Luan van tot nghiep quan tri kinh doanh quoc te (49).doc
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
661
On Slideshare
661
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
14
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com lời nói đầu AFTA dù ít, nhiều mang ý nghĩa quan trọng đối với tương lai kinh tế ViệtNam. Thách thức của AFTA yêu cầu phải nâng cao tính năng động và hiệu quảcủa cả nền kinh tế, con đường tham gia AFTA đòi hỏi tiêu chuẩn hiệu quả phảiđưa lên hàng đầu trong các lĩnh vực quản lý, hoạch định chính sách của Nhànuớc, trong hoạt động sản xuất kinh doanh của chính các doanh nghiệp, buộcViệt Nam phải có nỗ lực lớn về cải cách kinh tế và hành chính, cải cách doanhnghiệp Nhà nước theo hướng hiệu suất hoá. Cho dù còn rất nhiều vấn đề cần tiếp tục được làm sáng tỏ, AFTA đã thể hiệnmột bước chuyển đổi chiến lược đúng đắn của sự hợp tác kinh tế ASEAN.AFTA là cơ sở để xây dựng khu vực mở và là một đóng góp quan trọng vào tiếntrình tự do hoá thương mại toàn cầu. Bản thân AFTA là bước mở đầu để đưaHiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đi từ liên minh thương mại đến các liênminh về thuế quan, liên minh tiền tệ, liên minh kinh tế. Để đẩy nhanh tiến trình thực hiện AFTA, các doanh nghiệp trong nướccần căn cứ theo hướng phát triển trong tình hình mới để có những quyết địnhkịp thời và phù hợp. Doanh nghiệp cần xem xét, đánh giá cụ thể các yếu tố liênquan đến sản xuất, tiêu thụ của từng mặt hàng trong tương quan các mặt hàngcùng loại từ ASEAN. Qua đó, doanh nghiệp có thể tìm ra các sản phẩm mới,hay phát triển các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu, tìm ra thị trường mới chosản phẩm của mình, các giải pháp để có thể làm chủ được thị trường nội địa vàsau đó phải tìm kiếm khả năng xuất khẩu, định hướng về các sản phẩm chủ lực,thị trường trọng điểm để có phương án sản xuất-kinh doanh đáp ứng các nhucầu xuất khẩu sang ASEAN hoặc ngoài ASEAN. Hơn nữa, các doanh nghiệpsản xuất trong nước cần đánh giá các chọn lựa và đưa ra các giải pháp cụ thểtrước mắt và giải pháp lâu dài. Xuất phát từ những quan điểm trên, em đã chọnnội dung của khoá luận tốt nghiệp và đề cập những giải pháp nhằm đẩynhanh việc thực hiện các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ AFTA. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 2. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN (AFTA) I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LIÊN KẾT KINH TẾ KHU VỰC 1.Khái niệm: Khu vực mậu dịch tự do là một liên minh quốc tế giữa hai hoặc nhiều nướcnhằm mục đích tự do hoa hoá việc buôn bán về một hoặc một số nhóm mặthàng nào đó. Biện pháp sử dụng là bãi miễn các công cụ thuế quan và phi thuếquan giữa các nước thành viên song các nước thành viên vẫn thi hành chínhsách ngoại thương độc lập với các nước ngoài liên minh. 2.Cấp độ liên kết: Khu vực mậu dịch tự do là một liên minh quốc tế ở cấp độ thấp nhất trongcác hình thức liên kết quốc tế 3.Tác động của khu vực mậu dịch tự do Khu vực này thiết lập nên một mối quan hệ mậu dịch giữa các nước thànhviên,mở rộng quan hệ xuất khẩu với nhau và tiến tới mở rộng ra ngoài khối,điều này cho thấy nó tác động tích cực đến buôn bán quốc tế nói chung.Việc dichuyển sản xuất từ các nhà sản xuất có hiệu quả cao hơn ,người sản xuất vàngười tiêu dùng đều có lợiI. II. TỔNG QUAN VỀ AFTA: 1. Sự hình thành và phát triển của AFTA: Tuyên bố thành lập khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) được đưa ra tạiHội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 4 tại Singapore ngày 28 tháng 1 năm1992 với thời hạn dự định thực hiện 15 năm, bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm1993 và hoàn thành vào năm 2008. “Tuyên bố chung Singapore - 1992” mở ramột thời kỳ mới trong hợp tác ASEAN nhằm tạo cơ hội ổn định và phát triểnkhu vực. Trên cơ sở đó, hội nghị đã quyết định thành lập “Khu vực mậu dịch tựdo ASEAN” (AFTA). Lúc đầu, chương trình AFTA dự định thực hiện trong Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 3. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comvòng 15 năm kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1993. là phải bắt đầu từ ngày 1 tháng 1năm 1998 Nhưng do yêu cầu đẩy nhanh tốc độ phát triển, đầu tháng 7 năm1994, Hội nghị Bộ trưởng kinh tế lần thứ 26 tháng 9 năm 1994 tại Chiềng Maiquyết định rút thời hạn xuống 10 năm, tức là hoàn thành vào năm 2003. ViệtNam là hội viên mới, được thực hiện chậm 5 năm, tức. Khối ASEAN không phải là một khối có sức mạnh kinh tế lớn so với cáckhối khác như NAFTA (700 tỉ USD); EU (600 tỉ USD); Nhật (3.500 tỉ USD);AFTA (400 tỉ USD) tuy nhiên, được đánh giá là khối phát triển năng động nhất.Tốc độ tăng bình quân 5 năm qua là 7,5% so với 3% của toàn thế giới. Tỉ trọngthương mại của ASEAN cao hơn nhiều so với các khu vực khác, xuất khẩu trên50% tổng sảm phẩm quốc dân, đặc biệt Singapore là 139% (* số liệu 1994). AFTA ra đời là phù hợp với quy luật vận động nội tại của các nền kinh tếASEAN trong bối cảnh khu vực hoá, toàn cầu hoá. Song với tư cách là một tổchức hợp tác kinh tế có thể chế, AFTA dường như là một dạng của "mô hìnhphát triển rút ngắn" của kiên kết kinh tế khu vực và trên thực tế, nó không cóđược những điều kiện chuẩn bị chín muồi về các bước liên kết khu vực giốngnhư EU, NAFTA. Do đó, AFTA hình thành trước tiên chỉ như là một hiệp địnhkhung, có phần hơi đơn giản; còn các nội dung và lịch trình của hiệp định lạichỉ được soạn thảo, sửa đổi và bổ sung đồng thời với tiến trình tổ chức và thựchiện chúng. Nền kinh tế của các nước Đông Nam Á đang chuyển động theo những thayđổi lớn trên thị trường tài chính và hàng hoá thế giới, trên khung cảnh hợp táckhu vực, trước hết là khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, với sự hoạt động hếtsức sôi động của các công ty đa quốc gia. Sự di chuyển ồ ạt các dòng vốn đầutư, công nghệ và tri thức kinh doanh kéo theo sự biến động trong lợi thế so sánhcủa nhiều nước. Thị trường khu vực ngày càng phát triển và thể chế hợp tác khuvực ngày càng được định hình đã làm thay đổi nhanh chóng vị trí và chiến lượcphát triển của từng nước. Mặc dù khủng hoảng kinh tế đã diễn ra trong những năm giữa thập kỷ 80, tốcđộ tăng trưởng kinh tế của ASEAN từ năm 1981 đến 1994 là 5,4% (* thống kêcủa Ban thư ký ASEAN) gần gấp hai lần tốc độ tăng trưởng trung bình của thếgiới. Với tốc độ phát triển kinh tế như vậy cùng với mục đích hợp tác toàn diệntrên mọi lĩnh vực kinh tế - chính trị - khoa học - xã hội ngay từ khi mới thànhlập, lẽ ra hợp tác kinh tế của ASEAN đã rất phát triển nhưng trên thực tế thànhtựu lớn nhất mà ASEAN đạt được trong suốt 25 năm tồn tại đầu tiên là hợp táctrong lĩnh vực chính trị quốc tế và an ninh nội bộ của các nước thành viên. Mặc Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 4. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comdù nhấn mạnh vào hợp tác kinh tế, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau, chotới năm 1992, việc hợp tác này vẫn tiến triển rất chậm chạp. Từ năm 1976, vấn đề hợp tác kinh tế ASEAN đã được chú trọng trở lại vớiKế hoạch Hợp tác kinh tế mà lĩnh vực đầu tiên là cung ứng và sản xuất các hànghoá cơ bản, các xí nghiệp công nghiệp lớn, các thoả thuận thương mại ưu đãi vàcác quan hệ kinh tế đối ngoại. Tuy đã có rất nhiều nỗ lực để thúc đẩy hợp táckinh tế trong ASEAN, nhưng kết quả của những nỗ lực đó không đạt đượcnhững mục tiêu mong đợi. Chỉ đến năm 1992, khi các nước thành viên củaASEAN ký kết một Hiệp định về Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN - AFTA thìhợp tác kinh tế các nước ASEAN mới thực sự được đưa lên một tầm mức mới. Trước khi AFTA ra đời, hợp tác kinh tế ASEAN đã trải qua nhiều kế hoạchhợp tác kinh tế khác nhau. Đó là: - Thoả thuận thương mại ưu đãi (PTA) - Các dự án công nghiệp ASEAN (AIP) - Kế hoạch hỗ trợ công nghiệp ASEAN (AIC) và Kế hoạch hỗ trợ sản xuất công nghiệp cùng nhãn mác (BBC). - Liên doanh công nghiệp ASEAN (AIJV) Các kế hoạch hợp tác kinh tế kể trên là những nỗ lực không nhỏ của ASEANtuy nhiên tác động của nó đến thương mại nội bộ ASEAN rất nhỏ và không đủkhả năng ảnh hưởng đến đầu tư trong khối. Có nhiều lý do khác nhau dẫn đếnsự không thành công này. Đó là việc vạch kế hoạch kém, vội vã liên kết màkhông có các bước nghiên cứu khả thi kỹ càng, quản lý thiếu hiệu quả, trongnhiều trường hợp, việc quyết định đầu tư vào ngành công nghiệp nào lại do cácChính phủ chứ không phải thị trường quyết định tức là còn dựa nhiều vàonhững ý tưởng chủ quan mà thiếu đi sự gắn kết với thực tiễn. Hợp tác kinh tếASEAN cũng bị ảnh hưởng một phần vì cơ cấu tổ chức với một Ban thư ký cóquá ít quyền hạn độc lập, không đủ khả năng để thực hiện vai trò cơ bản trongviệc đẩy nhanh và tăng cường hợp tác kinh tế khu vực. Nếu như nguyên tắcnhất trí của ASEAN đã thúc đẩy việc thống nhất và ổn định thì chính nó cũnglàm cho các bước đi hợp tác kinh tế vị chậm lại hoặc bị điều chỉnh chỉ bởi mộtnước thành viên thận trọng nào đó. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 5. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Tuy nhiên, các hoạt động hợp tác kinh tế của ASEAN đã có khuynh hướngtiến đến hiệu quả hơn từ AIP đến AIJV. Khu vực tư nhân đã được chú trọnghơn,quy luật thị trường dần dần được tuân thủ, các thủ tục liên quan được đơn giảnhoá và một số trường hợp các thủ tục rườm rà đã được loại bỏ, mức ưu đãi(MOP) được tăng cường. Tuy không đạt được kết quả mong đợi nhưng các kếhoạch hợp tác kinh tế này thực sự là những bài học quý báu cho việc hợp táckinh tế giữa các nước đang phát triển. AFTA đã ra đời trên cơ sở đúc rút kinhnghiệm từ những kế hoạch hợp tác kinh tế trước AFTA. Hội nghị Thượng đỉnhASEAN họp tại Singapore năm 1992 đã quyết định thành lập một Khu mậudịch Tự do ASEAN (AFTA) theo sáng kiến của Thái lan. AFTA thực sự là một bước ngoặt trong hợp tác kinh tế ASEAN, là kết quả tấtyếu của những chuyển động về hợp tác kinh tế ASEAN được tính kể từ năm1976 - năm tổ chức Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ nhất tại Bali(Indonesia) và là bước đánh dấu sự chú trọng trở lại với các kế hoạch phát triểnkinh tế mà các lĩnh vực ưu tiên chủ yếu là sản xuất và cung ứng các hàng hoá cơbản, phát triển các xí nghiệp công nghiệp lớn, thực hiện các thoả thuận thươngmại ưu đãi và phát triển các quan hệ kinh tế đối ngoại.Nói tóm lại, AFTA ra đời là kết quả phức hợp giữa sự tác động của các nhân tốbên trong và bên ngoài mà ta có thể xem xét khái quát như sau: Về nhân tố bên trong, có thể thấy rằng công nghiệp hoá trong 2 thập kỷ quađã làm tăng nhanh chóng quy mô buôn bán qua lại giữa các nền kinh tếASEAN. Người ta tính rằng vào đầu những năm 90, phần xuất khẩu nội bộASEAN trong tổng kim ngạch xuất khẩu của nhóm nước này đã đạt tới khoảng20% (* số liệu thống kê trên http://www.asean.com) và điều đó chứng tỏkhuynh hướng liên kết thương mại khu vực đã ngày càng trở nên mạnh mẽ. Cácnền kinh tế ASEAN đã mang đặc tính hướng ngoại dựa vào xuất khẩu và hơnbao giờ hết nhu cầu bức thiết trong việc tìm kiếm và liên kết thị trường, trướchết là các thị trường láng giềng kề cận lại trở nên quan trọng như vậy. Điều nàycàng được thúc đẩy nhanh hơn nhờ sự tác động tích cực của tăng trưởng kinh tếkhu vực đối với các chiến lược phi điều chỉnh và các biện pháp tự do hoáthương mại và theo đó, các nước này dễ dàng đi đến những mặc nhiên thừanhận AFTA. Chính phủ của từng nước ASEAN cũng đã thấy rõ trở ngại củachủ nghĩa bảo hộ mậu dịch trong chiến lược phát triển, đã đi đến nhất trí cởi bỏnó bằng việc theo đuổi các chiến lược tự do hoá theo hướng xuất khẩu. Do đó,về thực chất, chính sự chuyển đổi trong chiến lược phát triển và tình hình kinh Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 6. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comtế của các nước ASEAN đã khiến cho đề xuất về một khu vực mậu dịch tự doASEAN mang tính khả thi. Về các nhân tố bên ngoài, vào đầu những năm 90, môi trường chính trị, kinhtế quốc tế và khu vực đã có những thay đổi quan trọng do chiến tranh lạnh đãkết thúc. Ở kỷ nguyên hậu chiến tranh lạnh, vị trí của ASEAN trong chiến lượckhu vực và quốc tế của các cường quốc đã bị hạ thấp. Điều đó có nghĩa là HoaKỳ, Trung Quốc, Nga sẽ giảm bớt cam kết an ninh và giúp đỡ về kinh tế choASEAN. Chính sách mới của các cường quốc và những biến đổi theo hướngtích cực trên bán đảo Đông Dương đưa lại cho ASEAN những cơ hội và tháchthức mới. Ở thời kỳ hậu chiến tranh lạnh, kinh tế các nước ASEAN đứng trướcnhững thách thức lớn khiến cho các nước ASEAN không dễ vượt qua nếukhông có sự cố gắng chung của toàn Hiệp hội. Đó là sự xuất hiện những tổ chứchợp tác khu vực như EU, NAFTA có nguy cơ trở thành các khối thương mạikhép kín, sẽ làm cho hàng hoá ASEAN vấp phải những trở ngại hơn nữa khithâm nhập vào các thị trường trên. Mặc dù trong gần một thập niên qua, kinh tế ASEAN đã tăng trưởng với nhịpđộ cao nhưng nền kinh tế các nước này vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn vốntừ bên ngoài. Vị thế và triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế này sẽ khôngđược củng cố và thúc đẩy nếu như toàn hiệp hội không tạo dựng được sự nỗ lựcchung. Đây là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với sự cấp thiết thành lập khuvực mậu dịch tự do ASEAN. Trong đó, việc liên kết thị trường khu vực nhưmột trung tâm sản xuất và thương mại quốc tế là điều kiện căn bản để cải thiệnthế thương lượng cạnh tranh của ASEAN trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếpnước ngoài - một nhân tố được coi là động lực tăng trưởng và tạo ra sự năngđộng của châu Á trong những năm gần đây. Việc thành lập AFTA sẽ mở ra một thị trường tự do rộng lớn và dồi dào tiềmnăng ở khu vực Đông Nam Á. Tham gia AFTA, các nước ASEAN sẽ liên kếtvới nhau để phát triển kinh tế chặt chẽ hơn và rút ngắn khoảng cách về sự pháttriển giữa các quốc gia thành viên, nâng cao vai trò của ASEAN trong khu vựcvà trên thế giới. Chúng ta hoàn toàn có cơ sở để khẳng định ASEAN sẽ thành công trong việctạo lập AFTA. Thứ nhất, từ giữa những năm 80, các thành viên ASEAN đã lầnlượt thực hiện phi tập trung hoá và tự do hoá nền kinh tế của mình, đã cải thiệnđáng kể (mặc dù chưa đồng bộ) về môi trường đầu tư và thương mại và trên cơsở này, AFTA sẽ đặt từng quốc gia thành viên ASEAN trước những nhu cầubức thiết phải tiến hành cải cách nền kinh tế quốc gia nhằm thích ứng với các Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 7. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comyêu cầu chung của khu vực. AFTA sẽ góp phần đáng kể vào việc cải thiện hiệuquả sản xuất cho mọi quốc gia thành viên với chi phí ít hơn, hay nói đúng hơn,AFTA sẽ hỗ trợ cho các nền kinh tế này trở thành các nền kinh tế có hiệu suấtthông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa điều chỉnh cơ cấu kinh tế khu vực với cơcấu kinh tế nội địa của từng nước. Thứ hai, tạo ra AFTA, về thực chất, ASEANsẽ thực hiện một cam kết chính trị đầy đủ, nghĩa là các Chính phủ ASEANkhông chỉ thể hiện những nỗ lực của mình ở trong nước mà thông qua AFTA,họ còn muốn có sự điều hoà, giải quyết các khó khăn riêng cho từng quốc giathành viên. Thứ ba, các nước ASEAN đã có những bài học kinh nghiệm trongviệc thực hiện Hiệp định thương mại ưu đãi ASEAN (PTA) không mấy thànhcông từ cuối những năm 70. Do vậy, có thể nói rằng AFTA là thành tựu và lànấc thang mới trong chiến lược hợp tác kinh tế ASEAN hiện nay. AFTA giúpcác nhà sản xuất giảm chi phí đầu vào khi các thị trường ASEAN mở cửa. Mặtkhác, các nhà sản xuất hàng hoá sẽ được kích thích bởi tiến trình tự do hoá nhậpkhẩu nhờ AFTA và đồng thời nhờ đó có thể được lợi do nhận được chi phí vềcác sản phẩm trung gian cấu thành đầu vào giảm. Cũng tương tự như vậy, đầutư trực tiếp nước ngoài sẽ tăng lên do chỗ các nhà đầu tư nước ngoài muốnđược hưởng các ưu đãi đặc biệt của AFTA. 2. Những mục tiêu cơ bản của AFTA: 2.1. Tăng cường trao đổi buôn bán trong nội bộ khối bằng việc loại bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan giữa các nước ASEAN Đây là mục tiêu quan trọng nhất của AFTA. Bởi lẽ các nước thành viênASEAN đều có nền kinh tế hướng ngoại dựa vào xuất khẩu với tỉ trọng mậudịch với các nước ngoài khối khoảng 77% trong đó Mỹ chiếm khoảng 20%,Nhật 14% và EU 15% trong khi đó tỉ trọng mậu dịch nội bộ khối chỉ chiếmkhoảng 23% theo số liệu thống kê trung bình từ năm 1993 là năm bắt đầu thựchiện Hiệp định CEPT đến năm 1998. Thêm vào đó cơ cấu hàng hoá xuất nhậpkhẩu của các nước ASEAN tương đối giống nhau vì các nền kinh tế ASEANchủ yếu đều là các nền kinh tế đang phát triển có các điều kiện và nhu cầu xuấtnhập khẩu tương đối giống nhau. Vì vậy kim ngạch thương mại chịu ảnh hưởngtrực tiếp của AFTA sẽ không lớn. Về mặt này, AFTA sẽ không thể so được vớicác thoả thuận thương mại khu vực khác như EU hay NAFTA trong đó có sựliên kết giữa các nền kinh tế rất phát triển với những nền kinh tế kém phát triểnhơn như trường hợp của Mỹ và Mexico. Tuy nhiên mục tiêu này nhằm thúc đẩy Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 8. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comsự hợp tác kinh tế trong nội bộ ASEAN. Thông qua AFTA, tạo ra một thịtrường chung ASEAN mà trong đó các nước thành viên được hưởng ưu đãi hơnso với các nước không thuộc Hiệp hội. Từng bước, tiến tới xoá bỏ về cơ bảnthuế nhập khẩu hàng hoá thuộc các nước thành viên ASEAN với nhau, nhưngvẫn giữ nguyên thuế nhập khẩu đối với hàng hoá của các nước khác. Như vậy, với mục tiêu thúc đẩy buôn bán giữa các nước trong khu vực thôngqua chế độ ưu đãi thuế quan, AFTA sẽ tăng sức cạnh tranh của hàng hoáASEAN trên thương trường thế giới. 2.2. Thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực bằng việc đưa ra một khối thị trường thống nhất - xây dựng khu vực đầu tư ASEAN (AIA): Mục tiêu của AFTA là biến các nước ASEAN thành khu vực hợp tác kinh tếthông qua việc thực hiện các chương trình kinh tế mà quan trọng nhất là chươngtrình ưu đãi thuế quan (CEPT). Mục tiêu trung tâm này góp phần làm tăngcường năng lực kinh tế của các nước thành viên ASEAN nhằm tạo ra sức mạnhđể tự bảo vệ mình và vươn lên trong sự cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn củanền kinh tế Thế giới, tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư nhằm thu hút vốnđầu tư nước ngoài. Vào đầu thập kỷ 90, từ địa vị là địa bàn đầu tư hấp dẫn các nước ASEAN ởvào thế bị cạnh tranh gay gắt với các nước khác như Trung Quốc, Nga, cácnước Đông Âu, và cả Việt Nam. AFTA sẽ tạo ra một thị trường thống nhất, chophép việc khai thác lợi thế kinh tế về qui mô và tạo nhiều điều kiện thuận lợikhác cho việc hấp dẫn đầu tư nước ngoài. Khi đầu tư nước ngoài vào ASEANtăng lên, do việc mở rộng khai thác các lợi thế của AFTA, chắc chắn sẽ dẫn đếnviệc gia tăng trao đổi buôn bán giữa các nước ASEAN về các sản phẩm đầu vàocủa quá trình sản xuất. Tuy vây, khối lượng buôn bán trao đổi về các sản phẩmđầu vào như vậy chắc chắn sẽ tăng nhưng tỷ trọng so với tổng kim ngạchthương mại của ASEAN sẽ không lớn vì những lý do mang tính cơ cấu hànghoá xuất nhập khẩu như đã nêu trên, đặc biệt trong giai đoạn đầu thực hiệnAFTA khi quá trình chuyển dịch cơ cấu đầu tư và sản xuất quốc tế và khu vựcxuất phát từ việc thành lập AFTA và sau này là việc hình thành khu vực đầu tưASEAN (AIA). Mục tiêu của AIA là xây dựng một khu vực đầu tư ASEAN thông thoáng, rõràng và hấp dẫn nhất nhằm đẩy mạnh đầu tư vào ASEAN từ cả các nguồn trong Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 9. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comvà ngoài Hiệp hội. Tinh thần của AIA là muốn các nước thành viên "mở cửangay lập tức" các ngành nghề và "dành ngay lập tức" chế độ đối xử quốc gia. Đầu tư trực tiếp vào các nước ASEAN sẽ tăng vì kết quả trao đổi mậu dịchgiữa các quốc gia này sẽ tăng theo AFTA và do đó, sẽ kích thích các công tyNhật, Mỹ, EU và NIEs đầu tư nhiều hơn để giữ thị trường này thay vì trước đâyhọ thường cung ứng từ các cơ sở sản xuất ngoài ASEAN. Đầu tư trực tiếp nướcngoài (FDI) vào ASEAN sẽ tăng nhờ sự lớn mạnh của chính thị trường khu vựcASEAN và theo đó, sẽ ngày càng có nhiều dự án đầu tư trực tiếp nhằm cungcấp sản phẩm cho các thị trường này. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cácthành viên ASEAN còn phải nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư và thông quaAFTA làm cho các môi trường đầu tư của ASEAN trở nên hấp dẫn hơn so vớicác khu vực khác. Vấn đề đáng lưu ý là ASEAN cần phải đón bắt được cácdòng đầu tư quốc tế đang trong xu hướng chuyển mạnh từ các khu vực Âu, Mỹtrở lại châu Á. Dĩ nhiên, đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ASEAN không phải làmột hiện tượng mới, song những tác động của tiến trình AFTA sẽ nâng cao vàthúc đẩy chúng khởi sắc. Với định hướng phát triển ra ngoài khu vực trên cơ sởliên kết thị trường bên trong AFTA, ASEAN hoàn toàn có thể hy vọng tới khảnăng đẩy mạnh thế thương lượng cạnh tranh về thu hút đầu tư trực tiếp nướcngoài. 2.3. Hướng ASEAN thích nghi với những điều kiện kinh tế quốc tế đặc biệt là xu thế tự do hoá thương mại thế giới Chương trình CEPT là sẽ đưa ASEAN AFTA trở thành một khu vực mở vàlà sự phản ứng đáp lại với các mô hình bảo hộ mậu dịch ở cả trong và ngoài khuvực. Hay nói cách khác mục tiêu này liên quan đến sự đáp ứng của ASEAN đốivới xu hướng đang gia tăng của chủ nghĩa khu vực trên thế giới. Trước nhữngbiến động của bối cảnh quốc tế, AFTA buộc phải đẩy nhanh tiến độ thực hiệnvà tương lai có thể không chỉ dừng lại ở một khu vực mậu dịch hay liên minhquan thuế mà sẽ tiếp tục được phát triển thành một liên minh tiền tệ, một liênminh kinh tế. Nhờ tăng buôn bán trong và ngoài khu vực, AFTA sẽ trợ giúp chocác quốc gia thành viên ASEAN thích ứng được với chế độ thương mại đa biênđang tăng lên ngày càng nhanh chóng, hoà nhập với xu thế thương mại chungcủa thế giới. 3. Nội dung cơ bản của AFTA 3.1 Chương trình thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung - CEPT Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 10. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com sự thoả thuận giữa các nước thành viên ASEAN về việc cắt giảm thuế quantrong nội bộ xuống còn 0 - 5%, hạn chế về định lượng và các hàng rào phi quanthuế từ ngày 1/1/1993 đến ngày 1/1/2003. Chương trình thuế quan ưu đãi cóhiệu lực chung này sẽ thực hiện theo 4 danh mục. Danh mục 1 là giảm thuếnhập khẩu, được chia làm 2 phần: Phần thứ 1 là cắt giảm nhanh, áp dụng chocác loại sản phẩm có mức thuế suất từ 20% trở xuống và phần thứ 2 là cắt giảmthuế quan thông thường, áp dụng cho các loại hàng hoá có mức thuế suất nhậpkhẩu cao hơn 20%. Danh mục này được áp dụng cho 15 nhóm sản phẩm côngnghiệp chế biến của ASEAN như: xi măng, hoá chất, phân bón, chất dẻo, hàngđiện tử, hàng dệt, dầu thực vật, sản phẩm da, sản phẩm cao su, giấy, đồ gốm vàthuỷ tinh, đồ dùng bằng gố và song mây, dược phẩm với khoảng 3200 mặthàng, chiếm tới 43% tổng số danh mục giảm thuế của toàn ASEAN. Danh mục2 là Danh mục loại trừ tạm thời, chưa cắt giảm thuế nhằm tạo điều kiện thuậnlợi cho một số thành viên ASEAN tham gia vào tiến trình tự do hoá thương mạimà không bị sốc về kinh tế, tiếp tục các chương trình đầu tư đã được đưa ratrước khi tham gia kế hoạch CEPT hoặc có thời gian để hỗ trợ cho sự ổn địnhthương mại hoặc để chuyển hướng sản xuất đối với một số sản phẩm tương đốitrọng yếu trong buổi đầu tham gia CEPT, không bị ảnh hưởng xấu đến hoạtđộng sản xuất, kinh doanh trong nước. Sau 5 năm, những hàng hoá này sẽ phảichuyển dần sang Danh mục giảm thuế, mỗi năm 20% số sản phẩm trong Danhmục loại trừ tạm thời. Danh mục 3 là Danh mục loại trừ hoàn toàn, bao gồm cácsản phẩm không tham gia CEPT nhưng phải có điều kiện phù hợp với quy chếTổ chức Thương mại quốc tế WTO. Đây là các mặt hàng có ảnh hưởng tới anninh quốc gia, đạo đức xã hội, vốn sống và sức khoẻ con người, động vật, thựcvật, các giá trị lịch sử, văn hoá, giáo dục, nghệ thuật của mỗi nước. Danh mục 4là sản phẩm nông sản chưa qua chế biến. Các mặt hàng nông sản chưa chế biếncó khả năng gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế các nước ASEAN. Thời hạnđưa các mặt hàng trong danh mục này vào Danh mục giảm thuế sẽ bắt đầu từ2001 và kết thúc vào 2003, đối với Việt Nam là 2004 và 2006. Hơn nữa, chương trình CEPT còn cho phép các nước thành viên đưa ra mộtdanh mục tạm thời chưa thực hiện tiến trình giảm thuế theo kế hoạch CEPT đểcác nước có thời gian chuẩn bị, nâng cao hơn khả năng cạnh tranh hàng hoá củanước mình.Danh mục các mặt hàng thuộc CEPT của Việt Nam năm 1998: - Danh mục giảm thuế: 1.661 dòng thuế - Danh mục loại trừ tạm thời: 1.317 dòng thuế Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 11. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com - Danh mục nhạy cảm: 26 dòng thuế - Danh mục loại trừ hoàn toàn: 213 dòng thuếTổng cộng là 3.217 dòng thuế (* nguồn Bộ Tài chính và Ban thư ký ASEAN) Như vậy, cốt lõi của việc thành lập khu vực mậu dịch tự do là thực hiệnchương trình CEPT, nhằm giảm dần thuế nhập khẩu hàng hoá giữa các nướcASEAN với nhau tới mức 0 - 5%, nhằm mục đích khuyến khích thương mạigiữa các nước thành viên. Theo chương trình này, các nước thành viên đưa radanh mục những mặt hàng sẽ tham gia vào CEPT, cắt giảm những biện pháphạn chế phi thuế quan khác, và đưa ra lịch trình triển khai. Chương trình này bắtđầu vào năm 1993, dự kiến kéo dài 15 năm, nhưng mới đây được rút bớt 5 năm,tức là kết thúc vào năm 2003. Theo quy ước của AFTA, ngoài các loại nông sảnchưa chế biến hoặc sơ chế là những mặt hàng không nằm trong CEPT, mỗinước xác định và đăng ký 3 loại mặt hàng tuỳ theo mức độ tham gia CEPT;không tham gia hoàn toàn, tạm thời chưa tham gia và tham gia. Các mục tiêu của AFTA sẽ được thực hiện thông qua một loạt các thoả thuậntrong hiệp định AFTA như là: sự thống nhất và công nhận tiêu chuẩn hoá hànghoá giữa các nước thành viên, công nhận việc cấp giấy xác nhận xuất xứ hànghoá của nhau, xoá bỏ những quy định hạn chế đối với ngoại thương, hoạt độngtư vấn kinh tế vĩ mô... trong đó CEPT là cơ chế thực hiện chủ yếu. CEPT, về thực chất, đó là một thoả thuận giữa các thành viên ASEAN vềviệc giảm thuế quan trong nội bộ ASEAN xuống còn 0-5% thông qua "cơ cấuthuế quan ưu đãi có hiệu lực chung" đồng thời loại bỏ tất cả các hạn chế về địnhlượng và các hàng rào phi quan thuế trong vòng 10 năm, được bắt đầu từ1/1/1993 và hoàn thành vào 1/1/2003. Hiệp định này sẽ được áp dụng đối vớimọi loại sản phẩm công nghiệp chế biến, bao gồm cả các hàng hoá tư bản vàcác sản phẩm công nghiệp đã qua chế biến. Tuy vậy, trong khung hiệp định đó, CEPT được nhấn mạnh cho các mặt hàngcông nghiệp chế biến là đối tượng chủ yếu được thụ hưởng các ưu đãi củachương trình giảm thuế quan. Việc cắt giảm thuế quan cho chúng sẽ được ápdụng trong một lịch trình cụ thể theo 2 kênh giảm nhanh và giảm thông thườngđồng tuyến, nghĩa là trong vòng 7 đến 10 năm, phải đưa được khoảng 90%trong số hơn 44.000 dòng thuế của các nước ASEAN xuống mức thuế dưới 5%vào năm 2000 và sau đó sẽ đưa được mức thuế quan bình quân của toànASEAN vào năm 2003 khoảng 2,63%. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 12. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Kênh giảm thuế nhanh (còn gọi là kế hoạch giảm thuế quan tăng tốc) có lịchtrình giảm thuế nhanh sẽ được phân định thành hai nấc: các sản phẩm có thuếsuất trên 20% được giảm xuống còn 0-5% vào 1/1/2000 và các sản phẩm cóthuế suất bằng hoặc thấp hơn 20% được giảm xuống còn 0-5% vào 1/1/1998. Kênh giảm thuế bình thường (còn gọi là chương trình giảm thuế quan theolịch trình thông thường) sẽ áp dụng cho tất cả các sản phẩm công nghiệp chếbiến còn lại. Đối với những sản phẩm có thuế suất trên 20%, việc giảm thuế ởkênh này sẽ được tiến hành theo hai nấc: sẽ giảm thuế suất của chúng xuống tới20% vào năm 1998 và sau đó sẽ tiếp tục giảm xuống còn 0-5% vào năm 2003.Đối với sản phẩm đã có thuế suất bằng hoặc thấp hơn 20% sẽ được giảm thuếđến 0-5% trong vòng 7 năm, tức là kết thúc vào năm 2000. Các danh mục giảmthuế theo kênh thông thường hiện chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng số các danhmục hàng hoá tham gia CEPT với 49%. Với các tỷ lệ lớn của hai danh mục giảm thuế trong chương trình thực hiệnCEPT (khoảng 93%), các lịch trình giảm thuế này nếu được thực hiện, về cănbản, chúng đã gần như hoàn thành tỷ suất tự do hoá thương mại nội bộ ASEAN. Điều đáng lưu ý ở dây là sau một số năm thực hiện CEPT, các nước thànhviên ASEAN đã có đề xuất về một lịch trình giảm thuế linh hoạt, nghĩa làkhông nhất thiết phải tuân thủ theo hai kênh đồng tuyến với các quy định rạchròi cho các suất thuế cần cắt giảm qua từng thời kỳ. Tuỳ theo đặc điểm cơ cấuthuế quan xuống còn 0-5% càng sớm càng tốt trước năm 2003. Hiện nay Hộiđồng AFTA đã chấp nhận đề xuất đó như một sáng kiến nhằm đáp ứng các yêucầu về việc tạo dựng một khu vực tự do hoá thương mại ASEAN trước thời hạnđã định. Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 tại Hà Nội (15-16/12/1998), vớisáng kiến thực hiện các thoả thuận đa phương và song phương, đã khẳng địnhmột lần nữa việc đẩy nhanh tiến trình AFTA. Ít ra là phải hoàn thành AFTA vàonăm 2000 đối với 6 nước thành viên ASEAN đã kết nạp trước năm 1995. Cũng xuất phát từ hoàn cảnh đặc biệt của từng quốc gia thành viên mà CEPTcòn quy định danh mục các sản phẩm tạm thời chưa tham gia giảm thuế (còngọi là danh mục loại trừ tạm thời) để tạo điều kiện thuận lợi cho các nước nàyCác sản phẩm trong danh mục này sẽ không được hưởng nhượng bộ từ cácnước thành viên và chỉ tồn tại mang tính chất tạm thời, nghĩa là sau 5 năm,chúng sẽ buộc phải chuyển sang danh mục giảm thuế theo hai kênh đồng tuyếnđã định. Do đó, kể từ 1/1/1996 đến 1/1/2000, danh mục loại trừ tạm thời sẽ phảichuyển sang danh mục giảm thuế theo CEPT bình quân 20% mỗi năm. Dĩ Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 13. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comnhiên, loại danh mục này không nhiều, chỉ chiếm khoảng 8% tổng số các danhmục tham gia giảm thuế. Một vấn đề gây tranh luận nhiều nhất trong việc xây dựng chương trìnhCEPT là vấn đề đưa hay không đưa các sản phẩm nông nghiệp chưa qua chếbiến vào danh mục giảm thuế. Theo Hiệp định CEPT năm 1992, các sản phẩmnông nghiệp chưa qua chế biến không được đưa vào danh mục giảm thuế theoCEPT. Nhưng đến tháng 9/1994, các thành viên ASEAN đã đồng ý đưa chúngvào danh mục này. Do đó, cùng với các danh mục giảm thuế là loại trừ thuế tạmthời, phạm vi sản phẩm tham gia tiến trình tự do hoá thương mại theo CEPT đãđược mở rộng tới 98% tổng số dòng thuế của toàn khối ASEAN. Các sản phẩmnông nghiệp chưa qua chế biến cũng sẽ được phân định thành ba danh mục:danh mục giảm thuế, danh mục loại trừ hoàn toàn và một danh mục đặc biệtkhác là danh mục các sản phẩm nông nghiệp nhạy cảm. Trừ một số nhỏ hàngnông nghiệp chưa qua chế biến được đưa vào danh mục loại trừ hoàn toàn, hiệnhành nông nghiệp chưa qua chế biến của toàn bộ ASEAN bao gồm 1823 dòngthuế, chiếm 4% tổng số dòng thuế sẽ giảm theo CEPT của các quốc gia này.Các sản phẩm thuộc danh mục nhạy cảm là đối tượng cần có cơ chế tự do hoáriêng phù hợp với các quy định của Hiệp định về nông sản của WTO. Tuynhiên, mức cam kết giảm thuế của các sản phẩm thuộc danh mục này ở ASEANsẽ cao hơn mức mà các nước thành viên đã cam kết tại vòng đàm phánUrugoay. Đến nay, theo đề xuất của các quốc gia thành viên, những mặt hàngnày đã được phép kết thúc lịch trình giảm thuế đến 0-5% vào ngày 1/1/2010. Như vậy, xét một cách tổng quát, cấu trúc CEPT bao gồm 3 danh mục chính:danh mục giảm thuế, danh mục các sản phẩm tạm thời chưa giảm thuế và danhmục các sản phẩm nông nghiệp chưa qua chế biến. Tuy nhiên, để vận dụngđúng hơn về CEPT, các thành viên ASEAN đã thống nhất xây dựng một danhmục loại trừ hoàn toàn một số sản phẩm ra khỏi lịch trình giảm thuế theo CEPT,tức là việc cắt giảm thuế đối với những sản phẩm này sẽ không được áp dụngtheo các quy định của CEPT. Đó là những sản phẩm có ảnh hưởng đến an ninhquốc gia, đạo đức xã hội, cuộc sống và sức khoẻ con người, đến việc bảo tồncác giá trị văn hoá nghệ thuật, các di tích lịch sử, khảo cổ... Khi vận dụng CEPT, chúng ta không được quên một điều kiện bổ sung chocơ chế giảm thuế theo CEPT, đó là những nhượng bộ trao đổi giữa các quốc giaASEAN khi thực hiện CEPT trên các nguyên tắc có đi có lại. Nguyên tắc nàybắt buộc các nước thành viên để được hưởng ưu đãi về thuế quan của nhau khixuất khẩu theo CEPT cần đảm bảo đúng các yêu cầu sau đây: thứ nhất, sảnphẩm đó phải nằm trong danh mục cắt giảm thuế của cả nước xuất khẩu và Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 14. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comnước nhập khẩu và phải có mức thuế quan tối đa là 20%; thứ hai, sản phẩm đóphải có chương trình giảm thuế được Hội đồng AFTA thông qua và thứ ba, sảnphẩm đó phải là những sản phẩm có hàm lượng xuất xứ từ các nước thành viênASEAN với ít nhất là 40%. Nếu một sản phẩm đảm bảo được ba yêu cầu đó,chúng sẽ được hưởng ưu đãi hoàn toàn từ phía các quốc gia nhập khẩu. Để xácđịnh các sản phẩm có đủ điều kiện hưởng thuế quan ưu đãi theo chương trìnhCEPT hay không, mỗi nước thành viên hàng năm phải công bố "tài liệu trao đổiưu đãi CEPT" trong đó cần thể hiện được mức thuế quan của các sản phẩm theoCEPT và các sản phẩm có đủ điều kiện ưu đãi. Tóm lại, CEPT được thực hiện sẽ đẩy nhanh tiến trình tự do hoá thương mạitrong nội bộ ASEAN. Bởi vì dựa vào các kế hoạch giảm thuế đã được các nướcthành viên ASEAN cam kết theo chương trình CEPT, đến năm 2000 chắc chắn87,7% tổng số các dòng thuế tham gia giảm thuế sẽ có mức thuế 0-5%. Điềunày hoàn toàn có cơ sở khi mà hiện nay các sản phẩm CEPT đã tăng rất nhanhtrong tổng kim ngạch xuất khẩu nội bộ ASEAN, từ 81,38% năm 1994 lên84,7% năm 1995. 3.2. Huỷ bỏ hạn chế về định lượng hàng rào phi quan thuế Đây là cơ chế quan trọng thứ hai được tiến hành đồng thời với thực hiệnchương trình CEPT. Các nước thành viên ASEAN sẽ xoá bỏ tất cả các hạn chếvề số lượng đối với các sản phẩm CEPT trên cơ sở chế độ ưu đãi thuế quanđược áp dụng cho các sản phẩm đó. Các hàng rào phi quan thuế khác cũng sẽđược xoá bỏ dần dần trong vòng 5 năm sau khi sản phẩm được hưởng ưu đãi.Đây là sự hỗ trợ cực kỳ quan trọng cho tiến trình AFTA vì lẽ cắt giảm thuế làbiện pháp cần thiết, đầu tiên song đó không phải là biện pháp duy nhất để thựchiện tự do hoá thương mại. Các khía cạnh như: các kênh giảm thuế đồng tuyến,danh mục loại trừ tạm thời, danh mục hàng nông nghiệp chưa qua chế biến...tạo nên tính kỹ thuật của chính sách tự do hoá thương mại, còn cấu thành nên sựtác động có tính chất hành chính, pháp lý giữa các quốc gia trong tiến trình chuchuyển thương mại đó là các biện pháp về giấy phép xuất nhập khẩu, hạnngạch, các hạn chế về tỷ giá hối đoái, các biện pháp về tiêu chuẩn kỹ thuật hànghoá... Đây là những rào cản trong thực tiễn hoạt động thương mại, nó gắn chặtvới các chính sách bảo hộ mậu dịch nặng nề và theo đó, việc loại bỏ chúng sẽkhông dễ dàng nếu không có sự cải cách toàn diện ở tầm vĩ mô nền kinh tế củatừng nước. Hơn nữa, hiện nay, những biện pháp này còn rất không đồng nhấtgiữa các nước thành viên ASEAN. Do vậy, để chuẩn bị tốt tiến trình xoá bỏ cáchàng rào phi quan thuế, Uỷ ban Phối hợp thực hiện CEPT/AFTA của ASEANđã tiến hành các bước như sau: Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 15. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comBước 1: Các nước thành viên cùng thống nhất định nghĩa về các biện pháp phiquan thuế dựa trên sự phân loại của UNCTAC.Bước 2: tập trung trước tiên việc giảm các hàng rào phi thuế quan đối với cácsản phẩm có tỷ trọng lớn trong giao dịch thương mại nội bộ ASEAN.Bước 3: Ban thư ký ASEAN sẽ tập hợp thông tin các hàng rào phi quan thuếcủa các nước thành viên từ nhiều nguồn, gồm: báo cáo của các quốc gia thànhviên, bản đánh giá chính sách thương mại của GATT, báo cáo của Phòngthương mại-Công nghiệp ASEAN, hệ thống thông tin và phân tích dữ liệuthương mại của UNCTAC... để có một chính sách điều hoà thích hợp. Trừ mộtsố lý do được phép duy trì các hàng rào phi quan thuế như: sự cần thiết phải bảohộ một số sản phẩm thuộc danh mục loại trừ hoàn toàn, sự bảo hộ đối với mộtsố sản phẩm trong thời gian còn được hưởng chế độ miễn trừ tạm thời... việcxoá bỏ các hàng rào phi quan thuế cần được phối hợp đồng bộ với chương trìnhCEPT, trong đó quan trọng nhất và khó khăn nhất là việc thống nhất các tiêuchuẩn về hàng hoá và việc thừa nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn hoá hàng hoá giữacác nước thành viên. Hiện tại, Uỷ ban về tiêu chuẩn Chất lượng của ASEAN(ACCSQ) đang tiến hành thống nhất hoá các tiêu chuẩn về kỹ thuật của các sảnphẩm CEPT thuộc nhóm những hàng hoá có kim ngạch buôn bán lớn giữa cácnước ASEAN. Tất nhiên, ở đây cần phân biệt rõ giữa hàng rào phi quan thuế vàcác biện pháp phi quan thuế bởi vì rất nhiều biện pháp phi quan thuế lại có tácdụng tốt cho việc tạo dựng môi trường thương mại. Ví dụ, chính sách trợ giáxuất khẩu của Chính phủ, biện pháp chống bán phá giá... Dĩ nhiên, việc thống nhất và xoá bỏ các hàng rào phi quan thuế là một côngviệc khó khăn vì ba lý do: thứ nhất, các hàng rào phi quan thuế đa dạng vàthường ẩn dấu đằng sau các chính sách (ví dụ chính sách kiểm dịch, chính sáchduy trì hạn ngạch để hỗ trợ công nghiệp, chính sách đánh giá cao giá trị củađồng bản tệ...); thứ hai, các bộ luật thuế quan của các nước ASEAN vẫn cònchưa được điều hoà (Việt Nam theo hệ thống điều hoà thuế quan (HS) 6 chữ số,Thái Lan là HS-8, Malaysia và Singapore là HS-9...), và theo đó, cơ quan hảiquan trong từng nước thành viên khó có thể áp dụng đúng thuế, đúng sản phẩm.Thứ ba là, các nguyên tắc về xuất xứ sản phẩm cũng sẽ làm phức tạp hơn cáctình thế xử lý về mặt phi quan thuế theo CEPT khi đầu tư và thương mại giữacác nước ASEAN trở nên thường xuyên và mật thiết. Để giải quyết các vấn đềnày, phòng Thương mại và Công nghiệp ASEAN có nhiệm vụ đẩy nhanh quátrình điều hoà các bộ luật thuế quan với sự ưu tiên trước hết giành cho các sảnphẩm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch buôn bán nội bộ ASEAN vànhững sản phẩm thuộc 15 danh mục hàng hoá tham gia kênh giảm thuế nhanh Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 16. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comcủa CEPT. Hội đồng CEPT đã tán thành kế hoạch hành động để điều hoà về cáctiêu chí luật thuế và phi quan thuế trên toàn khu vực vào năm 1997. 3.3. Sự phối hợp trong ngành hải quan Các nước ASEAN đã xác định việc hợp tác hải quan là một trong những nhân tố quan trọng để thực hiện mục tiêu của AFTA, do vậy ngay sau khi Hiệp định CEPT được ký kết, các nước đã tăng cường hợp tác trên lĩnh vực này. Phối hợp hải quan là cơ chế thực hiện của chương trình CEPT khi nó hỗ trợcác nước thành viên thống nhất biểu thuế quan theo Hệ thống điều hoà (HS) củanó. Hơn nữa, nó tạo thuận lợi cho việc thực hiện giảm thuế và phi quan thuế khihệ thống tính giá hải quan được thống nhất, các luồng xanh ưu đãi cho hàng hoátheo CEPT của ASEAN được hình thành và đặc biệt thủ tục hải quan đượcthống nhất. Như vậy, tiến trình AFTA nhanh hay chậm, được điều chỉnh hay bổsung đều tuỳ thuộc đáng kể vào các chương trình hợp tác hải quan. Thuế quan trung bình theo CEPT trong giai đoạn 1998-2003 củaASEAN Nước thành viên 1998 1999 2000 2001 2002 2003Bruney 1,4 1,3 1,0 1,0 0,9 0,9Indonesia 6,1 5,3 4,6 4,4 4,1 3,7Lào 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0Malaysia 3,4 3,0 2,6 2,4 2,3 2,0Mianma 4,5 4,5 4,4 3,3 3,3 3,2Philipin 7,4 6,5 5,3 4,8 4,5 3,6Singapore 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0Thailand 10,6 9,8 7,4 7,4 6,0 4,6Việt Nam 3,9 3,9 3,0 3,0 2,7 1,8 Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 17. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comASEAN 5,1 4,6 3,7 3,5 3,2 2,6 Đơn vị: % (* nguồn: Ban thư ký ASEAN, 1999)Ghi chú: Thuế suất theo CEPT của toàn ASEAN là bình quân gia quyền vớiquyền số là dòng thuế trong Danh mục cắt giảm ngay (IL) năm 1998. Chúng ta thấy, thuế quan bình quân ASEAN vào thời điểm này của từngnước ASEAN-6 đều đã đạt xấp xỉ dưới 5% (ngoại trừ Thailand và Philipin vẫncòn thuế suất bình quân khá cao). Như vậy có thể nói các nước ASEAN-6 về cơbản đã hoàn thành việc chuyển các dòng thuế trong các danh mục, đặc biệt làDanh mục loại trừ tạm thời sang Danh mục cắt giảm ngay đồng thời giảm thuếtrong Danh mục cắt giảm ngay. Đối với các thành viên mới, vì thời hạn hoàn thành CEPT còn xa hơn, do đó,tiến độ chuyển các dòng thuế từ các danh mục, đặc biệt là Danh mục loại trừtạm thời sang Danh mục cắt giảm ngay chậm hơn. Tới năm 2000, mới chỉ cókhoảng 50% số dòng thuế được đưa vào Danh mục này. Đối với Việt Nam, năm 2000 sẽ đạt 3.573 dòng thuế trên tổng số 4.827 dòngtrong Danh mục cắt giảm ngay, tương đương khoảng 74% tổng số dòng thuế.Đây là tỷ lệ cao nhất so với các thành viên mới khác của ASEAN. Cũng căn cứvào số liệu do Ban thư ký ASEAN cung cấp, trong năm 2000, mức thuế quanbình quân thực hiện CEPT của Việt Nam đạt 3,4% từ mức 3,9% năm 1999, đâylà một sự cắt giảm đáng kể. So với mức thuế quan bình quân hiện nay tính giaquyền theo kim ngạch thương mại cho tất cả các dòng thuế (kể cả dòng có thuếsuất bằng 0) trên 11% thì chúng ta đã thực hiện thuế theo CEPT chỉ thấp bằng1/3 của mức thuế suất bình quân hiện hành áp dụng chung cho các nước cóquan hệ thương mại với Việt Nam. Trên cơ sở thực hiện Hiệp định CEPT với các nước ASEAN, thời gian vừaqua Việt Nam đã đạt được nhiều thuận lợi về thương mại với các nước ASEAN,điều dó tạo điều kiện để kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam tăng nhanhchóng. Khu vực các nước ASEAN đã và sẽ ngày càng chiếm một vị trí quantrọng trong mối quan hệ thương mại với Việt Nam. Tổng cục Hải quan đã tham gia với các nước thành viên ASEAN khác trongmọi lĩnh vực hợp tác hải quan ASEAN: Điều hoà thống nhất danh mục biểuthuế quan của các nước ASEAN; Điều hoà thống nhất các hệ thống xác định trịgiá hải quan để tính thuế; Điều hoà thống nhất quy trình thủ tục hải quanASEAN; Xuất bản sách Hướng dẫn về các quy trình thủ tục hải quan của các Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 18. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comnước; Triển khai Hệ thống Luồng xanh để nhanh chóng hoàn thành các thủ tụchải quan cho các sản phẩm của CEPT; Xây dựng tờ khai hải quan chung; Xâydựng Hiệp định Hải quan của các nước ASEAN. Tuy nhiên, trong lĩnh vực này do những sự khác biệt giữa Việt Nam và cácnước về quy định của Luật thuế xuất nhập khẩu, danh mục biểu thuế, quy trìnhthủ tục hải quan nên ta đang có những khó khăn khi tham gia các nội dung hợptác này.4. Triển vọng của AFTA Tỷ lệ xuất khẩu của ASEAN sang các đối tác ngoài khối tăng 10.5% tươngđương 200,5 tỉ đô la năm 1999 từ 178,4 tỉ đô la năm 1998. Điều này có sự đónggóp rất lớn của các mặt hàng xuất khẩu sang EU, tiếp theo là Mỹ, Hàn Quốc vàNhật Bản. Trong khi lượng nhập khẩu từ các đối tác này cũng tăng vào năm1999 trừ Mỹ, lượng nhập chỉ còn 5 tỉ đô la. Sự gia tăng nhập khẩu trong số cácđối tác thuộc khối chủ yếu là từ Hàn Quốc và Nhật Bản. Các quốc gia thành viên dược thụ hưởng các điều kiện ưu đãi do AFTA manglại: có thị trường chung rộng lớn, các yếu tố đầu vào giảm, thu hút mạnh mẽ đầutư nước ngoài và thông qua AFTA từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế giới.Trên cơ sở này, các nước thành viên ngày càng phát huy được các lợi thế sosánh của mình. Cũng vì vậy, người ta đã dự báo rằng trong những năm đầucủa thế kỷ XXI, ASEAN vẫn là những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng caonhất, vẫn là những nền kinh tế có hiệu suất của khu vực phát triển năng độngnhất thế giới. Với việc Việt Nam gia nhập APEC vào năm 1998, ASEAN ngàycàng có ảnh hưởng đáng kể đối với Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Khu vực Châu Á- Thái Bình Dương. Hiện tại, Hiệp hội ASEAN đã quyết định kết nạp thành viên cuối cùng củaĐông Nam Á là Campuchia vào tổ chức của mình. từ ASEAN - 9 đến ASEAN-10 và theo đó là việc nghiễm nhiên Campuchia tham gia AFTA, khu vực mậudịch tự do ASEAN sẽ được mở rộng về quy mô, đa dạng về trình độ, và là sự bổsung về mặt cơ cấu để cả khu vực ASEAN thành một thể chế kinh tế thốngnhất. Những kinh nghiệm và các vấn đề bức xúc đặt ra trong tiến trình thực hiệnAFTA hiện nay sẽ là những bài học quý giá cho các thành viên đi sau. Nhìnchung, triển vọng ở AFTA không phải chỉ là hiệu quả thương mại và đầu tư nộibộ khu vực mà là ở việc AFTA đã đặt tất cả các nền kinh tế thành viên trướcnhững sự chuyển đổi cần thiết từ bên trong, tìm được ra những điểm tương Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 19. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comđồng, bổ sung và thúc đẩy nhau với tư cách là một thể chế thống nhất có sứcmạnh và ảnh hưởng lớn tới các tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu khác. AFTA với tư cách là một sự nhất thể hoá thị trường khu vực, sẽ làm tăng sựlệ thuộc lẫn nhau vì sự cần thiết phải phối hợp với nhau về các chính sách kinhtế. Mọi sự chênh lệch về mức thuế quan sẽ được thu hẹp và khả năng mở ra chomột khu vực thương mại tự do hơn sẽ được đẩy mạnh. Những nhân tố chủ yếuquyết định sự thành công của AFTA mà chúng ta có thể thấy là: thứ nhất, vớisự hội tụ của công nghiệp hoá, giảm thuế quan và các hàng rào phi quan thuế,phi điều chỉnh và tư nhân hoá, nguồn gốc tiềm tàng của xung đột và các vấn đềnảy sinh trong khu vực thương mại tự do sẽ bị thu hẹp. Thứ hai, với chươngtrình giảm thuế CEPT được kết hợp chặt chẽ với chương trình hợp tác côngnghiệp ASEAN (AICO), các lợi ích thu được từ AFTA sẽ được nhân lên gấpbội. Cùng với các chương trình hợp tác rộng rãi về nhiều lĩnh vực: tài chính,tiền tệ, sở hữu trí tuệ... và hợp tác theo vùng kinh tế khu vực như là với các tamgiác, tứ giác tăng trưởng ASEAN sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ. Thứ ba, sự hàihoà trong khu vực về các tiêu chuẩn công nghiệp, luật đầu tư và các chính sáchnội địa khác sẽ góp phần đẩy nhanh tiến ttrình nhất thể hoá. Thứ tư, với nhữngthành công trong vòng đàm phán Urugoay và với sự tăng cường của WTO,APEC, Hiệp hội ASEAN nhất thiết phải cố gắng giảm thuế quan và phi quanthuế nhanh cho tất cả đối với các nước thành viên và không phải thành viên. Dođó, thực hiện AFTA trong bối cảnh khu vực hoá và toàn cầu hoá hiện nay đangtạo cơ hội tốt nhất cho các nước thành viên ASEAN tiếp tục mở rộng sự tăngtrưởng năng động của nó. )5. Những tác động của AFTA đến các nước thành viên Khi tham gia vào AFTA có ba loại chủ thể chịu tác động là Nhà nước,doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đối với Nhà nước, khi gia nhập AFTA, nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩusẽ giảm xuống. Nếu việc tham gia AFTA không làm tăng khối lượng biôn bánđến lúc mà số lượng thuế thu được do tăng doanh thu không bù đắp được sự cắtgiảm thu do giảm thuế suất. Đối với doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thương mại chịu hai loại tácđộng ngược chiều, tăng khả năng cạnh tranh về giá cả và chịu sức ép cạnh tranhlớn hơn do xoá bỏ các hàng rào bảo hộ. Đối với người tiêu dùng, họ sẽ có lợi về giá cả rẻ hơn, chủng loại hànghoá phong phú đa dạng hơn. Họ đước quyền lựa chọn lớn hơn và mức độ thoả Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 20. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.commãn trong tiêu dùng cao hơn. CHƯƠNG II: VIỆC THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTAI. NHỮNG CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTA 1. Áp dụng quy chế tối huệ quốc - MFN Việt Nam cam kết áp dụng trên cơ sở có đi có lại, ưu đãi tối huệ quốc và ưuđãi quốc gia cho các nước thành viên ASEAN, cung cấp các thông tin phù hợpvề chính sách thương mại theo yêu cầu. Có thể nói, hợp tác kinh tế là quá trìnhhợp tác trên cơ sở "có đi có lại", trong đó các nước thành viên giành sự đối xửưu đãi cho nhau trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc của tổ chức, chấp nhận cácluật lệ và tập quán quốc tế. Quá trình tự do hoá thương mại và đầu tư trong tổchức ASEAN nói riêng và APEC, GATT, WTO nói chung đều được thực hiệntrên cơ sở giải thoát các nước ra khỏi tình trạng phân biệt đối xử nghiêm trọngtrong các quan hệ thương mại gây cản trở lớn cho phát triển kinh tế thế giới,trong đó mọi thành viên đều bình đẳng, mọi quyết định đều đạt tới bằng sự nhấttrí chung tôn trọng quan điểm của các nước tham gia. Trên nguyên tắc vừa hợptác vừa đấu tranh để tiến hành các cuộc thương lượng tập thể nhằm thiết lập cácthoả thuận và và các luật lệ chung, việc tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế vàkhu vực nói chung và AFTA nói riêng giúp chúng ta tránh khỏi tình trạng bịphân biệt đối xử trong trong quan hệ với các nước, đặc biệt là những nước lớn,tạo dựng được thế và lực trong thương mại quốc tế, tranh thủ được lợi ích tậpthể của cả khối để nâng cao vai trò và sức cạnh tranh của mình trong quan hệvới các cường quốc, giải quyết các tranh chấp thương mại với các nước thànhviên. 2. Cắt giảm thuế quan Việt Nam - AFTA theo CEPT Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ VI, các nguyên thủ quốc giaASEAN đã quyết định đẩy nhanh hơn nữa việc thực hiện AFTA. Theo các camkết của ASEAN thì:kSáu nước ASEAN gồm Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 21. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Thái Lan sẽ hoàn thành AFTA vào năm 2002, cụ thể là: + Đạt ít nhất 85% số dòng thuế của Danh mục giảm thuế (IL) có thuế suất 0 - 5% vào năm 2000 + Đạt ít nhất 90% số dòng thuế của IL có thuế suất 0- 5% vào năm 2001 + Đạt 100% số dòng thuế của IL có thuế suất 0 - 5% vào năm 2002, nhưng có một số linh hoạt Việt Nam sẽ tối đa số dòng thuế 0 - 5% vào năm 2003, mở rộng số dòng 0% vào năm 2006 Lào và Myanma sẽ tối đa số dòng thuế 0 - 5% vào năm 2005, mở rộng số dòng thuế 0% vào năm 2008 Tại Hội nghị AEM Retreat (3/1999), các Bộ trưởng kinh tế ASEAN đã đặt mục tiêu phấn đấu đạt 60% số dòng thuế trong Danh mục cắt giảm thuế (IL) có thuế suất 0% vào năm 2003.♦ Danh mục loại trừ hoàn toàn (GEL) gồm những mặt hàng sẽ được loại trừ vĩnh viễn ra khỏi chương trình CEPT. Danh mục này được xây dựng phù hợp với điểm 9 của Hiệp định CEPT và bao gồm những nhóm mặt hàng có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, đạo đức xã hội, cuộc sống và sức khoẻ con người, động vật, thực vật, các giá trị lịch sử, văn hoá, giáo dục, nghệ thuật của mỗi nước… Danh mục loại trừ hoàn toàn của Việt Nam ban đầu gồm 213 dòng thuế, chiếm 6,2% tổng số dòng thuế của biểu thuế nhập khẩu. Sau đó được chuyển bớt một số sang Danh mục loại trừ tạm thời và cơ cấu lại còn 127 dòng thuế.♦ Danh mục loại trừ tạm thời (TEL) chủ yếu được sử dụng để nhằm đạt được yêu cầu không ảnh hưởng lớn đến nguồn thu ngân sách và bảo hộ các ngành sản xuất trong nước. Danh mục này gồm các sản phẩm mà các nước ASEAN chưa sẵn sàng cắt giảm thuế ngay. Trong vòng 5 năm, kể từ 1/1/1996 (đối với Việt Nam là 1/1/1999), các sản phẩm thuộc danh mục này phải được chuyển dần vào Danh mục giảm thuế, mỗi năm 20% số sản phẩm trong Danh mục. Đối với các sản phẩm có thuế suất trên 20% và được chuyển sang Danh mục giảm thuế trước 1/1/1998, đến 1/1/1998 thuế suất phải được giảm xuống 20%. Đối với các sản phẩm được chuyển sang Danh mục giảm Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 22. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com thuế sau 1/1/1998, thuế suất khi đưa vào phải bằng hoặc nhỏ hơn 20%, để từ đó giảm tiếp xuống 0 - 5%. Danh mục loại trừ tạm thời của Việt Nam bao gồm 1147 dòng thuế chiếm 39,2 % tổng số dòng thuế trong biểu thuế nhập khẩu.♦ Danh mục giảm thuế (IL) Theo quy định của Hiệp định CEPT/AFTA (đã sửa đổi), những mặt hàng được đưa vào IL là những mặt hàng sẽ phải cắt giảm thuế để có thuế suất cuối cùng từ 0% đến 5% vào năm 2003 (đối với Việt Nam là năm 2006, đối với Lào và Myanma là năm 2008). Kể từ năm 1996, mỗi năm các nước ASEAN phải đưa thêm 20% các mặt hàng từ danh mục hàng tạm thời chưa giảm thuế (TEL) sang IL. Các thời hạn tương ứng đối với Việt Nam là năm 1999, với Lào và Myanma là năm 2001, Campuchia là 2003. Trong quan hệ thương mại giữa hai nước ASEAN, chỉ khi một mặt hàng nằm trong IL của cả hai nước thì mới được hưởng các ưu đãi nói cách khác ưu đãi được đưa ra trên cơ sở có đi có lại. Danh mục giảm thuế của Việt Nam gồm 1718 dòng thuế, chiếm 53% tổng số dòng thuế của biểu thuế nhập khẩu.♦ Danh mục các mặt hàng nông sản chưa chế biến nhạy cảm (SL) Danh mục các mặt hàng nông sản chưa chế biến có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế ASEAN nếu thực hiện giảm thuế quan theo lịch biểu của chương trình CEPT. Danh mục này được xây dựng dựa trên cơ sở tham khảo danh mục này của các nước ASEAN và căn cứ vào yêu cầu bảo hộ cao của sản xuất trong nước đối với một số mặt hàng nông sản chưa chế biến. Thời hạn đưa các mặt hàng trong Danh mục này vào Danh mục giảm thuế sẽ bắt đầu từ 2001 và kết thúc vào 2003 (đối với Việt Nam là 2004 và 2006). Các mặt hàng trong Danh mục này được kéo dài thời hạn giảm thuế quan xuống 0 - 5% cho đến năm 2010 thay vì 2003 như các mặt hàng khác (đối với Việt Nam là 2013). Đây là các mặt hàng quan trọng đối với mỗi nước nên thường được bảo hộ rất cao, vì thế bên cạnh thời hạn giảm thuế, các mặt hàng này còn cần phải có thoả thuận cụ thể về thuế suất bắt đầu thực hiện giảm thuế và các chế độ đãi ngộ khác. sống ngành.♦ Danh mục cắt giảm thuế quan chủ yếu bao gồm các mặt hàng hiện đang có thuế suất thấp hơn 20% và một số mặt hàng có thuế suất cao hơn nhưng Việt Nam đang có lợi thế xuất khẩu. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 23. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Việt Nam đã đưa ra nội dung và kế hoạch thực hiện chương trình cắt giảmthuế quan nhập khẩu theo cam kết CEPT/AFTA trong năm 2000 và những nămsau đó. Theo Tổng cục thuế - Bộ Tài chính đến hết năm 1999, Việt Nam đã cắtgiảm thuế 3.580 mặt hàng, chiếm 60 % tổng số dòng thuế dự kiến đưa vào thựchiện , Danh mục nhạy cảm của Việt Nam gồm 23 dòng thuế, bao gồm các mặthàng như: các loại thịt, trứng gia cẩm, động vật thóc, gạo lức, đường ăn,… Cácmặt hàng này hiện đang được áp dụng các biện pháp phi thuế quan như quản lýtheo hạn ngạch, quản lý của Bộ chuyên chương trình cắt giảm thuế. Trong năm2000, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ phê chuẩn ban hành danh mục CEPT.Danh mục CEPT 2000 của Việt Nam gồm khoảng 4.230 dòng thuế, trong đó cóhơn 640 dòng mới chuyển từ danh mục loại trừ tạm thời vào thực hiện CEPT2000, đạt 65% tổng số dòng thuế dự kiến đưa vào cắt giảm theo cam kết với cácnước ASEAN với khoảng 2.960 dòng thuế có mức thuế suất từ 0 - 5% và 1.270dòng thuế có thuế suất từ 5 - 50%. So sánh mục tiêu chủ yếu của Chương trình cắt giảm thuế quan CEPT là cácnước thành viên sẽ giảm thuế nhập khẩu đối với đa số các mặt hàng nhập khẩutừ các nước thành viên ASEAN khác xuống còn từ 0 - 5% với Biểu thuế nhậpkhẩu hiện hành của Việt Nam hơn tổng số 3211 nhóm mặt hàng của Biểu thuếnhập khẩu hiện hành của Việt Nam hơn nửa tổng số nhóm mặt hàng đã phù hợpvới mức thuế tiêu chuẩn đặt ra cho Chương trình CEPT, điều đó có nghĩa là vềthực chất Việt Nam chỉ phải thực hiện giảm thuế cho gần 50% của tổng sốnhóm mặt hàng trong Biểu thuế nhập khẩu. So với các nước thành viên ASEANkhác khi bắt đầu thực hiện chương trình cắt giảm thuế quan theo CEPT của ViệtNam nhiều hơn rất nhiều. Ví dụ Indonesia khi bắt đầu tham gia CEPT chỉ có9% tổng số nhóm mặt hàng có thuế suất dưới 5%, Thái Lan có 27%, Philippincó 32%. Trong cơ cấu của Biểu thuế nhập khẩu của Việt Nam, mức thuế suấtthấp chủ yếu áp dụng cho các mặt hàng là nguyên vật liệu là đầu vào phục vụcho sản xuất, xuất khẩu. Tỷ trọng lớn của số các thuế suất trong khoảng 0 - 5%phù hợp với điều kiện của Việt Nam trong giai đoạn khi nhiều nguyên vật liệulà đầu vào mà sản xuất trong nước chưa đủ khả năng đáp ứng. Các thuế suất caohơn phần lớn là áp dụng với các mặt hàng trong nước đã sản xuất được nhằmbảo về các nhà sản xuất trong nước hoặc các mặt hàng không khuyến khíchnhập khẩu. Các mức thuế suất trên 60% được áp dụng chủ yếu với các mặt hàngxa xỉ phẩm, đồ dùng thiết bị với mục đích điều chỉnh tiêu dùng. Do đó hiện naykhi nền sản xuất trong nước của Việt Nam đã phần nào phát triển và đáp ữngđược một phần các sản phẩm cần thiết phục vụ cho sản xuất mà trước đây phảinhập từ nước ngoài, nhu cầu nâng cao các mức thuế suất thuế nhập khẩu nhằmmục đích bảo hộ cho các ngành sản xuất trong nước là thật sự cần thiết. Điều Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 24. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comnày sẽ phần nào mâu thuẫn với nội dung thực hiện của chương trình cắt giảmthuế khi Việt Nam cam kết tham gia thực hiện AFTA. Ngoài ra khi cân nhắc, xem xét để thực hiện chương trình cắt giảm thuế theoHiệp định CEPT một vấn đề nữa cũng được đặt ra là Biểu thuế nhập khẩu củaViệt Nam có một số điểm không thật sự phù hợp với thông lệ quốc tế do đó gâykhó khăn khi Việt Nam tham gia thực hiện các Hiệp định quốc tế như Hiệp địnhCEPT. Trong quá trình xây dựng các Danh mục hàng hoá và chương trình giảmthuế theo Hiệp định CEPT, chúng ta đã gặp không ít khó khăn do xuất phátđiểm của nền kinh tế Việt Nam thấp hơn so với các nước thành viên khác. Hơnnữa về mặt kỹ thuật, ngoài các điểm còn khác biệt về hệ thống thuế áp dụng đốivới hàng xuất nhập khẩu và hệ thống mã số của Biểu thuế Việt Nam so với cácnước ASEAN khác, các thuế suất của Biểu thuế hiện hành đòi hỏi được điềuchỉnh cơ bản để phù hợp với sự phát triển của các ngành sản xuất trong nước. 3. Huỷ bỏ các hạn chế về định lượng và hàng rào phi quan thuế Các biện pháp phi thuế quan mà các nước ASEAN áp dụng là rất đa dạng, đặc biệt là các biện pháp về tiêu chuẩn kỹ thuật. Ở Việt Nam, những biện pháp phi thuế quan còn rất đơn giản và chủ yếu là các biện pháp giấy phép, hạn ngạch,… Do đó để việc thực hiện loại bỏ các biện pháp phi thuế quan theo Hiệp định CEPT của Việt Nam có lợi nhất, đáp ứng được yêu cầu của bảo hộ sản xuất trong nước, ta đã có phương án nghiên cứu ban hành bổ sung các biện pháp phi quan thuế tương tự như các nước ASEAN đang áp dụng trước khi loại bỏ chúng. Chính phủ Việt Nam đã có nỗ lực trong việc huỷ bỏ việc kiểm soát bằng hạn ngạch trừ một số sản phẩm như gạo và những mặt hàng nước nhập khẩu phân bổ hạn ngạch cho nước ta. Một thành công nữa là cải thiện một cách triệt để về giấy phép xuất nhập khẩu mà nhờ đó hầu hết các doanh nghiệp có thể tham gia xuất nhập khẩu trực tiếp những mặt hàng không thuộc danh mục hạn chế hoặc cấm xuất nhập khẩu: Chúng tha đang nghiên cứu và áp dụng dần hiệp định Trị giá tính thuế quan của GATT thông qua thực hiện hiệp định GVA tính từ năm 2000-2004. Danh mục nhạy cảm cao (HSL) bao gồm một số rất ít các nông sản chưa chế biến mà một số nước ASEAN cho là đặc biệt nhạy cảm đối với nền kinh tế, do đó khi đưa vào cắt giảm thuế quan theo Chương trình CEPT thì cần phải có quy chế đặc biệt cho phép linh hoạt hơn về thuế suất, thời gian khi bắt đầu và kết thúc giảm thuế, về việc loại bỏ Hạn chế định lượng (QR) và các hàng rào phi thuế quan (NTB), về các biện pháp tự vệ. Danh mục này của Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 25. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com các nước ASEAN có 23 dòng thuế, bao gồm một số mặt hàng như gạo, đường, thuốc lá, gỗ,.. Việt Nam không đưa ra danh mục này. Song song với việc tham gia thực hiện AFTA từ góc độ tổ chức thực hiện của các Bộ ngành quản lý Nhà nước, vấn đề quan trọng hơn mà chúng ta cần xem xét là khía cạnh kinh tế của việc cắt giảm thuế quan và loại bỏ hàng rào phi quan thuế, khả năng cạnh tranh của hàng hoá trong nước khi không còn hàng rào bảo hộ, khả năng tận dụng các ưu đãi để thâm nhập thị trường các nước mà đi liền với nó chính là sự chuẩn bị của khu vực kinh doanh để thích ứng với điều kiện mới. Bởi vì tham gia AFTA không sớm thì muộn sẽ đặt các doanh nghiệp trong nước trước một môi trường cạnh tranh quốc tế. Hệ thống các chính sách phi quan thuế được khẩn trương nghiên cứu vì ngoài mục đích công bố với ASEAN, những định hướng trong chính sách áp dụng và loại bỏ các biện pháp phi quan thuế cần phải được kết hợp song song với các biện pháp về thuế để bảo hộ cho các ngành sản xuất trong nước trong một chừng mực có thể. Để tiến tới việc hoàn thành AFTA, Điều 5 của Hiệp định CEPT còn xác địnhmục tiêu loại bỏ các hàng rào phi thuế quan như hạn chế số lượng, hạn ngạchgiá trị nhập khẩu, giấy phép nhập khẩu có tác dụng hạn chế định lượng... trongvòng năm năm sau khi một sản phẩm được hưởng ưu đãi thuế quan. Các nướcđã xác định nhiều biện pháp ảnh hưởng rộng và chủ yếu đối với thương mạihàng hoá trong khu vực ASEAN là phụ thu hải quan và Các hàng rào cản trởthương mại (TBT). Tại phiên họp Hội đồng AFTA lần thứ tám, các nướcASEAN đã thống nhất quyết định thời hạn loại bỏ Các hàng rào cản trở thươngmại là hết năm 2003. Các hàng rào phi thuế quan phổ biến nhất của ASEAN theo dòng thuếnăm 1995 Phụ thu hải quan: 2.683 dòng thuế Phụ phí: 126 dòng thuế Nhập khẩu theo kênh độc quyền: 65 dòng thuế Điều hành của thương mại nhà nước: 10 dòng thuế Các hàng rào cản trở thương mại (TBT): 568 dòng thuế Yêu cầu về đặc điểm sản phẩm: 407 dòng thuế Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 26. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Các yêu cầu về tiếp thị: 3 dòng thuế Các quy định kỹ thuật: 3 dòng thuế (* nguồn: Ban thư ký ASEAN, 1995) Về phần mình, Việt Nam đã cam kết đệ trình danh mục hạn chế về số lượng(QRs) và các hàng rào phi quan thuế khác (NTBs). Song do các biện pháp phithuế quan của Việt Nam đơn giản, chủ yếu là biện pháp giấy phép, hạn ngạchcho nên trước mắt Việt Nam chưa hoàn thành được bản danh mục loại bỏ cácbiện pháp phi quan thuế này. Theo yêu cầu của CEPT, các biện pháp về tiêuchuẩn kỹ thuật, một hàng rào phi quan thuế đang được Việt Nam với tư cách làthành viên chính thức đang nghiên cứu vận dụng trên cơ sở có sự phối hợp chặtchẽ với các hoạt động của Uỷ ban Tư vấn ASEAN về tiêu chuẩn chất lượng. Hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép của Bộ Thương mại thời kỳ2001 - 2005 - Hàng xuất khẩu: + Hàng dệt may xuất khẩu theo hạn ngạch mà Việt Nam thoả thuận với nước ngoài, do Bộ Thương mại công bố cho từng thời kỳ(toàn bộ thời kỳ 2001 - 2005) + Hàng cần kiểm soát xuất khẩu theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia, do Bộ Thương mại công bố cho từng thời kỳ (toàn bộ thời kỳ 2001 - 2005) - Hàng nhập khẩu: + Hàng cần kiểm soát xuất khẩu theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia, do Bộ Thương mại công bố cho từng thời kỳ(toàn bộ thời kỳ 2001 - 2005) + Xi măng portland, đen và trắng (đến ngày 31/12/2002) + Kính trắng phẳng có độ dày từ 1,5mm đến 12mm (đến ngày 31/12/2002) + Kính màu trà từ 5 - 12mm; kính màu xanh đen từ 3 - 6mm (đến ngày 31/12/2002) + Một số loại thép tròn, thép góc, thép hình; một số loại ống thép hàn; một số loại thép lá, thép mạ (đến ngày 31/12/2002) Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 27. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com + Một số loại dầu thực vật tinh chế dạng lỏng (đến ngày 31/12/2002) + Đường tinh luyện, đường thô (toàn bộ thời kỳ 2001 - 2005) + Xe hai bánh, ba bánh gắn máy nguyên chiếc mới 100% và bộ linh kiện lắp ráp không có đăng ký tỷ lệ nội địa hoá; máy và khung xe hai bánh, ba bánh gắn máy các loại, trừ loại đi theo bộ linh kiện đã đăng ký tỷ lệ nội địa hoá (đến ngày 31/12/2002) + Phương tiện vận chuyển hành khách từ 9 chỗ ngồi trở xuống, loại mới bao gồm cả loại vừa chở khách vừa chở hàng, có khoang chở hàng và khoang chở khách chung trong một cabin (đến ngày 31/12/2002)(* theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về quản lý xuất khẩu, nhập khẩuhàng hoá thời kỳ 2001 - 2005 của Bộ Thương mại) 4. Hợp tác trong ngành hải quan Ngay sau khi Việt Nam gia nhập ASEAN, Tổng cục hải quan đã triển khai kế hoạch thuế quan ưu đãi và phi thuế bắt đầu từ 1996 - 2003, giảm dần mức thuế suất 15 nhóm mặt hàng với khoảng 40.000 loại hàng hoá với mức thuế từ 20% xuống còn 5% và đến 0%. Số còn lại thuộc nhóm thứ 2 sẽ tiếp tục giảm trong thời gian sau đó theo lộ trình chung của AFTA. Đồng thời điều chỉnh thuế nhập khẩu đi tới thống nhất với ASEAN: theo chương trình CEPT. Mặt khác, ngành hải quan đã phối hợp với các ngành chức năng xây dựng danh mục 200.000 mặt hàng xuất nhập khẩu đi tới thống nhất mã số 8 con số theo mã số chung của ASEAN thay cho mã số 6 con số. Ngày 29/9/1999, tại Hội nghị lần thứ 13 Hội đồng AFTA họp ở Singapore, các nước tham gia đã bàn các biện pháp đẩy nhanh tiến trình thực hiện AFTA tiến tới loại bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan trong ASEAN, và thoả thuận tạo thuận lợi cho nhau giao lưu thương mại trong thời gian tới. Đối với 6 nước thành viên cũ sẽ thực hiện đưa 85% số sản phẩm có thuế suất từ 0 đến 5% vào năm 2000, và đến 2002 sẽ đưa 100% sản phẩm có thuế suất đó (sớm hơn 1 năm). Đồng thời, hội nghị cũng khuyến khích các nước thành viên mới giảm thuế suất còn 0 - 5% vào năm 2003 đối với Việt Nam, và 2005 đối với Lào và Mianma. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 28. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Đến năm 2005, thuế suất nhập khẩu của 6 nước thành viên cũ là 0%, và 4 nước thành viên mới sẽ thực hiện mức thuế này vào năm 2008. Việt Nam đệ trình 4 Danh mục hàng hoá của mình để tham gia chương trình cắt giảm thuế quan. Việc phân loại hàng hoá vào các Danh mục về cơ bản được tiến hành theo như các quy định của ASEAN. Trên thực tế, hướng chính khi xây dựng các Danh mục là đưa các mặt hàng hiện đang có thuế suất thấp vào các Danh mục cắt giảm và mở rộng phạm vi của Danh mục loại trừ tạm thời để trì hoãn thời điểm thực hiện việc cắt giảm, đảm bảo yêu cầu không gây ra tác động lớn cho nền kinh tế trong một thời gian trước mắt, kéo dài đến mức có thể sự bảo hộ đối với sản xuất trong nước để có thêm thời gian chuẩn bị. Việt Nam tham gia tích cực vào quá trình đơn giản hoá các thủ tục xuất nhập khẩu như: Thủ tục nộp khai hoá hàng hoá khi xuất khẩu, nhập khẩu, kiểm tra hàng hoá, cấp giấy chứng nhận xuất xứ hồi tố, hoàn thuế. Việc hải quan Việt Nam cùng với hải quan các nước ASEAN thống nhất thành lập cửa giải quyết thủ tục hải quan riêng cho các mặt hàng nhập khẩu theo Hiệp định CEPT tại cửa khẩu của mỗi nước thành viên mà thủ tục hải quan trung bình giảm xuống còn 3 giờ 45 phút thay giờ 9 giờ 30 phút.5. Thiết lập khu vực đầu tư ASEAN - AIA: Theo tinh thần Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ V (Bangkok 12/1995),bên cạnh việc hướng tới hình thành nột khu vực thương mại tự do về hàng hoá(AFTA), ASEAN bắt đầu mở rộng tự do hoá sang các lĩnh vực dịch vụ, đầu tư,sở hữu trí tuệ. ý tưởng về một Khu vực đầu tư ASEAN - AIA được hình thànhvới mục tiêu chung là loại bỏ các biện pháp hạn chế đầu tư, thúc đẩy dòng đầutư giữa các nước ASEAN với nhau và thu hút đầu tư từ bên ngoài vào ASEAN,qua đó tăng thêm tính cạnh tranh của các lĩnh vực kinh tế ASEAN. Trong quá trình thảo luận Hiệp định khung về Khu vực đầu tư ASEAN để tạonên khung pháp lý cho việc ra đời cơ cấu AIA, ASEAN gặp phải một số điểmchưa thống nhất, trong đó nổi bật là việc dành đãi ngộ quốc gia cho các nhà đầutư ASEAN các nhà đầu tư nước ngoài; định nghĩa về nhà đầu tư ASEAN. Thờiđiểm hình thành AIA dự tính là năm 2010. AIA là một kỳ vọng nữa củaASEAN nhằm nối tiếp các chương trình AFTA, AICO nhằm chứng tỏ tính luônluôn năng động của ASEAN và tạo nên hình ảnh ASEAN hấp dẫn hơn nữa vớicác nhà đầu tư cả trong và ngoài khu vực. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 29. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Từ khi Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN, vốn đầu tư vào Việt Nam củacác doanh nghiệp ASEAN, thực chất là vốn đầu tư từ 5 "cường quốc" ASEANlà Singapore, Thailand, Malaysia, Philipines và Indonesia, không ngừng tănglên về tuyệt đối lẫn tương đối, mặc dù tốc độ gia tăng gần đây có chậm lại dokhủng hoảng kinh tế khu vực. Kể từ khi Hiệp định khung AIA được ký kết vàotháng 7/1998, một bước tiến mới của Việt Nam trên con đường hội nhập kinh tếđã được xác lập. Theo tinh thần của AIA, là nhằm tạo ra một khu vực tự dotrong nội bộ các nước ASEAN vào năm 2010 và cho các nước ngoài ASEANvào năm 2020 thông qua hàng loạt các chương trình tự do hoá, thu hút và tạothuận lợi cho đầu tư. Việt Nam cũng cam kết mở cửa các ngành nghề để dành lấy chếđộ đối xử quốc gia đồng thời cũng đưa ra danh mục loại trừ tạm thời và danhmục nhạy cảm theo điều 7 của Hiệp định AIA.  Liên doanh công nghiệp ASEAN (AIJV) Nhằm tăng cường khai thác các cơ sở nông nghiệp và công nghiệp động viênsự tham gia của khu vực tư nhân vào các chương trình hợp tác ASEAN, PhòngThương mại - công nghiệp ASEAN đã đề xuất việc thành lập các liên doanhcông nghiệp ASEAN. Ngày 7/11/1983 tại Jakarta, các Bộ trưởng Ngoại giaoASEAN đã ký Hiệp định cơ bản về liên doanh công nghiệp ASEAN. Theo Hiệpđịnh này, một liên doanh công nghiệp ASEAN (AIJV) là một tổ chức sản xuấtbất kỳ sản phẩm nào có trong Danh mục Sản phẩm AIJV (APL) đã được các Bộtrưởng kinh tế ASEAN phê chuẩn; có sự tham gia của ít nhất hai nước thànhviên; có sở hữu cổ phần ASEAN tối thiểu 51% (trừ một số trường hợp ngoại lệ).Các nhà đầu tư của một AIJV được tự do lựa chọn địa điểm đặt dự án. Trong 4năm đầu tiên kể từ khi AIJV đi vào sản xuất chính thức, các nước tham gia sẽdành cho sản phẩm của AIJV đó mức ưu đãi thuế quan tối thiểu là 50%. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 30. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.comII. KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU TRONG VIỆC THỰC HIỆN NHỮNG CAMKẾT CỦA VIỆT NAM Giai đoạn 1996 - 2000 mới bắt đầu đưa vào cắt giảm những mặt hàng mà tacó lợi thế về xuất khẩu hoặc có nhu cầu nhập khẩu mà trong nước chưa có khảnăng sản xuất được. Những mặt hàng này có mức thuế suất nhập khẩu thấp, chủyếu dưới 20% và phần lớn là những nhóm hàng có mức thuế suất 0 - 5%, dovậy việc thực hiện cắt giảm thuế suất theo AFTA hầu như chưa diễn ra trongthời gian này. Do vậy, chưa thể có những tác động lớn đến hoạt động sản xuấtkinh doanh của các doanh nghiệp. Thực tế trong thời gian qua cho thấy ASEANchưa phải là thì trường tiềm năng đối với các mặt hàng truyền thống của ViệtNam, mà hội nhập ASEAN chỉ là một bước tập dượt chuẩn bị cho Việt Nambước vào một thị trường rộng lớn hơn.1. Số lượng mặt hàng của Việt Nam trong lộ trình giảm thuế tăng nhanhĐến hết năm 1999, Việt Nam đã thực hiện cắt giảm thuế 3.580 mặt hàng, chiếm60% tổng số dòng thuế dự kiến đưa vào thực hiện chương trình cắt giảm thuế.Trong năm 2000, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ phê chuẩn ban hành Danhmục CEPT 2000 của Việt Nam bao gồm khoảng 4.320 dòng thuế. Trong đó cóhơn 640 dòng mới chuyển từ danh mục loại trừ tạm thời vào thực hiện CEPT2000, đạt 65% tổng số dòng thuế có mức thuế suất từ 0 - 5%; còn lại 1.270dòng thuế có mức thuế suất từ 5 - 50%. Nhìn lại những năm trước đây, năm1996 lànăm đầu tiên Việt Nam thực hiện cắt giảm thuế theo Hiệp định CEPT. Tại Nghịđịnh 91/CP ngày 18-12-1995 của Chính phủ, 875 mặt hàng đã được đưa vàodanh mục cắt giảm theo CEPT của Việt Nam. Năm 1997, tại Nghị định 82/CP ngày 13-12-1996 của Chính phủ, Việt Namđã đưa 1.496 mặt hàng vào thực hiện CEPT, trong đó có 621 mặt hàng mới, bổsung cho danh mục của năm 1996. Năm 1998, tại Nghị định số 15/1998/NĐ-CP ngày 12-3-1998 của Chính phủ,Việt Nam đã công bố Danh mục thực hiện CEPT năm 1998 gồm 1.633 mặthàng, trong đó có 1.496 mặt hàng đã được đưa vào từ năm 1997 và 137 mặthàng mới. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 31. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com Một số ngành hàng chính thực hiện theo tiến trình cắt giảm thuế quan theoCEPT/AFTA được trình bày dưới đây (* số liệu của phòng Tổng hợp - BộNgoại Giao Việt Nam). • Mặt hàng nông sản: + Cà phê: Đối với sản phẩm cà phê hạt (nhóm 0901) đã được đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2000 trở về trước. Đối với sản phẩm cà phê chế biến sâu (phân nhóm 2101.11) đưa vào thực hiện CEPT/AFTA từ năm 2003. + Điều: Hạt điều thô (0801.31.00 và 0801.32.00) đã đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2000 trở về trước. Hạt điều chế biến (2008.19.10) đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2003. + Lúa gạo: chất lượng gạo của ta chưa đều, các khâu chế biến chưa tốt nên còn hạn chế về mặt giá cả và dịch vụ đi kèm. Tuy Việt Nam có thế mạnh về xuất khẩu gạo song khó có thể được hưởng ưu đãi thuế quan CEPT từ các nước ASEAN trong một vài năm tới. + Chè: các mặt hàng chè chưa chế biến (nhóm 0902 và 0903) và chè chế biến (2101.20.00) đều đã đưa vào thực hiện CEPT/AFTA từ năm 2000 trở về trước. + Các mặt hàng gỗ chế biến, gỗ ván, gỗ dán nhân tạo: dự kiến sẽ đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2003, mức thuế suất sẽ bằng mức thuế suất ưu đãi hiện hành tại thời điểm đó. + Dầu thực vật tinh chế: đưa vào thực hiện từ năm 2003 + Rau quả: phần lớn đã đưa vào thực hiện từ năm 2000 trở về trước; Riêng nho tươi hoặc khô (nhóm 0806) dự kiến đưa vào thực hiện từ 2001. • Nhóm các mặt hàng thuỷ sản : + Đối với những mặt hàng có lợi thế xuất khẩu như cá và thuỷ sản chưa chế biến (nhóm 1605) đã đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2000 trở về trước. Những mặt hàng còn lại gồm sản phẩm tinh khiết, nước ép và chế biến thì được đưa vào thực hiện từ 2002. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 32. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com • Ngành hàng dệt may : Đối với sản phẩm vải dự kiến đưa vào cắt giảm từ 2003. Đối với lĩnh vực hàng may mặc đã được đưa vào thực hiện cắt giảm từ năm 2000 trở về trước. • Ngành da giầy : Nguyên liệu da được đưa vào thực hiện từ 2000 trở về trước. Sản phẩm bằng da thuộc thực hiện CEPT/AFTA được đẩy nhanh hơn là năm 2001. Giày dép (nhóm 6403-6405) thực hiện vào năm 2001. • Nhóm sản phẩm hoá chất : Hoá chất hữu cơ là năm 2002. Phân bón là năm 2003. Sản phẩm cao su : Đối với cao su nguyên liệu đã được đưa vào thực hiện từ năm 2000 trở về trước. Lốp, xăm xe ô tô và xe máy đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2003. Hoá mỹ phẩm, xà phòng và chất tẩy rửa : Nước hoa, nước thơm thực hiện năm 2002, mỹ phẩm, đồ trang điểm, chế phẩm dùng cho tóc và vệ sinh thực hiện năm 2001 ; pin, ắc quy là năm 2002. • Ngành hàng xi măng : dự kiến các mặt hàng clinker và xi măng thành phẩm sẽ được đưa vào thực hiện CEPT/AFTA từ năm 2003. • Ngành hàng gốm sứ thủ tinh xây dựng : Các sản phẩm xây dựng bằng gốm (năm 2001), các loại tấm lát đường, gạch ốp lát tường và lát nền bằng gốm, khối khảm bằng gốm sứ (năm 2003), bồn rửa, chậu giặt, bồn tắm… bằng gốm sứ (năm 2003), thuỷ tinh đúc và thuỷ tinh cán ở dạng tấm hoặc hình (năm 2003). • Ngành hàng điện tử - tin học : Micro, loa, tai nghe (năm 2001), máy hát, máy chạy băng, cát sét (năm 2001), máy ghi âm băng từ (năm 2001), máy thu phát video (năm 2001), băng đĩa đã ghi âm thanh (năm 2002), máy thu hình (năm 2003). Nhóm mặt hàng sản phẩm thiết bị tin học phần mềm và dịch vụ : dự kiến năm 2001để tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận, lĩnh hội và phát triển phần mềm của ta. • Nhóm sản phẩm cơ khí + Sản phẩm máy động lực và máy nông nghiệp và các thiết bị : Động cơ đốt trong dùng cho ô tô và xe máy (năm 2003), động cơ diesel đẩy thuỷ dùng cho ô tô và các dạng xe cộ khác (năm 2001), các bộ phận dùng cho các dạng động cơ thuộc hai nhóm trên (năm 2002), máy kéo (năm 2003). Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 33. http://luanvan.forumvi.com email: luanvan84@gmail.com + Sản phẩm phục vụ ngành giao thông vận tải, chủ yếu là các phương tiện vận tải : Ô tô chở khách từ 50 người trở lên (năm 2003), ô tô chở khách loại đặc biệt và xe chuyên dụng (năm 2001), các bộ linh kiện CKD, IKD của các loại ô tô (năm 2001), khung gầm và thân xe (năm 2002), phụ tùng và các bộ phận phụ trợ cho các dạng xe ô tô (năm 2003), xe đạp (năm 2003), tàu thuyền và các dạng phương tiện vận tải đường thuỷ khác (năm 2003). Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 34. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B2.Nỗ lực trong việc huỷ bỏ hàng rào phi quan thuế Cắt giảm bảo hộ và tiến tới tự do hoá hoàn toàn thương mại là xu thế chungcủa nền kinh tế thế giới, được các nền kinh tế phát triển cao khởi xướng và dẫndắt. Các nước chậm phát triển hơn, dù muốn hay không, đều bị cuốn hút vàoquá trình này. Vấn đề đặt ra cho các nước này là lựa chọn một chiến thuật thựchiện hợp lý, sao cho vừa thúc đẩy được nền sản xuất bản địa phát triển lại vừalợi dụng được những lợi ích kinh tế mà tự do hoá mậu dịch đem lại. Những mặt hàng quản lý bằng hạn ngạch hiện nay chỉ còn gạo, dệt may vàmột số mặt hàng mà nước nhập khẩu phân bổ hạn ngạch cho Việt Nam. Mộtbước tiến lớn mà không thể không nhắc tới đó là việc Việt Nam đã cho phéphầu hết các doanh nghiệp được tham gia xuất nhập khẩu trực tiếp những mặthàng không thuộc danh mục hạn chế hoặc cấm xuất - nhập khẩu. Việt Namcũng đã áp dụng các phương pháp xác định trị giá tính thuế hải quan đúng theoHiệp định GVA và đã tham gia HS từ ngày 01/01/2000. Việt Nam cũng cam kếttrong khuôn khổ ASEAN về tính trị giá tính thuế quan theo đúng Hiệp định Trịgiá tính thuế quan của GATT từ năm 2000 qua hạn ngạch ô Th ng và giấy phépxuất - nhập khẩu đã được cải thiện một. cách triệt để. Một số ngành công nghiệp trong nước đang đòi hỏi phải có chính sách bảo hộthông qua hàng rào thuế quan, đồng thời một số mặt hàng Việt Nam khôngkhuyến khích nhập khẩu cũng đang chịu thuế suất cao để hướng dẫn tiêu dùngtrong nước. Nếu thực hiện giảm thuế với đa số mặt hàng thì một số ngành côngnghiệp như: dầu thực vật, phân bón, hoá chất, sản phẩm cao su, giấy, dượcphẩm, đồ da, hàng thuỷ tinh và điện tử gia dụng… sẽ bị ảnh hưởng. Có một sốmặt hàng mặc dầu hiện không phải chịu mức thuế nhập khẩu cao, nhưng hiệnnay được bảo vệ cho sản xuất trong nước bằng chỉ tiêu chỉ định hướng. Như vậynếu đưa những mặt hàng này vào thực hiện chương trình giảm thuế thì các biệnpháp bảo hộ này sẽ phải được loại bỏ. Một số mặt hàng khác không khuyếnkhích nhập khẩu như ô tô, mỹ phẩm hiện đang có thuế suất cao nếu được giảmthuế có thể gây mất định hướng tiêu dùng và dẫn đến “chảy máu” ngoại tệ mạnhvì giá các mặt hàng này sẽ giảm đi nhiều trong điều kiện Việt Nam đang phảitiết kiệm ngoại tệ cho các mục tiêu chiến lược… Có thể thấy, những nỗ lực của Việt Nam trong việc dỡ bỏ các hàng rào phiquan thuế là rất lớn. Để thực hiện Hiệp định GVA kể từ năm 2000 đến năm2004 hoặc 2006, Việt Nam đang nghiên cứu và áp dụng dần, có bảo lưu, Hiệpđịnh bằng cách thông qua GVA, đào tạo đội ngũ cán bộ, học phương pháp kiểmtra sau khi thông quan - PCA, tận dụng sự trợ giúp của cộng đồng quốc tế và Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 35. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bđang dự kiến ban hành luật Hải quan theo đúng GVA và WTO/GATT(2000-2001).3. Thực hiện tốt các cam kết trong ngành hải quan Ngay sau khi ta gia nhập ASEAN, một nhóm công tác liên Bộ về xây dựngcác Danh mục hàng hoá theo Chương trình cắt giảm thuế quan CEPT đã đượcthành lập dưới sự chủ trì của Tổng cục thuế (Bộ Tài chính) với sự tham gia củacác Bộ Thương mại, Bộ Công nghiệp, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn,Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, BộKhoa học công nghệ và Môi trường, Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thống kê…Nhóm nghiên cứu liên Bộ đã có những đóng góp hết sức quan trọng để hoànthành các Danh mục hàng hoá, đảm bảo cho Việt Nam có thể đệ trình đúng thờihạn và đã góp phần thể hiện được thiện chí của Việt Nam trong quá trình hộinhập với ASEAN. Trong năm 1997, Hải quan của các nước ASEAN qua 11 lần họp đã đưa rađược một Danh bạ thuế quan hài hoà chung của ASEAN (AHTN) gồm 6.600dòng thuế (gọi tắt là AHTN - 6600) nhằm tạo thuận lợi cho thương mại trongnội bộ lhối, tạo thuận tiện cho việc trao đổi nhượng bộ CEPT, góp phần thúcđẩy tiến trình thực hiện AFTA. Tuy nhiên, việc áp dụng Danh bạ này giữa cácnước thành viên vẫn chưa được thống nhất do vẫn còn có sự khác biệt trong yêucầu phân loại hàng hoá. Brunei và Philipines đã sẵn sàng thực hiện từ năm1998, Lào thông báo thực hiện trong năm 1999, còn đa số các nước thành viêncòn lại trong đó có Việt Nam, đều cam kết thực hiện từ năm 2000, với yêu cầuđưa những khác biệt về phân loại hàng hoá của mình vào Danh mục nhưngkhông vượt quá 7000 dòng thuế. Trên cơ sở ý kiến đóng góp của các Bộ, Ngành có liên quan, theo đề nghị củaTổng cục Hải quan, ngày 30/8/1997, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định ápdụng Danh mục AHTN - 6600 từ năm 2000, bổ sung các điểm khác biệt củaViệt Nam để chuyển đổi thành danh mục 7000 dòng thuế. Đồng thời Việt Namcũng đã cam kết thực hiện tính giá trị hải quan theo GATT1994 từ năm 2000.Tổng cục Hải quan đã thành lập Tổ nghiên cứu về Hiệp định trị giá GATT vàgóp phần tích cực vào việc thực hiện các cam kết này. Theo tinh thần báo cáo của Ban thư ký ASEAN về các vấn đề nảy sinh cùngcác đề xuất cũng như các quyết định của các cơ quan chức năng của ASEANliên quan đến việc triển khai thực hiện Form D, Bộ Thương mại đã phối hợp vớiTổng cục Hải quan triển khai cấp 358 bộ giấy chứng nhận xuất xứ Form D cho Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 36. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bhàng hoá thuộc diện CEPT xuất khẩu sang các nước ASEAN. Tổng giá trị hànghoá được cấp giấy chứng nhận là 13.446.490,8 USD, chiếm 0,7% tổng trị giáhàng hoá xuất khẩu sang các nước ASEAN vào năm 1998. Hàng hoá xuất khẩusử dụng Form D chủ yếu nằm trong những nhóm mặt hàng: nông sản (lạc nhân,đậu xanh, chè, nấm rơm, dầu dừa, hạt tiêu), hải sản khô và đông lạnh, đá granit,hương muỗi, hàng dệt, giày dép. Tuy nhiên, số liệu này thấp hơn trị giá hànghoá xuất khẩu thuộc diện CEPT trên thực tế vì nhiều doanh nghiệp chưa hiểuhết được yêu cầu của form D - CEPT/AFTA nên khi xuất khẩu lâu nay vẫnquen sử dụng form B do Phòng Thương mại và công nghệ Việt Nam cấp chohàng hoá xuất sang ASEAN. Ngoài ra, Việt Nam còn tham gia tích cực vào quá trình đơn giản hoá các thủtục xuất khẩu và nhập khẩu chung dưới các lĩnh vực: - Thủ tục nộp khai báo hàng hoá khi xuất khẩu. - Thủ tục nộp khai báo hàng hoá khi nhập khẩu. - Kiểm tra hàng hoá. - Cấp giấy chứng nhận xuất xứ hồi tố. - Hoàn thuế. Việc đơn giản hoá thủ tục hải quan sẽ được tiến hành dựa trên những hướngdẫn tại Công ước Kyoto - Công ước quốc tế về thủ tục hải quan. Thủ tục hảiquan sẽ được hài hoà hoá trên các nguyên tắc: rõ ràng, thống nhất, thúc đẩy tínhhiệu quả và đơn giản trong quản lý hải quan.4. Tích cực tham gia vào việc thiết lập khu vực đầu tư ASEAN - biến cácnước ASEAN thành khu vực kinh tế thông qua việc thực hiện các chươngtrình hợp tác kinh tế Tham gia AFTA, Chính phủ Việt Nam đã lựa chọn những mặt hàng mà hiệnnay còn cần bảo hộ cho sản xuất trong nước bằng thuế suất nhập khẩu cao đểđưa vào danh sách những mặt hàng trước mắt chưa tham gia CEPT. Các cơ sởsản xuất sẽ có được một số năm để chuẩn bị đối phó với việc giảm dần bảo hộqua thuế và sau đó cắt cả các biện pháp bảo hộ không phải thuế (như hạn ngạch,giấy phép buôn bán). Như vậy, phải đuổi kịp và vượt các nước ASEAN về chấtlượng, mẫu mã, giá cả hàng hoá, nếu không thì sẽ phá sản và trao thị trườngViệt Nam cho các đối thủ láng giềng. Đó là thách thức mà AFTA đặt cho cácnhà sản xuất Việt Nam. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 37. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Do đó, để cho toàn khu vực ASEAN trở nên hấp dẫn đầu tư và phát huy đượclợi thế so sánh của tất cả các nước, các thành viên ASEAN phải có một chiếnlược sắp xếp cơ cấu sản xuất hợp lý vào sự phân công lao động khu vựcASEAN theo hướng chuyên môn hoá, hiện đại hoá, từng bước nâng cao các lợithế để có thể thực hiện cạnh tranh bình thường trên cả thị trường khu vực và thếgiới. Một sản phẩm được coi là có xuất xứ ASEAN, theo quy định của AFTA, nếu40% hàm lượng giá trị của sản phẩm này được chế tạo từ một nước ASEAN bấtkỳ. Qua đó, việc đầu tư để sản xuất tại một nước nằm bên trong AFTA và bánsản phẩm cho các nước thuộc AFTA sẽ mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư nhờđược hưởng các ưu đãi của nó. Vì vậy, khi đầu tư vào các nước ASEAN, cácnhà đầu tư nước ngoài đã không chỉ xem xét thị trường tiêu thụ của nước đó màcòn tính tới thị trường của cả ASEAN. Thị trường ASEAN còn giúp các nhàđầu tư nước ngoài có chiến lược xây dựng các cơ sở của mình ở các nướcASEAN theo một mạng lưới chung nhằm “tối ưu hoá” việc khai thác các lợithế so sánh của từng quốc gia và việc sử dụng các nguồn lực theo hướng chuyênmôn hóa. AFTA sẽ không phải là một khối thương mại khép kín, đối lập với các nướcbên ngoài ASEAN. Khi các nền kinh tế ASEAN có năng lực cạnh tranh cao,chúng sẽ ngày càng có lợi thế trong các xu thế tự do hoá thương mại đa biên.Hơn nữa, trên thực tế, các nền kinh tế hướng ngoại của ASEAN lại rất nhạycảm trong việc đeo đuổi các chính sách thương mại ngoài khu vực. Hiệp địnhAIA không chỉ khuyến khích các doanh nghiệp ASEAN đầu tư vào Việt Nammà còn khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào các nước thànhviên khác. Nhờ có Nghị định 22/1999/NĐ-CP về đầu tư ra ra nước ngoài củadoanh nghiệp Việt Nam, trong năm 1999 đã có 10 dự án của Việt Nam đầu tưsang Lào, Campuchia và Singapore với tổng vốn đầu tư 18,14 triệu USD, gấpnhiều lần thời kỳ trước đó. Đầu tư hai chiều trong nội bộ ASEAN là bộ phậnquan trọng bậc nhất trong quan hệ hợp tác ASEAN. Nâng cao hiệu quả hoạtđộng đầu tư trong khu vực là trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của các nướcthành viên. Luật Đầu tư nước ngoài vừa sửa đổi là một cố gắng lớn trên conđường đổi mới của Việt Nam với mong muốn đóng góp tích cực vào quá trìnhphát triển chung ASEAN.II. NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAMTRONG VIỆC THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT CỦA AFTA1.Về cơ hội Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 38. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B 1.1. Bắt kịp với xu hướng phát triển chung của nền kinh tế thế giới Khi tham gia AFTA, chúng ta sẽ có điều kiện thuận lợi để thúc đẩy tốc độ phát triển kinh tế và thương mại, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, bởi AFTA ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu, đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Như vậy, sẽ kích thích các doanh nghiệp trong nước tập trung lao động, tích cực khai thác tài nguyên sẵn có để xuất hàng hoá xuất khẩu. Tham gia AFTA sẽ là một dịp để Việt Nam tiếp cận với thị trường thế giới và nhanh chóng hội nhập với cộng đồng quốc tế, giảm sự lệ thuộc vào một số thị trường lớn. Đó là xu hướng chung của nền kinh tế bởi mục tiêu tối hậu của hội nhập kinh tế là vì sự tăng trưởng kinh tế. Nếu xét theo khía cạnh năng động và ở tầm dài hạn, thì hội nhập kinh tế có thể đóng góp cho sự tăng trưởng kinh tế và phát triển của đất nước thông qua các kênh: tri thức - đem lại tăng trưởng năng suất; tích tụ vốn nhân lực và vật lực; và thúc đẩy công cuộc đổi mới. Hội nhập kinh tế trước hết sẽ đem lại sự thâm nhập tốt hơn các tri thức tiên tiến của nước ngoài dưới dạng thiết bị, máy móc, công nghệ hiện đại, phương pháp quản lý khoa học, và do đó đưa đến nâng cao năng suất. Tự do hoá thương mại và đầu tư có thể kích thích lợi nhuận trên vốn, cả vốn vật chất và vốn nhân lực, và đến lượt mình điều này sẽ kích thích đầu tư trong và ngoài nước. Trong quá trình hội nhập kinh tế sức ép cạnh tranh sẽ tăng lên; để có thể thích nghi được với hoàn cảnh mới, tốc độ cải cách trong nước cần được đẩy mạnh trên tất cả mọi lĩnh vực, bao gồm: cả những biện pháp để tạo ra sự ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và luật lệ, nâng cấp cơ sở hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, một nước thành viên mới tham gia hội nhập khu vực và thế giới được lợi bao nhiêu phụ thuộc vào chính những chính sách kinh tế riêng của mình. Nhìn chung tham gia vào AFTA sẽ đưa đất nước ta lên một vị thế mới, khắc phục được tình trạng bị các cường quốc lớn phân biệt đối xử, có điều kiện khai thác thêm những lợi thế riêng của mỗi khối để phát triển quan hệ thương mại, thu hút đầu tư mà trước mắt là hạn chế tác động của chính sách phân biệt đối xử của một số Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 39. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B nước. Tham gia AFTA tạo cho Việt Nam có điều kiện mở rộng thị trường, tranh thủ những ưu đãi về thương mại, đầu tư và các lĩnh vực khác được áp dụng trong nội bộ tổ chức. Đây là kết quả của nhiều năm hợp tác và đàm phán nhất là các lĩnh vực giảm thuế nhanh đối với những mặt hàng đòi hỏi nhiều nhân công mà Việt Nam có ưu thế. Chương trình Hợp tác công nghiệp - AICO, chương trình thành lập Khu vực đầu tư ASEAN - AIA có những ưu đãi đặc biệt mà tham gia tổ chức thương mại này, Việt Nam đã và đang nâng cao thế và lực trên trường quốc tế trong điều kiện thế giới đang hình thành xu thế đa cực. Chúng ta sẽ khai thác lợi thế của mỗi tổ chức để xử lý tốt hơn mối quan hệ với các nước lớn, đồng thời nâng cao vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần tích cực vào công cuộc bảo vệ hoà bình và an ninh trong khu vực và thế giới. 1.2. Có điều kiện thâm nhập một thị trường rộng lớn với hơn 500 triệu dân Trước mắt, Việt Nam sẽ thu được nguồn lợi lớn, do mậu dịch tự do mang lại. Đồng thời, Việt Nam có điều kiện hơn để xuất hàng của mình vào một thị trường rộng lớn của các nước thành viên ASEAN, với khoảng 500 triệu dân mà không đòi hỏi quá cao về chất lượng sản phẩm, khi các hàng rào mậu dịch đã được tháo gỡ. Một thị trường rộng lớn nằm kề bên, có đòi hỏi về chất lượng không phải quá cao, với các ưu đãi buôn bán sẽ được mở ra cho các doanh nghiệp Việt Nam. Có được thị trường tiêu thụ mới là một yếu tố giúp huy động tiềm năng lao động và tài nguyên dồi dào của Việt Nam vào phát triển xuất khẩu. Mục tiêu thị trường của AFTA được thực hiện thông qua việc giảm dần từng bước đi tới triệt tiêu hàng rào phi quan thuế, dùng thuế là công cụ bảo hộ chủ yếu, đồng thời tiến hành giảm thuế, thực hiện các chương trình hợp tác khoa học kỹ thuật nhằm hỗ trợ nhau phát triển sản xuất, mở rộng thị trường. Điều này sẽ tạo dựng được môi trường thông thoáng cho phát triển kinh tế, mở rộng thị trường về mọi mặt, đặc biệt là cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. 1.3. Tham gia vào phân công lao động quốc tế và khu vực Việc tham gia vào AFTA giúp hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 40. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B sang các nước ASEAN được hưởng mức thuế suất ưu đãi CEPT thấp của các nước ASEAN, làm tăng cường khả năng cạnh tranh về giá của các hàng hoá này, tạo điều kiện thúc đẩy xuất khẩu. Với xu hướng toàn cầu hoá kinh tế thế giới ngày nay, nếu không hội nhập mà vẫn tiếp tục đóng cửa thì nguy cơ tụt hậu tất yếu trở thành hiện thực. Theo đuổi chính sách hội nhập một cách thận trọng và khôn khéo, vừa nâng cao trình độ, chuẩn mực về hoạch định chính sách, tạo thuận lợi cho thương mại, và duy trì được mức bảo hộ hợp lý cho các ngành kinh tế và giúp cho các doanh nghiệp tiếp cận được với công nghệ hiện đại, kỹ năng quản lý tiến tiến cũng như tham gia vào mạng lưới sản xuất quốc tế, nâng cao sức cạnh tranh cả trong nước cũng như quốc tế. Các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam sẽ hưởng lợi thế nhập khẩu vật tư nguyên liệu từ các nước ASEAN với mức thuế suất nhập khẩu thấp, góp phần giảm chi phí thúc đẩy phát triển sản xuất, tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước. Với việc tham gia AFTA, các nước ASEAN có điều kiện mở rộng hợp tác vàthu hút đầu tư nước ngoài nhằm khuyến khích sản xuất trong nước, từng bướcnâng cao chất lượng hàng hoá, dịch vụ, tức là tăng thế thương lượng cạnh tranhngay cả trên thị trường nội địa và khu vực. Mặt khác, các chương trình này cũngtạo cơ hội để chọn lựa các doanh nghiệp trong nước, tạo động lực cho các cơ sởsản xuất mở rộng thị trường, làm ăn có lãi đồng thời buộc các doanh nghiệp yếukém phải mau chóng đổi mới công nghệ, cải tiến cung cách làm ăn trên thươngtrường. Nói cách khác, các doanh nghiệp phải được sắp xếp hợp lý, tham giavào sự phân công lao động khu vực ASEAN theo hướng chuyên môn hoá, từngbước nâng cao các lợi thế để có thể thực hiện cạnh tranh bình đẳng ở ngay cảtrên thị trường trong nước và khu vực. Việc Việt Nam thực hiện cam kết tham gia AFTA là một bước tập dượt để chuẩn bị hội nhập sâu rộng hơn nữa trên thị trường quốc tế và điều này cũng thể hiện quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc cải cách mở cửa và hội nhập. 1.4. Thu hút đầu tư nước ngoài Với các nước ngoài khu vực, do việc thành lập AFTA, ASEAN sẽ trở thànhthị trường hợp nhất khá lớn, với sự phân công lao động chặt chẽ hơn, sẽ là địabàn thu hút đầu tư của nhiều công ty đa quốc gia và tập đoàn kinh tế lớn từ Nhật Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 41. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40BBản, Tây Âu, Mỹ và các nước NIEs. Xét về mặt kinh tế, khuynh hướng nàytrong quan hệ đầu tư giữa ASEAN và các nước ngoài khu vực trước hết xuấtphát từ tính năng động và lợi thế so sánh và thị trường rộng mở của các nướcASEAN trong những năm trước mắt, cũng như trong tương lai lâu dài. Là nước nằm trong khu vực Đông Nam Á, với những lợi thế so sánh nhấtđịnh về lao động, tài nguyên thiên nhiên và thị trường có dung lượng lớn, hoạtđộng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam sẽ trở nên hấp dẫn nếu tạo được môitrường đầu tư và chính sách hợp lý. Điều này nhằm góp phần dịch chuyển cơcấu mạnh sang các ngành có hàm lượng kỹ thuật cao, sử dụng ít nhân côngtrong khu vực như Singapore, Malaysia, Thái Lan. Tiến trình thực hiện AFTA của Việt Nam sẽ có tác dụng thu hút thêm đầu tư nước ngoài vào Việt Nam không chỉ từ các nước ASEAN mà còn từ các khu vực khác. Đặc biệt với sự phối hợp với các chương trình hợp tác khác trong ASEAN như hợp tác công nghiệp ASEAN - AICO, hợp tác dịch vụ ASEAN…, các doanh nghiệp trong nước của Việt Nam có cơ hội tiếp cận với nguồn vốn và công nghệ sản xuất và quản lý mới, tiên tiến, tăng cường và mở rộng năng lực cạnh tranh của mình trên thị trường trong nước lẫn trên thị trường khu vực và quốc tế. Thực hiện AFTA tức là tạo dựng một thị trường chung rộng lớn hơn trong lòng ASEAN để có thể thu hút được nhiều đầu tư của nước ngoài cũng như giữa các nước trong khuôn khổ AFTA. AFTA sẽ tích cực tăng cường khả năng cạnh tranh của ASEAN trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và đến lượt mình, đầu tư trực tiếp nước ngoài sẽ lại củng cố và thúc đẩy tiến trình nhất thể hoá khu vực, đóng góp vào việc nhanh chóng hoàn tất AFTA. Điều này hoàn toàn phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế hướng ngoại của Việt Nam trong đó AFTA sẽ tạo cho Việt Nam những mối quan hệ kinh tế rộng mở với thế giới Ngoài ra, tham gia AFTA còn giúp Việt Nam có điều kiện để tiếp thu côngnghệ và đào tạo kỹ thuật cao ở các ngành cần nhiều lao động mà các nước đangcần chuyển giao, tận dụng ưu thế về lao động rẻ và có hàm lượng chất xám caođể đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá Việt Nam sang các nước trong khu vực, sửdụng vốn và kỹ thuật cao của các nước trong khu vực để khai thác khoáng sảnvà xây dựng cơ sở hạ tầng... Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 42. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Việc chung tiếng nói và lợi ích kinh tế trong khuôn khổ AFTA sẽ tạo cho cácnước thành viên một thế thương lượng cạnh tranh vững vàng hơn trong quan hệvới các liên minh kinh tế khác, đặc biệt là với cộng đồng Châu Âu (EU) và khudịch mậu dịch tự do Bắc Mỹ (NAFTA), vốn là những bạn hàng lớn của cácthành viên ASEAN.2. Những thách thức2.1.Thách thức chung Tham gia AFTA và CEPT là một cơ hội để chúng ta mở rộng sự tiếp xúc vớithị trường hàng hoá, vốn tài chính, công nghệ, khoa học, kỹ thuật, kinh nghiệmquản lý… Tuy nhiên, cơ hội và thách thức vẫn là “cặp phạm trù” thường songhành với nhau. Đó là sức ép sẽ ngày càng tăng đối với các doanh nghiệp trongcũng như ngoài khu công nghiệp, khu chế xuất. Với quy chế của AFTA, hànghoá của các nước thành viên ASEAN sẽ nhập vào thị trường nước ta ngày càngnhiều với thuế suất giảm dần đến 0% tạo nên sự cạnh tranh ngày càng quyết liệttrong quá trình quốc tế hoá thương mại. Trong quá trình xây dựng các Danh mục hàng hoá và chương trình giảm thuếtheo Hiệp định CEPT, chúng ta đã gặp không ít khó khăn do xuất phát điểm củanền kinh tế Việt Nam thấp hơn so với các nước thành viên khác. Hơn nữa vềmặt kỹ thuật, ngoài các điểm còn khác biệt về hệ thống thuế áp dụng đối vớihàng xuất nhập khẩu và hệ thống mã số của Biểu thuế Việt Nam so với cácnước ASEAN khác, các thuế suất của Biểu thuế hiện hành đòi hỏi được điềuchỉnh cơ bản để phù hợp với sự phát triển của các ngành sản xuất trong nước. Theo lịch trình cắt giảm thuế tổng thể của Chính phủ thì các doanh nghiệpthực hiện lịch trình này trong giai đoạn từ 2000 - 2006 sẽ chịu những tác độngbất lợi. Đối với trong nước, việc cắt giảm thuế mạnh và đột ngột vào nhữngnăm cuối sẽ khiến cho các doanh nghiệp đang được hưởng mức bảo hộ cao từthế quan sẽ rơi vào tình trạng khó khăn. Ngoài ra, việc cắt giảm thuế quan muộnsẽ gây tâm lý thiếu chủ động cho các doanh nghiệp để phấn đấu nâng cao khảnăng cạnh tranh ở cả thị trường trong nước và quốc tế. Về mặt đối ngoại, theotinh thần của CEPT, năm 2001 tất cả các mặt hàng sẽ đưa vào cắt giảm của ViệtNam có thuế suất CEPT cao hơn 20% đều phải đưa xuống bằng hoặc thấp hơn20%; còn mức thuế suất thực hiện CEPT những mặt hàng bắt đầu được chuyểnvào thực hiện cắt giảm từ những năm sau đó cũng không được cao hơn 20%,như vậy Việt Nam cũng sẽ vấp phải không ít khó khăn, vướng mắc. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 43. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Theo lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể của Chính phủ thì các doanhnghiệp trong nước thực hiện lịch trình này trong giai đoạn còn lại từ 2000 -2006 sẽ bị những ảnh hưởng không được thuận lợi. Việc cắt giảm thuế mạnh,đột ngột vào những năm cuối sẽ khiến cho các doanh nghiệp đang được hưởngmức bảo hộ cao từ thuế quan rơi vào tình trạng khó khăn. Ngoài ra, việc cắtgiảm thuê quan muộn sẽ gây tâm lý thiếu chủ động cho các doanh nghiệp trongquá trình phấn đấu nâng cao khả năng cạnh tranh ở cả thị trường trong nước vàquốc tế. Việc thực hiện cắt giảm nhiều dòng thuế có mức thuế suất cao vàonhững năm cuối sẽ khiến Việt Nam khó có khả năng bảo vệ được một số mặthàng chủ yếu và thực sự cần thiết bảo hộ. Những nước có chính sách điều chỉnh bảo hộ công nghiệp nặng nề trước đâynhư Indonesia, Philipin và có trình độ phát triển còn thấp như Việt Nam chắcchắn sẽ không thích ứng ngay được với quá trình chuyển đổi quá nhanh nhưvậy. Việc kết thúc nhanh AFTA có ý nghĩa là sự “bắt kịp” với các chuyển đổinhanh chóng của APEC, WTO và nâng cao thế thương lượng cạnh tranh củaASEAN với EU, NAFTA, nhưng bên cạnh đó cũng cần phải tính đến sự lớnmạnh của bản thân từng quốc gia thành viên. Các nước có trình độ phát triểnnhư Singapore, Malaysia, Thái Lan cũng thể “kéo” được các quốc gia khác khimà các nước đó không đủ năng lực để tiếp nhận tự do hoá. Tính bất cập của sựliên kết nội bộ ASEAN còn được nhân lên khi mà theo điều kiện hoàn cảnh cụthể của mỗi quốc gia thành viên, lộ trình AFTA ở các nước thành viên ASEANđược bắt đầu và kết thúc không cùng lúc.2.2. Về sức cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ Việc hạ thấp hàng rào thuế quan và phi quan thuế theo AFTA đối với ViệtNam ngay lập tức sẽ gây ra một cuộc cạnh tranh gay gắt mà các ngành côngnghiệp non trẻ của Việt Nam sẽ gặp khi phải đối mặt với các loại hàng hoá nhậpkhẩu giá hạ từ các nước ASEAN ngay tại thị trường trong nước. Khả năng cạnh tranh của hàng hoá phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quantrọng nhất là chất lượng, chủng loại và mẫu mã giá cả. Tham gia AFTA sẽ cómột tác động trực tiếp tới yếu tố giá cả của hàng hoá, bởi vì với việc cắt giảmthuế, đơn giản hoá các thủ tục buôn bán, thì giá bán của hàng hoá sẽ hạ hơn. Các yếu tố khác như chất lượng, mẫu mã cũng sẽ thay đổi do sức ép của cạnhtranh trong nội bộ AFTA. Tính cạnh tranh sẽ rất mạnh và sự thay đổi hàng ràothuế quan sẽ có tác dụng quyết định. Đồng thời, khả năng tạo lập sự hợp tác vàchuyên môn hoá cũng lớn. Nếu cơ cấu kinh tế của các nước thành viên là khác Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 44. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bnhau và mang tính chất bổ sung cho nhau, đã có tồn tại chuyên môn hoá sảnxuất giữa các nước thành viên trước khi hình thành khu vực mậu dịch tự do, thìtác động của việc hình thành khu vực mậu dịch tự do đó sẽ là không lớn. Trình độ phát triển kinh tế của Việt Nam vẫn còn thấp, chuyển dịch cơ cấudiễn ra chậm, sức cạnh tranh của hàng hoá kém, đặc biệt về mẫu mã, chấtlượng. Tham gia AFTA, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ đứng trước sự thua kémvề thế thương lượng cạnh tranh do nghèo vốn, kỹ thuật thấp, chất lượng yếu vàkhông có khả năng cạnh tranh về giá cả. Đó là chưa kể kinh nghiệm thươngtrường do nghèo vốn, kỹ thuật thấp, chất lượng yếu và không có khả năng cạnhtranh về giá cả của các doanh nhân Việt Nam còn yếu. Tuy nhiên, thách thứcnày cũng có thể coi như một cơ hội hối thúc sự trỗi dậy của các doanh nghiệpViệt Nam trước xu thế tự do hoá thương mại. AFTA trở thành cơ sở để bìnhtuyển và xác nhận bản lĩnh của các doanh nghiệp trong nước. Hội nhập một mặt tạo thêm rất nhiều cơ hội thâm nhập thị trường quốc tếđồng thời cũng dần dần phải mở cửa thị trường Việt Nam cho hàng hoá cácnước nhập vào (theo nguyên tắc có đi có lại). Nếu không chuẩn bị tốt, chủ độngchuyển dịch cơ cấu kinh tế trên cơ sở phát huy lợi thế so sánh mà cứ đầu tư dàntrải, không đổi mới công nghệ thì không thể nào nâng cao sức cạnh tranh. Đâylà sức ép lớn không chỉ với Việt Nam mà ngay cả các nước có sức mạnh kinh tếcũng phải chấp nhận đương đầu, thậm chí có lúc phải từ bỏ một số ngành nghềđể tạo cơ hội phát triển cho những ngành có lợi thế so sánh hơn đồng thời có kếhoạch và biện pháp cụ thể để chủ động thích ứng và vượt lên. Trước yêu cầu phải tháo gỡ dần hàng rào thuế và phi thuế để mở đường chothương mại phát triển, một mặt chúng ta phải tính toán để có chính sách bảo hộhợp lý sản xuất trong nước (bảo hộ có điều kiện, có chọn lọc, có thời gian, có lộtrình). Thực tế 2/3 thành viên của WTO là các nước đang phát triển, một số nướcthành viên của các tổ chức khu vực cũng đang ở trình độ phát triển thấp, cónhững nét tương đồng với Việt Nam. Vấn đề đặt ra là ta không ngồi chờ màluôn có biện pháp thích hợp với từng ngành, từng thời kỳ nhằm nâng cao nộilực của nền kinh tế, và khả năng cạnh tranh.2.3. Về khả năng của các doanh nghiệp Hiện nay các doanh nghiệp lớn của nước ta vẫn chủ yếu là các doanh nghiệpnhà nước hoạt động trong cơ chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung nay chuyểnsang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, các doanh nghiệp này vẫn chưa Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 45. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bthực sự thích ứng với cơ chế mới. Các doanh nghiệp khác, mới được thành lậptrong thời kỳ đổi mới kinh tế, chủ yếu là doanh nghiệp tư nhân có quy mô rấtnhỏ dù có sự mềm dẻo linh hoạt trong hoạt động. Trong điều kiện như vậy, ápdụng các nguyên tắc về đãi ngộ tối huệ quốc và đãi ngộ quốc gia đối với chúngta sẽ rất khó khăn. Mặt khác, Việt Nam chưa có đẩy đủ các thông tin về cácchương trình hợp tác đã và đang có thực hiện của ASEAN. Đội ngũ cán bộ quảnlý và kỹ thuật của Việt Nam chưa được chuẩn bị tốt và trang bị đầy đủ về kiếnthức, phương pháp làm việc và ngoại ngữ để thích ứng với các hoạt động phốihợp của ASEAN. Quả vậy, doanh nghiệp ta thường có quy mô nhỏ, vốn ít, khả năng tổ chức thịtrường yếu, một số vẫn chưa bỏ được tư tưởng ỷ lại vào sự trợ giúp của Nhànước. Nếu không sắp xếp lại, tăng cường khả năng tích tụ và tập trung vốn,hoàn thiện cơ chế quản lý và định chế tài chính cho các doanh nghiệp thì chúngta càng khó khăn, đặc biệt khi phải áp dụng chế độ đãi ngộ quốc gia tức làkhông phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp nội địa với các doanh nghiệpnước ngoài ở nước ta. Tuy nhiên đây cũng là quá trình buộc các doanh nghiệpphải tích tụ và tập trung quy mô thích hợp để tồn tại và phát triển. Đối với các doanh nghiệp, việc thực hiện các nguyên tắc về không phân biệtđối xử (MFN) dành cho các doanh nghiệp của các nước thành viên sẽ đặt ranhững thách thức gay go. Theo nguyên tắc này, các doanh nghiệp nước ngoài sẽđược phép thành lập các công ty và triển khai hoạt động trong lĩnh vực sản xuất,thương mại và dịch vụ trên thị trường Việt Nam, đương nhiên theo lộ trình từngbước.2.4. Về hệ thống chính sách kinh tế thương mại Về mặt số học đơn thuần, hiện nay các nước ASEAN chiếm khoảng 1/3 tổngkim ngạch nhập khẩu của Việt Nam trong khi số thu từ thuế nhập khẩu của ViệtNam chiếm đến 1/4 trong tổng số thu ngân sách. Do đó nếu dự kiến thương mạigiữa các nước ASEAN và Việt Nam vẫn giữ ở mức hiện nay trong khi giảmtoàn bộ thuế suất thuế nhập khẩu xuống mức thuế suất chung là 5% trong cácđiều kiện hiện hành về các chính sách thì số thu từ thuế có thể sẽ giảm đi đángkể do việc giảm nguồn thu từ thế nhập khẩu đánh vào hàng hoá từ các nướcASEAN. Chính sách thương mại ngày càng có tầm quan trọng cho phép nâng cao nănglực cạnh tranh vừa mở rộng vừa củng cố vị trí của mỗi mặt hàng, và thị trường.Hệ thống chính sách kinh tế thương mại phải được hình thành để một mặt đáp Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 46. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bứng được các nguyên tắc của WTO, mặt khác có tác dụng hỗ trợ đàm phán mởcửa thị trường, làm chỗ dựa cho hàng hoá dịch vụ và thương nhân, trong đóquan trọng nhất là hệ thống chính sách thuế và chính sách phi thuế.quan Cho tới nay, hệ thống chính sách này vẫn còn rất nhiều bất cập, kỹ thuật xâydựng còn thô sơ, không đồng bộ. Việc xây dựng những chính sách này còn ápđặt ý muốn chủ quan nên thường xuyên phải điều chỉnh, thay đổi thất thường,gây tâm lý mất lòng tin trong giới doanh nghiệp trong và ngoài nước. Đặc biệtnhững biện pháp chính sách tạo lợi thế cho kinh tế thương mại nước nhà mà cáctổ chức quốc tế thừa nhận,thì ta lại chưa có( thí dụ chính sách thuế và phi thuếtheo đãi ngộ tối huệ quốc MFN, đãi ngộ quốc gia - NT, chế độ hạn ngạch thuếquan, biện pháp cán cân thanh toán, quyền tự vệ, qui chế xuất xứ… ) Trong khiđó một số biện pháp, chính sách không phù hợp với nguyên tắc của các tổ chứcquốc tế thì ta còn đang áp dụng, can thiệp trực tiếp bằng các chỉ thị hành chínhthường xuyên phải điều chỉnh, thay đổi thất thường. Chúng ta cần điều chỉnh hệ thống luật pháp và các cơ chế chính sách, xử lýmột cách thích hợp tính cân đối giữa bảo hộ và khuyến khích cạnh tranh lànhmạnh, dần dần thích nghi với thực tế cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt trên thịtrường thế giới và trong nước, lấy cạnh tranh làm động lực để khuyến khích đổimới công nghệ và phát triển sản xuất. Thực hiện các nguyên tắc và chuẩn mực chung của quốc tế tuy còn gặp nhiềukhó khăn nhưng Việt Nam có khả năng và tìm thấy chính lợi ích của mình trongviệc thực hiện các nguyên tắc ấy. Việc thực hiện nghĩa vụ đối với khu vựcThương mại Tự do ASEAN (AFTA) trong những năm qua phần nào đã minhchứng được điều này. - Khả năng cạnh tranh của hàng hoá sản xuất trong nước còn yếu về giá cả, chất lượng, hình thức mẫu mã do quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, tổ chức quản lý kém, năng suất lao động thấp. - Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam có nhiều bất lợi, chủ yếu là các mặt hàng nông sản, nguyên liệu thô, và công nghiệp nhẹ, nếu như không có những biện pháp cần thiết về đầu tư nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ chế biến và chất lượng sản phẩm, đa dạng hoá diện sản phẩm, cải tiến mẫu mã hợp lý và mở rộng quy mô sản xuất thì cũng không cạnh tranh được với hàng của ASEAN tại các thị trường EU, Bắc Mỹ và Đông Bắc Á. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 47. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B - Khả năng tiếp cận thị trường và tạo lập nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Hiện nay còn nhiều doanh nghiệp đề thiếu một chiến lược sản xuất kinh doanh dài hạn và ổn định, cũng như chưa đề ra được một kế hoạch chi tiết dài hạn về phát triển thị trường. - Hệ thống luật pháp, chính sách chế độ quản lý còn nhiều bất cập, đặc biệt là các cơ quan quản lý còn chưa quan tâm đúng mức đến việc hỗ trợ tháo gỡ khó khăn giúp cho doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh như về cơ chế, vốn, thị trường. Việc tham gia AFTA nói riêng sẽ tạo cho Việt Nam cơ hội gia nhập và khaithác triệt để hơn nữa một mảng thị trường thế giới rộng mở song những tháchthức phải đương đầu cũng rất lớn, những thách thức đó cần phải được nhìn nhậnvà đánh giá một cách nghiêm túc, chính xác để có phương án vượt qua một cáchcó hiệu quả nhằm đảm bảo cho hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam nóichung được thành công. Tóm lại, nếu xét đến các lợi ích kinh tế trước mắt và cụ thể, thì có thể thấyrằng trong quá trình tham gia AFTA khó khăn sẽ nhiều hơn thuận lợi. Tuynhiên, có một điểm quan trọng cần lưu ý là do bản chất của chương trình CEPT- AFTA và do đặc điểm xuất phát từ trình độ phát triển kinh tế của các nướcASEAN liên quan đến cơ cấu sản xuất, nhu cầu và khả năng xuất nhập khẩu củacác nước ASEAN tỷ trọng thương mại nội bộ ASEAN chỉ chiếm khoảng 1/4.Đối với Việt Nam tình hình cũng tương tự như vậy, tổng kim ngạch xuất nhậpkhẩu của Việt Nam với các nước thành viên ASEAN cũng chỉ chiếm khoảng1/4 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Cũng với cùng những lý donhư vậy, nếu trong quá trình thực hiện CEPT - AFTA có những thay đổi mangtính bất lợi đối với cán cân thương mại của Việt Nam cũng như đối với cácngành sản xuất của ta thì những khó khăn đó cũng chỉ có giới hạn trong mộtchừng mực nhất định tương xứng với phạm vi ảnh hưởng của chương trìnhCEPT- AFTA, đặc biệt trong giai đoạn trước mắt và trung hạn. Thứ nữa là Hiệpđịnh CEPT - AFTA là một cam kết quốc tế, việc thực hiện các cam kết này lànghĩa vụ bắt buộc của một nước thành viên. Hơn nữa, trong chương trình đẩynhanh việc thực hiện AFTA, theo như tuyên bố của các nguyên thủ ASEAN tạiHội nghị Thượng đỉnh 6 tại Hà Nội, Việt Nam cùng một số thành viên mớikhông phải thực hiện những cam kết mang tính nghĩa vụ cụ thể mà chỉ đượckhuyến khích tối đa hoá khả năng của mình trong việc đẩy nhanh tốc độ thựchiện AFTA mà thôi. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 48. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40BIV. NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIỆC THỰC HIỆN CAM KẾTCŨA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTA. Ngoài những cố gắng của Việt Nam để làm cho tốc độ thực hiện cam kếttrong khuôn khổ AFTA nhanh hơn nhưng trên con đường hành trình còn cónhiều ván đề hạn chế cần khắc phục .Công việc khắc phục này liên quan tới tấtcả những chủ thể tham gia vào,bao gồm các cơ quan của chính phủ và cácdoanh nghiệp kinh doanh ở Việt nam .1. Đối với việc cắt giảm thuế quan VIỆT NAM-AFTA theo CEPT Theo cam kết thì Việt Nam phải hoàn thành việc cắt giảm thuế của nhữngmặt hàng nằm trong 4danh mục vào năm 2006. Trên thực tế phần lớn nhữngmặt hàng đã được giảm thuế đều thực hiện từ sớm còn lại chính phủ Việt Namsẽ cam kết thực hiện từ năm 2003 đến 2006. Vấn đề trên cho thấy chính phủ đã nỗ lực rất lớn nhưng chưa đạt đượcmục tiêu cụ thể của mình . Những mặt hàng chủ yếu có thế mạnh của Việt Namchưa cắt giảm,điều này sẽ cản trở rất lớn đến tốc độ thực hiện cam kết theoCEPT . Vấn đề là khối lượng mặt hàng lớn trong khi thời gian thực hiện khôngcòn nhiều, và để thực hiện đúng thời gian thì nó dẫn tới dồn ép ,làm ẩu ,cácdoanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng lớn về sức cạnh tranh của còn phía nhà nước bịảnh hưởng đến ngân sách. Ngoài ra thị trường Việt Nam bị trục trặc do quánhiều hàng hoá tràn vào trong nước làm cho hai phía cung và cầu không ổnđịnh dẫn tới chính phủ đưa ra các chính sách mới không phù hợp đối với giaiđoạn phát triển đó . Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 49. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B2.Đối với việc huỷ bỏ các hạn chế về định lượng và hàng rào phithuế quan. Mặc dù các biện pháp phi thuế quan của Việt Nam đơn giản nhưng đếnnay Việt Nam vẫn chưa hoàn thành được bản danh mục loại bỏ các biện phápphi thuế quan này.Nguyên nhân của vấn đề này là do chính phủ muốn bảo vệmột số ngành công ngiệp và hướng dẫn tiêu dùng trong nước . Chính nguyênnày làm cho tốc đọ thực hiện các cam kết cuả Việt Nam chậm đi trong giaiđoạn mới bởi vì tiến hành với tốc độ chậm thì các doanh nghiệp Việt Namkhông lo khắc phục tính cạnh tranh gay gắt của môi trường quốc tế .Khi hộinhạp các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này dễ thất bại ,cơ hội hànghoá Việt Nam có hàm lượng công nghệ cao sẽ mất,trong khi đó hàng hoá củacác nước khác lại chiếm lĩnh thị trường Việt Nam .Vì thế đòi hỏi phải có giảipháp hợp lý cho việc huỷ bỏ các hàng rào phi thuế quan và hạn chế định lượng .Mặt khác các chính sách cụ thể về hạn chế dịnh lượng và phi thuế quan vẫnchưa tốt.Hệ thống phi thuế quan chưa áp dụng đúng với các nước ASEAN, nódẫn tới sự không đồng bộ giữa các nước với nhau.3 Hạn chế trong ngành hải quan Ngành hải quan Việt Nam mới cấp được 358 bộ giấy chứng nhận xuất xứForm D cho các hàng hoá thuộc diện xuất khẩu sang các nước ASEAN . Nhữnghàng hoá này chủ yếu là hàng nông nghiệp , mà nếu sử dụng Form D thì giá trịlớn hơn nhiều ,do đó làm hạn chế khả năng xuất khẩu của các doanh nghiệp .Hơn nữa sự hướng dẫn của ngành hải quan cho các doanh nghiệp là rất hạnchế,làm cho các doanh nghiệp không biết nên sử dụng loại giấy chứng nhậnnào cho hàng hoá của mình .vấn đề này liên quan đén đội ngũ cán bộ của ngành. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 50. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40BCHƯƠNG III: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY NHANH VIỆC THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTAII. I. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẨY NHANH TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT: Tính không đồng nhất trong việc hoàn thành AFTA này sẽ đưa đến một tìnhhình là điều kiện được hưởng ưu đãi AFTA giữa các nước sẽ có sự khác nhauvề trật tự mức độ, thời gian. Điều này có thể gây khó khăn cho việc phối hợpthực hiện và đồng thời có thể gây nguy cơ dẫn tới sự phân rã sức mạnh củaHiệp hội. Hiện nay, Hội nghị các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 28 đang đềnghị các quan chức cấp cao vạch ra mô hình hợp tác kinh tế thích hợp sau năm2003, tức là khi lịch trình AFTA đã hoàn thành. Đây là vấn đề có ý nghĩa chiếnlược đối với hợp tác kinh tế ASEAN nhằm tăng cường sức mạnh của nó cũngnhư hạn chế những bất đồng có thể xảy ra trong sự tiến triển còn thiếu tính đồngnhất về nhiều mặt của cấu thành thể chế AFTA. 1. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam Khi Chính phủ ta dự định gia nhập ASEAN và tham gia AFTA cũng đã thấyrằng, trong lộ trình đó, chúng ta sẽ giảm đần thế nhập khẩu hàng hoá đối với cácnước trong hiệp hội, chẳng những ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, mà còntác động đến doanh nghiệp của các thành phận kinh tế - muốn tồn tại và pháttriển phải không ngừng phấn đấu vươn lên trong sự cạnh tranh không phải chỉvới trong nước mà cả với 10 nước ASEAN. Song là một thành viên mới hộinhập, đồng cảm với khó khăn của ta trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, nêncấp cao ASEAN nhất trí cho rằng trong lộ trình này, Việt Nam cần có thời gianđể có thể thực hiện chương trình giảm thuế, đồng thời ASEAN cũng thống nhấtcùng trợ giúp cho Việt Nam để có thể sớm thực hiện chương trình này với thờiđiểm thích hợp. Mặc dù đã đạt được những thành tựu kinh tế bước đầu đáng khích lệ, nhưngthực tế trình độ phát triển kinh tế của Việt Nam còn ở mức thấp so với nhiềunước thành viên. Sản xuất trong nước còn nhiều khó khăn, quá trình chuyểndịch cơ cấu diễn ra chậm chạp, với một nền sản xuất hàng hoá nhỏ và phân tán,sức cạnh tranh của hàng hoá còn rất kém. Tham gia AFTA sẽ tạo điều kiện để Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 51. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bhàng hoá và dịch vụ Việt Nam có thêm cơ hội để xâm nhập thị trường quốc tế,tuy nhiên sức cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ của chúng ta mới chỉ dừng lạiở dạng tiềm năng, trong khi đó hàng hoá và dịch vụ nước ngoài với sức cạnhtranh cao sẽ có điều kiện xâm nhập thị trường Việt Nam. Để có thể tham giaAFTA cũng như tồn tại và phát triển trong một môi trường cạnh tranh như vậy,chúng ta buộc phải tìm ra những biện pháp hữu hiệu làm tăng sức cạnh tranhcủa hàng hoá và dịch vụ Việt Nam và giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam trởnên năng động hơn và hoạt động có hiệu qủa hơn. Nâng cao sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu bằng chất lượng (kể cả bao gói)giá cả, thời hạn và sự thuận lợi trong việc mua bán và giao hàng, và cả các biệnpháp marketing. Theo thời báo kinh tế Việt Nam số 57 năm 1999, tốc độ tăngkim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào ASEAN khá nhanh, đạt bình quân 27%/năm, và doanh số buôn bán với ASEAN chiếm 1/3 tổng kim ngạch của ngoạithương Việt Nam. Trong khi một số quốc gia thành viên đang gấp rút hoànthành AFTA sớm, Việt Nam theo đó cũng phải đẩy nhanh tiến trình thực hiệnAFTA của mình để tận dụng được những thuận lợi và rút ngắn khoảng cách vềkinh tế. 2. Lộ trình mới của việc thực hiện cam kết 2.1. Lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể giai đoạn 2001 - 2006 để thực hiện AFTA Sau thời kỳ khủng hoảng tài chính tiền tệ, đặc biệt là năm 2000, vấn đề thúc đẩy nhanh tự do hoá thương mại trong khu vực là một trong những chủ đề đã được thảo luận tại nhiều cuộc họp ở cấp nguyên thủ quốc gia ASEAN. Các nước thành viên đều cam kết sẽ đẩy nhanh hơn tiến trình cắt giảm thuế quan và bỏ dần các biện pháp phi thuế. Tại hội nghị Hội đồng AFTA lần thứ 13 tổ chức vào tháng 9 năm 1999 tại Singapore, thực hiện nghĩa vụ của một nước thành viên, Việt Nam cam kết sẽ công bố Lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể đến năm 2006 để thực hiện AFTA của mình. Để thực hiện cam kết này, Lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể thực hiện AFTA giai đoạn 2001-2006 của Việt Nam đã được thủ tướng Chính phủ phê chuẩn về mặt nguyên tắc tại công văn số 5408/VPCP-TCQT ngày 11 tháng 12 năm 2000 của Văn phòng Chính phủ. Đông thời căn cứ vào lộ trình này Thủ tướng Chính phủ đang xem xét để phê chuẩn Nghị định ban hành Danh mục cắt giảm thuế quan thực hiện AFTA năm 2001. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 52. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Lộ trình cắt giảm từ nay đến 2006 được xây dựng trên cơ sở tuân thủ các quy định của Hiệp định về chương trình thế quan có hiệu lực chung cho khu mậu dịch tự do ASEAN. Cụ thể là: trước mắt, lịch trình giảm thuế của 2 nhóm sản phẩm chính gồm những mặt hàng đã đưa vào thực hiện chương trình CEPT từ năm 2000 trở về trước và những mặt hàng chuyển từ Danh mục loại trừ tạm thời vào thực hiện chương trình CEPT của các năm 2000-2003. Năm 2003 sẽ là năm hoàn thành việc chuyển toàn bộ các mặt hàng thuộc Danh mục loại trừ tạm thời vào danh mục cắt giảm để thực hiện chương trình CEPT. Đến năm 2006, thuế suất thực hiện CEPT của tất cả các mặt hàng có trong danh mục cắt giảm sẽ được giảm xuống mức 0 - 5%. Các mặt hàng tạm thời chưa tham gia sẽ được giảm thuế từng bước để đến năm 2006 sẽ có thuế suất dưới 5%. Danh mục tổng số mặt hàng dự kiến tham gia CEPT sẽ bao gồm 2265 mặt hàng, chiếm 70,5 % tổng số mặt hàng của biểu thuế nhập khẩu. Như vậy, sẽ còn khoảng 20% số mặt hàng có thuế suất trên 5% cần tiếp tục giảm thuế từ nay đến năm 2006. 2.2. Các nhóm mặt hàng chính chuyển từ TEL vào IL để thực hiện CEPT/AFTA trong 3 năm 2001 - 2003 Những mặt hàng quan trọng, được bảo hộ cao, chiếm gần 50% kim ngạch thương mại của Việt Nam như rượu, bia, xăng dầu, ô tô xe máy, phân bón, hoá chất… đang thuộc Danh mục loại trừ hoàn toàn (GE) và Danh mục loại trừ tạm thời (TEL), không phải thực hiện các nghĩa vụ cắt giảm thuế quan cũng như loại bỏ hàng rào phi quan thuế. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam so với các nước ASEAN có điểm tương đồng khá rõ nét, cụ thể là nếu Việt Nam có lợi thế xuất khẩu các mặt hàng nông sản, nguyên liệu thô và một số sản phẩm công nghiệp nhẹ thì các nước ASEAN cũng có lợi thế này và chính là đối thủ cạnh tranh thị trường xuất khẩu với Việt Nam. Muốn hội nhập có hiệu quả thì chúng ta không thể không nâng cao năng lựcsản xuất cũng như chất lượng hàng hoá - dịch vụ. Việc nâng cao chất lượnghàng hoá - dịch vụ có thể dựa vào hai nguồn vốn chính đó là vốn đầu tư củanước ngoài và nguồn vốn trong nước. Nhưng để có thể thu hút được vốn đầu tưcủa nước ngoài thì trước hết chúng ta phải tạo ra được một môi trường hấp dẫnở đó nhà đầu tư có thể tìm thấy được những khoản lợi nhuận khi tiến hành đầu Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 53. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Btư, bởi vậy nguồn vốn đầu tư trong nước đóng vai trò quyết định để tạo ranhững nền tảng cho qúa trình hội nhập. Đây cũng là quan điểm và nguyên tắcthực hiện của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong quá trình công nghệp hoá -hiện đại hoá đất nước, đó là "nguồn vốn nước ngoài là quan trọng, nguồn vốntrong nước là quyết định". Có thể nói, muốn đẩy nhanh tiến trình thực hiện AFTA nói riêng và hội nhậpvào nền kinh tế thế giới nói chung, ngoài việc tạo ra một môi trường pháp lýthông thoáng rộng mở, một yếu tố chất mang tính căn bản là phải nhanh chóngnâng cao năng lực sản xuất. Để thực hiện được điều này, không thể thiếu đượcsự hỗ trợ, đầu tư thích đáng của Nhà nước bởi để làm được những vấn đề đó,cần có nguồn vốn lớn mà các doanh nghiệp không thể chỉ tự dựa vào sức mình.Đây có thể coi là yếu tố quan trọng nhất mang tính quyết định đối với việc đẩynhanh tiến trình thực hiện AFTA của Việt Nam.III. II. GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY NHANH VIỆC THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTA Để tham gia hợp tác ASEAN và AFTA có hiệu quả đồng thời giữ vững đượcđịnh hướng phát triển kinh tế, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục phát hiện và hệthống hoá những điểm khác biệt về cơ cấu, chính sách kinh tế, thủ tục hànhchính trong nước so với nhu cầu thực hiện các chương trình hợp tác củaASEAN. Đây là cơ sở để xem xét, điều chỉnh, bổ sung một cách khoa học nhằmtạo môi trường pháp lý và điều kiện thúc đẩy công cuộc cải cách hành chính vàcải cách kinh tế của Việt Nam theo các phương hướng đã lựa chọn. Ngoài việccung cấp thông tin một cách đầy đủ, có hệ thống phục vụ bộ máy làm công tácASEAN ở tất cả các bộ, ngành, cần phổ biến rộng rãi các thông tin về ASEAN,về các nước thành viên ASEAN nhằm giúp các tầng lớp nhân dân có nhận thứcđúng đắn về đường lối hội nhập thế giới và khu vực của đất nước, trên cơ sở đócó thể tập hợp được những ý kiến đóng góp quý báu góp phần vào việc đề rachính sách, giải pháp cụ thể nhằm tham gia có hiệu quả hơn vào hoạt động củaASEAN. 1. Giải pháp vĩ mô 1.1. Những ý kiến đóng góp lên chính phủ Trong quá trình thực hiện AFTA, Nhà nước với trách nhiệm quản lý vĩ mô nền kinh tế, có nhiệm vụ đề ra những chính sách phát triển kinh tế thích hợp khi chúng ta tham gia vào quá trình hội nhập thể hiện ở những định hướng phát triển các ngành, các lĩnh vực cần được ưu tiên phát triển trước mắt và Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 54. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B lâu dài, các biện pháp hỗ trợ ưu tiên phát triển, các biện pháp bảo hộ thông qua các chính sách cụ thể như chính sách đầu tư, chính sách thương mại, chính sách thuế,.. Đầu tư vốn để đổi mới công nghệ, đáp ứng được yêu cầu sản xuất hàng với chất lượng cao đủ sức cạnh tranh với hàng của ASEAN là một biện pháp mang tính quyết định. Do đó các hình thức đầu tư vốn cho các ngành sản xuất những mặt hàng xuất khẩu nói trên cần phải ở mức ưu đãi nhất. Bên cạnh đó, để các nguồn vốn được phân bổ có hiệu quả và năng động, cần mở rộng việc cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước theo chương trình của Chính phủ, từng bước phát triển thị trường vốn dài hạn, phát triển thị trường chứng khoán. Đối với đầu tư nước ngoài trực tiếp, phù hợp với các ngành sản xuất hàng xuất khẩu được xác định, Chính phủ Việt Nam cần công bố danh mục lĩnh vực ưu tiên đầu tư và sửa đổi các thủ tục xét duyệt và cho phép đầu tư nước ngoài được nhanh chóng và thuận lợi nhất. Mục tiêu của AFTA là thu hút đầu tư trong khối và ngoài khối, nhưng khả năng đầu tư giữa các nước ASEAN còn hạn chế, đặc biệt đối với những lĩnh vực công nghệ cao. Vì thế thu hút đầu tư từ những nước ngoài khối sẽ là chủ yếu. Để có thể tận dụng được các lợi thế so sánh của đất nước và thị trường đượccác ưu đãi của AFTA về khả năng tăng xuất khẩu và thu hút đầu tư trực tiếpnước ngoài, Chính phủ Việt Nam cần có một định hướng chiến lược phát triểncác ngành kinh tế phù hợp với xu thế hội nhập của khu vực và thế giới. Chínhsự hội nhập này là một nhân tố quan trọng tạo ra sức bật mới cho cả nền kinh tế.Định hướng chiến lược phát triển các ngành kinh tế này phải là định hướng pháttriển các ngành kinh tế hướng về xuất khẩu. Tất cả các biện pháp vĩ mô nhưthuế, thương mại, tài chính... cần được thay đổi nhằm đảm bảo cho việc thựchiện thành công định hướng chiến lược này. Cụ thể là Chính phủ sẽ xác địnhngành nào sẽ là ngành tạo ra được những mặt hàng có khả năng cạnh tranh đượcvới các nước ASEAN và tập trung cho sự phát triển những ngành đó. Điểm đặcbiệt đáng lưu ý là, do cơ cấu sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam gần giống vớicác nước ASEAN, Việt Nam chỉ có thể giành thắng lợi trong cạnh tranh nếu đạtđược các ưu thế về chất lượng và giá cả. Hàng năm Chính phủ Việt Nam đều ban hành Nghị định công bố danh mục thực hiện AFTA cho năm đó. Năm 1997, Chính phủ Việt Nam cũng đã phê duyệt Lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể thực hiện AFTA giai đoạn 1996-2006 của Việt Nam để làm căn cứ điều chỉnh cơ cấu trong nước và Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 55. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B định hướng cho các doanh nghiệp trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh phù hợp. Đến thời điểm 31/12/2000, Việt Nam đã chuyển trên 4200 dòng thuế vào thực hiện AFTA và dự kiến sẽ chuyển tiếp khoảng 1940 dòng thuế còn lại trong Danh mục loại trừ tạm thời (TEL) vào thực hiện cắt giảm trong 3 năm 2001-2003 và đén năm 2006 sẽ cắt giảm thuế suất nhập khẩu của toàn bộ các dòng thuế thực hiện AFTA xuống mức 0-5%. Một yếu tố khác thu hút đầu tư của nước ngoài và trong nước là cải thiện cơ sở hạ tầng hơn nữa, bao gồm việc phát triển năng lượng, giao thông vận tải, thông tin liên lạc, cải tiến công tác tài chính ngân hàng, tín dụng. Đây là những vấn đề lớn có ý nghĩa chung cả nước. Hiện nay, Chính phủ đã có chỉ đạo triển khai một số công việc trọng tâm sau đây: 1. Xây dựng chiến lược đầu tư, chiến lược xuất khẩu để làm định hướng phát triển và chuẩn bị hội nhập. 2. Hoàn thiện hệ thống cơ chế chính sách và hệ thống pháp luật để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động thuận lợi, nâng cao khả năng cạnh tranh. 3. Phát triển hệ thống dịch vụ, cơ sở hạ tầng để tạo môi trường thu hút đầu tư, thúc đẩy thương mại. 4. Khoa học và công nghệ chính là động lực, nền tảng trong phát triển kinh tế - xã hội, nên cần được coi là then chốt là quốc sách hàng đầu và có nhiều chủ trương, chính sách và biện pháp về khoa học và công nghệ đúng đắn. 5. Đối với những ngành công nghiệp quan trọng có tính chất xương sống hoặc mũi nhọn của nền kinh tế, cần có sự quan tâm của Nhà nước, của các Bộ trên các mặt định hướng phát triển, hỗ trợ nguồn vốn, tìm kiếm thị trường và các điều kiện kinh doanh thuận lợi để nó có thể góp phần thúc đẩy kinh tế trong nước phát triển và cạnh tranh được với các nền công nghiệp khác trong khu vực Tình trạng chậm được cải thiện nên đã ảnh hưởng rất mạnh đến chất lượng vàkhả năng cạnh tranh của hàng hoá Việt Nam trên thị trường thế giới. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 56. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B - Chú trọng nhập khẩu công nghệ đòi hỏi suất đầu tư thấp, thu hồi vốn nhanh, có khả năng tạo thêm nhiều chỗ làm việc trực tiếp và gián tiếp. Việc hiện đại hoá công nghệ là cần thiết nhưng phải lấy hiệu quả kinh tế- xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để lựa chọn. - Đòi hỏi phải nhập khẩu thiết bị tiên tiến và hiện đại cho mọi ngành sản xuất, bất kể hiệu quả, bất kể khả năng quản lý và vận hành của cơ sở sử dụng thiết bị thực chất là một sự lãng phí không kém gì nhập khẩu thiết bị lạc hậu. - Các loại thiết bị công nghệ cao thường sử dụng ít hoặc rất ít lao động. Trong một số trường hợp, việc nhập khẩu các loại thiết bị này sẽ không giúp ích nhiều cho việc tạo công ăn việc làm và tận dụng thế mạnh lao động rẻ để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Giá thiết bị cao còn làm tăng giá thành sản phẩm và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của hàng hoá. Vì lý do đó, việc nhập khẩu thiết bị tiên tiến cần được tính toán kỹ về mặt hiệu quả, tập trung cho một số ngành then chốt như năng lượng, tin học, điện tử, viễn thông, công nghệ sinh học và vật liệu mới nhằm kiến tạo một cơ sở hạ tầng vững chắc và góp phần đẩy nhanh quá trình tạo ra các mặt hàng mới cho xuất khẩu. Trong những ngành còn lại, cần biết tận dụng các loại công nghệ có trình độ vừa phải, sử dụng nhiều lao động, vừa phù hợp với trình độ phát triển của ta, vừa đáp ứng nhu cầu chế biến nguyên liệu thô. Nếu có khó khăn về vốn đầu tư trong khi việc nâng cấp thiết bị là cần thiết thì nên tập trung vào những khâu quyết định chất lượng sản phẩm. - Một phần vốn đầu tư cho khoa học công nghệ nên được dành để thành lập Ngân hàng dữ liệu nhằm cung cấp cho doanh nghiệp những thông tin cập nhật nhất về lĩnh vực công nghệ mà họ quan tâm. Việc này đã được làm nhưng quy mô còn rất nhỏ, lại thiếu quảng cáo nên rất ít doanh nghiệp biết về sự tồn tại của một trung tâm như vậy. Tới đây nên tiến hành đầu tư một cách bài bản hơn cho lĩnh vực này, đồng thời tăng cường phổ biến đến các doanh nhân để họ biết và có điều kiện tham khảo dữ liệu trước khi ra quyết định đầu tư. Tạo lập thị trường công nghệ để các sản phẩm khoa học công nghệ được trả giá đúng mức và lưu thông bình thường như một dạng hàng hoá đặc biệt. Đây là biện pháp có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy các nghiên cứu khoa học gắn bó hơn với tiến trình phát triển, đồng thời rút ngắn được khoảng thời gian giữa nghiên cứu và ứng dụng. Để tạo lập thị trường công nghệ, nên khuyến khích việc ký hợp đồng giữa các doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu khoa học bằng cách thiết lập Quỹ hỗ trợ đầu tư phát triển công nghệ Quốc gia. Quỹ này sẽ cho các doanh nghiệp Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 57. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B vay trong trường hợp họ có nhu cầu đặt hàng với các viện nghiên cứu. Làm như vậy vừa gắn được nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của sản xuất, vừa tạo điều kiện cho các nhà khoa học giỏi phát huy tài năng, vừa không phí phạm nguồn vốn ít ỏi của ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, cần thi hành nghiêm túc các quy định của luật pháp về bảo hộ quyền sở hữu công nghệ cũng là biện pháp quan trọng khuyến khích đầu tư nghiên cứu khoa học phục vụ cho công cuộc đổi mới và cải tiến công nghệ. Một vấn đề nữa mà chúng ta cần đề cập ở đây đó là, để đảm bảo được yêucầu sản xuất xuất khẩu thì hàng hoá của Việt Nam cần được tuân thủ những tiêuchuẩn đã được quy ước có tính chất quốc tế, đó là phải có những tiêu chuẩn phùhợp với ISO. Là một nền kinh tế mới bước vào thời kỳ đang phát triển, ViệtNam cần nhiều thời gian hơn để công bố các tiêu chuẩn quốc tế và sửa đổinhững tiêu chuẩn của mình cũng như chuẩn bị nền tảng cơ sở vật chất và kỹthuật để áp dụng các biện pháp kỹ thuật liên quan đến thương mại. Một số mặthàng của Việt Nam đã và đang gấp rút hoàn thành các thủ tục để nhận chứngchỉ chất lượng ISO. Có được những chứng chỉ chất lượng này, hàng hoá củaViệt Nam sẽ dễ dàng thâm nhập vào thị trường khu vực và quốc tế hơn, mộtcách bài bản hơn theo những tiêu chuẩn mà đã được thế giới công nhận. 1.2. . Những ý kiến đóng góp lên các bô ngành chủ quản Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế, Bộ Thương mại và các Bộ, ngành chủ quản là cơ quan có trách nhiệm cung cấp, hướng dẫn các doanh nghiệp phân tích, sử dụng các thông tin, tư liệu liên quan tới những giải pháp đẩy nhanh việc thực hiện các cam kết của Việt Nam khi tham gia AFTA. Các bộ ngành và đơn vị hữu quan cần tổ chức nghiên cứu cụ thể tác động của AFTA đối với từng ngành và khu vực kinh tế, đánh giá lượng hoá các tác động và đề xuất biện pháp cụ thể đối với ngành của mình. Xây dựng các đề án phát triển các sản phẩm của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực. Mặt khác, cần có kế hoạch đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tếtrên cơ sở lợi thế so sánh của ta về sức lao động, đất đai, tài nguyên…, tận dụngcác nguyên tắc của các tổ chức quốc tế về quyền tự về, về ưu đãi cho các nướcđang phát triển và chậm phát triển. Đây chính là những lợi thế giúp ta tìm lờigiải thích hợp cho những thách thức nói trên. Vấn đề quan trọng đặt ra là sự tínhtoán, vận dụng khéo léo các nguyên tắc của các tổ chức quốc tế đó vào hoàn Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 58. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bcảnh Việt Nam, đảm bảo cho chính sách vừa phù hợp với quốc tế, vừa bảo hộvà kích thích sự phát triển của các ngành sản xuất và của từng doanh nghiệp. Trước hết là cần phát triển các ngành công nghiệp hướng ra xuất khẩu và thay thế nhập khẩu. Cơ cấu công nghiệp phải nhanh chóng chuyển dịch sao cho những nhóm mặt hàng ưu đãi thuế quan chỉ chiếm tỉ trọng không đáng kể trong khối lượng nhập khẩu. Có chính sách khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu và làm công nghiệp hướng ra xuất khẩu. - Bộ Thương mại là cơ quan được Chính phủ giao trách nhiệm đầu mối trong quan hệ hợp tác kinh tế trong AFTA và ASEAN có nhiệm vụ phổ biến kiến thức về AFTA tới các doanh nghiệp. - Bộ Công nghiệp sẽ dành một phần lực lượng tham gia vào nhiệm vụ trao đổi thông tin, nghiên cứu hội thảo khoa học, đào tạo bồi dưỡng thường xuyên cho cán bộ các loại trong ngành, kể cả ở trung ương và địa phương, đồng thời cũng đề nghị các cơ quan Nhà nước quan tâm nhiều hơn đến đào tạo và tuyển chọn cán bộ có chất lượng cao trong giai đoạn tới, cả năng lực và phẩm chất để có thể làm tròn nhiệm vụ được giao phó. Toàn ngành công nghiệp Việt Nam quyết tâm phấn đấu từ nay đến năm 2000 tăng giá trị tổng sản lượng hàng năm 15% và tăng kim ngạch xuất khẩu hàng năm 25%, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. - Cơ quan Hải quan Việt Nam tham gia với các nước ASEAN khác, trong việc điều hoà thống nhất danh mục biểu thuế quan giữa các nước thành viên AFTA, thống nhất hệ thống xác định trị giá để tính thuế, thống nhất hệ thống xác định trị giá để tính thuế, thống nhất quy trình thủ tục Hải quan, nhanh chóng hoàn thành thủ tục Hải quan cho các sản phẩm của CEPT, lập mẫu tờ khai Hải quan chung. Vì sự khác biệt giữa Việt Nam và các nước khác về danh mục biểu thuế, quy trình thủ tục hải quan... sẽ gặp nhiều khó khăn khi tiến hành việc điều hoà thống nhất nói trên. Bởi vậy, cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa Hải quan với các cơ quan chức năng và các cơ quan hữu quan khác trong công việc trên. Sớm thành lập bổ xung các thiết chế và ban hành bổ xung các chính sách hỗ trợ kinh doanh phù hợp với các định chế chung như xúc tiến thương mại, hỗ trợ nghiên cứu và ứng dụng (R &D) trong những lĩnh vực chọn lọc, hỗ trợ tạo việc làm mới, hỗ trợ đào tạo lại, hỗ trợ các hoạt động xúc tiến sản phẩm sản xuất tại Việt Nam… Nghiên cứu thành lập và thúc đẩy sự hoạt động của Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 59. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B các hệ thống quản lý chất lượng, vệ sinh và an toàn tiêu dùng cả với mọi loại hàng hoá tiêu dùng trong nước nói chung và hàng nhập khẩu nói riêng. Vai trò của Chính phủ trong quá trình này là đảm bảo rằng môi trường kinhtế tổng thể không bị bóp méo và rằng những hàng hoá công cộng (như hạ tầngcơ sở) luôn sẵn sàng để các doanh nghiệp khai thác, ở Việt Nam, gần một nửadoanh nghiệp - tính theo trên giá trị sản lượng công nghiệp - là các doanhnghiệp nhà nước (48,3%). Các doanh nghiệp phi quốc doanh và doanh nghiệpcó vốn đầu tư nước ngoài chiếm 23,2% và 28,5%. Để đối chọi với thách thức của một nền kinh tế mở đặc biệt là khi tham gia vào khu vực mậu dịch tự do AFTA, các doanh nghiệp không chỉ cần hoạt động có hiệu quả mà họ phải thích ứng và phản ứng nhanh nhạy với những biến động liên tục. Nói chung các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động kém hiệu quả và thụ động, việc mở cửa thị trường theo các yêu cầu của AFTA sẽ đặt các doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam vào tình thế khó khăn. Chính vì vậy, sau khi giảm số doanh nghiệp nhà nước khoảng 50% xuống còn 6.000 doanh nghiệp, Chính phủ bắt đầu chương trình cổ phần hoá và sẽ tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hoá trong thời gian tới. 1.3. . Những ý kiến đóng góp lên Bộ Tài chính Việc cần làm đầu tiên là phải sớm xây dựng và hoàn tất lộ trình tổng thể thựchiện CEPT - AFTA cả thuế và phi thuế đến 2006 để kịp thời công bố cho cácngành, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, để họ chủ động xâydựng kế hoạch kinh doanh sản xuất và đầu tư, với mục tiêu nhằm nâng cao tínhcạnh tranh trong bối cảnh nền kinh tế khu vực và quốc tế đang trong quá trìnhtoàn cầu hoá. Công bố rõ lộ trình thực hiện, khuyến khích doanh nghiệp có tíchluỹ trong thời gian còn được bảo hộ trực tiếp nên tập trung mở rộng và nâng caonăng lực cạnh tranh và thích hợp với mức bảo hộ giảm dần. Song song với việcđó, việc tăng cường phổ biến kiến thức về AFTA cả về chiều sâu và chiều rộnglà vấn đề vô cùng quan trọng. Nâng cấp hệ thống chính sách và năng lực thực thi chính sách thuế sao chomọi hoạt động kinh doanh, mọi khoản thu nhập của doanh nghiệp, của cá nhândưới mọi hình thức đều chịu một mức thuế ngang nhau, hạn chế trốn thuế vàđảm bảo nguồn thu Nhà nước. Về mặt đối ngoại, theo tinh thần CEPT năm 2001, tất cả các mặt hàng đã đưavào cắt giảm của Việt Nam có thuế suất CEPT cao hơn 20% đều phải đưaxuống bằng hoặc thấp hơn 20%. Từ các năm sau đó, mức thuế suất thực hiện Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 60. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40BCEPT của những mặt hàng bắt đầu được chuyển vào thực hiện cắt giảm cũngkhông được cao hơn 20%. Theo đó, Việt Nam sẽ vấp phải không ít khó khăn,trở ngại. Vì vậy, Bộ Tài chính đã có dự kiến tháo gỡ khó khăn cho doanhnghiệp trên cơ sở phát triển kinh tế của các bộ, ngành đã được Thủ tướng Chínhphủ thông qua, kết hợp với việc phân tích về chiến lược kinh tế giữa Việt Namvà các nước ASEAN để lựa chọn những mặt hàng thật sự cần thiết, duy trìnhững mặt hàng có thuế suất cao và không chịu quản lý bằng các biện pháp phithuế quan vào thực hiện cắt giảm trước, đảm bảo thực hiện đúng cam kết màvẫn giữ được thế chủ động cho các doanh nghiệp trong nước. Bộ Tài chính đã có kế hoạch tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Cụ thể là trên cơ sở nhiệm vụ phát triển kinh tế của các bộ, ngành sẽ được Thủ tướng Chính phủ thông qua, kết hợp với việc phân tích về kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN để lựa chọn những mặt hàng thực sự cần thiết duy trì mức thuế suất và đưa vào cắt 3/4 thuế giảm muộn. Xây dựng chiến lược tài chính quốc gia theo hướng tạo dựng một môi trường tài chính lành mạnh, ổn định và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. - Sẽ nghiên cứu giải pháp để thúc đẩy quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước (cơ cấu lại nợ, xắp xếp doanh nghiệp, xử lý vốn). - Nghiên cứu cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng bảo hộ có điều kiện và có thời hạn, tạo môi trườngtài chính lành mạnh, bình đẳng (cả trong và ngoài quốc doanh). - Sử dụng có hiệu quả một số công cụ hỗ trợ xuất khẩu, quỹ bảo lãnh tín dụngcác doanh nghiệp vừa và nhỏ, quỹ hỗ trợ phát triển, quỹ đầu tư địa phương, thị trường chứng khoán, quỹ xắp xếp cổ phần hoá doanh nghiệp. - Hoàn thiện hệ thống tài chính: + Hoàn thiện hệ thống chính sách thuế (đặc biệt là thuế VAT) theo hướng đơn giản, rõ ràng, khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển. + Xây dựng Luật kế toán- kiểm toán + Hướng dẫn Luật kinh doanh bảo hiểm Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 61. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B + Phối hợp với các bộ ngành liên quan xây dựng hệ thống luật pháp chống gian lận thương mại, chống bán phá giá, chống cạnh tranh không lành mạnh. - Nâng cao năng lực hệ thống tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp có hiệu quả hơn: + Cải cách công tác quản lý thuế theo hướng đơn giản thủ tục, thông thoáng. + Có giải pháp để phát triển các dịnh vụ tài chính như bảo hiểm, kế toán, kiểm toán và tư vấn thuế để môi trường tài chính lành mạnh, rõ ràng, thúc đẩy đầu tư và thương mại. - Đơn giản hơn nữa các mức thuế suất, nên cách nhau xa hơn, giảm số lượng mặt hàng được hưởng thuế suất 0% để đảm bảo nguồn thu ngân sách. Không nên căn cứ vào mục tiêu sử dụng để định thuế suất mà nên căn cứ vào tính chất của hàng hoá, để ngăn chặn hành vi trốn thuế cùng với việc điều hoà thống nhất hệ thống xác định giá trị tính thuế quan theo yêu cầu của CEPT, sẽ áp dụng giá tính thuế hàng nhập khẩu theo nguyên tắc của GATT. Theo bản thỏa thuận định giá của GATT, giá tính thuế nhập khẩu chủ yếu dựa vào giá kinh doanh của hàng hóa tương đương hoặc giống hệt. Do đó, cần có sự sửa đổi cơ bản về thuế nhập khẩu. Mức thuế nhập khẩu cóthể hạ thấp phù hợp với yêu cầu của CEPT và có thể hạ đến mức thấp nhất đểđáp ứng yêu cầu khuyến khích nhập khẩu nguyên liệu cho sản xuất hàng xuấtkhẩu. Còn các mức thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào hàngnhập khẩu không phải chịu cam kết giảm thuế sẽ được điều chỉnh phù hợp, đápứng được yêu cầu bảo hộ gián tiếp và đảm bảo cho nguồn thu ngân sách. Hơnnữa, để đáp ứng được yêu cầu của nguyên tắc đối xử quốc gia (NT) mức thuếtiêu thụ đặc biệt áp dụng cho hàng nhập khẩu và sản xuất trong nước là nhưnhau, nếu có khác nhau về hỗ trợ sản xuất trong nước chỉ là khác về quy địnhgiá tính thuế giữa sản phẩm nhập khẩu và sản xuất trong nước. Trong thời gian đầu, ích lợi cho việc tham gia AFTA đối với Việt Nam chưanhiều vì kim ngạch ngoại thương giữa Việt Nam với các nước ASEAN chỉchiếm tỷ lệ nhỏ: tỷ lệ xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN-4 năm 1994 chỉ là5% và nhập khẩu là 8% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam. Nếu tính cảSingapore là nước trung chuyển mậu dịch thì chỉ tiêu trên cũng chỉ là 20,4% và30%. Bởi vậy, để hội nhập vào AFTA, do tình hình đặc thù của Việt Nam,chúng ta sẽ không áp dụng tiến trình cắt giảm thuế nhanh để có thời gian rút Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 62. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bkinh nghiệm thực hiện chương trình CEPT và cho các doanh nghiệp trong nướccó thể thích ứng dần. Nhưng vì Việt Nam có tới 53,1% số mặt hàng có thuế suấtdưới 5%, tức là đã thoả mãn mục tiêu của CEPT nên có thể coi như đã thực hiệntiến trình cắt giảm nhanh.2. Giải pháp vi mô - Về phía doanh nghiệp Mỗi đơn vị, doanh nghiệp dù lớn dù nhỏ cần lập ngay bộ phận chuyên trách,thu thập nghiên cứu các tài liệu thông tin liên quan tới AFTA để vận dụng cáccam kết quốc tế vào chương trình hành động sản xuất kinh doanh của đơn vịmình. Hội nhập là tất yếu để phát triển. Việc thực hiện lịch trình cắt giảm thuếquan trong ASEAN, hiệp định thương mại Việt Mỹ và trong tương lai khi gianhập Tổ chức thương mại thế giới - WTO là một khâu quan trọng để thực hiệnviệc tự do hoá thương mại mở cửa hội nhập. Trong đó, doanh nghiệp có vai tròđặc biệt quan trọng, đảm bảo sự thành công của hội nhập. Vì vậy, các doanhnghiệp cần chủ động tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức để nâng cao vị thếcạnh tranh của hàng hoá và uy tín của mình trên thị trường trong nước và quốctế. Tác động hai mặt của việc xoá bỏ hàng rào bảo hộ mậu dịch đối với cácdoanh nghiệp tuy dễ thấy về định tính, song khó dự báo định lượng. Xoá bỏ bảohộ có thể buộc doanh nghiệp phải cải tổ toàn diện để đối đầu trực diện với sứcép cạnh tranh từ các nước AFTA. Cạnh tranh có thể thúc đẩy sản xuất pháttriển, nhưng đồng thời cũng có thể làm phá sản hàng loạt doanh nghiệp, thậmchí hàng loạt ngành. Như vậy, xoá bỏ bảo hộ chắc chắn dẫn đến việc thay đổicơ cấu kinh tế.2.1. Cần có chiến lược dài hạn và cụ thể, thiết thực Trong quá trình hội nhập kinh tế vươn ra thị trường quốc tế và khu vực, Nhànước chỉ hỗ trợ, tạo môi trường pháp lý thông thoáng và thuận lợi. Sự thànhcông tới đâu trong quá trình này là tuỳ thuộc vào sức cạnh tranh, tính năng độngsáng tạo của các doanh nghiệp. Do vậy các doanh nghiệp phải thực sự vào cuộc,vì sự sống còn của mình. Tư tưởng bảo hộ trông chờ vào Nhà nước hỗ trợ tấtyếu sẽ dẫn tới sự đào thải. Trong quá trình cạnh tranh vươn lên này Nhà nước sẽhỗ trợ thích đáng cho các doanh nghiệp, nhưng sự hỗ trợ đó là có chọn lọc, cóđiều kiện, có thời gian. Như vậy con đường tất yếu cho các doanh nghiệp là:Kết hợp chặt chẽ sản xuất với kinh doanh. Mỗi đơn vị cần có chiến lược riêngcho đơn vị mình. Một mặt quy hoạch sản xuất, điều chỉnh cơ cấu, ưu tiên tập Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 63. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Btrung nỗ lực đầu tư cho sản xuất các mặt hàng chủ lực có thế mạnh, có khả năngcạnh tranh của đơn vị, của địa phương mình, lấy thị trường làm kim chỉ namđịnh hướng cho sản xuất. Không nên giàn trải, cần chuyên sâu theo thế mạnh.Một mặt cần đẩy mạnh các hoạt động kinh doanh hợp tác quốc tế, khai thác lợithế từ các cam kết trong hội nhập kinh tế quốc tế, tăng cường các hoạt động xúctiến thương mại khuyếch trương đầu tư. Hạch toán chặt chẽ giữa sản xuất vàkinh doanh tiêu thụ trên thị trường trong và ngoài nước. Xem thị trường trongnước là hậu thuẫn, là thế mạnh cho việc thâm nhập thị trường nước ngoài.Chiến lược hai trọng điểm sản xuất và kinh doanh tiêu thụ là đòi hỏi rất thựctiễn đảm bảo thắng lợi cho mỗi doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tếquốc tế và khu vực. Thị trường mà chúng ta cần xem xét là thị trường hướngngoại, nhưng hiện tại chỉ khoảng hơn 20% giá trị sản phẩm công nghiệp đượcxuất ra thị trường nước ngoài. Hướng ngoại phải là chiến lược lâu dài, bởi sứcmua trong nước thấp, tuy dân số là 80 triệu người. Nói vậy, không có nghĩa làchúng ta có thể quên thị trường trong nước, mà ở đây, đúng ra, có thứ chúng taphải giành dật lấy, đặc biệt là những hàng hoá nước ngoài đang chiếm lĩnh:hàng dệt may, hoá mỹ phẩm, điện tử, điện dân dụng, cơ khí tiêu dùng, gốmsứ… Những tồn tại trên, thực sự là những trở ngại phải vượt qua trên con đườngphát triển ngành công nghiệp với tốc độ 14 -15%/năm từ nay đến năm 2000.Đặc biệt là vấn đề hội nhập ASEAN, và tham gia AFTA2.2. Khẩn trương sắp xếp lại hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với cam kết hội nhập khu vực và quốc tế, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh Sắp xếp lại sản xuất và cơ cấu lại nền công nghiệp đi đôi với việc đổi mớidoanh nghiệp trên các mặt công nghệ và quản lý. Thực hiện cổ phần hoá và đadạng hoá sở hữu tại những doanh nghiệp có đủ điều kiện và theo sự chỉ đạo củaNhà nước. Cùng với cắt giảm bảo hộ mậu dịch trong khuôn khổ AFTA, còn cần phảitính toán xa hơn, đến phương hướng chuyên môn hoá sản xuất trong phạm viASEAN. Do cơ cấu giữa Việt Nam và các nước ASEAN có một số điểm tươngđồng, nên càng sớm xác định được phương hướng chuyên môn hoá và liên kếtquốc tế của các ngành sản xuất, nhất là sản xuất công nghiệp trong bối cảnh nềnkinh tế hoàn toàn không còn hàng rào bảo hộ ngăn với các nước trong khu vực,thì sẽ có thể tránh được những cuộc cạnh tranh không cần thiết, khai thác nhữnglợi ích của hợp tác và chuyên môn hoá sản xuất, rút ngắn được những khúcquanh co trong con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá sắp tới. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 64. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Đối với những mặt hàng ưu tiên đưa vào những mặt hàng có thuế suất cao và không chịu quản lý bằng các biện pháp phi thuế quan vào thực hiện cắt giảm trước, bảo đảm thực hiện đúng cam kết mà vẫn giữ được thế chủ động cho doanh nghiệp trong nước. Song có lẽ giải pháp quan trọng nhất vẫn là từ chính các doanh nghiệp đòi hỏi doanh nghiệp phải tự sắp xếp, đổi mới công nghệ, trình độ quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh… để tham gia hội nhập khu vực và quốc tế.2.3. Có giải pháp xử lý nợ Việc huy động các nguồn vốn phải thực hiện bằng nhiều biện pháp, khôngnhững chỉ dưới dạng đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI), hay các nguồn việntrợ phát triển chinh thức (ODA)… mà còn phải coi trọng việc huy động cácnguồn vốn tiềm tàng trong nhân dân. Nguồn vốn này không phải là nhỏ, nhưngtâm lý ngần ngại trong việc bỏ vốn đầu tư phát triển công nghiệp còn khá phổbiến trong nhân dân, một phần là do kinh nghiệm hoạt động kinh doanh còn ít,phần khác là do môi trường kinh doanh chưa đủ hấp dẫn.2.4. Chủ động trong việc tạo lập nguồn vốn, tìm kiếm thị trường Trước tiên, các doanh nghiệp sản xuất trong nước cần căn cứ theo hướng phát triển trong tình hình mới để có những định hướng đầu tư phù hợp. Trong từng ngành, với từng mặt hàng, các doanh nghiệp phải có dự kiến trước được các khả năng có thể ảnh hưởng hay tác động tới tình hình sản xuất kinh doanh khi Việt Nam đưa mặt hàng đó vào thực hiện chương trình CEPT. Qua đó, doanh nghiệp có thể tìm ra các sản phẩm mới hay phát triển các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu, tìm ra thị trường mới cho sản phẩm của mình; Các giải pháp để có thể làm chủ được thị trường nội địa và sau đó phải tìm kiếm khả năng xuất khaảu; Định hướng về sản phẩm chủ lực, thị trường trọng điểm để có phương án sản xuất kinh doanh đáp ứng các nhu cầu xuất khẩu sang ASEAN hoặc ngoài ASEAN. Cần phải có một bức tranh rõ ràng về vị trí hiện tại của doanh nghiệp để định hướng đầu tư phát triển hay chủ động liên doanh, liên kết để nâng cao năng lực thị trường của doanh nghiệp. Ở tầm vi mô, các doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức tiếp cận và phân tích,khai thác thông tin, trực tiếp và thường xuyên tiếp xúc với thị trường thế giớithông qua các hội thảo khoa học, hội chợ triển lãm, đẩy mạnh tiếp thị để kịp Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 65. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bthời nắm bắt thị trường, bám sát và tiếp cận được tiến bộ của thế giới trong sảnxuất kinh doanh, tự mình lo tìm bạn hàng, thị trường, ký hợp đồng, tổ chức sảnxuất và xuất khẩu theo nhu cầu và thị hiếu của thị trường, tránh tư tưởng ỷ lạivào các cơ quan quản lý Nhà nước hoặc trông chờ trợ cấp, trợ giá. 2.5. Kiên quyết không đầu tư vào những ngành hàng không có khả năng cạnh tranh Tham gia AFTA, các doanh nghiệp phải đối diện với môi trường cạnh tranh lớn hơn. Thực tế, trước khi tham gia CEPT thì những năm gần đây các doanh nghiệp trong nước đã phải chịu sức cạnh tranh mạnh từ khu vực các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đã và đang nhường từng phần thị trường cho khu vực này. Do đó, một vấn đề thực tế hiện nay là cần đánh giá hiện trạng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp về giá thành, về chất lượng hay mẫu mã - so sánh với các hàng hoá từ ASEAN trên thị trường trong nước hay cả trên thị trường khu vực. Từ đó có hướng khai thác, phát triển các khả năng cạnh tranh riêng biệt này. Trong việc thu hút đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI), cần quy định rõ việc ưu tiên cho những ngành công nghiệp kỹ thuật cao (hitech), công nghiệp chế biến…, dần dần tạo nên những ngành công nghiệp mạnh, những khu công nghiệp mạnh của nước ta, đủ sức làm ăn bình đẳng với các nước ASEAN (công nghiệp điện tử, công nghiệp dệt may, da giày, công nghiệp luyện kim,…) và góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo đường lối của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Doanh nghiệp cần xem xét, đánh giá cụ thể các yếu tố liên quan đến sản xuất, tiêu thụ của từng mặt hàng trong tương quan so sánh với các mặt hàng cùng loại từ ASEAN. Chúng ta có thể thấy, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước một thực trạng là có một lực lượng lao động dồi dào nhưng thiếu các lao động lành nghề. Một số ngành công nghiệp còn gặp phải khó khăn trong vấn đề nhập khẩu nguyên liệu thô và các máy móc chuyên dụng do các chính sách quá khắt khe. Song để có thể hội nhập một cách thành công, chúng ta phải phát huy, tận dụng được những lợi thế của mình mà một trong những cách thức để thực hiện điều đó là phải đẩy mạnh xuất khẩu những mặt hàng mà Việt Nam có lợi thế so sánh. Khi các hàng rào thuế quan và phi quan thuế được gỡ bỏ, hàng hoá của Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 66. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B các nước ASEAN sẽ được cạnh tranh trong một môi trường lành mạnh và nếu hàng hoá của Việt Nam hiện đã chiếm được những thị phần tương đối sẽ dễ phát huy được tính ưu việt và thâm nhập vào các thị trường láng giềng như các sản phẩm da giày, dệt may, hay nông sản. - Mở rộng hơn nữa thị trường xuất khẩu đồng thời tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường truyền thống đồng thời phải tìm hiểu kỹ thị hiếu của khách hàng và sở thích công nghiệp của các thị trường, đặc biệt là thị trường rộng lớn như Mỹ khi Hiệp định thương mại Việt - Mỹ được phê chuẩn. - Loại bỏ các rào cản kỹ thuật với thương mại (TBT) bằng cách quản lý chất lượng sản phẩm chặt chẽ hơn. - Cho phép nhập khẩu miễn thuế hàng tư liệu sản xuất và các đầu vào trực tiếp phục vụ cho việc sản xuất hàng xuất khẩu. - Tạo được một chuyển biến bước ngoặt cũng như nghiên cứu thị trường để cố gắng tăng cường giá trị gia tăng nội địa cho sản phẩm. - Xúc tiến đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước bằng cách loại bỏ thuế quan đánh vào hàng nhập khẩu hàng tư liệu sản xuất và các đầu vào trựctiếp dùng trong sản xuất hàng xuất khẩu. Tóm lại, tham gia vào AFTA là một thách thức không nhỏ đối với Việt Nammà cần sự nỗ lực tổng thể, bổ sung lẫn nhau của tất cả các ngành giúp cho nềnkinh tế Việt Nam thực sự được cất cánh.2.6. Cải tiến công nghệ, cải tiến quản lý, tăng cường đào tạo Trong việc lựa chọn công nghệ và chuyển giao công nghệ, nhất thiết phải coitrọng việc chọn công nghệ cao, hiện đại, có sức cạnh tranh không tiếp nhậncông nghệ cũ, lạc hậu, dù với bất kỳ hình thức nào (kể cả bằng nguồn vốn ODAhoặc viện trợ nhân đạo, viện trợ của các tổ chức phi Chính phủ). Coi trọng cáchàm lượng công nghệ mới, thông tin, chất xám và trình độ tổ chức cao (T, I, H,O) trong quá trình chuyển giao công nghệ (Technoware, Inforware,Humanware, Organware) vào Việt Nam. Nghiên cứu đổi mới công nghệ, đổi mới quản lý tăng năng suất như thế nàođể đảm bảo rằng với mức thuế Việt Nam cam kết như trong CEPT, dù mặt hàng Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 67. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bcủa các nước ASEAN có nhập vào Việt Nam cũng không thể cạnh tranh đượcvới mặt hàng của ta sản xuất. Theo hướng đó, các doanh nghiệp cần xây dựngchương trình hành động cụ thể của mình kết hợp giữa năng lực sản xuất vớinăng lực kinh doanh để đảm bảo không ngừng nâng cao sức cạnh tranh, kết hợpvới các lợi thế cam kết quốc tế, đưa được ngày càng nhiều hàng của mình ra thịtrường nước ngoài, khẳng định được vị trí trên trường quốc tế đồng thời nhậpkhẩu được nhiều vật tư thiết bị tốt, thuế thấp, nhất là các vật tư phục vụ sản xuấthàng xuất khẩu. Cần hết sức chú ý việc bảo vệ môi trường, tránh hậu quả của việc nhập khôngtính toán kỹ các công nghệ nặng nhọc, ô nhiễm và nguy hiểm, cũng như tốnnăng lượng, làm mất khả năng cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam và gây táchại đến môi trường sau này. Nếu như nền kinh tế thế giới chủ yếu vẫn dựa vào những ngành công nghiệptruyền thống với nguyên liệu cơ bản là tài nguyên thiên nhiên chứ không phảidựa vào các ngành công nghệ cao và dịch vụ tri thức với tài nguyên thông tin vàtrí tuệ; và nếu như nền kinh tế thế giới không được toàn cầu hoá như đang diễnra, thì tính cạnh tranh của nó chắc sẽ không khốc liệt như ta đang thấy và đồngthời cũng ít cơ hội để lựa chọn hơn: nước giàu sẽ giàu mãi, nước ngèo sẽ càngnghèo hơn. Nhưng từ nay tình hình đã khác: nước giàu vẫn có thể bị chững lạivà nước nghèo vẫn có hy vọng vượt lên. Thịnh và suy bây giờ phụ thuộc rấtnhiều vào khả năng tạo ra, duy trì và tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế.Sức cạnh tranh của nền kinh tế của mỗi nước phụ thuộc một loạt yếu tố, trongđó trình độ khoa học và công nghệ là yếu tố quyết đinh, bởi vì, như trên ta đãthấy, ngày nay khoa học và công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp,là động lực quan trọng nhất của phát triển kinh tế - xã hội. Không phải ngẫu nhiên mà vào đầu những năm 90 rất nhiều nước đặc biệtcác nước phát triển cao, đã điều chỉnh lại những chính sách của mình đối vớikhoa học và công nghệ. Thấy rõ con đường duy nhất để tăng cường sức cạnhtranh của nền kinh tế là dựa hẳn vào khoa học và công nghệ, tức là bằng khoahọc và công nghệ, vì vậy Chính phủ nhiều nước đã làm hết mình cho khoa họcvà công nghệ. Nhu cầu nhân lực có tính quyết định. Các cán bộ quản lý, cán bộ nghiệp vụ,cán bộ chuyên môn đều phải giỏi, tinh thông nghề nghiệp, nắm bắt kịp thờithông tin mới nhất và đối phó được với các mánh khoé làm ăn trên thươngtrường. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 68. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Vấn đề đào tạo cán bộ ở các doanh nghiệp là vấn đề được thường xuyên nhấnmạnh bởi con người là yếu tố quyết định. Nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực ởđây để khẳng định lại tầm quan trọng cần đặc biệt ưu tiên để đảm bảo thắng lợicho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc đào tạo cần được qui hoạch, phânloại, để đào tạo theo năng lực sở trường dựa trên yêu cầu công việc. Đào tạo lạivà đào tạo mới cần kết hợp để đáp ứng được những nhu cầu mới phát sinh trongquá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Trước mắt cần tới 3 loại cán bộ sau đây: - Đào tạo công nhân lành nghề ở từng lĩnh vực, dây chuyền sản xuất. Vấn đề này cần được nhấn mạnh ở thời điểm này bởi thời gian qua đào tạo ở cấp đại học đã được chú trọng nhiều, tuy cần thiết, nhưng sẽ thiếu tác dụng động lực nếu thiếu công nhân kỹ thuật lành nghề. - Đào tạo cán bộ có trình độ kinh doanh quốc tế giỏi. Đây là loại hình cán bộ rất tổng hợp cả am hiểu sản xuất, cả am hiểu thị trường, kỹ thuật đàm phán, giao dịch, ký kết hợp đồng, và thạo ngoại ngữ. Chúng ta rất thiếu, và rất cần loại cán bộ này. - Đào tạo cán bộ pháp lý, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế và thương mại quốc tế, để đủ trình độ tư vấn, trợ lý giúp giám đốc trong kinh doanh và hợp tác quốc tế.2.7. Tham gia với Chính phủ và các cơ quan chức năng trong việc rà soátchính sách Các doanh nghiệp cần có cơ chế theo dõi sát chương trình CEPT, vì tuỳmức độ sẽ trực tiếp hay gián tiếp, doanh nghiệp sẽ đối mặt với các cơ hộihoặc thách thức như: - Khả năng lựa chọn được nguồn cung cấp rẻ hơn từ ASEAN với lý do việc giảm thuế nhập khẩu trong nội bộ khu vực. - Dung lượng và cơ cấu tiêu dùng sẽ thay đổi, dẫn đến thay đổi cơ cấu thị trường cung và cầu. - Vị trí độc quyền của một số doanh nghiệp Nhà nước sẽ thay đổi. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ dễ bị tổn thương nhất… Đa số các doanh nghiệp trong nước hiện nay đều có quy mô nhỏ, khó đủsức làm chủ thị trường trong nước cũng như không đủ sức vươn ra thị trườngnước ngoài. Vì vậy, các doanh nghiệp nhỏ lẻ, rời rạc hiện nay nên tập hợpthành các Hiệp hội ngành, hàng thì mới tạo thành sức mạnh để tham gia các Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 69. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40Bhoạt động trên thị trường với quy mô lớn hơn như: thu nhập thông tin, khảosát thị trường ngoài nước, phối hợp các khả năng sản xuất để có thể cung cấphàng hoá có số lượng lớn, hợp sức cải tiến các vấn đề về chất lượng.. Như vậy, trong môi trường ngày càng đa dạng và phức tạp, doanh nghiệpcần phải năng động hơn, chú trọng hơn đến các vấn đề về thông tin, tư vấn.Cần thiết lập các mối liên hệ với các đầu mối thông tin như các cơ quan Nhànước, các Hiệp hội ngành hàng, các cơ quan tư vấn trong và ngoài nước… Trong quá trình đàm phán ký kết hợp ồng với bạn hàng ở các nước, các doanh nghiệp cần quan tâm tổng kết thực tiễn, so sánh đối chiếu với các cam kết quốc tế, xem chính sách của nước đó đối với hàng hoá của Việt Nam thế nào, mức thuế cao hay thấp. Các chế độ chính sách thủ tục phi quan thuế trong xuất nhập khẩu và đầu tư đối với ta có điều gì trở ngại bất hợp lý cần tháo gỡ kịp thời để phản ánh cho các cấp quản lý, phản ánh cho Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế tổng hợp đưa ra đàm phán, đòi các nước này sửa đổi. Với việc nghiên cứu đúc rút thực tiễn trong quan hệ bạn hàng với các nước, kết hợp với năng lực sản xuất và kinh doanh của ta, các đơn vị doanh nghiệp cần thông qua các đơn vị chủ quản của mình, các Hiệp hội ngành hàng, phản ánh nguyện vọng, đóng góp vào việc xây dựng chiến lược và phương án đàm phán cụ thể với từng tổ chức kinh tế quốc tế và khu vực. Nói khác đi, mối quan hệ qua lại giữa các cơ quan quản lý của Nhà nước và doanh nghiệp cần được tăng cường, duy trì thường xuyên và đều đặn. Đứng trước nhiệm vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra chủ trương khuyến khích mọi thành phân kinh tế (quốc doanh và ngoài quốc doanh) cùng phát triển. Vấn đề còn phải làm tiếp là tạo ra môi trường pháp lý, môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh lành mạnh cho các nguồn đầu tư. Trên đây là một vài đề xuất, ý kiến đóng góp của luận văn đối với một vấn đềhiện đang còn nhiều tranh luận. Trong khuôn khổ của đề tài này, em xin nhấnmạnh một điều là các giải pháp và biện pháp này cần phải xây dựng trongkhuôn khổ một chiến lược nhất quán của quốc gia là đẩy mạnh phát triển kinhtế, nâng cao tính cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong một bối cảnh nềnkinh tế quốc tế và khu vực đang diễn ra quá trình toàn cầu hoá một cách mạnhmẽ. Nhìn chung, vấn đề đẩy nhanh tiến trình thực hiện AFTA hiện nay đangđứng trước nhiều thách thức về cả các điều kiện khách quan và chủ quan. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 70. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40BNhững biến động về tình hình chính trị của một số quốc gia thành viên hiện nayđang đặt AFTA dưới một áp lực lớn cần sự phối hợp nỗ lực của từng thành viêntrong ngôi nhà chung ASEAN. KếT LUậN Tham gia thực hiện AFTA sẽ là bước tập dượt đầu tiên trong quá trình hộinhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới của Việt Nam để thực hiện đường lốiphát triển kinh tế theo hướng mở cửa của Nhà nước. Mức độ ảnh hưởng do việcthực hiện những cam kết về tự do hoá thương mại trong khuôn khổ ASEAN đếnnền kinh tế Việt Nam sẽ là nhỏ hơn rất nhiều so với những ảnh hưởng sau nàykhi chúng ta phải thực hiện các cam kết để tham gia APEC hay WTO. Do đó,việc tham gia thực hiện AFTA cũng cần được xem xét đánh giá trong một tổngthể các chính sách phát triển, định hướng cho cả quá trình hội nhập của nềnkinh tế Việt Nam vào khu vực và thế giới. Để thích ứng với điều kiện mới, chúng ta phải chủ động nắm bắt các diễnbiến tác động đến môi trường kinh tế quốc tế để có được các định hướng đúngđắn. Nếu không chủ động, tích cực chuẩn bị đầy đủ, không sẵn sàng điều chỉnhthì chúng ta sẽ bị thua thiệt và trở nên phụ thuộc khi nền kinh tế đã được mởcửa mà sức mạnh kinh tế không được cải thiện. Do đó, việc Việt Nam tham giavào quá trình hội nhập và thực hiện AFTA đòi hỏi một sự chủ động không chỉtừ các Bộ, ngành quản lý Nhà nước, mà quan tọng hơn là sự củ động tự điềuchỉnh của các doanh nghiệp sản xuất trong nước, để nâng cao khả năng cạnhtranh của mình và tham gia có hiệu quả vào quá trinhg thực hiện AFTA. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 71. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Do phải đối diện với môi trường cạnh tranh lớn hơn, một vấn đề thực tế hiệnnay là, cần đánh giá hiện trạng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp về giáthành, về chất lượng hay mẫu mã, so sánh với các hàng hoá từ ASEAN trên thịtrường trong nước hay cả trên thị trường khu vực. Từ đó, có hướng khai thác,phát triển các khả năng cạnh tranh riêng biệt. Cần phải có một bứa tranh rõ rệtvề vị trí hiện tại của doanh nghiệp, liên kết để nâng cao năng lực thị trường củadoanh nghiệp. Đa số các doanh nghiệp trong nước hiện nay đều có quy mô nhỏ, khó đủ sứclàm chủ thị trường trong nước cũng như vươn ra thị trường nước ngoài. Vì vậy,các doanh nghiệp nhỏ lẻ, rời rạc hiện nay nên tập hợp thành các hiệp hộingành, thì mới tạo thành sức mạnh để tham gia các hoạt động trên thị trườngvới quy mô lớn hơn như thu thập thông tin, khảo sát thị trường ngoài nước,phối hợp các khả năng sản xuất để có thể cung cấp hàng hoá có số lượng lớn,hợp sức cải tiến các vấn đề về chất lượng… Trong môi trường ngày càng đadạng và phức tạp, doanh nghiệp cần phải năng động hơn, chú trọng hơn đếncác vấn đề về thông tin, tư vấn. Cần thiết lập các mối liên hệ với các đầu mốithông tin như các cơ quan Nhà nước, các hiệp hội ngành hàng, các cơ quan tưvấn trong và ngoài nước. Hy vọng rằng, việc chúng ta tham gia AFTA cùng với những nỗ lực chủ độngđiều chỉnh ở cả cấp vĩ mô và vi mô, sẽ là một yếu tố góp phần kích thích nềnkinh tế Việt Nam phát triển, nâng cao hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế, từngbước đưa nền kinh tế Việt Nam hoà nhập với nền kinh tế thế giới và làm chonền kinh tế Việt Nam thích nghi với môi trường cạnh tranh quốc tế. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 72. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Tài liệu tham khảo• Tài liệu tham khảo (phòng Tổng hợp - Bộ Ngoại giao Việt Nam)năm 2000• Tài liệu tham khảo (phòng Xuất nhập khẩu - Sở Thương mại Hà Nội)năm 2000• Bản đánh giá kết quả thực hiện AFTA những năm đầu thực hiện (Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia) năm 2000• Báo cáo đánh giá hoạt động hợp tác kinh tế ASEAN năm 1999, 2000 (Bộ Thương Mại - Tiểu ban Hợp tác kinh tế Việt Nam-ASEAN )• Từ điển ASEAN 2001• Lịch trình giảm thuế của Việt Nam theo CEPT/AFTA ( Nhà xuất bản Thống kê) năm 2001• Chiến lược phát triển công nghiệp của Việt Nam (Bộ Thương mại - năm 2001)• Trang Web: http://www.asean.com.• Trang Web: http://www.aseansec.org• Tạp chí nghiên cứu kinh tế – số 48 năm 2000- Nguyễn Phúc Khanh• Tạp san thời báo kinh tế – số 64 năm 2001- Lê Thanh Huyền• Tạp chí kinh tế phát triển – số 32 năm 2000 – Trần Nguyên Hạnh• Những cơ hội và thách thức đối với Việt Nam khi gia nhập AFTA – Nguyễn Quang Thành – tạp chí ASEAN số 145 năm 2001. Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 73. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B Mục lụcLỜI NÓI ĐẦUCHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN (AFTA)I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LIÊN KẾT KINH TẾ KHU VỰC1.Khái niệm:..........................................................................................................12.Cấp độ liên kết ..................................................................................................23. tác động của khu vực mậu dịch tự do tới các nước........................................3 II. Tổng quan về AFTA ...................................................................................................................... 41. Sự hình thành và phát triển của AFTA................................................................................................................................42. Những mục tiêu cơ bản của AFTA................................................................................................................................6 2.1. Tăng cường trao đổi buôn bán trong nội bộ khối bằng việc loại bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan giữa các nước ASEAN. .................................................................................................................... 6 2.2. Thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực bằng việc đưa ra một khối thị trường thống nhất – xây dựng khu vực đầu tư ASEAN (AIA) .................................................................................................................... 7 2.3. Hướng ASEAN thích nghi với những điều kiện kinh tế quốc tế đặc biệt là xu thế tự do hoá thương mại thế giới .................................................................................................................... 83. Nội dung cơ bản của AFTA Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 74. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B................................................................................................................................9 3.1. Chương trình thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung CEPT .................................................................................................................... 9 3.2. Huỷ bỏ hạn chế về định lượng hàng rào quan thuế .................................................................................................................... 14 3.3. Sự phối hợp trong ngành hải quan .................................................................................................................... 164. Triển vọng của AFTA................................................................................................................................18 5. những tác động của AFTA đến các nước thành viên...........................................19 III. Những cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ AFTA ............................................................................. 201. Áp dụng quy chê tối huệ quốc - MFN ........................................................................................................................... 202. Cắt giảm thuế quan Việt Nam- AFTA theo CEPT ........................................................................................................................... 21 ...........................................................................................................................3. Huỷ bỏ hạn chế về định lượng và hàng rào phi quan thuế ........................................................................................................................... 254. Hợp tác trong ngành hải quan ........................................................................................................................... 28 Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 75. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B5. Thiết lập khu vực đầu tư ASEAN-AIA ........................................................................................................................... 30CHƯƠNG II: NHỮNG KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU TRONG VIỆC THỰCHIỆN NHỮNG CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔAFTA................................................................................................................................32 I. Những cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ AFTA ............................................................................. 20 1. Áp dụng quy chê tối huệ quốc - MFN ................................................................................................................. 20 2. Cắt giảm thuế quan Việt Nam- AFTA theo CEPT ................................................................................................................. 21 ................................................................................................................. 3. Huỷ bỏ hạn chế về định lượng và hàng rào phi quan thuế ................................................................................................................. 25 4. Hợp tác trong ngành hải quan ................................................................................................................. 28 5. Thiết lập khu vực đầu tư ASEAN-AIA ................................................................................................................. 30II. Kết quả bước đầu trong việc thực hiện những cam kết của Việt Nam ...................................................................................................................... 321. Số lượng mặt hàng của Việt Nam trong lộ trình giảm thuế tăng nhanh ........................................................................................................................... 32 Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 76. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B2. Nỗ lực trong việc huỷ bỏ hàng rào phi quan thuế ........................................................................................................................... 353. Thực hiện tốt các cam kết trong nghành hải quan ........................................................................................................................... 364. Tích cực tham gia vào việc thiết lập khu vực đầu tư ASEAN - Biến các nước ASEAN thành khu vực kinh tế thông qua việc thực hiện các chương trình hợp tác kinh tế. ........................................................................................................................... 38II. Những cơ hội và thách thức đối với của Việt Nam trong việc thực hiệncác cam kết của AFTA................................................................................................................................401. Về cơ hội. ........................................................................................................................... 40 1.1. Bắt kịp với xu hướng phát triển chung của nền kinh tế thế giới ................................................................................................................ 40 1.2. Có điều kiện thâm nhập một thị trường rộng lớn hơn 500 triệu dân ................................................................................................................ 41 1.3. Tham gia vào phân công lao động quốc tế và khu vực ................................................................................................................ 42 1.4. Thu hút đầu tư nước ngoài ................................................................................................................ 432. Những thách thức 44 2.1. Thách thức chung...................................................................................... 44 Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 77. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B 2.2. Về sức cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ .......................................................................................................................... 46 2.3. Về khả năng của doanh nghiệp .................................................................................................................. 47 2.4. Về hệ thống chính sách kinh tế thương mại .................................................................................................................. 48CHƯƠNG III: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY NHANH VIỆC THỰCHIỆN CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ AFTA................................................................................................................................52I. Sự cần thiết phải đẩy nhanh tiến trình thực hiện cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ AFTA ...................................................................................................................... 521. Nâng cao hơn nữa khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam 522. Lộ trình mới của việc thực hiện cam kết 53 2.1. Lịch trình cắt giảm thuế quan tổng thể giai đoạn 2001-2006 để thực hiện AFTA .................................................................................................................. 53 2.2. Các nhóm mặt hàng chính chuyển từ TEL vào IL để thực hiện CEPt/ AFTA trong 3 năm 2001-2003 .................................................................................................................. 55II. Giải pháp để đẩy nhanh việc thực hiện các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ AFTA ...................................................................................................................... 56 Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 78. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B1. Giải pháp vĩ mô 56 1.1. Những ý kiến đóng góp lên Chính phủ ................................................................................................................ 56 1.2. Những ý kiến đóng góp lên Các bộ ngành chủ quản ................................................................................................................ 60 1.3. Những ý kiến lên Bộ Tài chính ................................................................................................................ 632. Giải pháp vi mô - Về phía doanh nghiệp 66 2.1. Cần có chiến lược dài hạn và cụ thể, thiết thực ................................................................................................................ 66 2.2. Khẩn trương sắp xếp lại hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với cam kết hội nhập khu vực và quốc tế, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh ................................................................................................................ 67 2.3. Có giải pháp xử lý nợ ................................................................................................................ 68 2.4. Chủ động trong việc tạo lập nguồn vốn, tìm kiếm thị trường ................................................................................................................ 68 2.5. Kiên quyết không đầu tư vào những ngành hàng không có khả năng cạnh tranh ................................................................................................................ 69 2.6. Cải tiến công nghệ, cải tiến quản lý, tăng cường đào tạo Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 79. Nguyễn Đình Long - Lớp QTKDQT 40B ................................................................................................................ 71 2.7. Tham gia với Chính phủ và các cơ quan chức năng trong việc ra soát chính sách ................................................................................................................ 73KẾT LUẬN................................................................................................................................75TÀI LIỆU THAM KHẢOPHỤ LỤC Trường đại học kinh tế quốc dân
  • 80. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT 40B PHụ LụC A. Theo lịch trình này, từ năm 2001 đến 2006, Việt Nam sẽ thực hiện giảm thuế quan cho 6210 dòng thuế nhập khẩu trong tổng số 6400 dòng thuế hiện hành, cụ thể như sau: + Tiếp tục thực hiện cắt giảm thuế cho 4200 dòng thuế đã đưa vào thực hiện CEPT từ năm 2000 trở về truớc. + Khoảng 1940 dòng thuế còn lại sẽ thực hiện cắt giảm trong 3 năm 2001-2003 theo lộ trình như sau: • Năm 2001: khoảng 720 dòng thuế • năm 2002: khoảng 510 dòng thuế • Năm 2003: khoảng 710 dòng thuế Lộ trình cắt giảm từ nay đến 2006 được xây dựng trên cơ sở tuân thủ các quy định của Hiệp định về chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung cho khu vực mậu dịch tự do ASEAN, cụ thể: Trước mắt là lịch trình giảm thuế hai nhóm sản phẩm chính gồm những mặt hàng đã đưa vào thực hiện chương trình CEPT từ năm 2000 trở về trước, và những mặt hàng chuyển từ danh mục loại trừ tạm thời vào thực hiện chương trình CEPT của các năm 2000 - 2003. Năm 2003 sẽ là năm hoàn thành việc chuyển toàn bộ các mặt hàng thuộc danh mục loại trừ tạm thời vào danh mục cắt giảm để thực hiện chương trình CEPT và đến năm 2006, thuế suất thực hiện CEPT của tất cả các mặt hàng có trong danh mục cắt giảm sẽ được giảm xuống mức 0 - 5%. 6. Việc giảm thuế sẽ được thực hiện theo các nguyên tắc sau: + Toàn bộ các mặt hàng còn lại trong Danh mục loại trừ tạm thời (TEL) sẽ phải thực hiện giảm thuế trong 3 năm 2001, 2002 và 2003. + Mức thuế xuất nhập khẩu của toàn bộ mặt hàng trong danh mục giảm thuế không được cao hơn 20% kể từ thời điểm 1/1 /2001 trở đi + Tất cả các biện pháp hạn chế định lượng sẽ phải bỏ ngay khi mặt hàng được chuyển vào cắt giảm để thực hiện AFTA Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 81. NguyÔn §×nh Long - L íp Q TKDQT40B Như vậy, có nghĩa là cuối năm 2006 có khoảng 95% mặt hàng nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam sẽ chỉ còn ở mức thuế xuất 0-5% và không bị áp dụng các biện pháp phi quan thuế. Các nhóm mặt hàng chính chuyển từ TEL vào IL để thực hiện CEPT/AFTA trong 3 năm 2001 - 2003a. Dự kiến các nhóm mặt hàng chuyển từ TEL vào IL từ năm 2001  Một số mặt hàng nông sảm như nho tươi hoặc khô; một số loại hạt có dầu (hạt bông, hạt thầu dầu và hạt rum); một số dạng mỡ và dầu động vật; sản phẩm chế biến từ ngũ cốc, bột, tinh bột hoặc sữa và các loại bánh,...  Nước khoáng và nước có ga đã pha thêm đường hoặc hương liệu  Sơn, véc ni  Một số đồ trang điểm, mỹ phẩm và vệ sinh như dầu gội đầu, thuốc nhuộm tóc,...  Một số sản phẩm nhựa như tấm trải sàn bằng nhựa, phụ kiện sứ về sinh, (trừ những loại đưa vào cắt giảm từ năm 2002 và 2003)  Kính dùng làm tường nhiều lớp ngăn; gương thuỷ tinh, gồm cả gương chiếu hậu, kính trước cửa ô tô  Một số dạng thép xây dựng: thép tấm, thanh, thép dạng góc, khuôn, hình, thép dây  Các dạng cấu kiện bằng sắt hoặc thép: cửa ra vào, cửa sổ, khung cửa và ngưỡng cửa; tấm lợp; thùng chứa ga nén hoặc ga lỏng  Một số dạng động cơ đốt trong, động cơ diesel hoặc diesel: động cơ đẩy thuỷ đốt trong công suất đến 30 CV, động cơ cho xe kéo có công suất đến 80 CV  Động cơ điện và máy phát điện  Một số dạng dụng cụ cơ điện dùng trong gia đình, có lắp động cơ điện: máy hút bụi, máy đánh bóng sàn nhà, máy huỷ rác trong nhà bếp, máy nghiền và trộn thức ăn, máy chiết suất nước rau và nước hoa quả  Dụng cụ điện đun nước nóng Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 82. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Một số mặt hàng điện tử, viễn thông: micro và giá micro; máy hát, máy chạy băng, máy ghi băng từ và các dạng máy ghi âm, ăng ten, dạng linh kiện của máy thu hình,...  Bộ linh kiện lắp ráp các dạng xe chở khách  Một số dạng xe đặc chủng như xe cứu thương, xe cứu hoả và xe chở tù,...  Một số dạng máy móc thiết bị đặc chủng khác b. Dự kiến các nhóm mặt hàng chuyển từ TEL vào IL từ năm 2002  Tấm, gạo đã xát  Một số dạng đường như đường củ cải, đường glucô  Nước khoáng và nước có ga, chưa pha thêm đường hoặc hương liệu  Một số loại rượu vang  Một số loại hoá chất hữu cơ  Chất hoá dẻo DOP  Nước hoa thơm  Một số sản phẩm nhựa như phế thải, phế liệu, mẩu vụn của plastic; hộp, hòm, thùng, bao túi và các dạng dùng để chứa hàng hoá trong vận chuyển bằng plastic  Giấy và bìa giấy không tráng (nhóm 4802)  Giầy dép các loại, có mũ không phải bằng nguyên liệu da  Một số sản phẩm bằng sát thép: đinh ghim dùng cho đường ray tầu, các dạng kim, bếp lò, lò sưởi  Tủ lạnh, máy làm lạnh  Máy giặt  Một số dạng pin, ắc quy  Đĩa hát, băng, các loại đĩa, băng Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 83. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Khung gầm đã lắp động cơ cho xe có động cơ  Đồng hồ và các dạng phụ tùng của đồng hồ c. Dự kiến nhóm mặt hàng chuyển từ TEL vào IL từ năm 2003  Sữa và các sản phẩm từ sữa  Các dạng dầu thực vật đã tinh chế  Sảm phẩm tinh chiết và nước ép từ cá, động vật giáp xác hoặc các động vật sống dưới nước; cá được chế biến hay bảo quản, trứng cá muối và sản phẩm thay thế trứng cá muối chế biến từ trứng cá  Các dạng chế biến của rau quả, gồm cả nước quả ép  Chất chiết suất, tinh chiết hoặc cô đặc từ cà phê, gồm cả cà phê tan  Bia, đồ uốn có men và cồn ê ti lích  Clinker và xi măng  Khí đốt từ dầu mỏ và các loại khi hydrocarbon hoá lỏng  A mô ni ắc, dạng khan hoặc dạng dung dịch  Phân bón hoá học  Một số sản phẩm bằng plastic như bộ xí bệt, bình xỗi nước và các đồ vệ sinh tương tự bằng nhựa  Lốp săm làm bằng cao su, dùng cho xe máy và xe đạp  Gỗ ván, dán, ép nhân tạo  Các loại giấy (trừ loại đã đưa vào cắt giảm từ năm 2000 trở về trước và loại đưa vào cắt giảm từ năm 2002)  Vải dệt từ các loại sợi xơ khác nhau  Giầy dép các loại, có mũ làm bằng nhuyên liệu da, giầy da, sản phẩm bằng da thuộc  Gạch lát bằng gốm sứ; sứ về sinh; kính xây dựng (trừ loại đã đưa vào từ năm 2001) Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 84. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Ruột phích và ruột bình chân không khác  Một số dạng động cơ piston đốt trong, dùng cho xe máy và ô tô  Quạt điện, gồm quạt dùng trong gia đình và quạt công nghiệp có công suất trên 125kw  Máy điều hoà  Động cơ điện xoay chiều, đa pha, có công suất không quá 750W  Máy thu dùng cho điện thoại, vô tuyến, điện báo,...  Thành phần máy thu hình  Một số phương tiện vận tải: máy kéo, xe chở khách từ 16 chỗ ngồi trở lên, xe đạp, xe máy có phân khối trên 250cc, phụ tùng và các bộ phận phụ trợ,…  Phương tiện bay, tàu vũ trụ và các bộ phận của chúng  Tàu, thuyền và các kết cấu nổi  Máy photocopy và máy sao chụp B. Bộ Tài chính đã dự thảo Nghị định ban hành danh mục thực hiện AFTA năm 2001 với lộ trình cắt giảm thuế quan của khoảng trên 5000 dòng thuế trong đó có: + Khoảng 64% số dòng thuế đạt thuế xuất 0-5%. + 35% số dòng thuế đạt thuê suất 0%.a. Các nhóm mặt hàng có thuế suất MFN cao hơn 20% bắt đầu chuyển vào thực hiện CEPT 2001:  Một số hàng nông sản như nho tươi hoặc khô, rau quả đã chế biến và một số sản phẩm chế biến ăn được khác (40%, 50%)  Ca cao và một số sản phẩm chế biến từ ca cao (20%, 50%)  Nước khoáng và nước có ga đã pha thêm đường hoặc hương liệu (50%) Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 85. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Sơn, véc ni (30%)  Một số đồ trang điểm, mỹ phẩm và vệ sinh (50%)  Chất đánh bóng và các loại kem phục vụ mục đích đánh bóng, nến (20%, 30%)  Diêm (40%)  Một số sản phẩm nhựa (40%)  Một số dạng giấy dán tường, tấm phủ sàn, bưu thiếp, lịch in (40%)  Một số dạng sản phẩm liên quan đến dệt may (20%, 30%, 40%, 50%)  Sản phẩm gốm phục vụ xây dựng như gạch, ngói và một số dạng ống dẫn, máng dẫn nước(40%, 50%)  Một số dạng kính: Kính bảo hiểm, kính dùng làm tường nhiều lớp ngăn, gương kính; thuỷ tinh dạng khối và đồ thuỷ tinh nhỏ khác (20%, 30%, 40%)  Đồ kim hoàn, đồ kỹ nghệ vàng bạc và các sản phẩm khác(40%)  Một số dạng sản phẩm bằng sắt hoặc thép như đường ống dẫn thuỷ điện cao áp, neo, móc, đinh vít ốc, lò sưởi, đồ trang bị vệ sinh…(20%, 30%)  Động cơ đẩy thuỷ đốt trong có công suất đến 30CV, động cơ cho xe kéo có công suất đến 80CV(30%, 40%)  Động cơ điện và máy phát điện (30%)  Một số dụng cụ cơ điện dùng trong gia đình có lắp động cơ điện (40%)  Dụng cụ điện đun nước (40%)  Một số mặt hàng điện tử viễn thông: micro và giá micro, máy hát và máy chạy băng, máy ghi băng từ và các dạng máy ghi âm, ăng ten, dạng linh kiện của máy thu hình (20%, 30%, 40%, 50%)  Bộ linh kiện lắp ráp các dạng xe chở khách(30%, 35%, 40%)  Một số loại máy móc, dụng cụ phục vụ y học; máy đo đếm, điều chỉnh (40%) Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 86. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Đồng hồ thời gian và phụ tùng đồng hồ (40%)  Giường tủ bàn ghế và một số loại đồ đạc khác (40%) b. Các nhóm mặt hàng đã đưa vào thực hiện AFTA từ năm 2000 trở về trước với mức thuế suất thực hiện AFTA cao hơn 20%  Hoa cắt rời và nụ hoa; tán lá cành và các phần khác của cây dùng làm hoa bó hay trang trí (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 30%, 40%)  Một số loại hoa quả ăn được như chà là, sung, dứa, ổi, dư, mơ, mận, dâu tây, vải nhãn, mâm xôi... (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 40%)  Chè paragoay - mate (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 30%)  Một số sản phẩm chế biến từ rau quả hạt và các bộ phận thực vật khác, bao gồm dư chuột và dưa chuột ri, hành, anh đào và dâu tây (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 40%)  Một số sản phẩm chế biến ăn được, gồm chất chiết suất từ chè, cà phê và các chất thay thế cà phê khác; mì chính, nước mắm, bột canh; và kem lạnh (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 40%)  Các chế phẩm dùng cho răng miệng (T/s MFN: 30%; T/s CEPT 2000: 25%)  Các loại xà phòng và chất tẩy rửa hữu cơ hoạt động bề mặt (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 40%)  Bồn tắm, vòi tắm hoa sen và chậu rửa bằng plastic (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 40%)  Khung tranh, khung ảnh, khung gương bằng gỗ và các mặt hàng tương tự (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 30%)  Bộ đồ ăn, đồ bếp bằng gỗ; Gỗ khảm dát và các sản phẩm tương tự; Móc treo quần áo bằng gỗ và thanh gỗ nhỏ làm diêm là (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 25%, 30%)  Các loại vải Dệt từ lông cừu hoặc lông động vật (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 40%) Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
  • 87. NguyÔn §×nh Long - Líp QTKDQT40B  Các sản phẩm bằng Dệt may khác như chăn, khăn trải giường, khăn vệ sinh, màn, đồ bao phủ (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 35%)  Giày dép cao su, plastic: loại cao cổ hoặc mũi có gắn kim loại (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 40%, 50%)  Một số dạng mũ đội đầu và bộ phận của các sản phẩm khác (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 35%)  Sắt thép không hợp kim ở dạng thỏi, thanh, hình (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 40%)  Động cơ piston đốt trong dùng cho ô tô (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 40%)  Máy khâu dùng cho gia đình (T/s MFN: 50%; T/s CEPT 2000: 30%)  Ghế được sử dụng cho máy bay (T/s MFN: 40%; T/s CEPT 2000: 30%) Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n