në ndërmjetësimin. Me përjashtim, kontesti nga intrapersonal mund të kalojëpalët mund t’i legjitimojnë përfaqësuesit në intra/intergrupor, rekomandohet qëe vetë, të cilët do të marrin pjesë në ndërmjetësimin ta drejtojë ose një pjesëtarndërmjetësimin në vend të tyre. i një bashkësie tjetër etnike që përjetohet siKur bëhet fjalë për konflikte intergrupore, neutral, ose dy ndërmjetësues, nga një prejështë logjike që grupet si tërësi nuk mund secilës bashkësi etnike.të sillen në ndërmjetësim. Atëherë, si ROLI I NDËRMJETËSUESITsubjekte në ndërmjetësimin paraqitenpërfaqësues të deleguar të grupeve si palë Ndërmjetësuesi është përgjegjës përtë konfrontuara. Me këtë rast, secila palë udhëheqjen e procesit të ndërmjetësimit. Ai/në konfliktin/kontestin mund të zgjedhë ajo duhet të ketë kontroll të plotë gjatë tërëtë jetë i prezantuar nga një ose më shumë rrjedhës së ndërmjetësimit. Nga ai pritet qëpersona, por personat e deleguar duhet të ta lehtësojë procesin në atë mënyrë që do tëjenë të përfshirë në procesin përderisa ai nuk siguroj:mbaron. ƒƒ atmosferë të sigurtë për udhëheqjen eVetë pala apo personi që e prezanton duhet procesit;të ketë mundësinë për të marrë vendime dhe ƒƒ komunikim me/ndërmjet palëve të bazuart’u përgjigjet pyetjeve. Persona tjerë mund të në parimin e respektit të ndërsjellë.jenë të pranishëm vetëm nëse këtë e lejojnëtë dyja palët në kontestin/konfliktin. Leje Ndërmjetësuesi duhet të jetë ndërmjetësuese këtillë kërkohet madje edhe për persona i pavarur, e jo përfaqësues i ndonjërës ngateknikë dhe për ekspertë (juristë, psikologë, palët në konfliktin/kontestin. Për këto arsye,etj.). ndërmjetësuesi nuk guxon:Me atë që janë theksuar si palë në ƒƒ të detyrojë asnjërën nga palët që të kyçet nëndërmjetësimin, gjegjësisht si përfaqsues negociatat;të palëve, këto subjekte kanë autoritet të ƒƒ të detyrojë ndonjërën nga palët që tëplotë për të kërkuar zgjidhje dhe të japin pranojë zgjidhje që nuk e konsideronpajtueshmëri, përveç nëse nuk shprehen përkatëse;ndryshe. ƒƒ të marrë vendime në emër të njërës apo të dyja palëve në konfliktin/kontestin. 23
  25. 25. INICIM TË NDËRMJETËSIMIT gjatë tërë kohës derisa zgjatë procesi. Elemente DHE PËRCAKTIM TË NDËRMJETËSUESIT të fjalimit hyrës janë prezantimi, sqarimi i rolit të mediatorit, sqarimi i rrjedhës së procesit Ndërmjetësimin mund ta inicojë cilado dhe theksimi i rregullave të sjelljes gjatë nga palët në konfliktin/kontestin përmes ndërmjetësimit. kërkesës me shkrim deri te pala tjetër. Nëse edhe pala tjetër pajtohet në formë të shkruar, fillohet me kërkimin e ndërmjetësuesit. 2. Përcaktimi i çështjeve kontestuese Ndërmjetësuesin mund ta zgjedhin palët në Në këtë fazë dëgjohet secila palë në mënyrë konfliktin apo t’u emërohet nga institucioni të individuale me qëllim që të fitojë sa është cilit i drejtohen. Me këtë rast është shumë e e mundshme më shumë informacione për rëndësishme që si ndërmjetësues të zgjedhet kontestin/konfliktin nga perspektiva e palëve një person që nuk ka interes personal të kundërshtuese. Sipas nevojës, mediatori ndërlidhur me konfliktin/kontestin. Pritet që mund të caktojë edhe takime më vete me ndërmjetësuesi i zgjedhur të zotohet se nuk ndonjërën nga palët. Nëse identifikohen më duhet të ketë kontakte personale me palët shumë çështje kontestuese, ato radhiten sipas e konfrontuara përderisa zgjatë procesi i prioritetet dhe zgjidhen një nga një. ndërmjetësimit. 3. Kërkim i zgjidhjeve Nëse ka edhe të tjerë që janë të prekur nga epilogu i kontestit/konfliktit (individë ose Mediatori i nxitë palët që të përmendin institucione/organizata), mund të përfshihen zgjidhje të mundshme të konfliktit, duke në ndërmjetësimin me ftesë të njërës palë e pamundësuar vlerësimin e tyre. Vetëm nëse palët nuk arrijnë të prodhojnë zgjidhje apo të ndërmjetësuesit, por me pahtueshmëri konstruktive, mediatori mund të ofrojë ide të të të dyja palëve. veta. 4. Arritje e pajtueshmërisë REALIZIM I NDËRMJETËSIMIT Mediatori u ndihmon palëve që t’i vlerësojnë (FAZA TË NDËRMJETËSIMIT) zgjidhjet e mundshme dhe ta zgjedhin atë që e Ndërmjetësimi zhvillohet në katër faza të konsiderojnë si më të mirë (i plotëson nevojat/ njëpasnjëshme: interesat e të dyja palëve). Rekomandohet që zgjidhja e zgjedhur rreth së cilës janë pajtuar 1. Krijim të klimës për ndërmjetësim palët në konfliktin/kontestin, të konfirmohet me marrëveshje të shkruar mes tyre. Negocimi fillon me fjalim hyrës që duhet të vendosë klimë të besimit dhe bashkëpunimit24
  26. 26. MARRËVESHJE do të ndjehet jo mjaft kompetent në një situatë konkrete.Mediatori nuk ka mandat që t’ua imponojëpalëve zgjidhjen e kontestit/konfliktit, ƒƒ besueshmëriandonëse është i obliguar t’u ndihmojë qëtë arrijnë pajtueshmëri rreth zgjidhjes. Ndërmjetësimi është proces i cili zhvillohetZakonisht është arritur pajtueshmëri që të ndërmjet palëve të cilat marrin pjesë në të.vendoset në formë të shkruar, në formë të Kjo do të thotë se gjithçka që ndodhë gjatëmarrëveshjes, e cila mundet, por nuk është ndërmjetësimit doemos duhet “të mbetete thënë të ketë karakter obligues juridik. Kur aty” – as mediatori, as palët e konfrontuaramarrëveshja ka karakter obligues juridik, nuk guxojnë të flasin për atë që është thënërekomandohet që të merren parasysh edhe gjatë ndërmjetësimit. Kur mediatori takohetimplikimet juridike nga zgjidhja, duke marrë me njërën nga palët në takim të ndarëparasysh faktin se zgjidhja e arritur me veçanërisht duhet të ketë kujdes që të mosndërmjetësim mund t’i ndryshojë të drejtat bartë informacione për të cilat nuk ka marrëligjore të palëve. Nëse mediatori konsideron pajtueshmëri eksplicite nga pala tjetër.se pajtueshmëria e arritur bie ndesh me Vëmendje të posaçme duhet t’i kushtohetrregullat ligjore apo është e pamundshme të vërejtjeve të shkruara, të cilat duhet të ruhenzbatohet, duhet t’u rekomandojë palëve që në vend të sigurt gjatë ndërmjetësimit,të kërkojnë ndihmë të pavarur juridike. ndërsa të asgjësohen pas përfundimit të tij. ƒƒ paanshmëria PARIME ETIKE GJATË ZBATIMIT TË NDËRMJETËSIMITParime kryesore etike të cilave duhet t’u Paanshmëria e ndërmjetësuesit shihet nëpërmbahet mediatori janë: neutralitetin e tij. Kjo do të thotë se në asnj냃 kompetentshmëria moment të ndërmjetësimit, mediatori nuk guxon të marrë asnjë anë, sado që t’i duket se njëra nga palët ka të drejtë ose se është mëPër të qenë mediator, duhet të posedohen pak e fuqishme.shkathtësi dhe njohuri përkatësetë përvetësuara përmes stërvitjeve ƒƒ mosshkaktimi i dëmitdhe praktikës së supervizuar. Parimi ikompetentshmërisë parashikon mbindërtim Mediatori është i obliguar të punojë nëtë vazhdueshëm të mëvetësishëm përkundër interes të mirëqenies së të dyja palëve nëkompetentshmërisë së përvetësuar në këtë konfliktin/kontestin. Kjo do të thotë se duhetmënyrë. Përveç kësaj, mediatori ka obligim të ketë kujdes që të mos u shkaktojë dëm,moral që të tërhiqet nga ndërmjetësimi nëse gjegjësisht të mos u lejojë që t’i shkaktojnë 25
  27. 27. dëm njëri-tjetrit apo vetvetes. Me këtë rast, Parimet etike që kanë të bëjnë me procesin duhet marrë parasysh se dëmi mund të jetë i përcaktohen dhe mirëmbahen përmes natyrës psiqike, fizike apo materiale. rregullave të sjelljes që i imponon mediatori ƒƒ pavarësia në fazën e parë të ndërmjetësimit, ndërsa palët janë të obliguara t’i pranojnë dhe Ky parim kërkon nga mediatori të respektojnë. Ato rregulla në mënyrë tipike pamundësojë që ndonjë (individ, grup, përfshijnë: përcaktim të diskrecionit, respekt institucion, etj.) të ndikojë mbi procesin dhe të ndërsjellë (mossulmim, mosofendim, epilogun e ndërmjetësimit. dëgjim i rrëfimit etj.), pjesëmarrje aktive, ƒƒ përkushtimi dhënie e të dhënave, etj. Parimet etike që kanë të bëjnë me zgjedhjen e zgjidhjes më të mirë të konfliktit/kontestit Ky parim ka të bëjë me kërkesën e mediatorit detyrojnë që t’i kushtohet kujdes asaj se sa gjithmonë të punojë duke dhënë gjithçka është zgjidhja e drejtë dhe realiste. nga vetja në interes të sigurimit të zgjidhjes, sa është e mundshme më shpejtë dhe në mënyrë cilësore.2626
  28. 28. 3 SKEMËL PËR KOMUNIKIMIN E MUNDSHËM NË KUSHTE TË KONTESTIT NË SHKOLLË: Komunikim në situatë të kontestit ndëretnik në shkollë Shkollë Palë të interesuara Institucion sipas radhitjes Struktura për Ngritje të vetëdijes së fjalimit mbështetje dhe informim të (kush mund të inicojë opinionit Palë të mundshme të kontestit ndërmjetësim) nxënës nxënës Shërbim profesional në Qendër përSHTOJCA shkollë mbështetje arsimtarë arsimtarë të lehtësimit administratë administratë të kontesteve ndëretnike prindër prindër OSE Drejtor i shkollës OJQ kombinime (për shembull, arsimtarë dhe administratë në njërën anë dhe prindër dhe nxënës në anën tjetër) Komision për marrëdhënie Shoqata profesionale Deklaratë për media mes bashkësive (arsimtarë, prindër) Këshill i Komunës Qendër për punë Intervistë apo debat sociale Kryetar i Komunës BNJVL Diskutim në internet Mediator profesional Diskutime në shkolla tjera Komitet për marrëdhënie ndëretnike Në çdo moment nëse ka elemente të veprës penale - polici 27
  29. 29. 4 SKEMË PËR PËRPUNIMIN E PLANIT PËR VEPRIM NË RAST TË KONTESTIT/ KONFLIKTIT ME DIMENSION ETNIK. SHTOJCA Përcaktimi i kontestit/ Identifikim i subjekteve që Identifikim i piramidës Identifikim i lehtësuesve konfliktit me mund të jenë të prekura hierarkike të involvimit të të mundshëm nga dimension etnik; me konfliktin apo të subjekteve në zgjidhjen bashkësia; involvuara në konfliktin; e kontestit në kuadër të strukturës në të cilën është krijuar; 1 2 3 4 Identifikim i Përcaktim i momentit Përcaktim i momentit Identifikim i mënyrave piramidës hierarkike të nevojës për ndihmë të zgjerimit të rrethit të komunikimit me të involvimit në profesionale të të lehtësuesve në nivel mediat (moment dhe bashkësinë më të 5 mediatorëve; 6 nacional; 7 mënyrë e informimit). 8 gjerë; 5 6 7 828
  30. 30. 5 SHTOJCAEmri dhe mbiemriLulzim Mehmeti RRJETA TË LEHTËSUESVE SIPAS KOMUNAVE organizata/institucioni ShMK „Sande Sterjoski ” Bashkia Kërçovë telefoni 070/328 003 e -mail lulzimmehmedi@yahoo.comRahim Pinjolli ShMK „Sande Sterjoski ” Kërçovë 070/223-134 hejmi63@yahoo.comTeuta Zenku ShM “Drita” Kërçovë 070/571 588 teuta_zenku@yahoo.comIzabela Pejoska ShMK „Mirko Mileski” Kërçovë 078/481 947 izabelapejoska@yahoo.comElizabeta Sajkoska ShMK „Mirko Mileski” Kërçovë 071/907 400 elizabetasaj@yahoo.comMirlinda Ballazhi ShM „Drita” Kërçovë 071/691 272 bu-terfly@hotmail.comGordana Koleska ShF d-r Vlado Polezinoski Kërçovë 078/663-692 gkoleska@yahoo.comSlavica Bureska ShF d-r Vlado Polezinoski Kërçovë 078/310-157 slavica_bureska@yahoo.comIsmet Balazhi CRZ -OJQ Kërçovë 070/586 142 temsi20@yahoo.comArben Ristemi CRZ – OJQ Kërçovë 070/423 205 aristemi@gmail.comMladen Vancoski kha BIser -OJQ Kërçovë 070/280 717 mladen.vancoski@yahoo.comJovce Trajanoski Prerodba -OJQ Kërçovë 078/560 547 trajanoski@gmail.comEmin Mamudoski Prerodba -OJQ Kërçovë 070/691 913 ro.nvo.prerodba@t-home.mkZenel Zulbeari Association of the Blind People -OJQ Kërçovë 070/223 356 neli223@yahoo.com 29
  31. 31. Emri dhe mbiemri organizata/institucioni Bashkia telefoni e -mail Seada Rashmani Association of the Blind People (volunteer) -OJQ Kërçovë 071/900 984 neli223@yahoo.com Kosta Galimanoski CMSRC Cekor -OJQ Kërçovë 070/827 627 galimanoski@yahoo.com Hristijan Stojanoski ROMA -OJQ Kërçovë 076/476-623 kiko_skic@hotmail.com Elvis Redzeposki ROMA -OJQ Kërçovë 071/845-153 eki-x@hotmail.com Mide Nexhipi Shoqata e gruas shqiptare -OJQ Kërçovë 076/424 471 midenexhipi@yahoo.com Stojce Smileski KOMZ Kërçovë 071/221 365 familijasmileski@gmail.com Suzana Tasevska Anëtar i Këshillit Kërçovë 078/301 915 suze.tasevska@gmail.com Sonja Kocoska Koordinatire e Komitetit për mundësi të barabarta Kërçovë 075/212 529 sonjakochoska@yahoo.com Marin Vojneski m.z. Gorica Kërçovë 071/360 021 no Cane Gorgioski m.z. Gorica Kërçovë 078/630 429 gjorgjioskicane@yahoo.com Hasan Lena Z.v president i m.z. Pashino Kërçovë 070/223 121 no Yllka Dervuishi ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 070/482 153 yllkanice@hotmail.com Jehona Dauti ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 071/618 556 jehonadauti@hotmail.com Irena Doncevska ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 072/242 067 idoncevska30@hotmail.com Vasil Maksimoski ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 071/390 917 sounikonestor@gmail.com Jasmina Markoska ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 070/212 855 sounikonestor@gmail.com Natasa Trajkoska ShF „Straso Pindzur” Vevcani Strugë 070/352-772 natalytrajkoska@yahoo.com Kimete Beqiri ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 070/768 418 katia.bug@hotmail.com Mustafa Kaligi SHFK “Bashkimi” Oktise Strugë 070/347 216 m.kalici@yahoo.com Daniela Zatarakoska ShMK „Niko Nestor” Strugë Strugë 071/245 966 dani_zatarakoska@yahoo.com Loreta Matovska ShF „Braka Miladinovci” Strugë 071/543 198 loreta_matovska@yahoo.com Ruzdi Smajloski President i m.z. Boroec Strugë 070/635 045 smajloski-ruzdi@hotmail.com Dragica Popovska President i m.z. Mislesevo Strugë 070/536-592 ezerka.struga@yahoo.com Sheriat Arsllami m.z. Bogojci, Toska, Lakajca Strugë 070/838 410 arsllanycompany@gmail.com Abdulakadri Shej m.z. Velesta Strugë 070/515-312 islam_66al@hotmail.com Urim Kaba Vizian Vel -OJQ Strugë 070/394 663 urimkaba@yahoo.com Naum Dunoski zk „Punte” Strugaë- OJQ Strugë 071/385 296 ndunoski@yahoo.com Marijana Pipileva LDA -NGO Strugë 077/944 004 marijanamk@yahoo.com30
  32. 32. Emri dhe mbiemri organizata/institucioni Bashkia telefoni e -mailDijana Pejcinoska FORUM ZFD -OJQ Strugë 070/762 128 dijana_pejcinoska@yahoo.comSerif Ajradinoski Rumelija -OJQ Strugë 070/347 232 a.serif59@hotmail.comMate Gogoski EZ „Enhalon” -OJQ Strugë 075/362 245 enhalon1990@yahoo.comKaterina Stojanovska idividual Strugë 078/234 698 katerinastojanovska5@yahoo.comMajlinda Miftari idividual Strugë 072/531 537 majlinda.miftari@gmail.comYmrije Hoxha idividual Strugë 070/804 002 ymrije_h@hotmail.comSlobodan Novkovic KOMZ Strugë 071/349-675 s.novkovic@hotmail.comHanife limani ShF Naim Frasheri Kumanovë 070/480-010 aurrela_15@live.comDemir Shabani ICZ -K -OJQ Kumanovë 070/645-669 demir_shabani@yahoo.comLindita Rexhepi CID -OJQ Kumanovë 070/350 173 lindita@cid.mkLidija Ilijevska Majka -OJQ Kumanovë 075/702-446 lidija63@hotmail.comKristijan Gorgijevski OJQ Kumanovë 078/211-308 kristijan_gorgieski@yahoo.comSefedin Zymberi  OJQ Kumanovë 078/643-218  rrufeja20_ku@live.com Feat Kamberovski Arka OJQ Kumanovë 078/319-600 fkamberovski@hotmail.comKeti Doncevska Ilic Pro Arte -OJQ Kumanovë 070/822-138 doncevskailik@yahoo.comZivka Hristovska The Circle of Serbian Sister -OJQ Kumanovë 075/301-897 kss_ku@yahoo.comMiki Tairi KOMZ Kumanovë 071/696-937 mikitairi@hotmail.comMuarem Kazimovski KOMZ Kumanovë 076/904-158 muarem.kazimovski@yahoo.comVioleta Bogdanovska SVR Kumanovë 070/325-749 violeta_bogdanovska@moi.gov.mkNaser Veseli Zv. Avokat i popullit Kumanovë 070/226 573 nveseli@ombudsman.mkZoran Jordanovski SVR Kumanovë 070/258 833 zjordanovski2000@yahoo.comKrume Jovanovski m.z. Pero Cico Kumanovë 070/900-952 noSolidar Sulejmani MPPS Shkup 070/560-968 solidarsulejmani@gmail.comZarko Stanimirovik Mistria e kulturës Shkup 071/719-793 zharkostanimirovikj@yahoo.com 31
  33. 33. 6 KONTAKT ME QENDRËN PËR MBËSHTETJE TË LEHTËSIMIT TË KONTESTEVE NDËRETNIKE (QMLKN) Qendra për mbështetje të lehtësimit të kontesteve ndëretnike (QMLKN) gjendet në hapësirat e UKIM Institut për hulumtime sociologjike dhe politike-juridike – Shkup në bulevardin “Partizanski odredi” bb, tel 3061-119 lok. 101 Persona për kontakt mr. Dijana Stojanoviq Gjorgjeviq, tel. 070/699-148, e-mail: stojanovic@isppi.ukim.edu.mk SHTOJCA32
  34. 34. 7 SHTOJCA LISTA E MEDIATORËVE QË KANË KALUAR STËRVITJEN PËR NDËRMJETËSIM NË KONTESTE/ KONFLIKTE ME DIMENSION ETNIKEmri dhe mbiemri organizata/institucioni/profesioni Bashkia telefoni e -mailLidija Mihajlovska Drejtoresh e ShF Nace Bugjoni Kumanovë 078/478-400 lidijamihajlovska@yahoo.com Asie Pasholli CSR Shkup Kërçovë 070/880 019 asiepasholli@hotmail.comAtina Murgasanska medijator Kumanovë 070/628 555 atinaa2004@yahoo.comArse Petreski PhD Shkup 070/702-133 dr_arse_petreski@yahoo.comFiljana Koka Gazetare -MTV Shkup 070/221-697 filjanakoka@yahoo.comZoran Petkovikj Bakli Avokat Shkup 070/685-130 zoran_petkovic@yahoo.comLence Velichkovska Mistria e drejtësis Shkup 070/801-680 lvelickovska@mjustice.gov.mkElizabeta Spiroska Asitente në Universitetin Evropian Shkup 070/391-357 e.spiroska979@gmail.comJane Petrovski Edukatorë Shkup 071/373-304 ptrjanne@yahoo.comMirjana Mandiq Oda e medijatorëve hamber Shkup 070/268-025 mirjana.mandic@gmail.comZorka Zlatanovic BA në teknologji Shkup 071/218-527 zorka_zlatanovic@yahoo.comLatif Shabani Avokat Tetovë 071/224-171 latif_54@live.comIrena Cvetkovska Avokat Kumanovë 075/994-444 irenacvetkovska@yahoo.com 33
  35. 35. Divna Jankova ShF Nace Bugjoni Kumanovë 070/380-381 doverbaku@hotmail.com Vasil Ristevski MA i shkencave sociale Ohër 075/261-126 imperator_ohrid@yahoo.com Miroslav Stojanov ShF Gorgi Naumov Manastir 075/570-100 miroslav_stojanov@yahoo.com Venko Kalacoski Avokat Ohër 070/391-501 venkokalacoski@yahoo.com Gordana Atanasova MA e shkencave sociale Ohër 075/468-549 gatanasova2007@yahoo.com Predrag Usovic Avokat Ohër 075/261-128 predrag_oh@yahoo.com Slavica Karanicic Biologe Kumanovë 075/368-073 karanikik_slavica@yahoo.com Rozetka Vlahovic MA i shkencave sociale Shkup 070/393-446 arozy71@hotmail.com Trendafilka Sandeva Avokat Shkup 075/269-492 trendafilkas@yahoo.com Zoran Vucev PhD Shkup 075/402-571 zoranvucev@t-home.mk Savetka Dimoska Avokat Shkup 070/234-717 savedim@yahoo.com34
  36. 36. 8 SHABLLON PËR MARRËVESHJE PËR MEDIJACION Marrëveshje për pranimin e procedurës për ndërmjetësim (Në procedurë për zgjidhjen e konflikteve ndëretnike)SHTOJCA Ndërmjetësues: Lënda: Palë në kontestin: Vlera e kontestit: Në pajtim me nenin.1 paragrafi 4 dhe nenin 5 dhe nenin 13, paragrafi 1 të Ligjit për ndërmjetësim, e lidhur me Ligjin për marrëdhënie obligative, me këtë marrëveshje palët i përcaktojnë kushtet në të cilat do të drejtohet procedura ndaj për këtë arsye: 1. Palët vullnetarisht, me vullnetin e tyre të lirë pranojnë ndërmjetësimin si mënyrë e zgjidhjes së kësaj lënde në pajtim me interesat e tyre. 2. Palët me marrëveshje pranojnë se në procedurën për ndërmjetësim do të veprojnë me vetëdije dhe sinqerisht duke u përpjekur që të arrijnë zgjidhje të përbashkët të pranueshme. 3. Kjo marrëveshje i obligon palët dhe të gjithë të pranishmit në besueshmëri lidhur me procesin dhe informacionet e parashtruara gjatë procedurës. 4. Me qëllim të zgjidhjes së kontestit është e domosdoshme që të gjitha faktet relevante t’i bëhen të ditura ndërmjetësuesit. Për shkak të kësaj, gjykata ia dorëzon ndërmjetësuesit lëndën nr. ___________________ 35

×