• Save
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (40)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (40)

on

  • 1,059 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,059
Views on SlideShare
1,049
Embed Views
10

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 10

http://luanvan.forumvi.com 10

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (40) Luan van tien si kinh te quoc dan neu (40) Document Transcript

  • L I CAM OANTôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c ariêng tôi. K t qu nêu trong lu n án là trung th c.Các tài li u tham kh o có ngu n trích d n rõ ràng. Tác gi lu n án Tr n Khánh Hưng
  • M CL CDANH M C CÁC KÝ HI U VÀ T VI T T T iiiDANH M C CÁC B NG BI U ivDANH M C CÁC HÌNH V vL IM U 1Chương 1: CƠ S LÝ LU N V VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C IV ICÔNG NGHI P HÓA, HI N I HÓA TRONG H I NH P KINH T 6QU C T1.1. Nh ng v n v công nghi p hóa, hi n i hóa trong h i nh p kinh t 6qu c t1.2. Vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p 23kinh t qu c tChương 2: VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HÓA, 60HI N I HÓA TRONG H I NH P KINH T QU C T ÀI LOAN(TH I KỲ 1961 – 2003) VÀ BÀI H C KINH NGHI M2.1. Khái quát v tình hình kinh t - xã h i ài Loan giai o n 1949 - 1960 602.2. Vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p 68kinh t qu c t ài Loan (th i kỳ 1961 - 2003)2.3. M t s bài h c kinh nghi m c a ài Loan v vai trò c a nhà nư c i v i 114công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c tChương 3: KH NĂNG V N D NG M T S KINH NGHI M V VAI 128TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁTRONG H I NH P KINH T QU C T ÀI LOAN VÀO NƯ C TAHI N NAY3.1. Khái quát v vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá 128trong quá trình h i nh p kinh t qu c t nư c ta t 1986 n nay3.2. M t s i m tương ng và khác bi t gi a Vi t Nam và ài Loan khi th c 162hi n công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c t3.3. Kh năng v n d ng m t s kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c i v i 170công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan vàonư c ta hi n nayK T LU N 198DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH Ã CÔNG B C A TÁC GI 201DANH M C TÀI LI U THAM KH O 202PH L C 211
  • DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ T VI T T T Vi t t t Ti ng Vi t Ti ng AnhADB Ngân hàng phát tri n châu Á Asian Development BankAFTA Khu v c m u d ch t do ASEAN Asean Free Trade AreaAPEC Di n àn h p tác kinh tê châu Á - Asia-Pacific Economic Thái Bình Dương CooperationASEAN Hi p h i các nư c ông Nam Á Association of South East Asian NationsASEM H i ngh thư ng nh Á - Âu Asean European MeetingCEPT Chương trình ưu ãi thu quan có Common Effective Preferential hi u l c chung TariffCNH, H H Công nghi p hoá, hi n i hoáDNVVN Doanh nghi p v a và nhEU Liên minh châu Âu Europe UnionFDI u tư tr c ti p nư c ngoài Foreign Direct InvestmentFTA Hi p nh thương m i t do Free Trade AgreementGATT Hi p nh chung v thương m i General Agreement on Trade và thu quan and TariffGDP T ng s n ph m qu c n i Gross Domestic ProductICOR T l gia tăng v n trên s n lư ng Incremental Capital-Output RatioIMF Qu ti n t qu c t International Moneytary FundNAFTA Khu v c m u d ch t do B c M North American Free Trade AreaNIEs Các n n kinh t công nghi p m i New Industrialization EconomiesNT$ ài t (ti n ài Loan) New Taiwan DollarODA Ngu n v n h tr phát tri n Official Development chính th c AssisstanceOECD T ch c h p tác và phát tri n Organization for Economic Co- kinh t operation and DevelopmentR&D Nghiên c u và phát tri n Research and DevelopmentTBCN Tư b n ch nghĩaTFP Năng su t nhân t t ng h p Total Factor ProductivitiesTNCs Các công ty xuyên qu c gia Transnational CorporationsTW Trung ươngUNIDO T ch c phát tri n công nghi p United Nation for Industrial c a Liên h p qu c Development OrganizationUSD ng ô la M United States DollarWB Ngân hàng th gi i World BankWEF Di n àn kinh t th gi i World Economic ForumWTO T ch c thương m i th gi i World Trade OrganisationXHCN Xã h i ch nghĩa
  • DANH M C CÁC B NG BI U TrB ng 1.1: S khác bi t cơ b n gi a hai lo i hình chi n lư c công nghi p hoá 46B ng 2.1: Chi tiêu cho R&D c a ài Loan 99B ng 2.2: Ch s phát tri n khoa h c công ngh ài Loan (1997 - 2002) 101B ng 2.3: Ngu n tăng trư ng c a ài Loan giai o n (1995 - 2003) 108B ng 3.1: Cơ c u t ng v n u tư th c hi n giai o n (1991 - 2006) 140B ng 3.2: T c tăng trư ng kinh t qua các giai o n 141B ng 3.3: Cơ c u ngành trong GDP (%) 142B ng 3.4: Xu t kh u và GDP 142B ng 3.5: Cơ c u hàng xu t kh u theo m c ch bi n 143B ng 3.6: T c tăng trư ng kinh t c a Vi t Nam và ài Loan 163B ng 3.7: Cơ c u ngành kinh t c a Vi t Nam và ài Loan 164B ng 3.8: Chuy n d ch cơ c u lao ng Vi t Nam và ài Loan 164
  • DANH M C CÁC HÌNH VHình 2.1: T c tăng trư ng kinh t ài Loan giai o n 1960-1982 85Hình 2.2: Cơ c u ngành kinh t c a ài Loan năm 1983 86Hình 2.3: Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan giai o n 1960 -1982 87Hình 2.4: u tư ra nư c ngoài c a ài Loan (1995 - 2006) 97Hình 2.5: Tăng trư ng kinh t c a ài Loan giai o n (1995 - 2006) 107Hình 2.6: Cơ c u ngành kinh t c a ài Loan năm 2003 109Hình 2.7: Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan giai o n (1995 - 2003) 109Hình 2.8: Cơ c u hàng xu t kh u c a ài Loan 110
  • 1 L IM U1. Tính c p thi t c a tài lu n án M y th p k qua, làn sóng công nghi p hóa, hi n i hóa (CNH, H H) ãvà ang di n ra nhi u nư c ang phát tri n. Ngày nay, khi toàn c u hoá n nkinh t th gi i di n ra sâu r ng do tác ng c a cách m ng khoa h c - côngngh th i i thì CNH, H H ch có th thành công và ư c rút ng n khi có chi nlư c úng n, g n v i các chính sách, gi i pháp i u hành phù h p v i nh ngbi n ng c a tình hình kinh t trong nư c và qu c t . Th c t , m t s qu c giavà lãnh th ã s m thành công trong công nghi p hoá và gia nh p hàng ngũNIEs, trong ó có ài Loan. S thành công c a ài Loan có nguyên nhân r tquan tr ng là s nh hư ng và i u ti t c a nhà nư c. i u ó ã l i nh ngbài h c kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh pkinh t qu c t . nư c ta, s nghi p CNH, H H theo ư ng l i im ic a ng ta t ư c nh ng thành t u quan tr ng. t nư c ã ra kh i kh ng ho ng v kinh t -xã h i và bư c sang giai o n y m nh CNH, H H nh m m c tiêu ưa nư c tacơ b n tr thành m t nư c công nghi p theo hư ng hi n i vào năm 2020. Tuynhiên, trong xu th toàn c u hoá kinh t ang di n ra ngày m t m nh m thì yêuc u tăng trư ng kinh t nhanh và b n v ng nư c ta ang ng trư c nh ngth i cơ và thách th c to l n i v i CNH, H H trong i u ki n phát tri n kinh tth trư ng và h i nh p kinh t qu c t . i u ó càng kh ng nh vai trò c n thi tc a nhà nư c trong nh hư ng, i u hành CNH, H H nư c ta. ó là lý do nghiên c u sinh ch n tài nghiên c u: “Vai trò c a nhànư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá ài Loan trong quá trình h i nh pkinh t qu c t (th i kỳ 1961 - 2003) - Bài h c kinh nghi m và kh năng v nd ng vào Vi t Nam”.
  • 22. T ng quan các công trình ã nghiên c u có liên quan n lu n án V vai trò c a nhà nư c i v i quá trình CNH, H H trong h i nh p kinht qu c t ã ư c nhi u nhà nghiên c u i sâu phân tích. Nghiên c u v àiLoan nư c ngoài, có th nêu ra các công trình như: Chính sách và th chtrong quá trình tăng trư ng nhanh c a Dahlman & Ousa (1997) [91]; Vai tròc a nhà nư c trong phát tri n kinh t ài Loan c a Jocl (1994) [89]; S canthi p c a nhà nư c trong phát tri n hư ng ngo i: Lý thuy t tân c i n và th cti n ài Loan c a Wade (1988) [96]; i u ti t th trư ng: Lý thuy t kinh t vàvai trò c a chính ph các n n kinh t công nghi p hoá m i ông Á c a Wade(1990) [97]; M t s nghiên c u ư c t p h p trong công trình Suy ng m l i sth n kỳ ông Á c a Ngân hàng th gi i (2002) [57] có c p nv n kinhnghi m v vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hóa, hi n i hóa m tsnư c ông Á. G n ây, công trình Ngh ch lý c a chi n lư c u i k p – Tư duyl i mô hình phát tri n kinh t d a vào nhà nư c c a Li Tan (2008) [71] ã t ptrung nghiên c u mô hình phát tri n kinh t d a vào nhà nư c lu n gi i v vaitrò quan tr ng c a nhà nư c i v i công nghi p hoá m t s nư c như Liên Xôvà các n n kinh t m i n i khu v c ông Á, trong ó có ài Loan… trong nư c, m t s nghiên c u có c p n vai trò c a nhà nư c v itư cách là m t nhân t tác ng n ti n trình công nghi p hoá, hi n i hoám t s nư c và vùng lãnh th ông Á như: Kinh t ài Loan - Tình hình vàchính sách c a Ph m Thái Qu c (1997) [66]; Công nghi p hoá NIEs ông Ávà bài h c kinh nghi m i v i Vi t Nam c a Lê Bàn Th ch & Tr n Th Tri(2000) [72]. c bi t, nhi u công trình nghiên c u c a Vi n Khoa h c xã h iVi t Nam như: Nhà nư c trong kinh t th trư ng các nư c ang phát tri n châuÁc a c nh (1991) [31]; Công nghi p hoá, hi n i hoá: Nh ng bài h cthành công c a ông Á do Nguy n Th Luy n ch biên (1998) [50]; Côngnghi p hoá, hi n i hoá: Phát huy l i th so sánh - Kinh nghi m c a các n n kinh
  • 3t ang phát tri n châu Á c a c nh (1999) [32]; L a ch n s n ph m vàth trư ng trong ngo i thương th i kỳ công nghi p hoá c a các n n kinh t ôngÁ do Nguy n Tr n Qu ch biên (2000) [65]; M t s v n v công nghi p hoá,hi n i hoá Vi t Nam c a Hoài Nam (2004) [56]; Kinh t h c phát tri nv công nghi p hoá và c i cách n n kinh t c a c nh (2004) [34]… ã c p và nghiên c u v các chính sách c a nhà nư c nh m thúc y CNH, H Htrong h i nh p kinh t qu c t m t s nư c ông Á, trong có có ài Loan vàrút ra nh ng bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam. Tuy nhiên, n nay v n chưa có công trình nghiên c u toàn di n, có tínhh th ng v vai trò c a nhà nư c ài Loan i v i CNH, H H trong h i nh pkinh t qu c t theo giác l ch s kinh t .3. M c tiêu c a tài lu n án - Làm rõ vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H ài Loan trong quátrình h i nh p kinh t qu c t . - Rút ra m t s bài h c kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c i v i CNH,H H trong h i nh p kinh t qu c t ài Loan có ý nghĩa th c ti n v i nư c tahi n nay.4. Nh ng óng góp m i c a lu n án - Làm rõ hơn cơ s lý lu n v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H Htrong h i nh p kinh t qu c t , c bi t v i nh ng nư c có n n kinh t i mxu t phát th p ang th c hi n CNH, H H nh m y nhanh ti n trình phát tri n. - T p trung nghiên c u làm rõ th c tr ng v vai trò nhà nư c i v iCNH, H H ài Loan trong quá trình h i nh p kinh t qu c t (th i kỳ 1961 -2003) rút ra m t s bài h c kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c trong CNH,H H. - Lu n gi i kh năng v n d ng m t s kinh nghi m v vai trò c a nhànư c i v i CNH, H H trong quá trình h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan
  • 4v i nư c ta hi n nay. ng th i, xu t m t s ki n ngh tăng thêm tính khthi trong v n d ng các kinh nghi m ó.5. i tư ng và ph m vi nghiên c u c a lu n án - i tư ng nghiên c u c a lu n án là vai trò c a nhà nư c i v i CNH,H H trong h i nh p kinh t qu c t ài Loan. - Ph m vi nghiên c u: Vai trò c a nhà nư c v i CNH, H H trong h inh p kinh t qu c t bao hàm nhi u v n nhưng lu n án ch t p trung nghiênc u v vi c l a ch n chi n lư c CNH, H H và các chính sách, gi i pháp c anhà nư c tác ng vào ti n trình CNH, H H. Th i gian nghiên c u t năm 1961 n năm 2003. Lu n án l a ch n th igian nghiên c u như v y vì t u nh ng năm 1960, ài Loan ã chuy n sangth c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u và t ng bư c h i nh pvào i s ng kinh t qu c t . n năm 2003, ài Loan chính th c là thành viênc a WTO ư c kho ng 2 năm ( ài Loan tr thành thành viên chính th c c aWTO t 01/01/2002). M c ích c a lu n án là làm rõ nh ng i u ch nh trongchính sách, gi i pháp c a nhà nư c ài Loan cho phù h p v i nh ng quy nhc a WTO và tác ng c a nó n tình hình kinh t - xã h i. i u này tương ngv i Vi t Nam khi Vi t Nam m i tr thành thành viên c a WTO t 01/01/2007.Tuy nhiên, v vai trò c a nhà nư c ài Loan t sau năm 2003 n nay cũng ư c lu n án nghiên c u làm rõ vai trò tích c c c a nhà nư c i v i s pháttri n c a n n kinh t tri th c trong h i nh p.6. Phương pháp nghiên c u Trong nghiên c u, lu n án s d ng phương pháp lu n c a ch nghĩa duyv t bi n ch ng và duy v t l ch s . Lu n án ã k t h p s d ng các phương phápl ch s , phương pháp lôgic, phương pháp i ch ng so sánh và phương phápphân tích kinh t làm rõ n i dung nghiên c u. ng th i trong nghiên c u, tác
  • 5gi ã k th a có ch n l c nh ng k t qu nghiên c u c a m t s h c gi trongnư c và qu c t , ch y u là k t qu phân tích kinh t lư ng.7. K t c u c a lu n án Ngoài l i m u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o, ph l c, lu n án ư c k t c u thành 3 chương: Chương 1: Cơ s lý lu n v vai trò c a nhà nư c i v i công nghi phoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c t . Chương 2: Vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoátrong h i nh p kinh t qu c t ài Loan (th i kỳ 1961 - 2003) và bài h c kinhnghi m. Chương 3: Kh năng v n d ng m t s kinh nghi m v vai trò c a nhànư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c t àiLoan vào nư c ta hi n nay.
  • 6 Chương 1CƠ S LÝ LU N V VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONG H I NH P KINH T QU C T1.1. NH NG V N V CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONGH I NH P KINH T QU C T1.1.1. Công nghi p hoá, hi n i hoá1.1.1.1. Khái ni m công nghi p hoá Trong l ch s xã h i loài ngư i, công nghi p hoá là con ư ng t t y uph n l n các qu c gia trên th gi i phát tri n và ti n t i hi n i, văn minh. Th cti n nhi u nư c cho th y, công nghi p hoá di n ra r t phong phú, a d ng vmô hình b i nó là quá trình ph c t p và bao hàm ph m vi r ng l n. Do th i i mxu t phát và phương th c ti n hành khác nhau nên b n thân khái ni m côngnghi p hoá cũng ư c quan ni m theo nh ng cách ti p c n khác nhau. Theo t ngk t c a UNIDO thì có n 128 cách nh nghĩa khác nhau v công nghi p hoá. Th c t , công nghi p hoá là m t khái ni m mang tính ch t l ch s . Tuỳtheo góc nhìn nh n mà ngư i ta nh n m nh m t này hay m t khác c a côngnghi p hoá ưa ra nh ng quan ni m khác nhau. Nh ng quan ni m ó có thquy v m t s d ng cơ b n sau: - Cu i th k XVIII, cu c cách m ng công nghi p b t u nư c Anh vàsau ó lan sang các nư c tư b n khác thì công nghi p hoá ư c hi u là ưa ctính công nghi p cho m t ho t ng; trang b (cho m t vùng, m t nư c) các nhàmáy, các lo i công nghi p... [40, tr. 48]. Do v y, các nư c này ch y u t p trungvào phát tri n các ngành công nghi p và s chuy n bi n v kinh t - xã h i khácch là h qu c a phát tri n công nghi p. Quan ni m này có nhi u m t không h plý: nó không cho th y m c tiêu c n t c a quá trình công nghi p hoá; nó g n
  • 7như ng nh t quá trình công nghi p hoá v i phát tri n công nghi p; và nókhông th hi n ư c tính l ch s c a quá trình công nghi p hoá. - Khi n n công nghi p chuy n bi n nhanh chóng t k thu t cơ khí gi n ơn v i máy hơi nư c làm ng l c sang cơ khí ph c t p v i ng cơ t trong, i n năng làm ng l c thì quan ni m công nghi p hoá ã ư c m r ng, khôngch ơn thu n là phát tri n n n công nghi p thành lĩnh v c óng vai trò ch otrong n n kinh t , mà còn là bi n t t c các ho t ng s n xu t khác thành lo ihình ho t ng công nghi p. - T 1926, Liên Xô b t u th c hi n công nghi p hoá theo mô hình kinht k ho ch hoá t p trung. M c dù trư c ó ch nghĩa tư b n ã phát tri n m c nh t nh nhưng n u so v i phương Tây lúc ó thì Liên Xô v n thi u m t hth ng công nghi p n ng hoàn ch nh và kinh t ti u nông v n còn t n t i khá phbi n. Bên c nh ó, Liên Xô còn b phương Tây bao vây phong to v kinh t .Trong b i c nh y, m c tiêu c a công nghi p hoá là t p trung cao cho pháttri n công nghi p n ng. i u này bao hàm c ý nghĩa kinh t và qu c phòng. Dov y, công nghi p hoá ư c quan ni m là “Quá trình xây d ng n n i côngnghi p cơ khí có kh năng c i t o c nông nghi p. ó là s phát tri n côngnghi p n ng v i ngành trung tâm là ch t o máy…” [40, tr. 49]. Quan ni m nàyphù h p v i i u ki n c a Liên Xô th i kỳ ó. Trong quá trình th c hi n, m c dùcó s chú tr ng nh t nh n công nghi p nh và nông nghi p nhưng bao gicông nghi p n ng cũng ư c coi như m t ti n có ý nghĩa quy t nh nstoàn th ng c a công nghi p hoá cũng như s s ng còn c a t nư c. - Năm 1963, UNIDO ưa ra khái ni m: "Công nghi p hoá là m t quá trìnhphát tri n kinh t , trong quá trình này m t b ph n ngày càng tăng các ngu n c ac i qu c dân ư c ng viên phát tri n cơ c u kinh t nhi u ngành trongnư c v i k thu t hi n i. c i m c a cơ c u kinh t này là có m t b ph nch bi n luôn thay i s n xu t ra nh ng tư li u s n xu t và hàng tiêu dùng,có kh năng m b o cho toàn b n n kinh t phát tri n v i nh p cao, mb o
  • 8 t t i s ti n b v kinh t - xã h i". Quan ni m này ch a ng s dung hoà cácý ki n cho r ng quá trình công nghi p hoá bao trùm toàn b quá trình phát tri nkinh t - xã h i nh m t t i không ch s phát tri n kinh t mà còn c s ti n bv m t xã h i [40, tr. 51]. Nhìn chung, m i cách quan ni m v công nghi p hoá trên ây u cónhân t h p lý, nó tuỳ thu c vào hoàn c nh c th và g n v i nh ng yêu c u tra trong phát tri n. Tuy nhiên, nh ng quan ni m này m i ch c p n khíac nh v t ch t - k thu t mà chưa c p nm tv n cũng r t quan tr ng làkhía c nh cơ ch , th ch . B i ngoài m c tiêu, nh ng n i dung ch y u thìphương th c th c hi n hay cách th c, cơ ch phân b s d ng các ngu n l ccũng là m t v n h t s c quan tr ng, nh hư ng tr c ti p n s thành b itrong công nghi p hoá. T th c t y, tác gi c a lu n án cho r ng: Công nghi p hoá là quá trìnhchuy n bi n m t n n kinh t nông nghi p mang tính t c p, t túc khép kín v ilao ng th công là ch y u sang m t n n kinh t công nghi p, v n hành theocơ ch th trư ng d a trên s phân công lao ng xã h i phát tri n trìnhcao, v i lao ng b ng máy móc, k thu t và công ngh hi n i trong t t c cáclĩnh v c kinh t nh m tăng năng su t lao ng xã h i và thúc y s phát tri nkinh t - xã h i. V i quan ni m như v y, công nghi p hoá là quá trình c i bi n toàn di nn n kinh t . khía c nh v t ch t - k thu t, công nghi p hoá là quá trình chuy nbi n căn b n trình k thu t c a n n kinh t , t tình tr ng l c h u, d a vàophương pháp th công là ch y u sang n n kinh t s n xu t d a vào ti n b khoah c - công ngh m i nh t em l i năng su t, ch t lư ng và hi u su t cao. Cònkhía c nh cơ ch , th ch thì công nghi p hoá là quá trình c i bi n th ch và c utrúc c a n n kinh t theo hư ng hi u qu hơn, t n n kinh t hi n v t - t c p, ttúc, khép kín sang n n kinh t d a trên nguyên t c th trư ng. C lý thuy t vàth c ti n u ã ch ng minh, cơ ch th trư ng thư ng là m t phương th c t t
  • 9t ch c ho t ng kinh t , nó cho phép phân b các ngu n l c xã h i m t cáchhi u qu . Phát tri n kinh t th trư ng không ch là i u ki n ti n mà là i uki n không th thi u cho c quá trình công nghi p hoá không ch các nư c pháttri n i trư c mà c các nư c ang phát tri n ngày nay. n nay, các nhà nghiên c u v n chưa th ng nh t v i nhau trong vi c xác nh h th ng các tiêu chí ánh giá v công nghi p hoá b i các quan i m ư c ưa ra bao quát m t di n r ng nhưng l i thi u s phân lo i và xác nh rõ chu nm c v i t ng lĩnh v c, t ng y u t . M c dù v y, tác gi lu n án cho r ng, có thd a vào 3 nhóm tiêu chí ch y u là tăng trư ng kinh t , chuy n d ch cơ c u kinht và phát tri n b n v ng ánh giá v trình công nghi p hoá. ây là nh ngy u t cơ b n ph n ánh tính ch t và n i dung c a quá trình công nghi p hoá,chúng v a ph n ánh t m khái quát, v a ph n ánh giác c th , o lư ng ư c c nh ng thay i v lư ng và nh ng bi n i v ch t. Nh ng tiêu chí c a t ng nhóm này bao g m: i) Nhóm tiêu chí v tăngtrư ng: tăng trư ng GDP (%), tăng trư ng GDP theo u ngư i (%), GDP bìnhquân u ngư i; ii) Nhóm tiêu chí v chuy n d ch cơ c u: cơ c u ngành kinh t ,cơ c u công nghi p (hàng ch t o và hàng phi ch t o), cơ c u xu t kh u (hàngch t o và hàng phi ch t o), cơ c u lao ng và dân cư, cơ c u vùng (m c ôth hoá)…; iii) Nhóm tiêu chí v phát tri n b n v ng: công b ng xã h i, xoá óigi m nghèo, t l vi c làm hay th t nghi p, giáo d c, ch t lư ng s ng, môitrư ng chính tr - xã h i - kinh t , năng l c th ch , môi trư ng t nhiên (m chu ho i, ph c h i). Ngoài ra có th có các tiêu chí tham kh o khác: Ch s TFP;Ch s phát tri n ngư i (HDI); V trí trong b ng x p h ng năng l c c nh tranh.1.1.1.2. Công nghi p hoá, hi n i hoá Hi n i hoá ư c hi u là toàn b các quá trình, các d ng c i bi n, cácbư c quá t các trình kinh t - k thu t khác nhau ang t n t i lên trìnhm i cao hơn d a trên nh ng thành t u c a khoa h c - công ngh . Ngày nay, hi n
  • 10 i hoá ư c th a nh n r ng rãi và ư c hi u theo nghĩa r ng không ch ơnthu n là hi n i hoá công nghi p mà còn là hi n i hoá n n kinh t . Do v y,khi xét v b n ch t, khái ni m hi n i hoá thư ng ư c các nhà lý lu n cho làhình th c c bi t c a s phát tri n xã h i. Th c t cho th y, công nghi p hoá luôn g n ch t v i hi n i hoá và chínhhi n i hoá là ti n quy t nh s thành công c a công nghi p hoá. Các nhàkinh t h c hi n i thư ng dùng ph m trù công nghi p hoá như m t tiêu chu nphân nh xã h i truy n th ng và xã h i hi n i cũng như phân nh các th ikỳ, các d ng hi n i hoá ã và ang di n ra trong l ch s xã h i loài ngư i. Th k XX ã ch ng minh, cu c cách m ng khoa h c – công ngh ã ưa n nh ng bư c nh y kỳ di u trong s phát tri n c a l c lư ng s n xu t và ưaxã h i loài ngư i lên trình phát tri n m i. Khoa h c ã tr thành l c lư ngs n xu t tr c ti p, nó th m sâu vào t ng y u t c a l c lư ng s n xu t và thư ngxuyên t o ra nh ng bi n i v ch t trong phát tri n. Chính s phát tri n c akhoa h c và công ngh ã ánh d u và m ra nh ng bư c ngo t m i trong côngnghi p hoá. Cách m ng khoa h c – công ngh là hình th c ph bi n trong sphát tri n c a l c lư ng s n xu t và i s ng xã h i. Do ó, khoa h c – côngngh là m t trong nh ng phương ti n quan tr ng nh t gi i quy t các v nxã h i, là con ư ng hi n i hoá c a các qu c gia trên th gi i. Kinh nghi m phát tri n c a các n n kinh t cho th y, b n thân côngnghi p hoá ã bao hàm yêu c u t t i trình phát tri n kinh t hi n i nh thi n có vào th i i m ti n hành. Quá trình y thúc y vi c gi i quy t nhanhchóng nh ng nhi m v mà th c ti n t ra, ng th i y nhanh s ng d ngnh ng thành t u c a nó vào s n xu t. Trình c a các ho t ng s n xu t khôngc nh theo m t chu n m c k thu t – công ngh c ng mà nó luôn ư c nângcao, ư c hi n i hoá theo s ti n tri n c a th i i. Như v y, công nghi p hoáluôn ph i i ôi v i hi n i hoá.
  • 11 Ngư i ài Loan quan ni m CNH, H H là quá trình chuy n bi n t m txã h i trong ó n n kinh t ch y u d a vào nông nghi p sang m t xã h i hi n i, ó các ngành kinh t , c bi t là ngành công nghi p và d ch v liên t c ư c nâng c p v trình k thu t – công ngh theo s ti n tri n c a th i i,mang l i giá tr gia tăng cao, cơ c u kinh t hi n i, nh m m c ích cao nh t là t t i trình c a m t n n kinh t phát tri n. Theo quan i m c a ng ta, “CNH, H H là quá trình chuy n i cănb n toàn di n các ho t ng s n xu t, kinh doanh, d ch v và qu n lý kinh t , xãh i t s d ng lao ng th công là chính, sang s d ng m t cách ph bi n s clao ng cùng v i công ngh , phương ti n và phương pháp tiên ti n, hi n i, d atrên s phát tri n c a công nghi p và ti n b khoa h c và công ngh , t o ra năngsu t lao ng xã h i cao” [25, tr. 43].1.1.2. Công nghi p hoá, hi n i hoá trong h i nh p kinh t qu c t1.1.2.1. H i nh p kinh t qu c t hai th p k cu i c a th k XX, làn sóng toàn c u hoá di n ra m nh mvà tác ng nm im tc a i s ng kinh t – chính tr – xã h i trên toàn thgi i. Trong ó, toàn c u hoá kinh t v a là trung tâm, v a là cơ s và là ng l cthúc y các lĩnh v c khác c a xu th toàn c u hoá nói chung và cũng là xu thth hi n rõ nh t. i u này bi u hi n s m r ng m c và quy mô thương m ith gi i; s lưu chuy n c a các dòng v n và lao ng trên ph m vi toàn c u; sgia tăng các quá trình liên k t, h i nh p theo hư ng t do hoá làm xu t hi n hànglo t các th ch kinh t qu c t và khu v c dư i nhi u c p ; s k t n i các n nkinh t qu c gia và khu v c thành m t m ng trên quy mô toàn c u. V m t b nch t, toàn c u hóa kinh t xu t hi n g n li n v i xu th v n ng, phát tri n c an n s n xu t xã h i, ư c thúc y b i l i ích c a phân công lao ng qu c t ,s phát tri n m nh m c a khoa h c – công ngh và tính xã h i hoá ngày càngcao c a l c lư ng s n xu t.
  • 12 Thu t ng h i nh p kinh t qu c t ã xu t hi n trong vài th p k g n ây.M c dù cho n nay quan ni m v h i nh p kinh t qu c t v n còn có nh ng i m chưa th ng nh t nhưng t u chung l i, có th cho r ng: H i nh p kinh tqu c t là quá trình các qu c gia th c hi n mô hình kinh t m , t nguy n thamgia vào các nh ch kinh t và tài chính qu c t , th c hi n thu n l i hoá và tdo hoá thương m i, u tư và các ho t ng kinh t i ngo i khác; là s g nk t n n kinh t c a m i qu c gia vào các t ch c kinh t khu v c và th gi i,trong ó m i quan h gi a các thành viên có s ràng bu c theo nh ng quy nhchung c a các t ch c ó. Xét v b n ch t thì h i nh p kinh t qu c t là s an xen, g n bó và lthu c l n nhau gi a các n n kinh t qu c gia và n n kinh t th gi i. ó cũng làquá trình xoá b t ng bư c và toàn b các rào c n v thương m i và u tư gi acác qu c gia, góp ph n khơi thông các lu ng di chuy n ngu n l c trong và ngoàinư c, t o i u ki n cho vi c m r ng th trư ng, chuy n giao công ngh . Th c t cho th y, h i nh p kinh t qu c t xu t phát t nh ng cơ s kinht xã h i hi n th c c a th gi i hi n i, mang tính khách quan không ph thu cvào ý chí c a m t qu c gia nào. i u ó kh ng nh h i nh p kinh t qu c tnhư m t t t y u mang tính th i i. H i nh p kinh t qu c t bao g m m t s n i dung ch y u như: tham giavào h th ng phân công lao ng qu c t ; tham gia và m r ng thương m i qu ct ; tham gia vào các ho t ng tài chính qu c t v.v... Tham gia các hình th cliên k t kinh t là m t bi u hi n c a h i nh p kinh t qu c t . ó là vi c chínhph các qu c gia ký k t v i nhau các hi p nh t o nên khuôn kh chung cho sph i h p, i u ch nh quan h kinh t gi a các nư c v i các hình th c ch y u là:Hi p nh thương m i song phương, Khu v c m u d ch t do, Liên minh thuquan, Th trư ng chung, Liên minh ti n t ... Tuy nhiên, m i hình th c trên âycũng có nh ng i m khác cơ b n và i u ó th hi n c p và m c h i nh p.
  • 13 Hi n nay, toàn c u hoá và h i nh p kinh t t qu c t ang di n ra ngàycàng m nh m và có tác ng nhi u m t n s phát tri n kinh t c a các nư ctrên th gi i. Trong b i c nh ó, các qu c gia dù giàu có ho c phát tri n n âucũng u có xu hư ng y m nh các quan h thương m i và u tư qu c t .Nh ng qu c gia ch m tr trong h i nh p kinh t qu c t thư ng ph i tr giá b ngchính s t t h u c a mình, ngư c l i nh ng nư c v i vã h i nh p thi u s chu nb nh ng i u ki n c n thi t, không phát huy ư c n i l c ho c không ch ngh i nh p cũng ã b tr giá. H i nh p kinh t qu c t mang n nh ng cơ h i nhưng cũng t ra nh ngthách th c to l n, nh hư ng n t t c các b ph n trong n n kinh t : cá nhân,h gia ình, công ty, ngành, qu c gia và vùng lãnh th . Nh ng cơ h i do h i nh p kinh t qu c t mang l i là r t l n: Các nư c,nh t là các nư c ang phát tri n, có th ti p nh n nh ng ngu n l c v t ch t,nh ng tri th c và kinh nghi m trong ho t ng th c ti n c t m vĩ mô và t mvi mô; Có i u ki n n m b t thông tin và ti p nh n chuy n giao nh ng thànht u, nh ng t phá v khoa h c – công ngh , v t ch c và qu n lý s n xu t kinhdoanh; T o kh năng m r ng th trư ng m i, m r ng quan h v i nh ng itác m i cho các nư c khi nh ng hàng rào h n ch i v i các ho t ng thươngm i và u tư qu c t ư cd b . Bên c nh ó, h i nh p kinh t qu c t cũng mang n nh ng thách th c tol n mà các nư c ph i i m t và tìm cách vư t qua nh t là s c ép bu c các qu cgia, các doanh nghi p ph i nâng cao năng l c c nh tranh trên th trư ng ngàycàng kh c nghi t và nguy cơ gia tăng s b t công, b t bình ng thu nh p trongn i b t ng nư c và gi a các nư c. i v i các nư c ang phát tri n, khi n n kinh t còn y u kém, s c c nhtranh còn th p, trình qu n lý còn nhi u h n ch thì h i nh p vào n n kinh ttoàn c u là m t t t y u mang tính khách quan. Nó ưa n nh ng kỳ v ng v s
  • 14gia tăng quy mô, nh p tăng trư ng, nâng c p các ngành kinh t ng th i cócơ h i gi i quy t v n ói nghèo và b t bình ng xã h i t vi c khai thác,s d ng có hi u qu các ngu n l c bên ngoài. Do v y, các nư c ang phát tri nm t m t c n ph i ch ng, tích c c h i nh p kinh t qu c t khai thác, t nd ng nh ng cơ h i ó nhưng m t khác cũng ph i h t s c chú tr ng t i hình th cvà bư c i trong quá trình h i nh p nh m m b o các l i ích c a qu c gia c vkinh t – chính tr và xã h i c a mình. Th i gian qua, h u h t các nư c ang phát tri n u th c hi n h i nh pkinh t qu c t nhưng k t qu t ư c l i không hoàn toàn gi ng nhau. V n t ra v i các nư c này là c n ph i có phương th c và cách th c qu n lý quátrình h i nh p t ư c m c tiêu phát tri n kinh t – xã h i ra ó là ynhanh t c tăng trư ng kinh t , rút ng n kho ng cách t t h u so v i các nư c i trư c, nâng cao ch t lư ng i s ng nhân dân và kh ng nh v th c a mìnhtrong n n kinh t th gi i.1.1.2.2. M c tiêu c a CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t CNH, H H là m t quá trình bao trùm t t c các ngành, các lĩnh v c c a i s ng kinh t – xã h i c a m i nư c v i m c tiêu chung là thúc y tăngtrư ng kinh t nhanh và b n v ng, phát tri n xã h i, c i thi n i s ng v t ch tvà tinh th n c a dân cư. Trong i u ki n h i nh p kinh t qu c t , m c tiêu cth c a CNH, H H là: - Th nh t, trang b và trang b l i công ngh cho t t c các ho t ngtrong n n kinh t nh m t o nên s chuy n bi n căn b n v l c lư ng s n xu td a trên vi c tăng cư ng ng d ng các thành t u khoa h c – công ngh , các trith c m i trong s n xu t và t ch c qu n lý s n xu t, nâng cao trình c a ngư ilao ng nâng cao năng su t, ch t lư ng và hi u qu c a các ngành s n xu t,phát tri n ngành ngh m i, nâng cao s c c nh tranh c a n n kinh t .
  • 15 - Th hai, chuy n d ch cơ c u n n kinh t và cơ c u n i t i m i ngànhkinh t theo hư ng hi n i. Trong giai o n u CNH, H H, xu hư ng là ttr ng c a ngành nông nghi p s gi m d n tuy giá tr tuy t i v n tăng. Côngnghi p phát tri n m nh, d n vươn lên chi m v trí hàng u và ưa n n kinh tchuy n sang tr ng thái c a n n kinh t công nghi p. Cơ c u công nghi p cũng sd ch chuy n theo hư ng tăng t tr ng c a công nghi p ch bi n. giai o n ti pn i, t tr ng c a công nghi p s gi m d n nhưng trong cơ c u n i t i c a nó, ttr ng các ngành d a trên k thu t, công ngh cao s tăng nhanh. ng th i, ttr ng giá tr ngành d ch v trong cơ c u kinh t s ngày càng gia tăng, các lo ihình d ch v trình cao như d ch v ngân hàng – tài chính, b o hi m, tư v n,khoa h c và công ngh , y t , giáo d c – ào t o... s phát tri n m nh và chi mưu th trong cơ c u ngành d ch v . - Th ba, t o ra nh ng chuy n bi n cơ b n v th ch và xã h i. Vi c th chi n CNH, H H s ưa n n kinh t ra kh i tình tr ng nghèo nàn, l c h u kémphát tri n, ng th i t o nên nh ng bi n i h t s c sâu s c v m t th ch kinht và xã h i. N n kinh t s n xu t hàng hoá nh mang n ng tính ch t t cung, tc p s d n chuy n sang n n kinh t th trư ng phát tri n; c u trúc lao ng xã h ivà dân s cũng có s bi n i theo hư ng tăng t tr ng c a lao ng phi nôngnghi p, lao ng k thu t, dân cư ô th ; hình thành tư duy và n p s ng côngnghi p... Nói cách khác, s bi n i v m t th ch và xã h i trong quá trìnhCNH, H H là quá trình chuy n d n t n n văn minh nông nghi p sang n n vănminh công nghi p và hư ng n n n văn minh trí tu . - Th tư, m r ng quan h kinh t qu c t . Ngày nay, quá trình t do hoáthương m i và qu c t hoá s n xu t ã tác ng sâu s c n s phát tri n c a h uh t các nư c. S m r ng c a ho t ng thương m i qu c t , các m i liên k tkinh t qu c t ư c thúc y và tăng cư ng ã t o ra nh ng cơ h i to l n chotăng trư ng nh nh hư ng xu t kh u và m ra cơ h i cho các nư c tham giavào quá trình phân công lao ng qu c t . N n kinh t m i qu c gia tr thành
  • 16m t b ph n c a n n kinh t th gi i, ch u nh hư ng c a nh ng bi n ng kinht – chính tr – xã h i c a th gi i và có tác ng tương h nh ng m c khácnhau v i n n kinh t c a các qu c gia khác. M i n n kinh t , dù l n hay nh , ãphát tri n cao hay ang phát tri n, n u bi t phát huy các l i th c a mình s trthành m t b ph n không th thi u ư c trong n n kinh t th gi i. Như v y, cácnư c ang phát tri n ngày nay c n ph i bi t g n n n kinh t trong nư c v i n nkinh t th gi i, ph i hư ng t i khai thác l i th so sánh c a t nư c trong m iliên k t kinh t v i các qu c gia thu c m i trình phát tri n. Vi c m r ngcác quan h kinh t qu c t v a là n i dung, v a là phương th c th c hi n CNH,H H. M r ng th trư ng trong và ngoài nư c là m t trong nh ng i u ki n tr ngy u phát tri n các ngành kinh t . M r ng quan h kinh t qu c t s t o i uki n khai thác các ngu n l c t bên ngoài, gi i quy t khó khăn v v n u tư, vcông ngh và kinh nghi m qu n lý y nhanh quá trình CNH, H H,.1.1.2.3. Nh ng nhân t nh hư ng n CNH, H H trong h i nh p kinh tqu c t Trong l ch s kinh t th gi i, m t s nư c như Liên Xô giai o n 1926 –1937, Trung Qu c trư c năm 1978, m t s nư c ASEAN và m t s nư c châuM Latinh trong nh ng năm 1950, 1960... ã ti n hành công nghi p hoá theo môhình khép kín, t c p t túc, không h i nh p v i n n kinh t th gi i. Th c ch t ó là mô hình công nghi p hoá thay th nh p kh u (công nghi p hoá hư ng n i).V i mô hình này, s thành công hay th t b i c a quá trình công nghi p hoá hoàntoàn ph thu c vào các ngu n l c trong nư c, ph thu c vào cơ ch , chính sáchhuy ng, phân b s d ng các ngu n l c c a nhà nư c các nư c này. Th c tch có r t ít nư c thành công v i mô hình này và ch trong m t th i gian nh t nh, còn l i i a s các nư c u không t ư c nh ng m c tiêu ra, th mchí còn rơi vào tình tr ng trì tr , t t h u trong phát tri n. Ti n hành CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t v th c ch t là ti nhành cu c ua tranh phát tri n qu c t . Quá trình này v a ch u tác ng c a
  • 17nh ng nhân t n i t i c a n n kinh t v a ch u tác ng c a nh ng nhân t bênngoài. Các nhân t bên trong bao g m các ngu n l c (v n, công ngh , nhân l c),th ch , cơ ch huy ng và phân b s d ng các ngu n l c, dung lư ng thtrư ng... c bi t trong h i nh p kinh t qu c t , các nhân t bên ngoài ngàycàng có nh hư ng to l n n quá trình CNH, H H. ó là: - Th nh t, cu c cách m ng khoa h c – công ngh hi n i thúc y s pháttri n c a phân công lao ng qu c t T nh ng năm 1950, cu c cách m ng khoa h c – công ngh th i i di nra m nh m t o ra nh ng bư c nh y v t c a l c lư ng s n xu t. Nó không ch em l i s phát tri n c a l c lư ng s n xu t, hư ng n n kinh t m t s nư c pháttri n trên th gi i sang chi u sâu mà nó còn tác ng m nh m n phân cônglao ng ph m vi qu c gia cũng như qu c t và d n n hình thành tr t t m iv phân công lao ng qu c t . ng th i, chính phân công lao ng qu c t l it o ra s l thu c gi a các qu c gia trong toàn b quá trình s n xu t s n ph m vàcung c p d ch v . S hình thành m ng lư i s n xu t xuyên qu c gia ư c h tr b i côngngh thông tin ã làm gia tăng s ph thu c l n nhau gi a các n n kinh t . Quanni m v phân công lao ng qu c t trong b i c nh m i cũng ư c m r ng:không ch b sung cho nhau b ng cách mua bán các s n ph m (dù ó là s nph m hoàn ch nh, nguyên li u thô hay bán thành ph m và các linh ki n r i) màlà s phân công lao ng mang tính tr c ti p b t kỳ khâu nào c a chu trìnhho t ng s n xu t kinh doanh: k t ý tư ng, nghiên c u, ch th , s n xu thàng lo t, maketing, tiêu th , d ch v sau bán hàng... Ho t ng kinh t hi n nay ã mang tính toàn c u v m t t ch c. ng th i, xu hư ng qu c t hóa v s clao ng cũng ngày càng th hi n rõ. Quá trình t do hóa trong di cư lao ng vàxu t kh u lao ng d n hình thành th trư ng lao ng qu c t . Nó tr c ti p nhhư ng n cơ c u lao ng c a qu c gia xu t kh u và nh p kh u lao ng và nh
  • 18hư ng tr c ti p n vi c th c hi n các m c tiêu kinh t – xã h i trong phát tri nc a t ng qu c gia. Th c t cho th y, s phát tri n m nh m c a công ngh thông tin ã làmcho không gian m t d n ý nghĩa. Tri th c, công ngh , lao ng, qu n lý, hànghóa, ti n t ... không b bó h p trong biên gi i m t qu c gia. Vi c t ch c s nxu t và khai thác th trư ng trong ph m vi m t nư c ã nhanh chóng chuy nsang m c tiêu s n xu t và khai thác th trư ng trên ph m vi toàn th gi i. Xu th ó v a là cơ s , v a là ng l c thúc y các quan h kinh t qu c t phát tri nvà ngày càng tr nên a d ng hơn. Vi c tr thành b ph n c a phân công lao ng qu c t và tham gia vào chu i giá tr toàn c u s em l i nh ng l i ích tol n i v i các qu c gia. i u ó cho th y, các nư c i sau trong CNH, H Hc n ph i xác nh rõ m c tiêu, bư c i trong phát tri n tham gia có hi u quvào h th ng phân công lao ng qu c t , h i nh p và ng v ng trong n n kinht toàn c u hoá. - Th hai, các công ty xuyên qu c gia ngày càng phát tri n m nh, óngvai trò then ch t và chi ph i n n kinh t th gi i T n a cu i th k XX, các công ty l n c a các nư c tư b n ã m ulàn sóng m r ng ho t ng vư t ra ngoài biên gi i qu c gia, th c hi n kinhdoanh xuyên qu c gia, l y th trư ng toàn c u làm hư ng ho t ng chính. Th igian g n ây xu t hi n xu hư ng m t s TNCs l n sáp nh p v i nhau hình thànhcác t p oàn kinh t xuyên qu c gia kh ng l . TNCs c l n u có m t h th ngkinh doanh l y công ty m làm trung tâm, m r ng trên ph m vi r ng, hình thànhm ng lư i kinh t toàn c u, bao trùm h u h t các khu v c, các qu c gia trên toànth gi i. Chính i u ó ã làm sâu s c thêm s ph thu c l n nhau và h i nh pch c năng c a n n kinh t th gi i. T th c tr ng này mà các nhà kinh t ã ưara thu t ng “chu i giá tr toàn c u”. Nó ư c quan ni m là quá trình bi n m ts n ph m hay m t d ch v phát tri n t ý tư ng, qua nghiên c u th nghi m ns n xu t r i ưa n tay ngư i tiêu dùng và cu i cùng là các ho t ng d ch v
  • 19do hàng lo t các hãng, các công ty khác nhau m trách, t o thành m t m nglư i s n xu t, l p ráp, phân ph i.... n m các qu c gia khác nhau trên th gi i. i m áng chú ý là TNCs ngày nay ã có nh ng bi n i l n v ch t.Vi c t p trung n l c nghiên c u i m i h th ng s n xu t nh m làm gi m chiphí u vào, tăng kh i lư ng s n xu t và khuy n khích tiêu dùng hàng lo tkhông còn là hư ng ưu tiên. Các công ty hi n i ngày nay t p trung vào im is n ph m nh m gia tăng t c tiêu dùng. thu ư c l i nhu n các công tynh t thi t ph i có h th ng s n xu t riêng c a mình nhưng quy mô c a các côngty m ư c gi m b t và TNCs ch t p trung n m gi h th ng tài chính và b nquy n, nh ng lĩnh v c em l i kho ng 70% trên t ng s l i nhu n cho công ty ttoàn b chu trình ho t ng kinh doanh. Ph n l n h th ng s n xu t, phân ph ic a công ty ư c chuy n sang các nư c kém phát tri n hơn, nơi có chi phí s nxu t th p hơn và có th trư ng tiêu th t i ch . Như v y, s hình thành và pháttri n m ng lư i s n xu t qu c t ã em l i cho ho t ng s n xu t và d ch vtrên ph m vi toàn c u nh ng phương th c liên k t m i v i vai trò ut uc aTNCs. S phát tri n c a phân công lao ng qu c t ã phát tri n vư t qua giai o n chuyên môn hoá gi a các ngành và chuy n d n sang quá trình chuyên mônhoá sâu trong n i b ngành, chuyên môn hoá theo i tư ng, chi ti t. Nh ng xu th trên có nh hư ng r t l n n quá trình CNH, H H cácnư c ang phát tri n. M t m t, nó cho phép các nư c i sau ngay t u có ththam gia vào h th ng phân công lao ng qu c t , m nhi m nh ng khâu riêngbi t c a m t nhà máy toàn c u cho dù chưa th có m t h th ng công ngh hoànch nh và hi n i. Nói cách khác, các nư c ang phát tri n có th ti p nh n hth ng s n xu t và phân ph i t TNCs khi tham gia h i nh p kinh t qu c t . M tkhác, xu hư ng sáp nh p và bành trư ng vai trò c a TNCs cũng t ra nh ngthách th c m i cho các nư c ang phát tri n. Nh ng bi n i cơ c u kinh t c acác nư c này dư ng như khó tránh kh i s l thu c vào chi n lư c toàn c u c aTNCs hay c a các hãng u t u. S liên k t v i TNCs s t o i u ki n phát tri n
  • 20m t s ngành công nghi p m i và t ng bư c nâng cao năng l c c nh tranh c acác ngành ó. Tuy nhiên, các ho t ng u tư và vi c chi m lĩnh th trư ng c aTNCs có th làm xu t hi n nh ng nguy cơ v i nh ng nư c ang phát tri n, ó làcó th m t kh năng ki m soát và i u ti t i v i m t s ngành trong quá trìnhh i nh p khi s c m nh c quy n và c quy n nhóm ư c khai thác nh m tăngcư ng và c ng c s ki m soát c a TNCs i v i các ngu n l c và l i nhu n. - Th ba, s gia tăng nh hư ng c a các t ch c kinh t , tài chính qu c t i v i các qu c gia trong h i nh p kinh t qu c t Th c t , các nh ch qu c t ra i nh m áp ng òi h i c a xu th v n ng c a n n kinh t th gi i và chính s t n t i và ho t ng c a chúng l i thúc y hơn n a quá trình toàn c u hóa. Thông qua các quy nh c a mình, các tch c kinh t , tài chính th gi i tham gia vào i u ch nh quan h kinh t , tàichính, thương m i th gi i, i u ch nh chính sách c a các qu c gia theo chu nm c qu c t . Ngày nay, quá trình t do hoá thương m i ngày càng gia tăng trong khuônkh c a các hi p nh thương m i trên ph m vi toàn c u (WTO), khu v c(NAFTA, AFTA, v.v...) cũng như các hi p nh thương m i t do song phươngvà a phương (FTAs). Trong b i c nh h i nh p kinh t qu c t , các qu c gia cóch quy n không còn là ch th duy nh t có vai trò quy t nh chính sách kinh tmà là s t n t i ng th i c a nhi u nh ch khác như EU, APEC, WB, IMF,WTO... Các t ch c kinh t , tài chính qu c t có uy tín ang chi ph i ho t ngth c ti n và có th làm thay i các chính sách kinh t c a qu c gia thành viênho c các qu c gia có nguy n v ng gia nh p. Th c hi n h i nh p kinh t qu c t ,các qu c gia, các n n kinh t s ph i tuân th nh ng th a thu n chung. M t nư cho c m t n n kinh t s không th ơn phương t áp t chính sách thu quanhay các bi n pháp phi thu quan b o h s n xu t trong nư c mà ph i tuân thnh ng th a thu n chung. i n hình như nh ng quy nh m i c a WTO v xu tnh p kh u (thu quan, tr c p xu t kh u, thương quy n, h n ch xu t kh u,
  • 21v.v...), v u tư nư c ngoài (t l n i a hoá, t tr ng hàng xu t kh u, v.v...),v s h u trí tu , chính sách c nh tranh và m t s quy nh khác có nh hư ngr tl n n các nư c trong vi c l a ch n chính sách phát tri n cũng như nhhư ng n nh ng ho t ng c a các doanh nghi p các qu c gia ó. Nói cáchkhác, các qu c gia, các n n kinh t th c hi n h i nh p kinh t qu c t s ph i t i u ch nh h th ng lu t pháp, chính sách cho phù h p v i chu n m c chung. ólà nh ng thách th c to l n v i nh ng nư c ti n hành CNH, H H t i m xu tphát th p, chưa s c c nh tranh bình ng trong n n kinh t toàn c u, th m chíngay th trư ng n i a mà không th áp d ng nh ng bi n pháp h tr , b o hnhư nhi u nư c ã th c hi n trư c ó. i u ó cũng t ra nh ng yêu c u v l ach n l trình, bư c i c a h i nh p kinh t qu c t và chính sách CNH, H H. - Th tư, xu hư ng i tho i, h p tác kinh t gi a các qu c gia ngày càngm r ng và phát tri n Sau khi cu c chi n tranh l nh k t thúc, xu hư ng i tho i, h p tác ã mra m t giai o n phát tri n m i c a n n kinh t th gi i. H u h t các qu c gia u t p trung i u ch nh chi n lư c phát tri n, trong ó ưu tiên m i ngu n l ccho h p tác và phát tri n kinh t . “ a d ng hoá và a phương hóa” trong quan hkinh t qu c t ã tr thành phương châm ch o c a h u h t các qu c gia trênth gi i, c các nư c phát tri n và các nư c ang phát tri n. Liên k t và h p táckinh t ã không ng ng m r ng và phát tri n trên quy mô toàn c u. Như v y,v i các n n kinh t i sau trong CNH, H H, vi c h i nh p sâu r ng vào n nkinh t toàn c u s có cơ h i ti p c n nh ng ngu n l c quan tr ng t bên ngoàivà tham gia ư c vào h th ng phân công lao ng qu c t th c hi n nh ngm c tiêu kinh t – xã h i ra. Nói tóm l i, toàn c u hoá kinh t cùng v i s phát tri n c a khoa h c –công ngh hi n i, c bi t là công ngh thông tin ã làm cho không gian kinht m r ng, các nh ch kinh t qu c t ư c áp d ng m t cách ph bi n hơnv a t o ra yêu c u, v a t o kh năng t ch c l i th trư ng trên ph m vi toàn th
  • 22gi i. Các nư c công nghi p phát tri n ang chuy n i cơ c u n n kinh t sangm t tr ng thái m i ư c c trưng b ng s gia tăng vư t tr i c a khu v c d chv so v i hai khu v c s n xu t v t ch t. Bư c chuy n i này ang có xu hư nggia tăng, kéo theo s chuy n i nh ng nư c ch m phát tri n hơn và t o ra lànsóng chuy n i cơ c u lan truy n trên ph m vi toàn th gi i, xác nh tính ch tchuy n i sang xã h i “h u công nghi p” trên quy mô toàn c u. Trong b i c nh m i, nh ng d nh v phân b ngu n l c u tư khôngcòn hoàn toàn tuỳ thu c vào ý mu n ch quan c a t ng nư c. S phát tri n vàd ch chuy n cơ c u kinh t c a m t qu c gia s ch y u ph thu c vào s c c nhtranh có ư c ch ng v ng ch c trên th trư ng và kh năng i u ch nh linhho t có th ng phó, k p th i thích nghi v i nh ng bi n ng trên th trư ngth gi i. i u ó cho th y, s nghi p CNH, H H các nư c ang phát tri nngày nay c n ư c xem xét theo cách ti p c n chu i giá tr toàn c u. Nghĩa làmu n th c hi n ư c các m c tiêu t ra trong CNH, H H thì i u quan tr ngtrư c tiên là các nư c này ph i bi t xác nh v trí c a mình và làm th nàotr thành m t m t xích c a chu i giá tr toàn c u. Nó v a là yêu c u b t bu cnhưng cũng là cơ h i cho các n n kinh t ang phát tri n. Tuy nhiên, v n tra là làm th nào gia nh p, chen chân vào ư c m ng lư i th trư ng v n ãvà ang di n ra s c nh tranh gay g t. Bên c nh ó, các nư c ang phát tri n vàcác doanh nghi p c a nó cũng c n ph i liên t c nâng c p, c i thi n v th c nhtranh c a mình trong chu i giá tr toàn c u b ng cách chuy n i t m t khâu cógiá tr gia tăng th p sang m t khâu có giá tr gia tăng cao hơn ho c b ng cáchnâng cao năng l c c nh tranh chính ngay m t khâu ang ch u trách nhi m. Kinh nghi m th c ti n cho th y, v i các nư c ang phát tri n ngày nayti n hành CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t thì vi c xác nh m c tiêu,bư c i c a CNH, H H cũng như l a ch n nh ng gi i pháp th c hi n m t m tph i căn c vào i u ki n c th bên trong nhưng m t khác c n h t s c chú ý nnh ng y u t tác ng t bên ngoài. V n quan tr ng là các nư c này c n ph i
  • 23t o ư c cơ ch thích h p nh m t n d ng có hi u qu nh ng tác ng tích c cmà quá trình h i nh p kinh t qu c t mang l i, nh t là vi c huy ng nh ngngu n l c v v n, công ngh ... ti p thu và h c h i nh ng kinh nghi m qu n lý;thâm nh p và m r ng th trư ng th gi i y nhanh ti n trình CNH, H H. ng th i, các nư c này cũng c n có chính sách h i nh p v i l trình, bư c ithích h p và các chính sách i u ch nh kinh t nh m h n ch ư c nh ng tác ng tiêu c c c a h i nh p kinh t qu c t i v i ti n trình CNH, H H.1.2. VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N IHOÁ TRONG H I NH P KINH T QU C T Vai trò c a nhà nư c i v i s phát tri n kinh t ư c th hi n ngaytrong lôgic khách quan v s ra i c a nhà nư c. Ph m trù vai trò c a nhà nư cth hi n khái quát các ch c năng c a nhà nư c trong m i liên h gi a nhà nư cvà xã h i, th hi n c trưng cho b n ch t c a nhà nư c. Trong b t c ch xãh i nào thì lĩnh v c kinh t cũng là lĩnh v c óng vai trò quan tr ng nh t vì nó làn n t ng cho m i lĩnh v c ho t ng xã h i khác. Do v y, trong m i ch c năngc a nhà nư c u bao hàm các n i dung kinh t , mang cái c t v t ch t là cácquan h kinh t . th c hi n ch c năng c a mình i v i s phát tri n kinh t , nhà nư ccó th s d ng các công c như pháp lu t, chính sách, k ho ch, các công c tàichính, ti n t , kinh t nhà nư c, b máy nhà nư c v.v... Nhưng xét cho cùng,ho t ng ban hành và th c thi chính sách th hi n n i dung và phương th cth c hi n ch c năng c a nhà nư c, cũng chính là s th hi n vai trò c a nhànư c. B i chính sách c a nhà nư c là t ng th các ch trương, quan i m chínhth c c a nhà nư c cũng như ho t ng t ch c th c thi các ch trương, quan i m ó. K ho ch, các công c tài chính, ti n t hay pháp lu t cũng chính là cácd ng c bi t c a chính sách. Thông qua các chính sách nhà nư c tác ng vàon n kinh t , có th thúc y ho c kìm hãm quá trình phát tri n kinh t .
  • 241.2.1. M t s lý thuy t v vai trò c a nhà nư c i v i s phát tri n kinh t Trong l ch s , ã có nhi u lý thuy t kinh t bàn v vai trò c a nhà nư c i v i s phát tri n kinh t v i nh ng quan i m chưa ng nh t, th m chí cónh ng khía c nh là trái ngư c nhau. Theo nh ng cách ti p c n khác nhau có thkhái quát các trư ng phái lý thuy t c p n vai trò c a nhà nư c như sau: Th nh t, v các lý thuy t kinh t h c Theo lý thuy t kinh t chính th ng, th trư ng là phương th c h u hi unh t c a xã h i loài ngư i trong i u ti t các ho t ng kinh t và do v y, nó làcông c h u hi u nh t i v i các qu c gia kém phát tri n ti n lên hi n i.Tuy nhiên, trong th k XX, nhi u qu c gia phát tri n i sau l i s d ng nhànư c như m t công c phát tri n l i t ư ct c tăng trư ng cao hơn và hi n i hoá nhanh hơn nh ng n n kinh t d a ch y u vào th trư ng. Vi c xu t hi nnh ng trư ng phái lý thuy t m i ng h s can thi p c a nhà nư c vào các ho t ng kinh t m t m t ã góp ph n lý gi i cho s thành công trong phát tri n kinht c a nh ng nư c i sau nhưng m t khác cũng ưa ra nh ng g i ý v m t chínhsách cho nh ng nư c i sau trong quá trình phát tri n kinh t và ti n lên hi n i. - Trư ng phái Keynes là m t trong nh ng trư ng phái lý thuy t tiêu bi u cao vai trò can thi p c a nhà nư c i v i s phát tri n kinh t . Các nhà kinht thu c trư ng phái Keynes cho r ng, m c dù th trư ng thư ng là m t phươngth c t t t ch c các ho t ng kinh t nhưng trong m t s trư ng h p thtrư ng không th phân b các ngu n l c c a xã h i m t cách hi u qu và thtrư ng có nh ng h n ch trong vi c th c hi n các m c tiêu xã h i bên c nh m ctiêu hi u qu kinh t . T ó, h cao vai trò can thi p c a nhà nư c vào n nkinh t th trư ng và ưa ra khuy n ngh nhà nư c nên th c hi n các ch c năngch y u sau: i) Xác l p nh ng i u ki n c n thi t v th ch và pháp lý cho vi cs n xu t và trao i hàng hoá, d ch v ; ii) Ho ch nh và t ch c th c hi n cácchính sách kinh t vĩ mô như chính sách tài khoá, chính sách ti n t , chính sách
  • 25thu nh p và chính sách t giá h i oái; iii) Cung c p cơ s h t ng v t ch t vàcung ng các d ch v công c ng như giáo d c và y t ; iv) Ki m tra và giám sátcác ho t ng kinh t ; v) Nhà nư c tham gia tr c ti p vào s n xu t hàng hoá vàd ch v [67, tr. 22-23]. Trong th c t , lý thuy t c a trư ng phái Keynes ã th ng tr trong các lýthuy t kinh t và tr thành cơ s khoa h c ch o cho vi c thi t k và i u hànhchính sách kinh t vĩ mô các nư c công nghi p phát tri n trong su t th i giant sau chi n tranh th gi i II n nh ng năm 1970. M c dù các quan i m c atrư ng phái này b phê phán k ch li t do h u qu t nh ng th t b i c a các chínhsách c a chính ph nhưng trong th c t nhi u nư c, m t s ngh c aKeynes như tăng chi tiêu ngân sách thúc y tăng trư ng kinh t v n là m ttrong nh ng bi n pháp ư c áp d ng cùng v i các chính sách ti n t khác Nh tB n, Trung Qu c trong th i gian g n ây. - Trư ng phái Tân c i n ã k th a lý thuy t “bàn tay vô hình” c aA.Smith và ưa ra cơ s lý thuy t cho n n kinh t th trư ng t do v i tư cách làhình th c hi u qu nh t trong ho t ng c a con ngư i. Các tác gi thu c trư ngphái này ã d a vào nh ng b ng ch ng th c t k ch li t phê phán nh ngngh c a Keynes v s can thi p quá m c c a nhà nư c. T ó, h ngh nhànư c c n can thi p càng ít càng t t và chuy n giao h u h t các ch c năng cho thtrư ng. Th c t , lý thuy t c a trư ng phái Tân c i n và các ngh c a hnhìn chung ư c ch p nh n r ng rãi trong các nhà ho ch nh chính sách cácnư c OECD, WB, IMF và nhi u t ch c vi n tr song phương. Tuy nhiên, m t s nhà nghiên c u ã ch ra gi i h n nghiêm tr ng c a lýthuy t Tân c i n là lý thuy t này gi nh r ng chi phí giao d ch b ng không,có nghĩa là không t n t i chi phí giao d ch trên th trư ng. M t gi i h n n a c alý thuy t này là b n ch t tĩnh và tương i tĩnh trong l p lu n chính và tính “phith ch ” trong mô hình phát tri n c a lý thuy t này [71, tr. 23-24].
  • 26 Trong th c t , Lý thuy t v chi phí giao d ch (c a Ronald Coase vàDouglass North) và Lý thuy t ti n hoá v phát tri n kinh t (hay còn g i là lýthuy t tân Schumpeter v phát tri n kinh t ) – hai trư ng phái có tính ch t nh tquán v i lý thuy t kinh t h c Tân c i n – ã giúp kh c ph c ph n l n nh nggi i h n c a lý thuy t Tân c i n. Lý thuy t chi phí giao d ch kh ng nh r ngluôn t n t i chi phí th c hi n các trao i hay trao i t nguy n trên th trư ng,do ó t n t i chi phí c a vi c s d ng th trư ng. Chi phí giao d ch bao g m t tc các chi phí cho nh ng ho t ng phát sinh trong quá trình mua bán, trao inhư xác nh và b o v quy n l i c a ngư i bán và ngư i mua, thu th p thôngtin v giá c , v ch t lư ng c a s n ph m, d ch v ư c trao i, d th o và àmphán h p ng, ăng ký b o hi m, giám sát vi c th c hi n h p ng, ti n hànhthanh tra ánh giá ch t lư ng c a s n ph m, gi i quy t các tranh ch p, quy nh hình ph t i v i các hành vi vi ph m h p ng v.v… Trên th c t , các chiphí giao d ch liên quan n t t c các lĩnh v c như k toán, thương m i, tín d ng,ngân hàng, th trư ng v n, b o hi m, l p pháp, toà án, công tác th c thi lu t vàcác ho t ng có liên quan khác trong chính ph [71, tr. 58]. Lý thuy t chi phígiao d ch ã cung c p cách nhìn m i trong vi c tìm hi u mô hình phát tri n kinht d a vào nhà nư c: xu hư ng m t s n n kinh t phát tri n sau d a vào nhànư c trong phát tri n kinh t có th ư c lý gi i b ng cách k t h p hai nhân t :chi phí s d ng th trư ng và l i th thông tin c a các n n kinh t phát tri n sau.Mô hình phát tri n d a vào nhà nư c n i lên trư c h t là do vi c s d ng chínhph như là công c i u ph i v i giá r hơn s d ng th trư ng. các nư c angphát tri n i sau, nhà nư c tr thành công c m nh trong i u ti t quá trình s nxu t trong nư c. Các n n kinh t phát tri n sau có th nghiên c u các mô hìnhphát tri n công nghi p c a các n n kinh t i trư c áp d ng vào quá trình s nxu t nư c mình – ó chính là l i th thông tin. Chính ph c a m t n n kinh t ang phát tri n i sau có l i th hơn trong vi c chuy n i thông tin kinh tthành nh ng m c tiêu phát tri n rõ ràng, trong i u ti t phân b ngu n v n gi a
  • 27các thành ph n kinh t trong nư c và t p trung nh ng ngu n l c xã h i có h n u tư vào nh ng ngành công nghi p có t c tăng trư ng cao [71, tr. 290]. Lýthuy t ti n hoá v phát tri n kinh t ã kh c ph c ư c b n ch t tĩnh c a kinh th c Tân c i n. Gi ng như trư ng phái Tân c i n, trư ng phái này công nh ns thay i v công ngh như là ng l c chính t o ra tăng trư ng kinh t nhưng ã nghiên c u sâu hơn cơ ch c a s thay i v công ngh b ng cách t nh ng i m i công ngh và cơ ch ph bi n công ngh v trí trung tâm. Lý thuy tnày khái quát s phát tri n kinh t c a th gi i như m t quá trình năng ng, ti ntri n liên t c t mô hình kinh t – công ngh cũ sang mô hình m i, ư c thúc y b i c quá trình i m i cơ b n – t o ra ng l c chính và i m i ti m ti n– giúp phát tán i m i cơ b n n t t c các lĩnh v c c a n n kinh t . Trư ngphái này còn phân tích s tương tác gi a các th ch và s thay i công ngh .Th c t , lý thuy t này có th ư c s d ng lu n gi i vi c các nư c ang pháttri n i sau có th thu ư c l i hay nâng cao ư c năng su t nh quá trình truy nbá công ngh b ng cách d a vào nhà nư c như m t công c i u ti t [71, tr. 31].Vai trò lãnh o c a nhà nư c còn cho phép các n n kinh t ang phát tri n isau t n d ng t t hơn quá trình truy n bá mô hình kinh t – công ngh t nh ngn n kinh t i trư c. Do vi c ng d ng tr c ti p công ngh tiên ti n và áp d ngcác mô hình chuyên môn hoá có th t o ra “gia tăng năng ng” v s n lư ngnên các n n kinh t phát tri n sau có th ti n nh ng bư c dài hơn trong quá trìnhhi n i hoá so v i các n n kinh t khác không th c hi n ư c i u này vì thi ucác th ch nhà nư c có th th c hi n ư c chi n lư c phát tri n “t trên xu ng”ho c thi u s nh t trí t p th trong vi c s d ng nhà nư c như m t công c pháttri n th c s [71, tr. 290]. - i di n tiêu bi u c a Trư ng phái chính hi n i là nhà kinh t h cSamuelson ã ưa ra mô hình kinh t h n h p và cho r ng c n có s k t h p gi anhà nư c và th trư ng trong i u ti t kinh t . Theo ông, nhà nư c có nh ngch c năng quan tr ng sau: nâng cao hi u qu c a n n kinh t ; hoàn thi n quá
  • 28trình phân ph i t ng h p thu nh p qu c dân; s d ng các công c chính sáchkinh t vĩ mô n nh n n kinh t ; xu t và th c hi n các chính sách kinh t i ngo i hay chính sách kinh t qu c t c a m t qu c gia. th c hi n cácch c năng ó, nhà nư c có th áp d ng các chính sách và bi n pháp nh m s ach a các khuy t t t c a th trư ng như b o m nh ng cân i chung trong n nkinh t ; i u ch nh ho c tái phân b các ngu n l c khan hi m; cân i các kho nthu, chi tài chính và ngân sách; tái phân ph i các ngu n thu nh p trong xã h ith c hi n s công b ng xã h i... Nói m t cách khái quát, trong kinh t h c, l p lu n quan tr ng nh t ng hvi c nhà nư c can thi p vào n n kinh t là “s th t b i c a th trư ng”. Chínhph ph i can thi p vào m t s lĩnh v c khi th trư ng ho t ng không t t. L plu n trên thư ng ư c s d ng lý gi i vi c nhà nư c can thi p vào các ho t ng kinh t các nư c có n n kinh t phát tri n, ó nhà nư c ch óng vai tròb sung cho th trư ng. áng chú ý là l p lu n v “s th t b i c a th trư ng”trong vi c gi i thích s can thi p c a nhà nư c bu c ph i th a nh n m t s th tb i và b t l c hoàn toàn c a th trư ng, i u này l i i ngư c l i v i nguyên t ccoi th trư ng là t i thư ng. Th c t cho th y, không m t n n kinh t nào là n nkinh t “hoàn toàn” th trư ng, t t c các n n kinh t trên th gi i u có th g ilà “n n kinh t h n h p” gi a th trư ng và nhà nư c duy ch khác bi t m cvà cách th c nhà nư c ư c s d ng trong các ho t ng kinh t . V i các n nkinh t th trư ng phát tri n, chính ph ch y u óng vai trò i u ti t hay tr ngtài c a cu c chơi, ho c là ngư i th c hi n ch c năng phân ph i l i thu nh p,cung c p phúc l i công c ng, mb os n nh vĩ mô. Nhưng v i m t s n nkinh t ư c coi là n n kinh t d a vào nhà nư c thì chính ph có ch c năngkhác là i u ph i quá trình chuy n i công nghi p c a t nư c, bao g m cvi c óng vai trò là nhà s n xu t tr c ti p. Hơn n a, nh m th c hi n vai trò i uph i, chính ph các nư c này t làm gi m ch c năng tr ng tài công b ng và do ó không phát tri n nh ng ch c năng như v y [71, tr. 16]. Th c t ã ch ng
  • 29minh, h u h t các nư c i sau l a ch n mô hình n n kinh t “d a vào nhà nư c”nhưng v n không t b lý thuy t v th trư ng t do. Nhìn chung, các lý thuy t kinh t h c nêu trên có nhi u m t h p lý, có thch d n con ư ng phát tri n kinh t cho các qu c gia. Tuy nhiên, v n ángchú ý là nhi u lý thuy t l i ư c xây d ng d a trên nh ng gi thuy t g n li n v iv i các nư c phát tri n mà ó n n kinh t th trư ng ã phát tri n trìnhcao. Trong khi ó nhi u nư c ang phát tri n, c nhà nư c và th trư ng ukhông ho t ng úng như các gi nh và gi thuy t c a các lý thuy t trên. Dov y, vi c áp d ng các lý thuy t này các nư c ang phát tri n v cơ b n thư ngkhông mang l i nh ng k t qu như kỳ v ng t ra. T th c t ó, nhi u nhà kinh t ã phê phán lý thuy t kinh t chính th nglúc ó và ti n hành i tìm gi i pháp nh m gi i quy t nh ng v n nan gi i nh tc a các nư c ang phát tri n. Trong ó tiêu bi u là hai nhóm chính: C u trúclu n và Thuy t t do m i. Quan ni m v vai trò c a nhà nư c là i m khác nhauchính và là trung tâm c a cu c tranh cãi gi a hai quan i m lý thuy t này. - Trư ng phái C u trúc lu n ra i khi lý thuy t v h th ng th trư ng tdo không còn ư c coi là lý thuy t kinh t chính th ng. M c ích c a trư ngphái này là i tìm gi i pháp nh m gi i quy t nh ng v n c a th gi i th ba vànó ã tr thành lý thuy t chính th ng c a các nư c th gi i th ba. Trư ng pháinày có ph n ch u nh hư ng b i h c thuy t c a J.M. Keynes và cũng ư c mr ng, b sung thêm nhi u cách ti p c n, trong ó có c cách ti p c n có nhhư ng c p ti n như phương pháp lu n mácxít. Vi c cao vai trò nhà nư c vàh cho r ng nhà nư c các nư c ang phát tri n nên th c hi n vai trò can thi ptích c c, ng ra tr c ti p i u hành và th c hi n chi n lư c phát tri n là m ttrong nh ng quan i m n i b t c a h . Các nhà C u trúc lu n t p trung bàn v m i quan h c a các lo i cơ c ukinh t - xã h i và s phát tri n kinh t ư c coi như s bi n i có liên quan t i
  • 30các cơ c u ó. Cơ c u kinh t ư c xem xét bao g m nhi u m t: cơ c u ngành;cơ c u kinh t i ngo i; cơ c u năng su t; cơ c u doanh nghi p; cơ c u xã h i.Theo quan i m c a trư ng phái này, th trư ng không kh năng mb osphát tri n kinh t n nh cũng như không th giúp các nư c ang phát tri n c it o ư c cơ c u kinh t l c h u c a mình. Do v y, nhà nư c c n óng vai trò tíchc c thúc y tăng tích lu , tăng u tư, chuy n i cơ c u kinh t . H nh n m nh u tư là y u t óng vai trò then ch t trong tăng trư ng kinh t và chuy n icơ c u ph c v quá trình công nghi p hoá. Chính ph các nư c th gi i th baph i óng vai trò trung tâm trong vi c kh c ph c tình tr ng l c h u kinh t , cóvai trò tích c c trong quá trình công nghi p hoá, c bi t là trong quá trình tíchlu tư b n, y u t c n thi t hàng u cho u tư phát tri n [34, tr. 23]. Ưu i m, ng th i cũng là như c i m c a tư duy c u trúc lu n là nóphân tích m t cách riêng r b n ch t c a t ng n n kinh t ho c t ng vùng lãnhth ang phát tri n, tách kh i các nư c ho c các n n kinh t phát tri n, i u màtrong th c t khó có th tách b ch ư c. H phân tích nh ng v n liên quan n cơ c u kinh t , cơ c u xã h i c a m t qu c gia ang phát tri n nhưng khôngth y rõ ư c m i quan h tác ng qua l i gi a s phát tri n c a các y u t bêntrong v i bên ngoài, không nh n th c ư c nh ng tác ng tích c c c a cácquan h kinh t qu c t i v i nh ng i u ki n ngo i thương t i các nư c angphát tri n. ây chính là lý do mà trư ng phái t do m i ư c ng h khi h phêphán tính “bi t l p” và “t cô l p” c a c u trúc lu n và nêu ra s c n thi t pháttri n m nh thương m i qu c t và nêu ra y u c u òi h n ch b t s can thi ptr c ti p c a nhà nư c trong n n kinh t th trư ng [34, tr. 29-31]. - Trong khi ó, trư ng phái T do m i l i cho r ng, các nư c ang pháttri n th t b i trong phát tri n kinh t có nguyên nhân t vi c không t n d ng ư c nh ng cơ h i mà s phát tri n m nh m c a thương m i qu c t em l i. Các tác gi c a trư ng phái T do m i tin tư ng vào s i u ti t c a thtrư ng, c bi t là giá c và cho r ng, giá c th trư ng là y u t quy t nh s
  • 31phân ph i ngu n l c. Lu n c chính c a thuy t t do m i là sai l ch giá c ssinh ra phi hi u qu và t do hoá m u d ch s làm cho n n kinh t có hi u quhơn. Giá c ư c c p n trong cách ti p c n c a ch nghĩa t do m i baog m: giá c c a các ho t ng thương m i trong m t qu c gia; gi c trong ho t ng ngo i thương; giá c liên quan n t l lãi su t và ti n lương; giá c cơ sh t ng và u vào cho s n xu t. Theo h , khi giá c b ch ch kh i m c giá c thtrư ng t do thì n n kinh t s không t hi u qu . Giá c th trư ng t do ư cxác nh trên th trư ng th gi i. S sai l ch giá c có th do c quy n tư nhân,song trong ph n l n các trư ng h p có nguyên nhân t s can thi p tr c ti pho c gián ti p c a chính ph khi theo u i m t s m c tiêu kinh t ho c xã h inào ó. Do v y, nh ng s sai l ch v giá c c n ư c i u ch nh l i cho phù h pv i giá c th trư ng và lo i b s sai l ch v giá c và th c hi n “giá c hi uqu ” c n các l c lư ng th trư ng ho t ng trong ph m vi qu c gia cũng nhưtrong các quan h kinh t qu c t [34, tr. 37]. i m n i b t trong n i dung lý thuy t T do m i là s phê phán gay g ts can thi p sâu c a nhà nư c. Các tác gi thu c trư ng phái này l p lu n r ngs can thi p tr c ti p và sâu r ng c a nhà nư c, i n hình là vi c th c hi n chínhsách thay th nh p kh u là m t trong nh ng nguyên nhân d n n s sai l ch giác . Theo h , vi c th c hi n chính sách b o h m u d ch nhi u nư c giúp chocác doanh nghi p các nư c này tránh kh i s c nh tranh qu c t , không ph ich u s c ép nâng cao năng l c c nh tranh như các nư c th c hi n th trư ngm . Tình tr ng chi phí s n xu t cao, ch t lư ng hàng hoá th p là nh ng ctrưng n i b t c a nhi u ngành công nghi p thay th nh p kh u các nư c angphát tri n. Ngoài ra, nhi u nư c ang phát tri n, nhà nư c còn b c l nhi um t h n ch như nh ng nhà l p k ho ch thi u thông tin, ra k ho ch khôngsát th c t , không có công c làm òn b y cho vi c th c thi k ho ch, nhà nư ccòn can thi p sâu vào ho t ng kinh doanh c a các cơ s kinh t , chi tiêu ngânsách quá m c, vay n nhi u... T ó, h cho r ng, c n ph i gi m b t s can thi p
  • 32tr c ti p c a nhà nư c, th c hi n t do hoá m u d ch thông qua vi c gi m b tcác chính sách và bi n pháp b o h thu quan và phi thu quan [34, tr. 37]. V cơ b n, thuy t T do m i là m t xu hư ng phát tri n m i c a thuy tTân c i n v s phát tri n c a kinh t th trư ng t do, cao vai trò c a cácl c lư ng th trư ng trong vi c kh c ph c nh ng h n ch do nhà nư c can thi pquá sâu vào n n kinh t gây ra, khuy n khích vi c áp d ng các chính sách kíchthích s phát tri n c a kinh t th trư ng t do và m c a. ó là m t lo i quan i m phát tri n mang tính chính sách. Tuy không ph nh n vai trò quan tr ngc a nhà nư c nhưng mu n h n ch b t s can thi p tr c ti p và quá sâu c a nhànư c làm cho n n kinh t m t i tính năng ng và hi u qu . Th c t , c hai trư ng phái lý thuy t C u trúc lu n và T do m i u có nh hư ng chi ph i i v i quá trình phát tri n kinh t – xã h i các nư c angphát tri n trong nh ng kho ng th i gian nh t nh. Tuy nhiên, vào nh ng năm1980, khi quá trình toàn c u hoá cùng v i s phát tri n ngày càng m nh m c akhoa h c – công ngh hi n i, c a công ngh thông tin, c a kinh t tri th c thìth c ti n cũng t ra nhi u v n m i v i các nư c ang phát tri n và do ónh ng quan i m m i có liên quan n h i nh p kinh t qu c t ti p t c ư c bsung cho nh ng trư ng phái lý thuy t này. M c dù v y, c hai trư ng phái này u b c l nh ng h n ch trư c xu th toàn c u hoá ang ngày càng m nh m vàs phát tri n c a công ngh m i ó là u chưa tìm ra l i gi i áp tho áng chonhi u v n m i n y sinh như kinh t tri th c, thương m i i n t … [34, tr. 48]. Ngày nay, trong xu th phát tri n c a th gi i ương i, ngày càng nhi uv n t ra i v i s phát tri n kinh t – xã h i các nư c ang phát tri n,trong ó n i b t là các v n v m i quan h gi a nhà nư c và th trư ng; vi cxác nh s phân công h p lý gi a nhà nư c và th trư ng nh m khai thác tri t nh ng l i th , ng th i tránh ư c ho c gi m thi u nh ng m t h n ch c anhà nư c cũng như th trư ng. Nhi u nhà nghiên c u hi n i cho r ng, các nư c ang phát tri n có th c i thi n tình hình kinh t thông qua vi c c i cách theo
  • 33 nh hư ng th trư ng nhưng không có nghĩa là h th p vai trò c a nhà nư c;quy mô c a khu v c nhà nư c và m c can thi p c a nhà nư c không quantr ng b ng cách th c ho t ng c a nhà nư c và quan h gi a nhà nư c và khuv c tư nhân. H nh n m nh r ng s can thi p c a nhà nư c c n ph i i u ch nhliên t c phù h p khai thác t i a nh ng cơ h i và gi m thi u nh ng r i ro th i nh p kinh t qu c t . Quan i m chính th ng hi n i ư c xu t b i cácnhà kinh t c a WB ã nêu rõ, nhà nư c nên ít tham gia vào nh ng lĩnh v c màth trư ng v n hành t t và nên tham gia nhi u hơn vào các lĩnh v c không thd a vào th trư ng. ng th i, khi các hành ng can thi p là c n thi t, chúngnên i cùng ho c thông qua các l c lư ng th trư ng ch không ph i ch ng l ith trư ng [67, tr. 30]. Trên cơ s t ng h p các kinh nghi m th c t NIEs châuÁ th i gian qua, Robert Wade ã úc k t l i sáu ch c năng c a nhà nư c trongn n kinh t th trư ng. ó là: Nhà nư c duy trì s n nh kinh t vĩ mô; Nhànư c cung c p cơ s h t ng v t ch t; Nhà nư c cung c p các hàng hoá côngc ng; Nhà nư c góp ph n phát tri n các th ch c i thi n các th trư ng lao ng, tài chính, công ngh ... ; Nhà nư c lo i b nh ng méo mó, l ch l c v giác khi th trư ng có nh ng s phát tri n thái quá d n n nh ng “th t b i thtrư ng”, làm t n h i cho n n kinh t ; Nhà nư c phân ph i l i thu nh p, mb o nh ng nhu c u cơ b n cho ngư i nghèo nh t [34, tr. 425]. Th hai, các lý thuy t v phương pháp và công c gi i quy t nh ng v n kinh t c a các nư c ang phát tri n Ngoài cách ti p c n trên giác lý thuy t kinh t h c nêu trên, m t s lýthuy t ti p c n nghiên c u trên giác phương pháp và công c nh m nh hìnhcách th c ti n hành th c hi n các m c tiêu kinh t – xã h i các nư c angphát tri n. - WB s d ng phương pháp ti p c n khung, t c là coi n n kinh t như m th th ng th ng nh t, là t p h p các nguyên t c c a quy ch theo ó các ch thkinh t ra quy t nh và th c hi n các quy t nh trong ph m vi m t n n kinh t
  • 34nh t nh. H cho r ng s can thi p tr c ti p c a chính ph s làm méo mó thtrư ng, các i u ki n kinh doanh và i u ó s d n t i tình tr ng kém hi u qutrong phân b ngu n l c. H coi t do hoá v i t c nhanh là y u t cơ b nlo i b nh ng méo mó và b t h p lý trong phân b ngu n l c, ng th i chínhph không c n xác nh ngành công nghi p ti m năng và ưu tiên phát tri n màchính th trư ng s th c hi n i u ó [19, tr. 62]. V m c tiêu chính sách,phương pháp ti p c n này coi vi c gi i quy t các v n thâm h t ngân sách,thâm h t cán cân thanh toán, cung ng ti n t , l m phát và n n n là nh ng ưutiên cao nh t. Nh ng ngư i ng h phương pháp này t tr ng tâm vào t do hoáv i s can thi p c a chính ph m c th p nh t. V t c chuy n i và i uch nh, phương pháp này coi quá trình i u ch nh có th th c hi n ư c ngaytrong ng n h n và càng nhanh càng t t. - Các chuyên gia kinh t c a chính ph Nh t B n bàn v vi c gi i quy tcác v n kinh t c a các nư c ang phát tri n l i s d ng phương pháp ti p c nthi t l p b ph n. H coi n n kinh t bao g m nhi u thành ph n riêng l khácnhau: doanh nghi p, b máy hành chính nhà nư c, d án u tư, các ngành kinht và chúng có liên quan n các y u t s n xu t như t ai, lao ng, v n, côngngh . H coi phát tri n kinh t là quá trình m r ng v lư ng và c i thi n v ch tc a các thành ph n nêu trên c a n n kinh t . nh hư ng theo k t qu hay m ctiêu là c i m cơ b n c a cách ti p c n này. M c tiêu chính sách c a phươngpháp ti p c n thi t l p b ph n là l y phát tri n và m r ng khu v c kinh t th c(khu v c s n xu t) như t ng s n lư ng, công ăn vi c làm, cơ c u kinh t là m ctiêu hàng u trong h th ng chính sách. H coi tr ng và nh n m nh vào cácbi n pháp chính sách dài h n ư c c th hoá b ng các k ho ch hàng năm nh mhư ng t i m c tiêu ã nh. Theo h , chính ph c n óng vai trò tích c c và htr . Các chính sách kinh t c n nh hư ng vào phát tri n các ngành kinh t cth c a n n kinh t nh m hư ng t i m c tiêu ã nh, bao g m chính sách pháttri n nông nghi p, chính sách phát tri n các ngành công nghi p và d ch v ãl a
  • 35ch n, chính sách th trư ng hoá các khu v c kinh t t cung, t c p. Hơn n a, hcũng cho r ng, th trư ng hoá n n kinh t thì t do hoá là i u ki n c n nhưngchưa b i các nư c ang phát tri n, kinh t th trư ng s không t nó pháttri n mà nhà nư c ph i ch ng thi t k và ưa cơ ch th trư ng vào áp d ng[19, tr. 67]. Nhà nư c ph i th c hi n các chính sách và bi n pháp phù h p nh mthi t l p các th ch , cơ ch c n thi t v i kinh t th trư ng. T nh ng phân tích trên có th th y r ng, vi c gi i quy t các v n kinht các nư c ang phát tri n có th có nhi u cách khác nhau tuỳ theo cách ti pc n. Nhưng rõ ràng, m t gi i pháp h p lý ph i ư c xây d ng d a trên s ph ih p c a các cách ti p c n v i nhau và trên h t v n ph i t ư c các yêu c u v n nh kinh t vĩ mô, t o d ng và thúc y phát tri n kinh t th trư ng, th chi n t do hoá cho kinh t th trư ng phát tri n. Th ba, lý thuy t v l i th so sánh – cơ s c a chính sách thương m iqu c t Th c t cho th y, lý thuy t v l i th so sánh (“Thuy t thương m i cũ”) n nay v n ư c coi là cơ s n n t ng xây d ng chính sách thương m i qu ct c a các qu c gia. D a trên quan i m cho r ng các qu c gia khác nhau vnăng su t c a các ngành, v các ngu n l c (v n, lao ng, v.v…), các nhà kinht h c ã xu t mô hình chuyên môn hoá s n ph m d a vào ưu th c a tnhiên và lao ng (mô hình David Ricardo) và chuyên môn hoá và trao id atrên s d i dào c a các y u t s n xu t (mô hình Heckscher - Ohlin). D. Ricardod a trên quan i m s khác bi t v năng su t lao ng do s khác bi t v côngngh ã ch ng minh r ng thương m i gi a hai qu c gia có th em l i l i íchcho c hai n u như m i qu c gia t p trung s n xu t và xu t kh u m t hàng mà nócó l i th so sánh. Xu t phát t vi c nh n m nh v s khác bi t ngu n l c (lao ng, v n, t ai) gi a các qu c gia, Heckscher và Ohlin ã ưa ra nh lý: M tqu c gia s chuyên môn hoá s n xu t và xu t kh u hàng hoá thâm d ng y u ts n xu t mà qu c gia ó d i dào m t cách tương i [98].
  • 36 M c dù còn m t s i m h n ch nhưng lý thuy t v l i th so sánh v n ư c coi là cơ s n n t ng xây d ng chính sách thương m i qu c t c a cácqu c gia hi n nay. B t kỳ qu c gia nào cũng có ít nh t m t l i th so sánh, bqua m t l i th so sánh cũng ng nghĩa v i vi c lãng phí ngu n l c qu c gia. i v i các nư c ang phát tri n, v n là ph i xác nh ư c nh ng ngành,lĩnh v c l i th so sánh khai thác và phát huy. Nhà nư c c n phát huy vai tròquan tr ng c a mình iv iv n này. Nh ng ngành có l i th so sánh cũngc n ư c h tr t phía nhà nư c. Trong th c t , các nư c thư ng ch n bi npháp ánh thu nh p kh u, ho c tr c p xu t kh u, ho c tham gia các hi p nh,các kh i thương m i t do. i u ó s cho phép b o v và t i a hóa l i ích qu cgia hơn là vi c th trư ng t do hoàn toàn. Ngoài ra, chính sách c a nhà nư ccũng c n hư ng t i vi c gi m b t các lo i chi phí giao d ch, m r ng th trư ngkhu v c nh m khai thác l i th v kho ng cách a lý, gi m chi phí v n chuy n.Ngày nay, khi khoa h c - công ngh ngày càng phát tri n, xu th toàn c u hóa,khu v c hóa ngày càng ư c y m nh thì nh ng l i th so sánh tĩnh c a cácnư c s b gi m thi u và m t d n ý nghĩa. Do v y, các nư c c n tranh th khaithác có hi u qu nh ng l i th so sánh tĩnh cho phát tri n trư c khi chúng b m t i. ng th i, c n có chính sách nh m thúc y s hình thành l i th so sánhm i, l i th còn d ng ti m năng. Ngoài ra, xu t phát t nh n nh r ng, m c dù “thuy t thương m i cũ” ãgóp ph n gi i thích r t nhi u cơ c u thương m i toàn c u nhưng v n còn m t shi n tư ng quan tr ng mà nó không gi i thích ư c, ví d như kh i lư ngthương m i gi a Pháp và c, gi a M và Cana a r t cao, dù hai nư c khági ng nhau v tài nguyên, v khí h u hay hi n tư ng hàng hóa mà các nư c pháttri n buôn bán v i nhau thư ng là cùng m t s n ph m (như Thu i n xu t kh uxe Volvo sang c trong khi c xu t kh u xe BMW sang Thu i n) chkhông ph i luôn luôn xu t kh u s n ph m này, nh p kh u s n ph m khác, s ra i c a “Thuy t thương m i m i” ã có vai trò r t quan tr ng trong vi c gi i
  • 37thích v ho t ng thương m i qu c t và cũng ưa ra nh ng g i ý v m t chínhsách cho các nư c. Krugman ã ch ng minh “thương m i n i ngành” hoàn toàncó th là h u qu c a s a d ng v ch ng lo i s n ph m và c tính s n xu t.Ông cho r ng, m t s ngành công nghi p có c tính mà kinh t h c g i là “tínhti t ki m do quy mô” (economies of scale): s lư ng s n xu t càng cao thì giáphí bình quân càng th p. R t nhi u lo i s n ph m có c tính này, qu c gia nàocũng có m t s s n ph m như v y. c tính “ti t ki m do quy mô” s d n nkhuynh hư ng t p trung hóa các ho t ng kinh t [98]. Khi m i xu t hi n,“thuy t thương m i m i” thư ng ư c coi là m t lý do nhà nư c can thi pb o h nh ng ngành công nghi p có tính ti t ki m do quy mô. Krugman tin r ng,v lý thuy t, b o h có th có ích. Lý thuy t v các y u t chuyên bi t cũng g i ýr ng, nhà nư c c n bù p thi t h i cho nh ng ngành s n xu t trong nư c trư cs c nh tranh do nh p kh u s t t hơn là c n tr thương m i. Như v y, theo các lý thuy t v thương m i qu c t thì b c tranh thươngm i th gi i ư c nh o t b i nh ng y u t như tài nguyên và khí h u (nhưtrong thuy t thương m i cũ), nhưng thêm vào ó là r t nhi u nh ng chuyên bi thóa căn c trên tính ti t ki m do quy mô, như thuy t thương m i m i. ó là lýdo t i sao kh i lư ng thương m i toàn c u trên th c t r t l n, nh t là gi anh ng nư c khá gi ng nhau, hơn là kh i lư ng mà thuy t thương m i “cũ” (chcăn c trên s khác bi t tài nguyên và khí h u) tiên oán. Tóm l i, trong b i c nh toàn c u hoá và h i nh p kinh t qu c t hi n nay,m t trong nh ng v n n i b t là vai trò c a nhà nư c có ch quy n trong vi c i u hành n n kinh t và v trí c a h trong m i quan h v i các nư c khác cũngnhư các th ch qu c t . M c dù còn nh ng quan i m chưa ng nh t nhưng vcơ b n các trư ng phái lý thuy t u th ng nh t r ng, nhà nư c các qu c giacó ch quy n v n ti p t c óng vai trò quan tr ng, không ch nh hư ng mà còncan thi p tr c ti p ho c gián ti p t o nh ng i u ki n thu n l i cho kinh t pháttri n. Nhà nư c xác nh m c tiêu phát tri n rõ ràng, nhà nư c th c hi n h c
  • 38năng i u ti t phân b các ngu n l c phát tri n kinh t và t p trung nh ng ngu nl c xã h i có h n u tư vào nh ng ngành tr ng y u. ng th i, nhà nư ccũng là ngư i quy t nh m c tham gia vào toàn c u hoá và t do hoá. Nhànư c không th không m c a, không h i nh p kinh t qu c t và khu v c. Nhànư c c n giành m t m c t do hoá cao hơn cho các l c lư ng th trư ng vàtăng cư ng tính dân ch , minh b ch áp ng nh ng nhu c u a d ng c a cácnhóm l i ích trong xã h i. i ngư c l i nh ng xu th ó, n n kinh t có th s rơivào tình tr ng trì tr , không phát tri n ư c, m c ph thu c có nguy cơ giatăng và n n c l p có th b e do . Th c ti n ã ch ng minh, h u h t nh ng nư c ti n hành c i cách, m c a,tăng cư ng h i nh p kinh t qu c t và nhà nư c có chính sách y m nh pháttri n giáo d c, nâng cao năng l c khoa h c – công ngh , u là nh ng nư cgiành ư c nhi u cơ h i và ã t ư c nh ng thành t u kinh t – xã h i quantr ng, vư t qua ư c nh ng thách th c và h n ch ư c tác ng tiêu c c c a xuth t do hoá và toàn c u hoá. Trên n n t ng phát tri n kinh t – xã h i, các nư cnày cũng gi v ng ư c n n c l p, ng th i vai trò c a nhà nư c cũng ư cc ng c và nâng cao. Ngư c l i, nh ng nư c do d ho c không ti n hành c icách và m c a h i nh p kinh t qu c t ã không có i u ki n thu hút ngu nv n, ti p thu công ngh m i, tri th c qu n lý tiên ti n... u có nguy cơ rơi vàotr ng thái trì tr , kh ng ho ng v kinh t – xã h i.1.2.2. Vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu ct các nư c ang phát tri n Trong l ch s phát tri n c a nhi u nư c, CNH, H H óng vai trò r t quantr ng i v i s phát tri n kinh t – xã h i. V i tư cách là m t phương th c pháttri n, công nghi p hoá ư c kh i u t châu Âu, sau ó lan t i B c M , Nh tB n v i nh p nhanh chóng. Sang th k XX, công nghi p hoá ngày càng trnên ph bi n và là con ư ng ưa các nư c ang phát tri n thoát kh i tìnhtr ng nghèo nàn, l c h u. V i công nghi p hoá, nh ng ti n b khoa h c - công
  • 39ngh ã giúp c i bi n toàn b l c lư ng s n xu t, t o ra m t n n công nghi pm i có th s n xu t các máy công c , nh ng lo i s n ph m tiêu dùng i trà,nh ng dây chuy n s n xu t liên t c và nh ng nhà máy kh ng l . Chính côngngh m i trong s n xu t ã t o ti n cho vi c chuy n giao nhi u ch c năng lao ng c a con ngư i cho máy móc, góp ph n nâng cao năng su t lao ng, gi mb t chi phí, nâng cao s c c nh tranh c a s n ph m. i u ó kh ng nh, cáchm ng khoa h c – công ngh là m t phương ti n hi n th c có th giúp các nư ckém phát tri n g n công nghi p hoá v i hi n i hoá tăng t c, kh c ph c tìnhtr ng t t h u và rút ng n kho ng cách v i các nư c phát tri n i trư c. Vai trò to l n c a CNH, H H bi u hi n chính k t qu c a nó, ó là schuy n i m t cách căn b n và toàn di n các ho t ng s n xu t kinh doanh,qu n lý kinh t – xã h i t s d ng lao ng th công sang s d ng nh ng côngngh và phương pháp hi n i. Th c hi n thành công CNH, H H s giúp cácnư c ang phát tri n t o ra m t s c m nh kinh t , m ra s bi n i kinh t – xãh i t nư c trên nhi u phương di n: i) Thúc y tăng năng su t lao ng, nângcao ch t lư ng s n ph m và s c c nh tranh c a hàng hoá trên th trư ng; ii) Thúc y tăng trư ng kinh t , m r ng liên k t kinh t và chuy n d ch cơ c u kinh ttheo hư ng năng ng, hi u qu ; iii) T o thêm nhi u vi c làm m i, gia tăng thunh p cho ngư i lao ng và góp ph n gi i quy t các v n xã h i; iv) T o thvà l c tham gia có hi u qu vào quá trình phân công lao ng qu c t . Trong n a cu i th k XX, m t s qu c gia và vùng lãnh th do bi t pháthuy các ti m năng và l i th c a mình tham gia tích c c vào quá trình phân cônglao ng qu c t ti n hành CNH, H H nên ã thành công, rút ng n kho ngcách t t h u v i các nư c phát tri n và gia nh p hàng ngũ NIEs như Hàn Qu c, ài Loan, Xingapo... Bên c nh ó, còn có m t s nư c ang c g ng vươn lênti n t i gia nh p hàng ngũ các nư c công nghi p hoá m i. Tuy nhiên, s ôngcác nư c ang phát tri n v n g p khó khăn trong ti n trình th c hi n côngnghi p hoá và do v y n n kinh t v n trong tình tr ng th p kém, l c h u.
  • 40 Th c t ó cho th y, CNH, H H các nư c ang phát tri n là m t quátrình ph c t p, v i s a d ng v mô hình và cách th c ti n hành b t ngư n tnh ng khác bi t v i u ki n và môi trư ng. Trong l ch s phát tri n c a m t snư c, CNH, H H là m t quá trình t phát b t ngu n t ng cơ l i nhu n c acác ch th kinh t . M c dù cơ ch th trư ng ư c coi là cơ ch phân b sd ng có hi u qu ngu n l c nhưng trong th c t , xu t phát t ng cơ l i nhu nnên có hi n tư ng các nhà u tư xô vào nh ng ngành có t su t l i nhu ncao, nm tm c nào ó s x y ra hi n tư ng bão hoà, th m chí là kh ngho ng và h u qu ti p theo s là làm lãng phí các ngu n l c xã h i. iv inhi u nư c khác, CNH, H H không ph i là m t quá trình t phát, mà là m t quátrình có nh hư ng trong m t t m nhìn bao quát, lâu dài và có s can thi p, i uti t c a nhà nư c hư ng t i m c tiêu ã l a ch n. Hi n nay, h u h t các nư c u xây d ng và phát tri n n n kinh t theomô hình kinh t th trư ng. Các doanh nghi p là ch th ch y u c a quá trìnhCNH, H H. V n quan tr ng nh t i v i m t doanh nghi p là kh năng t nt i và phát tri n trong i u ki n c nh tranh ngày càng gay g t, không ch thtrư ng nư c ngoài mà ngay th trư ng n i a. Do v y, m t câu h i l n t rav i các nư c ang phát tri n là b ng cách nào các nhà s n xu t, cho dù làdoanh nghi p hay qu c gia, tham gia ư c vào n n kinh t toàn c u, t n d ng cóhi u qu nh ng cơ h i mà toàn c u hoá và h i nh p kinh t qu c t mang l icũng như vư t qua ư c nh ng áp l c c nh tranh trên th trư ng trong nư c vàqu c t . Ti n hành CNH, H H trong i u ki n thi u h t các ngu n l c c n thi t,năng l c c nh tranh c a doanh nghi p và c n n kinh t còn y u thì òi h i cácnư c này ph i có nh hư ng m c tiêu và cơ ch huy ng, ph i h p s d ngcác ngu n l c, c n i l c và ngo i l c m t cách t t nh t t o ra hi u qu cao, m b o cho s phát tri n b n v ng. T t c nh ng v n khó khăn ph c t p óthu c v vai trò c a nhà nư c.
  • 41 N i dung vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh tqu c t các nư c ang phát tri n r t r ng, ư c th hi n trên nhi u khía c nh:Nhà nư c xây d ng và ra chi n lư c phát tri n kinh t – xã h i trong ó cóchi n lư c CNH, H H; Nhà nư c i u hành và qu n lý vĩ mô n n kinh t thôngqua các công c như lu t pháp, các bi n pháp hành chính, kinh t ch o vi cth c hi n chi n lư c, duy trì và m b o các quan h cân i l n trong n n kinht ; Nhà nư c óng vai trò là ngư i tr ng tài m b o cho th trư ng ho t ng cóhi u qu thông qua vi c xây d ng các quy t c ho t ng c a th trư ng, xác nhcơ ch bu c các ch th kinh doanh cũng như các ơn v hành chính nhà nư cph i ch p hành, ti n hành các ho t ng thanh tra, ki m tra, giám sát vi c ch phành các quy t c ra, xây d ng cơ ch x ph t và ti n hành x ph t nh ng viph m c a các ch th kinh doanh…; Nhà nư c xây d ng cơ ch các doanhnghi p, cá nhân, các t ch c xã h i tham gia qu n lý kinh t , qu n lý xã h i… i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t , vai trò c a nhà nư cth hi n rõ nh t trên các n i dung cơ b n sau:1.2.2.1. Nhà nư c xác nh và i u ch nh chi n lư c CNH, H H Khái ni m “chi n lư c” thư ng ư c hi u là hư ng và cách gi i quy tnhi m v t ra mang tính toàn c c, t ng th và trong th i gian dài. Chi n lư c ư c xem như là m t công c nh m tác ng n b n ch t và quá trình phát tri nc a i tư ng, nghĩa là nó ph i có tác d ng làm thay i, t nh ng thay ivlư ng ưa n thay i v ch t c a h th ng. ó là s thay i v m c tiêu, cơc u, cơ ch ho t ng c a h th ng. UNIDO cho r ng: “Thông thư ng, m tchi n lư c phát tri n có th như b n phác th o quá trình phát tri n nh m tnh ng m c tiêu ã nh cho m t th i kỳ t 20 - 30 năm; nó hư ng d n các nhàho ch nh chính sách trong vi c huy ng và phân b các ngu n l c; nó cungc p m t “t m nhìn” c a m t quá trình phát tri n mong mu n và s nh t quántrong các bi n pháp ti n hành” [85, tr. 12]. Chi n lư c CNH, H H là m t b nlu n c có cơ s khoa h c xác nh t m nhìn, nh hư ng và các gi i pháp cơ
  • 42b n th c hi n CNH, H H. Xác nh chi n lư c CNH, H H là vi c xác nhcác m c tiêu và bi n pháp hành ng t ó l a ch n phương án t i ưu trongquá trình th c hi n. ưa ra m t chi n lư c CNH, H H phù h p, ph i xác nh ư c i mxu t phát và m c tiêu cu i cùng c a m t giai o n phát tri n; ph i xây d ng cácth ch phù h p t ư c các m c tiêu phát tri n, trong ó nh n m nh ph itính n các khía c nh vĩ mô và vi mô cũng như các khía c nh chính tr – xã h ic a các m c tiêu phát tri n và ch ra c n ph i làm gì t ư c các m c tiêura. Nh ng v n ó thu c v vai trò c a nhà nư c. - Trong n i dung chi n lư c CNH, H H, v n quan tr ng hàng u làph i xác nh rõ m c tiêu và bư c i c a CNH, H H. V i m i qu c gia, CNH,H H có m c tiêu t ng quát nhưng cũng có m c tiêu cho t ng giai o n c th . Ngoài m c tiêu v tăng trư ng kinh t , m c tiêu v chuy n d ch cơ c ukinh t là m t trong nh ng v n có t m quan tr ng c bi t trong n i dungchi n lư c CNH, H H. Vì cơ c u kinh t ph n ánh c m t lư ng và m t ch tm i tương quan t l gi a các b ph n h p thành c a n n kinh t nên s thay ic a cơ c u kinh t cũng ph n ánh trình phát tri n c a s c s n xu t xã h i. ng th i, bư c i trong CNH, H H thư ng g n v i nh ng m c tiêu c th vcơ c u kinh t , nh t là v cơ c u ngành vì ó là m t trong nh ng ch tiêu quantr ng nh t ph n ánh xu hư ng v n ng và m c thành công c a CNH, H H. M c tiêu xác l p cơ c u kinh t các nư c ang phát tri n c n ph i cănc vào m c tiêu c a CNH, H H và ph i d a trên i u ki n hoàn c nh c th .M t s h c gi kinh t cho r ng, các nư c ang phát tri n mu n t ư c s tăngtrư ng cao và b n v ng c n ph i hư ng t i m t cơ c u kinh t phát tri n cân ig m t t c các ngành trong n n kinh t qu c dân, ng th i c n huy ng t i anh ng ngu n l c s n có trong nư c th c hi n m c tiêu ra. Tuy nhiên trongth c t , các nư c ang phát tri n luôn g p ph i nh ng h n ch v ngu n l c,
  • 43nh t là v n, lao ng k thu t, công ngh , nên quan i m tăng trư ng cân itra không phù h p v i nhi u qu c gia. M t s nhà kinh t h c khác nhưHirschman, Feldman l i ưa ra quan i m v “c c tăng trư ng”, t c là các nư cnên t p trung cho nh ng ngành, lĩnh v c u tư có kh năng lôi kéo toàn b n nkinh t phát tri n. Nghĩa là, các nư c ang phát tri n c n ph i t p trung xây d ngvà phát tri n nh ng ngành kinh t u tàu có nh hư ng lan to n các ngành vàkhu v c còn l i c a n n kinh t . Trong b i c nh toàn c u hóa kinh t hi n nay, các m c tiêu v cơ c u vàchuy n d ch cơ c u kinh t c a m i qu c gia trong CNH, H H không ch thu ntúy ư c nhìn nh n t góc chuy n d ch ngành kinh t trong ph m vi t ngqu c gia như cách ti p c n truy n th ng mà c n ph i ti p c n quan i m hi n i– theo nguyên lý chu i giá tr toàn c u. Nghĩa là ph i thông qua vi c gia nh pcác chu i giá tr toàn c u th c hi n s chuy n d ch cơ c u kinh t . ó chính làv n m i, khác bi t áng k v i các quá trình công nghi p hóa trư c ây, khimà s phân công lao ng qu c t ch y u di n ra qua vi c cung c p s n ph mch chưa hoàn toàn là s phân công lao ng thông qua các chuyên môn hóach c năng s n xu t theo h th ng liên k t m ng. V i cách ti p c n này, nhhư ng chuy n d ch cơ c u kinh t các nư c ang phát tri n là ph i khai thácl i th so sánh trong phân công lao ng qu c t , tìm cách chen chân và tìm ư c ch ng v ng ch c trên th trư ng trong nư c và th gi i. Th c t choth y, bên c nh quá trình d ch chuy n cơ c u kinh t t khu v c nông nghi ptruy n th ng sang khu v c công nghi p hi n i như quan ni m trư c ây, cácnư c i sau c n chú ý là trong i u ki n m i, dư i tác ng c a khoa h c côngngh hi n i, khu v c năng su t cao không ch là công nghi p mà c khu v cd ch v d a trên cơ s khoa h c – công ngh hi n i. Th m chí v i khu v cnông nghi p, do áp d ng khoa h c – công ngh hi n i nên không ít lĩnh v c cóth em l i giá tr gia tăng cao và khi g n k t vào trong chu i giá tr , nôngnghi p không ch là ngành s n xu t ra các s n ph m có giá tr gia tăng th p.
  • 44 Nói m t cách khái quát, v n có t m quan tr ng c bi t trong n i dungchi n lư c CNH, H H là ph i ch rõ m c tiêu và nh hư ng chuy n d ch cơ c ukinh t t ó xác nh cách th c phân b và s d ng các ngu n l c m t cáchhi u qu . S thay i cơ c u ngành c n ph i g n v i t ng bư c i trong CNH,H H. Cơ c u ngành ph i là m t cơ c u ng d a trên nguyên t c phát huy cóhi u qu nh t l i th so sánh c a t nư c. L i th so sánh thay i thì cơ c ungành cũng thay i, ch có như v y m i phù h p v i s v n ng c a kinh t thtrư ng, m i có kh năng ti p thu và ng d ng nh ng thành t u c a cu c cáchm ng khoa h c – công ngh th i i t o i u ki n y nhanh CNH, H H. - M t n i dung quan tr ng khác trong n i dung chi n lư c CNH, H H làph i xác nh rõ phương th c hành ng th c hi n các m c tiêu ra. Nghĩalà ph i xác nh rõ nh hư ng chính sách nh m t o i u ki n và thúc y quátrình CNH, H H. Trong ó, chính sách huy ng các ngu n l c cho CNH, H Hlà m t trong nh ng tr ng tâm hàng u th hi n vai trò c a nhà nư c. Hi n nay, a s các nư c ang phát tri n hi n nay u trong tình tr ng thi u h t nh ngngu n l c cơ b n v v n, công ngh , nhân l c cho CNH, H H nên th c hi ncác m c tiêu ra các nư c này c n t o l p cơ ch và có các chính sách nh mhuy ng và s d ng có hi u qu các ngu n l c này. Trong i u ki n h i nh pkinh t qu c t thì ngoài nh ng ngu n l c s n có trong nư c, các nư c còn cóth huy ng các ngu n l c này t bên ngoài. Vi c b sung nh ng nhân t thi u k t h p v i nh ng nhân t s n có bên trong nh m t t i hi u qu cao nh ttrong phát tri n là m t yêu c u c p thi t và cũng là v n có th th c hi n ư c. ng th i, bên c nh vi c huy ng các ngu n l c hi n có thì vi c phát tri n cácngu n l c còn d ng ti m năng cũng là m t yêu c u c n thi t v i các nư c angphát tri n. ó chính là quan i m cho chính sách huy ng t ng l c, c n i l cvà ngo i l c cho CNH, H H. Như v y, vai trò quan tr ng trư c tiên c a nhà nư c i v i CNH, H Hlà ph i xác nh rõ chi n lư c CNH, H H nh hư ng dài h n cho quá trình
  • 45th c hi n cũng như l a ch n h th ng các chính sách và gi i pháp t ư cnh ng m c tiêu ra. Trong th c t ã có hai lo i hình chi n lư c công nghi p hoá ư c th chi n nhi u nư c ang phát tri n và em l i nh ng thành t u nh t nh. Các nhàkinh t ã khái quát chúng thành lý thuy t v chi n lư c công nghi p hoá cácnư c ang phát tri n. ó là chi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u vàchi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u. Chi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u ư c ưa ra d a trên tưtư ng ch o là thay th nh ng m t hàng trư c ây ph i nh p kh u b ng s nxu t trong nư c nh m m c tiêu xây d ng m t n n kinh t c l p t ch . Th ct , ý tư ng thay th các s n ph m nh p kh u b ng s n xu t trong nư c cu i cùng ã ưa n chính sách xây d ng n n công nghi p hoàn ch nh v i m i phânngành công nghi p, mang tính ch t khép kín và óng c a v i th gi i bên ngoài.H th ng chính sách trong quá trình th c hi n chi n lư c này u nh m b o hs n xu t trong nư c, v i nghĩa m b o cho các nhà s n xu t và cung ng d chv i v i nh ng hàng hoá trư c ây ph i nh p kh u có l i nhu n. Nhìn chung,chi n lư c này ã ư c th c hi n h u h t các nư c ang phát tri n trong giai o n sau chi n tranh th gi i II. M t s nư c ã t ư c nh ng thành t u quantr ng v t c tăng trư ng công nghi p, v s thay i cơ c u kinh t ... Tuynhiên, nh ng k t qu này không duy trì ư c lâu và nhi u m t h n ch ãb clrõ. M t s m c tiêu như xây d ng m t n n kinh t c l p t ch , có n n côngnghi p phát tri n, cơ c u kinh t hi n i và ngay c m t s m c tiêu khác nhưgi i quy t tình tr ng thâm h t ngân sách, gi i quy t v n vi c làm, thu nh p ãkhông th c hi n ư c. Do nh ng h n ch c a chi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u, t u nh ng năm 1970, m t s qu c gia và vùng lãnh th ã chuy n sang th chi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u v i tư tư ng ch o làkhai thác l i th so sánh trong quan h ngo i thương và t tr ng tâm phát tri n
  • 46vào nh ng ngành, lĩnh v c có l i th so sánh trên th trư ng qu c t , s n xu tnh ng cái mà th trư ng c n và cái mà mình có l i th . Toàn b chính sách chy u u ch y u nh m khuy n khích xu t kh u v i quan i m m b o chonh ng nhà s n xu t có l i hơn n u xu t kh u s n ph m.B ng 1.1: S khác bi t cơ b n gi a hai lo i hình chi n lư c công nghi p hóa Chi n lư c công nghi p hoá Chi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u hư ng v xu t kh u Phát tri n các ngành công Phát tri n các ngành côngPhương châm nghi p thay th nh p kh u nghi p ph c v xu t kh u m b o cho nhà s n xu t các m b o cho các nhà s nNguyên t c ban s n ph m trư c ây ph i nh p xu t có l i hơn n u xu thành chính sách kh u có ư c l i nhu n kh u s n ph m - Th trư ng nư c ngoài; - Th trư ng n i a - Khuy n khích và t cácNgu n ng l c - L n tránh c nh tranh qu c t doanh nghi p trong nư c ph i c nh tranh qu c t Cơ c u kinh t không cân nh hư ng xác Cơ c u kinh t hoàn ch nh i d a vào khai thác l il p cơ c u kinh t mang tính t c p, t túc th so sánh trong quan h ngo i thương - Ưu ãi v thu i v i - B o h hàng hoá s n xu t hàng xu t kh u và nguyên trong nư c thông qua hàng rào li u nh p kh u cho s n xu tCác chính sách thu quan và các bi n pháp xu t kh uch y u phi quan thu - Tr c p và h tr cho s n xu t xu t kh u - nh giá ng n i t cao - ánh t t giá ng n i t
  • 47 Chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u ã ư c th c hi n m ts nư c ông Á và em l i nh ng thành t u quan tr ng như t ư ct ctăng trư ng kinh t cao trong th i gian tương i dài; cơ c u kinh t chuy n d chnhanh chóng theo hư ng gia tăng t tr ng c a công nghi p và d ch v , gi m ttr ng c a nông nghi p; ng th i, các nư c này còn gi i quy t ư c m t s v n xã h i. Vì l ó mà chi n lư c này ư c coi là có tri n v ng hơn c và trthành khuynh hư ng phát tri n ch y u c a nhi u qu c gia ang phát tri n. M c dù v y, t gi a th p k 1980, chi n lư c công nghi p hoá hư ng vxu t kh u cũng b c l nh ng m t h n ch , nh t là nó làm tăng s ph thu c vàoth trư ng nư c ngoài. i u ó cho th y, nó khó có th áp d ng t t c các nư cb i nh ng i u ki n m b o cho vi c th c hi n thành công chi n lư c nàykhông ph i nư c nào cũng có ư c khi b i c nh qu c t liên t c bi n i. T th c t ó, m t s nhà nghiên c u kinh t ã xu t m t chi n lư cm i v i s k t h p h p lý gi a hai lo i hình chi n lư c trên và khái quát thànhchi n lư c công nghi p hoá h n h p hay chi n lư c công nghi p hoá theo hư ngh i nh p qu c t . Chi n lư c này ư c xu t trên cơ s k t h p các y u t c achi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u là coi tr ng th trư ng trongnư c, phát tri n s n xu t các s n ph m ph c v nhu c u tiêu dùng trong nư c vàcác y u t c a chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u là coi tr ng thtrư ng nư c ngoài trên cơ s phát huy l i th so sánh phát tri n m nh m cácngành s n xu t ph c v xu t kh u. ó là s i u ch nh có s k t h p c a hai chi n lư c thay th nh p kh uvà hư ng v xu t kh u trong ó hư ng v xu t kh u là ch y u, thay th nh pkh u óng vai trò b sung. Chi n lư c này coi tr ng c th trư ng trong nư c vàth trư ng ngoài nư c, trong ó l y th trư ng nư c ngoài là tr ng tâm và coingo i thương là ng l c thúc y nhanh s tăng trư ng kinh t . V cơ b n,chi n lư c công nghi p hoá theo hư ng h i nh p qu c t có các c trưng sau:có m t cơ c u công ngh theo hư ng h i nh p qu c t có tính linh ho t và m m
  • 48d o, t toàn b n n kinh t i m t v i th trư ng th gi i, có m t th ch kinht - xã h i theo hư ng h i nh p qu c t và m t ngu n nhân l c h i nh p qu c t .Chi n lư c này d a trên tư tư ng xuyên su t là vi c nâng cao năng l c c nhtranh qu c t th trư ng trong nư c và qu c t là nguyên t c chung chi ph i vàquy t nh s thành b i c a quá trình CNH, H H. Th c t , chi n lư c này ang ư c th c hi n m t s nư c khu v c ông Á và cũng ã cho th y s phù h pv i xu th phát tri n c a th gi i hi n nay.1.2.2.2. Nhà nư c ra các chính sách thúc y CNH, H H Xác nh chi n lư c là m t trong nh ng y u t mang tính n n t ng nhhư ng cho CNH, H H. Tuy nhiên, th c hi n n i dung chi n lư c ra r tc n n vai trò can thi p, i u ti t c a nhà nư c th hi n ch c năng t o l p cơch và các chính sách, gi i pháp thúc y ti n trình CNH, H H.a. V chính sách phát huy ng l c c a kinh t th trư ng i v i CNH, H H C lý thuy t và th c ti n ã ch ng minh r ng th trư ng là phương pháp i u ph i các ho t ng kinh t c a con ngư i m t cách hi u qu . Theo kinh th c chính th ng, th trư ng có ch c năng thông tin trong vi c i u ti t các ho t ng s n xu t và hư ng các ngu n l c b ng tín ti u giá c . H th ng th trư ngv i tư cách là m t th ch ho c m t h th ng các th ch là cách t t nh t tch c và phân ph i trong xã h i loài ngư i. S c s ng và s t n t i lâu b n c a hth ng th trư ng trư c h t xu t phát t tình phù h p c a nó i v i b n ch t conngư i, hay “quy n t nhiên” c a con ngư i, nó làm cho các cá nhân th hi nnăng l c t t nh t c a mình thông qua c nh tranh và làm cho m i cá th doanhnghi p l n m nh. H th ng này d a trên s tôn tr ng và b o v quy n tư h u,cho phép các cá nhân theo u i l i ích c a mình m t cách t do và do ó, có tht n d ng t i a ti m năng con ngư i cho các m c tiêu s n xu t [71, tr. 38]. V i các nư c ang phát tri n, khi n n kinh t th trư ng còn trìnhth p, cơ ch th trư ng chưa hoàn thi n, chưa kh năng phát huy tác d ng
  • 49trong phân b s d ng các ngu n tài nguyên m t cách hi u qu thì nhà nư c c nt o i u ki n cho th trư ng phát tri n và làm cho th trư ng th c hi n ch c năngc a mình m t cách t t nh t. Do v y, nhà nư c c n có chính sách b o m quy ns h u c a các ch th kinh doanh, thúc y t do hoá kinh t , xác nh vai tròpháp lý c a các ch th tham gia th trư ng, i u ch nh chính sách t giá, cácchính sách tài chính, ti n t , chính sách t o l p và phát tri n các lo i th trư ng... ây là nh ng bi n pháp c n thi t nh m m c tiêu phát tri n n n kinh t thtrư ng, t o i u ki n cho cơ ch th trư ng phát huy vai trò c a mình trong vi chuy ng và phân b s d ng các ngu n l c m t cách hi u qu .b. V chính sách i u ch nh cơ c u ngành kinh t g n v i phát huy l i th so sánh Trong s các m c tiêu c a CNH, H H thì m c tiêu chuy n d ch cơ c ukinh t óng vai trò r t quan tr ng. Th c t , s thay i c a cơ c u kinh t chínhlà s thay i tương quan t l gi a các b ph n h p thành c a n n kinh t . t ư c m c tiêu chuy n d ch cơ c u kinh t theo hư ng ã nh, trư c h t, nhànư c c n xác nh nh ng ngành, lĩnh v c ưu tiên, nh ng ngành, lĩnh v c có l ith so sánh, óng vai trò là u tàu cho s tăng trư ng kinh t . gia tăng ttr ng c a nh ng ngành, lĩnh v c óng vai trò tr ng y u trong t ng th i kỳ pháttri n, nhà nư c c n t o môi trư ng thu n l i hư ng các ngu n l c vào pháttri n các ngành, lĩnh v c này thông qua vi c k t h p các công c chính sáchnh m kích thích u tư như gi m thu , gi y phép nh p kh u, tr c p xu t kh u,hư ng các ngu n tín d ng c ng n h n và dài h n vào các doanh nghi p ho t ng trong nh ng ngành mũi nh n v i lãi su t ưu ãi… Th m chí nhà nư c cóth dành m t ph n ngân sách áng k tr c ti p u tư phát tri n nh ng ngànhnày khi khu v c tư nhân chưa có kh năng.c. V chính sách huy ng v n cho CNH, H H V n là m t trong nh ng ngu n l c hàng u i v i m i quá trình pháttri n kinh t - xã h i và ngu n v n cho u tư phát tri n ph thu c r t l n vào
  • 50các chính sách c a nhà nư c. V i nhi u nư c ang phát tri n ti n hành CNH,H H khi kh năng tích lu trong n i b n n kinh t th p, ngu n v n c a khu v ctư nhân cho u tư phát tri n thư ng b h n ch thì n u nhà nư c có nh ng chínhsách huy ng, qu n lý và phân b ngu n v n m t cách h p lý, có hi u qu sgóp ph n thúc y CNH, H H. Nghĩa là nhà nư c các nư c này c n ph i cóchi n lư c t o v n và có nh ng chính sách phù h p huy ng v n. Khi c p nv n v n cho u tư phát tri n, các nhà kinh t h c ãg i ý nh ng gi i pháp huy ng v n. J.M.Keynes l p lu n r ng vi c gi m chi phís n xu t s d n n gi m giá hàng hoá và d ch v , làm cho giá tr th c t c a ti nlương trong dân cư tăng lên và do tâm lý ti t ki m nên s ti n nhàn r i trong dâncư s tăng lên khi n cho s ti n mà h mu n cho vay cũng tăng nhanh và i u ós d n n nhu c u hình thành th trư ng cho vay v i lãi su t có l i cho nhà utư. Th trư ng v n càng m r ng thì kh năng u tư m i càng l n. T ó ôngcho r ng bi n pháp u tiên là ph i tác ng tr c ti p vào khâu lãi su t ho c kh ilư ng ti n trong nư c. Lý lu n c a Keynes t o cơ s gi i quy t m i quan hgi a tích lu và tiêu dùng thông qua công c gián ti p là lãi su t. Trong khi ó,m t s nhà kinh t h c khác cho r ng vi c huy ng v n trong nư c các nư c ang phát tri n r t khó khăn b i kh năng ti t ki m các nư c này là ít i do thunh p th c t th p. M c thu nh p th c t th p ph n ánh năng su t lao ng th pvà năng su t lao ng th p ph n l n là do tình tr ng thi u v n gây ra. Thi u v nl i là k t qu c a kh năng ti t ki m ít và vòng lu n qu n c a s nghèo ói ư ckhép kín. Do v y, thoát ra kh i cái vòng lu n qu n ó các nư c ang pháttri n c n ph i có “cú huých” t bên ngoài. Vi c m c a thu hút FDI là gi ipháp c u cánh i v i các nư c này; ngu n v n vay và v n vi n tr cũng lành ng ngu n l c quan tr ng mà các nư c ang phát tri n c n ph i khai thác. Tuynhiên, h cũng khuy n cáo ngu n vay và tài tr qu c t ch nên s d ng trongth i kỳ u c a quá trình công nghi p hoá v i tư cách là òn b y t o xung l ccho quá trình phát tri n công nghi p.
  • 51 Nhìn chung, các lý thuy t trên có ý nghĩa quan tr ng i v i các nư c ang phát tri n trong vi c ban hành chính sách huy ng v n cho CNH, H H.M t s nư c, i n hình là NIEs ã thành công trong huy ng v n c trong nư cvà nư c ngoài gia tăng u tư, m r ng quy mô và tăng cư ng ng d ngnh ng thành t u c a cách m ng khoa h c - công ngh phát tri n s n xu t theochi u sâu. K t qu là xu t kh u và t ng s n ph m trong nư c tt c tăng cao. ây l i chính là y u t vô cùng quan tr ng tăng tích lu v n t n i b n nkinh t cho m r ng u tư phát tri n. V i xu t phát i m là m t n n kinh t nghèo nàn, l c h u nên h u h t cácnư c ang phát tri n u ph i im tv iv n thi u h t ngu n v n cho u tưphát tri n. Do v y, ti n hành CNH, H H, chính sách c a nhà nư c c n hư ngvào m c tiêu khuy n khích ti t ki m và gia tăng u tư trong nư c. Bên c nhvi c huy ng ngu n v n u tư t ngân sách nhà nư c, t ngu n v n tín d ngqua h th ng các trung gian tài chính thì các chính sách các chính sách khuy nkhích ho c h n ch u tư tư nhân t phía nhà nư c s tác ng tr c ti p như ng v n ng c a dòng v n u tư c a khu v c tư nhân. Nh ng ngành, lĩnhv c ư c khuy n khích s có i u ki n phát tri n nhanh, óng góp vào t ctăng trư ng chung c a n n kinh t . Và chính s tăng trư ng kinh t v i t ccao s giúp phá v ư c “vòng lu n qu n” và t o ra ng l c cho s tăng trư ngti p theo v i cơ ch : tăng trư ng cao - ti t ki m cao - u tư cao và có hi u qu- năng su t lao ng cao - tăng trư ng cao. Ngày nay, quá trình toàn c u hóa kinh t ngày càng di n ra m nh m ,dòng v n u tư qu c t ang gia tăng v i t c nhanh và quy mô l n ã m racơ h i l n cho các n n kinh t ang phát tri n có th ti p c n, khai thác bù p cho s thi u h t ngu n v n trong nư c. Dòng v n u tư t nư c ngoài v icác kênh FDI, u tư gián ti p, ODA, cho vay thương m i... có th ư c coi làm t trong nh ng ng l c thúc y quá trình tăng trư ng và chuy n d ch cơ c u
  • 52kinh t . Do v y, nhà nư c c n ph i có chính sách t o môi trư ng thu n l ikhơi thông dòng ch y v n u tư t bên ngoài cho CNH, H H.d. V chính sách phát tri n khoa h c - công ngh Khoa h c - công ngh có vai trò quan tr ng c bi t trong ti n trình côngnghi p hoá, hi n i hóa. Th c t , xu th phát tri n c a khoa h c - công ngh t ora nh ng cơ h i nhưng cũng t ra nhi u thách th c v i các nư c ang phát tri n i sau trong CNH, H H. V n t ra v i các nư c này là làm th nào có thn m b t và s d ng ư c nh ng thành t u c a cách m ng khoa h c - công ngh c i t o, nâng c p và hi n i hoá n n kinh t . Th i gian g n ây ã xu t hi n xu th các nư c tiên ti n có nhu c u lo ib công ngh ã tr nên l c h u thông qua ho t ng chuy n giao công ngh mành ng công ngh ó l i là m i i v i nh ng nư c i sau trong công nghi p hoá.Chính i u ó ã t o th i cơ và i u ki n các nư c ang phát tri n có th l ach n, ti p thu nh m t ng bư c nâng c p trình công ngh c a mình. Tuynhiên, khi kh năng t phát tri n công ngh trong nư c còn nhi u h n ch thì khnăng h p th , khai thác công ngh t bên ngoài cũng b h n ch . i u ó có thd n n s l thu c vào công ngh bên ngoài và tình tr ng t t h u v công ngh .Kinh nghi m c a nhi u nư c cho th y, ngay trong giai o n u c a công nghi phoá, các nư c ang phát tri n c n ph i nâng cao kh năng ti p thu công ngh , ng th i ph i y m nh ho t ng R&D. S ph i h p liên hoàn, ch t ch gi anghiên c u - tri n khai và ng d ng công ngh trong s n xu t là cách th cnâng c p trình công ngh m t cách hi u qu . Do v y, v n t ra là cácnư c i sau ph i có năng l c l a ch n, ti p thu, thích nghi và cu i cùng là làmch các công ngh s n có ti t ki m ư c th i gian, ti t ki m ư c chi phí chonghiên c u, phát minh. Nghĩa là các nư c i sau trong công nghi p hoá c n ph it o ra m t n n t ng công ngh c n thi t có th ti p thu và làm ch công nghhi n i, ng th i ph i t o năng l c n i sinh v khoa h c - công ngh có th
  • 53t sáng t o công ngh m i, gi m b t tình tr ng ph thu c vào công ngh du nh pvà ti n k p các nư c phát tri n i trư c v trình khoa h c - công ngh . Như v y, các nư c ang phát tri n trong CNH, H H c n ph i có chínhsách phát tri n khoa h c - công ngh phù h p t o kh năng ti p thu nh ngthành t u cách m ng khoa h c - công ngh c a nh ng nư c i trư c và nâng cao ư c năng l c khoa h c - công ngh qu c gia nh m y nhanh CNH, H H,tránh t t h u trong phát tri n. i u ó có nghĩa là các nư c ang phát tri n c nxác nh m t h th ng các m c tiêu và bi n pháp nh m phát tri n ti m l c khoah c và công ngh qu c gia. Các m c tiêu c a chính sách khoa h c và công nghlà “thúc y” và “ nh hư ng”. C th : i) Thi t l p các t ch c tích lu ki nth c và k năng công ngh ; ii) C i thi n cơ c u h t ng công ngh ; iii) Thúc y i m i khoa h c và công ngh ; iv) H tr các tài nghiên c u có tính chi nlư c cơ b n ã ư c l a ch n làm n n móng cho các công ngh m i trong tươnglai; và v) Xây d ng i u ki n phát tri n các công ngh m i. Trong n n kinh t th trư ng, các doanh nghi p óng vai trò chính trongvi c áp d ng các thành t u khoa h c - công ngh , do v y nhà nư c ph i th c scoi khoa h c - công ngh là ng l c c a s phát tri n, có nh ng gi i pháp c th thúc y s phát tri n c a khoa h c - công ngh và quan tr ng hơn là c n cócơ ch , chính sách khuy n khích các doanh nghi p y m nh ng d ng côngngh m i. V cơ b n, chính sách khoa h c - công ngh có th ư c xây d ngtheo ba c p: c p nh hư ng chi n lư c, c p l p k ho ch và c p th c hi n.c p th nh t, nhà nư c c n t p trung các c v n chính tr cao c p, các chuyên giahàng u xác nh chi n lư c, th t ưu tiên phát tri n công ngh d a trênchi n lư c phát tri n kinh t - xã h i qu c gia. C p th hai là các b ngành v ich c năng ho ch nh các chương trình khoa h c - công ngh ư c theo ch d nc a c p th nh t. Vi c th c hi n các chương trình di n ra c p th ba, cácchuyên gia, cán b k thu t các cơ s R&D bi n các chương trình thành hi nth c thông qua các tài khoa h c. Nhà nư c có th s d ng các bi n pháp c
  • 54th như: Tăng cư ng u tư cho khoa h c - công ngh ; K t h p gi a nhà nư cvà tư nhân trong ho t ng nghiên c u và phát tri n khoa h c - công ngh ;Khuy n khích và có ch ãi ng phù h p i v i nh ng ngư i ho t ngnghiên c u khoa h c - công ngh ... V i ngu n nhân l c và tài chính còn h nh p, m t chính sách khoa h c - công ngh phù h p v i chi n lư c kinh t xã h iqu c gia, các nư c ang phát tri n s có cơ h i tăng trư ng nhanh chóng.e. V chính sách phát tri n ngu n nhân l c Trong các lo i ngu n l c, thì ngu n l c tài nguyên thiên nhiên là có h nnhưng tài nguyên con ngư i l i là vô h n. Ngu n nhân l c ư c xem như m tnhân t có ý nghĩa quy t nh i v i quá trình s n xu t và là ng l c quantr ng nh t trong l ch s phát tri n c a xã h i loài ngư i. Ngu n nhân l c ngàynay ã tr thành m t khái ni m công c i u hành th c thi chi n lư c và kho ch phát tri n kinh t - xã h i, trong ó CNH, H H là m t gi i pháp quantr ng th c hi n các m c tiêu ra. Ngu n nhân l c là t ng th các ti m năng lao ng, t c là ngu n lao ng ư c chu n b s n sàng tham gia vào quá trình lao ng. Ngu n nhân l c ây ư c xem xét trên nhi u góc : quy mô, ch t lư ng và cơ c u. ho t ng s nxu t kinh doanh t ư c hi u qu kinh t theo quy mô trong i u ki n v khoah c - công ngh c th c n ph i có m t l c lư ng lao ng phù h p. Quy môngu n nhân l c m t m t ph thu c vào quy mô dân s , m t khác còn ph thu cvào cơ ng c a ngu n lao ng, m c linh ho t c a th trư ng, tình tr ngphát tri n c a h th ng giao thông. Ch t lư ng lao ng th hi n s c kh e,ph m ch t o c, trình tay ngh , k năng lao ng và ki n th c. Ch tlư ng ngu n nhân l c là y u t quan tr ng nh t i v i nh ng ngành, lĩnh v c òi h i lao ng qua ào t o, trình tay ngh cao. Ch t lư ng ngu n nhân l cchính là s n ph m c a quá trình giáo d c và ào t o. Nhi u nhà kinh t cho r ng u tư cho giáo d c là m t trong nh ng lo i hình u tư em l i hi u qu kinh t
  • 55- xã h i l n nh t, nó là lo i u tư tr c ti p cho s n xu t ch không ơn thu n là u tư cho lĩnh v c xã h i. T công ngh truy n th ng ti n lên công ngh hi n i thì l i th thu c vl c lư ng lao ng có k năng phù h p v i yêu c u c a công ngh hi n i. Vi cs d ng các thành t u cách m ng khoa h c - công ngh công nghi p hoá vàvươn t i nh ng ngành công ngh cao, hi n i không th tách r i vi c u tưphát tri n ngu n nhân l c. Trình phát tri n, kh năng ti p nh n, s d ng cáccông ngh hi n i c a th gi i v i m i qu c gia khi ti n hành công nghi p hoáph thu c trư c h t vào ngu n nhân l c có trình , có ch t lư ng mà ó l i làk t qu tr c ti p c a s u tư phát tri n giáo d c, ào t o i ngũ cán b khoah c - k thu t và l c lư ng lao ng lành ngh thích ng v i hi n i hoá. âylà y u t căn b n nh t, có ý nghĩa quy t nh i v i s thành công c a snghi p công nghi p hoá. Vì v y, các nư c mu n y nhanh ti n trình côngnghi p hoá ph i t p trung ào t o ư c i ngũ trí th c, k ngh gia và lao ngcó tay ngh cao. Th c t cho th y, m t qu c gia có h th ng giáo d c th c hi n t t ch cnăng chu n b h c v n và ngh nghi p cho ngư i lao ng thì s gia tăng dân s ,gia tăng ngu n nhân l c s tr thành ng l c i v i s phát tri n kinh t .Ngư c l i, v i m t h th ng kinh t và giáo d c y u kém, s gia tăng dân snhanh chóng s d n n tình tr ng th t nghi p tràn lan, thi u vi c làm, thi unhân l c ư c ào t o, s gia tăng các t n n và s m t n nh xã h i. Trong xuth c nh tranh toàn c u ngày càng quy t li t hi n nay, ch t lư ng ngu n nhân l c ư c o b ng trình tri th c, k năng s d ng công ngh cao và nó tr thànhy u t ch ch t c a phát tri n. Do v y, u tư cho giáo d c - ào t o không ch ơn thu n là kho n u tư mang tính phúc l i xã h i mà tr c ti p là u tư kinht . Th m chí, nó còn ư c coi là kho n u tư quan tr ng hàng u và mang l ihi u qu cao nh t. ây là m t kh năng, m t l i th ti m tàng mà các nư c isau có th có ư c, nó có th cho phép các nư c i sau nhanh chóng ti p c n
  • 56công ngh hi n i ngay c khi trình phát tri n kinh t chưa cao và có thvư t qua m t s n c thang tu n t trong phát tri n. Kinh nghi m nhi u nư c ã thành công trong CNH, H H ã kh ng nhr ng, nhà nư c c n ph i có chi n lư c và chính sách phát tri n ngu n nhân l c,ph i tăng cư ng u tư cho phát tri n giáo d c - ào t o và nâng cao ch t lư ng,hi u qu giáo d c - ào t o. ng th i, nhà nư c cũng c n có chính sách nh mkhai thác, s d ng có hi u qu ngu n nhân l c c a t nư c.f. V chính sách thúc y xu t kh u Th c t cho th y, ho t ng xu t kh u là phương ti n t ư c s pháttri n t ng th c a c n n kinh t và luôn óng vai trò quan tr ng thúc y ti ntrình CNH, H H. Ngu n thu t xu t kh u t o i u ki n gia tăng ngu n v n tíchlu và k t qu ho t ng xu t kh u l i có tác ng m nh m n chuy n d ch cơc u ngành kinh t . nhi u nư c, thúc y xu t kh u nhà nư c ã có nh ng bi n pháp linhho t, m m d o trong lĩnh v c thu , tín d ng và các hình th c tr c p khác. Tronggiai o n u công nghi p hoá, do kh năng c nh tranh còn nhi u h n ch nêncác doanh nghi p s n xu t và xu t kh u r t c n n s b o h , ưu ãi c a nhànư c. Tuy nhiên, m c b o h và ưu ãi c a nhà nư c s tuỳ thu c vào vai tròvà v trí c a các ngành, ưu tiên hơn cho nh ng ngành m i có tri n v ng pháttri n và s tr thành ngành xu t kh u có kh năng c nh tranh trên th trư ng thgi i. Theo th i gian, m c b o h c a nhà nư c s ph i gi m d n bu c cácngành này ph i phát tri n ng v ng trong m t th trư ng c nh tranh. Vi cm r ng thu hút u tư nư c ngoài cũng là nhân t c n thi t m mang s nxu t trong nư c và tăng thêm kh năng xu t kh u. Th c t NIEs, ngo i thương ã tr thành lĩnh v c u tàu thúc y s phát tri n c a n n kinh t . Vì v y, chính sách khuy n khích xu t kh u thư ng g n v i vi c ynhanh t c m c a n n kinh t , g n v i vi c khai thác và phát huy l i th so
  • 57sánh trong h th ng phân công lao ng qu c t . Nói cách khác, nhà nư c ph i óng vai trò nh hư ng chi n lư c và có nh ng chính sách h tr các doanhnghi p nâng cao s c c nh tranh gia tăng xu t kh u.g. V chính sách u tư và phát tri n cơ s h t ng k thu t Trong CNH, H H, t o i u ki n thu n l i cho s phát tri n c a cácngành kinh t òi h i ph i có m t cơ s h t ng k thu t tương x ng, bao g mh t ng giao thông, h th ng cung c p năng lư ng, h t ng thông tin - vi nthông... Th c ti n nhi u nư c ang phát tri n cho th y, do kinh t ch m pháttri n và ti m l c có h n nên cơ s h t ng thư ng y u kém, chưa th áp ng ư c yêu c u th c ti n t ra. Do v y, vi c xây d ng và phát tri n h th ng cơ sh t ng k thu t là m t yêu c u c p thi t, không ch là ti n b o m cho sphát tri n kinh t mà b n thân nó còn tr c ti p óng góp áng k vào quá trìnhtăng trư ng nhanh theo hư ng hi n i, góp ph n c i t o cơ c u và nâng cao s cc nh tranh c a n n kinh t . Trong th c t , tư nhân thư ng không th và/ho c không mu n u tư vàolĩnh v c xây d ng cơ s h t ng do c i m c a ho t ng này là òi h i v nl n, th i gian thu h i v n dài. Do v y, ch có nhà nư c m i có th có khnăng xây d ng và cung c p cơ s h t ng k thu t cho n n kinh t . N u nhànư c không m nh n vi c xây d ng cơ s h t ng thì không m t l c lư ng kinht - xã h i nào có th m nh n m t cách có hi u qu . i u ó th hi n s n l cc a nhà nư c u tư ph c v cho CNH, H H. Bên c nh vi c tr c ti p u tư, nhà nư c c n khai thông ti m năng c akhu v c tư nhân, không ph i v i tư cách là m t ngu n thay th , mà là m t ngu nb sung cho nhà nư c trong vi c xây d ng và cung ng k t c u h t ng. M tm t, tư nhân có th tham gia tr c ti p vào d ch v cung ng k t c u h t ng. M tkhác, khu v c tư nhân có th óng góp gián ti p thông qua vi c óng thu vàchính ph s dành m t t l l n hơn trong ngân sách u tư vào k t c u h
  • 58t ng. Nói tóm l i, ngoài s u tư tr c ti p t ngân sách, nhà nư c c n có chínhsách huy ng các ngu n v n khác c a tư nhân và c a nư c ngoài vào lĩnh v cphát tri n h t ng cơ s . V i nhi u nư c ang phát tri n trong i u ki n còn h n ch v ngu n v ncho xây d ng và phát tri n cơ s h t ng thì vi c nhà nư c ph i l a ch n cách ng m c u tư tr ng i m trong toàn b danh m c u tư là m t t t y u.Nguyên t c l a ch n xây d ng và phát tri n các h ng m c cơ s h t ng c n ph icó tác d ng kích c u n i a và kích thích phát tri n kinh t m c t i a. V iquan i m ó, vi c xây d ng h t ng giao thông, năng lư ng, thông tin - vi nthông và cơ s h t ng ô th có th ư c coi là nh ng tr ng i m u tư b i i u này có th em l i tác d ng thúc y s phát tri n c a các ngành liên quannh vào vi c xây d ng cơ s h t ng và vi c thúc y ô th hoá s kéo theo sphát tri n c a các ngành công nghi p và d ch v , t o i u ki n thu hút thêm lao ng dư th a t nông nghi p chuy n sang. ng th i, chính sách u tư pháttri n cơ s h t ng ph c v CNH, H H c a nhà nư c c n g n v i quá trình ôth hoá và góp ph n thu hút u tư vào các vùng sâu, vùng xa nh m gi m d n scách bi t gi a các vùng kinh t , gi a các a phương r ng núi và ng b ng. Tóm l i, c lý thuy t và th c ti n u kh ng nh CNH, H H trong h inh p kinh t qu c t các nư c ang phát tri n là m t quá trình khó khăn, ph ct p v i nhi u v n t ra c n gi i quy t và nhà nư c ph i là tác nhân quantr ng, nhi u khi có tính ch t quy t nh n s thành công trong CNH, H H.Nhà nư c không ch óng vai trò nh hư ng mà còn can thi p tr c ti p ho cgián ti p t o môi trư ng v i nh ng i u ki n thu n l i và có các chính sáchnh m huy ng và phân b s d ng các ngu n l c cho u tư phát tri n. Trongnh ng hoàn c nh c th , nhà nư c c n ch ng thúc y ti n trình CNH, H Hv i tư cách là nhà u tư, nhà k ho ch và ngư i i m i. S can thi p có hi uqu c a nhà nư c vào các ho t ng kinh t s góp ph n quan tr ng rút ng n ti ntrình CNH, H H.
  • 59 Tóm t t chương 1 Chương 1, lu n án ã h th ng hoá làm rõ nh ng v n lý lu n cơ b n vCNH, H H, v vai trò c a CNH, H H và tính t t y u khách quan c a CNH,H H i v i các nư c ang phát tri n; Phân tích nh ng nhân t nh hư ng nCNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t , m c tiêu c a CNH, H H trong h inh p kinh t qu c t th y ư c s c n thi t v vai trò c a nhà nư c iv iCNH, H H các nư c ang phát tri n ngày nay. Trên cơ s khái quát nh ng lýthuy t v vai trò c a nhà nư c i v i s phát tri n kinh t , lu n án ã lu n gi ilàm rõ vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c tcác nư c ang phát tri n, th hi n hai n i dung ch y u là vai trò xác nhchi n lư c và ban hành các chính sách, c bi t là các chính sách phát huy ngl c c a kinh t th trư ng; chính sách i u ch nh cơ c u ngành kinh t g n v iphát huy l i th so sánh, chính sách huy ng các ngu n l c v v n, công ngh ,nhân l c; chính sách khuy n khích xu t kh u; chính sách xây d ng và phát tri ncơ s h t ng t o i u ki n thúc y CNH, H H nh m th c hi n các m c tiêukinh t - xã h i ra.
  • 60 Chương 2VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONG H I NH P KINH T QU C T ÀI LOAN (TH I KỲ 1961 – 2003) VÀ BÀI H C KINH NGHI M2.1. KHÁI QUÁT V TÌNH HÌNH KINH T - XÃ H I ÀI LOAN GIAI O N 1949 - 19602.1.1. i u ki n t nhiên Lãnh th ài Loan n m khu v c ông B c Á, phía ông Nam TrungQu c, có t ng di n tích kho ng 36.006 km2 bao g m o ài Loan và nhi u ol n nh khác như o Lan, o Quy Sơn, o i u Ngư... và qu n o Bành H . o ài Loan có di n tích 35.879,3 km2, chi m 99% lãnh th . Nh ng dãy núich y t B c n Nam ã chia o ài Loan thành hai mi n ng b ng phía Tâyvà phía ông. Di n tích t ai có kh năng tr ng tr t chi m kho ng 29% t ngdi n tích ư c phân b nhi u khu v c: ng b ng Gia Nam, ng b ng Bình ông phía Nam và ng b ng Nghi Lan phía B c. H th ng sông ngòi c a ài Loan g m có g n 50 con sông, nhưng a ph n u ng n và d c, chênhl ch so v i m t bi n khá cao. ây là i u ki n thu n l i cho ài Loan có th xâyd ng các công trình thu i n. Lãnh th ài Loan ư c bao quanh là bi n. i u ki n t nhiên v i m t o chính và nhi u o nh thu c qu n o Bành H , qu n o i u Ngư ã t o i u ki n cho vi c xây d ng các h i c ng l n như c ng Cơ Long, c ng Cao Hùngvà c ng An Bình. V th như ng, vùng núi ài Loan phân b r ng, vùng gò i ch y u làth như ng màu vàng và , vùng t th p ven bi n ch y u là t b i có phìnhiêu tương i cao và t phèn. t nông nghi p ài Loan tương i ít v ikho ng 1,7 tri u ha. t canh tác bình quân u ngư i ài Loan ư c x p vào
  • 61lo i th p nh t trong khu v c. i u ki n t nhiên, khí h u, th như ng a d ng ãt o i u ki n cho các lo i sinh v t, th m th c v t phát tri n d i dào, nhi u ch nglo i. ài Loan nghèo v khoáng s n, theo s li u thăm dò, hi n ài Loan ã pháthi n ư c kho ng 200 lo i khoáng s n, tuy nhiên nh ng khoáng s n quan tr ngnhư than á, hơi t, ôlomit ch có tr lư ng nh . V dân s , năm 1952 dân s ài Loan là 8.128 nghìn ngư i v i l c lư nglao ng là 3,063 tri u ngư i. n năm 2003 dân s c a ài Loan là 22,535 tri ungư i v i thu nh p qu c dân bình quân u ngư i t 13.157 USD. Trong ó l clư ng lao ng có kho ng trên 10 tri u ngư i [90, tr. 15-17]. Dân cư s ng trên o ài Loan i b ph n là ngư i Hán di cư t i l c. Th dân ài Loan cóhai t c ngư i là ngư i Cao Sơn và ngư i Bình Ph chi m kho ng 2% dân s . Do t ch t, ngư i ông nên ài Loan là m t trong nh ng khu v c có m t dân cưthu c lo i cao trên th gi i. Theo s li u th ng kê, năm 2003 m t dân cư ài Loan là 625,86 ngư i/km2 [90, tr. 23]. S phân b dân cư ài Loan không u. Theo à phát tri n kinh t , ngư i dân có xu hư ng di cư n s ng mi nTây, nơi có ng b ng trù phú, có nh ng thành ph l n. M t s khu v c có m t dân cư l n như thành ph ài B c có m t dân cư lên n 10 nghìnngư i/km2, thành ph Cao Hùng là trên 9 nghìn ngư i/km2... Tuy nhiên, m t skhu v c khác như huy n Hoa Liên, huy n ài ông ch có kho ng trên 70ngư i/km2 [90, tr. 23]. Nhìn chung, v i u ki n t nhiên, a lý, khí h u ài Loan có nhi u m tkhông thu n l i. Nhưng v i v trí bi n o, ài Loan là nơi có th tr thànhtrung tâm thu hút các ho t ng kinh t qu c t , c bi t trong xu th toàn c uhoá n n kinh t th gi i.2.1.2. i u ki n kinh t - chính tr - xã h i Năm 1895, tri u ình nhà Thanh ã ph i ký hi p ư c Mã Quan, theo óTrung Qu c ph i như ng ài Loan, Bành H và các o ph c n khác cho Nh t
  • 62B n và sau ó Nh t B n ã thi t l p s th ng tr T ng c c tài, m i quy nhành t l p pháp, hành chính, quân s n m trong tay m t ngư i và thi hànhchính sách ng hoá. V kinh t , Nh t B n ã th c thi chính sách “công nghi p Nh t B n, nôngnghi p ài Loan” v i m c ích bi n ài Loan thành khu v c chuyên cung c plúa g o và là nơi tiêu th nh ng s n ph m công nghi p c a Nh t B n. V i côngnghi p, Nh t B n chú ý n nh ng ngành công nghi p nh , công nghi p ch bi nnông s n trong ó c bi t là ngành s n xu t ư ng. Năm 1927, ài Loan ã cót i 45 nhà máy s n xu t ư ng chi m t i 98% t ng s n ph m công nghi p.Ngoài ra, ài Loan còn có m t s cơ s công nghi p thu c các lĩnh v c khácnhư các nhà máy xay xát g o, ch bi n s i, xi măng, phân bón, gi y, hoá ch t...H th ng giao thông bao g m ư ng s t, ư ng b , b n c ng... cũng ư c xâyd ng t o i u ki n cho vi c lưu chuy n hàng hoá như tuy n ư ng s t n i li nB c Nam, các tuy n ư ng s t d c mi n ông, h th ng ư ng b n i li n cácthành ph , huy n xã. Vi c nâng c p c ng Cơ Long cho phép tàu tr ng t i 10 v nt n có th ra vào. C ng Cao Hùng cũng ư c xây d ng và nâng c p. Th c t , chính sách khái thác thu c a c a Nh t B n ã ph n nào có tác ng tích c c thúc y kinh t ài Loan i lên. Tuy nhiên, th i kỳ 1937 - 1945,các ngu n l c cơ b n c a ài Loan b Nh t huy ng bi n ài Loan thànhcăn c công nghi p qu c phòng ph c v m c ích chi n tranh c a Nh t B n. Dov y, công nghi p và nông nghi p c a ài Loan b t n th t nghiêm tr ng, s c s nxu t ngày càng th p kém. N n kinh t luôn trong tình tr ng thi u th n hàng tiêudùng trong khi lao ng dư th a. Khi chi n tranh th gi i th II k t thúc, àiLoan ư c gi i phóng kh i ách th ng tr c a Nh t B n nhưng nh ng mâu thu nm i gi a nh ng ngư i g c ài Loan v i chính quy n và quân it it il cn y sinh và tr nên gay g t. Ngư i dân n i d y ch ng chính quy n và nhanhchóng b àn áp. Kinh t ài Loan l i rơi vào tr ng thái suy s p, h n lo n. Dâns tăng nhanh trong khi s n xu t nông nghi p b suy gi m ã d n n s thi u
  • 63h t nghiêm tr ng v lương th c. S n xu t nông nghi p năm 1948 ch b ng 59%so v i năm 1941, không cung c p cho dân trên o. Hàng tiêu dùng ngàycàng khan hi m, giá c tăng v t. Năm 1949, khi nư c C ng hoà nhân dân Trung Hoa ra i, quan h kinht gi a ài Loan và i l c hoàn toàn b c t t. ài Loan i theo con ư ng tưb n ch nghĩa. V quan h i ngo i, trong nh ng năm 1950 và 1960, ài Loannh n ư c s ng h v chính tr tương i r ng rãi c a M và các nư c tư b nkhác. Nhi u nư c ã công nh n chính th Qu c dân ng và thi t l p quan hngo i giao v i ài Loan. ài Loan cũng t ng là thành viên chính th c c a Liênh p qu c nhưng n nh ng năm 1970, ài Loan ã m t chân trong Liên h pqu c và i u ó cũng ã gây r t nhi u khó khăn trong quan h qu c t c a àiLoan. Nư c CHND Trung Hoa tuyên b ài Loan là m t b ph n c a TrungQu c, nhi u nư c ã c t quan h ngo i giao v i ài Loan. Tuy v y, ài Loan ãth c hi n “ ư ng l i ngo i giao th c d ng”, thông qua ho t ng kinh t , thươngm i, văn hoá tranh th s ng h c a các nư c. Trong quan h qu c t , ài Loan v trí a - chính tr khá c bi t, nơi i u gi a hai h th ng xã h i trong su t th i kỳ chi n tranh l nh, Do v y, àiLoan ã nh n ư c ngu n vi n tr và u tư l n t M , Nh t và các nư c TâyÂu. Cũng th i gian này, trong dòng ngư i di cư tt i l c có nh ng nhà tưb n có v n, có chuyên môn k thu t và kinh nghi m qu n lý cũng là i u ki nthu n l i cho s phát tri n kinh t c a ài Loan. Sau khi tách kh i i l c (1949), kinh t ài Loan v n l c h u l i ph igánh ch u nh ng h u qu n ng n c a chi n tranh, cơ c u kinh t m t cân i,l m phát lên t i 1189% vào năm 1949 [63, tr. 36]. i s ng c a nhân dân r tkhó khăn. S c ép v vi c làm cũng ngày càng tăng do h u qu c a làn sóng didân vào ài Loan. Hoàn c nh ó ã bu c ài Loan ph i nhanh chóng ti n hànhkhôi ph c kinh t (1949-1952) v i n i dung cơ b n là h n ch , ngăn ch n s h nlo n kinh t , ki m ch l m phát và n nh xã h i.
  • 64 ki m ch l m phát, ài Loan ã th c hi n nh ng gi i pháp c th nhưc i cách h th ng ti n t thông qua vi c phát hành ng ti n m i, bán vàngt o l p ni m tin c a dân chúng vào ng ti n m i, tăng lãi su t tín d ng lên7%/tháng v.v... Nh ó, t l l m phát năm 1950 gi m xu ng còn 84%, năm1951 còn 53% [63, tr. 37]. Trong nông nghi p và nông thôn, ài Loan ã banhành chính sách c i cách ru ng tb t u t năm 1949. Vi c c i bi n ch sh u ru ng t ã góp ph n gi i quy t cơ b n mâu thu n gi a a ch và nôngdân, gi i phóng s c s n xu t trong nông nghi p, nông thôn. Trong công nghi p,nhà nư c ã bán cho tư nhân 461 xí nghi p v a và nh ti p qu n c a tư b nnư c ngoài [66, tr. 101]. Nh áp d ng hàng lo t các bi n pháp tích c c trên, ncu i năm 1952, n n kinh t ài Loan ã ư c khôi ph c, t m c cao nh t trư cchi n tranh. Tình hình kinh t ã cơ b n n nh t o i u ki n cho ài Loanbư c vào công nghi p hoá.2.1.3. Khái quát tình hình th c hi n chi n lư c công nghi p hoá thay thnh p kh u (giai o n 1953 - 1960) Trong giai o n u công nghi p hoá, v i i m xu t phát là m t n n kinht cơ b n v n d a trên n n nông nghi p l c h u, công nghi p nh bé, ph n l nhàng tiêu dùng công nghi p v n ph i nh p kh u, nhà nư c ài Loan ã l a ch nchi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u. N i dung cơ b n c a chi n lư cnày là t n d ng nh ng ngu n l c s n có trong nư c, c bi t là ngu n lao ngd i dào xây d ng m t s ngành công nghi p s n xu t các s n ph m ang ph inh p kh u nh m áp ng nhu c u a d ng c a s n xu t và tiêu dùng, t o thêmvi c làm, góp ph n n nh kinh t - xã h i. T năm 1953, ài Loan ã ra các k ho ch 4 năm phát tri n kinh t :1953-1956, 1957-1960 và 1961-1964. N i dung cơ b n c a các k ho ch này làgi n nh giá c hàng hoá, t ng bư c gi m t l l m phát, c i cách ch qu nlý ngo i t n nh kinh t , c i thi n i s ng nhân dân... Nhà nư c ài Loan ã th c hi n m t s chính sách và gi i pháp sau:
  • 65 - V chính sách phát tri n nông nghi p Giai o n này, ài Loan coi nông nghi p là ngành ch o v i phươngchâm “l y nông nghi p nuôi dư ng công nghi p và l y công nghi p h trnông nghi p”. Nhà nư c ti p t c th c hi n chương trình c i cách ru ng t và ãchia cho 195.000 h nông dân không t góp ph n hình thành các nông h quymô nh . ng th i, nhà nư c còn th c hi n nhi u chính sách h tr nông dânnhư cho vay v n v i lãi su t th p, quy ho ch l i ru ng t, c ng c các hi p h inông dân, mua nông s n v i giá cao hơn giá th trư ng khi c n thi t, tăng cư ngh tr các y u t u vào ph c v s n xu t. Bên c nh ó, nhà nư c ài Loanth c hi n u tư nâng c p cơ s h t ng ph c v nông nghi p ch y u là xâyd ng các công trình thu l i, m mang h th ng giao thông nông thôn, th c hi ncơ gi i hoá nông nghi p. Các chính sách, bi n pháp trên ã góp ph n thúc y s n xu t nông nghi ptăng trư ng nhanh. T 1953 n 1960, t c tăng trư ng c a nông nghi p tg n 5% bình quân hàng năm [63, tr. 42]. ài Loan ã không còn ph i nh p kh ulương th c, s n xu t nông nghi p phát tri n cũng làm gia tăng các ngu n nguyênli u cung ng cho công nghi p ch bi n. Ngoài ra, giá tr xu t kh u nông, lâm,thu s n chi m t l l n trong t ng kim ng ch xu t kh u (năm 1960 óng góp56% t ng giá tr xu t kh u). - V chính sách phát tri n công nghi p Trong giai o n này, ài Loan xác nh công nghi p nh , công nghi p s nxu t hàng tiêu dùng là ch l c, bên c nh ó chú ý phát tri n m t s ngành côngnghi p khác như xây d ng, năng lư ng nh m v a t o tích lu ban u cho pháttri n kinh t v a chu n b các i u ki n v cơ s h t ng kinh t - k thu t chogiai o n sau. Do h n ch v ngu n v n, v trình k thu t - công ngh nênchính sách công nghi p c a ài Loan hư ng vào phát tri n các cơ s côngnghi p quy mô v a và nh , v n u tư không nhi u, yêu c u lao ng k thu t
  • 66không cao s n xu t các m t hàng tiêu dùng thay th nh p kh u như d t, maym c, gi y, da, cao su, xe p, các lo i máy phát i n, v t li u xây d ng, phânbón và nông c ... Nhà nư c th c hi n chính sách b o h và h tr các ngànhcông nghi p non tr thông qua vi c ki m soát nghiêm ng t nh p kh u, mi ngi m thu , cho vay v n v i lãi su t th p, h tr các doanh nghi p trong cung c pnguyên li u, m b o v th trư ng cho các doanh nghi p tr ng i m. - Chính sách coi tr ng phát tri n khu v c kinh t qu c doanh Trong nh ng năm 1950, v i ch trương coi xí nghi p qu c doanh là ch o, nhà nư c ài Loan ã tăng chi ngân sách u tư xây d ng các xí nghi pqu c doanh quy mô l n, ch y u t p trung vào các lĩnh v c năng lư ng, giaothông, công nghi p ch t o... nh m th c hi n ch c năng m ư ng cho s pháttri n m t s ngành công nghi p. Năm 1952, khu v c này chi m 56,6% t ng giátr gia tăng c a n n kinh t ; 56,2% t ng giá tr gia tăng trong khu v c ch t o và100% trong các ngành cung c p hàng hoá, d ch v công c ng. Th c t , s pháttri n c a khu v c kinh t qu c doanh ã góp ph n quan tr ng vào thu ngân sáchc a nhà nư c (nh ng năm 1950 chi m 21,4% thu ngân sách c a chính quy ntrung ương). Các xí nghi p qu c doanh óng vai trò tích c c h tr doanh nghi ptư nhân v nguyên v t li u, v tài chính và d a vào các doanh nghi p tư nhântiêu th s n ph m. Ngoài ra, vi c m r ng khu v c kinh t qu c doanh ã t othêm nhi u vi c làm m i và góp ph n ào t o cán b k thu t, cán b qu n lý. - Chính sách huy ng các ngu n v n tín d ng và vi n tr cho u tưphát tri n Trong giai o n u c a công nghi p hoá, quan i m “t l c tăng trư ng” ã chi ph i các chính sách huy ng v n cho công nghi p hoá ài Loan. Nhànư c ã th c hi n chính sách nâng lãi su t ti n g i ngân hàng khuy n khíchngư i dân g i ti n ti t ki m. Trong nh ng năm 1950, ài Loan ã nâng m c lãisu t ti n g i ngân hàng lên 7%/ tháng. Do v y, t 1952 n 1955, s ti n g i
  • 67chi m 34,3% và t 1956 n 1958 chi m 34,6% trong t ng lư ng ti n phát hành. ng th i, chính ph ài Loan cũng chú tr ng tranh th vi n tr c a M và cácnư c phương Tây. Nh ng kho n vi n tr c a M ã góp ph n c u thành 23,5%tài s n c nh c a ài Loan trong giai o n 1952 - 1956. Nhìn chung, các chínhsách huy ng v n ã góp ph n làm tăng t l tích lu cho u tư phát tri n cácngành kinh t . Th i kỳ 1951 - 1960, riêng t l ti t ki m n i a ã chi m 9,7%GDP [80, tr. 24]. M t s k t qu bư c u c a công nghi p hoá V i nh ng chính sách và gi i pháp tích c c t phía nhà nư c và n l cc a các doanh nghi p, h gia ình trong th c hi n chi n lư c công nghi p hoáthay th nh p kh u, n n kinh t ài Loan ã t ư c m t s thành t u quantr ng. T 1953 n 1962, s n xu t công nghi p tăng bình quân 11,7% m i năm[80, tr. 13]. Cơ c u ngành kinh t c a ài Loan ã chuy n d ch theo hư ng gi mt tr ng c a nông nghi p và tăng t tr ng công nghi p, d ch v . Năm 1951,ngành nông nghi p chi m còn t i 35,5% giá tr GDP thì n năm 1960 gi m còn28,7% trong khi t tr ng c a công nghi p ã tăng lên chi m 29,6% và d ch vchi m 41,7% GDP. Trong giai o n 1953 - 1963, GNP c a ài Loan tăng bìnhquân 7,74% hàng năm. S phát tri n c a các ngành công nghi p còn góp ph ngi i quy t v n vi c làm và gia tăng thu nh p cho ngư i lao ng. Trong giai o n 1955 - 1960, t l th t nghi p ài Loan ch còn x p x 4% [63, tr. 45].Kim ng ch xu t kh u cũng có xu hư ng gia tăng. Năm 1963, giá tr xu t kh u là332 tri u USD. Trong cơ c u hàng xu t kh u, t tr ng s n ph m công nghi p b t u tăng lên, năm 1953 các s n ph m công nghi p ch chi m 8,4% nhưng nnăm 1962 ã tăng lên 50,5% trong t ng kim ng ch xu t kh u [63, tr. 51]. Nh ng k t qu trên cho th y, vi c l a ch n chi n lư c công nghi p hoáthay th nh p kh u v cơ b n phù h p v i hoàn c nh ài Loan lúc ó. T m tn n kinh t ch y u d a vào nông nghi p, trình k thu t th p kém, thi u l clư ng nh ng nhà tư b n có ti m l c thì vi c t p trung phát tri n nông nghi p s
  • 68v a gi i quy t v n lương th c, v a t o tích lu cho s phát tri n c a cácngành công nghi p. Nh ng chính sách t phía nhà nư c nh m huy ng và phânb s d ng các ngu n l c, nh t là n i l c ã phát huy tác d ng. c bi t, chínhsách b o h và ưu ãi c a nhà nư c ã t o i u ki n cho s ra i c a các ngànhcông nghi p m i, ã góp ph n thay th d n các m t hàng nh p kh u. Nhìnchung, ài Loan ã th c hi n ư c nh ng m c tiêu kinh t - xã h i ra. Tuynhiên, xét v lâu dài, do v n, công ngh h n ch và th trư ng n i a nh h pnên vi c ti p t c th c hi n chi n lư c này s ng trư c nh ng thách th c l n. i u ó t ra yêu c u i u ch nh n i dung chi n lư c công nghi p hoá.2.2. VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N IHOÁ TRONG H I NH P KINH T QU C T ÀI LOAN (TH I KỲ1961 - 2003) T 1961 n 2003, ài Loan ti p t c th c hi n quá trình CNH, H H và y m nh h i nh p kinh t qu c t . Th c t , quá trình CNH, H H ài Loan cóth chia thành hai giai o n. Giai o n t 1961 n 1982 th c hi n chi n lư ccông nghi p hoá hư ng v xu t kh u và giai o n t 1983 n 2003 y m nhhi n i hoá, h i nh p sâu r ng hơn vào n n kinh t th gi i và chuy n d n sanggiai o n phát tri n kinh t tri th c. N i dung c a ph n này t p trung phân tíchv vai trò c a nhà nư c ài Loan i v i CNH, H H trong quá trình h i nh pkinh t qu c t .2.2.1. Giai o n 1961 - 19822.2.1.1. B i c nh kinh t - xã h i n u nh ng năm 1960, s n xu t công nghi p ài Loan rơi vào tr ngthái trì tr . Công nghi p ch bi n, ngành ch l c óng góp vào s tăng trư ngnhanh c a công nghi p ài Loan t c tăng trư ng gi m t 14,4% năm 1960xu ng còn 8,1% năm 1962 [80, tr. 13]. S s t gi m t c tăng trư ng công
  • 69nghi p ã nh hư ng tr c ti p n s phát tri n kinh t ài Loan. i u ó choth y chi n lư c công nghi p hoá thay th nh p kh u ã b c l rõ nh ng h n ch : - M c tiêu c a ài Loan là ph i phát tri n h u h t các ngành công nghi ps n xu t các s n ph m tiêu dùng trư c ó ph i nh p kh u nhưng v i nh ng h nch v ngu n v n, trình k thu t - công ngh , ngu n nhân l c ư c ào t o vàb gi i h n c a hi u qu v quy mô thì nh ng yêu c u trên khó có th th c hi n ư c. ng th i, s h n h p v th trư ng tiêu th (c v quy mô và s c mua)cũng là y u t kìm hãm s phát tri n c a công nghi p. Thêm vào ó, s dư th alao ng nông nghi p, s di chuy n lao ng t nông nghi p sang công nghi pdi n ra r t ch m ã gây s c ép l n v vi c làm và các v n xã h i khác. - V cơ b n, n n công nghi p ài Loan m i d ng l i vi c s n xu tnh ng s n ph m ph c v nhu c u tiêu dùng. Các máy móc, thi t b , nguyên li uph c v s n xu t h u như u ph i nh p kh u. Cơ c u hàng xu t kh u ch m ư c c i thi n. S n ph m xu t kh u cũng ch gi i h n m t s ít s n ph mtruy n th ng giá tr th p như ư ng, g o, d a... và ch xu t kh u sang m t s thtrư ng ( c bi t là Nh t B n) ư c thi t l p thông qua quan h thương m i tth i kỳ trư c và trong chi n tranh. M c dù th c hi n ki m soát nghiêm ng tngo i thương nhưng ài Loan v n rơi vào tình tr ng nh p siêu. Năm 1961, nh psiêu c a ài Loan là 137 tri u USD [63, tr. 51]. T l nh p siêu cao ư c tích l it nhi u năm ã t o ra gánh n ng cho n n kinh t . Nh ng tác ng t ngo ithương i v i s thay i cơ c u công nghi p v n chưa có s c i thi n áng k . - Vi c th c thi chính sách b o h công nghi p ã d n n tình tr ng cácnhà s n xu t n i a ít quan tâm n c i ti n k thu t, nâng cao ch t lư ng s nph m, h giá thành. Do v y, giá c các s n ph m ư c b o h th trư ng n i a thư ng cao hơn giá s n ph m cùng lo i trên th trư ng th gi i nên s n ph mkhông có s c c nh tranh trên th trư ng qu c t . Chính sách b o h m u d ch vàvi c áp d ng t giá h i oái cao ã khuy n khích vi c tăng cư ng s d ng v t tưnh p kh u và không chú ý úng m c n vi c áp d ng các lo i công ngh s
  • 70d ng nhi u lao ng nên m c tiêu gi i quy t v n vi c làm trong công nghi pr t khó th c hi n ư c. Ngoài ra, trong b i c nh nhà nư c can thi p sâu vào cácho t ng kinh t ã t o ra m t b máy qu n lý quan liêu và trên phương di nkinh t , nó tri t tiêu ng l c c nh tranh. - M t i m áng chú ý n a là trong nh ng năm 1950, ài Loan là m ttrong s qu c gia và vùng lãnh th ch y u nh n vi n tr quân s và u tư c aM . T ng s vi n tr th i gian này lên n 2 t USD ã có tác ng quan tr ng n s phát tri n kinh t ài Loan, nh t là trong vi c xây d ng h t ng cơ s [87,tr. 49]. Tuy nhiên, t năm 1961, M tuyên b c t gi m d n vi n tr cho àiLoan. i u ó cũng có nghĩa là ài Loan m t d n ngu n h tr tài chính t bênngoài cho vi c th c hi n các m c tiêu kinh t - xã h i. Th c tr ng ó cho th y, vi c ti p t c duy trì chi n lư c công nghi p hoáthay th nh p kh u s không th giúp ài Loan th c hi n ư c các m c tiêu kinht - xã h i ra. M c dù bên trong ài Loan g p ph i nhi u thách th c to l n nhưng tìnhhình th gi i u nh ng năm 1960 l i có nh ng bi n ng l n và tác ng theohư ng có l i i v i s phát tri n kinh t c a nhi u qu c gia và vùng lãnh thtrong ó có ài Loan, nh t là nh ng cơ h i thâm nh p, chi m lĩnh, m r ngth trư ng nư c ngoài và nh ng cơ h i l n ti p thu nh ng ngu n l c quantr ng t nư c ngoài. C th : - ài Loan n m trong khu v c châu Á - Thái Bình Dương, là m t ph nlãnh th tách ra t Trung Qu c nên có v th a - chính tr , a - kinh t c bi ttrong b i c nh chi n tranh l nh gi a hai h th ng XHCN và TBCN nên ư c cácnư c phát tri n, c bi t là M h tr nhi u m t. Do v y, ài Loan có th t ptrung m i ngu n l c cho u tư phát tri n khi không ph i dành kho n ngân sách áng k cho ho t ng qu c phòng an ninh và còn ti p nh n ư c các kho nvi n tr tài chính và nh ng ưu ãi trong ti p c n th trư ng M .
  • 71 - Môi trư ng kinh t qu c t th i gian này ã t o ra nh ng thu n l i chocác nư c th c hi n m c tiêu gia tăng xu t kh u. N n kinh t các nư c tư b nphát tri n ang trong th i kỳ tăng trư ng nhanh và tương i n nh. Cơ c ungành kinh t các nư c này chuy n d ch theo hư ng gia tăng t tr ng c a cácngành d ch v , các ngành công ngh cao và gi m b t t tr ng c a các ngành sd ng nhi u lao ng do s c ép v ti n công gia tăng. Các ho t ng thương m i, u tư qu c t ư c m r ng và phát tri n nhanh chóng, h th ng tài chính ti nt qu c t ư c duy trì tương i n nh. ó là th i cơ l n cho các n n kinh t ang phát tri n ti p c n và khai thác, c bi t là khai thác nh ng kho ng tr ngth trư ng các s n ph m tiêu dùng mà nhi u nư c phát tri n b l i. Ngoài ra,cũng do quy mô lãnh th nh bé, các ngu n tài nguyên thiên nhiên có h n nên ài Loan bu c ph i hư ng n tìm ki m ngu n l c t bên ngoài và m r ng thtrư ng nư c ngoài thúc y kinh t phát tri n. - Cu c cách m ng khoa h c k thu t hi n i ang di n ra m nh m ãlàm xu t hi n nhu c u i m i và chuy n giao công ngh t các nư c phát tri nsang các nư c ang phát tri n. Chính xu th ó ã t o i u ki n cho các n n kinht i sau trong công nghi p hoá như ài Loan có th ti p nh n ư c nh ngngu n công ngh bên ngoài thông qua nh p kh u máy móc, thi t b , thông quathu hút FDI phát tri n nh ng ngành s n xu t các s n ph m xu t kh u. Thêmn a, s phát tri n c a k thu t, công ngh d a trên n n t ng mang tính chu nm c c a k thu t i n khí, i n t và hoá ch t cũng xác nh rõ m c tiêu cho àiLoan c n ph i tt i thâm nh p th trư ng th gi i.2.2.1.2. N i dung chi n lư c CNH, H H N m b t nh ng cơ h i to l n mà môi trư ng kinh t qu c t em l i ngth i gi i to nh ng s c ép t n i b n n kinh t , t u nh ng năm 1960, nhànư c ài Loan ã chuy n hư ng sang th c hi n chi n lư c công nghi p hoáhư ng v xu t kh u v i nh ng n i dung cơ b n sau:
  • 72 V m c tiêu c a chi n lư c CNH, H H Chính ph ài Loan xác nh m c tiêu cơ b n c a chi n lư c m i là t ptrung u tư phát tri n các ngành công nghi p ph c v xu t kh u thúc ytăng trư ng kinh t , chuy n d ch cơ c u ngành kinh t nh m ưa n n kinh t àiLoan ra kh i tình tr ng kém phát tri n, ng th i gi i quy t các v n xã h i. V bư c i trong CNH, H H M c tiêu cơ b n xuyên su t c a chi n lư c m i là phát tri n nh ng ngànhcông nghi p s n xu t hàng xu t kh u nhưng bư c i cho t ng giai o n ư c i u ch nh linh ho t d a trên nguyên t c cơ b n là ph i khai thác và phát huynh ng l i th so sánh c a t ng ngành, lĩnh v c. i u ó có nghĩa là ài Loanl a ch n m t cơ c u kinh t không cân i v i các “c c tăng trư ng” d a trênnh ng l i th so sánh trong quan h ngo i thương. V bư c i, giai o n u ài Loan t p trung phát tri n các ngành sd ng nhi u lao ng khai thác l i th v lao ng giá r cho s n xu t xu tkh u, sau ó t p trung phát tri n m t s ngành công nghi p n ng s n xu t các tưli u s n xu t thay th nh p kh u và các ngành công nghi p có hàm lư ng v nl n, công ngh cao nâng cao trình công nghi p và t o giá tr gia tăng cao.T nh ng năm 1970, ài Loan ã b t u tri n khai chi n lư c nâng c p n nkinh t v i n i dung là phát tri n m nh các ngành d ch v và các ngành côngnghi p m i nh m t o ra m t cơ c u ngành kinh t năng ng, hi u qu và hư ngd n n giai o n phát tri n kinh t tri th c. V nh hư ng gi i pháp huy ng các ngu n l c cho CNH, H H N i dung chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u t tr ng tâmphát tri n vào nh ng lĩnh v c có l i th so sánh c a ài Loan trên th trư ngqu c t và t các doanh nghi p, các s n ph m n i a i m t v i áp l c c nhtranh trên th trư ng qu c t . Toàn b h th ng chính sách ch y u c a nhà nư c ài Loan u nh m khuy n khích xu t kh u v i m t nguyên lý chung là m
  • 73b o cho nh ng nhà s n xu t có l i hơn khi xu t kh u s n ph m. Như v y, ngu n ng l c thúc y s phát tri n c a các ngành công nghi p ã có s thay i cănb n. Th trư ng nư c ngoài ư c coi là ng l c cho s phát tri n. Bên c nh huy ng ngu n n i l c, ài Loan coi tr ng các chính sách thu hút các ngu n l c tbên ngoài, nh t là các ngu n l c v v n, công ngh cho u tư phát tri n.2.2.1.3. Các chính sách, gi i pháp trong CNH, H Ha. Chính sách t do hoá kinh t và n nh môi trư ng kinh t vĩ mô Chuy n sang th c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u,chính quy n ài Loan ã th c thi chính sách t do hoá kinh t , phát tri n kinh tth trư ng nh m huy ng các ngu n l c cho công nghi p hoá thông qua cácbi n pháp như c i cách ch t giá, th c hi n chính sách thu ưu ãi nh mkhuy n khích tư nhân trong và ngoài nư c u tư, t ng bư c n i l ng ho t ngki m soát xu t nh p kh u ti n t i chính sách t do m u d ch... Trong th c hi n chi n lư c m i, m c dù theo m c tiêu gia tăng xu t kh unhưng nhà nư c ài Loan v n kiên trì phương châm “phát tri n trong n nh”.Do v y, nhi u bi n pháp ã ư c áp d ng th c hi n cân b ng ngân sách, n nh kinh t vĩ mô và t o i u ki n gia tăng u tư xây d ng cơ b n. Chính ph ài Loan cũng r t coi tr ng vi c ki m soát và ngăn ch n tình tr ng l m phát. ây là m t trong nh ng gi i pháp quan tr ng nh t trong s nh ng gi i phápnh m n nh môi trư ng kinh t vĩ mô khuy n khích u tư phát tri n. Khixu t hi n l m phát nhà nư c u áp d ng nh ng bi n pháp h u hi u ngănch n, ví d như ch ng l i tình tr ng l m phát u nh ng năm 1970, chính ph ã th c hi n th t ch t ti n t b ng nâng lãi su t ngân hàng, ng th i i u ch nhgiá c hàng hoá và lao ng trong ph m vi cho phép. Nh v y, ch trong m tth i gian ng n ch s giá tiêu dùng ã gi m xu ng, l m phát ã b ch n ng. Th c t , s n nh c a môi trư ng kinh t vĩ mô ã t o i u ki n gia tăngngu n v n, nh t là v n c a khu v c tư nhân cho u tư phát tri n.
  • 74b. Chính sách thúc y chuy n d ch cơ c u kinh t Trong giai o n u th c hi n chi n lư c m i, nhà nư c ài Loan xác nh công nghi p là ngành ch o, c bi t là các ngành hư ng v xu t kh u,còn nông nghi p và d ch v s óng vai trò h tr cho s phát tri n công nghi p.Chính quy n ài Loan ã ra các chính sách nh m i u ch nh cơ c u ngànhcũng như cơ c u n i b ngành th c hi n m c tiêu y m nh xu t kh u. - V i công nghi p, nh ng năm 1960, nhà nư c ài Loan khuy n khíchphát tri n các ngành công nghi p s d ng nhi u lao ng, quy mô nh và kthu t không òi h i cao, ch y u là công nghi p nh và l p ráp. Nh ng ngànhcông nghi p ư c ưu tiên phát tri n bao g m d t, ch bi n th c ph m, nh a, i n gia ình... u nh ng năm 1970, do nh hư ng c a cu c kh ng ho ng kinh t thgi i, công nghi p c a ài Loan ã b rơi vào tình tr ng không n nh. c ithi n cơ c u công nghi p, chính quy n ài Loan chuy n hư ng khuy n khíchphát tri n công nghi p có hàm lư ng v n và k thu t cao gia tăng giá tr , ng th i phát tri n m t s ngành công nghi p n ng và công nghi p hoá ch tnhư s n xu t gang thép, i n l c, l c d u... nh m s n xu t nguyên li u, các s nph m trung gian, máy móc và thi t b thay cho nh p kh u. T cu i nh ng năm 1970, do giá nhân công tăng lên, nh ng ngành côngnghi p s d ng nhi u lao ng ã m t d n l i th và g p ph i s c nh tranh gayg t c a m t s qu c gia ang phát tri n trong khu v c, chính ph ài Loan ãchuy n hư ng ưu tiên phát tri n các lo i hình công nghi p công ngh cao, s nph m có giá tr gia tăng l n: công nghi p s n xu t các s n ph m cơ gi i, linhki n xe hơi và i n cơ, công nghi p i n t thông tin. - V i khu v c d ch v , chính quy n ài Loan khuy n khích phát tri nnh ng ngành d ch v ph c v s n xu t như v n t i, thông tin, d ch v tài chính,ti n t ... nh m i u ch nh cơ c u d ch v theo hư ng hi n i hoá. Còn v i nông
  • 75nghi p, chính sách c a nhà nư c t p trung phát tri n m t s lo i s n ph m câytr ng, v t nuôi có năng su t cao ph c v cho m c tiêu xu t kh u.c. Chính sách huy ng ngu n l c tài chính cho công nghi p hoá Trong n i dung chi n lư c m i, chính quy n ài Loan xác nh khu v ckinh t tư nhân là xương s ng c a n n kinh t và là ng l c c a s phát tri n.Tuy nhiên, vai trò quan tr ng c a khu v c kinh t nhà nư c v n không b xemnh trong cung c p các d ch v công c ng và h tr khu v c kinh t tư nhân. ây chính là cơ s chính ph ài Loan ban hành các chính sách nh m huy ng ngu n l c tài chính cho công nghi p hoá: - m b o cân i ngân sách nhà nư c nh m t p trung chi cho côngnghi p hoá Chính ph ài Loan r t coi tr ng vi c m b o cân i ngân sách nhànư c v i vi c h n ch các kho n chi tiêu c a nhà nư c, c bi t là các kho n chithư ng xuyên. Năm 1960, chi thư ng xuyên c a nhà nư c ch chi m 19% GDP[90, tr. 58]. Theo các s li u th ng kê, t sau 1961, ngân sách nhà nư c àiLoan m b o cân b ng và có th ng dư. i u ó cho phép chính ph ài Loant p trung v n cho công nghi p hoá, c bi t cho xây d ng cơ b n. V cơ b n, các kho n u tư c a nhà nư c u nh m m c ích chung làt o môi trư ng kinh doanh thu n l i cho các doanh nghi p tư nhân. V i nh ngngành công nghi p m i òi h i v n l n, nhi u r i ro, nhà nư c có th u tưtoàn b b ng ngu n v n t ngân sách ho c góp c ph n. Khi nh ng ngành nàyphát tri n, ho t ng kinh doanh có hi u qu thì chính ph d n bán l i c ph ncho tư nhân t p trung cho các lĩnh v c khác. i u áng chú ý là khu v cdoanh nghi p nhà nư c ch t p trung vào m t s ngành then ch t như côngnghi p khai khoáng, giao thông v n t i, năng lư ng. T nh ng năm 1970, cácdoanh nghi p nhà nư c t p trung ch y u vào m t s ngành công nghi p n nghi n i như óng tàu, s t thép..., công nghi p qu c phòng và d ch v công c ng.
  • 76 - Chính sách khuy n khích u tư tư nhân bi n ti t ki m thành các kho n u tư có hi u qu vào s n xu t, chínhph ài Loan ã kiên trì chính sách phát tri n công nghi p và có nh ng cam k tm nh m i v i các m c tiêu phát tri n ã khi n các nhà u tư tin tư ng vàos nh t quán trong các chính sách kinh t c a nhà nư c. Các chính sách c th : + Chính quy n ài Loan ã ban hành h th ng các văn b n pháp lu tnh m t o môi trư ng pháp lý n nh khuy n khích u tư tư nhân. Tiêu bi unhư các i u lu t: “ i u l chuy n i doanh nghi p nhà nư c sang doanhnghi p tư nhân”, “Quy nh v khen thư ng u tư”. ng th i, nh m khuy nkhích phát tri n các ngành công nghi p có kh năng xu t kh u, chính ph ãn il ng các bi n pháp ki m soát nh p kh u như cho phép t do nh p kh u máymóc, thi t b , nguyên li u và có chính sách mi n ho c gi m thu i v i vi cnh p kh u các s n ph m c n thi t ph c v s n xu t các s n ph m xu t kh u. Nhànư c còn cho phép các công ty tư nhân ư c t do xu t kh u, ư c hư ng ch mi n và gi m thu i v i m t s s n ph m xu t kh u nh m tăng cư ng khnăng c nh tranh c a hàng hoá ài Loan trên th trư ng qu c t . + huy ng t i a ngu n l c tài chính cho u tư phát tri n, chính ph ài Loan khuy n khích mô hình cơ c u công nghi p hai t ng v i t ng trên là cácxí nghi p quy mô l n, ư c trang b k thu t, công ngh m i hi n i có nhi mv óng vai trò ch l c i u trong ho t ng s n xu t kinh doanh và t ng dư ilà các xí nghi p quy mô nh ho c nh ng xư ng nh , th m chí c nh ng h gia ình n m r i rác kh p nơi, ho t ng như các v tinh có nhi m v l p ráp ho cgia công nh ng b ph n r i. + Nhà nư c còn th c hi n nh ng chính sách tr c p, chính sách tín d nglãi su t th p. V i Quy ch khuy n khích u tư, các doanh nghi p tư nhân ư chư ng nhi u ưu ãi, c bi t là v thu . Theo quy ch này, các doanh nghi p ư c mi n thu 5 năm i v i các xí nghi p m i xây d ng, mi n thu 4 năm cho
  • 77các xí nghi p i m i thi t b khi b t u bán s n ph m, t ng m c thu thukhông vư t quá 25% m c doanh l i c năm. Năm 1980, Quy ch khuy n khích u tư ã ư c s a i nh m khuy n khích các ngành s d ng nhi u v n vàcông ngh cao. ài Loan mi n thu nh p kh u máy móc dành cho vi c im ithi t b trong các xí nghi p và hàng lo t các quy nh ưu ãi, mi n, gi m thukhác. T 1964 n 1977, t ng m c thu gi m bình quân 22% /năm [66, tr. 108].Chính sách ưu ãi v thu ã góp ph n kích thích u tư và i m i thi t b . Nhìn chung, nh ng chính sách ưu ãi và khuy n khích c a nhà nư c ãt o i u ki n thu n l i cho kinh t tư b n tư nhân phát tri n. Nh ng năm 1970,các doanh nghi p tư nhân trong ngành công nghi p i n t , công ngh thông tin,thi t b i n phát tri n m nh. n năm 1980, giá tr s n lư ng c a doanh nghi ptư nhân là 6,72 t USD, chi m 80% t ng giá tr s n ph m qu c dân và tr thànhb ph n ch y u c a n n kinh t ài Loan [41, tr. 151]. Nét c trưng c a khu v c kinh t tư nhân ài Loan là ph n l n cácdoanh nghi p thu c lo i v a và nh . Ngay t giai o n u công nghi p hoá,chính ph ài Loan nh n m nh vai trò quan tr ng c a các DNVVN b i lo i hìnhdoanh nghi p này có th khai thác t i a ngu n v n trong các t ng l p dân cư,chúng có cơ ch linh ho t, nhanh chóng thích ng v i s thay i c a môitrư ng kinh doanh. Th c t , nhà nư c ã có chính sách t o i u ki n thu n l i vtín d ng, v thu b t c ngư i ài Loan nào có kh năng u có th thành l pcông ty riêng c a mình. Tính n năm 1982, các DNVVN chi m 99,5% trongt ng s doanh nghi p và chi m 70% s lao ng có vi c làm, chi m 55% giá trtăng thêm và 65% t ng kim ng ch xu t kh u [41, tr. 152]. - Tăng cư ng huy ng ngu n v n t các t ng l p dân cư thông qua hth ng ngân hàng và các trung gian tài chính + tăng kh năng tích lu t n i b n n kinh t cho u tư phát tri n,chính ph ài Loan ã th c hi n chính sách lãi su t th c dương. Nhà nư c còn
  • 78quy nh mi n thu thu nh p i v i cá nhân có kho n thu nh p t lãi su t ti ng i ngân hàng v i th i h n g i hai năm. Bên c nh ó, do tâm lý c a ngư i dân ài Loan là ti t ki m trong chi tiêu nên t l ti t ki m cá nhân ài Loan m ccao. T 1952 n 1980, t l ti n g i ti t ki m trong dân cư ài Loan tăng g p7 l n, t 3% lên 21% thu nh p sau thu . + Nhà nư c cho phép và t o i u ki n cho s ra i c a các t ch c tàichính phi ngân hàng như các công ty b o hi m, các công ty u tư u thác, cáccông ty tài chính ng n h n... th c hi n ch c năng huy ng v n cho u tư pháttri n. u nh ng năm 1960, ài Loan b t u xây d ng S giao d ch ch ngkhoán v i vai trò là trung tâm giao d ch c phi u. Cu i nh ng năm 1970, àiLoan s a i i u l qu n lý ngo i h i và xây d ng “Trung tâm giao d ch ngo ih i”. Cùng th i gian ó, th trư ng ti n t chính th c ra i ã góp ph n cung ng v n ng n h n cho các doanh nghi p ho t ng s n xu t kinh doanh. - Chính sách thu hút ngu n v n nư c ngoài Bên c nh ngu n tích lu t trong nư c, ài Loan cũng chú ý khai thácngu n v n t nư c ngoài bao g m v n vi n tr , v n u tư tr c ti p và gián ti p. thu hút ngu n v n FDI, nhà nư c ài Loan không ng ng c i thi n môitrư ng u tư thông qua vi c ban hành h th ng pháp lu t ng b v u tưqu c t như các lu t thu , lu t h i quan, lu t qu n lý ngo i h i... Năm 1964,chính quy n ài Loan ã xây d ng các khu ch xu t nh m thu hút nhà u tưnư c ngoài. Nhà nư c còn có các chính sách ưu ãi i v i ho t ng u tư c atư b n nư c ngoài như mb o c quy n và ưu ãi v thu xu t nh p kh u,thu hàng hoá, thu tiêu th cho các doanh nghi p có v n nư c ngoài gi ng nhưcho các xí nghi p c a ngư i ài Loan. V i nh ng bi n pháp tích c c, t l tích lu ài Loan ã t 32,1%GDP trung bình hàng năm trong giai o n 1971 - 1980. T c tăng v n c a àiLoan trong th i kỳ 1960 - 1980 bình quân là 14,6% [57, tr. 130].
  • 79 Cùng v i các chính sách và bi n pháp huy ng v n cho công nghi p hoá, ài Loan cũng có chính sách và bi n pháp phân b s d ng ngu n v n có hi uqu . Trong các k ho ch phát tri n kinh t , nhà nư c công b công khai ngu nv n huy ng ư c (t tích lu trong nư c, v n ODA, v n vay nư c ngoài)phân b cho các d án u tư. V n s d ng v n hi u qu trong các xí nghi pqu c doanh luôn ư c coi tr ng. M c dù các doanh nghi p này thư ng t p trungvào nh ng ngành công nghi p mũi nh n có tính m ư ng, m c m o hi mcao nhưng nhà nư c không có ch tr c p, bao c p mà các doanh nghi p nàyph i m b o t bù p chi phí. V i ngu n v n u tư c a tư nhân trong nư c vàngu n v n FDI, nhà nư c luôn có s nh hư ng nhu c u u tư thông qua cácbi n pháp khuy n khích, th c hi n ch ưu ãi v tài chính, thu quan iv inh ng ngành ưu tiên, c bi t cho khu v c xu t kh u.d. Chính sách phát tri n khoa h c - công ngh Trong quá trình th c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu tkh u, chính ph ài Loan th c hi n chính sách kiên trì theo u i k năng, côngngh và tri th c tiên ti n giúp các doanh nghi p xâm nh p th trư ng s nph m m i và hi n i hoá quá trình s n xu t. th c hi n m c tiêu này, chínhph ài Loan ã xây d ng các “h th ng sáng t o” c p qu c gia ti p thu vànâng cao năng l c công ngh cũng như kh năng ti p c n, i u ch nh, và hoànthi n các công ngh nh p kh u. Chính ph ài Loan còn s d ng các chính sáchbu c các doanh nghi p n i a ph i nâng cao trình k thu t - công nghnâng cao năng l c c nh tranh. C th : - Chính sách nh p kh u công ngh : Th c hi n chi n lư c công nghi p hoáhư ng v xu t kh u, chính quy n ài Loan ã n i r ng nh ng h n ch iv inh p kh u, cho phép các doanh nghi p nh p kh u máy móc, thi t b hìnhthành và phát tri n các ngành công nghi p m i ph c v xu t kh u. Trong nh ngnăm 1960, chính ph ài Loan khuy n khích nh p kh u các dây chuy n s n xu t ng b nh m phát tri n các ngành công nghi p thu hút nhi u lao ng, òi h i
  • 80trình tay ngh không cao và c n ít v n u tư. D n d n, ài Loan tri n khainh p kh u các công ngh cao phát tri n các ngành òi h i v n và k thu tnhi u hơn. Do v y, công ngh s n xu t c a các ngành luy n kim, óng tàu, máy i n, vi n thông... t ng bư c ư c nâng c p. - t o i u ki n ti p nh n chuy n giao công ngh thông qua FDI, nhànư c ài Loan áp d ng ch thu ưu ãi v i các công ty nư c ngoài u tưvào nh ng ngành k thu t cao. thúc y chuy n giao công ngh , ti p nh n vàs d ng hi u qu công ngh chuy n giao g n v i s hình thành các ngành côngnghi p k thu t cao là xây d ng các khu ch xu t v i h th ng cơ s h t ng kthu t ng b và phát tri n ngu n nhân l c khoa h c - k thu t. Th c t , xét vchuy n giao công ngh , ài Loan là m t trong nh ng qu c gia và vùng lãnh th ư c hư ng l i r t nhi u t FDI và các h p ng ph v i Nh t B n. H u h t cácd án FDI c a Nh t B n u n m trong khu v c s n xu t nên ã có nh ng hi u ng dây chuy n và có tác d ng lôi kéo s phát tri n c a các ngành công nghi p ài Loan. Nhi u nhà nghiên c u ã kh ng nh r ng, ài Loan ã thành côngtrong vi c tr thành m t khâu trong dây chuy n s n xu t c a các công ty siêuqu c gia. - Chú tr ng nâng cao năng l c khoa h c - công ngh qu c gia. Trongnh ng năm 1980, ngân sách u tư cho khoa h c - công ngh trung bình tăng20% hàng năm [68]. H u h t các ho t ng nghiên c u tri n khai công ngh u ư c nhà nư c h tr v kinh phí và ưu ãi v tài chính - tín d ng. ài Loan,kho ng 90% kinh phí ho t ng hàng năm c a các cơ s nghiên c u phi chínhph u do nhà nư c c p. Nhà nư c ài Loan r t chú tr ng khuy n khích tư nhân và có chính sáchph i h p, h tr khu v c kinh t tư nhân u tư R&D. Các d án R&D trongngành công nghi p ư c chính ph giao cho Vi n nghiên c u công ngh côngnghi p (ITRI) qu n lý v i ch c năng ch o R&D nh ng k thu t theo n i dungcác d án ư c ký v i cơ quan c p v n là B kinh t ài Loan. Chính quy n ài
  • 81Loan còn cho xây d ng khu công nghi p g n ITRI t o i u ki n cho các k tqu nghiên c u ư c th nghi m, ng d ng t i các cơ s kinh doanh. - Chính ph cũng chú tr ng phát tri n th trư ng công ngh và có chínhsách ưu ãi, b o v quy n s h u trí tu . Các cơ quan nhà nư c ã t ch c cách i ngh , h i th o, h i ch và tri n lãm công ngh nh m t o i u ki n cho cácnhà ch t o công ngh và các doanh nghi p có th ti p c n, trao i công nghc n mua và qu ng cáo công ngh c n bán. Ho t ng giao d ch mua bán côngngh có th ti n hành nhanh chóng v i s giúp c a các chuyên gia tư v n vcông ngh , v tài chính và pháp lu t. Nh ó, các doanh nghi p ài Loan có thch ng ti p c n v i thông tin công ngh c p nh t, chính xác và góp ph n làmgi m nh ng thi t h i trong ti p nh n chuy n giao công ngh .e. Chính sách phát tri n ngu n nhân l c Th c t , chính ph ài Loan có m t t m nhìn chi n lư c toàn di n cho sphát tri n ngu n l c con ngư i nh m hư ng n m c tiêu m b o ngu n nhânl c ư c ào t o v văn hoá, k năng ngh nghi p cho CNH, H H. Chính sáchgiáo d c - ào t o c a ài Loan t p trung vào m c tiêu m r ng phát tri n hth ng các trư ng ph thông, trư ng d y ngh và i h c. Ngoài vi c mb ongu n v n u tư t ngân sách, nhà nư c ài Loan ã có các chính sách thu hútngu n l c a d ng xã h i vào xây d ng m i, m r ng h th ng các trư ng h c,cơ s ào t o. Th c t , khi th c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu tkh u, ài Loan ã hoàn thành ph c p ti u h c trong toàn dân và b t umr ng ào t o b c trung h c nh m chu n b l c lư ng lao ng c n thi t cho sphát tri n các ngành công nghi p trong giai o n sau. T cu i nh ng năm 1950, ài Loan t p trung phát tri n h th ng các trư ng d y ngh ào t o công nhânk thu t. T nh ng năm 1960, chính quy n ài Loan m r ng ào t o lao ngcó trình i h c, dành ưu tiên cao cho các trư ng ih c ng c p, nơi ào t o ra nh ng k sư, nhà khoa h c, nhà qu n lý, và nh ng quan ch c chínhph áp ng yêu c u th c t . Chính ph ài Loan cũng r t chú tr ng khuy n
  • 82khích sinh viên du h c, nh t là các nư c phát tri n, ng th i có nh ng bi npháp khuy n khích thích áng thu hút sinh viên v nư c. Chính ph ài Loancòn m i các chuyên gia nư c ngoài làm vi c v i ch lương cao, trao quy n c l p trong nghiên c u và xây d ng các chương trình nghiên c u riêng. Nhìn chung, chính sách phát tri n giáo d c - ào t o ã giúp ài Loan cóm t b ng dân trí cao. Ho t ng d y ngh ã cung c p cho dân di cư t nôngthôn ra thành th nh ng k năng c n thi t, giúp h có th tìm ư c vi c làmtrong các nhà máy v i m c thu nh p t t hơn. M c ti p c n giáo d c ih cc a ài Loan ư c m r ng nhanh chóng. Năm 1982, trong s 6.811.000 lao ng có 1.465.000 ngư i t t nghi p các trư ng trung c p và ào t o ngh (chi m21,51%), 758.000 ngư i t t nghi p các trư ng i h c, cao ng và sau ih c(chi m 11,12%) [90, tr. 35].f. Chính sách khuy n khích xu t kh u - Nh m khuy n khích xu t kh u, chính ph ài Loan ti n hành c i cáchch t giá h i oái theo hư ng th c hi n ch m t t giá h i oái th ngnh t và h giá ng ti n m i ài Loan 62% [41, tr. 124]. ng th i, chính phn i l ng ki m soát nh p kh u và th c hi n chính sách t do hoá i v i các uvào nh p kh u c n thi t cho vi c s n xu t hàng xu t kh u. T cu i nh ng năm1960, chính ph ài Loan ã n i l ng nh ng quy nh v qu n lý xu t nh pkh u. T năm 1964 n 1969, ài Loan ã thông qua danh m c 201 m t hàng ư c t do xu t nh p kh u, năm 1970 có thêm 1056 m t hàng và n năm 1973l i có thêm 824 m t hàng. Chính sách c i cách t giá và vi c t do hoá nh pkh u ã t o ra t giá h i oái ư c xác l p d a trên quan h cung - c u và trêncơ s ó t o i u ki n xác l p m t cách úng n giá c các y u t s n xu t. - h tr các doanh nghi p nâng cao năng l c c nh tranh và m r ngxu t kh u, chính quy n ài Loan có chính sách b o h và tr c p v i nhi u hìnhth c, nh t là ch thu ưu ãi v i các lo i hàng xu t kh u và v t tư nh p kh u
  • 83 s n xu t hàng xu t kh u. Nhà nư c quy nh, nh ng xí nghi p có trên 50%s n ph m xu t kh u ư c mi n thu 5 năm; nh ng xí nghi p tăng u tư ư cmi n thu thêm 4 năm; nh ng xí nghi p nh p kh u nguyên li u gia công xu tkh u ư c áp d ng ch hoàn thu ; lãi su t ti n vay cho s n xu t xu t kh uth p hơn lãi su t các kho n vay thông thư ng [41, tr. 124]. Th t c h i quancũng ư c ơn gi n hoá, hu b ho c gi m b t m t s th t c không c n thi t. T 1969, chính quy n ài Loan còn th c hi n chính sách khen thư ngcho nh ng cơ s có doanh thu xu t kh u cao như m c doanh thu xu t kh u là 10tri u USD, 5 tri u USD và 1 tri u USD s ư c c p b ng khen và ti n thư ngc a “Vi n hành chính”, “B kinh t ”, “C c m u d ch qu c gia”. Chính ph yêuc u các cơ quan nhà nư c nư c ngoài ph i có trách nhi m giúp thu th p thôngtin và thư ng xuyên c các oàn công tác ra nư c ngoài h tr các doanhnghi p c ng c th trư ng ã có và m r ng th trư ng m i. - Vi c thành l p các khu ch xu t là m t trong nh ng chính sách c bi tnh m thúc y xu t kh u. Ngày 30/1/1965, ài Loan công b “ i u l qu n lýthi t l p khu ch xu t” g m 27 i u (sau b sung thành 31 i u) trong ó có quy nh lĩnh v c ưu tiên u tư, ph m vi ho t ng v i m c ích cơ b n là thúc y u tư, tăng cư ng xu t kh u và thu hút ngo i t . S ra i c a ba khu ch xu t là Cao Hùng, Nam T , ài Trung ã t o sh pd n i v i các nhà u tư nư c ngoài. Khu ch xu t Cao Hùng ã tr thànhm t trong nh ng khu ch xu t l n nh t châu Á. Theo s li u th ng kê năm 1979,t ng v n u tư t i ba khu ch xu t này là 280 tri u USD, trong ó 80% là v nc a ngư i nư c ngoài. Giai o n t 1966 n 1978, t ng kim ng ch xu t kh uc a ba khu ch xu t là 7 t USD, xu t siêu 1,68 t USD [41, tr. 122]. Nh ng chính sách h tr t phía nhà nư c trong giai o n u th c hi nchi n lư c m i ã t o i u ki n cho các doanh nghi p d n nâng cao năng l cc nh tranh, t ng bư c thâm nh p, chi m lĩnh th trư ng và gia tăng xu t kh u.
  • 84g. Chính sách xây d ng và phát tri n h th ng cơ s h t ng t o i u ki n cho s phát tri n công nghi p hư ng v xu t kh u và t os liên k t gi a các ngành kinh t , ài Loan ã chú tr ng u tư phát tri n hth ng cơ s h t ng ng b v i tr ng tâm là h th ng h t ng k thu t như hth ng giao thông v n t i, h t ng thông tin, vi n thông. - Chính quy n ài Loan ã u tư toàn b t ngu n ngân sách nhà nư ccho các công trình then ch t như ư ng s t, ư ng b , sân bay, b n c ng, i nl c, h th ng cung c p nư c, các công trình công c ng... u tư cho giao thôngv n t i chi m kho ng 10% t ng v n u tư xây d ng cơ b n trong giai o n1953 - 1972. T 1974, nhà nư c ài Loan ã cho xây d ng m t s h ng m cgiao thông v n t i l n như ư ng cao t c B c Nam, c ng m u d ch qu c t àiTrung, ư ng s t B c H i, c ng Tô Áo, sân bay qu c t ài Nguyên... - Xây d ng và phát tri n khu công nghi p ư c coi là m t gi i pháp r tquan tr ng nh m thúc y ti n trình CNH, H H. Trong th p k 1960, khi cácngành công nghi p ài Loan ã phát tri n tương i n nh, chính quy n àiLoan b t u th c hi n quy ho ch t cho phát tri n công nghi p. Khu côngnghi p L c (1960) và khu ch xu t Cao Hùng (1965) là nh ng khu côngnghi p, khu ch xu t u tiên ư c u tư xây d ng. Ngoài vi c tr c ti p u tư,nhà nư c ài Loan còn cho phép tư nhân xây d ng các khu công nghi p v i yêuc u ph i m b o theo úng quy ho ch và các quy nh v h t ng khu côngnghi p c a nhà nư c. Các khu công nghi p ư c xây d ng v i h th ng k t c uh t ng k thu t - xã h i hoàn ch nh, ng b cùng các khu ô th ư c xây d ngxung quanh v a t o i u ki n cho các doanh nghi p gi m thi u chi phí s n xu t,có th s m tri n khai các d án u tư, v a có i u ki n x lý ch t th i, b ov môi trư ng, ng th i còn m b o cung c p ngu n nhân l c và các d ch vti n ích khác. áng chú ý là r t nhi u khu công nghi p ài Loan ư c xâyd ng nh ng vùng t c n c i ho c t l n bi n không nh ng ti t ki m ư cqu t nông nghi p v n r t khan hi m, mà còn gi m thi u ư c các chi phí v
  • 85 n bù, gi i phóng m t b ng và có i u ki n xây d ng ngay t um thth ng k t c u h t ng ng b và hi n i. D a trên các k ho ch phát tri n kinht và nh m phát tri n các ngành công nghi p mũi nh n như l c hoá d u, luy nkim và óng tàu bi n trong nh ng năm 1970, chính quy n ài Loan ã phát tri ncác khu công nghi p chuyên ngành t i Lâm Viên, i Xã, m t s khu côngnghi p nông thôn cũng ư c xây d ng B c u, Trúc Sơn và nh ng vùng phc n khác. Nhìn chung, chính sách xây d ng và phát tri n h th ng cơ s h t nghoàn ch nh, ng b ã t o i u ki n khuy n khích u tư, thúc y ti n trìnhcông nghi p hoá.2.2.1.4. K t qu ch y u c a CNH, H H Vi c chuy n sang chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u b ngcác chính sách tích c c t phía nhà nư c ã góp ph n t o i u ki n cho ài Loanphát huy các ngu n l c, khai thác nh ng l i th so sánh trong phân công lao ng qu c t y nhanh phát tri n kinh t . GDP c a ài Loan t m c tăngtrư ng bình quân hàng năm trong th p k 1960 là 8,3%; th p k 1970 là 10,2%. Hình 2.1: T c tăng trư ng kinh t ài Loan giai o n 1960-1982 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004, p. 5 [90].
  • 86 S tăng trư ng nhanh c a các ngành công nghi p và d ch v trong g nb n th p k ã thúc y chuy n d ch cơ c u kinh t theo hư ng hi n i. Ttr ng c a nông nghi p trong GDP gi m xu ng nhanh chóng, t 28,5% năm 1960xu ng còn chi m 7,3% năm 1983. Trong khi ó t tr ng c a công nghi p tăngnhanh, t tr ng c a d ch v cũng có xu hư ng ngày càng gia tăng (Hình 2.2). Trong ngành công nghi p, các ngành ch t o tăng trư ng nhanh, nh t làm t s ngành công ngh cao như i n cơ, ch t o linh ki n i n t ... ã t o ra sbi n i cơ c u công nghi p theo hư ng gia tăng t tr ng c a công nghi p cht o trong t ng giá tr s n lư ng công nghi p, ng th i gi m b t t tr ng c a cácngành công nghi p s d ng nhi u lao ng. Năm 1981, các ngành s d ng nhi ulao ng ch còn chi m 50% trong công nghi p ch t o [63, tr. 103]. Hình 2.2: Cơ c u ngành kinh t c a ài Loan năm 1983 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004, p. 53 [90] Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan tăng bình quân 28,5% giai o n 1970- 1980. M c xu t siêu c a ài Loan tăng m nh, năm 1971 ch là 216 tri u USDthì năm 1981 t hơn 1,4 t USD và n năm 1983 t hơn 4,83 t USD.
  • 87 Hình 2.3: Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan giai o n 1960 -1982 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004, p. 214 [90]. Cơ c u hàng xu t kh u c a ài Loan ã có s chuy n d ch theo hư ng giatăng nhanh chóng t tr ng hàng ch t o. Trong cơ c u hàng xu t kh u c a àiLoan, năm 1960, t tr ng hàng ch t o xu t kh u ch chi m 10% thì năm 1970 ã chi m 76% và năm 1980 chi m 92%. Các s n ph m i n, i n t ã tr thànhs n ph m xu t kh u ch y u c a ài Loan. - S phát tri n nhanh c a các ngành công nghi p và d ch v còn gi i quy tvi c làm, h th p t l th t nghi p. u nh ng năm 1990, t l th t nghi p àiLoan ch dao ng m c 1%. Bên c nh nh ng thành t u t ư c trong phát tri n kinh t nhưng n nkinh t ài Loan v n còn m t s h n ch và ang ng trư c nh ng thách th cl n. ó là: Tình tr ng thi u h t ngu n nhân l c ch t lư ng cao; Trình khoah c - công ngh cho s phát tri n c a nh ng ngành công ngh cao ngang t m cácnư c phát tri n còn nhi u h n ch ; ài Loan v n còn ph thu c nhi u vào côngngh c a nư c ngoài; Tình tr ng ô nhi m môi trư ng tr m tr ng trong khi ài
  • 88Loan chưa th c s chú ý n vi c phát tri n các công ngh s ch v.v... Nh ng h nch này có nhi u nguyên nhân trong ó có nguyên nhân t phía nhà nư c. i u ó cho th y, ti p t c th c hi n nh ng m c tiêu kinh t - xã h ira và ti n lên hi n i, ài Loan c n ph i có s i u ch nh n i dung chi n lư cCNH, H H và nh hư ng chính sách phù h p.2.2.2. Giai o n 1983 - 20032.2.2.1. B i c nh kinh t - xã h i Bư c vào nh ng năm 1980, ài Loan ng trư c nh ng khó khăn vàthách th c m i: - ng n i t lên giá, cán cân thương m i rơi vào tình tr ng m t cân i, u tư công c ng không , nhu c u tiêu dùng c a ngư i dân gi m; nh ng ngànhcông nghi p s d ng nhi u lao ng g p nhi u khó khăn do s gia tăng chi phív ti n công, giá t và chi phí xây d ng cơ b n khi n giá thành s n ph m giatăng và gi m s c c nh tranh c a s n ph m... i u ó ã nh hư ng m nh nnh p tăng trư ng c a các ngành kinh t . Bên c nh ó, nh ng l i th xu t phátt l i th a - chính tr có xu hư ng gi m ã t ra yêu c u t l c trong pháttri n ph i tăng lên. Ngoài ra, khi nh ng l i th v n có c a ài Loan d n suy y utrong khi có nhi u cơ h i m ra cho các công ty c a ài Loan ti n hành thâmnh p, bành trư ng ra nh ng th trư ng m i có ti m năng v lao ng giá r , thtrư ng tiêu th r ng l n như Trung Qu c và m t s nư c ông Nam Á thì s giatăng ho t ng u tư ra nư c ngoài c a các công ty ài Loan có nh hư ng tr cti p n các ho t ng s n xu t, thương m i qu c t và c n n kinh t . - Tình hình qu c t lúc này ang có nh ng i u ch nh l n ph m vi toànth gi i. Ch nghĩa b o h m u d ch trên ph m vi toàn c u có xu hư ng tăng lên,nh ng s n ph m xu t kh u ch l c c a ài Loan g p s c nh tranh quy t li tc a các qu c gia phát tri n nên th trư ng xu t kh u b co d n l i, vi c m r ngth trư ng m i g p r t nhi u khó khăn. Dư i tác ng c a toàn c u hoá và h i
  • 89nh p kinh t qu c t , các n n kinh t tr nên ph thu c l n nhau nhi u hơn.Trong b i c nh ó, m c tiêu thu hút u tư tr c ti p nư c ngoài t các công tyxuyên qu c gia hàng u th gi i nh m ti p thu công ngh m i, gia nh p vànâng c p v trí trong chu i giá tr toàn c u c a ài Loan s ph i im tv isc nh tranh m nh m c a m t s n n kinh t m i n i trong khu v c như TrungQu c, n và m t s nư c ASEAN. - Hơn n a, trong nh ng năm cu i th k XX, khuôn m u công ngh - kthu t d a trên tri th c m i, bao g m vi i n t , công ngh sinh h c, v t li um i… ang hình thành v i gia t c ngày càng l n. i u ó t ra yêu c u v i àiLoan ph i nh n th c ư c t m quan tr ng c a khuôn m u khoa h c - k thu tm i nh hư ng phát tri n. Trư c nh ng khó khăn, thách th c m i, ti p t c y m nh CNH, H Hnh m th c hi n các m c tiêu phát tri n kinh t - xã h i, ài Loan c n có nh ngchính sách i u ch nh n i dung chi n lư c cho phù h p.2.2.2.2. Nhà nư c i u ch nh n i dung chi n lư c CNH, H H Năm 1983, nhà nư c ài Loan ra chính sách “Tam hoá” (t do hoá,qu c t hoá và ch hoá) và xác nh ó là phương châm cơ b n hi n ihoá n n kinh t . T do hoá là tr ng tâm c a “Tam hoá” v i n i dung là kh cph c toàn di n nh ng h n ch ho c qu n ch không thích h p, gi m b t nh ngbi n pháp can thi p sâu nh m thúc y vi c hình thành môi trư ng c nh tranhlành m nh trong phát tri n kinh t . Qu c t hoá ch s gia tăng quan h kinh tc a ài Loan v i th gi i, gi m b t nh ng h n ch trong quan h ngo i thươngv i các nư c, m r ng và ti n t i t o ra s thay i v ch t các ho t ng ngo ithương, khoa h c k thu t. Ch hoá là vi c nh ra các quy t c, i u l và cácbi n pháp th c hi n trong m c a và giao lưu qu c t . Th c ch t, ây là giai o n chính quy n ài Loan i u ch nh n i dungchi n lư c theo hư ng nâng cao ch t lư ng tăng trư ng; chuy n d n t n ng v
  • 90tăng trư ng kinh t thu n tuý sang phát tri n kinh t - xã h i và phát tri n b nv ng v i s k t h p kinh t - k thu t - xã h i - môi trư ng; phát tri n n n kinht tri th c và h i nh p ngày càng sâu r ng vào n n kinh t th gi i. ó cũng làs thay i v ch t c a n n kinh t d a vào khoa h c - công ngh - tri th c làch y u, mà ó có vai trò óng góp quan tr ng c a ngu n nhân l c ch t lư ngcao và công ngh thông tin. N i dung c th là nâng c p các ngành s n xu t,gi m các ngành s d ng nhi u lao ng, nâng giá tr gia tăng c a s n ph m, ad ng hoá s n ph m và th trư ng xu t kh u, không t p trung vào m t th trư ngchính là M như trư c. Công nghi p ch t o chuy n d ch theo hư ng gi m ttr ng các ngành công nghi p nh , tăng t tr ng các ngành công nghi p n ng.2.2.2.3. Các chính sách, gi i pháp trong CNH, H H Nh m th c hi n các m c tiêu ra, chính quy n ài Loan ã ưa ra cáck ho ch phát tri n kinh t - xã h i v i m c tiêu và nh ng chính sách, gi i phápc th cho t ng giai o n, n i b t nh t là hai k ho ch: K ho ch 6 năm ki nthi t kinh t (1991-1996) và K ho ch sáu năm (2002 - 2008) mang tên “Tháchth c 2008” nh m ưa n n kinh t ài Loan lên t m cao hơn, chuy n sang giai o n phát tri n kinh t tri th c.a. Chính sách i u ch nh cơ c u kinh t - V i ngành công nghi p: T u nh ng năm 1980, n n công nghi p ài Loan g p ph i nh ng khókhăn l n do nh ng l i th , nh t là lao ng giá r không còn như trư c, thtrư ng các nư c tư b n, nh t là M có xu hư ng b thu h p do n n kinh t cácnư c này rơi vào tình tr ng trì tr , kh ng ho ng. Trư c th c tr ng ó, chính ph ài Loan ã ra nh ng chính sách i u ch nh cơ c u công nghi p v i nh ngtiêu chí: tìm th trư ng thay th , giá tr gia tăng c a s n ph m cao, m c ônhi m th p, trình k thu t - công ngh cao... C th :
  • 91 +T u nh ng năm 1980, chính ph ài Loan ra m c tiêu hi n ihoá các ngành công nghi p truy n th ng và t p trung u tư cho nh ng ngànhcông nghi p có tri n v ng g n v i thành t u khoa h c - công ngh hi n i. + u nh ng năm 1990, chính ph ài Loan nh hư ng t p trung pháttri n 10 ngành công nghi p mũi nh n là: Công nghi p thông tin; Công nghi pvi n thông; Công nghi p i n t tiêu dùng; Công nghi p ch t bán d n; Côngnghi p s n xu t thi t b t ng hóa và cơ khí chính xác; Công nghi p hàngkhông và vũ tr ; Công nghi p v t li u cao c p; Công nghi p ch t o hóa ch t vàhóa ch t c d ng; Công nghi p b o v s c kh e; Công nghi p phòng tr ônhi m [63, tr. 109]. Vi c t p trung phát tri n các ngành công nghi p này nh mm c tiêu i u ch nh cơ c u công nghi p và cơ c u kinh t theo hư ng hi n i. + Bư c sang th k XXI, bên c nh vi c ti p t c phát tri n các ngành côngngh cao, chính ph ài Loan ra nh hư ng chi n lư c ưa ài Loan trthành cư ng qu c thi t k m u công nghi p toàn c u, d n chi m lĩnh khâu t ogiá tr gia tăng l n nh t trong toàn b h th ng phân công lao ng qu c t ư cc u trúc theo nguyên lý chu i giá tr gia tăng toàn c u. - V i ngành d ch v : T gi a nh ng năm 1980, khi n n kinh t ang quá chuy n t n n kinh t công nghi p sang n n kinh t d ch v , chính ph àiLoan ch trương khuy n khích phát tri n các ngành d ch v có tính ch t s n xu tchuyên nghi p và các ngành d ch v có tác d ng nâng cao ch t lư ng i s ngnhân dân. Theo n i dung k ho ch i u ch nh ngành d ch v , năm 1996 ngànhb o hi m, tài chính - ti n t s chi m 30,6% (năm 1990 là 28,9%), ngành thươngm i gi m xu ng còn 26,4% (năm 1990 là 28,6%), ngành giao thông v n t i vàthông tin là 11,7% và các ngành d ch v khác là 31,3% [63, tr. 145]. Nh ng năm u th k XXI, trong k ho ch 6 năm 2002 - 2008, ài Loan ra m c tiêu ti p t c phát tri n các ngành d ch v công ngh cao và chú tr nghai nhóm ngành: du l ch và các d ch v văn hoá, ngh thu t. V i v trí a lý c
  • 92bi t, có ti m năng l n phát tri n, chính ph ài Loan có ch trương bi n vùnglãnh th này tr thành m t “hòn o du l ch”. ng th i, các d ch v văn hoá,ngh thu t như các ngành t o hình, thi t k trang ph c, thi t k m u, s n xu tchương trình truy n hình và thi t k ph n m m trò chơi, các d ch v xu t b n,qu ng cáo... cũng ư c khuy n khích phát tri n. Vi c phát tri n các ngành này sv a góp ph n nâng cao ch t lư ng cu c s ng, môi trư ng v a t o thêm vi c làm, óng góp vào tăng trư ng và chuy n d ch cơ c u kinh t .b. Chính sách khuy n khích u tư - thích ng v i xu th phát tri n m i, nhà nư c ài Loan ã ti p t cs a i, b sung và hoàn thi n h th ng các văn b n pháp lu t nh m t o i uki n khuy n khích u tư trong b i c nh m i. Bao g m các o lu t như: olu t u tư giành cho các công dân nư c ngoài (SIFN); o lu t khuy n khích u tư (SEI), o lu t này v sau ư c thay b ng o lu t nâng c p các ngànhcông nghi p (SUI) có hi u l c t 1/1/1991; o lu t h p tác v k thu t (SFC) ư c ban hành nh m khai thác s h tr c a các nhà u tư nư c ngoài v côngngh , bí quy t k thu t cho các doanh nghi p n i a. - C i cách h th ng tài chính - ngân hàng nh m n nh môi trư ng kinht vĩ mô và khuy n khích u tư. Th c t , n n kinh t ài Loan cũng ch u nhhư ng c a cu c kh ng ho ng tài chính - ti n t xu t phát t châu Á (1997) tuykhông nghiêm tr ng như m t s nư c Thái Lan, Hàn Qu c... M c dù v y, hth ng tài chính, tín d ng c a ài Loan v n ng trư c nh ng thách th c l n.Tính n cu i năm 2001, có ít nh t 100 t ch c ngân hàng, ph n l n các t ch ctín d ng c a h i nông dân và ngư dân có nguy cơ phá s n. kh c ph c tìnhtr ng này, chính ph ài Loan ã ti n hành c i cách h th ng tài chính - ngânhàng v i nguyên t c tăng cư ng các quy ch an toàn, nguyên t c th trư ng và cơs h t ng tài chính. Nhà nư c ài Loan ã thông qua hàng lo t các o lu tnh m d b hàng rào gi a các d ch v tài chính và tăng t c quá trình sáp nh pgóp ph n nâng cao kh năng c nh tranh c a gi i kinh doanh trong nư c. Ví d
  • 93như tháng 10 năm 2002, B Tài chính ài Loan ã xu t chính ph tăng thêmngu n tài chính tr giá 30 t USD c i t ngành tài chính. Có t i 50 ngân hàngn i a n m trong chương trình cơ c u l i, trong ó 15 công ty c ph n tài chính ã th c hi n k ho ch sáp nh p. Nhìn chung, các gi i pháp ra u nh m m c ích t o m t h th ng tài chính n nh, lành m nh, t tiêu chu n th gi i gópph n n nh kinh t vĩ mô, khuy n khích u tư phát tri n. - kh c ph c nh ng h n ch c a mô hình phát tri n d a ch y u vào cácDNVVN, nhà nư c ài Loan có chính sách thúc y phát tri n các t p oàn kinht l n. Vi c xây d ng và hình thành mô hình cơ c u doanh nghi p m i s v agóp ph n kh c ph c nh ng h n ch c a mô hình phát tri n d a ch y u vào cácDNVVN trư c nh ng thách th c v công ngh , v năng l c c nh tranh trong b ic nh toàn c u hoá kinh t , ng th i phát huy ư c nh ng ưu i m c a lo i hìnhDNVVN trong m i lên k t v i các t p oàn, các doanh nghi p quy mô l n. Nhànư c ài Loan ã ban hành các chính sách ưu ãi v v n, nhân l c, t o i u ki ncho các t p oàn l n m r ng quy mô, nâng cao trình k thu t - công ngh ,năng l c c nh tranh. ng th i, nhà nư c t o i u ki n và khuy n khích cácdoanh nghi p l a ch n chi n lư c a d ng hoá kinh doanh nh m tăng doanh thu,l i nhu n, m b o an toàn trong s n xu t và tăng v th c a các t p oàn doanhnghi p. Th c t , s chuy n hư ng chi n lư c này v cơ b n ã mang l i cho cáct p oàn quy mô ho t ng l n hơn cùng nh ng tri n v ng m i trong kinhdoanh. ài Loan, m t s công ty như Taiwan Tobaco & Wine, PresidentEnterprises, SanYang - Industry, Taiwan Power... ho t ng kinh doanh trongnhi u lĩnh v c và ã t o ra r t nhi u s n ph m n i ti ng trên th gi i như mànhình, chíp vi x lý, máy tính xách tay, máy quét, g y golf, xe p... - Chính sách khuy n khích và h tr DNVVN DNVVN ã tr thành c trưng phát tri n c a kinh t ài Loan trong su tm y th p k qua. Tuy nhiên, khi nh ng y u t thu n l i cho s phát tri n c a cácDNVVN d n m t i, s c c nh tranh c a nó trong h i nh p kinh t qu c t có
  • 94chi u hư ng gi m sút thì chính ph ài Loan v n có chính sách nh m tr giúpcho s t n t i và phát tri n c a b ph n này. M t s chính sách c th : i) Hoàn thi n khung pháp lý tr giúp cho s phát tri n c a các DNVVN: ài Loan ã s a i m t s lu t nh m t o i u ki n thu n l i cho ho t ng c acác DNVVN: Hi n pháp ài Loan ã b sung m t i u kho n v DNVVN vàonăm 1997; s a i lu t Lao ng vào năm 1998 nh m m r ng vi c thuê mư nlao ng nư c ngoài; s a i Quy ch phát tri n DNVVN vào năm 1999; s a iLu t t ai cho phép DNVVN ti p c n d hơn n t ai; s a i các văn b npháp lý v b o v môi trư ng v.v... c bi t, chính ph ài Loan ã thành l p“Nhóm c trách thúc y DNVVN” có ch c năng soát xét, ki n ngh s a ilu t, ư c quy n tham gia góp ý trong quá trình so n th o các văn b n pháp lu tvà nh ng quy nh có liên quan t o i u ki n thu n l i nh t cho các DNVVN.Vi c thư ng xuyên xem xét, s a i h th ng lu t pháp ã tr giúp và t o i uki n thu n l i cho các ho t ng s n xu t kinh doanh c a các DNVVN. ii) Chính sách tr giúp tài chính: ài Loan, h th ng tr giúp tài chínhcho các DNVVN bao g m: Qu b o lãnh tín d ng ư c thành l p t năm 1974v i s tr giúp c a chính ph và các ngân hàng l n. n gi a năm 1999,107.049 DNVVN ã nh n ư c v n b o lãnh lên t i 60 t USD t qu này; Quphát tri n DNVVN ư c thành l p t năm 1989 v i ngu n v n kho ng 400 tri uUSD nh m cung c p tín d ng tr c ti p cho các DNVVN, c bi t cho các doanhnghi p u tư nghiên c u phát tri n s n ph m m i, khai thác th trư ng m i ho cchuy n i sang công ngh s n xu t m i; Qu b o lãnh tương h ư c thành l pvào tháng 8/1998 v i các nhóm tr giúp tương h b o lãnh cho các kho n vayc a doanh nghi p trong nhóm; Các DNVVN còn nh n ư c nh ng kho n vay c bi t nh m vào m c ích như gi m m c ô nhi m, gi m chi phí ho t ngvà tr giúp có ư c t ai thông qua nhi u qu c bi t c a chính ph . iii) Phát tri n các h th ng tư v n cho các DNVVN: chính ph ài Loanhình thành 10 h th ng hư ng d n chính cho các DNVVN v i vai trò i u ph i
  • 95t ng th c a C c qu n lý DNVVN, bao g m các lĩnh v c tài chính và tín d ng;qu n lý; công ngh ; R&D; qu n lý thông tin; an toàn công nghi p; qu n lý ônhi m; maketing; h p tác và h tr l n nhau; nâng cao ch t lư ng. Bên c nh ó,chính ph ài Loan còn thành l p thêm các t ch c tư v n, hư ng d n m i chocác DNVVN như các Trung tâm d ch v DNVVN các a phương, Trung tâmgi i pháp nhanh, Trung tâm ào t o DNVVN v.v... Nói chung, các DNVVN ài Loan có r t nhi u kênh h tr v thông tin, ào t o, k thu t - công ngh . iv) Xây d ng h th ng doanh nghi p trung tâm - v tinh: H th ng doanhnghi p trung tâm - v tinh (CSPS) là m t trong nh ng chính sách tr giúpDNVVN quan tr ng c a chính ph ài Loan. Chính sách này ư c kh i xư ngt năm 1984 v i m t cơ quan chuyên trách c a chính ph ch u trách nhi m th chi n. Năm 1987 ã có 40 CSPS (kho ng 800 doanh nghi p); năm 1992, s CSPSlà 123 (1920 doanh nghi p). Tháng 6.1998 có trên 200 doanh nghi p trung tâmvà trên 3000 doanh nghi p v tinh ăng ký vào h th ng. V i nhi u chính sách khuy n khích và h tr t phía nhà nư c, lo i hìnhDNVVN c a ài Loan ti p t c có s phát tri n m nh. Theo s li u th ng kê c acác cơ quan ch c năng, năm 2001 có trên 98% trong s 1.098.185 doanh nghi p ăng ký ài Loan là các DNVVN, ch y u ho t ng trong lĩnh v c thươngm i (60,46%) và ngành ch t o (12,76%), thu hút trên 7 tri u lao ng, chi mg n 80% t ng s lao ng và giá tr xu t kh u c a khu v c này t g n 38,46 tUSD chi m 20,65% t ng kim ng ch xu t kh u. - Chính sách thu hút u tư nư c ngoài Chính sách thu hút FDI c a chính ph ài Loan hư ng vào nh ng ngànhcông ngh cao, có giá tr gia tăng l n và h n ch các d án FDI ơn thu nnh m m c ích l i nhu n. Trong b i c nh c nh tranh ngày càng quy t li t trongthu hút FDI, chính ph ài Loan ti p t c có nh ng chính sách và bi n pháp h pd n các nhà u tư nư c ngoài:
  • 96 + m b o môi trư ng kinh doanh t do, công b ng, bình ng, cho phépt do c nh tranh, không phân bi t i x gi a nh ng nhà u tư nư c ngoài vànhà u tư trong nư c. + Th c hi n chính sách t do hoá tài chính: Cho phép các nhà u tư nư cngoài t do s d ng ngu n tài chính, t do chuy n l i nhu n v nư c; N i r ngnh ng h n ch trên th trư ng chuy n như ng c phi u; Cho phép công ty nư cngoài u tư vào th trư ng ch ng khoán, vào các ngân hàng và các trung giantài chính khác; Cho phép thành l p các công ty u thác u tư mà ph n c angư i nư c ngoài có th lên t i 49% và các công ty này có th tr thành ngânhàng thương m i. + Th c hi n có hi u qu h th ng các chính sách như thu , t giá h i oái,hoàn thi n cơ s h t ng, thành l p các t ch c h tr u tư nh m t o ra s h pd n hơn i v i các công ty nư c ngoài. c bi t, thu hút các d án FDI tronglĩnh v c công ngh cao, nhà nư c có chính sách c bi t ưu ãi các nhà u tưnư c ngoài u tư cho ho t ng R&D g n v i nâng cao ch t lư ng, ki m soátch t ch ô nhi m môi trư ng như mi n hoàn toàn thu công ty, cho phép kh uhao nhanh máy móc, thi t b s d ng cho ho t ng R&D. - T o i u ki n cho các doanh nghi p ài Loan u tư ra nư c ngoài. Th c t t u nh ng năm 1970, khi ti t ki m n i a t m c k l c vàvư t xa nhu c u u tư n i a, ài Loan ã tr thành n n kinh t xu t kh u v n.Do v y, khi các l i th v lao ng giá r m t d n và trư c nh ng òi h i c acác doanh nghi p, nhà nư c ài Loan ã d b nh ng h n ch i v i ho t ng u tư ra nư c ngoài, cho phép các doanh nghi p ài Loan m r ng quy mô vàph m vi ho t ng khai thác nh ng ngu n l c bên ngoài có chi phí th p, tránh ư c hàng rào thu quan và các chính sách b o h m u d ch c a các nư c nh n u tư nh m gia tăng lư ng s n ph m tiêu th t i ch , gia tăng l i nhu n, tăngtích lu và cu i cùng là gia tăng thu nh p qu c dân.
  • 97 Hình: 2.4: u tư ra nư c ngoài c a ài Loan (1995 - 2006) Ngu n: Investment Commission, Ministry of Economic Affairs, R.O.C.,Statistics on Overseas Chinese & Foreign Investment. Trong giai o n 1990 - 2006, bình quân m t năm các doanh nghi p àiLoan u tư ra nư c ngoài hơn 2,7 t USD. Riêng năm 2000, u tư ra nư cngoài c a ài Loan tăng v t v i 1.391 v , giá tr trên 5 t USD. Các lĩnh v c u tư ư c các doanh nghi p ài Loan chú tr ng là: tài chính, b o hi m,thương m i, các ngành ch t o máy tính, s n ph m i n t , quang h c, s n xu tlinh ki n i n t , d t, s n xu t phương ti n v n t i... Th trư ng u tư ch y uc a các doanh nghi p ài Loan là M , Philippin, Thái Lan, Malaixia, In ônêxiavà g n ây là th trư ng Trung Qu c.c. Chính sách phát tri n khoa h c - công ngh Trong b i c nh m i, chính ph ài Loan ã i u ch nh m c tiêu phát tri ncông ngh t nh p kh u là chính sang t p trung u tư nghiên c u ng d ng vàtri n khai công ngh m i, khai thác tri t thành t u khoa h c - công ngh hi n i c a th gi i hư ng n phát tri n n n kinh t tri th c. Bên c nh vi c t ptrung nghiên c u cơ b n phát tri n “nh ng k thu t, công ngh c a tương lai”, ài Loan chú ý n nh ng công ngh phù h p áp ng ư c nhu c u trên th
  • 98trư ng công ngh th gi i. ây chính là bư c chuy n quan tr ng ti n lên m ttrình công ngh cao hơn. Trong K ho ch ki n thi t kinh t sáu năm (1991 - 1996), chính ph àiLoan ch trương t p trung phát tri n 8 h ng m c k thu t cao nh m t o ngu n ng l c cho s phát tri n c a các ngành công nghi p m i và hi n i hoá cácngành công nghi p truy n th ng. ó là: K thu t quang i n; K thu t linh ki nph n m m (máy vi tính); K thu t t ng hóa công nghi p; K thu t v t li u ng d ng; K thu t ki m tra cao c p; K thu t sinh h c; K thu t khai thác tàinguyên; K thu t ti t ki m ngu n năng lư ng [63, tr. 120]. Sau khi gia nh p WTO, h tr các doanh nghi p n i a nâng cao năngl c c nh tranh và phù h p v i nh ng cam k t gia nh p WTO, trong k ho ch 6năm “Thách th c 2008” (2002-2008), chính ph ài Loan ã ra k ho chphát tri n khoa h c công ngh qu c gia v i m c tiêu là tăng chi tiêu cho R&Dlên 3% GDP1, gia tăng s lư ng s n ph m và công ngh t tiêu chu n cao nh tc a qu c t , ưa ài Loan thành m t trung tâm l n châu Á v nghiên c u, pháttri n và i m i công ngh . Nhìn chung, t l chi tiêu cho R&D ài Loan trong GDP liên t c tănglên. M c dù ngu n tài tr t khu v c chính ph cho R&D gi m d n nhưng v nchi m kho ng 40% trong t ng u tư cho R&D (xem b ng 2.1). Th c t , nhà nư c có chính sách khuy n khích các doanh nghi p, các vi nnghiên c u c a ài Loan và c a nư c ngoài thành l p các trung tâm nghiên c ut i ài Loan và có các chính sách ãi ng i v i ho t ng phát tri n khoa h c -công ngh . u th p k 1980, chính ph ài Loan ã thành l p Vi n khoa h ck thu t công nghi p v i nhi m v : ti p nh n nhân tài k thu t và tích lu kthu t; thi t l p các cơ s công nghi p k thu t cao và t o nh ng bư c “ t phá” s n xu t các s n ph m có th c nh tranh v i s n ph m công ngh cao c a các1 http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/4-oa/20020521/2002052101.html
  • 99nư c phát tri n trên th trư ng th gi i. Chính ph còn thuê các chuyên gia nư cngoài v R&D thông qua các cơ ch khuy n khích như t o môi trư ng làm vi ct t hơn và các ãi ng khác. B ng 2.1: Chi tiêu cho R&D c a ài Loan T l gi a chi tiêu c a T l chi tiêu cho T l chi tiêu cho R&DNăm chính ph và c a khu R&D trong GDP c a công nghi p so v i v c tư nhân cho R&D (%) doanh thu (%)1993 49,0: 51,0 1,75 1,051994 47,4: 52,6 1,77 1,041995 43,7: 56,3 1,78 1,021996 41,6: 58,4 1,80 1,071997 40,2: 59,8 1,88 1,121998 38,3: 61,7 1,97 1,241999 37,9: 62,1 2,05 1,232000 37,5: 62,5 2,05 1,102001 37,0: 63,0 2,16 1,212002 38,1: 61,9 2,30 1,17 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004, p. 123. Vi c xây d ng công viên khoa h c và công ngh Tân Trúc là m t gi ipháp quan tr ng thúc y R&D và h tr cho s hình thành, phát tri n c a cácngành công ngh cao. Chính quy n tuy n ch n r t kh t khe i v i các doanhnghi p mu n ho t ng trong công viên này: Không cho phép nh ng xí nghi pch ho t ng mang tính gia công ơn thu n; Nh ng xí nghi p có v n nư cngoài ph i m b o có kh năng thi t k các s n ph m có hàm lư ng k thu tcao, có thi t b thí nghi m tương i t t, có th ti n hành nghiên c u khoa h ck thu t cao và thi t l p các cơ s nghiên c u, có th thu hút và ào t o các nhà
  • 100khoa h c - k thu t cao c p, có các s n ph m có hàm lư ng k thu t cao v a ư c khai thác, ho c có s c c nh tranh... Trong th p k 1990, ài Loan ti n hành xây d ng trung tâm vi n thôngqu c t cao c p, trung tâm máy tính cao c p, phòng th c nghi m linh ki n vim ch, trung tâm b c x ng b nh m bi n Tân Trúc thành trung tâm i ngo igiao lưu khoa h c k thu t qu c t . Bên c nh ó, nhi u chương trình nghiên c u c bi t nh m phát tri n các công ngh cao như công ngh sinh h c, công nghnano, thi t k h th ng tích h p và thông tin liên l c... ã ư c ti n hành. Chínhph ã ti n hành cho vay 50 nghìn t NT$ (1,44 t USD) v i lãi su t th pph c v cho các ho t ng R&D2. Nhi u d án ang tri n khai như Trung tâmnghiên c u gen t i Vi n nghiên c u Academia Sinica, Trung tâm thi t k ph nm m t i công viên ph n m m Nankang, Trung tâm v k thu t thông tin di ngt i Vi n nghiên c u khoa h c và công ngh Chung-shan, Trung tâm nghiên c uv ng d ng công ngh nano t i Vi n nghiên c u kĩ thu t công nghi p Tân Trúc. ng th i, chính ph ài Loan còn ch trương phát tri n m nh công nghthông tin nh m m c tiêu phát tri n m t ài Loan s hoá, phát huy l i th c acông ngh thông tin và vi n thông xây d ng chính ph i n t , tăng kh năngc nh tranh c a các ngành, c i thi n ch t lư ng các d ch v và tăng tính c nhtranh c a n n kinh t trong xu th toàn c u hóa. V i nh ng chính sách tích c c c a nhà nư c, n n khoa h c - công ngh ài Loan ã có bư c phát tri n t phá. Các tiêu chí v s cán b nghiên c u; tl cán b nghiên c u trên 10.000 lao ng; s lư ng b ng sáng ch ư c c p; giátr công ngh mua bán; t l chi tiêu cho R&D liên t c tăng lên (B ng 2.2). Nh ó, năng l c công ngh trong các ngành s n xu t c a ài Loan ngày càng ư cnâng cao. Nhóm ngành ch t o linh ki n i n t , các s n ph m bán d n ã vươnlên v trí hàng u v th ph n trên th trư ng th gi i.2 http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/4-oa/20020521/2002052101.html
  • 101 B ng 2.2: Ch s phát tri n khoa h c công ngh ài Loan (1997 – 2002) ơn v 1997 1999 2001 2002S cán b nghiên c u (CBNC) ngư i 76.588 87.454 89.118 95.421T l CBNC/10000 dân ngư i 35,3 39,7 39,9 42,5T l CBNC/10000 lao ng ngư i 81,2 90,4 90,7 95,7T l chi tiêu cho R&D % GDP 1,88 2,05 2,16 2,30B ng sáng ch ư cc p Cái 29.356 29.144 53.789 45.022Trong ó c a ngư i ài Loan 19.551 18.052 32.310 24.846Giá tr công ngh mua bán Tr NT$ 34.010 40.228 - 56.507 Ngu n: National Science Council, R.O.C., Indicators of Science andTechnology, Republic of China, 2003; Ministry of Economics Affairs, R.O.C.,Industrial Statistical Survey Report 2002, Taiwan Statistical Data Book 2004.d. Chính sách phát tri n ngu n nhân l c Trư c yêu c u nâng c p n n kinh t , chính ph ài Loan r t chú tr ngphát tri n ngu n nhân l c ch t lư ng cao v i nh ng chính sách c th : - Hoàn thi n h th ng lu t pháp v giáo d c. Các văn b n quy ph m pháplu t ã ư c ban hành như: “Lu t giáo d c m u giáo”, “Cương lĩnh th c thi giáod c qu c dân”, “Lu t i h c”, “Lu t v trư ng chuyên khoa”… - Th c hi n a d ng hoá các hình th c giáo d c ào t o và m b o ngu nkinh phí cho phát tri n giáo d c. Ngu n kinh phí này ch y u phát tri n cáctrư ng công và m t ph n khuy n khích giúp phát tri n các trư ng tư. Theoquy nh c a ài Loan, t l chi cho giáo d c trong ngân sách các c p như sau:c p trung ương không dư i 15%; c p t nh không dư i 25% và c p huy n, thkhông th p hơn 35% [41, tr. 147].
  • 102 - Chú tr ng phát tri n ngu n nhân l c trình cao, b i dư ng nhân tàicho n n kinh t tri th c. Nhà nư c ài Loan ch trương thi t l p m t h th ngh c t p toàn di n lâu dài, khuy n khích các lo i hình d ch v xã h i t nguy n,k t h p các ngu n l c h c t p và thi t l p môi trư ng qu c t hoá vi c h ct p. D án u tiên c a k ho ch phát tri n qu c gia 6 năm (2002 - 2008) là b idư ng nhân tài cho th h i n t . Năng l c s d ng thành th o ngo i ng , nh tlà ti ng Anh, và s d ng Internet r t ư c chú tr ng. - Bên c nh chính sách phát tri n giáo d c - ào t o, chính quy n ài Loanr t chú tr ng v n hi u qu s d ng ngu n nhân l c th hi n chính sách coitr ng nhân tài, c bi t là i ngũ k sư, qu n lý lành ngh có trình cao.Chính ph ài Loan chú tr ng phát tri n m ng lư i lưu h c sinh ngành k thu t các trư ng i h c hàng u th gi i, t p h p i ngũ các k sư lành ngh t tnghi p các nư c tư b n phát tri n tham gia vào quá trình xây d ng và qu n lýkinh t . ây chính là l c lư ng lao ng nòng c t trong quá trình chuy n giaocông ngh t các nư c phát tri n như M , Nh t B n và Tây Âu vào ài Loan.Ngoài ra, nh m khai thác ngu n ch t xám t bên ngoài, ài Loan ã m i cácchuyên gia nư c ngoài làm vi c v i ch lương cao, trao quy n c l p trongnghiên c u và xây d ng các chương trình nghiên c u riêng. Th c t , v i chính sách khuy n khích và s h tr t chính quy n các c p,h th ng các trư ng d y ngh và i h c c a ài Loan ã phát tri n nhanhchóng, góp ph n cung c p ngu n lao ng có k thu t, k năng chuyên ngành vàm t lư ng l n l c lư ng các k sư, các nhà khoa h c, các nhà qu n lý cho n nkinh t . Cu i nh ng năm 1980, h u h t cán b qu n lý trong các doanh nghi p cótrình i h c. Năm 1992, t i công viên khoa h c và công ngh Tân Trúc có47,6% t ng s lao ng có trình i h c tr lên, trong ó có 198 ti n s(chi m 0,79%), 1849 th c s (7,34%).
  • 103 Ngu n nhân l c ch t lư ng cao chính là m t trong nh ng nhân t quantr ng óng góp vào thành công c a công nghi p hoá ưa ài Loan gia nh p vàohàng ngũ NIEs và t o i u ki n cho ài Loan ti n vào kinh t tri th c.e. Ti p t c y m nh t do hoá và tăng cư ng h i nh p kinh t qu c t Th c t , chính sách thương m i qu c t luôn óng vai trò quan tr ng iv i s phát tri n c a n n kinh t ài Loan. T cu i nh ng năm 1980, khi cácdoanh nghi p c a mình ã có ch ng khá v ng ch c trong c nh tranh qu c t ,nhà nư c ài Loan ã th c hi n chính sách y m nh quá trình t do hoá vàchính th c ch p nh n t do hoá thương m i vào tháng 7 năm 1994 nh m ch ng tham gia vào các t ch c kinh t qu c t như APEC, OECD, GATT (saunày là WTO) và g n ch t hơn n n kinh t ài Loan v i n n kinh t toàn c u. V i m c tiêu nâng cao hi u qu ho t ng kinh t i ngo i và h i nh psâu r ng vào n n kinh t toàn c u, U ban Thương m i qu c t thu c chính ph ài Loan (BOFT) ã b t u tri n khai h th ng visa hàng hoá i n t vào năm1999; th c hi n ơn gi n hoá các th t c hành chính; khuy n khích và h tr cácdoanh nghi p phát tri n h th ng thương m i i n t nh m gi m t l chi phíthương m i; thi t l p h th ng “m t c a” trong ho t ng khai báo h i quan vàthi t l p h th ng thương m i tr c tuy n ư c k t n i toàn c u. khai thác có hi u qu nh ng cơ h i trong h i nh p kinh t qu c t ,tháng 12/2001, BOFT ã thành l p nh ng b ph n công tác c bi t th c hi nnhi m v àm phán v i các i tác thương m i ch y u c a ài Loan là M ,Nh t B n, Niu Dilân, Xingapo i n ký k t các văn b n ghi nh , các hi p nh tránh ánh thu hai l n và FTAs. M c tiêu gia nh p WTO r t quan tr ng v i ài Loan b i n n kinh t c alãnh th này v n ph thu c r t nhi u vào ngo i thương nên vi c gia nh p WTOcó th giúp ài Loan phát tri n m nh hơn các ho t ng thương m i và giao lưukinh t qu c t khác. Th c t , ài Loan ã n p ơn xin gia nh p GATT t tháng
  • 10411/1990 và tr i qua nhi u vòng àm phán v i GATT trư c năm 1995, sau ó ti pt c v i WTO. M c dù v n ã là m t n n kinh t th trư ng m nhưng ài Loanv n g p r t nhi u khó khăn trong gia nh p WTO ch y u b i v n tư cáchthành viên, chính sách thương m i mang tính phân bi t ix v im ts i tácvà m i quan h t nh v i Trung Qu c [34, tr. 382]. tho mãn các i u ki n khi gia nh p, ài Loan ã ch p nh n yêu c uc a WTO ix v i ài Loan như m t n n kinh t phát tri n (năm 1995, GNPbình quân u ngư i ã t trên 12.000 USD). V chính sách thương m i, àiLoan ã như ng b và cam k t s a i nh ng chính sách ư c coi là vi ph mlu t l c a WTO, nh t là trong lĩnh v c buôn bán ô tô và xe g n máy và nôngnghi p. Trư c ây, ài Loan ch ánh thu nh p kh u i v i các xe ch kháchvà xe v n t i v n chuy n hàng hoá lo i nh t M và EU nhưng c m nh pkh u t m t s nư c châu Á như Nh t B n, Hàn Qu c, xtrâylia. Trong quátrình àm phán gia nh p WTO, chính quy n ài Loan ã s a i m t s chínhsách c a mình như ng ý nh p kh u 7000 xe ô tô c a Hàn Qu c và tăng slư ng ô tô nh p kh u sau khi gia nh p WTO; ng ý h n ng ch nh p kh u 2000xe ô tô và h a m c a hoàn toàn th trư ng ô tô cho xtrâylia sau 10 năm gianh p WTO; nh t trí h n ng ch nh p kh u 1750 xe ô tô c a Malaixia, C ng hoàSéc và Xlôvakia năm 1997; nh p kh u kho ng 140.000 xe ô tô c a B c M vàchâu Âu...; Trư c tình tr ng b phê phán là ã áp d ng nh ng quy nh h n chs lư ng nh p kh u i v i 21 danh m c hàng hoá, ài Loan ã th a nh nnh ng khi m khuy t này và cam k t s a i. Th c t , ài Loan ã cam k t c tgi m thu nh p kh u th t bò, m c a ngành d ch v , gi m thu i v i nôngph m và s n ph m công nghi p nh p kh u t xtrâylia... [34, tr. 383-384]. Tr i qua nhi u n l c àm phán, ài Loan ã tr thành thành viên c aAPEC; ngày 01/01/2002, ài Loan chính th c là thành viên c a WTO. Sau khigia nh p WTO, ài Loan ban hành nhi u chính sách nh m th c hi n nh ng camk t v i WTO, i n hình như nhanh chóng m c a th trư ng cho các s n ph m
  • 105theo cam k t gia nh p WTO. n tháng 07/2002, 9739 danh m c hàng hoá(91,69% t ng danh m c hàng hoá xu t kh u) có th xu t kh u t ài Loan và10564 danh m c (99,48% t ng danh m c hàng hoá nh p kh u) ư c nh p kh uvào ài Loan. ài Loan cũng ti n hành rà soát, i u ch nh các chính sách và lu tpháp cho phù h p v i nguyên t c c a WTO; l i d ng các nguyên t c c a WTO ch ng l i các bi n pháp b o h m u d ch không công b ng và x lý các vki n tranh ch p thương m i v.v… Th c t cho th y, chính sách ti p t c y m nh t do hoá và h i nh p kinht qu c t ã t o i u ki n cho các doanh nghi p ài Loan thâm nh p và mr ng th trư ng nư c ngoài theo hư ng a d ng hoá, nh t là trong ho t ng xu tkh u và u tư nư c ngoài kh c ph c tình tr ng ph thu c vào m t s thtrư ng ch y u như M , Nh t B n, ASEAN...f. Chính sách phát tri n và nâng c p cơ s h t ng thúc y quá trình hi n i hoá n n kinh t , chính ph ài Loan chútr ng nâng c p, hoàn thi n h th ng cơ s h t ng, trong ó t p trung vào hth ng giao thông v n t i, h t ng ô th và h t ng vi n thông. - Chính ph ã t p trung th c hi n 14 d án l n hoàn thi n h th ng cơ sh t ng bao g m: C i t o l i h th ng giao thông v n t i; xây d ng c ng nh pkh u d u khí, khí t; xây d ng, tu s a m ng lư i ư ng b , ư ng s t cao t cvòng quanh ài Loan; xây d ng m ng lư i vi n thông qu c t ... - i u ch nh n i dung chính sách phát tri n khu công nghi p: T sau năm1990, do phát sinh nh ng v n v tình tr ng ô nhi m môi trư ng, khan hi mtài nguyên và áp l c nâng cao năng l c c nh tranh c a các ngành công nghi pn i a, chính sách phát tri n khu công nghi p c a ài Loan ã chuy n t u tưdi n r ng sang m c tiêu nâng cao ch t lư ng, t p trung xây d ng các khu côngngh cao, phát tri n các lo i hình khu công nghi p a ngành, chuyên ngành, khucông nghi p dành cho các doanh nghi p tr m i thành l p. Th c t , ài Loan ã
  • 106xây d ng nhi u khu công nghi p m i khu công nghi p ven bi n Chương Hoá,Vân Lâm; khu công ngh ph n m m Nam C ng ài B c; các khu công nghi pcông ngh cao ài Nam và Vân Lâm. c bi t, t khi ài Loan gia nh pWTO, B Kinh t ài Loan ã i u ch nh chính sách phát tri n khu công nghi pv i các n i dung: i) Chuy n i thu hút u tư vào khu công nghi p t d a trêny u t chi phí th p sang d a vào y u t ch t lư ng d ch v v i giá cho thuê th p lý; ii) Phát tri n mô hình công viên công nghi p, trong ó chú tr ng công tácb o v môi trư ng sinh thái; iii) Phát tri n “các công viên công nghi p thôngminh” ư c quy ho ch h t ng hoàn thi n, có h thông vi n thông hi n i nh mkhuy n khích phát tri n các ngành công ngh thông tin và các ho t ng R&D. - Phát tri n ô th cũng là m t trong nh ng m c tiêu ư c chính ph coitr ng, c bi t là công tác quy ho ch ô th . Chính quy n ài Loan ã chínhth c phân làm 18 khu sinh ho t chính v i 6 khu ô th l n là ài B c, Cao Hùng, ài Trung, ài Nam, ào Nguyên, Tân Trúc; 12 khu sinh ho t ph thông lo iv a g m 8 thành ph (Chương Hoá, Nghi Lan…) là các trung tâm sinh ho t ôth và các trung tâm sinh ho t c bi t ô th là Cơ Long (c ng m u d ch qu ct ), Nam u (trung tâm hành chính, tham quan du l ch), Hoa Liên (c ng thamquan du l ch), Mã Công (trung tâm v n t i hàng h i, hàng không, c ng cá). N idung quy ho ch t p trung vào các lĩnh v c: môi trư ng công tác; h th ng vănhoá, giáo d c; nhà ; h th ng mua bán hàng hoá; h th ng ngh ngơi gi i trí;m ng lư i y t ; m ng lư i giao thông v n t i. - Trong k ho ch 6 năm (2002 - 2008), v i m c tiêu bi n ài Loan thànhtrung tâm ho t ng c a các công ty a qu c gia, m t trung tâm h u c n toànc u, nhà nư c ài Loan xác nh tr ng tâm là t p trung c i thi n và hi n i hoáh t ng giao thông. B giao thông v n t i ài Loan ã ưa ra m t lo t k ho ch:Xây d ng tuy n ư ng s t cao t c d c theo b bi n phía Tây; Hoàn thi n m nglư i giao thông công c ng ài B c, Cao Hùng; M r ng xa l ven bi n phíaTây và các tuy n xa l phía ông; ...
  • 1072.2.2.4. Thành t u c a CNH, H H V is i u ch nh chi n lư c công nghi p hoá k p th i cùng v i nh ngchính sách, gi i pháp phù h p c a nhà nư c, n n kinh t ài Loan ã t ư cnhi u thành t u to l n. Th c t , ài Loan ã hoàn thành s nghi p công nghi phoá và gia nh p hàng ngũ NIEs châu Á. i u ó t o i u ki n cho ài Loan h inh p ngày càng sâu r ng vào n n kinh t th gi i và chuy n sang giai o n pháttri n n n kinh t tri th c. M t s thành t u n i b t: - V tăng trư ng kinh t : Hình 2.5: Tăng trư ng kinh t c a ài Loan giai o n (1995 - 2006) Ngu n: Directorate-General of Budget, Accounting and Statistics,Executive Yuan, R.O.C., Statistical Abstract of National Income. Giai o n 1986 - 1995, t c tăng trư ng kinh t c a ài Loan v n duytrì m c 7,9%. Tuy nhiên, giai o n cu i nh ng năm 1990, ài Loan cũng ch u nh hư ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tài chính - ti n t châu Á. T c tăngtrư ng c a n n kinh t có xu hư ng gi m xu ng. Năm 2001, n n kinh t àiLoan tăng trư ng -2,2%. ó là h u qu c a s s t gi m m nh u tư n i a vàlàn sóng r ng u tư ra nư c ngoài, nh t là sang th trư ng Trung Qu c ón u các cơ h i tìm ki m l i nhu n khi nư c này chu n b tr thành thành viên
  • 108chính th c c a WTO. T năm 2002, sau khi ài Loan ư c k t n p vào WTO,t c tăng trư ng kinh t c a ài Loan ã ư c khôi ph c do tác ng t chínhsách i u ch nh cơ c u c a chính ph . áng chú ý là trong su t th i gian dài, t c tăng năng su t lao ng lànhân t óng góp ch y u vào tăng trư ng kinh t . B ng 2.3: Ngu n tăng trư ng c a ài Loan giai o n (1995 - 2003) 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006T c tăng (%)GDP 4.6 5.8 5.8 -2.2 4.7 3.5 6.2 4.1 4.7Lao ng 1.2 1.0 1.1 -1.1 0.8 1.3 2.2 1.6 1.7NSL 3.4 4.8 4.7 -1.1 3.9 2.2 4.0 2.5 3.0Ph n óng góp (%)GDP 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0Lao ng 26.1 17.1 18.6 50.7 16.9 37.1 35.8 39.3 36.4NSL 73.9 82.9 81.4 49.3 83.1 62.9 64.2 60.7 63.6 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2007. - V chuy n d ch cơ c u kinh t : Cơ c u kinh t c a ài Loan có schuy n d ch theo hư ng ngày càng hi n i. T tr ng c a nông nghi p trongGDP gi m nhanh, t 15,5% năm 1970 xu ng còn 1,8% năm 2003 và 1,5% năm2006. T tr ng c a công nghi p có xu hư ng tăng t cu i nh ng năm 1970 tm c cao nh t là 44,8% năm 1986, nhưng t năm 1987, nó có xu hư ng gi m d nvà n năm 2006, công nghi p ch còn chi m 26,8% GDP. Trong khi ó, ttr ng c a d ch v trong GDP có xu hư ng ngày càng gia tăng t 43,2% năm1970, lên 53,5% năm 1990, 67,79% năm 2003 [90, tr. 54] và t 71,7% năm20063 - m t t l tương ương v i nhi u nư c tư b n phát tri n.3 http://www.cepd.gov.tw/encontent/
  • 109 Hình 2.6: Cơ c u ngành kinh t c a ài Loan năm 2003 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004, p. 5. - V ngo i thương: Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan tăng nhanh. Năm1998 t 112,595 t USD và n năm 2006 t 224,017 t USD. Nh tăng nhanhxu t kh u, ài Loan ã d n chuy n sang xu t siêu. Giá tr xu t siêu năm 1998 là7,366 t USD, năm 2002 là 22,072 t USD và năm 2006 t 21,319 t USD. Hình 2.7: Kim ng ch xu t kh u c a ài Loan giai o n (1995 - 2003) Ngu n: Ministry of Finance, R.O.C., Monthly Statistics of Exports andImports, Taiwan Area, R.O.C., Mar. 2007.
  • 110 Giá tr xu t kh u trên u ngư i c a ài Loan ã tăng nhanh, năm 1960m i t 15 USD; năm 1980 là 1.123 USD; năm 1990 là 3.322 USD; năm 2000 là6.704 USD [90, tr. 211] và năm 2006 t 9.851 USD bình quân u ngư i4. âylà t l cao so v i nhi u nư c trên th gi i. Ngo i thương ã th c s tr thành ng l c cho tăng trư ng kinh t ài Loan. Trong cơ c u hàng xu t kh u c a ài Loan, s n ph m công nghi p ãchi m t tr ng g n như tuy t i trong t ng cơ c u hàng xu t kh u (năm 2003 là98,5%). Nhi u s n ph m xu t kh u c a ài Loan ã vươn lên ng hàng u thgi i v giá tr và th ph n như linh ki n máy vi tính, màn hình LCD, máy tínhxách tay... Hình 2.8: Cơ c u hàng xu t kh u c a ài Loan Ngu n: Council for Economic Planning and Development, R.O.C: TaiwanStatistical Data Book, 2004. Cùng v i tăng trư ng kinh t , ài Loan còn gi i quy t ư c các m c tiêuphát tri n xã h i. Theo ánh giá c a các chuyên gia kinh t thì trong s 34 nư c,4 http://www.cepd.gov.tw/encontent/
  • 111 ài Loan luôn x p v trí s 1 v các ch tiêu: phân ph i thu nh p; tăng thu nh pvà tăng trư ng [57, tr. 232]. V i nh ng k t qu t ư c trong CNH, H H, n n kinh t ài Loan ttr ng thái kém phát tri n ã vươn lên hàng ngũ NIEs th gi i và ang chuy nsang giai o n phát tri n n n kinh t tri th c.2.2.3. Nh n xét, ánh giá v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trongh i nh p kinh t qu c t c a ài Loan S thành công trong CNH, H H c a ài Loan có vai trò r t quan tr ngc a nhà nư c. i u ó th hi n trư c h t kh năng ch p th i cơ, k p th i i uch nh n i dung chi n lư c CNH, H H có th n m b t nh ng cơ h i thu n l imang l i t xu th phát tri n c a n n kinh t th gi i, t o i u ki n kh c ph cnh ng m t h n ch c a b n thân n n kinh t . Trong i u ki n qu c t tương i thu n l i, chính ph ài Loan ãchuy n sang chi n lư c CNH, H H v i tư tư ng xuyên su t là hư ng v xu tkh u và h i nh p kinh t qu c t d a trên nguyên lý phát huy l i th so sánh.Tuy nhiên, v i m i giai o n, khi xu t hi n nh ng yêu c u phát tri n m i hay cós thay i v môi trư ng qu c t thì n i dung chi n lư c l i ư c i u ch nhlinh ho t và k p th i. Nhìn chung, ài Loan ã th c hi n CNH, H H theophương th c tu n t rút ng n, không b qua hay i t t ón u theo tư duy duy ýchí. i u ó cho phép ài Loan phát huy ư c các l i th s n có cũng như cácl i th ti m năng th c hi n các m c tiêu ra. Th c t cho th y, ài Loan ã ti n hành nhi u bư c chuy n, t chi n lư ccông nghi p hoá nh hư ng thay th nh p kh u chuy n sang chi n lư c côngnghi p hoá hư ng v xu t kh u; t công nghi p hoá hư ng v xu t kh u d a vàocác l i th so sánh c p th p v n có, mang tính truy n th ng (như tài nguyên, lao ng giá r ) sang công nghi p hoá hư ng v xu t kh u d a vào nh ng l i th ư c nâng c p, b sung nh ng y u t v công ngh m i, g n v i vi c tăng
  • 112cư ng m r ng hơn n a th trư ng nư c ngoài và ti p theo là CNH, H H d avào vi c k t h p khai thác các lo i l i th , c l i th truy n th ng, l i th ã ư c nâng c p và l i th c p cao (nh t là ngu n nhân l c trình cao, năng l cR&D, công ngh thông tin phát tri n) ng th i y m nh h i nh p sâu r ng hơnvào n n kinh t th gi i. Th c ch t, ó chính là quá trình liên t c i m i chi nlư c CNH, H H theo hư ng nâng cao ch t lư ng, t n ng v tăng trư ng kinht thu n tuý sang phát tri n kinh t - xã h i, ti p n là phát tri n b n v ng k th p kinh t - xã h i - môi trư ng và ti n t i phát tri n kinh t tri th c. Vai trò quan tr ng c a nhà nư c ài Loan còn ư c th hi n nh ngchính sách, gi i pháp i u hành và th c thi chi n lư c. Khi chuy n hư ng sangth c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u và y nhanh t ch i nh p kinh t qu c t , chính quy n ài Loan ã thành l p m t cơ quan chuyêntrách v i ch c năng nghiên c u, xu t các k ho ch và chính sách phát tri nkinh t trình chính ph ho c h tr các b , ngành trong vi c ban hành cácchính sách c th nh m th c hi n các m c tiêu ra là H i ng phát tri n vàh p tác kinh t qu c t (CIECD) t năm 1963, sau ó chuy n thành H i ngphát tri n kinh t (EPC) t năm 1973 và t tháng 12 năm 1977 là H i ng pháttri n và k ho ch kinh t (CEPD). CEPD có ban i u hành và thành viên là cácB trư ng và lãnh o c a t t c các cơ quan quan tr ng c a nhà nư c. Trongth c t , t t c các k ho ch phát tri n kinh t , quy ho ch t ng th phát tri n kinht - xã h i và các chương trình, d án l n, có t m quan tr ng c bi t iv isphát tri n kinh t - xã h i ã ư c th c hi n u do cơ quan này xu t và ư cchính ph thông qua. Nhà nư c ài Loan ã th c hi n t t ch c năng i u hành th c thi chi nlư c CNH, H H b ng các k ho ch (ch y u là k ho ch 4 năm) trong ó có xác nh nh ng m c tiêu kinh t c th ; b ng hàng lo t các chính sách nh m t o ras thay i th ch kinh t , t mô hình th ch nhà nư c can thi p sâu r ng, tr cti p chuy n d n sang mô hình k t h p c hai y u t th trư ng và nhà nư c trong
  • 113 i u hành th c thi CNH, H H. áng chú ý là m c dù th c hi n chính sách pháttri n kinh t th trư ng và t do hoá thương m i t ng bư c nhưng không vì thmà vai trò c a nhà nư c b gi m sút mà ngư c l i nó ngày càng tr nên quantr ng. i u này th hi n rõ nh t các chính sách nh m thay i, i u ch nh cơc u c a n n kinh t , c bi t trong vi c xây d ng, thúc y và h tr các ngànhcông nghi p m i phát tri n. M c tiêu xuyên su t là phát tri n các ngành công nghi p hư ng v xu tkh u nhưng trong m t s giai o n c th , nhà nư c ài Loan v n s d ng k th p các lo i chính sách mang tính c trưng c a chi n lư c công nghi p hoáthay th nh p kh u. hình thành và phát tri n các ngành công nghi p m i, m tm t nhà nư c ài Loan ã tr c ti p u tư xây d ng phát tri n sau ó chuy n l itoàn b cho các nhà u tư tư nhân qu n lý và kinh doanh, m t khác, nhà nư ck t h p s d ng hàng lo t các công c chính sách như b o h có l a ch n, cáchình th c tr c p, h n ch c nh tranh như khuy n khích h p nh t, ki m soátnăng l c s n xu t, h n ch u tư trong m t s ngành nh t nh và trong th igian nh t nh, ki m soát nh p kh u và chuy n giao công ngh trong các ngànhm i phát tri n. Nh ng chính sách và gi i pháp này ã t o i u ki n cho cácngành công nghi p này cơ h i t xây d ng, phát tri n, nâng cao năng l c c nhtranh trư c khi th c hi n m c a và h i nh p kinh t qu c t m c cao hơn.Nói cách khác, chính ph ài Loan v a th c hi n chính sách thay th nh p kh usong song v i chính sách khuy n khích xu t kh u; chính sách tài chính, thươngm i v a mang tính hư ng n i, v a mang tính hư ng ngo i nhưng áp d ng v it ng lĩnh v c khác nhau. i u quan tr ng nh t là m c b o h không quá l nmà d a trên s l a ch n các ngành công nghi p non tr và t p trung vào thúc ytăng trư ng xu t kh u. D a trên nh hư ng mang tính ch t n n t ng ó, chínhph ài Loan ã ban hành m t h th ng các chính sách ng b nh m huy ngt ng h p các ngu n l c v v n, công ngh , nhân l c cho CNH, H H. Xét v cơb n, các chính sách ư c ban hành v n m b o tính h th ng, ng b và nh t
  • 114quán c a lo i chính sách n n t ng là khuy n khích và thúc y xu t kh u. Nh ó, nhà nư c ài Loan ã tác ng thúc y phân b các ngu n l c phù h p v il i th so sánh c a ài Loan và ã em l i thành công cho CNH, H H.2.3. M T S BÀI H C KINH NGHI M C A ÀI LOAN V VAI TRÒ C ANHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONG H INH P KINH T QU C T T vi c nghiên c u v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h inh p kinh t qu c t ài Loan có th rút ra m t s bài h c kinh nghi m có giátr tham kh o sau:2.3.1. Nhà nư c c n ch ng n m b t th i cơ và l a ch n th i i m thíchh p i u ch nh chi n lư c CNH, H H Th c t cho th y, vi c ài Loan l a ch n chi n lư c công nghi p hoáthay th nh p kh u trong giai o n u là c n thi t, phù h p v i hoàn c nh cth khi các ngu n l c cơ b n cho u tư phát tri n còn h n ch . Tuy nhiên, khichi n lư c này b t u b c l nh ng h n ch , không t n d ng ư c nh ng l i thc a phân công lao ng qu c t và trong b i c nh môi trư ng kinh t qu c t cónhi u thu n l i cho phát tri n thì ài Loan ã nhanh chóng ch p th i cơchuy n sang th c hi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u. Vi cchuy n i sang chi n lư c m i m t ph n do hoàn c nh bu c ph i m c a ra bênngoài nhưng m t khác nó cũng cho th y nh ng ý mu n ch quan c a ài Loan,tranh th ch p th i cơ thâm nh p th trư ng th gi i. Chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u r t coi tr ng hư ng racác th trư ng bên ngoài r ng l n, có nhi u ti m năng. M c dù m c tiêu c a àiLoan là phát tri n các ngành công nghi p hư ng v xu t kh u nhưng ài Loanv n luôn có s ánh giá v th c tr ng phát tri n c a mình, d báo nh ng i uki n m i, nh ng xu hư ng v n ng m i nhanh chóng i u ch nh n i dungchi n lư c công nghi p hoá. Do v y, trong su t ti n trình CNH, H H, các ngành
  • 115công nghi p thay th nh p kh u v n không b lo i b , mà trong m t s giai o n ư c chú tr ng phát tri n, th m chí c trong giai o n công nghi p hoá g n v ik thu t cao thì các ngành này v n gi nh ng v trí nh t nh trong cơ c u côngnghi p. V i nh hư ng ó, ài Loan không ch t p trung hư ng vào xu t kh umà luôn k t h p khai thác nhu c u c a th trư ng trong nư c phát tri n nh ngngành công nghi p truy n th ng và công nghi p non tr . c bi t, khi quá trình toàn c u hoá kinh t ư c y m nh t u nh ngnăm 1980, các nư c th c hi n chính sách h i nh p ngày càng sâu r ng vào n nkinh t th gi i và khu v c thì ài Loan ã có bư c i u ch nh chi n lư c quantr ng. ài Loan ã xác nh rõ nh ng yêu c u i u ch nh v chính sách, lu tpháp và nh ng yêu c u c n thi t i v i các doanh nghi p trong b i c nh c nhtranh toàn c u ngày càng gay g t. S i u ch nh chi n lư c ó cho phép àiLoan có th ch ng trong h i nh p kinh t qu c t , c bi t trong quá trình àm phán gia nh p nh ng liên k t kinh t qu c t và khu v c. i u ó khôngnh ng ã giúp n n kinh t ài Loan h n ch ư c nh ng tác ng tiêu c c l ndo quá trình h i nh p kinh t mà còn giúp ài Loan tìm ư c ch ng khá ch cch n trong chu i giá tr hàng hoá toàn c u. i u mà i v i nhi u nư c angphát tri n hi n v n ang là m c tiêu hư ng t i. Nhìn chung, n i dung chi n lư c CNH, H H c a ài Loan ư c i uch nh cho phù h p v i hoàn c nh c th t ng giai o n, ó luôn có s k th avà b sung, t thay th nh p kh u sang hư ng v xu t kh u, k t h p gi a ưu tiênphát tri n các ngành công nghi p ph c v xu t kh u v i vi c duy trì và phát tri ncác ngành công nghi p thay th nh p kh u và vươn t i các ngành công nghi pk thu t cao. S linh ho t, năng ng trong CNH, H H còn th hi n trong vi cxác l p cơ c u ngành ngh cùng nh ng gi i pháp thúc y xu t kh u luôn ư c i u ch nh cho phù h p. S i u ch nh ó v a phát huy m c cao nh t l i thbên trong, v a n m b t k p th i nh ng cơ h i t bên ngoài hư ng t i m c tiêuxây d ng cơ c u kinh t hi n i và nâng cao ch t lư ng tăng trư ng.
  • 116 Như v y, i u ch nh n i dung chi n lư c CNH, H H cũng chính là xác nh bư c i i v i s phát tri n kinh t c a ài Loan trong quá trình h i nh pkinh t qu c t , t công nghi p hoá thay th nh p kh u n công nghi p hoáhư ng v xu t kh u; t m c tiêu áp ng nhu c u th trư ng trong nư c nm ctiêu m r ng, chi m lĩnh th trư ng nư c ngoài; t công ngh s d ng nhi u lao ng n s d ng công ngh òi h i v n l n và k thu t cao; t m c tiêu chenchân vào chu i giá tr toàn c u t nh ng khâu có giá tr gia tăng th p nskh ng nh ch ng m i, khâu có th t o giá tr gia tăng l n nh t trong chu igiá tr toàn c u.2.3.2. Nhà nư c c n th c hi n vai trò g n k t quá trình CNH, H H v i pháttri n kinh t th trư ng L ch s phát tri n c a nhi u nư c cho th y, vi c hi n i hoá n n kinh tc a m t nư c theo u i chi n lư c phát tri n hư ng ngo i không ph i ch do y ut bên ngoài quy t nh mà nó là k t qu c a s tác ng l n nhau gi a y u tbên trong và bên ngoài, trong ó y u t bên trong óng vai trò quy t nh. B inh ng cơ h i t bên ngoài ch có th mang l i hi u qu th c s n u bên trongbi t n m b t và có kh năng t n d ng nh ng cơ h i ó. i u ó cũng có nghĩa làc n ph i thi t l p ư c m t cơ ch v n hành n n kinh t phù h p và hi u qu . ài Loan là m t i n hình thành công trong vi c t n d ng nh ng th i cơ có l it bên ngoài, ti n hành h i nh p kinh t qu c t th c hi n CNH, H H. Bư c vào công nghi p hoá khi n n kinh t th trư ng còn trình th p,cơ ch th trư ng chưa hoàn thi n, chưa kh năng phát huy tác d ng trongphân b s d ng các ngu n tài nguyên m t cách hi u qu nên nhà nư c àiLoan ã áp d ng các bi n pháp can thi p m nh, nhi u khi mang tính ch t cư ngch m b o th c hi n các m c tiêu kinh t - xã h i t ra. S can thi p ó thhi n ch : i) Chính ph làm thay m t ph n ch c năng c a cơ ch th trư ngtrong vi c phân b s d ng tài nguyên t m vĩ mô; ii) Nhà nư c xúc ti n vi ct o ra th trư ng và dùng s c m nh chính quy n nuôi dư ng th trư ng; iii)
  • 117Ngăn ng a và u n n n khuynh hư ng c nh tranh không ho c c nh tranh quám c trong v n hành th trư ng. Th c t cho th y, s can thi p m nh c a chínhph lúc này là c n thi t th c hi n các m c tiêu phát tri n kinh t , t o schuy n bi n v cơ c u kinh t - xã h i. S can thi p c a nhà nư c ây làph c v cho th trư ng ch không ph i là thay th th trư ng. Theo à phát tri n c a n n kinh t , ài Loan ã th c hi n gi m b t s canthi p tr c ti p c a nhà nư c, t o i u ki n cho th trư ng phát tri n và làm choth trư ng th c hi n ch c năng c a mình m t cách t t nh t. Hàng lo t các bi npháp ã ư c th c hi n như thúc y t do hoá kinh t , xác nh vai trò pháp lýc a các ch th tham gia th trư ng, i u ch nh chính sách t giá, c i cách hth ng chính sách tài chính, ti n t , t o l p và phát tri n các lo i th trư ng...Nh ng bi n pháp này u nh m m c tiêu phát tri n n n kinh t th trư ng, t o i u ki n cho cơ ch th trư ng phát huy vai trò th c s c a mình trong vi c huy ng và phân b s d ng các ngu n l c m t cách hi u qu . T kinh nghi m c a ài Loan cho th y, nhà nư c các nư c ang pháttri n ti n hành CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t c n ph i thi t l p m tcơ ch v n hành n n kinh t phù h p v i i u ki n c th c a mình và có hi uqu là khâu then ch t. Nghĩa là ph i căn c vào i u ki n c th , căn c vào m ctiêu phát tri n t o l p m t cơ ch v n hành h u hi u và tuỳ theo s bi n ngc a môi trư ng kinh t - xã h i bên trong cũng như bên ngoài ti n hành i uch nh, im i thích ng v i yêu c u phát tri n kinh t . c bi t là ph i bi tg n k t quá trình CNH, H H v i phát tri n kinh t th trư ng b i ó th c ch t làl a ch n cách th c ti n hành CNH, H H d a trên quan i m phát huy t t nh tnh ng m t tích c c c a cơ ch th trư ng và gi m thi u nh ng m t tiêu c c c acơ ch th trư ng. Nguyên t c cơ b n c a vi c l a ch n cơ ch v n hành c a n nkinh t là ph i l y cơ ch th trư ng làm cơ s và th c hi n t t vi c nhà nư c i u ti t th trư ng. S k t h p gi a nhà nư c và th trư ng u trên cơ s thúc y s phát tri n th trư ng và phát huy y vai trò c a cơ ch th trư ng.
  • 1182.3.3. Nhà nư c c n có chính sách a d ng hóa các ngu n v n, m r ng cáccông c huy ng v n cho CNH, H H áp ng nhu c u v v n cho CNH, H H, nhà nư c ài Loan ã luôntìm cách gia tăng ngu n v n tích lu cho u tư phát tri n. S m ý th c ư cvai trò c a ngo i thương i v i vi c tăng kh năng tích lu nên nhà nư c àiLoan ã th c hi n chính sách khuy n khích xu t kh u. Hàng lo t chính sách c anhà nư c như khuy n khích ti t ki m, phát tri n h th ng tài chính,... ã t o i uki n cho ài Loan nâng cao t l tích lu v n và t o i u ki n gia tăng u tư,thúc y tăng trư ng và chính vi c t ư ct c tăng trư ng cao l i t o i uki n gia tăng tích lu n i a. Ngoài ra, ài Loan còn chú tr ng ti p c n các ngu n v n t u tư nư cngoài. T kinh nghi m th c t c a ài Loan cho th y: - có môi trư ng u tư t t, h p d n các nhà u tư nư c ngoài, i utrư c tiên ph i t o s n nh v kinh t - chính tr - xã h i. Trong ó, quan tr ngnh t là n nh v tài chính, ti n t mà nhi m v hàng u là ph i ki m soát ư cl m phát, gi m thi u nh ng tiêu c c d nh hư ng ns i u hành vĩ mô. - Chú tr ng t o d ng m t cơ s h t ng v ng ch c cũng là m t y u tquan tr ng h p d n nhà u tư nư c ngoài. Vi c thành l p các khu ch xu t c a ài Loan là m t i n hình thành công trong s các qu c gia và vùng lãnh th ang phát tri n trong thu hút ngu n v n u tư nư c ngoài. Th c t , các khu chxu t, khu công ngh cao là nơi h i t và ti p nh n năng l c ch t xám c a các nhàkhoa h c trong và ngoài nư c nh m h tr b sung và thúc y i m i côngngh , là nơi có s c h p d n l n i v i TNCs nư c ngoài vì ó có ch ưu ãi l n v giá t, cơ s h t ng, d ch v và thu . - T o môi trư ng u tư kinh doanh thu n l i mà c bi t là h th ngpháp lu t ch t ch phù h p v i kinh t th trư ng và thông l qu c t . Bài h ckinh nghi m c a ài Loan là t o l p môi trư ng u tư ngày càng h p d n
  • 119c n ph i ti n hành t do hoá tài chính, t do hoá u tư, xây d ng và t ng bư choàn thi n h th ng th trư ng tài chính - ti n t - ngân hàng - ch ng khoán.Hi n nay, ài Loan ư c x p trong hàng ngũ 10 n n kinh t t do nh t th gi i. i m áng chú ý n a là ài Loan ã gi i quy t h p lý m i quan h gi av n trong nư c và v n ngoài nư c. Khi huy ng v n cho CNH, H H, ài Loan ã chú tr ng khai thác và huy ng t i a ngu n v n n i a. Nó v a gi m sph thu c vào ngu n v n bên ngoài, v a t o i u ki n ch ng thu hút v n utư nư c ngoài. ó là nh ng v n mà các nư c ang phát tri n ti n hành CNH,H H trong h i nh p kinh t qu c t ph i quan tâm chú ý.2.3.4. Nhà nư c ph i th c s coi khoa h c - công ngh là ng l c cho sphát tri n và có các chính sách khuy n khích phát tri n khoa h c - côngngh , c bi t là các ngành công ngh cao Bư c vào công nghi p hóa v i n n kinh t i m xu t phát th p nhưngch sau hơn 30 năm, ài Loan ã gia nh p hàng ngũ NIEs. Th c t cho th y,khoa h c - công ngh ã t o ra s phát tri n t phá, ưa n n kinh t ài Loanti n lên hi n i. c bi t, t nh ng năm cu i th k XX u th k XXI, àiLoan ã có bư c phát tri n nh y v t, tr thành cư ng qu c ng hàng u thgi i v s n xu t chíp i n t , vi m ch và máy vi tính xách tay... Nh ng k t qulà do chính ph ài Loan ã s m có chi n lư c phát tri n công ngh cao và nh tquán, khuy n khích phát tri n công ngh ư c xác nh là m t trong nh ng ưutiên hàng u c a chính ph . Nhi u nghiên c u kh ng nh r ng, ài Loan ãtranh th l i d ng k thu t công ngh , k thu t c a các công ty xuyên qu c gia,bi t “ ng trên vai c a nh ng ngư i kh ng l ” này chen chân vào th trư ngcông ngh cao theo hư ng i phù h p c a mình. Trong giai o n u công nghi p hoá, ài Loan ã l a ch n chính sáchthu hút và ti p nh n công ngh tiên ti n c a nư c ngoài g n v i các hình th cchuy n giao công ngh khác nhau như nh p kh u thi t b , ti p nh n công ngh
  • 120m i qua FDI, mua b n quy n… Vi c h p th công ngh nư c ngoài ài Loan ư c ti n hành theo nhi u bư c, t thu n tuý b t chư c n làm ch công nghnhư chính nư c xu t kh u công ngh và ti p theo là u tư nghiên c u nâng c pcông ngh nh p kh u nâng cao năng l c c nh tranh. Vi c chính ph cho phépnh p kh u v i kh i lư ng l n các thi t b c a nư c ngoài ã t o i u ki n chocác doanh nghi p ài Loan nh y vào nh ng ngành công nghi p m i và hi n i. áng chú ý là nhà nư c ài Loan th c hi n qu n lý khá ch t ch công nghnh p kh u, có chính sách ưu ãi hay không ưu ãi i v i t ng lo i công ngh . thúc y chuy n giao công ngh nh m hình thành các ngành công nghi p kthu t cao, ài Loan ã chú tr ng xây d ng và phát tri n các khu ch xu t v inh ng i u ki n ưu ãi nh m thu hút FDI, ch y u là c a M , Nh t B n... cbi t, chính ph ài Loan có chính sách khuy n khích khu v c kinh t tư nhânphát tri n công ngh . Th c t , vi c khuy n khích TNCs thi t l p các cơ s R&D ài Loan cùng nh ng ưu ãi i v i các doanh nghi p FDI cũng t o s c ép iv i các doanh nghi p n i a bu c ph i nâng cao trình công ngh gia tăngkh năng c nh tranh. Vi c i u ch nh m c tiêu chính sách công ngh c a ài Loan t nh pkh u công ngh là chính sang t p trung u tư nghiên c u ng d ng và tri n khaicông ngh m i ã t o kh năng n m b t cơ h i phát tri n n n kinh t tri th c.Khi mô hình s n xu t quy mô l n hi n có ài Loan m t d n l i th c nh tranhthì chính ph ài Loan ã ưa ra k ho ch và các chương trình nghiên c u cbi t phát tri n các công ngh cho các ngành ch ch t như công ngh sinh h c,công ngh nano, thi t k h th ng tích h p và thông tin liên l c... nh m m c tiêu ưa ài Loan thành m t trung tâm c a châu Á v R&D. T thành công c a ài Loan trong chính sách phát tri n công ngh vàchuy n giao công ngh có th rút ra m t s kinh nghi m sau: - Th nh t, nhà nư c c n ph i có chi n lư c phát tri n công ngh v inh ng bư c i c th cùng nh ng gi i pháp phù h p. Trong ó ph i bao hàm
  • 121vi c xác nh nh ng chu n m c, khuôn m u công ngh mà các ho t ng trongn n kinh t c n t t i và xác nh bư c i cho s phát tri n công ngh . - Th hai, nhà nư c c n có chính sách phát tri n cơ s h t ng công nghbao g m vi c xây d ng n n t ng tri th c khoa h c; các cơ quan nghiên c u vàtri n khai; ngu n nhân l c khoa h c và công ngh và n n văn hoá công ngh . - Th ba, trong quá trình tri n khai chi n lư c phát tri n công ngh , nh tlà i v i ho t ng chuy n giao công ngh c n có s h p tác ch t ch gi a cáccơ quan c a chính ph , các t ch c phi l i nhu n, và các doanh nghi p, c bi t nh ng lĩnh v c có m c r i ro l n hay có t m quan tr ng c bi t do v ychính sách c a nhà nư c ph i nh m t o i u ki n và thúc y s liên k t gi ac ng ng nghiên c u v i các doanh nghi p, d ch v cung c p thông tin. S htr c a chính ph , các nhà tư v n và các vi n nghiên c u c l p r t quan tr ng b sung cho nh ng n l c c a các t ch c trong quá trình chuy n giao côngngh , nh t là c a các t ch c ti p nh n. S h tr này c n t p trung vào vi cnâng cao hi u qu c a quá trình chuy n giao. - Th tư, nhà nư c c n óng vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n hth ng th trư ng công ngh . Th c t , vi c m các cu c h i th o v khoa h c -công ngh , nh ng h i ch , tri n lãm ã có nh ng tác d ng thi t th c cho pháttri n th trư ng xu t - nh p công ngh c a ài Loan.2.3.5. Nhà nư c c n c bi t chú tr ng phát tri n ngu n nhân l c, nh t làngu n nhân l c trình cao y nhanh ti n trình CNH, H H Th c t , vi c s d ng các thành t u c a khoa h c - công ngh ti nhành công nghi p hoá không tách r i vi c u tư phát tri n con ngư i, b i conngư i là y u t quy t nh trong t t c các y u t . Vì v y, vi c ào t o chuyêngia k thu t và i ngũ lao ng có tay ngh cao là n i dung căn b n pháttri n ngu n nhân l c qu c gia. Trong n n kinh t th trư ng, nhà nư c luôn óngvai trò quan tr ng trong phát tri n ngu n nhân l c. Nghiên c u nh ng thành
  • 122công c a ài Loan có th rút ra m t s kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c v iphát tri n ngu n nhân l c như sau: Th nh t, chú tr ng xây d ng chi n lư c phát tri n ngu n nhân l c g nk t ch t ch v i chi n lư c CNH, H H. Th c t , nhà nư c ài Loan ã s m cóchi n lư c phát tri n ngu n nhân l c, trong ó xác nh ư c phương hư ng,m c ích lâu dài và bư c i th c hi n m c tiêu ra. V v n này, àiLoan ã gi i quy t thành công trên c hai khía c nh: i) Phát tri n giáo d c - àot o nh m chu n b l c lư ng lao ng cho công nghi p hoá và ii) Phân nh vàgi i quy t h p lý m i quan h gi a hai lo i trình : ph c p giáo d c cho toànxã h i và ào t o nhân l c có trình k thu t cao. Th c t cho th y, chính vi choàn thành ph c p ti u h c, m r ng nhanh chóng ào t o b c trung h c và pháttri n m nh lo i hình ào t o ngh ã góp ph n chu n b m t l c lư ng lao ngc n thi t cho s phát tri n các ngành công nghi p s d ng nhi u lao ng. Khin n kinh t bư c vào giai o n phát tri n m nh các ngành công nghi p s n xu thàng xu t kh u thì b t u có s gia tăng nh y v t v nhu c u lao ng có tayngh , lao ng có trình cao thì m c tiêu căn b n trong chính sách phát tri nngu n nhân l c c a ài Loan là ào t o chuyên gia và lao ng k thu t. Chínhsách m r ng ào t o trình i h c; khuy n khích du h c nư c ngoài, nh tlà các nư c phát tri n; chính sách m c a trong giáo d c ào t o không ngoàim c ích gia tăng s lư ng k sư, các nhà qu n lý... cung c p cho n n kinh t . áng chú ý là chính ph ài Loan r t chú tr ng ào t o i ngũ các nhà nghi pch , các nhà qu n lý và qu n tr kinh doanh có ki n th c, có b n lĩnh, năng ngtrong cơ ch th trư ng có kh năng d oán và gi i quy t nhanh nh y các tìnhhu ng có th x y ra trong s n xu t kinh doanh. Nói m t cách khái quát, àiLoan ã thành công trong phát tri n ngu n nhân l c. Chính nh có s g n k tchi n lư c phát tri n ngu n nhân l c v i chi n lư c CNH, H H, ài Loan ã cóngu n nhân l c áp ng nh ng yêu c u c a CNH, H H.
  • 123 Th hai, gi i quy t hi u qu m i quan h gi a ào t o và s d ng ngu nnhân l c. Th c t , u tư cho con ngư i là kho n u tư mang l i hi u qu lâudài và có ý nghĩa kinh t - chính tr - xã h i cho s phát tri n c a n n kinh t b nv ng. V n t ra là ph i có phương th c qu n lý thích h p phát tri nngu n nhân l c c v s lư ng và ch t lư ng. ài Loan ã coi tr ng c ào t ovà nâng cao hi u qu s d ng ngu n nhân l c. Chính sách s d ng nhân l c ài Loan có m t s c i m chính: - T n d ng t i a ngu n lao ng s n có trong nư c phát tri n cácngành công nghi p. Trong th i kỳ u công nghi p hoá, ài Loan hư ng vàophát tri n các cơ s công nghi p quy mô v a và nh ; th c hi n chính sách phânb các doanh nghi p c khu v c thành th và nông thôn nh m t n d ng t i angu n lao ng d i dào v i yêu c u lao ng k thu t không cao và chi phí ti nlương th p. ây là bư c i c n thi t tăng tích lu cho phát tri n các ngànhcông nghi p có hàm lư ng v n và k thu t cao hơn. Khi chuy n sang chi n lư ccông nghi p hoá hư ng v xu t kh u, cùng v i vi c chú tr ng phát tri n giáo d c- ào t o, nh t là ào t o ngh , ài Loan v n khuy n khích phát tri n các ngànhs d ng nhi u lao ng góp ph n gi i quy t vi c làm, h th p t l th t nghi p. - Coi tr ng nhân tài, chú tr ng n i ngũ chuyên gia, k sư lành ngh vàcán b qu n lý có trình cao b ng các chính sách ãi ng phù h p. ây là v n có tính chi n lư c, t m quan tr ng hàng u không ch xu t phát t yêu c unâng cao ch t lư ng ngu n nhân l c v i tư cách là ngu n l c kinh t mà còn t ora nh ng ch th c a m t xã h i công b ng, dân ch , văn minh. Chính sách t ph p i ngũ các k sư lành ngh ư c ào t o các nư c tư b n phát tri n, m icác chuyên gia nư c ngoài làm vi c v i nhi u ưu ãi và vi c xây d ng các côngviên khoa h c và công ngh nh m thu hút các nhà khoa h c, nhà qu n lý và lao ng trình cao v i i u ki n làm vi c t t nh t chính là s th hi n quan i mcoi tr ng nhân tài c a chính ph ài Loan.
  • 124 Th ba, chú tr ng nâng cao ch t lư ng dân s , i s ng dân cư và gi mb t bình ng xã h i. ài Loan là m t i n hình tiêu bi u cho vi c k t h p gi atăng trư ng cao v i gi m b t bình ng xã h i. Nhà nư c có hàng lo t các bi npháp: tr c p hoàn toàn cho h th ng giáo d c ph thông; phát tri n h th ng yt cơ s ; chương trình b o hi m lao ng áp d ng cho 8,41 tri u công nhân; ápd ng ch tr c p b sung cho nh ng ngư i có thu nh p th p; ch b o hi mth t nghi p ư c áp d ng t 1993... Th c t , trong kho ng th i gian t 1953 n1990 m c chênh l ch gi a nhóm ngư i có thu nh p cao nh t (chi m 20% dân s )so v i nhóm ngư i có thu nh p th p nh t (chi m kho ng 20% dân s ) ã gi m ttrên 20 l n xu ng ch còn dư i 5 l n. ó là m t t l lý tư ng trong n n kinh tth trư ng mà ó c nh tranh và l i nhu n óng vai trò là ng l c phát tri n.2.3.6. Nhà nư c óng vai trò quy t nh trong phát tri n cơ s h t ng H th ng h t ng cơ s có vai trò r t quan tr ng khuy n khích u tư pháttri n. Phát tri n h th ng h t ng cơ s là m t trong nh ng n i dung quan tr ngtrong ch c năng t o môi trư ng khuy n khích u tư c a nhà nư c. Th c t , nhà nư c ài Loan ã s m nh n th c ư c vai trò to l n c a hth ng h t ng cơ s i v i s phát tri n c a các ngành công nghi p khi giáthành s n xu t th p là m t trong nh ng y u t nâng cao kh năng c nh tranhtrên th trư ng th gi i. Ngoài ra, do c i m c a các d án u tư xây d ng,phát tri n h t ng cơ s òi h i v n u tư l n, th i gian thu h i v n dài nên khuv c kinh t tư nhân thư ng ít chú ý u tư nên ho t ng này r t c n n ngu nv n u tư t ngân sách nhà nư c. Do v y, vi c phát tri n h th ng cơ s h t ng ài Loan ư c th c hi n theo chi n lư c dài h n có ch c năng hư ng d n utư. ng th i, nhà nư c ã chú ý dành kho n ngân sách áng k cho các d án u tư xây d ng h th ng h t ng cơ s . th c hi n quy ho ch phát tri n công nghi p, nhà nư c ài Loan ãthành l p các khu công nghi p, khu ch xu t v i h th ng h t ng cơ s hoàn
  • 125thi n, chi phí h p lý khuy n khích và thu hút u tư. Th c t , các khu chxu t ã tr thành các a i m h p d n FDI, nh t là vào các ngành công ngh caovà hư ng xu t kh u. Vi c xây d ng công viên khoa h c - công ngh Tân Trúc làm t i n hình v cung c p h t ng cơ s hoàn thi n nh m th c hi n m c tiêu i u ch nh cơ c u công nghi p, khuy n khích phát tri n các ngành công nghi pk thu t cao. Th i gian g n ây, nhà nư c ài Loan t p trung th c hi n các dán hoàn thi n cơ s h t ng chu n b cho nh ng bư c phát tri n ti p theo v i m ts d án l n như d án i n nguyên t , h th ng ư ng cao t c, hi n i hoá hth ng thông tin vi n thông... Nhìn chung, vi c nhà nư c ài Loan chú tr ng công tác quy ho ch, giatăng u tư ngân sách nh m cung c p h th ng cơ s h t ng hoàn thi n ã gópph n t o môi trư ng thu n l i khuy n khích u tư c a tư nhân và thu hút u tưnư c ngoài; góp ph n gi m chi phí, h giá thành t o i u ki n cho các doanhnghi p nâng cao s c c nh tranh kh năng chi m lĩnh th trư ng th gi i.2.3.7. Nhà nư c c n có chính sách ngăn ng a, h n ch và gi m thi u tác h ic a tình tr ng ô nhi m môi trư ng ngay t giai o n u công nghi p hoá Th c t , trong su t th i gian dài, các chính sách c a nhà nư c ài Loanm i ch t p trung vào các m c tiêu tăng trư ng kinh t , chuy n d ch cơ c u kinht , nâng cao thu nh p và c i thi n i s ng nhân dân trong khi v n ngăn ng aô nhi m môi trư ng ít ư c chú ý. ó chính là lý do vào u nh ng năm 1990, ài Loan cũng trong tình tr ng môi trư ng b ô nhi m nghiêm tr ng. Theo sli u th ng kê c a ài Loan, năm 1984, t ng lư ng ch t th i công nghi p, xâyd ng, b nh vi n lên n 30 tri u t n, trong ó có 2,9 tri u t n ch t th i có h i ư c th i ra môi trư ng, g p 7 l n so v i t ng lư ng rác th i sinh ho t c a dâncư. u nh ng năm 1990, m i năm còn 2,42 tri u t n rác (38,6%) th i t do ramôi trư ng do không có nơi x lý. ài Loan có 2.093 km chi u dài sông nhưng275 km b ô nhi m n ng, 260 km b ô nhi m trung bình; 60% ngu n nư c cácsông nh và ao h b ô nhi m các m c khác nhau. Ngu n gây ô nhi m các
  • 126con sông ư c xác nh ch y u là do nư c th i công nghi p (chi m 54% t nglư ng ô nhi m) [63, tr. 323]. Nhìn chung, s gia tăng nhanh chóng các cơ scông nghi p, c bi t là lo i hình DNVVN, nhưng không i kèm v i các bi npháp x lý ch t th i, rác th i; t c ô th hoá nhanh là nh ng nguyên nhân cơb n gây ô nhi m. Ngoài ra, theo s li u c a Vi n hành chính ài Loan thì m txe cơ gi i ài Loan là 226 xe/km2 (hơn Nh t B n 1,78 l n, hơn M 12,6 l n),m t nhà máy xí nghi p là 3 nhà máy/km2 (hơn Nh t B n 2,58 l n, hơn M 75l n) [63, tr. 320]. ó cũng là nh ng ngu n ch y u gây ô nhi m môi trư ng ài Loan. Do th c tr ng trên, trong k ho ch 6 năm (1991 – 1996), nhà nư c ài Loan ã ra nhi u chính sách và bi n pháp c th nh m kh c ph c, gi mb t ô nhi m như khuy n khích phát tri n các ngành công nghi p không gây ônhi m, các ngành công nghi p phòng tr ô nhi m; các bi n pháp x lý rác th i,ch t th i; làm s ch các con sông, ngăn ng a ô nhi m không khí v.v… Như v y, trong ti n trình CNH, H H, n u nhà nư c s m chú ý n cácchính sách nh m ngăn ng a và h n ch tình tr ng ô nhi m môi trư ng như banhành các tiêu chu n môi trư ng i v i các cơ s s n xu t, các ngành côngnghi p; khuy n khích phát tri n các ngành công nghi p, công ngh s ch, ít gây ônhi m; có bi n pháp bu c các cơ s s n xu t x lý rác th i, ch t th i, nư c th i;tăng cư ng công tác ki m tra, thanh tra phát hi n vi ph m và x lý nghiêm minhnh ng trư ng h p vi ph m…. thì s h n ch ư cm c ô nhi m môi trư ngvà gi m b t gánh n ng ngân sách cho vi c x lý, làm s ch môi trư ng. ây làth c ti n t ra v i các nư c ang phát tri n trong CNH, H H hi n nay. tăngtrư ng và phát tri n b n v ng, vi c gi i quy t ng b nh ng v n v môitrư ng kinh t - xã h i, môi trư ng t nhiên như m t t t y u t ra. Tóm t t chương 2 Trong chương 2, lu n án ã t p trung i sâu phân tích làm rõ vai trò c anhà nư c ài Loan i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t qua haigiai o n: giai o n 1961-1982, khi chuy n sang th c hi n chi n lư c công
  • 127nghi p hoá hư ng v xu t kh u và giai o n 1983 - 2003 v i n i dung y nhanhhi n i hoá g n v i ti n trình h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan. ó lành ng y u t vô cùng quan tr ng thúc y tăng trư ng kinh t và chuy n d ch cơc u kinh t theo hư ng hi n i. Th c t , thành công trong CNH, H H ã ưa ài Loan vào hàng ngũ NIEs. Trên cơ s ó, lu n án ã rút ra 7 bài h c kinh nghi m v vai trò c a nhànư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t . ó là: i) Nhà nư c c nch ng n m b t th i cơ và l a ch n th i i m thích h p i u ch nh chi n lư cCNH, H H; ii) Nhà nư c c n th c hi n vai trò g n k t quá trình CNH, H H v iphát tri n kinh t th trư ng; iii) Nhà nư c c n có chính sách a d ng hóa cácngu n v n, m r ng các công c huy ng v n cho CNH, H H; iv) Nhà nư cph i th c s coi khoa h c - công ngh là ng l c cho s phát tri n và có cácchính sách khuy n khích phát tri n khoa h c - công ngh , c bi t là các ngànhcông ngh cao; v) Nhà nư c c n c bi t chú tr ng chính sách phát tri n ngu nnhân l c nh m áp ng nhu c u công nghi p hoá, nh t là phát tri n ngu n nhânl c trình cao y nhanh ti n trình hi n i hoá; vi) Nhà nư c óng vai tròquy t nh trong phát tri n h th ng h t ng cơ s ; và vii) Nhà nư c c n có chínhsách ngăn ng a, h n ch và gi m thi u tác h i c a tình tr ng ô nhi m môi trư ngngay t giai o n u công nghi p hoá.
  • 128 Chương 3 KH NĂNG V N D NG M T S KINH NGHI M V VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONGH I NH P KINH T QU C T ÀI LOAN VÀO NƯ C TA HI N NAY3.1. KHÁI QUÁT V VAI TRÒ C A NHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI PHOÁ, HI N I HOÁ TRONG QUÁ TRÌNH H I NH P KINH T QU CT NƯ C TA T 1986 N NAY phù h p v i xu th phát tri n c a th i i, Vi t Nam ti n hành CNH,H H cùng v i quá trình chuy n sang kinh t th trư ng và h i nh p kinh t qu ct . Do v y, nhi u v n m i ư c t ra trong s phát tri n kinh t - xã h i c a t nư c. i u ó òi h i Nhà nư c ph i tìm ra cách th c và phương pháp phùh p th c hi n CNH, H H.3.1.1. Ch trương, ư ng l i, chính sách c a ng và Nhà nư c ta v CNH,H H ih i i bi u toàn qu c l n th VI c a ng (1986) ánh d u m t bư cngo t l ch s trong vi c i m i tư duy và ư ng l i phát tri n t nư c. Trong ó, i m i tư duy kinh t là n i dung tr ng y u, có vai trò c bi t quan tr ngtrong toàn b quá trình im i nư c ta. N n kinh t Vi t Nam ã d n chuy nt kinh t k ho ch hoá t p trung sang kinh t th trư ng nh hư ng xã h i chnghĩa và m c a h i nh p kinh t qu c t . ó chính là quá trình t ng bư c ki nl p m t cơ c u kinh t năng ng v i cơ ch i u ch nh linh ho t thúc ysphân b và s d ng các ngu n l c có hi u qu hơn. Công nghi p hoá v n ư cxác nh là nhi m v trung tâm trong su t th i kỳ quá lên CNXH Vi tNam. Tuy nhiên, trong b i c nh m i, ch trương, ư ng l i và chính sách vCNH, H H c a ng và Nhà nư c ta ã có nhi u thay i quan tr ng mang tínhcách m ng và không ng ng ư c i m i, hoàn thi n.
  • 129 Th nh t, v m c tiêu c a CNH, H H ng ta xác nh, m c tiêu t i thư ng c a CNH, H H Vi t Nam là xâyd ng nư c ta thành m t nư c công nghi p có cơ s v t ch t k thu t hi n i, cơc u kinh t h p lý, quan h s n xu t ti n b , phù h p v i trình phát tri n c al c lư ng s n xu t, i s ng v t ch t và tinh th n cao, qu c phòng, an ninh v ngch c, dân giàu, nư c m nh, xã h i công b ng, văn minh. Căn c vào i u ki n cth , vào th và l c c a t nư c, vào nh ng òi h i khách quan, ng ta xác nh, m c tiêu t ng quát n năm 2020, Vi t Nam cơ b n tr thành m t nư ccông nghi p theo hư ng hi n i. Th hai, v l trình, bư c i và phương th c ti n hành CNH, H H ng và Nhà nư c ta ã t ng bư c ư c xác nh rõ l trình và bư c itrong CNH, H H. V l trình, giai o n trư c tiên là n nh tình hình kinh t -xã h i và t o d ng nh ng ti n c n thi t cho công nghi p hoá. Ch ng ư ngti p theo là y m nh CNH, H H nh m m c tiêu phát tri n kinh t nhanh, b nv ng; xây d ng n n kinh t c l p, t ch và ch ng h i nh p kinh t qu c t .V bư c i, CNH, H H Vi t Nam v a có bư c tu n t , v a có bư c nh y v t.Trong ó, y nhanh công nghi p hoá nông nghi p và nông thôn là nhi m v l nvà c p thi t c a quá trình CNH, H H, ng th i c n tranh th ng d ng ngàycàng nhi u hơn, m c cao hơn nh ng thành t u m i v khoa h c công nghhi n i thúc y tăng trư ng kinh t và chuy n d ch cơ c u kinh t theohư ng năng ng, hi u qu . c bi t, trư c nh ng bi n ng c a tình hình trongnư c, qu c t và nh ng òi h i c p thi t c a t nư c, ng ta ã xác nh: i)Rút ng n quá trình CNH, H H trên cơ s tranh th cơ h i thu n l i do b i c nhqu c t t o ra, nói cách khác là ti n hành CNH, H H d a vào h i nh p; ii) Rútng n quá trình CNH, H H trên cơ s ti m năng và l i th so sánh c a t nư c;iii) Chính th c kh ng nh kinh t tri th c là y u t quan tr ng c a n n kinh t vàCNH, H H.
  • 130 ng th i, ng ta cũng kh ng nh Vi t Nam ti n hành CNH, H H d atrên cơ ch th trư ng có s qu n lý c a nhà nư c theo nh hư ng XHCN v i stham gia c a nhi u thành ph n kinh t . Nhà nư c ã chính th c th a nh n cácquan h th trư ng là y u t quy t nh s phân b các ngu n l c xã h i thôngqua h th ng giá c th trư ng, th trư ng là l c lư ng tr c ti p quy t nh quátrình hình thành và phát tri n cơ c u ngành, còn Nhà nư c óng vai trò can thi p,h tr b ng các chính sách, bi n pháp nh m t o l p và i u ti t th trư ng, mb o cho kinh t th trư ng phát huy ư c hi u qu cao nh t ng th i h n chnh ng m t tiêu c c c a kinh t th trư ng. Ngu n l c cho CNH, H H là m ingu n l c c trong và ngoài nư c, trong ó giáo d c - ào t o và khoa h c -công ngh là qu c sách hàng u. ng l c cho CNH, H H là t ng th các y ut v t ch t và tinh th n t o ra s c m nh khai thác t t nh t m i ngu n l c thúc y n n kinh t phát tri n v i t c cao, b n v ng và hi u qu . Th ba, v các chính sách c a Nhà nư c thúc y CNH, H H Th c hi n ch trương, ư ng l i, quan i m c a ng v CNH, H H,th i gian qua, Nhà nư c ta ã t ng bư c tr l i làm úng ch c năng c a mình, ó là: nh hư ng cho s phát tri n, cung c p và duy trì khuôn kh pháp lý chon n kinh t , cung c p các d ch v k t c u h t ng kinh t và xã h i, duy trì s n nh kinh t vĩ mô... V i s nghi p CNH, H H, Nhà nư c v a óng vai trò làch th , v a óng vai trò t o l p môi trư ng thu n l i thúc y CNH, H H. Th c t , vai trò c a Nhà nư c trong vi c nh hư ng phát tri n kinh t -xã h i ngày càng ư c cao. Nhà nư c ã t p trung vào công tác ho ch nhchi n lư c phát tri n kinh t - xã h i, xây d ng và qu n lý vi c th c hi n quyho ch, các k ho ch phát tri n, trong ó ch y u là các k ho ch trung, dài h nnh m th c hi n các m c tiêu kinh t - xã h i ra. ng th i, Nhà nư c th chi n ch c năng i u ti t, i u ch nh thông qua các chính sách, công c i u ti tkinh t vĩ mô, thông qua các chương trình, d án nh m t o kho ng không gian
  • 131phát tri n r ng rãi cho các ch th trong n n kinh t và cũng nh m huy ng vàs d ng có hi u qu các ngu n l c cho CNH, H H. C th : - Chính sách xây d ng th ch kinh t th trư ng nh hư ng XHCN nh m mb o n nh kinh t vĩ mô và t o hành lang pháp lý cho s ho t ng c acác ch th th c hi n CNH, H H. V i quan i m CNH, H H là s nghi p c atoàn dân, ch th th c hi n CNH, H H là m i t ng l p nhân dân, m i thànhph n kinh t , th i gian qua, Nhà nư c ta ã t ng bư c hoàn thi n h th ng cácvăn b n pháp lu t nh m t o cơ s pháp lý cho vi c hình thành các ch trương,nguyên t c xây d ng, v n hành n n kinh t th trư ng nh hư ng XHCN. Hànglo t các o lu t v kinh t như Lu t Doanh nghi p, Lu t Ngân sách, Lu t t ai, Lu t u tư, Lu t Khoa h c và công ngh ... ã ư c ban hành. S im icơ ch , chính sách c a Nhà nư c ã t o hành lang pháp lý thu n l i, m b o tôntr ng quy n s h u tài s n h p pháp và quy n t do trong u tư kinh doanhtheo pháp lu t c a các thành ph n kinh t . Nhà nư c ã ra các chính sách vàgi i pháp t o l p các lo i th trư ng bao g m th trư ng v n, th trư ng lao ng,th trư ng hàng hoá, d ch v , th trư ng b t ng s n, th trư ng công ngh ...nh m t o i u ki n cho n n kinh t th trư ng phát tri n. Chính sách c i cách n nhành chính cũng t ng bư c ư c th c hi n nh m tăng cư ng tính công khai,minh b ch, ơn gi n, thu n ti n cho ho t ng u tư. Nh ng chính sách, gi ipháp c a Nhà nư c ã góp ph n t o lòng tin và ng viên, khuy n khích m icông dân, doanh nghi p thu c m i thành ph n kinh t u tư phát tri n s n xu tkinh doanh, th c hi n CNH, H H. - Chính sách thúc y chuy n d ch cơ c u kinh t : kh c ph c tìnhtr ng m t cân i trong n n kinh t , ng ta ã ch trương t ng bư c chuy nd ch cơ c u kinh t theo hư ng CNH, H H. ih i ng l n th VI (1986)ra ch trương th c hi n ba chương trình kinh t m c tiêu v lương th c - th cph m, hàng tiêu dùng và hàng xu t kh u. i h i VII (1991) ch trương ym nh ba chương trình kinh t l n v i n i dung cao hơn trư c và t ng bư c xây
  • 132d ng cơ c u kinh t m i theo yêu c u công nghi p hoá. i h i VIII (1996), ih i IX (2001) và i h i X (2006) ch trương chuy n d ch cơ c u ngành kinh ttheo hư ng CNH, H H trên cơ s phát huy th m nh, l i th so sánh c a tnư c g n li n v i i m i căn b n v công ngh , t o n n t ng cho s tăng trư ngnhanh và b n v ng c a toàn b n n kinh t qu c dân. Như v y v i t ng giai o n, n i dung chuy n d ch cơ c u kinh t ã ư cc th hoá. ây chính là cơ s Nhà nư c i u ch nh chính sách u tư, xác nh, l a ch n các ngành, lĩnh v c kinh t quan tr ng trong nh hư ng xác l pcơ c u kinh t m i và trong nh hư ng phân b ngu n v n u tư t ngân sáchnhà nư c cùng các chính sách, gi i pháp nh m thu hút các ngu n l c a d ngc a toàn xã h i cho u tư phát tri n nh m t ng bư c t o l p m t cơ c u ngànhkinh t năng ng, hi u qu . Hi n nay, n i dung tr ng tâm c a chuy n d ch cơc u ngành kinh t nư c ta là thúc y công nghi p hoá nông nghi p, nông thônnh m m c tiêu b o m an ninh lương th c và phát tri n n n nông nghi p s nxu t hàng hoá. ng th i, hình thành cơ c u công nghi p d a trên ti m năng vàl i th so sánh c a t nư c, t p trung vào phát tri n m nh công nghi p ch bi nvà ch t o; xây d ng có ch n l c m t s ngành công nghi p mũi nh n g n v i xuhư ng phát tri n c a khoa h c - công ngh th i i. - Chính sách huy ng v n cho CNH, H H: Xác nh ư c t m quantr ng c a v n i v i CNH, H H và tăng trư ng kinh t , chi n lư c v n ư cxác nh là s m t trong chi n lư c tăng trư ng c a nư c ta. Nhà nư c ã t ngbư c ho ch nh h th ng cơ ch chính sách huy ng v n cho u tư phát tri n.Vi c th c hi n chính sách kinh t nhi u thành ph n ã góp ph n c i trói và gi iphóng l c lư ng s n xu t, t o cơ ch huy ng ngu n v n a d ng c a toàn xãh i cho u tư phát tri n, ch y u là m ra cho khu v c kinh t tư nhân c trongvà ngoài nư c cơ h i phát tri n. C th : + Gia tăng ngu n v n ngân sách cho u tư phát tri n: Nhà nư c ã t ngbư c i u ch nh chính sách thu nh m m b o tăng ngu n thu cho ngân sách.
  • 133T tr ng chi u tư phát tri n trong chi ngân sách nhà nư c ư c nâng d n; i uch nh m c tiêu, cơ c u, lĩnh v c u tư b ng ngu n v n ngân sách nhà nư c, ưutiên xây d ng k t c u h t ng, phát tri n khoa h c - công ngh , giáo d c - àot o… Trong giai o n 2000 - 2004, chi u tư phát tri n ã chi m kho ng 30%t ng chi ngân sách nhà nư c5. + Chính sách khuy n khích các thành ph n kinh t trong nư c u tư pháttri n s n xu t kinh doanh thông qua vi c t ng bư c hoàn thi n môi trư ng pháplý, xoá b s i x phân bi t v thu , v i u ki n và lãi su t tín d ng… mb o môi trư ng vĩ mô n nh, minh b ch phù h p v i thông l qu c t , v i i uki n c th c a t nư c nh m t o môi trư ng kinh doanh và c nh tranh lànhm nh, bình ng gi a các doanh nghi p thu c các thành ph n kinh t khác nhau.Nhà nư c ã i u ch nh chính sách thu nh m nâng cao vai trò c a công c thutrong vi c khuy n khích các doanh nghi p s d ng l i nhu n tái u tư, ngd ng công ngh cao, k thu t m i... + Chính sách c i thi n môi trư ng u tư nh m tăng cư ng thu hút FDI:Nhà nư c ã ti n hành xây d ng quy ho ch t ng th cho vi c thu hút v n nư cngoài. ng th i, Nhà nư c ã hoàn thi n h th ng lu t pháp v u tư nư cngoài; i m i các th t c hành chính và cách th c làm vi c trong các khâu c aquá trình xét duy t và phê chu n các d án u tư b ng ngu n v n nư c ngoài;c i thi n và xây d ng môi trư ng u tư bình ng gi a các ch u tư trongnư c và ngoài nư c; xây d ng và phát tri n các khu công nghi p, khu ch xu t;th c hi n chính sách thu ưu ãi... + Nhà nư c ã có chính sách c i cách h th ng tài chính, ngân hàng nh mnâng cao hi u qu ho t ng cung c p v n tín d ng cho u tư phát tri n; pháttri n h th ng các ngân hàng thương m i, các t ch c tín d ng, các qu u tư...;th c hi n l trình m c a th trư ng d ch v tài chính - ngân hàng theo các cam5 T ng c c Th ng kê, Niên giám th ng kê 2006, tr. 84
  • 134k t c a Chính ph , t ng bư c g b các h n ch v i ho t ng c a chi nhánhngân hàng nư c ngoài t i Vi t Nam, m r ng ho t ng c a các ngân hàngthương m i Vi t Nam trên th trư ng tài chính khu v c và qu c t ; xây d ng vàphát tri n th trư ng ch ng khoán ã t o kh năng thu hút ngu n v n trong xãh i cho u tư phát tri n. - V chính sách phát tri n khoa h c - công ngh V i quan i m coi khoa h c và công ngh là n n t ng và ng l c ym nh CNH, H H và phát tri n t nư c, ng và Nhà nư c ta ã s m xác nhvai trò then ch t c a khoa h c và k thu t. Th i gian qua, nhi u văn b n quantr ng v nh hư ng chi n lư c và cơ ch , chính sách phát tri n khoa h c vàcông ngh ã ư c ban hành: Ngh quy t H i ngh TW 2 khoá VIII (1996); K tlu n c a H i ngh TW 6 khoá IX (2002); Lu t Khoa h c và Công ngh (2000);Chi n lư c phát tri n khoa h c và công ngh Vi t Nam n năm 2010 (2003)...Nhà nư c ã có nhi u n l c i m i chính sách phát tri n khoa h c - côngngh , trong ó t p trung vào các n i dung sau: + i m i cơ ch qu n lý khoa h c - công ngh : Xây d ng và t ch ctri n khai nghiên c u các chương trình khoa h c - công ngh theo hư ng cótr ng tâm, tr ng i m, bám sát hơn các nhi m v phát tri n kinh t - xã h i;Tăng d n t l chi ngân sách nhà nư c và a d ng hoá ngu n u tư phát tri nkhoa h c và công ngh ; Tri n khai áp d ng th c hi n quy n t ch v tài chính i v i các t ch c khoa h c và công ngh công l p; M r ng hơn quy n ch ng cho cán b khoa h c và công ngh trong vi c ký k t h p ng nghiên c ukhoa h c và phát tri n công ngh ; ... + T o l p môi trư ng pháp lý t o i u ki n cho doanh nghi p yên tâm utư, i m i công ngh : Nhà nư c có chính sách khuy n khích và thúc y ho t ng R&D, ưu ãi i v i ho t ng FDI g n v i ho t ng chuy n giao côngngh tiên ti n; Thành l p và khuy n khích thành l p các t ch c h tr công
  • 135ngh như các trung tâm h tr công ngh , các trư ng d y ngh ... góp ph n àot o, nâng cao tay ngh , trình hi u bi t và ki n th c v công ngh cho ngư ilao ng; Khuy n khích và h tr các ho t ng ào t o k năng và xây d ng k tc u h t ng khoa h c - công ngh ... + Hình thành các th ch h tr cho phát tri n th trư ng công ngh . Cácquy nh pháp lý v h p ng khoa h c và công ngh , ho t ng chuy n giaocông ngh , s h u trí tu ã ư c ban hành t o i u ki n cho vi c thương m ihoá các thành qu khoa h c và công ngh . Nhìn chung, các chính sách c a Nhà nư c ã góp ph n thúc y s pháttri n c a khoa h c - công ngh , c bi t là ã t o môi trư ng cho các ch thkinh doanh ti p c n công ngh m i, u tư phát tri n và chuy n giao công ngh ,m i góp ph n nâng cao hi u qu ho t ng s n xu t kinh doanh. - V chính sách phát tri n ngu n nhân l c Ngu n nhân l c ư c coi là m t trong nh ng ngu n l c có vai trò quantr ng nh t i v i s thành công c a CNH, H H nư c ta. ng ta ã kh ng nh giáo d c - ào t o là qu c sách hàng u nh m phát tri n ngu n nhân l cph c v s nghi p CNH, H H. C th hoá ư ng l i, ch trương c a ng ta vphát tri n giáo d c - ào t o, Nhà nư c ban hành Lu t giáo d c (1998), phêduy t Chi n lư c phát tri n giáo d c 2001-2010 (2001) và hàng lo t các chươngtrình c i cách giáo d c - ào t o các c p. ng th i, Nhà nư c gia tăng chingân sách và th c hi n chính sách xã h i hoá s nghi p giáo d c ào t o nh mphát tri n h th ng giáo d c qu c dân hoàn ch nh, th ng nh t bao g m ycác c p h c và trình ào t o t m m non n sau i h c; Th c hi n ph c pgiáo d c ti u h c và y nhanh ti n ph c p giáo d c trung h c cơ s ; Mr ng quy mô giáo d c i h c; a d ng các lo i hình trư ng trung h c và d yngh . c bi t, th i gian g n ây, Nhà nư c chú tr ng phát tri n các trư ng d yngh , tăng cư ng trang b phương ti n và cơ s v t ch t hi n i cho công tác
  • 136 ào t o ngh . Nhà nư c còn có chính sách cho phép các cơ s giáo d c - ào t otrong nư c liên k t v i các cơ s giáo d c - ào t o nư c ngoài trong ho t nggiáo d c ào t o và có chính sách c ngư i i h c nư c ngoài b ng ngân sáchnhà nư c, m r ng hình th c du h c t túc. Bên c nh chính sách phát tri n giáo d c ào t o, Nhà nư c có chính sáchc i cách ch ti n lương nh m gia tăng thu nh p cho ngư i lao ng, th c hi ncác chính sách xã h i như y t , chăm sóc s c kho góp ph n nâng cao th ch tvà trí l c c a l c lư ng lao ng. Cơ ch tuy n d ng lao ng trong các cơ quanqu n lý nhà nư c và trong các doanh nghi p cũng ư c i m i nh m nâng caohi u qu s d ng ngu n nhân l c trên cơ s khuy n khích l i ích v t ch t và tinhth n c a ngư i lao ng. Nh ng chính sách và bi n pháp t phía nhà nư c ã t o i u ki n huy ng m i ngu n l c t nhà nư c và các t ng l p dân cư cho u tư phát tri ngiáo d c ào t o. Năm 2000, chi s nghi p giáo d c ào t o chi m 11,63% t ngchi ngân sách nhà nư c, năm 2002 con s này là 12,04% và năm 2004 là11,83%6. T tr ng ngu n kinh phí xã h i óng góp trong t ng kinh phí giáo d cngày càng tăng, t kho ng 25% vào năm 2000 [7, tr. 68]. H th ng giáo d cVi t Nam bư c u ư c a d ng hoá v c lo i hình, phương th c và ngu nl c. Cơ s v t ch t cho ngành giáo d c ào t o ã ư c hoàn thi n d n. Hìnhth c liên k t ào t o v i nư c ngoài ã góp ph n thu hút thêm ngu n l c nư cngoài trong ho t ng ào t o nhân l c cho Vi t Nam, tăng cư ng cơ s v tch t, ti p thu công ngh ào t o tiên ti n, ào t o và b i dư ng i ngũ giáoviên, gi ng viên. Vi c gia tăng s ngư i i h c nư c ngoài ã góp ph n cung c pcho n n kinh t l c lư ng lao ng ư c ào t o theo các chương trình ào t otiên ti n c a nư c ngoài. Ch t lư ng giáo d c ào t o cũng có nhi u chuy nbi n. T l lao ng ã qua ào t o theo các lo i hình và trình khác nhau ã6 T ng c c Th ng kê, Niên giám th ng kê 2006, tr. 84
  • 137tăng lên. Năm 2001, t l lao ng ã qua ào t o là 16,8% n năm 2006 ã t27% [7, tr. 67]. - V chính sách h i nh p kinh t qu c t V i ch trương m r ng h p tác, bình ng và cùng có l i v i t t c cácnư c, các t ch c qu c t , không phân bi t ch chính tr - xã h i khác nhautrên cơ s các nguyên t c cùng t n t i hoà bình c a ng và Nhà nư c ta, ti ntrình h i nh p kinh t qu c t t ng bư c ư c th c hi n. Năm 1993, Vi t Nam ã khai thông quan h v i IMF, WB, ADB. Tháng12/1994, Vi t Nam chính th c g i ơn xin gia nh p WTO và b t u th c hi ncác công vi c như minh b ch hoá chính sách, chu n b và ti n hành các vòng àm phán song phương và a phương. Ngày 28/7/1995, Vi t Nam ã tr thànhthành viên chính th c c a ASEAN và tham gia y các ho t ng c aASEAN. T 1/1/1996, Vi t Nam b t u th c hi n nghĩa v và các cam k ttrong CEPT trong khuôn kh AFTA. Ngày 17/7/1995, Hi p nh khung v h ptác Vi t Nam - EU ư c ký k t t o cơ s pháp lý thu n l i phát tri n quan hkinh t gi a hai bên. Tháng 3/1996, Vi t Nam ã tham gia ASEM v i tư cách làm t trong nh ng nư c thành viên sáng l p. T sau i h i VIII (1996), v i ch trương “xây d ng m t n n kinh tm ”, “ y nhanh quá trình h i nh p kinh t khu v c và th gi i”, “tích c c vàch ng thâm nh p và m r ng th trư ng qu c t ”, ti n trình h i nh p kinh tqu c t c a nư c ta ti p t c ti n thêm nh ng bư c quan tr ng. Ngày 18/11/1998,Vi t Nam tr thành thành viên chính th c c a APEC, ti n hành xây d ng và ti nhành th c hi n chương trình hành ng qu c gia (IAP) th c hi n các m c tiêut do hoá và thu n l i hoá thương m i và u tư c a APEC v i vi c hình thànhcác cam k t 15 lĩnh v c v thu , phi thu , d ch v , u tư, quy n s h u trítu … Vi t Nam cũng c bi t quan tâm tham gia chương trình h p tác kinh t kthu t (ECOTECH). c bi t, sau hơn 4 năm àm phán, hi p nh thương m i
  • 138Vi t Nam - Hoa Kỳ ã ư c ký k t ngày 12/07/2000 và có hi u l c ngày10/12/2001. Sau ih iXc a ng, quá trình h i nh p kinh t qu c t c anư c ta ư c ti n hành v i tinh th n m nh m hơn, kh n trương hơn, toàn di nvà sâu r ng hơn so v i giai o n trư c. V i nh ng n l c to l n c a ng, Nhànư c và m i t ng l p nhân dân th c hi n a d ng hoá, a phương hoá các quanh kinh t qu c t ; ch ng th c hi n các cam k t song phương, a phương vàv n d ng lu t chơi c a các th ch kinh t , thương m i qu c t trên cơ s mb o l i ích t i cao c a t nư c, Vi t Nam ã tr thành thành viên chính th c th150 c a WTO vào 01/01/2007. ó là m t m c l ch s r t quan tr ng kh ng nhs thành công c a Vi t Nam trong ti n trình h i nh p kinh t qu c t . Ngay sau khi gia nh p WTO, ngày 05/02/2007 t i H i ngh l n th 4, Banch p hành TW khoá X ã ra Ngh quy t s 08-NQ/TW v “M t s ch trươngchính sách l n n n kinh t phát tri n nhanh và b n v ng khi Vi t Nam làthành viên c a T ch c thương m i th gi i”, trong ó ra ch trương vành ng nh hư ng l n c n tri n khai ngay trong năm 2007 và giai o n 2007 –2010. Ti p sau ó, ngày 27/02/2007, Chính ph ã ban hành Ngh quy t s16/2007/NQ-CP kèm theo Chương trình hành ng c a Chính ph th chhoá ch trương, m b o Ngh quy t c a ng tri n khai có hi u qu . Chính ph ã ra yêu c u gi i quy t 12 nhi m v c th liên quan t i các khía c nh màn n kinh t có th ch u tác ng ngay khi th c thi nh ng cam k t WTO. ngth i, Chính ph ã giao 26 hành ng c th c n tri n khai th c hi n ngay t unăm 2007 và 120 hành ng c th khác th c hi n t năm 2007 và nh ng nămti p theo cho các b , ngành, a phương. Trên cơ s ó, các cơ quan nhà nư c cóth m quy n ã ban hành nhi u văn b n, ngh quy t chuyên v ch trương,chính sách gi i quy t nh ng v n quan tr ng trên các lĩnh v c th c hi ncam k t v i WTO, ng th i ra nh ng gi i pháp c th nh m vư t qua nh ngthách th c và t n d ng có hi u qu nh ng cơ h i khi Vi t Nam tr thành thànhviên chính th c c a WTO.
  • 139 n nay, Vi t Nam có quan h ngo i giao v i 172 nư c và có quan hkinh t , thương m i và u tư v i g n 200 nư c và vùng lãnh th , là thành viênc a 63 t ch c qu c t và có quan h v i kho ng 500 t ch c phi chính ph .Vi c m r ng quan h kinh t qu c t , t ng bư c h i nh p vào n n kinh t thgi i ã giúp Vi t Nam nâng cao v th qu c gia trên trư ng qu c t , t o i u ki nm r ng ho t ng kinh t i ngo i, thu hút các ngu n l c t bên ngoài choCNH, H H, m r ng th trư ng, gia tăng kim ng ch xu t nh p kh u. - V chính sách phát tri n cơ s h t ng Nh n th c ư c t m quan tr ng c a cơ s h t ng v i tư cách là y u tti n cho CNH, H H, ng và Nhà nư c ta ã có ch trương và nhi u chínhsách, gi i pháp c th thúc y phát tri n cơ s h t ng. Các cơ quan nhà nư c ã t p trung th c hi n công tác quy ho ch phát tri n h th ng giao thông v n t i,h t ng ngành i n, h th ng bưu chính vi n thông, h th ng thu l i và k t c uh t ng ô th và huy ng các ngu n l c cho phát tri n cơ s h t ng kinh t -xã h i. ng th i, Nhà nư c ã gia tăng ngu n v n u tư t ngân sách và cóchính sách thu hút các ngu n v n xã h i a d ng cho vi c nâng c p, xây d ngm i và hi n i hoá h th ng h t ng k thu t như h th ng giao thông v n t i,m ng lư i bưu chính - vi n thông, h th ng các nhà máy i n và h th ng c p i n, h th ng cơ s h t ng v giao thông, thu l i khu v c nông thôn... Th ct , s phát tri n c a h th ng cơ s h t ng ã góp ph n quan tr ng vào s pháttri n kinh t - xã h i, thúc y s nghi p CNH, H H.3.1.2. Nh ng k t qu ch y u c a CNH, H H3.1.2.1. V thành t u Ti n hành CNH, H H trong i u ki n phát tri n kinh t th trư ng và h inh p kinh t qu c t theo ư ng l i im ic a ng và Nhà nư c, n n kinh tnư c ta ã thu m t s thành t u to l n.
  • 140 Trư c h t, vi c th c hi n chính sách kinh t nhi u thành ph n ã t o i uki n gi i phóng l c lư ng s n xu t, huy ng ngu n l c c trong và ngoài nư ccho u tư phát tri n. Bên c nh ngu n v n u tư t ngân sách, ngu n v n tkhu v c tư nhân cũng gia tăng nhanh chóng. B ng 3.1: Cơ c u t ng v n u tư th c hi n giai o n (1991 - 2006) ơn v tính: % Năm Khu v c nhà nư c Khu v c tư nhân Khu v c FDI 1991 38,0 47,7 14,3 1995 42 27,6 30,4 2003 52,9 31,1 16,0 2005 47,1 38,0 14,9 2006 46,4 37,7 15,9 Ngu n: T ng c c Th ng kê: Niên giám th ng kê 2001, 2006. Theo s li u c a T ng c c Th ng kê, t năm 2002 n nay, s cơ s s nxu t kinh doanh ã lên t i 3.935.078 (tăng 44,7%), trong ó s lư ng cơ sthu c lo i hình doanh nghi p là 182.888 (tăng 83,4%). Sau 5 năm, các cơ s s nxu t kinh doanh thu c khu v c ngoài Nhà nư c tăng m nh v i các s li u tương ng là 140,3% và 166,3%. S lư ng các doanh nghi p có v n u tư nư c ngoàicũng gia tăng nhanh chóng. Do v y, ngu n v n u tư phát tri n toàn xã h i sov i GDP ã tăng t 16% năm 1990 lên 29,5% năm 2000; 36,32% năm 2005; vàư c t 40,6% GDP năm 2007. Th hai, s s p x p, b trí l i cơ c u kinh t và nh ng gi i pháp h u hi u gia tăng ngu n v n u tư ã t o i u ki n thúc y tăng trư ng c a cácngành kinh t .
  • 141 B ng 3.2: T c tăng trư ng kinh t qua các giai o n 1986 - 1991- 1996- 2001- 2006 2007 1990 1995 2000 2005GDP (%) 3,9 8,2 6,7 7,51 8,17 8,5Công nghi p và xây 6,0 12,7 10,4 10,25 10,37 11,0d ng (%)Nông, lâm nghi p và 3,6 4,3 3,87 3,83 3,4 3,7thu s n (%)D ch v (%) 6,1 9,0 5,3 6,96 8,29 8,7 Ngu n: T ng h p theo niên giám th ng kê các năm, T ng c c Th ng kê. T sau năm 1991, ngành công nghi p và xây d ng tăng v i t c trên10% m t năm và óng góp nhi u nh t vào t c tăng trư ng chung c a n nkinh t . Trong giai o n 2001-2006, công nghi p ch bi n luôn có t c tăngtrư ng cao, bình quân t 11,81%. M t s ngành công nghi p ch bi n như th cph m và u ng; s n xu t các s n ph m t da, gi da; ngành s n xu t các thi tb i n, phương ti n v n t i, s n xu t các s n ph m t g , cao su, kim lo i... cót c tăng trên dư i 20% nh ng năm g n ây. T c tăng trư ng c a cácngành d ch v khá nhanh, trong ó t c tăng trư ng c a m t s ngành d ch vcao c p như bưu chính - vi n thông, tài chính - ngân hàng, du l ch... có xu hư ngtăng lên. T c tăng trư ng c a nông nghi p có gi m nhưng nhi u ch tiêu tra v s n xu t lương th c ã hoàn thành vư t m c. Nhìn chung trong nhi u nămqua, n n kinh t Vi t Nam tăng trư ng v i t c khá cao so v i nhi u nư ctrong khu v c và trên th gi i. Nh ó, t nư c t ng bư c thoát ra kh i kh ngho ng kinh t - xã h i, t o à cho công cu c i m i ti p t c i vào chi u sâu vàgóp ph n y nhanh CNH, H H. Th ba, cơ c u ngành kinh t ã có s chuy n d ch theo hư ng tăng nhanht tr ng c a công nghi p, gi m t tr ng c a nông nghi p. Năm 1986, nông
  • 142nghi p chi m 34,7% GDP, công nghi p chi m 26,8% và d ch v chi m 38,5%trong GDP; năm 2001 nhóm ngành nông nghi p ch còn 23,24% GDP, côngnghi p và xây d ng chi m 38,13% và d ch v là 38,63% trong GDP; n năm2006, nhóm ngành nông, lâm, ngư nghi p chi m 20,36% GDP, nhóm ngànhcông nghi p và xây d ng chi m 41,56% GDP, nhóm ngành d ch v chi m38,08% GDP (B ng 3.3). B ng 3.3: Cơ c u ngành trong GDP (%) 1986 1990 2001 2005 2006Nông - lâm - thu s n 34,7 32,0 23,24 20,97 20,36Công nghi p và xây d ng 26,8 25,2 38,13 41,02 41,56D ch v 38,5 42,8 38,63 38,01 38,08 Ngu n: Tr n Văn Th , Kinh t Vi t Nam 1955 - 2000, tr. 298; T ng C cTh ng kê, Niên giám th ng kê các năm. Th tư, s tăng trư ng c a các ngành kinh t và nh ng tác ng c a chínhsách thúc y xu t kh u ã góp ph n tăng nhanh kim ng ch xu t nh p kh u. B ng 3.4: Xu t kh u và GDP 1986- 1991- 1996- 2001- 1990 1995 2000 2005Xu t kh u bình quân (tri u USD) 1406 3431 10365 22166T tr ng xu t kh u so v i GDP (%) 20,5 25,2 37,4 54,0Xu t kh u bình quân u ngư i (USD) 18,1 43,6 129.9 274,0 Ngu n: T ng c c Th ng kê: T ng quan v xu t nh p kh u c a Vi t Namtrong 20 năm i m i. Bên c nh vi c thúc y tăng trư ng kinh t , s gia tăng xu t kh u vành ng chuy n bi n trong cơ c u hàng xu t kh u còn t o ra nh ng tác ng tích
  • 143c c i v i s n xu t trong nư c và ã ph n nào th hi n nh hư ng công nghi phóa, hi n i hóa n n kinh t . T 1986 n 2005, kim ng ch xu t kh u c a Vi tNam tăng bình quân 21,2%/năm, t m c 32,4 t USD năm 2005, năm 2006xu t kh u tăng 22,1% và năm 2007 tăng 20,5%. Cơ c u hàng xu t kh u c a Vi t Nam ã có nh ng chuy n bi n tích c c. c bi t, t sau 1996, khi Vi t Nam y m nh ti n trình CNH, H H thì t tr ngs n ph m ch bi n sâu và tinh tăng, t tr ng hàng thô hay m i sơ ch gi m d n. B ng 3.5: Cơ c u hàng xu t kh u theo m c ch bi n 1986- 1991- 1996- 2001- 1990 1995 2000 2005T tr ng hàng thô hay m i sơ ch 70,1 74,6 54,8 45,3T tr ng hàng ch bi n hay tinh ch 29,9 25,4 45,2 54,7 Ngu n: Ngu n: T ng c c Th ng kê: T ng quan v xu t nh p kh u c aVi t Nam trong 20 năm i m i. T tr ng hàng công nghi p ch bi n chi m t i 40,4% trong t ng kimng ch xu t kh u c a Vi t Nam giai o n 2001 -2005. n nay, các m t hàng i n t và linh ki n i n t , hàng may m c, giày dép, th y s n, g o và s n ph mg ã có kim ng ch xu t kh u trên ngư ng 1 t USD. Th trư ng xu t kh u c a Vi t Nam cũng có nh ng chuy n bi n khá quantr ng theo hư ng ngày càng a d ng, m r ng thêm m t s th trư ng ti m năng.Giai o n 2001 - 2005, th trư ng châu Á ã chi m t i 50,9%; th trư ng châuM chi m 18,9% trong khi th trư ng châu Âu ch còn chi m 20,7%. Ho t ng nh p kh u cũng có nh ng chuy n bi n tích c c, ã hư ng vàom c tiêu ch y u là ph c v chi n lư c phát tri n xu t kh u và áp ng yêu c uthi t y u c a s n xu t. Giai o n 2001 - 2005, nh p kh u tư li u s n xu t, máymóc thi t b chi m trên 30%. Nh m m c ích i m i trang thi t b , i m i quy
  • 144trình k thu t, công ngh s n xu t, th trư ng nh p kh u ã ư c m r ng sangcác nư c có trình k thu t tiên ti n, trong ó t Nh t B n kho ng 28%; EU13% và B c M kho ng 4%. Nh ng k t qu t ư c trong ho t ng ngo i thương ã kh ng nh rõ m c a c a n n kinh t nư c ta hi n nay là r t cao, t ng kim ng ch ngo ithương g n b ng 150% GDP năm 2006. Nh ó, n n kinh t ã liên t c m r ngkhông gian tăng trư ng và c u trúc c a không gian phát tri n cũng thay i.Chuy n d ch cơ c u ngo i thương là m t trong nh ng y u t ch ch t ph n ánhs chuy n bi n cơ c u c a n n kinh t .3.1.2.2. Nh ng m t h n ch Bên c nh nh ng thành t u t ư c trong CNH, H H, n n kinh t Vi tNam cũng b c l không ít h n ch . ó là: - Tăng trư ng kinh t còn dư i m c ti m năng, ch t lư ng tăng trư ngch m ư c c i thi n, năng l c c nh tranh c a doanh nghi p và c a n n kinh tcòn th p Tăng trư ng kinh t nư c ta th i gian qua ch y u d a vào vi c gia tăngs lư ng các nhân t u vào. Ch t lư ng tăng trư ng còn th p, th hi n vi cphân b ngu n l c thi u h p lý, t su t sinh l i c a u tư th p, m c lãng phícao, tính n nh và b n v ng c a tăng trư ng còn nhi u h n ch . V cơ b n,tăng trư ng kinh t nư c ta ph thu c nhi u vào s gia tăng u tư c a nhànư c và c a doanh nghi p nhà nư c. M c dù u tư c a khu v c kinh t nhànư c luôn chi m t tr ng l n trong t ng v n u tư toàn xã h i nhưng hi u quho t ng c a khu v c này chưa th c s tương x ng v i ti m năng và nh ng ưu ãi t phía nhà nư c: không ph i là l c lư ng óng góp l n nh t cho GDP,không ph i là l c lư ng t o vi c làm nhi u nh t cũng như cung c p ph n thunh p l n nh t cho lao ng xã h i. Năm 2005, v n u tư c a khu v c kinh tnhà nư c chi m 52,2% trong t ng v n u tư toàn xã h i nhưng ch óng góp
  • 14538,36% GDP và thu hút 9,7% trong t ng s lao ng. Trong khi ó, khu v ckinh t tư nhân chi m 32,1% t ng v n u tư toàn xã h i nhưng khu v c này cót c tăng trư ng khá cao, óng góp nhi u nh t cho GDP (45,61%), t o nhi uvi c làm cho ngư i lao ng (88,7% t ng s lao ng). Hi n nay, áp l c vi clàm - th t nghi p - thu nh p Vi t Nam ang r t căng th ng và còn có xu hư ngtăng lên dù u tư l n và tăng trư ng khá cao. Ngoài ra, m c dù FDI vào Vi tNam gia tăng m t cách nhanh chóng nhưng các d án FDI v n có xu hư ng t ptrung khai thác ngu n l c và thư ng ch t p trung vào nh ng khâu có giá tr giatăng th p trong chu i giá tr toàn c u. Hi u qu s d ng v n u tư nư c ta còn m c th p là m t trong nh ng v n c n ư c quan tâm chú ý. Theo k t qu i u tra doanh nghi p c a T ng c c Th ng kê thì t l doanh nghi p trong n nkinh t có lãi có xu hư ng gi m d n, t 78,3% năm 2000 xu ng 75,18% năm2002 và còn 67,23% năm 2004. Ch s ICOR c a Vi t Nam tăng khá nhanh, t2,7 năm 1991 lên 3,6 năm 1997 và tăng cao t ng t lên 6,1 năm 1999. Sau giai o n này, ch s ICOR có gi m nhưng v n m c cao so v i trư c giai o nkh ng ho ng, năm 2003 là 4,9 và năm 2005 là 6,93 [7, tr. 37-38]. ánh giá theo nh ng tiêu chí c a WEF v năng l c c nh tranh c a m tn n kinh t thì v trí c a Vi t Nam n m nhóm 40% dư i cùng: năm 2005 là 81trong s 117 qu c gia ư c x p h ng, năm 2006 là 77 trong s 125 qu c gia ư c x p h ng [7, tr. 17]. i u ó cho th y, năng l c c nh tranh c a Vi t Namv n chưa b t k p v i nh p và yêu c u h i nh p c a t nư c. Tương t như i v i năng l c c nh tranh qu c gia, năng l c c nh tranh c a các doanh nghi pVi t Nam luôn n m nhóm 1/3 dư i cùng trong b ng x p h ng c a WEF. Cácdoanh nghi p c a Vi t Nam v n còn r t y u so v i các i th c nh tranh qu c tdo năng su t và t c tăng trư ng năng su t lao ng còn th p, hi u qu và l inhu n chưa cao, trình công ngh và qu n lý còn h n ch , c nh tranh ch y ub ng giá lao ng th p.
  • 146 - Cơ c u kinh t chuy n d ch ch m, chưa g n v i khai thác và phát huy l ith so sánh c a t nư c T c chuy n d ch cơ c u ngành nư c ta còn khá ch m. T tr ng c akhu v c nông nghi p v n còn chi m 20,9% năm 2005. Trong n i b khu v cnày, t c chuy n d ch di n ra ch m, sau 5 năm (2001-2006) t tr ng c a ngànhtr ng tr t ch gi m ư c 1,7% (t 80,1% xu ng còn 78,4% trong t ng giá tr s nxu t nông nghi p). Cơ c u công nghi p còn thiên v các ngành s d ng nhi uv n, hư ng vào thay th nh p kh u. Ngoài ra, do u tư chưa ng b nên chưat o s g n k t ch t ch gi a công nghi p ch bi n, l p ráp v i các ngành cung ng và tiêu th trong nư c. T tr ng ngành ch t o m i chi m 20,7% GDP, cònth p xa so v i Trung qu c (41,8%) và Thái Lan (34,7%). Trong ngành d ch v ,nh ng ngành có kh năng t o giá tr gia tăng l n và có vai trò quan tr ng trongn n kinh t như tài chính, ngân hàng, b o hi m m i ch t o ra kho ng 2% GDPnăm 2006. Nhìn chung, trong th i gian qua, t c tăng trư ng nhanh hơn c an n kinh t chưa g n ch t v i t c chuy n d ch cơ c u ngành tương ng so v im t s nư c khác trong khu v c. i u ó cho th y, quá trình CNH, H H Vi tNam th i gian qua không d a v ng ch c trên nguyên lý l i th v lao ng r ,ti m năng lao ng công ngh cao mà t p trung phát huy nh ng th thu c s o n là ít v n, k thu t - công ngh l c h u. i u ó cũng góp ph n lý gi i chotình tr ng ch m c i thi n hi u qu , ch t lư ng tăng trư ng và s c c nh tranhtrong n n kinh t . Chuy n d ch cơ c u kinh t cũng không tương ng v i s phân b l clư ng lao ng, chưa s d ng h p lý ngu n lao ng d i dào c a nư c ta. T c chuy n d ch cơ c u lao ng nư c ta th i gian qua di n ra khá ch m. nnăm 2006, lao ng trong khu v c nông nghi p v n chi m t i 55,7% t ng lao ng c nư c nhưng ch t o ra trên 20% GDP trong khi lao ng trong khu v ccông nghi p ch chi m 19% nhưng t o ra hơn 41% GDP. S chênh l ch quá l ngi a cơ c u lao ng và cơ c u s n lư ng cũng cho th y s chênh l ch v thu
  • 147nh p khá l n c a lao ng gi a các khu v c. ó cũng là nguy cơ gia tăng chênhl ch giàu nghèo gi a thành th và nông thôn, gi a lao ng trong các khu v c. ây là v n l n, có nh hư ng m nh n tri n v ng c a quá trình CNH, H H. Cơ c u xu t nh p kh u c a Vi t Nam còn khá nhi u h n ch . Cơ c u xu tkh u c a Vi t Nam v n khá l c h u, t c chuy n d ch cơ c u xu t kh u trongth i gian qua còn ch m. Ph n l n s n ph m xu t kh u c a Vi t Nam ch y ud a trên l i th v ngu n nguyên li u u vào s n có, có giá tr gia tăng th p,kh năng c i thi n năng l c c nh tranh y u và ít có tri n v ng kh ng nh v thdài h n trong h th ng phân công lao ng theo nguyên lý chu i giá tr toàn c u.Hàng xu t kh u c a Vi t Nam v n ti p t c nghiêng v các s n ph m thô nhưkhoáng s n, nông s n, hàng gia công và l p ráp linh ki n i n t . Năm 2006, ttr ng c a nhóm s n ph m này v n chi m hơn 70% trong t ng kim ng ch xu tkh u. Cơ c u hàng nh p kh u c a Vi t Nam v cơ b n v n là cơ c u nh m ph cv m t n n kinh t n ng v thay th nh p kh u và có tính t m b o cao. Trongt ng kim ng ch nh p kh u thì 90-95% là dành nh p kh u u vào, ph n nh pkh u hàng tiêu dùng cá nhân chi m t tr ng không áng k ch chi m 5-10%t ng kim ng ch. i u áng chú ý là ph n nh p kh u thi t b k thu t - công nghchi m t tr ng tương i th p, ch chi m g n 25% trong t ng kim ng ch nh pkh u. Th c t , Vi t Nam v n ch y u nh p kh u năng lư ng và nguyên li u uvào ph c v n n s n xu t trình th p hi n có - nh p kh u ch y u s nxu t trong nư c, l y s n xu t n i a làm ngu n ch y u ph c v tiêu dùngcu i cùng trong nư c. Th c tr ng ó càng kh ng nh rõ hơn v n Vi t Namv n còn thi u nhi u ngành công nghi p ph tr mà l ra ó là nh ng ngành c n ư c khuy n khích phát tri n nh m nâng cao giá tr gia tăng trong ho t ng s nxu t và xu t kh u. Nói cách khác, Vi t Nam v n chưa t n d ng ư c th m nhc a phân công lao ng qu c t và c a th trư ng th gi i nh p kh u hàngtiêu dùng giá r ch t lư ng cao và tương ng v i ó là ti n hành t ch c s n xu td a trên th m nh c a mình gia tăng xu t kh u ra th gi i. Cơ c u nh p kh u
  • 148cũng ch ng t n n kinh t Vi t Nam v n chưa th c s nh hư ng nh p kh unh m m c tiêu nâng c p, c i t o trình và năng l c k thu t - công ngh . - Ngu n nhân l c khá d i dào nhưng ch t lư ng ngu n nhân l c cònnhi u h n ch , chưa kh năng áp ng nhu c u v nhân l c cho CNH, H H, c bi t là thi u nhân l c trình cao Nhi u nhà nghiên c u trong và ngoài nư c ã cho r ng, s thi u h t nhânl c v s lư ng cũng như v ch t lư ng hi n là tr ng i l n nh t i v i s pháttri n c a Vi t Nam. Th c tr ng ó th hi n nh ng i m sau: + Theo th ng kê c a T ng c c D y ngh , năm 2006 t l lao ng qua ào t o m i t 27%. Tuy s lư ng sinh viên i h c ã tăng liên t c t sau năm1990 nhưng còn nhi u h n ch c v s lư ng và ch t lư ng. S lư ng sinh viên ư c vào i h c ch chi m m t t l r t nh trong s nh ng ngư i tu i vào i h c (năm 2000 ch chi m 2% t ng dân s ). ã xu t hi n tình tr ng thi unghiêm tr ng công nhân k thu t, k sư k thu t và nh ng nhà qu n tr cao c p. + Cơ c u trình ào t o c a i ngũ lao ng nư c ta còn b t h p lý. i ngũ công nhân lao ng có kho ng 2,5 tri u ngư i thì ch có 36% là côngnhân k thu t, 39,37% ư c ào t o ng n h n và còn 24,63% chưa qua ào t o.S chuy n d ch cơ c u lao ng di n ra ch m, hi n v n còn hơn 70% lao ng ang làm vi c khu v c nông thôn, t tr ng lao ng trong khu v c công nghi ph u như không tăng, ngay c khu v c có v n nư c ngoài. + Tình tr ng s d ng cán b khoa h c và công nhân lành ngh còn tuỳti n, s p x p b trí ngư i chưa úng ngư i úng vi c úng năng l c và nguy nv ng, nhìn chung s d ng lao ng còn chưa th t s có hi u qu . - Trình k thu t - công ngh còn kho ng cách khá xa so v i các nư cphát tri n, k c v i m t s nư c trong khu v c, năng l c công ngh qu c giachưa kh năng áp ng nhu c u cho s phát tri n.
  • 149 Theo ánh giá c a B K ho ch và u tư, h u h t các doanh nghi pVi t Nam ang s d ng công ngh l c h u so v i m c trung bình c a th gi i thai n ba th h , công ngh hi n có v cơ b n thi u ng b , ch p vá do ư cdu nh p t nhi u ngu n khác nhau, c bi t trình công ngh thông tin còn r tth p. Th c t , các doanh nghi p Vi t Nam chưa th c s coi tr ng i m i côngngh và chuy n giao công ngh . T tr ng u tư cho i m i công ngh c a cácdoanh nghi p m i ch t kho ng 0,2-0,3 doanh thu, th p hơn nhi u so v i m c5% n và 10% Hàn Qu c... Do v y, năng l c i m i công ngh c a h uh t các doanh nghi p còn r t y u, hàm lư ng k thu t công ngh trong giá tr s nph m là r t th p. T c i m i công ngh Vi t Nam ch t kho ng10%/năm. T tr ng thi t b hi n i ch có kho ng 10%, l c h u chi m trungbình 38% và r t l c h u chi m t i 52% [5]. T l s d ng công ngh cao trongcông nghi p c a Vi t Nam m i chi m kho ng 20%, th p hơn t l tương ngc a các nư c (Philippin 29%, Thái Lan 31%, Malaixia 51%, Xingapo 73%...). áng chú ý là t l óng góp c a ti n b công ngh vào tăng trư ng kinh t vànăng l c c nh tranh c a n n kinh t Vi t Nam th i gian qua còn th p. Giai o n1993-1997, óng góp c a TFP vào tăng trư ng kinh t nư c ta ch t14,8%/năm và giai o n 1998-2002 tăng lên 22,5% [7, tr. 37]. Theo Báo cáo c aWEF v Năng l c c nh tranh toàn c u 2006 - 2007, ch s ng d ng công nghc a Vi t Nam khá th p. Năm 2004, th b c công ngh c a Vi t Nam kém xaThái Lan. Năm 2005, Vi t Nam ng th 92/117 trong B ng x p h ng v ch s ng d ng công ngh [7, tr. 38]. Chính nh ng h n ch v k thu t - công ngh ã nh hư ng r t l n ns n xu t trong nư c, h n ch kh năng nâng cao năng su t lao ng h giáthành s n ph m. Nhi u s n ph m s n xu t trong nư c có giá thành cao hơn giánh p kh u, nh hư ng tr c ti p n cơ c u, ch t lư ng hàng xu t kh u. S nph m xu t kh u ang b gi m tương i v th c nh tranh trên th trư ng th gi i.Cơ c u xu t kh u bi n i ch m, t l giá tr gia tăng trong xu t kh u còn m c
  • 150th p. Hàm lư ng công ngh cao trong s n ph m xu t kh u còn th p và ch y ulà do doanh nghi p có v n u tư nư c ngoài th c hi n. - K t c u h t ng cơ s còn l c h u, thi u ng b chưa áp ng ư cyêu c u CNH, H H Xét trong m i quan h v i nhu c u phát tri n cũng như năng l c áp ngcác cơ h i t o ra, trình th c t c a h th ng h t ng cơ s nư c ta còn th p,t t h u khá xa. Nhi u nhà nghiên c u ã cho r ng, cơ s h t ng là tr ng i l n i v i s phát tri n c a Vi t Nam. H th ng giao thông, c ng bi n, năng lư ng,vi n thông... c a nư c ta còn thi u th n, chưa ng b , ch t lư ng cung ng d chv th p. Cơ s h t ng ô th ít ư c u tư và ang xu ng c p nghiêm tr ng. Hai v n n i c m nh t i v i Vi t Nam hi n nay là h t ng giao thôngvà cung c p năng lư ng. Cho n nay, Vi t Nam v n chưa có m t km ư ng caot c theo úng tiêu chu n qu c t , h th ng c ng bi n Vi t Nam khá nhi unhưng phát tri n m t cách t phát, dàn u, gây t n kém và t t h u khá xa v t c so v i yêu c u tăng trư ng kinh t . V năng lư ng, m c dù th i gian g n âys lư ng các d án xây d ng nhà máy i n gia tăng nhanh chóng nhưng Vi tNam luôn ng trư c nguy cơ thi u i n, c bi t trong mùa khô. M t khác, vi cphát tri n m nh các nhà máy i n có th ch a ng nguy cơ không m b o tínhcân i t ng th (h th ng phân ph i, chi phí u tư, b o v môi trư ng...). Th ct , t c ư ng và m t i n ã tr thành v n mang tính thư ng ngày nư c ta. S y u kém v h t ng cơ s là m t trong nh ng nguyên nhân d n ntình tr ng cung ng d ch v kém hi u qu v i giá c cao. Có th nêu lên m t víd i n hình v chi phí xu t kh u. Theo WB, chi phí xu t m t côngtennơ 20ftt Vi t Nam là 701 USD (bao g m chi phí cho các th t c gi y t , chi phí hànhchính, x p d và v n chuy n n i a) trong khi ó chi phí này Trung Qu c chlà 335 USD, Xingapo là 382 USD. Vi t Nam ch ư c x p là nư c có môitrư ng u tư v trí th 7 trong s 9 nư c ASEAN (không tính Campuchia) v i
  • 151s i m là 1,9 trên thang i m 5 [12, tr. 37]. Th c tr ng ó cho th y, nh ng h nch , y u kém v cơ s h t ng n u không ư c nhanh chóng gi i quy t s có nhhư ng r t l n n vi c th c hi n các m c tiêu c a CNH, H H.3.1.3. Nh n xét v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh pkinh t qu c t nư c ta th i gian qua Nh ng thành t u t ư c trong phát tri n kinh t - xã h i th i gian qua ã t o ra th và l c m i cho Vi t Nam bư c vào th k XXI, y nhanh CNH,H H và ch ng tích c c h i nh p kinh t qu c t hư ng n m c tiêu nnăm 2020, Vi t Nam cơ b n tr thành m t nư c công nghi p theo hư ng hi n i. ng th i, nh ng thành t u này còn kh ng nh vai trò mang tính quy t nh c a Nhà nư c ta. ánh giá c th v vai trò c a Nhà nư c i v i CNH,H H trong h i nh p kinh t qu c t có th khái quát như sau: - V nh ng m t ư c Th c t cho th y, ti n hành CNH, H H trong i u ki n phát tri n n nkinh t th trư ng và m c a h i nh p, Nhà nư c ta ã t ng bư c tr l i làm úng ch c năng c a mình, ó là: nh hư ng cho s phát tri n, cung c p và duytrì khuôn kh pháp lý cho n n kinh t , cung c p các d ch v k t c u h t ng kinht và xã h i, duy trì s n nh kinh t vĩ mô... Trong quá trình CNH, H H, Nhànư c ã b sung và hoàn thi n n i dung chi n lư c CNH, H H Vi t Nam chophù h p v i th c tr ng kinh t - xã h i trong nư c và bám sát s thay ic ab ic nh qu c t . ng th i, Nhà nư c v a óng vai trò là ch th , v a óng vai tròt o l p môi trư ng thu n l i thúc y CNH, H H. Th hi n: Th nh t, Nhà nư c ta kh ng nh so v i th i kỳ trư c, m c tiêu c aCNH, H H th i kỳ i m i v n không thay i nhưng v n i dung chi n lư cthì CNH, H H Vi t Nam ã có nhi u thay i: t quan ni m công nghi p hoáphát tri n thành quan ni m CNH, H H và t quan ni m CNH, H H phát tri nthành quan ni m CNH, H H rút ng n. Th c ch t ó chính là chuy n t chi n
  • 152lư c hư ng n i sang chi n lư c h n h p l y hư ng ngo i làm tr ng tâm; t m ctiêu chính là nâng cao kh năng t áp ng các nhu c u trong nư c ã chuy nsang m c tiêu hư ng vào xây d ng n n kinh t m , th c hi n chuy n d ch cơ c ukinh t d a trên cơ s phát huy các th m nh và l i th so sánh c a t nư c, cnh ng l i th s n có và nh ng l i th m i t o ra xây d ng và phát tri n cácngành, lĩnh v c g n v i khoa h c - công ngh tiên ti n s n xu t các s n ph m áp ng nhu c u c a th trư ng trong và ngoài nư c, tăng s c c nh tranh c a n nkinh t trên t t c các c p . Nói cách khác, n i dung chi n lư c công nghi phoá c a Vi t Nam bao hàm nh hư ng hi n i, phương th c rút ng n và g nv i xu th h i nh p qu c t . Trong CNH, H H, vi c xem xét hi u qu kinh t -xã h i ư c ánh giá nhi u phương di n kinh t , xã h i, môi trư ng, qu cphòng và an ninh. Căn c vào i u ki n c th c a t nư c t ng giai o n và d a trênnh ng d báo v xu th phát tri n c a n n kinh t th gi i, ng và Nhà nư c ta ã xác nh l trình cùng bư c i trong CNH, H H cho phù h p. V i i m xu tphát là m t n n kinh t còn ang trong tình tr ng trì tr , kh ng ho ng nhi u m tthì vi c n nh tình hình kinh t - xã h i, t p trung th c hi n ba chương trìnhm c tiêu v lương th c - th c ph m, hàng tiêu dùng và hàng xu t kh u là bư c i c n thi t nh m gi i quy t nh ng v n c p bách, ưa n n kinh t thoát rakh i tình tr ng kh ng ho ng và t o i u ki n bư c vào công nghi p hoá. Ti p ó, d a trên vi c ánh giá nh ng thành t u t ư c cũng như nh ng thách th c t ra, tư tư ng CNH, H H ư c nêu ra thay cho cách tv n công nghi phoá trư c ây và hi n i hoá ư c coi là m t n i hàm quan tr ng c a chi n lư ccông nghi p hoá chính là m t bư c ti n m i v m t nh n th c trong ch trương, ư ng l i, quan i m c a ng và Nhà nư c ta v CNH, H H. T ó, ih iVIII (1996) c a ng ã kh ng nh nh ng y u t cơ b n c a ư ng l i CNH,H H và phác th o các m c tiêu c th , ch y u trên giác nh tính, v cơ c ukinh t , v khoa h c công ngh , v i s ng v t ch t và văn hoá... Trư c nh ng
  • 153chuy n bi n c a n n kinh t trong nư c và b i c nh qu c t , i h i IX (2001)c a ng ti p t c có nh ng nh n th c m i v CNH, H H, th a nh n “kinh t trith c”, coi “t ng bư c phát tri n kinh t tri th c” là m t phương hư ng và nhi mv quan tr ng, là m t n i dung m i c a chi n lư c CNH, H H c a nư c ta. cbi t i h i X (2006), vi c kh ng nh c n rút ng n quá trình CNH, H H trêncơ s tranh th cơ h i thu n l i do b i c nh qu c t t o ra, trên cơ s ti m năngvà l i th so sánh c a t nư c. Nói cách khác, vi c ưa ra mô hình CNH, H Hrút ng n nư c ta, ó là mô hình CNH, H H d a vào h i nh p, t b quan i mxây d ng m t n n kinh t khép kín, t m b o s n xu t t t c nh ng gì mìnhc n sang quan i m s n xu t nh ng gì mình có th làm t t nh t trong h th ngphân công lao ng qu c t , và kinh t tri th c là y u t quan tr ng c a n n kinht và CNH, H H ã kh ng nh vai trò quy t nh c a Nhà nư c trong nhhư ng cho s nghi p CNH, H H. Th hai, bên c nh ch c năng nh hư ng, Nhà nư c ta cũng th hi n vaitrò quan tr ng trong t ch c và ch o th c hi n CNH, H H. Th c t , vi c xác nh ch th c a CNH, H H không ch “ c tôn” là Nhà nư c như giai o ntrư c ó mà là t t c các doanh nghi p, các thành ph n trong n n kinh t và vi cchính th c th a nh n s cơ ch th trư ng là cơ ch huy ng và phân b cácngu n l c trong CNH, H H th hi n nh ng chính sách như: chính sách t okhung kh pháp lý cho phát tri n các lo i th trư ng, cho s t n t i và phát tri nc a các thành ph n kinh t , chính sách h i nh p kinh t qu c t , chính sách pháttri n cơ s h t ng... nh m huy ng và phân b s d ng có hi u qu các ngu nl c c trong và ngoài nư c, thúc y CNH, H H cùng nh ng thành t u t ư c ã ch ng minh cho nh n nh trên. - V nh ng m t h n ch Bên c nh nh ng thành t u t ư c, n n kinh t nư c ta hi n v n cònnhi u m t h n ch , y u kém, v n ang ph i i m t v i nhi u khó khăn, tháchth c l n và ng trư c nguy cơ t t h u trong phát tri n. i u ó cũng cho th y
  • 154vai trò c a Nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t nư cta th i gian qua còn b c l khá nhi u h n ch . Nói m t cách khái quát, trong khitư duy và nh n th c lý lu n ã có bư c phát tri n m i theo hư ng hi n i thìc p tri n khai v n cơ b n d ng l i trình “công nghi p hoá”. Th m chí,m t s n i dung ho t ng, n l c và hành ng th c ti n v n còn mang dángd p tư duy c a th i kỳ trư c. C th : Th nh t, v vai trò xác nh n i dung chi n lư c CNH, H H M c dù ng và Nhà nư c ta ã xác nh con ư ng và bư c i choCNH, H H nhưng m i ch d ng nh hư ng chung. Hi n nay Vi t Nam v nthi u m t chi n lư c CNH, H H mang tính t ng th v i nh ng m c tiêu c thcho t ng giai o n, c bi t là còn thi u nhi u chi n lư c phát tri n các ngành. ng th i, v n lư ng hoá các m c tiêu CNH, H H chưa ư c chú tr ng,chưa làm rõ nh ng tiêu chu n c a m t nư c công nghi p theo hư ng hi n i,chưa xác nh Vi t Nam còn kho ng cách bao xa và ph i t p trung vào nh ngm t nào th c hi n ư c m c tiêu ra. Th hai, v vai trò ch o, i u hành c a Nhà nư c trong CNH, H H Nh ng m t h n ch trong ch o, i u hành c a Nhà nư c trong quá trìnhCNH, H H cũng th hi n khá rõ: - Công tác quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i còn nhi u b t c p và ã nh hư ng r t l n n ti n trình CNH, H H. Th c t cho th y, công tác quyho ch cùng công tác k ho ch hoá có vai trò r t quan tr ng trong s các công ccan thi p, i u ti t c a Nhà nư c ta i v i s phát tri n kinh t - xã h i nóichung và s nghi p CNH, H H nói riêng. Tuy nhiên, tình tr ng thi u tính ngb và tính h th ng hi n v n là khi m khuy t l n nh t c a các b n quy ho chphát tri n kinh t - xã h i theo lãnh th . Th c t , nh hư ng phát tri n các ngành, lĩnh v c nêu ra trong các b nquy ho ch còn tương i tách r i nhau và chưa ăn kh p v i cơ c u kinh t ãl a
  • 155ch n. Vi c x lý m i quan h liên ngành và m i quan h liên vùng trong quyho ch ch m i d ng phương pháp lu n, chưa có nh ng lu n ch ng rõ ràng,trong ó c bi t chưa c p xa hơn các m i quan h liên vùng v lu ng trao i v n, lao ng, thông tin, ti n t ... M t i m áng chú ý là cơ c u d nh chotương lai có ý nghĩa v m t nh tính hơn là nh lư ng nh t là trong i u ki nkinh t th trư ng nhưng trong th c t nh ng ch tiêu quy ho ch nh lư ng cònnhi u khi n cho các m c tiêu quy ho ch có tính ch t c ng nh c. Khi nghiên c ucơ c u kinh t , lu n ch ng kh năng phát tri n các s n ph m ch l c chưa ư c c p sâu, chưa ánh giá ư c tính hi u qu c a cơ c u hi n t i và tác ng c acơ c u n kh năng c nh tranh c a s n ph m. S phân c p trong quá trình kho ch hoá chưa rõ, c bi t là phân c p v tài chính. Công tác d báo và phântích còn r t y u, nh t là d báo th trư ng, th hi n qua tính ch t “tĩnh” c a hth ng m c tiêu, b t c p v i th c t bi n ng c a th trư ng trong nư c và qu ct . Ngoài ra, trong th c t còn bi u hi n s xem nh vi c th c thi quy ho ch.Hi n nay nư c ta v n thi u m t cơ ch giám sát, t ng k t và i u ch nh vi cth c hi n quy ho ch, c bi t thi u cơ ch i u ph i c p vùng, thi u m t hth ng pháp lý, chính sách; phương th c t ch c, bi n pháp ch tài i kèm, mb o các gi i pháp ó ư c th c thi. - Vi c xây d ng và ban hành th ch pháp lu t c n thi t cho s v n hànhvà phát tri n c a kinh t th trư ng chưa k p th i và ng b . Th c t cho th y,th ch kinh t th trư ng nh hư ng XHCN nư c ta còn nhi u vư ng m c: i) H th ng th trư ng nư c ta phát tri n ch m và chưa ng b . Thtrư ng tài chính, th trư ng b t ng s n, th trư ng khoa h c công ngh pháttri n ch m, chưa áp ng k p yêu c u. Th trư ng ng m, th trư ng phi chínhth c nư c ta còn quy mô l n và th trư ng còn b chia c t. M t c i mn ac a h th ng th trư ng nư c ta là tính c quy n còn tương i cao, c cquy n mua và c quy n bán ư c thi t l p, duy trì b ng các bi n pháp hànhchính ph m vi toàn qu c ho c các a phương. Th trư ng các s n ph m
  • 156quan tr ng như xi măng, xăng d u, phân bón, vi n thông, hàng không... là các thtrư ng b chi ph i m c khác nhau b i doanh nghi p c quy n. Tính cquy n còn th hi n ho t ng c a nhi u t ng công ty nhà nư c hay các t p oàn theo mô hình khép kín, t c p, t túc ho c trư ng h p các thành viên cùngnhau tho thu n ho c kh ng ch v s n lư ng, giá c . Tình tr ng th trư ng b chia c t, phân o n, th trư ng ng m, th trư ngphi chính th c còn khá ph bi n và tính c quy n m t m t có nguyên nhân ttrình phát tri n th p c a th trư ng và c a n n kinh t nhưng có ph n khôngnh do có nhi u quy nh và can thi p hành chính c a các cơ quan nhà nư c cácc p, c n tr ho c làm bi n d ng ho t ng c a cơ ch th trư ng. Trong h th ngth trư ng nư c ta, các chính sách c a Nhà nư c ho c ch có tác d ng h n ch quy mô nh ; ho c b tri t tiêu tác d ng; ho c chính sách b bi n d ng và khôngphát huy tác d ng như d tính, th m chí còn t o tác d ng ph , trái ngư c v im c tiêu, ý nh chính sách ban u [19, tr. 193]. ii) Ch th ti n hành CNH, H H còn b phân bi t i x . Th i gian qua,m c dù l i ích th c t mà s phát tri n c a khu v c kinh t tư nhân mang l i chon n kinh t r t l n nhưng khu v c kinh t này v n b phân bi t ix v m tchính sách. Tình tr ng b t bình ng trong vi c ti p c n các ngu n l c và tìnhtr ng c quy n ã khi n cho c nh tranh khó phát huy tác d ng tích c c thúc ys phát tri n. i u ó cho th y, quan i m phát tri n các thành ph n kinh t , tưduy phát tri n trong cơ ch th trư ng, chi n lư c và chính sách c a nhà nư cchuy n bi n quá ch m so v i s v n ng, thay ic a i s ng th c ti n và sov i yêu c u phát tri n. iii) Cơ ch v n hành n n kinh t ch m kh c ph c tính phi th trư ng. Nhànư c còn s d ng quá nhi u công c hành chính can thi p vào n n kinh t ,còn ôm m nhi u ch c năng mà th trư ng m nhi m hi u qu hơn trong khichưa t o n n pháp quy n. Nhìn chung, h th ng lu t pháp kinh t nư c tav n chưa y , thi u ng b . Ch t lư ng so n th o, xây d ng và thông qua
  • 157lu t pháp chưa cao. Nhi u Lu t v a ban hành ã ph i b sung, thay i. M t sLu t còn ch Ngh nh m i có hi u l c… Nhi u văn b n dư i lu t không ư cban hành k p th i và thi u nh t quán ã gây c n tr trong quá trình th c hi n.C i cách hành chính di n ra ch m, b máy qu n lý v n hành chưa hi u qu . Nhìn chung, các lo i th trư ng nư c ta ã t ng bư c ư c hình thànhtuy nhiên s hình thành ch y u b t ngu n t các chính sách, bi n pháp c i trói,t do hoá nhưng m t s lo i th trư ng còn thi u tính công khai, minh b ch,thi u s h tr và thúc y c a Nhà nư c. Cho n nay, hành lang pháp lý chocác lo i th trư ng ã ư c hình thành nhưng v n t n t i m t s b t c p ã c ntr s phát tri n ng b mang tính liên k t gi a các lo i th trư ng th hi ntính phi n di n trong n i dung i u ch nh v i m t s lo i th trư ng, tính táchbi t trong quá trình i u ch nh pháp lu t i v i t ng lo i th trư ng, chưa t od ng ư c các m i liên h cơ b n v pháp lý gi a các lo i th trư ng v i nhau.H u qu là ti n trình i m i và phát tri n th ch di n ra ch m, không ng bvà chưa áp ng ư c yêu c u. - Vai trò qu n lý nhà nư c v các ngu n l c qu c gia (bao g m c tàichính qu c gia, t ai, tài nguyên, ngân sách nhà nư c…) còn nhi u y u kém ãd n n tình tr ng lãng phí và th t thoát nhi u. Chính sách tài chính - ti n t còn n ng v huy ng vào ngân sách utư và tiêu dùng theo phương th c tr c ti p, chưa hoàn toàn thoát kh i tính baoc p. Ngân sách nhà nư c còn th t thoát ngu n thu khá l n do cơ ch qu n lý thuqua thu còn l ng l o. H th ng thu chưa ư c hoàn ch nh, chính sách thuchưa chú tr ng n b i dư ng ngu n thu. Vi t Nam v n thi u m t chi n lư ckhai thác và ng viên ngu n l c tài chính t khu v c dân cư hư ng vào m ctiêu phát tri n kinh t - xã h i. Vi c s d ng ngu n l c, tài s n qu c gia và tàis n công còn nhi u lãng phí, th t thoát. Nguyên nhân là do h th ng pháp lu t vqu n lý tài nguyên t, nư c, khoáng s n chưa ng b .
  • 158 - V b t c p trong chính sách u tư Chính sách u tư c a Nhà nư c ta th i gian qua v n chưa th c s g n k tv i m c tiêu chuy n d ch cơ c u ngành kinh t . Ho t ng u tư phát tri nnư c ta th i gian qua th hi n m t s c trưng n i b t: i) D a m nh vào khaithác tài nguyên; ii) nh hư ng phát tri n theo chi u r ng; iii) Xu th phát tri nm t cơ c u ngành hư ng n i - thay th nh p kh u; iv) Xu hư ng phát tri n cácngành s d ng nhi u v n hơn là s d ng nhi u lao ng và có nh hư ng côngngh cao. V cơ b n trong chính sách u tư, tư tư ng t c p t túc và b o h tuy ã ư c kh c ph c m t bư c nhưng v n th hi n khá rõ nét. Th nh t, m t s chínhsách c a nhà nư c th hi n rõ tư tư ng b o h các m t hàng ã kh năng áp ng nhu c u trong nư c. Trong n i dung m t s quy ho ch ho c k ho ch cân i l n, cân i ngành, h n ng ch và các bi n pháp phi thu quan khác th hi nrõ i u ó. Th c ch t ây là nh ng bi n pháp b o h , là m t bi n d ng c a ch t cung t c p trong cơ ch k ho ch hoá t p trung. Th hai, trong chính sách u tư, hình thành cơ c u s n xu t ph m vi các a phương cũng th hi n tưtư ng này. Các d án mang tính “phong trào” nhi u a phương như xây d ngnhà máy xi măng, mía ư ng, bia, nư c gi i khát... ph c v tiêu dùng t i ch ;xây d ng các khu công nghi p, c m công nghi p... mà v cơ b n, các d án nàyd a vào ngu n v n nhà nư c, không ch u s i u ti t th trư ng trong vi c nhhư ng cơ c u, không xét n hi u qu và năng l c c nh tranh, không d a vàonguyên t c “khai thác, phát huy l i th so sánh”, h u như không có s tham giac a khu v c kinh t tư nhân v i tư cách ch u tư, và ít chú ý n m c tiêu t ovi c làm. áng chú ý là u tư nhà nư c th i gian qua tăng lên nhanh nhưng quádàn tr i và phân tán; t l th t thoát lên t i t 20% n 30% giá tr công trình;tình tr ng n ng trong u tư xây d ng cơ b n r t l n, ch y u là giao thông,thu l i. Tín d ng u tư phát tri n c a nhà nư c l i bao trùm lên ph n l n cácho t ng c a n n kinh t , b bi n d ng thành hình th c bao c p m i trong u
  • 159tư có ngu n g c t ngân sách, tình tr ng b o h , c quy n trong u tư tín d ngnhà nư c v n còn m nét. Nói chung, chính cơ ch b o h ã không khuy nkhích u tư phát tri n các ngành l ra r t c n như các ngành công nghi p phtr , các ngành s n xu t và cung ng nguyên li u mà l i t p trung chú ý s n xu tcác s n ph m cu i cùng. H u qu là cơ c u công nghi p ch t o th i gian qua ãkhông th khai thác có hi u qu th m nh v nguyên li u n i a mà thư ng cóxu hư ng nh p kh u nguyên li u t nư c ngoài ph c v s n xu t. i u nàyth hi n rõ nhi u ngành công nghi p Vi t Nam như công nghi p ô tô, xe máy,th m chí ngay c m t s ngành công nghi p có giá tr xu t kh u l n như côngnghi p d t may, công nghi p s n xu t các s n ph m i n t , i n l nh... Như v y, v phương di n tư duy chính sách, nhi u v n quan tr ng,nh t là v n vi c làm, chuy n d ch l c lư ng lao ng t khu v c nông nghi pvà các ngành d ch v có năng su t th p sang khu v c công nghi p ch bi n vàd ch v có giá tr gia tăng cao hi n v n thi u m t quan i m chính sách t ng th ,có t m chi n lư c rõ ràng t ó ưa ra ư c m t chương trình ng b , có hth ng, nh t quán và dài h n. Nhi u chính sách c a nhà nư c chưa th c s t o rah th ng òn b y thúc y s phân b ngu n l c nh m hình thành cơ c u s nxu t phù h p v i l i th so sánh c a t nư c và cơ c u tiêu dùng xã h i. Sthiên l ch trong cơ c u u tư ã d n n s thiên l ch trong cơ c u ngành kinht . H u qu t t y u là hi u qu kinh t không cao, th m chí là th p và kh năngc nh tranh th p kém ngay th trư ng n i a. - V chính sách h i nh p kinh t qu c t Ti n trình h i nh p kinh t qu c t nư c ta chưa th c s g n k t v ivi c hoàn thi n th ch , chính sách và c i cách cơ c u n n kinh t ; c bi t làchưa th c s g n v i th c tr ng và yêu c u c a CNH, H H nư c ta. Th c tcho th y, h i nh p kinh t qu c t là v n c n thi t mang tính khách quannhưng i u quan tr ng hơn là h i nh p kinh t qu c t ph i g n v i các m c tiêuphát tri n kinh t - xã h i mà trư c h t là các m c tiêu c a CNH, H H. Nh ng
  • 160thành t u trong h i nh p kinh t qu c t ã kh ng nh nh ng n l c to l n c aVi t Nam nhưng xét v t ng th , vi c th c hi n nh ng cam k t trong h i nh pkinh t qu c t s t các ngành kinh t , các doanh nghi p, các s n ph m c aVi t Nam ng trư c nh ng thách th c vô cùng to l n t n t i và phát tri nkhi năng l c c nh tranh còn nhi u h n ch do ta v n thi u s chu n b nh ng i u ki n c n thi t bư c vào công cu c c nh tranh kh c li t, không ch thtrư ng trong nư c mà c th trư ng nư c ngoài. - V nh ng b t c p trong chính sách giáo d c - ào t o Th c tr ng y u kém c a ngu n nhân l c nư c ta có nguyên nhân quantr ng t nh ng b t c p c a h th ng giáo d c: Ch t lư ng giáo d c ào t o th phơn nhi u so v i nhi u nư c trong khu v c; Quy mô ào t o tăng không cân iv i i u ki n m b o ch t lư ng; Cơ c u ào t o b t h p lý; Năng l c th chành c a ngư i h c còn y u; Chưa chú ý ào t o các ngành ngh k thu t cao.Nhi u nghiên c u ã ch rõ, qu n lý nhà nư c v giáo d c và ào t o nư c tacòn nhi u b t c p, th m chí sai l m nên chưa t o ra bư c chuy n bi n m nh mv phát tri n ngu n nhân l c. Chi tiêu c a h th ng giáo d c hi n nay kém minhb ch và lãng phí. T l ngân sách dành cho giáo d c - ào t o trong GDP nư cta cao hơn h u h t các nư c trong khu v c nhưng v n ch y u là hi u qu sd ng ngu n l c này còn th p [12, tr. 32]. Trong th c t , hư ng c i cách c a chai ho t ng ào t o ngh và giáo d c ph thông nư c ta th i gian qua uthi u m t nh hư ng chi n lư c chu n. Nguyên nhân là do nh hư ng c i cáchgiáo d c - ào t o thi u t m nhìn chi n lư c cơ c u kinh t và không d a vàochi n lư c ó, quan i m k t n i giáo d c - ào t o v i th trư ng chưa ư c chútr ng và úng hư ng, chưa ư c t trong t ng th chi n lư c phát tri n kinh tmà tr c t là chi n lư c u tư. Các nhà thi t k chương trình c i cách giáo d c ã không xác nh rõ và úng m i quan h gi a xu th phát tri n c a th i i mànư c ta ang c g ng gia nh p vào v i yêu c u t ra cho công cu c c i cáchgiáo d c cho nên th c ti n c i cách v cơ b n mang tính ch nh s a c c b , ch p
  • 161vá. V i h th ng giáo d c i h c, h th ng các trư ng i h c Vi t Nam ư cxem như kém nh t so v i h u h t các nư c ang phát tri n khu v c ông NamÁ. Trong h th ng giáo d c i h c c a Vi t Nam b c l rõ m t s v n n ic m như quy n t ch , ngu n tài tr , ch tuy n d ng, ãi ng , b t... Th ct cho th y, ngu n tài tr c a các trư ng i h c hi n nay ch y u t h c phí vàcác kho n h tr c a nhà nư c còn h n h p nên ngu n tài chính dành cho vi cnâng c p, trang b cơ s v t ch t; ào t o, b i dư ng nâng cao ch t lư ng ingũ gi ng viên... luôn trong tình tr ng thi u h t. Nhìn chung, n u không cónh ng bi n pháp c n thi t c i cách giáo d c thì ch c ch c Vi t Nam s khôngth t ư c nh ng m c tiêu ra trong CNH, H H. - V nh ng h n ch t chính sách khoa h c - công ngh Quan i m khoa h c và công ngh là n n t ng và ng l c phát tri n tnư c chưa ư c quán tri t y chuy n thành hành ng th c t c a các c pchính quy n, các B , ngành, a phương. Nhi u ch trương, chính sách c a ngvà Nhà nư c v phát tri n khoa h c và công ngh ch m ư c th ch hoá b ngcác văn b n quy ph m pháp lu t; Cơ ch qu n lý kinh t hi n nay còn duy trì sbao c p gián ti p c a Nhà nư c thông qua các ưu ãi, c quy n trong m t slĩnh v c, khi n cho các doanh nghi p, c bi t là các doanh nghi p nhà nư c ítquan tâm n nghiên c u, ng d ng và i m i công ngh nâng cao năng l cc nh tranh. - Nh ng b t c p trong chính sách phát tri n h t ng cơ s bao g m: i)Thi t k l trình phát tri n cơ s h t ng trong toàn b quá trình CNH, H Hchưa h p lý, chưa t t i yêu c u c a y u t óng vai trò ti n c a quá trìnhCNH, H H; ii) Tính cân i t ng th c a vi c phát tri n cơ s h t ng và gi acơ s h t ng v i các ngành kinh t chưa m b o, gây lãng phí l n; iii) Chưath c s chú tr ng huy ng, khai thác các ngu n l c a d ng c a xã h i mà v nduy trì cách ti p c n c quy n nhà nư c trong xây d ng, phát tri n cơ s ht ng. Chính s y u kém c a cơ s h t ng ã h n ch vi c gi m chi phí nâng
  • 162cao s c c nh tranh c a n n kinh t , c a doanh nghi p và s n ph m Vi t Namkhông ch trên th trư ng qu c t mà ngay th trư ng n i a. Ngoài ra, nó cònlàm cho s liên k t gi a các th trư ng cũng như hi u qu ho t ng c a thtrư ng còn th p. ánh giá m t cách t ng quát, bên c nh m t s m t ư c, vai trò c a Nhànư c i v i CNH, H H nư c ta th i gian qua v n còn nhi u h n ch , nh t làtrong công tác ch o, i u hành. Nhà nư c ta chưa th c s phát huy ư c vaitrò ch th sáng t o tích c c trong t o d ng và qu n lý n n kinh t . Trong i uhành vĩ mô, Nhà nư c v n còn duy trì cách qu n lý theo tư duy c a n n kinh tk ho ch hoá có tính áp t, chưa phù h p v i quy lu t th trư ng. M t schương trình, d án u tư xây d ng c a Nhà nư c hi u qu th p và có tìnhtr ng th t thoát, lãng phí, gây t n th t cho n n kinh t . Th c t cho th y, Nhà nư c ang trong th b gi ng xé do can thi p quásâu và quá r ng vào các ho t ng c a n n kinh t , ôm m quá nhi u ch c năngc a th trư ng trong khi ó l i chưa t p trung vào vi c th c hi n vai trò qu n lývĩ mô. Hơn n a, còn tình tr ng có quá nhi u cơ quan qu n lý Nhà nư c nhưng slư ng và ch t lư ng các d ch v công còn quá thi u và y u. Do v y, ti n trìnhCNH, H H di n ra úng hư ng, th c s i vào chi u sâu c n ph i có s thay im nh hơn n a v v n vai trò c a Nhà nư c trong ho t ng th c ti n.3.2. M T S I M TƯƠNG NG VÀ KHÁC BI T GI A VI T NAM VÀ ÀI LOAN KHI TH C HI N CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁTRONG H I NH P KINH T QU C T3.2.1. M t s i m tương ng - V trình phát tri n kinh t Trình phát tri n kinh t c a Vi t Nam th i gian g n ây có nhi u i mtương ng v i ài Loan nh ng năm 1950, 1960 khi bư c vào công nghi p hoá.
  • 163 C hai n n kinh t u có t c tăng trư ng khá cao. T c tăng trư ngc a nhóm ngành công nghi p Vi t Nam th i gian qua v cơ b n tương t như ài Loan trong giai o n u công nghi p hoá, nhưng t c tăng trư ng c anhóm ngành d ch v c a Vi t Nam còn th p hơn khá nhi u so v i ài Loantrong th i kỳ so sánh. B ng 3.6: T c tăng trư ng kinh t c a Vi t Nam và ài Loan Th i gian GDP Công nghi p Nông nghi p D ch vVi t Nam 1991-2004 7,48 11,97 4,06 6,99 Th p k 1950 7,60 10,70 4,80 10,0 ài Loan Th p k 1960 9,60 14,70 4,10 9,10 Th p k 1970 8,80 12,50 1,60 8,30 Ngu n: D n theo: “Chuy n d ch cơ c u ngành kinh t Vi t Nam”, BùiT t Th ng (ch biên), Nhà xu t b n KHXH, 2006, tr. 121, 128, 145. Hi n tr ng cơ c u ngành kinh t c a Vi t Nam năm 2004 v cơ b n chtương ương v i ài Loan vài th p k trư c. Nông nghi p c a Vi t Nam hi nv n óng góp khá l n vào tăng trư ng GDP. Trong n i b ngành công nghi p thìt c tăng trư ng ngành công nghi p ch bi n so v i t c tăng GDP c a Vi tNam tương t như ài Loan trong nh ng năm 1950, 1960. Ngoài ra, Vi t Nam hi n nay v cơ b n cũng gi ng v i ài Loan tronggiai o n b t u công nghi p hoá ó là ch y u d a vào các ngành công nghi ps d ng nhi u lao ng, trình k thu t th p, quy mô s n xu t nh . Ph n l nmáy móc thi t b và nguyên li u ph c v cho s n xu t u ph i nh p kh u.Nhi u cơ s s n xu t hàng xu t kh u, trình ch d ng l i hình th c gia công.T tr ng hàng công nghi p xu t kh u còn h n ch , t tr ng s n ph m xu t kh ulà nông s n và s n ph m chưa qua ch bi n còn m c cao.
  • 164 B ng 3.7: Cơ c u ngành kinh t c a Vi t Nam và ài Loan Nông nghi p Công nghi p D ch v Cơ c u Thay i Cơ c u Thay i Cơ c u Thay i Năm trong bình quân trong bình trong bình quân GDP năm GDP quân năm GDP năm 1990 38,7 22,7 38,6Vi t Nam - 1,21% + 1,24% -0,03% 2004 21,8 40,1 38,2 1956 33,3 27,8 38,9 ài Loan -0,93% +1,2% -0,13% 1980 7,6 56,6 35,8 Ngu n: D n theo: “Chuy n d ch cơ c u ngành kinh t Vi t Nam”, BùiT t Th ng (ch biên), Nhà xu t b n KHXH, 2006, tr. 110. Vi t Nam th i gian g n ây và ài Loan giai o n 1950 - 1980 có stương ng v s chuy n d ch cơ c u lao ng. T c gi m c a t tr ng lao ng nông nghi p Vi t Nam giai o n 2002 - 2004 v cơ b n ã tương ươngv i s chuy n d ch cơ c u lao ng c a ài Loan trong giai o n 1950 – 1980. B ng 3.8: Chuy n d ch cơ c u lao ng Vi t Nam và ài Loan Th i kỳ Nông nghi p Công nghi p D ch vLao ng tăng thêm bình quân hàng nămVi t Nam 2002 – 2004 -1,3 -3,8 3,8 ài Loan 1956 – 1980 -4,3 3,6 1,4T c chuy n d ch cơ c u lao ng 2000 65,1 13,1 21,8Vi t Nam 2004 58,7 17,4 23,9 Bình quân tăng, gi m/năm -1,28 +0,86 +0,42 1956 56,0 20,8 23,2 ài Loan 1980 19,5 47,3 33,2 Bình quân tăng, gi m/năm -1,52 +1,1 +0,42 Ngu n: D n theo: “Chuy n d ch cơ c u ngành kinh t Vi t Nam”, BùiT t Th ng (ch biên), Nhà xu t b n KHXH, 2006, tr. 152, 156.
  • 165 Như v y, xét trên nhi u tiêu th c, Vi t Nam bư c vào th i kỳ y m nhCNH, H H có khá nhi u i m tương ng v i ài Loan khi chuy n sang th chi n chi n lư c công nghi p hoá hư ng v xu t kh u. - V cơ ch kinh t Nhìn chung, cơ ch kinh t Vi t Nam hi n nay và ài Loan trong th ikỳ công nghi p hoá có nét tương ng. ó là, cùng phát tri n n n kinh t thtrư ng có s can thi p, i u ti t c a nhà nư c. C Vi t Nam và ài Loan uth a nh n cơ ch th trư ng óng vai trò quy t nh vi c phân b các ngu n l ccho u tư phát tri n. Còn nhà nư c óng vai trò t o l p môi trư ng thu n l icho s phát tri n c a kinh t th trư ng, t o i u ki n cho th trư ng th c hi nch c năng v n có c a nó m t cách hi u qu b ng nh ng chính sách như t ngbư c t do hoá kinh t , t o l p và phát tri n các lo i th trư ng... Như v y, s nh hư ng và can thi p, i u ti t c a nhà nư c b ng các chính sách kinh t vĩmô óng vai trò quan tr ng trong vi c phát huy nh ng m t tích c c c a cơ chth trư ng, h n ch nh ng m t tiêu c c c a nó nh m m b o cho n n kinh tphát tri n n nh và b n v ng. - V môi trư ng qu c t Môi trư ng kinh t qu c t hi n nay so v i b n th p k trư c khi àiLoan b t u công nghi p hoá tuy có nh ng thay i nhưng n n kinh t th gi iv n ti p t c phát tri n theo xu th qu c t hoá i s ng kinh t t tác ng m nhm c a cu c cách m ng khoa h c - k thu t và công ngh hi n i. Là nh ngnư c và lãnh th i sau, Vi t Nam cũng như ài Loan u có cơ h i và i u ki nthu n l i thu hút ngu n v n u tư t nư c ngoài và ti p thu công ngh m i t o i u ki n thúc y s n xu t phát tri n, c u trúc l i n n kinh t , c i thi n hth ng h t ng cơ s kinh t - k thu t c a n n kinh t . Như v y, ài Loan trư c ây cũng như Vi t Nam hi n nay có kh năng v a th c hi n CNH, H H theobư c i tu n t v a có i u ki n n m b t công ngh hi n i t ng bư c rút
  • 166ng n kho ng cách chênh l ch so v i các nư c phát tri n. Bên c nh ó, khi thtrư ng th gi i và khu v c ngày càng ư c m r ng theo xu hư ng t do hoá,h u h t các nư c u xây d ng n n kinh t m s cho phép các nư c i sau cóth khai thác l i th so sánh trong phân công lao ng qu c t nh m m r ngxu t kh u và tham gia có hi u qu vào các chu i giá tr toàn c u.3.2.2. M t s i m khác bi t - V ch chính tr - xã h i Sau khi tách kh i i l c, ài Loan l a ch n con ư ng phát tri n tư b nch nghĩa. Trong th i gian tr vì c a chính quy n Tư ng Gi i Th ch, ài Loanduy trì ch m t ng lãnh o mang tính chuyên quy n, c oán, nghiêmc m m i hình th c t ch c, l p ng phái ngoài Qu c dân ng nh m xây d ngc c di n chính tr n nh trư c nh ng khó khăn nhi u m t. Th c t , trong giai o n u công nghi p hoá, chi n lư c t ng quát mà ài Loan l a ch n là chi nlư c tăng trư ng kinh t nh m em l i l i ích cho m t b ph n thi u s các nhàtư b n, xem nh ho c th m chí b qua nh ng m c tiêu xã h i, nh t là v nquy n l i và thu nh p c a ngư i lao ng. Chi n lư c này có ưu i m là t ptrung ư c ngu n v n u tư cho m t s ngành, m t s lĩnh v c, m t s vùngcó kh năng mang l i hi u qu kinh t cao, kh năng tái u tư l n nhanhchóng ưa ài Loan bư c vào th i kỳ c t cánh. Tuy nhiên, công nghi p hoá vìm c tiêu này ã hy sinh l i ích xã h i và nhi u khi cũng làm ph c t p v nchính tr - xã h i. Sau khi Tư ng Gi i Th ch m t, ài Loan th c hi n ch a ng, dân ch hoá trong i s ng chính tr . Nhi u t ch c ng ã ra i như ng Dân ti n, ng Thân dân, Tân ng… S ho t ng t do c a các ngphái ã d n n s c nh tranh gay g t gi a các ng phái, các t ch c chính trv quan i m v quy n l c. Do v y ã gây ra nh ng khó khăn trong vi c th c thicác chính sách c a chính ph . M c dù v y, v cơ b n ài Loan v n duy trì ư cc c di n chính tr trong ph m vi lãnh th tương i n nh. Do nh ng thành t u
  • 167 t ư c trong công nghi p hoá, nh t là t c tăng trư ng kinh t cao ã gópph n gi i quy t các v n xã h i giai o n sau ó. Trong khi ó, Vi t Nam i theo con ư ng xã h i ch nghĩa dư i s lãnh o th ng nh t c a ng C ng s n Vi t Nam. Th c t , Vi t Nam luôn gi ư cs n nh v chính tr - xã h i, t o n n t ng cho vi c th c hi n các m c tiêukinh t - xã h i ra. S nghi p CNH, H H Vi t Nam ư c d a trên quan i m l y hi u qu kinh t - xã h i là tiêu chu n cơ b n, ph n u vì “Dân giàu,nư c m nh, xã h i công b ng, dân ch và văn minh”. M c tiêu cao nh t c aCNH, H H Vi t Nam là thúc y tăng trư ng kinh t g n li n v i m c tiêukhông ng ng c i thi n i s ng nhân dân, phát tri n văn hoá, giáo d c, th c hi nti n b và công b ng xã h i. ây chính là cơ s l a ch n phương án u tưphát tri n, xác nh cơ c u ngành và cơ c u thành ph n kinh t . Do v y, các chtrương, chính sách và gi i pháp ra v a ph i hư ng n m c tiêu y m nhphát tri n kinh t v a nh m gi i quy t các v n xã h i. Trong b i c nh ó, khuv c kinh t nhà nư c ngoài ch c năng làm nòng c t cho CNH, H H, Vi tNam nó còn là công c nhà nư c gi i quy t các v n xã h i và gi v ng nh hư ng xã h i ch nghĩa. - V b i c nh qu c t So v i ba th p k trư c ây, b i c nh qu c t c a CNH, H H Vi t Namhi n nay có nhi u khác bi t l n so v i ài Loan khi bư c vào công nghi p hoá. M t là, toàn c u hoá kinh t không còn là xu th n a mà ngày càng di n ram nh m , tác ng nm i m t i s ng kinh t - xã h i qu các qu c gia.Trong b i c nh ó, phát tri n kinh t tr thành ưu tiên hàng u c a m i qu cgia. Do v y, c nh tranh kinh t cũng ngày càng tr nên gay g t. Tuy nhiên, trongb i c nh các ho t ng thương m i và u tư qu c t ngày càng tr nên sôi ng,vai trò to l n c a các t ch c thương m i, tài chính qu c t như WTO, IMF,WB..., Vi t Nam có th t n d ng th i cơ y m nh các ho t ng kinh t i
  • 168ngo i, ch ng, tích c c h i nh p kinh t qu c t nh m tranh th ngu n l c tbên ngoài, phát huy l i th trong nư c tham gia có hi u qu vào tr t t phâncông lao ng trên ph m vi qu c t góp ph n thúc y tăng trư ng, chuy n d chcơ c u kinh t và gi i quy t các v n xã h i. Hai là, quá trình khu v c hoá kinh t ang di n ra m nh m và r ng kh pcác châu l c. ây là i m khác bi t so v i th i kỳ ài Loan bư c vào côngnghi p hoá. S ra i các liên minh kinh t khu v c v a t o i u ki n tăng t c t do hoá thương m i, tăng cư ng h p tác kinh t gi a các nư c thành viênkhai thác t i a l i th c a mình v i các khu v c khác; v a giúp các nư c trongkhu v c nâng cao kh năng c nh tranh. Hi n nay, v i vi c là thành viên c aASEAN, ASEAN + 1, ASEAN + 3... Vi t Nam có nh ng i u ki n hơn h n àiLoan th i kỳ trư c ó trong vi c m r ng quan h h p tác kinh t v i các nư ctrong khu v c, c bi t là trong ho t ng thương m i và u tư qu c t . Ba là, v quan h i ngo i, trong nh ng năm 1950 và 1960, ài Loannh n ư c s ng h v chính tr tương i r ng rãi c a M và các nư c tư b nch nghĩa. Nhi u nư c ã công nh n chính th Qu c dân ng và thi t l p quanh ngo i giao v i ài Loan. Nhưng n nh ng năm 1970, ài Loan ã m t chântrong Liên h p qu c và i u ó cũng ã gây r t nhi u khó khăn trong quan hqu c t c a ài Loan. Trong b i c nh ó, nhi u nư c ã c t t quan h ngo igiao v i ài Loan. Như v y, trên giác chính tr , ch m t s r t ít nư c công nh n àiLoan có tư cách là m t qu c gia. Vì v y, trong quan h kinh t qu c t , vi c àmphán, tho thu n gia nh p các t ch c kinh t qu c t cũng như ký k t các hi p nh v thương m i và u tư a phương s có nhi u khó khăn hơn các qu c giacó ch quy n. V i hoàn c nh ó, chính ph ài Loan bu c ph i th c hi n“ ư ng l i ngo i giao th c d ng”, thông qua các ho t ng kinh t , thương m i,văn hoá tranh th s ng h c a các nư c.
  • 169 - V th ch th trư ng ây là m t i m khác bi t khá rõ gi a Vi t Nam và ài Loan. Th c t ,ngay trong th i kỳ ti n hành công nghi p hoá thay th nh p kh u, n n kinh t thtrư ng ài Loan ã có s phát tri n nh t nh. M c dù nhà nư c can thi pm nh vào i s ng kinh t nhưng không ph i là làm thay th trư ng mà là nh mkh c ph c nh ng tiêu c c c a cơ ch th trư ng và t o i u ki n cho th trư ngth c hi n t t hơn ch c năng c a nó. Cùng v i vi c chuy n sang chi n lư c côngnghi p hoá hư ng v xu t kh u và y m nh h i nh p kinh t qu c t , ài Loan ã có nh ng chính sách thúc y t do hoá kinh t mà th c ch t là t o i u ki nphát tri n n n kinh t th trư ng hi n i phù h p v i xu th phát tri n c a thgi i. Th c t , vi c phát tri n và hoàn thi n th ch th trư ng trong ti n trìnhCNH, H H ài Loan v a là i u ki n nhưng cũng v a là ng l c thúc yCNH, H H. V i Vi t Nam, ã có m t th i gian dài xây d ng n n kinh t trong môhình kinh t k ho ch hoá t p trung, ó th trư ng và cơ ch th trư ng không ư c th a nh n. Vi t Nam ch th c s th a nh n th trư ng và cơ ch th trư ngt năm 1989. M c dù v y cho n nay, sau 20 năm chuy n i cơ ch nhưngVi t Nam v n chưa ki n t o ư c m t h th ng th ch kinh t th trư ng ngb và hi n i. Th c tr ng ó ph n ánh tr ng thái kém phát tri n v m t th chc a n n kinh t và nó khó có th óng vai trò phân b hi u qu các ngu n l cph c v CNH, H H. - V th i i m m c a và h i nh p kinh t qu c t ài Loan ti n hành m c a, h i nh p kinh t qu c t khá s m và khai tháccó hi u qu nh ng tác ng tích c c do m c a h i nh p mang l i. ó là ti p thunh ng ngu n l c quan tr ng t bên ngoài cho CNH, H H. ng th i, ài Loan ã có s chu n b khá chu áo, c bi t v môi trư ng pháp lý, v phát tri nngu n nhân l c, v nâng cao năng l c c nh tranh c a các doanh nghi p, các s n
  • 170ph m và c n n kinh t ... khi y m nh h i nh p sâu r ng vào n n kinh t thgi i và tham gia có hi u qu vào các ho t ng thương m i, u tư qu c tth c hi n CNH, H H theo mô hình rút ng n. Còn Vi t Nam ti n hành m c a mu n hơn nhi u so v i ài Loan. M tth i gian dài, Vi t Nam ph i ch u c nh b bao vây, c m v n v kinh t c a cácth l c thù ch. Nhưng v i ch trương úng n và nh ng n l c to l n c atoàn ng toàn dân, Vi t Nam ã th c hi n chính sách m c a và t ng bư c h inh p vào n n kinh t th gi i. Nh ng s ki n như bình thư ng hoá quan h và kýHi p nh thương m i v i M , gia nh p ASEAN, APEC và c bi t là gia nh pWTO ã ch ng t nh ng thành công c a Vi t Nam trong h i nh p kinh t qu ct . Tuy nhiên, th c t ã cho th y, chính s h i nh p nhanh chóng ó mà thi us chu n b nhi u m t, c bi t là v môi trư ng pháp lý phù h p v i thông lqu c t , v n nâng cao năng l c c nh tranh c a doanh nghi p, c a s n ph m;v n c i thi n môi trư ng u tư; chu n b ngu n nhân l c... ã h n ch khnăng h p th nh ng ngu n l c quan tr ng t bên ngoài bi n nh ng cơ h i doh i nh p kinh t qu c t mang l i thành hi n th c ph c v cho CNH, H H.Th m chí, nó còn t các doanh nghi p Vi t Nam trư c nguy cơ th t b i trongc nh tranh v i nh ng công ty có tên tu i trên th gi i ngay th trư ng n i a. T nh ng i m tương ng và khác bi t cho th y, Vi t Nam c n xem xét ti p thu có ch n l c nh ng kinh nghi m c a ài Loan v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t .3.3. KH NĂNG V N D NG M T S KINH NGHI M V VAI TRÒ C ANHÀ NƯ C I V I CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ TRONG H INH P KINH T QU C T C A ÀI LOAN VÀO NƯ C TA HI N NAY CNH, H H là m t quá trình khó khăn và ph c t p ch u tác ng c anhi u nhân t c trong và ngoài nư c. Th c t cho th y, không có m t hình m uCNH, H H phù h p v i t t c các nư c khi các nư c có trình phát tri n khác
  • 171nhau, i u ki n kinh t - xã h i khác nhau và c bi t là s bi n ng c a n nkinh t th gi i hi n nay. i u ó có nghĩa là CNH, H H Vi t Nam không thsao chép nguyên m u mô hình công nghi p hoá c a m t nư c nào ó. Sau hơn 20 năm i m i và h i nh p kinh t qu c t , th và l c c a n nkinh t nư c ta ã tăng lên r t nhi u. Tuy nhiên, nư c ta cũng ph i i di n v inh ng thách th c m i, ph c t p òi h i ph i có nh ng gi i pháp m i. c bi t,vi c gia nh p WTO m t m t ánh d u s h i nh p sâu r ng vào n n kinh t thgi i nhưng m t khác cũng t ra nhi u thách th c to l n v i nư c ta. Vi t Nams ph i th c hi n nh ng cam k t h i nh p và v n hành n n kinh t theo các lu tl , quy nh qu c t cho nên s có nh ng thay i m nh m trong khung kh thch và nguyên t c ti n hành CNH, H H. B i c nh qu c t cũng có nhi u thay i to l n. N n kinh t th gi i angchuy n nhanh sang th i i phát tri n d a trên l i th m i ó là tri th c, Hth ng phân công lao ng qu c t ư c t ch c l i và v n hành theo nguyên lýchu i giá tr gia tăng toàn c u. T c cao và c u trúc m ng là hai thu c tínhquy t nh c a h th ng kinh t th gi i hi n i. Bên c nh ó, s tr i d y nhanhchóng c a các n n kinh t ang phát tri n kh ng l như Trung Qu c, n làmthay i tương quan s c m nh kinh t trên ph m vi toàn c u... T b i c nh trong nư c cũng như qu c t cho th y, yêu c u cao v trình phát tri n òi h i ph i có tư duy m i v l trình ti n hành CNH, H H tronggiai o n t i. C n nh c l i r ng, ti n hành CNH, H H trong b i c nh h i nh pth c ch t là ti n hành m t cu c ua tranh phát tri n qu c t . Do v y, quá trìnhCNH, H H Vi t Nam c n ph i gi i quy t nhi m v quan tr ng là kh c ph ctình tr ng t t h u trong phát tri n, rút ng n kho ng cách và ti n k p th i i.Nghĩa là, CNH, H H s ph i hư ng t i hình thành và phát tri n m t cơ c u kinht hi n i, tham gia có hi u qu vào h th ng phân công lao ng qu c t .Nh ng v n ó càng kh ng nh s c n thi t và vai trò mang tính quy t nhc a nhà nư c i v i s thành công c a CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c
  • 172t nư c ta. ây là v n m i i v i Vi t Nam cho nên vi c nghiên c u tìmhi u, tham kh o nh ng kinh nghi m thành công c a nư c ngoài s có ý nghĩa r tquan tr ng. T n n kinh t th p kém bư c vào CNH, H H và m c a h i nh p kinht qu c t , nh ng cơ h i và thách th c luôn t ra v i ài Loan trong phát tri n.Th c t , ài Loan ã thành công b ng nh ng chính sách và gi i pháp tích c cc a mình. Thành công y là k t qu c a hàng lo t nh hư ng, chính sách, gi ipháp ng b c a nhà nư c tác ng vào quá trình CNH, H H. Do v y v i Vi tNam hi n nay, nh ng kinh nghi m thành công v vai trò c a nhà nư c iv iCNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan v n là nh ng kinhnghi m có ý nghĩa lý lu n, th c ti n sâu s c.3.3.1. L a ch n mô hình CNH, H H rút ng n g n v i vi c phát huy l i thso sánh và phát tri n kinh t tri th c C lý lu n và th c ti n u kh ng nh, vi c l a ch n mô hình, m c tiêuvà nh hư ng chính sách ti n hành CNH, H H thu c v vai trò c a nhà nư c. T kinh nghi m ài Loan cho th y, ti p c n và thu hút ư c nh ngngu n l c quan tr ng bên ngoài trong i u ki n ngu n n i l c còn h n ch thì nh hư ng chuy n sang mô hình công nghi p hoá d a vào h i nh p kinh tqu c t là phù h p. Tuy nhiên n u ch có th , kh năng óng vai trò luôn làngư i i sau s r t l n. Do v y, xây d ng mô hình CNH, H H rút ng n g n v ivi c khai thác, phát huy l i th so sánh và t ng bư c hư ng n phát tri n kinht tri th c là yêu c u mang tính t t y u nhanh chóng rút ng n kho ng cách t th u so v i các n n kinh t i trư c và ti n lên hi n i. Hi n nay, trong môi trư ng h i nh p và c nh tranh qu c t kh c li t thìkho ng cách t t h u, s thua kém v năng l c c nh tranh là nh ng y u t quy t nh nh t h n ch kh năng gia nh p thành công vào h th ng phân công lao ng qu c t hi n i và kh ng nh v th c a mình trong h th ng ó iv i
  • 173nh ng nư c ang phát tri n. V i Vi t Nam, khi bư c vào giai o n h i nh pngày càng sâu r ng vào n n kinh t th gi i, thì kho ng cách t t h u xa gi anăng l c hi n t i c a toàn b cơ c u ngành, c bi t là năng l c công nghi p, v im c sâu r ng và quy t li t c a c nh tranh toàn c u ngày càng b c l rõ. N uso v i nhi u nư c trong khu v c i trư c, áp l c c nh tranh phát tri n c aVi t Nam kh c li t hơn nhi u. Khi n n kinh t còn y u kém, chưa th i giantích lu ti m l c phát tri n thông qua chuy n giao công ngh , thông qua FDI vàphát tri n các ngành ph tr , Vi t Nam l i còn ng trư c yêu c u th c hi n tdo hoá thương m i, ph i c nh tranh sòng ph ng v i các nư c i trư c có n ncông nghi p, d ch v trình cao hơn nên c n gi i thích rõ m c tiêu, l trìnhvà nh ng gi i pháp c th trong l trình h i nh p. Do v y: V m c tiêu chi n lư c Trong b i c nh h i nh p kinh t qu c t và m t s nư c trên th gi i angchuy n d n sang kinh t tri th c thì nh ng m c tiêu chi n lư c CNH, H H c n ư c xác nh rõ hơn n a. Th nh t, m c tiêu chi n lư c c a CNH, H H Vi t Nam trư c h t ph inh m m c tiêu s ng còn là t o l p, c ng c năng l c c nh tranh qu c t . Nghĩalà, m c tiêu v ch t lư ng cơ c u kinh t , hi u qu , năng l c c nh tranh c a qu cgia, doanh nghi p, s n ph m và v th c a n n kinh t trong h th ng phân cônglao ng qu c t và khu v c... c n ư c coi là ưu tiên hàng u. Th c ch tnh ng m c tiêu này liên quan n thu h p kho ng cách t t h u phát tri n so v icác nư c i trư c và kh ng nh vai trò c a Vi t Nam trong h th ng phân cônglao ng qu c t và v th , năng l c c nh tranh c a s n ph m Vi t Nam trên thtrư ng qu c t . Th hai, CNH, H H Vi t Nam ph i hư ng n m c tiêu phát tri n toàndi n, bao g m c văn hoá, xã h i, môi trư ng ư c ph n ánh trong h m c tiêuphát tri n con ngư i theo nh hư ng phát tri n b n v ng.
  • 174 Như v y, m c tiêu chi n lư c c a CNH, H H Vi t Nam là k t h p gi atăng trư ng kinh t và ti n b xã h i. Th c ch t ó là m c tiêu phát tri n l y conngư i làm trung tâm và d a vào ngu n l c con ngư i th c hi n. ó là t othêm nhi u vi c làm cho ngư i lao ng, c i thi n i u ki n s ng và tăng cư ngnăng l c phát tri n ngư i, ti n t i phát tri n b n v ng. ng th i cũng ph i chúý n nh ng m c tiêu t ra trong quá trình h i nh p là ph i nhanh chóng thuh p kho ng cách v i các nư c phát tri n, nâng cao v trí trong b ng x p h ngqu c t , nâng cao v th c nh tranh qu c gia... c bi t, v i m c tiêu ưa nư c tacơ b n tr thành m t nư c công nghi p theo hư ng hi n i vào năm 2020 c n ư c c th hoá và nh t quán theo ti n trình th i gian tránh tình tr ng th hi ntham v ng l n nhưng ít ư c lu n ch ng v tính hi n th c d n n vi c th chi n rơi vào tình tr ng b ng, x lý tình hu ng. Nói cách khác, quá trình th chi n m c tiêu dài h n ph i ư c c th hoá thành l trình c th v i các m ctrung h n theo nghĩa các m c tiêu trung h n là nh ng bư c trung gian t o ti nvà cơ s th c hi n m c tiêu phát tri n cu i cùng và t i cao. Tóm l i, Nhà nư c c n c th hoá nh ng m c tiêu ch y u c n t t i nhưthu nh p bình quân u ngư i ph i thoát kh i ngư ng “các nư c có thu nh pth p” và ti n t i t m c bình quân c a các nư c ang phát tri n, cơ c u kinh tchuy n d ch theo hư ng hi n i (t tr ng c a các ngành tri th c, t tr ng hàngcông nghi p ch t o tăng nhanh, gi m b t lao ng nông nghi p và gia tăng ttr ng lao ng tri th c...), ng th i kh ng nh v v th c a Vi t Nam trongn n kinh t th gi i và nh ng m c tiêu xã h i, m c tiêu phát tri n con ngư i. V l trình và phương th c th c hi n th c hi n ư c nh ng m c tiêu ó, v n quan tr ng ti p theo là cáchth c và l trình th c hi n. N u quá trình CNH, H H di n ra v i nh hư ng úng và l trình h p lý trên cơ s t o l p các ti n tăng trư ng d a vào l i thvà nh hư ng ch t lư ng thì các m c tiêu ó có th th c hi n ư c.
  • 175 L a ch n và th c hi n CNH, H H theo mô hình rút ng n, ch ng n mb t thành t u khoa h c - công ngh th i i, d a vào tri th c, l y bám u i trith c, bám u i công ngh cao làm c t lõi i t t chính là cách th c hi u qunh t t n d ng l i th phát tri n ch y u c a các nư c i sau và t n d ngnh ng l i th c a t nư c là có ngu n lao ng d i dào. Th c hi n CNH, H Htheo mô hình rút ng n có th m b o: i) Nâng cao năng l c c nh tranh t n t i trong môi trư ng h i nh p vàc nh tranh qu c t ; ii) Phát tri n b n v ng, có bư c nh y v t rút ng n th i gian phát tri n,rút ng n kho ng cách t t h u so v i các nư c i trư c và iii) Trên h t là th c hi n m c tiêu dân giàu, nư c m nh xã h i công b ng,dân ch và văn minh. V i Vi t Nam CNH, H H theo mô hình rút ng n có th coi là con ư ngduy nh t th c hi n ư c nh ng m c tiêu kinh t - xã h i t ra. Do v y, ph ik t h p c hai quá trình: chuy n t kinh t nông nghi p lên kinh t công nghi pvà t kinh t công nghi p lên kinh t tri th c. Nghĩa là hai quá trình ó c n ư cl ng ghép vào nhau, h tr cho nhau. Khi hoàn thành công nghi p hoá thì cũnglà lúc kinh t tri th c ã phát tri n. Th c hi n CNH, H H theo mô hình rút ng n,Vi t Nam s t n d ng ư c nh ng cơ h i và l i th quan tr ng: - Có th d dàng t ư ct c tăng trư ng cao trong th i gian dài, có cơh i và i u ki n l a ch n ti p nh n ngu n v n và áp d ng nh ng thành t ukhoa h c - công ngh , kinh nghi m qu n lý... c a các nư c i trư c. - Khi n n kinh t còn tăng trư ng dư i m c ti m năng khá xa thì có thnâng cao t c tăng trư ng kinh t áng k n u có nh ng gi i pháp phù h phuy ng và s d ng có hi u qu các ngu n l c trong và ngoài nư c.
  • 176 - Vi c chuy n d n tăng trư ng kinh t d a vào vi c nâng cao ch t lư ngvà hi u qu s góp ph n c i thi n khá m nh c m t lư ng và m t ch t cùng tínhb n v ng c a tăng trư ng. - Có th phát huy ư c l i th v ngu n nhân l c - m t l i th dài h n c aVi t Nam. i u này cũng hoàn toàn phù h p v i yêu c u ch y u c a s pháttri n hi n i - coi con ngư i là trung tâm c a s phát tri n và d a vào trí tu conngư i phát tri n. - Do có l i th c bi t v th a - chính tr , a - kinh t và a - văn hoátrong khung c nh phát tri n c a khu v c và th gi i hi n nay nên n u có chi nlư c úng t n d ng hi u qu l i th này thì Vi t Nam có th có cơ h i trthành m t i m bùng n phát tri n c a khu v c. - Toàn c u hoá kinh t ngày càng di n ra m nh m , n n kinh t th gi i ang chuy n d n sang giai o n phát tri n kinh t tri th c ã t o cơ h i l n chonh ng nư c i sau th c hi n quá trình chuy n giao công ngh - k thu t, ngth i có th ti n th ng vào nh ng công ngh - k thu t hi n i s n xu t nh ngs n ph m có hàm lư ng công ngh cao, giá tr gia tăng l n phát tri n nh y v tvà u i k p các nư c phát tri n i trư c. Do v y, y nhanh tăng trư ng và phát tri n, tránh nguy cơ t t h u vàrút ng n kho ng cách v i các nư c i trư c, Vi t Nam c n ti n hành CNH, H Htheo mô hình rút ng n g n v i vi c phát huy l i th so sánh và hư ng nsphát tri n kinh t tri th c là m t yêu c u mang tính b t bu c và có th th c hi n ư c. Tuy nhiên, Vi t Nam cũng c n có s i u ch nh linh ho t chi n lư c CNH,H H theo s bi n i c a l i th so sánh phù h p v i l trình h i nh p kinh tqu c t . N i dung chi n lư c CNH, H H ph i áp ng ư c nh ng yêu c u cơb n sau: Th nh t, chi n lư c CNH, H H Vi t Nam c n có s k t h p cân igi a hư ng v xu t kh u và thay th nh p kh u, trong ó hư ng v xu t kh u là
  • 177ch y u, thay th nh p kh u óng vai trò b sung. xây d ng m t n n kinh tcó cơ c u s n xu t, cơ c u u tư t i ưu ph i hư ng vào nh ng s n ph m và d chv có kh năng c nh tranh, áp ng ư c yêu c u c a th trư ng trong nư ccũng như th gi i. N i dung chi n lư c CNH, H H Vi t Nam c n có s k th p cân i gi a hư ng v xu t kh u và thay th nh p kh u, gi a s n xu txu t kh u và s n xu t thay th nh p kh u. ó là yêu c u c n thi t và có khnăng th c thi. Nói cách khác, chi n lư c CNH, H H Vi t Nam coi tr ng s nxu t xu t kh u nhưng ph i tính n vi c s d ng, khai thác ngu n lao ng,tài nguyên và th trư ng trong nư c. Trong i u ki n hi n nay, th trư ng Vi tNam v n còn kh năng cho phép các ngành công nghi p ch t o nh hư ng thayth nh p kh u phát tri n m c nh t nh. Th hai, i u ch nh linh ho t n i dung chi n lư c CNH, H H theo s thay i nh ng l i th so sánh nh m t o l p cơ c u ngành kinh t năng ng, hi uqu hư ng n kinh t tri th c. Th c t , trư c khi ti n hành t do hoá thươngm i ài Loan ã có th i gian áng k th c hi n chính sách b o v n n côngnghi p non tr và xây d ng ti m l c công nghi p. Khi các doanh nghi p trongnư c ã có kh năng c nh tranh v i các doanh nghi p FDI thì cũng h n ch ư ctình tr ng các doanh nghi p FDI th ng tr hay có kh năng kh ng ch các ngànhs n xu t hi n i hay xu t kh u. Cu i cùng, công nghi p hoá ư c hoàn thành vàcác doanh nghi p n i a tr thành ng l c tăng trư ng chính. ó là c m t quátrình i u ch nh n i dung chi n lư c g n v i s bi n i v l i th so sánh c a ài Loan trong t ng giai o n. Còn Vi t Nam ph i th c hi n t do hoá thươngm i ch m t th i gian ng n sau khi b t u h i nh p kinh t qu c t khi cònnhi u h n ch v kh năng tích lu , v ti p thu công ngh và nh ng ngành côngnghi p ph tr còn kém phát tri n nên c n có bư c i thích h p. Hi n nay nư c ta cư dân và lao ng còn t p trung khá l n các vùngnông thôn thì m t trong nh ng n i dung vô cùng quan tr ng là CNH, H H ph ig n li n v i phát tri n nông nghi p, nông thôn và ph i b t u t CNH, H H
  • 178nông nghi p, nông thôn. i u ó có ý nghĩa quy t nh i v i s phát tri n kinht - xã h i c a t nư c. Bên c nh ó, chú tr ng phát tri n các ngành côngnghi p s d ng nhi u lao ng và các ngành d ch v , t o i u ki n cho vi cchuy n d ch lao ng t nông nghi p sang các ngành công nghi p và d ch v làm t yêu c u h t s c c p thi t. giai o n ti p theo, Vi t Nam c n ti p t c nângcao năng l c c nh tranh c a các ngành công nghi p s d ng nhi u lao ng, ng th i, chuy n tr ng tâm sang phát tri n các ngành công nghi p ch t o cóhàm lư ng v n l n và công ngh cao, t o cơ s cho s phát tri n m nh cácngành d ch v chuyên môn cao vươn m nh ra th trư ng th gi i. Như v y, hi n t i c n ti p t c phát tri n các ngành hi n có, các ngànhtruy n th ng nh m t n d ng cơ s v t ch t và l c lư ng lao ng, gi i quy t vi clàm, áp ng các nhu c u cơ b n c a nhân dân. ương nhiên, các ngành nàycũng ph i liên t c i m i, nâng cao năng su t, kh năng c nh tranh c a s nph m. i u ó có nghĩa là t t c các ngành công nghi p hi n có c n chú tr ng i m i công ngh nâng cao ch t lư ng s n ph m, tăng giá tr s n xu t. Trong xu th CNH, H H c a nư c ta trong nh ng năm t i c n s m pháttri n nhanh có ch n l c các ngành kinh t d a vào tri th c và công ngh caonh m t o ra m t s s n ph m có tính c nh tranh. ây là i u ài Loan ã thànhcông trong nh ng năm cu i th k XX và nh ng năm u th k XXI. Do v y,v i nư c ta, c n ưu tiên phát tri n các ngành công ngh cao, trư c h t là côngngh thông tin - truy n thông, công ngh sinh h c, cơ i n t , v t li u m i v.v...Vi c phát tri n các ngành này s có tác d ng thúc y i m i công ngh trongt t c các ngành và chuy n nhanh cơ c u kinh t theo hư ng gia tăng nhanh hàmlư ng kinh t tri th c. S phát tri n c a công ngh thông tin không nh ng thúc y i m i các doanh nghi p, nâng cao năng su t, ch t lư ng, hi u qu c a s nxu t kinh doanh mà còn t o i u ki n cho i m i t ch c và qu n lý theophương pháp hi n i t ng bư c ti n vào n n kinh t tri th c.
  • 179 Kinh nghi m ài Loan cho th y, t m t n n kinh t l c h u n u bi t tranhth th i cơ, có chi n lư c phát tri n úng n thì hoàn toàn có th vươn lên vàs m kh c ph c tình tr ng kém phát tri n, s m ti n k p các nư c i trư c. Hi nnay, kinh t tri th c ang hình thành trên th gi i và m t l n n a ang m ra cơh i m i cho nư c ta i t t, ón u th c hi n thành công CNH, H H.3.3.2. Ti p t c hoàn thi n th ch kinh t th trư ng và th c hi n dân chhoá i s ng kinh t - xã h i t o ng l c huy ng các ngu n l c a d ngtrong dân cư và nư c ngoài cho CNH, H H Kinh nghi m th c ti n c a ài Loan cho th y, phát tri n kinh t th trư ngvà th c hi n dân ch hóa i s ng kinh t - xã h i s óng vai trò t o ng l chuy ng các ngu n l c ti m tàng cho u tư phát tri n. Nhà nư c ài Loan t o i u ki n phát tri n kinh t th trư ng và s d ng cơ c u kinh t a lo i hình sh u v i hai lo i hình cơ b n là kinh t tư nhân và kinh t nhà nư c an xen vàonhau, cùng t n t i và phát tri n. ây chính là s th hi n quan i m c a chínhph ài Loan là ph i m b o r ng ngu n l c s ư c phân b cho nh ng ai cókh năng s d ng chúng m t cách hi u qu nh t. Th c t , ngay i v i vi c ti pc n th trư ng n i a, Nhà nư c ài Loan theo u i m t chi n lư c không phthu c vào lo i hình s h u mà ph thu c vào k t qu s n xu t kinh doanh.Nh ng doanh nghi p nhà nư c ài Loan ư c thành l p khuy n khích xu tkh u và tăng cư ng năng l c c nh tranh cho n n kinh t , ch không ph i tíchlu v n trên cơ s ư c hư ng nh ng c quy n trên th trư ng n i a. ngth i, ài Loan luôn coi các cơ s kinh t tư nhân nư c ngoài trên lãnh th c amình là m t b ph n h u cơ c u thành n n kinh t . Nh ng cơ s thu c s h uc a ch u tư nư c ngoài thư ng là các cơ s l n, k thu t công ngh hi n i, u tư nhi u v n k t h p v i các cơ s tư nhân n i a ph n l n có quy mô nh ,s d ng nhi u nhân công ã t o nên m t cơ c u kinh t có kh năng t p trungv n u tư, y nhanh quá trình tích t và t p trung tư b n, k t h p ư c v ntrong nư c v i v n nư c ngoài.
  • 180 Th c t hơn 20 năm im i nư c ta, vi c gi i phóng và phát huy cácngu n l c cho u tư phát tri n óng vai trò quan tr ng hàng u em l i nh ngthành t u v tăng trư ng và phát tri n kinh t . B t u t vi c n i r ng và gi iphóng ki m soát s n xu t kinh doanh, th c hi n chính sách kinh t nhi u thànhph n, cho phép t do thành l p doanh nghi p v i các mô hình s n xu t kinhdoanh n vi c hình thành và phát tri n các lo i th trư ng ã t o nên s bùngphát c a khu v c kinh t tư nhân và khu v c có v n u tư nư c ngoài, nh ón n kinh t nư c ta ã t ư ct c tăng trư ng khá nhanh. Năm 2005, ánhd u m t bư c chuy n bi n cơ b n v dân ch hoá i s ng kinh t - xã h i v ivi c Nhà nư c ban hành Lu t u tư. Vi c t o l p môi trư ng kinh doanh thu nl i, bình ng gi a các nhà u tư trong nư c, gi a các nhà u tư trong nư c vànư c ngoài s góp ph n thúc y t do kinh doanh, thu hút ngu n l c a d ngtrong và ngoài nư c thúc y CNH, H H. Tuy nhiên n nay, th ch kinh t th trư ng nh hư ng XHCN nư cta v n chưa th c s t o ư c môi trư ng kinh doanh bình ng gi a các thànhph n kinh t , gi a các nhà u tư trong nư c và nư c ngoài. Th c tr ng này thhi n các i u ki n kinh doanh và môi trư ng c nh tranh gi a các thành ph nkinh t , l c lư ng kinh t là không ngang nhau xét t góc chính sách và thch . Nguyên nhân sâu xa là do c i cách hành chính di n ra còn ch m, phân c pqu n lý còn ch ng chéo gi a các b , ngành, t trung ương n a phương. T kinh nghi m c a ài Loan và t th c ti n Vi t Nam cho th y, ti p t choàn thi n th ch kinh t th trư ng và th c hi n dân ch hoá i s ng kinh t - xãh i s góp ph n t o ng l c huy ng m i ngu n l c cho CNH, H H. Vi c th a nh n s t n t i nhi u hình th c s h u khác nhau và nhi u lo ihình s n xu t kinh doanh c a nhi u thành ph n kinh t là m t bi u hi n c thc a dân ch hoá i s ng kinh t . Th c hi n dân ch hoá i s ng kinh t - xãh i cũng có nghĩa là Nhà nư c ph i tr cho th trư ng và doanh nghi p nh ngch c năng v n có c a nó, ng th i, vai trò c a Nhà nư c c n chuy n t ch
  • 181tham gia tr c ti p quá nhi u vào lĩnh v c u tư kinh doanh sang th c hi n cungc p các th ch , khuôn kh pháp lý và các hàng hoá công c ng. Do v y, Nhànư c c n th c hi n t t nhi m v hình thành ng b th ch kinh t th trư ng vàc i cách khu v c kinh t Nhà nư c. Th c t cho th y, vi c Chính ph ã t ưu tiên r t cao cho ho t ng ti pt c và tích c c c i cách khu v c doanh nghi p Nhà nư c là r t phù h p v i yêuc u th c ti n. Tuy nhiên, i u quan tr ng v n là v n nâng cao hi u qu c anh ng chính sách c th t phía Nhà nư c. th c hi n ư c ch c năng nhhư ng cho s phát tri n c a n n kinh t c n có các i u ki n ch y u: Th nh t,các doanh nghi p Nhà nư c ph i m nh, ho t ng có hi u qu trong cơ chv a h p tác, v a c nh tranh, có kh năng cu n hút các lo i hình doanh nghi pkhác trong cơ c u kinh t nhi u thành ph n cùng phát tri n theo nh ng m c tiêu ã xác nh. Th hai, ho t ng c a Nhà nư c ph i th t s có hi u qu làm t tch c năng nh hư ng và i u ti t các ho t ng kinh t , s d ng các công c i u ti t vĩ mô m t cách linh ho t và có hi u qu , th c hi n nh ng cân i l n,k t h p kinh t v i xã h i phù h p v i t ng bư c phát tri n c a t nư c. Do v y, trong n i dung c i cách doanh nghi p nhà nư c trư c h t c n s mxoá b c quy n nhà nư c trong các lĩnh v c s n xu t kinh doanh tr các lĩnhv c liên quan n n nh chính tr , an ninh qu c phòng. ng th i, c n ngănch n có hi u qu vi c bi n c quy n nhà nư c thành c quy n doanh nghi p.Doanh nghi p Nhà nư c c n và ch y u ho t ng trong lĩnh v c cơ s h t ngc a n n kinh t , trong các ngành công ngh cao mà doanh nghi p tư nhân trongnư c chưa có kh năng m nh n. Vi c t p trung phát tri n doanh nghi p nhànư c trong các lĩnh v c nêu trên hoàn toàn không có nghĩa là h n ch , ngăn c ns tham gia c a các thành ph n kinh t khác trái l i, cùng h tr , giúp và t o i u ki n kinh t tư nhân, kinh t có v n u tư nư c ngoài tham gia ngàycàng nhi u vào các lĩnh v c d ch v k t c u h t ng, các ngành công ngh cao,
  • 182không h n ch c nh tranh c a các thành ph n kinh t khác i v i doanh nghi pnhà nư c b ng các bi n pháp hành chính. Bên c nh th c hi n c i cách h th ng doanh nghi p nhà nư c v n c n cbi t coi tr ng phát tri n kinh t tư nhân. Vi c duy trì và phân bi t i x v i khuv c kinh t tư nhân ch c ch n s gây t n h i nghiêm tr ng n s nghi p CNH,H H Vi t Nam. Nh ng năm qua, kinh t tư nhân là m t ng l c ch y ugi i quy t vi c làm, tăng thu nh p cho ngư i lao ng, xoá ói gi m nghèo vàgi i quy t các v n xã h i, ng th i cũng là ng l c quan tr ng cơ c u l in n kinh t , t o s c ép thúc y vi c nâng cao s c c nh tranh, ch t lư ng và hi uqu c a khu v c doanh nghi p nhà nư c. Th c t , vi c tái l p và phát tri n kinh t tư nhân trong nh ng năm qua v ich trương “t do hoá kinh doanh”, “t do hoá gia nh p th trư ng” m i là i uki n c n nhưng chưa huy ng và phát tri n các ngu n l c hi n có, t nd ng ư c các cơ h i phát tri n và gi i quy t ư c các v n cơ c u kinh ttrong quá trình phát tri n. Vì v y, các gi i pháp hình thành ng b các y u tth trư ng, nh t là th trư ng b t ng s n, i ôi v i vi c m r ng quy mô “thtrư ng hàng hoá”, xây d ng k t c u h t ng, cung c p thông tin, h tr pháttri n, nâng cao năng l c c a các tác nhân th trư ng s góp ph n hi n th c hoá“quy n t do kinh doanh”. Thi u th ch m r ng quy mô th trư ng, thì “quy nt do kinh doanh”, “t do gia nh p th trư ng” khó tr thành hi n th c. Bên c nh ó cũng c n kh ng nh r ng, nh ng thành t u và h n ch c a quá trình tái l p,phát tri n kinh t tư nhân không th tách r i v i quá trình xây d ng th ch kinht th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa. Do v y, ch có t o l p ng b cáclo i th trư ng m i t o l p ư c môi trư ng khách quan cho các lo i hình doanhnghi p thu c các thành ph n kinh t phát tri n. T ó, “t do hoá kinh doanh” và“t do hoá tham gia th trư ng” m i phát huy ư c tác d ng m t cách y t o ng l c th c s cho s huy ng ngu n l c a d ng cho CNH, H H.
  • 183 Do v y, trư c m t, y nhanh nh p CNH, H H, Nhà nư c c n t ptrung vào các n i dung sau: - Cơ c u l i h th ng doanh nghi p nhà nư c ng th i thi t l p m i quanh h tr , b sung cho nhau gi a hai khu v c nhà nư c và tư nhân. Trong ó,khu v c kinh t tư nhân ph i ư c coi là m t trong nh ng ng l c tăng trư ng,góp ph n gi i quy t vi c làm, phân b và s d ng các ngu n l c theo nguyên t cth trư ng. Khu v c kinh t nhà nư c ph i là l c lư ng t o n n t ng cho vi c ti pc n công ngh hi n i, t p trung vào phát tri n các ngành công nghi p mũinh n, t o l i th so sánh m i, ng th i h tr tích c c cho s phát tri n c a khuv c kinh t tư nhân. - t o i u ki n phát tri n khu v c kinh t tư nhân, Nhà nư c c n nhanhchóng có nh ng bi n pháp h tr các doanh nghi p này trong vi c ti p c n thôngtin thương m i và công ngh , trong vi c huy ng v n và c bi t h tr cácdoanh nghi p này tr thành nh ng nhà cung ng u vào cho các doanh nghi pFDI. Vi c tr thành nh ng nhà cung ng cho các doanh nghi p FDI s giúp cácdoanh nghi p tư nhân có cơ h i ư c làm vi c v i nh ng tiêu chu n ch t lư ngvà môi trư ng kinh doanh qu c t . - Xã h i hoá m nh hơn các lĩnh v c d ch v công ích và kinh doanh ht ng ô th khác. Các quy ho ch, k ho ch, d án phát tri n kinh t - xã h i c như ng t i l i ích phát tri n c a t t c các doanh nghi p và thành ph n kinh t .Chi u tư phát tri n kinh t và xã h i t các ngu n ngân sách nhà nư c c n mb o s bình ng cho các i tư ng th hư ng thu c các thành ph n kinh t khácnhau. C n coi tr ng công tác ánh giá k p th i i u ch nh, hoàn thi n chtrương, chính sách và gi i pháp phát tri n kinh t phù h p v i nh ng thay itrong th c ti n. - Nhà nư c c n chú ý n quy n t do kinh doanh c a m i thành ph nkinh t (k c nh ng nhà u tư nư c ngoài). Quy n t do kinh doanh ư c hi u
  • 184là h th ng các quy n g n v i ch th kinh doanh bao g m các quy n: ư c b o ms h u i v i tài s n; t do thành l p doanh nghi p; t do h p ng; t doc nh tranh theo pháp lu t; t nh o t trong lĩnh v c gi i quy t tranh ch p. - c bi t, t kinh nghi m thành công c a ài Loan cho th y, trong khuv c kinh t tư nhân c n chú tr ng phát tri n lo i hình DNVVN. Hi n nay, Vi tNam v n trong tình tr ng dư th a lao ng, kh năng tích lu v n chưa cao, trình công ngh còn nhi u h n ch cho nên trong quá trình CNH, H H c n h t s cchú tr ng lo i hình doanh nghi p quy mô v a và nh . Vi c khuy n khích pháttri n lo i hình DNVVN là gi i pháp quan tr ng nh m huy ng t i a ngu n l ct khu v c dân cư cho u tư phát tri n. B i các doanh nghi p lo i này thư ngph n ng nhanh nh y hơn trư c các cơ h i m i c a th trư ng t i ch , m t ph ndo h hi u và g n gũi th trư ng hơn, h quan tâm n các cơ h i nh . S pháttri n c a lo i hình DNVVN trong khu v c nông thôn s góp ph n phát tri nnông thôn b i chúng s là c u n i có hi u qu gi a ngư i nông dân và th trư ngth gi i, làm thay i cách th c ho t ng c a ngư i nông dân, giúp ngư i nôngdân c i thi n ch t lư ng và a d ng hoá s n ph m. ng th i, s phát tri n ócòn có kh năng t o công ăn vi c làm khu v c nông thôn. i u ó là ti nthen ch t có th ph n nào thu h p kho ng cách gi a thành th và nông thôn,gi m b t s c ép di cư cho khu v c thành th . Th i gian qua, Nhà nư c ã có nhi u chính sách và bi n pháp khuy nkhích s phát tri n c a các lo i hình DNVVN nhưng k t qu t ư c còn nhi uh n ch mà có nh ng nguyên nhân quan tr ng t cơ ch , chính sách c a Nhànư c. Do v y, y m nh CNH, H H, Nhà nư c c n có nh ng ch trương vàchính sách phù h p khuy n khích các doanh nghi p này phát tri n. ó là: + Hoàn thi n chính sách khuy n khích u tư thông qua nh ng ưu ãi vv n tín d ng, v i u ki n thuê t...
  • 185 + Nhà nư c c n h tr các DNVVN tìm ki m và m r ng th trư ng ctrong và ngoài nư c. + Khuy n khích t o m i liên k t gi a các doanh nghi p l n và DNVVN b sung h tr l n nhau. + Khuy n khích s phát tri n các làng ngh ; khuy n khích lo i hình kinhdoanh công nghi p, d ch v các vùng nông thôn. Vi c khuy n khích DNVVN phát tri n s góp ph n y nhanh t cCNH, H H ng th i t o i u ki n gi i quy t các v n xã h i, chuy n i cơc u kinh t và cơ c u lao ng theo hư ng công nghi p hoá. - Ngoài ra, vi c ti p t c th c hi n các chính sách nh m g n tăng trư ngkinh t v i ti n b và công b ng xã h i; t o cơ h i cho m i ngư i dân trong vi ctìm vi c làm, tăng thu nh p thông qua vi c tăng cư ng và nâng cao ch t lư nggiáo d c - ào t o; gia tăng phúc l i xã h i cho m i t ng l p nhân dân cũngchính là nh m th c hi n dân ch hoá i s ng kinh t - xã h i t o ng l c huy ng các ngu n l c cho CNH, H H. gi i quy t nh ng v n trên c n có nh ng bư c t phá trong c i cáchhành chính c i cách di n ra sâu r ng và tri t hơn. T ó t o l p b máynhà nư c d ch v h tr m nh m s phát tri n kinh t c a c ng ng xã h i.Bên c nh ó, trong h th ng qu n lý c a nhà nư c c n y m nh phân c p nhi uhơn quy n l c kinh t cho chính quy n a phương. Nhà nư c trung ương chy u t p trung vào công tác nh hư ng chi n lư c, n nh kinh t vĩ mô và pháttri n kinh t i ngo i trong n n kinh t m . Trên cơ s ó, các a phương sphát huy t t hơn tính ch ng trong u tư phát tri n, s d ng h p lý, có hi uqu các ngu n l c c a mình.3.3.3. Chính sách a d ng hoá trong huy ng v n cho CNH, H H V n huy ng v n cho u tư phát tri n gi v trí c bi t quan tr ngtrong CNH, H H và vi c ho ch nh chính sách huy ng v n trong n n kinh t
  • 186th trư ng có nh hư ng tr c ti p n s phát tri n kinh t - xã h i. Th c t choth y, ngu n v n cho u tư phát tri n ph thu c r t l n vào các chính sách kinht c a nhà nư c. i v i m t n n kinh t ang phát tri n trong quá trình CNH,H H, m t m t chính sách c a nhà nư c c n hư ng vào m c tiêu khuy n khích u tư trong nư c, m t khác c n ph i có chính sách khơi thông dòng ch y v n u tư t bên ngoài. T kinh nghi m ài Loan cho th y, th c hi n thành công công nghi phoá c n ph i có chi n lư c t o v n, có chính sách, gi i pháp phù h p nh m huy ng m i ngu n v n cho u tư phát tri n và c bi t là th c hi n t do hoá cácdòng u tư và tài chính. Bên c nh ó, c n gi i quy t h p lý tương quan gi av n trong nư c và v n nư c ngoài. Ngu n v n tích lu t n i b n n kinh t óng vai trò r t quan tr ng i v i phát tri n kinh t b i vì s chi vi n, b sungt bên ngoài dù là i vay, vi n tr hay u tư t nư c ngoài cũng ch là t m th i.V n ODA hay v n vay cu i cùng v n ph i tr . V n FDI cũng ch là ngu n bsung và hơn n a bao gi cũng ph i có ngu n v n i ng t trong nư c t o i u ki n th c hi n có hi u qu ngu n v n bên ngoài. Bư c sang giai o n y nhanh CNH, H H thì nhu c u v v n u tưc a Vi t Nam s ngày càng tăng lên. Theo ánh giá c a các nhà kinh t , v ntrong dân hi n còn r t l n chưa ư c khai thác, huy ng. Nguyên nhân m tph n là do h th ng tài chính nư c ta còn nhi u m t h n ch , chính sáchkhuy n khích u tư còn nhi u b t c p, ho t ng u tư t ngân sách còn kémhi u qu . Hơn n a, khi Vi t Nam hoàn t t vi c gia nh p WTO thì cơ h i ti pc n ngu n v n l n t nư c ngoài ngày càng hi n h u rõ nét. V i xu hư ng t dohoá di chuy n các ngu n l c thì dòng v n ng c a ngu n v n s hư ng n chnào mà chúng có i u ki n phát huy tác d ng cao nh t và sinh l i nhi u nh t. i u ó cho th y, v n quan tr ng nh t là c n có chính sách úng thu hútngu n v n t bên ngoài. Mu n v y, i u ki n tiên quy t là ph i t do hoá cáckênh lưu thông v n vào Vi t Nam. Tuy nhiên, cũng c n nh n th c r ng, vi c t
  • 187do hoá các kênh lưu thông v n l i ch a ng nh ng r i ro khó có th lư ngtrư c, c bi t khi h th ng tài chính - ti n t c a nư c ta còn nhi u h n ch ,chưa t o l p ư c m t cơ c u v ng ch c. Nói tóm l i, Nhà nư c ph i th c s coi tr ng v n huy ng v n cho u tư phát tri n, trong ó ph i tuân th quan i m v n trong nư c là quy t nh,v n nư c ngoài là quan tr ng. Ngu n v n trong nư c không ch có vai trò quy t nh ý nghĩa lâu dài mà còn là i u ki n không th thi u thu hút và s d ngcó hi u qu ngu n v n bên ngoài. C th : - V i ngu n v n trong nư c: Trư c h t, nhà nư c c n ti p t c i m i cơ ch qu n lý ngân sách: + C i cách chính sách thu theo hư ng khuy n khích u tư phát tri n s nxu t kinh doanh, nuôi dư ng ngu n thu; m r ng ph m vi và i tư ng n p thu .Gi m t n ng thu ngân sách nhà nư c, h n ch và ch m d t hi n tư ng chi md ng ngu n thu c a ngân sách. + Vi c phát hành trái phi u Chính ph th trư ng trong và ngoài nư c,phát hành trái phi u c a các a phương cũng c n ư c khuy n khích nh m huy ng ngu n v n nhàn r i t các t ng l p dân cư cho u tư phát tri n. + Th i gian g n ây, chính sách c ph n hoá doanh nghi p nhà nư c ãcó tác d ng thu hút m t ngu n v n khá l n t kh i nh ng nhà u tư tư nhân vành ng nhà u tư nư c ngoài. Tuy nhiên, th c t cho th y v n còn khá nhi u b tc p, nh t là trong quá trình c ph n hoá nh ng doanh nghi p nhà nư c quy môl n. Do v y, nhà nư c c n ti p t c nghiên c u, hoàn thi n h th ng các văn b npháp lý v c ph n hoá như v n nh giá doanh nghi p, v n xác nh v n i ul ,v c ông chi n lư c nư c ngoài… nh m nâng cao hi u qu c a cph n hoá doanh nghi p nhà nư c trên tinh th n v a thu v ngu n v n cho ngânsách nhà nư c, v a t o i u ki n cho doanh nghi p có thêm ngu n v n cho utư phát tri n.
  • 188 + Nhà nư c c n có cơ ch , chính sách rõ ràng, minh b ch nh m s d ngcó hi u qu ngu n v n u tư t ngân sách nhà nư c tránh hi n tư ng u tư dàntr i, lãng phí, c bi t là trong u tư xây d ng cơ b n. Trong th i gian trư cm t c n rà soát và có chính sách, bi n pháp x lý k p th i i v i nh ng d án,công trình s d ng v n ngân sách nhà nư c b ch m ti n , kéo dài quá lâu,hi u qu th p ho c thi u lu n ch ng kinh t - k thu t thuy t ph c. Th hai, bên c nh các chính sách khuy n khích u tư tư nhân, nhà nư cc n t p trung i m i chính sách ti n t và phát tri n h th ng tài chính nh mnâng cao t l ti t ki m n i a, kích thích u tư phát tri n. C th : + Nhà nư c có chính sách xây d ng và phát tri n th trư ng tài chính, ng th i t o nh ng ti n cơ b n cho th trư ng này ho t ng theo nguyên t cc nh tranh lành m nh. + Xây d ng và phát tri n th trư ng v n trung và dài h n b ng cách thànhl p, khuy n khích và h tr các t ch c tín d ng phi ngân hàng như công ty tàichính, các qu u tư... và phát tri n th trư ng ch ng khoán. + Nâng cao năng l c qu n lý c a ngân hàng nhà nư c thông qua vi c sd ng linh ho t, có hi u qu các công c chính sách ti n t , ng th i t o d ngcác i u ki n c n thi t ti p t c t do hoá lãi su t, nâng cao d tr ngo i t ,hình thành ng b khung kh pháp lý cho ho t ng tín d ng. c bi t, ngânhàng nhà nư c c n có cơ ch , chính sách linh ho t có kh năng ki m soát l mphát nh m t o i u ki n cho s phát tri n b n v ng. - V i ngu n v n nư c ngoài: Trư c h t, c n ti p t c chú tr ng thu hút FDI. Trong i u ki n nư c ta lao ng dư th a, thi u vi c làm, trình khoa h c - công ngh còn th p thì nhànư c c n nh hư ng và ho ch nh chi n lư c thu hút FDI vào t ng lĩnh v ckinh t , t ng ngành kinh t . Th i gian qua, trong thu hút FDI vào Vi t Nam v ncòn nhi u v n b t c p n y sinh. Do v y, Vi t Nam c n có nh ng gi i pháp
  • 189m nh m hơn tr thành khu v c h p d n i v i các nhà u tư nư c ngoài, i u quan tr ng là c n tích c c c i thi n môi trư ng u tư: + Hoàn ch nh lu t pháp, ơn gi n hoá th t c hành chính và b o m th chi n nghiêm minh, th ng nh t, th c hi n t t các ưu ãi v thu , tín d ng iv icác i tác u tư. Th c t , Nhà nư c ta ã có s i m i m nh m trong vi cc p phép i v i các d án u tư có v n nư c ngoài khi cho phép chính quy nc p t nh ư c c p phép i v i m t s d án c th . c bi t, vi c ban hành Lu t u tư (2005) ã xoá b s phân bi t gi a ho t ng u tư c a nh ng nhà utư trong nư c và nhà u tư nư c ngoài nhưng trong th c t , m t s aphương v n còn nhi u chính sách không nh t quán, còn rào c n i v i ho t ng u tư c a nhà u tư nư c ngoài. Do v y, Chính ph c n có s ch o vàki m tra vi c th c thi pháp lu t cùng nh ng quy nh c a Nhà nư c, các cơ quanb , ngành trong ho t ng qu n lý nhà nư c i v i khu v c có v n u tư nư cngoài các a phương có bi n pháp ch n ch nh k p th i. + Chú tr ng hơn n ti n trình tri n khai d án, nâng cao t l v n u tư ưa vào th c hi n. Th c t , Vi t Nam th i gian qua thu hút u tư nư c ngoài ã có bư c phát tri n t phá, c bi t sau khi Vi t Nam gia nh p WTO. Tuynhiên, t l v n u tư th c hi n còn khá h n ch (năm 2007, t l này ch tkho ng 30%). Nguyên nhân c a tình tr ng này là do Vi t Nam v n còn thi unhi u y u t , c v m t th t c và c bi t là nh ng b t c p v h t ng cơ s ,thi u h t ngu n nhân l c k thu t và qu n lý. Do v y, Nhà nư c c n có chínhsách và gi i pháp kh c ph c nh ng m t h n ch này nh m gia tăng t l v n th chi n trên v n ăng ký. + i m i công tác xúc ti n u tư. Hi n nay, khi s c nh tranh gi a cácnư c trong thu hút FDI ngày càng tr nên gay g t thì ho t ng xúc ti n u tưngày càng tr nên quan tr ng. Do v y, Nhà nư c c n ti p t c m r ng và pháttri n ho t ng xúc ti n u tư, tăng cư ng gi i thi u, qu ng bá v nh ng ti mnăng, v môi trư ng chính sách thu n l i, v cơ h i u tư cho nh ng nhà u tư
  • 190nư c ngoài… thông qua h th ng các cơ quan nhà nư c nư c ngoài và thôngqua h th ng truy n thông trên th gi i. V lâu dài, m c tiêu và các chính sách thu hút FDI c a Vi t Nam c n ư c i u ch nh theo hư ng khuy n khích nh ng d án FDI công ngh cao, khaithác nh ng l i th so sánh c p cao, ki m soát và h n ch nh ng d án FDI chthu n tuý t p trung khai thác l i th v n có v lao ng giá r , v th trư ng tiêuth t i ch và gây ô nhi m môi trư ng nh m góp ph n chuy n d ch cơ c u kinht theo hư ng hi n i. Như v y, vi c thu hút FDI t TNCs hàng u th gi i làm t nh hư ng vô cùng quan tr ng c n ư c chú ý c bi t. Ngoài thu hút FDI, nhà nư c c n có các chính sách và bi n pháp nh mtranh th các kho n ODA và các kho n vay ưu ãi t các t ch c kinh t qu c tvà chính ph các nư c. ng th i, c n t o cơ ch , chính sách tăng t c gi ingân và nâng cao hi u qu s d ng ngu n v n này, tránh hi n tư ng lãng phí.Tuy nhiên, nhà nư c c n nh hư ng vi c s d ng vi n tr như là ngu n h trcho tăng trư ng và phát tri n. Các ưu tiên v vi n tr c n hư ng vào tăng trư ngkinh t , trư c h t áp ng các nhu c u quan tr ng nh t hi n nay. V n ODAc n ư c s d ng như là bi n pháp thúc y xu t kh u, u tư và ti t ki m, h nch nh p kh u nh ng hàng hoá ang và có th s n xu t trong nư c. Th trư ng ch ng khoán Vi t Nam m i hình thành và phát tri n trong vàinăm g n ây nhưng ã có bư c phát tri n m nh và thu hút m t lư ng khá l nv n u tư gián ti p nư c ngoài. Nhà nư c c n ti p t c nghiên c u, i u ch nhchính sách nh m t o i u ki n cho ngu n v n này ư c hi n th c hoá thtrư ng ch ng khoán và có chính sách qu n lý ho t ng c a nhà u tư nư cngoài nh m m b o nguyên t c phát tri n th trư ng ch ng khoán n nh, b nv ng và h n ch n m c th p nh t nh ng h u qu tiêu c c c a dòng v n u tưnư c ngoài qua c phi u, trái phi u.
  • 191 Ngoài nh ng gi i pháp trên, v n có th coi là quan tr ng b c nh t,quy t nh s thành công cũng như hi u qu c a chính sách huy ng v n chínhlà c n ph i phát tri n và c ng c h th ng tài chính - ngân hàng. Vi c có m t c utrúc tài chính m nh s t o i u ki n cho vi c ti n hành các bư c i quy t nhtrong ti n trình t do hoá các dòng u tư và tài chính.3.3.4. Chú tr ng phát tri n khoa h c - công ngh nh m khuy n khích và ynhanh ng d ng ti n b công ngh và nâng cao trình công ngh qu c gia Kinh nghi m c a ài Loan cho th y, vi c thu h p kho ng cách i v i cácnư c phát tri n và tham gia có hi u qu vào h th ng phân công lao ng qu c tch có th th c hi n ư c thông qua vi c tăng cư ng năng l c công ngh qu cgia b ng con ư ng du nh p, ti p c n, làm ch công ngh và ti n t i t sáng t ocông ngh m i. i u này ph thu c r t l n vào chính sách phát tri n khoa h c -công ngh c a nhà nư c. Th c t , tăng trư ng kinh t c a Vi t Nam còn ph thu c r t l n vào cácy ut u vào (v n và lao ng) là nh ng ngu n l c có gi i h n. Trong khi ó, i v i nh ng y u t v năng su t, ngoài s óng góp c a cơ ch và chính sáchthì vai trò c a khoa h c - công ngh là r t l n. Do v y: - Nhà nư c c n ti p t c i m i và hoàn thi n chính sách phát tri n khoah c - công ngh , t o môi trư ng th ch thu n l i cho ho t ng i m i và nângcao trình công ngh thúc y CNH, H H. C th : + Các cơ quan qu n lý nhà nư c v khoa h c - công ngh c n c th hóa,th ch hóa Chi n lư c phát tri n khoa h c công ngh . Xây d ng hành lang pháplý phù h p v i i u ki n m i v i yêu c u ph i t o i u ki n thu n l i nh t chos phát tri n c a khoa h c - công ngh . + Nhà nư c c n t o i u ki n r ng rãi hơn n a cho các doanh nghi p ch ng trong ho t ng i m i công ngh . Vai trò c a Nhà nư c không ch d ngl i vi c nh ra các khung kh pháp lý mà còn ph i th c hi n ch c năng nh
  • 192hư ng, ki m soát i v i các s n ph m khoa h c - công ngh khi ưa vào s nxu t vì nó có liên quan t i nh ng v n kinh t - xã h i khác như môi sinh, môitrư ng, quy n s h u trí tu … + i m i m nh m công tác qu n lý và t ch c ho t ng khoa h c -công ngh ; C n nhanh chóng hoàn thi n cơ ch , chính sách chuy n các tch c khoa h c - công ngh sang ch t ch . Trong ó c bi t chú ý hai v n l n là tài chính và nhân s ; C n có chính sách h tr cho ng d ng công nghcao, cho công tác nghiên c u ng d ng góp ph n phát tri n kinh t - xã h i. + Nhanh chóng xây d ng và hoàn thi n th trư ng công ngh Vi t Nam. th c hi n i u ó c n s m hoàn thi n h th ng pháp lu t v th trư ng khoah c - công ngh ; kiên quy t th c hi n b o v s h u trí tu , có ch tài x lýnghiêm nh ng vi ph m pháp lu t v s h u trí tu ; b o h , khuy n khích vi c sd ng nh ng gi i pháp, sáng ch m i. Tăng cư ng năng l c qu n lý nhà nư ctrong lĩnh v c s h u trí tu . - Trong chính sách phát tri n khoa h c - công ngh cũng c n chú ý m tv n h t s c quan tr ng là vai trò c a TNCs. Th c t cho th y, không ph ichính ph hay các trư ng i h c mà là TNCs óng vai trò là ngu n cung c p trith c và công ngh quan tr ng nh t cho các n n kinh t . Ho t ng u tư c aTNCs thư ng g n v i vi c chuy n t i tri th c và công ngh , v i trình qu n lývà ti p c n th trư ng qu c t cao nh t. Do v y, Vi t Nam c n h t s c chú tr ngưu tiên thu hút u tư t TNCs, c n coi ó là m t ch trương có tính chi n lư c,là cách th c cơ b n nhanh chóng nâng cao trình công ngh và năng l cc nh tranh qu c gia.3.3.5. i m i chính sách phát tri n ngu n nhân l c Trong CNH, H H, yêu c u chuy n i cơ c u kinh t , cơ c u lao ng òi h i ph i có l c lư ng lao ng có k năng, có trình . Kinh nghi m àiLoan cho th y, ngu n nhân l c là m t trong nh ng nhân t quan tr ng nh t
  • 193quy t nh s thành công trong CNH, H H và vi c nâng cao vai trò c a nhànư c trong qu n lý phát tri n ngu n nhân l c có ý nghĩa quy t nh. Th c t , àiLoan ã có s chu n b cho vi c cung ng ngu n nhân l c áp ng yêu c u c as nghi p CNH, H H thông qua vi c chú tr ng ào t o lao ng k thu t và ingũ nh ng nhà qu n lý, ch doanh nghi p có trình . Vi c k t h p gi a nhànư c và tư nhân trong phát tri n giáo d c ào t o ã mang l i nh ng k t qu tíchc c. Ngu n ngân sách u tư cho giáo d c ào t o và gia tăng các ngu n v n tkhu v c tư nhân ã góp ph n hình thành và phát tri n h th ng các trư ng àot o v i cơ c u h p lý. Nh ó, ài Loan ã có i u ki n thay th d n l c lư nglao ng trình th p b ng l c lư ng lao ng ư c ào t o bài b n c v vănhoá và ngh nghi p. ng th i, chính sách s d ng ngu n nhân l c h p lý ã cótác d ng ng viên, khuy n khích ngư i lao ng nâng cao hi u qu làm vi c. V i Vi t Nam hi n nay là m t nư c có dân s l n, l c lư ng lao ng d idào thì ngu n nhân l c còn có i u ki n phát tri n. i u quan tr ng là nhà nư cc n có s i m i trong chính sách phát tri n ngu n nhân l c nh m hư ng t im c tiêu phát tri n và qu n lý s d ng ngu n nhân l c có hi u qu . áp ngnhu c u nhân l c cho CNH, H H th i gian t i, Nhà nư c c n th c hi n cácchính sách và gi i pháp sau: - Trư c tiên, Nhà nư c ph i chú tr ng công tác chu n b nhân l c choCNH, H H. Các cơ quan ch c năng c n tăng cư ng công tác d báo: v nhu c u u tư, nhu c u nhân l c, kh năng áp ng c a l c lư ng lao ng hi n có, cơc u ngành ngh c n ào t o... có chính sách nh hư ng và h tr ào t o. - nâng cao ch t lư ng ngu n nhân l c cho CNH, H H trư c h t ph i i m i n i dung, chương trình và phương pháp giáo d c ào t o theo hư ngg n ch t v i th trư ng lao ng, v i nhu c u phát tri n c a s n xu t và kinhdoanh. Do v y, nhà nư c c n có chính sách và bi n pháp nh m:
  • 194 + Nâng cao hi u qu ho t ng xã h i hoá ho t ng giáo d c - ào t o.C n tăng cư ng tính minh b ch hoá v các kho n ngân sách dành cho giáo d cnh m h n ch tình tr ng lãng phí và kém hi u qu trong u tư cho giáo d c. Sminh b ch s t o i u ki n huy ng thành công các ngu n tài tr t khu v c tưnhân và nư c ngoài cho giáo d c b i i u mà nh ng ngư i tài tr quan tâmchính là hi u qu s d ng ngu n tài tr ó. + Ti n hành c i cách h th ng giáo d c ph thông trên quan i m toàndi n, có tính h th ng và có l trình rõ ràng. Trong thi t k chương trình c i cáchc nb t u t vi c xây d ng quan ni m m i v giáo d c - ào t o g n v i nh ng òi h i c a kinh t th trư ng và xu th phát tri n kinh t tri th c, trên cơ s óxây d ng m i chương trình gi ng d y, ra các quy trình c th . c bi t, trongthi t k chương trình c i cách c n tham kh o ý ki n óng góp c a các cơ quanch c năng, i ngũ các nhà sư ph m ang gi ng d y, và các t ng l p nhân dân tránh hi n tư ng ch quan, áp t. + C i cách ho t ng ào t o ngh theo hư ng a d ng hoá các lo i hình ào t o ngh . Tăng ngu n ngân sách và khuy n khích m i t ng l p dân cư u tưxây d ng cơ s v t ch t cho ào t o ngh . Khuy n khích các doanh nghi p s nxu t kinh doanh tr c ti p th c hi n vi c ào t o ngh cho ngư i lao ng. + Ti p t c i m i m t cách m nh m hơn n a trong giáo d c ih ctheo hư ng nâng cao ch t lư ng, g n k t ào t o v i nhu c u c a th trư ng lao ng và có nh ng bư c i chi n lư c hình thành nh ng ngành ngh ào t otiên ti n theo xu hư ng phát tri n c a th gi i áp ng nhu c u nhân l c vàchu n b ngu n nhân l c c n thi t khi n n kinh t hư ng d n n phát tri n kinht tri th c. c bi t, nhà nư c c n có chính sách i m i cơ ch tuy n d ng, ãing , cơ ch tài chính t o i u ki n cho các trư ng có th thu hút ư c nh ng cánb gi ng d y, nghiên c u có ch t lư ng.
  • 195 + T i H i ngh TW 4 (khoá X) c a ng, th trư ng giáo d c - ào t o ãbư c u ư c chính th c th a nh n. ó là m t bư c ti n m i trong nh n th cv chính sách phát tri n ngu n nhân l c cho CNH, H H trong cơ ch th trư ng.Do v y, nhà nư c c n hoàn thi n khung kh pháp lý cho s phát tri n c a lo ith trư ng này, t o i u ki n cho nó ho t ng theo úng nguyên t c th trư ng. + Tri n khai có hi u qu các d án trong Chương trình m c tiêu qu c giav giáo d c ào t o (2008). V i nư c ta, trong giai o n t i, chi n lư c CNH, H H ph i là chi n lư cCNH, H H d a ch y u vào tri th c và công ngh m i b i ây là l c lư ng s nxu t m i và là l i th phát tri n ch y u c a th i i. Chi n lư c này g n ch tv i quan i m phát tri n l y con ngư i làm g c, l y tri th c làm cơ s .3.3.6. C n có chính sách và bi n pháp mang tính t phá trong phát tri n cơs h t ng Kinh nghi m ài Loan cho th y, t o môi trư ng u tư h p d n, bênc nh vi c mb os n nh v môi trư ng kinh t - chính tr - xã h i, còn c n n m t h th ng cơ s h t ng hoàn thi n và ng b . Phát tri n cơ s h t ngcó th ư c xem xét v i tư cách là m t n i dung, m t bư c i có tính ti n c aquá trình CNH, H H. Do v y, góp ph n y nhanh CNH, H H nh m th chi n các m c tiêu ra, nhà nư c c n h t s c coi tr ng vi c phát tri n h th ngcơ s h t ng k thu t. M c dù nh ng năm qua, Nhà nư c ta ã chú tr ng t i vi c u tư xâyd ng cơ s h t ng nhưng xét trong m i quan h v i nhu c u phát tri n cũng nhưnăng l c áp ng các cơ h i t o ra, trình th c t c a h th ng h t ng cơ snư c ta còn th p, t t h u khá xa. ó là m t y u t kém h p d n các nhà u tư. c i thi n tình hình trên, trong th i gian t i Nhà nư c c n: - Quán tri t quan i m phát tri n cơ s h t ng là y u t óng vai trò ti n cho CNH, H H nên vi c xây d ng h th ng cơ s h t ng c n ư c tính toán
  • 196trư c và ph i có tác d ng hư ng d n nhu c u u tư. Nói cách khác, Nhà nư cc n ph i thi t k l trình phát tri n cơ s h t ng g n v i l trình CNH, H H, m b o tính cân i t ng th gi a phát tri n cơ s h t ng v i s phát tri n c acác ngành kinh t và yêu c u chuy n d ch cơ c u kinh t . - Bên c nh ti p t c gia tăng ngu n v n u tư t ngân sách, Nhà nư c c ncó chính sách, gi i pháp th c s có tác d ng khuy n khích khu v c kinh t tưnhân trong và ngoài nư c u tư phát tri n h th ng cơ s h t ng v i nh nghình th c phù h p và nh ng i u ki n ưu ãi. c bi t, c n coi tr ng hi u qu sd ng ngu n v n ODA trong xây d ng và phát tri n h th ng h t ng cơ s . - Nhanh chóng kh c ph c nh ng v n l n: + Gi i quy t tình tr ng thi u năng lư ng b ng các gi i pháp: Tăng u tưcho các ngu n năng lư ng ngoài thu i n và c i thi n h th ng phân ph i;Khuy n khích u tư c a tư nhân trong và ngoài nư c; Xây d ng m t môitrư ng i u ti t minh b ch và hi u qu hơn t o ng cơ và s an tâm cho cácnhà u tư tư nhân. + Nâng cao hi u qu ho t ng u tư công cho phát tri n cơ s h t ng.Chính ph c n có m t cơ quan c l p có nhi m v ánh giá, th m nh m tcách toàn di n và khách quan các d án có quy mô l n, có vai trò quan tr ng vành ng k t lu n ánh giá, th m nh c n ư c công b công khai. ng th i,trong tri n khai c n m b o ch t lư ng và úng ti n . + C n có chính sách khuy n khích tư nhân tham gia phát tri n cơ s ht ng, c bi t là phát tri n cơ s h t ng các a phương, nh ng vùng nôngthôn, vùng sâu, vùng xa nh m ph c v cho phát tri n kinh t - xã h i hi n nay.Do v y, c n minh b ch hoá các quy nh v t ai: Xoá b hoàn toàn cơ ch xin- cho b ng cơ ch u th u công khai quy n s d ng t; áp d ng chính sáchthu b t ng s n nh m ngăn ch n hành vi u cơ và khuy n khích ch sh ub t ng s n s d ng chúng vào m c ích s n xu t kinh doanh và sinh l i.
  • 197 + Nhà nư c c n có chính sách u tư tho áng cho các thành ph l n,các trung tâm ô th nh m phát tri n h t ng cơ s , t o s c hút u tư cũng như nh hư ng lan to n các khu v c lân c n. Tóm t t chương 3 Trong chương 3, lu n án ã khái quát v vai trò c a nhà nư c i v iCNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t nư c ta. T nh ng thành t u và h nch c a CNH, H H Vi t Nam, lu n án ã phân tích nh ng m t ư c và nh ngm t h n ch v vai trò c a Nhà nư c. Chính i u ó t ra yêu c u ph i im ivà nâng cao hi u l c vai trò c a Nhà nư c i v i CNH, H H trong b i c nhm i v i nh ng khó khăn và thách th c m i khi Vi t Nam ngày càng h i nh psâu r ng vào n n kinh t toàn c u hoá. T nh ng i m tương ng và khác bi t gi a Vi t Nam và ài Loan khiti n hành CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t , lu n án ã lu n gi i khnăng v n d ng m t s kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H Htrong h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan vào i u ki n nư c ta hi n nay. ólà các bài h c: i) L a ch n mô hình CNH, H H rút ng n g n v i vi c phát huyl i th so sánh và phát tri n kinh t tri th c; ii) Ti p t c hoàn thi n th ch kinht th trư ng và th c hi n dân ch hoá i s ng kinh t - xã h i t o ng l c huy ng các ngu n l c a d ng trong dân cư và nư c ngoài cho CNH, H H; iii)Chính sách a d ng hoá trong huy ng v n cho CNH, H H; iv) Chú tr ng pháttri n khoa h c - công ngh nh m khuy n khích và y nhanh ng d ng ti n bcông ngh và nâng cao trình công ngh qu c gia; v) i m i chính sách pháttri n ngu n nhân l c; và vi) C n có chính sách và bi n pháp mang tính t phátrong phát tri n cơ s h t ng. ó là nh ng kinh nghi m mà Vi t Nam hoàn toàncó th v n d ng y nhanh CNH, H H.
  • 198 K T LU N Th c ti n CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t m t s qu c gia vàlãnh th cho th y, nhà nư c có vai trò r t quan tr ng, nhi u khi mang tính quy t nh s thành công c a CNH, H H mà ài Loan là m t i n hình. Nghiên c u tài: “Vai trò c a nhà nư c i v i công nghi p hoá, hi n i hoá ài Loan trong quá trình h i nh p kinh t qu c t (th i kỳ 1961 -2003) - Bài h c kinh nghi m và kh năng v n d ng vào Vi t Nam”, lu n án cónh ng óng góp sau: - Th nh t, lu n án ã làm rõ nh ng v n lý lu n v vai trò c a nhànư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t v i vi c nh hư ngchi n lư c và có các chính sách th c hi n nh ng m c tiêu và bư c i trongCNH, H H. - Th hai, lu n án ã phân tích làm rõ vai trò c a nhà nư c ài Loan iv i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t và rút ra 7 bài h c kinh nghi mv vai trò c a nhà nư c i v i CNH, H H trong h i nh p kinh t qu c t c a ài Loan: i) Nhà nư c c n ch ng n m b t th i cơ và l a ch n th i i m thíchh p i u ch nh chi n lư c CNH, H H; ii) Nhà nư c c n th c hi n vai trò g nk t quá trình CNH, H H v i phát tri n kinh t th trư ng; iii) Nhà nư c c n cóchính sách a d ng hóa các ngu n v n, m r ng các công c huy ng v n choCNH, H H; iv) Nhà nư c ph i th c s coi khoa h c - công ngh là ng l c chos phát tri n và có các chính sách khuy n khích phát tri n khoa h c - công ngh , c bi t là các ngành công ngh cao; v) Nhà nư c c n c bi t chú tr ng chínhsách phát tri n ngu n nhân l c nh m áp ng nhu c u công nghi p hoá, nh t làphát tri n ngu n nhân l c trình cao y nhanh ti n trình hi n i hoá; vi)Nhà nư c óng vai trò quy t nh trong phát tri n h th ng h t ng cơ s ; và vii)Nhà nư c c n có chính sách ngăn ng a, h n ch và gi m thi u tác h i c a tìnhtr ng ô nhi m môi trư ng ngay t giai o n u công nghi p hoá.
  • 199 - Th ba, lu n án ã lu n gi i, làm rõ kh năng v n d ng m t s kinhnghi m v vai trò c a nhà nư c ài Loan i v i CNH, H H trong h i nh pkinh t qu c t , ó là: L a ch n mô hình CNH, H H rút ng n g n v i vi c pháthuy l i th so sánh và phát tri n kinh t tri th c; Ti p t c hoàn thi n th ch kinht th trư ng và th c hi n dân ch hoá i s ng kinh t - xã h i t o ng l c huy ng các ngu n l c a d ng trong dân cư và nư c ngoài cho CNH, H H; Chínhsách a d ng hoá trong huy ng v n cho CNH, H H; Chú tr ng phát tri n khoah c - công ngh nh m khuy n khích và y nhanh ng d ng ti n b công nghvà nâng cao trình công ngh qu c gia; i m i chính sách phát tri n ngu nnhân l c; C n có chính sách và bi n pháp mang tính t phá trong phát tri n cơs h t ng. Lu n án xu t m t s ki n ngh tăng thêm tính kh thi trong vi c v nd ng nh ng kinh nghi m v vai trò c a nhà nư c ài Loan i v i CNH, H Htrong h i nh p kinh t qu c t v i nư c ta hi n nay: M t là, c n xây d ng Nhà nư c m nh, hi n i có năng l c làm t t vaitrò c a mình trong CNH, H H: - Ti p t c y m nh c i cách hành chính sâu r ng hơn, tri t hơn; ngth i phân nh rõ ch c năng, nhi m v c a t ng B , ngành; gi a Nhà nư c trungương và chính quy n a phương trong cơ ch v n hành n n kinh t . - Ti p t c im i i ngũ cán b , chú tr ng xây d ng m t i ngũ cácchuyên gia k tr , các nhà ho ch nh chính sách th c s tài năng. - G n c i cách kinh t v i c i cách chính tr , th c hi n dân ch hoá is ng chính tr - xã h i hư ng t i hình thành ng b th ch kinh t th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa. Hai là, tăng thêm tính hi u qu trong công tác ch o i u hành c a Nhànư c i v i CNH, H H:
  • 200 - C n chú tr ng tính khoa h c và hi u qu trong xây d ng chi n lư c pháttri n kinh t - xã h i, trong quy ho ch ngành và vùng thúc y chuy n d ch cơc u kinh t theo hư ng h i nh p kinh t qu c t và phát huy t t l i th so sánh. - Nhà nư c c n nhanh chóng n nh môi trư ng kinh t vĩ mô gi mthi u nh ng nhân t b t n nh gây nh hư ng tiêu c c n n n kinh t , c n chútr ng phát huy ng l c c a kinh t th trư ng n phân b và s d ng ngu n l ctrong CNH, H H; c n nhanh chóng kh c ph c tình tr ng u tư dàn tr i và th tthoát, lãng phí trong u tư. - Chú tr ng CNH, H H v i m c tiêu tăng trư ng b n v ng. Nghĩa là ph iquan tâm nhi u hơn n ch t lư ng c a s tăng trư ng. Nó ư c nhìn nh n trêncác giác kinh t - k thu t - xã h i - môi trư ng. Tóm l i, trong xu th cách m ng khoa h c - công ngh và toàn c u hoá ang di n ra m nh m , khi làm t t ch c năng nh hư ng và i u hành, Nhànư c s tr thành nhân t vô cùng quan tr ng mang l i thành công trong CNH,H H t nư c.
  • 201 DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH Ã CÔNG B C A TÁC GI1. Tr n Khánh Hưng (1999), “M t s gi i pháp thúc y công nghi p hoá nông nghi p, nông thôn Hàn Qu c và ài Loan”, T p chí Kinh t và phát tri n, s 32, 9 - 10/ 1999, tr. 52-55.2. Tr n Khánh Hưng (2003), “Kinh nghi m th c t t chính sách phát tri n ngu n nhân l c c a ài Loan trong quá trình công nghi p hoá”, T p chí Kinh t và phát tri n, s Chuyên Khoa Kinh t h c, 11/2003, tr. 52-53, 59.3. Tr n Khánh Hưng (2008), “ ài Loan: Chính sách kinh t - tài chính sau kh ng ho ng kinh t châu Á”, T p chí Tài chính doanh nghi p, s 1+2/2008, tr. 59.4. Tr n Khánh Hưng (2008), “Công nghi p hoá theo mô hình rút ng n ài Loan”, T p chí Kinh t và phát tri n, s c san 03/2008, tr. 47-50, 58.5. Tr n Khánh Hưng (2008), “Kinh nghi m phát tri n công ngh c a ài Loan”, T p chí Tài chính doanh nghi p, s 3/2008, tr. 34-35.
  • 202 DANH M C TÀI LI U THAM KH OTi ng Vi t1. Vũ Tu n Anh (1994), Vai trò c a nhà nư c trong phát tri n kinh t , Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.2. Ban Tư tư ng - Văn hoá Trung ương (2001), Tài li u tham kh o ph c v nghiên c u ngh quy t ih i i bi u toàn qu c l n th IX c a ng, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.3. Ban Tư tư ng - Văn hoá Trung ương (2001), Tài li u nghiên c u Văn ki n i h i IX c a ng, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.4. Ban Tư tư ng - Văn hoá Trung ương - B Nông nghi p và phát tri n nông thôn (2002), Con ư ng CNH, H H nông nghi p, nông thôn Vi t Nam, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.5. Lê Xuân Bá (2006), “Kh năng c nh tranh c a doanh nghi p Vi t Nam trong quá trình h i nh p kinh t qu c t ”, T p chí Qu n lý kinh t s 12 tháng 1+2 năm 2007, tr 11.6. B K ho ch và u tư, Vi n chi n lư c phát tri n (1997), Công nghi p hóa và chi n lư c tăng trư ng d a trên xu t kh u, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.7. B K ho ch và u tư (2008), B i c nh trong nư c qu c t và vi c nghiên c u xây d ng chi n lư c 2011-2020.8. B Khoa h c và công ngh (2006): Khoa h c và công ngh Vi t Nam 2001 - 2005.9. B Ngo i giao (1999), Toàn c u hoá và h i nh p kinh t c a Vi t Nam, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.10. B Ngo i giao (2002), Vi t Nam h i nh p kinh t trong xu hư ng toàn c u hoá v n và gi i pháp, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.
  • 20311. B Thương m i (2004), Ki n th c cơ b n v h i nh p kinh t qu c t .12. Chương trình Vi t Nam - i h c Havard (2008), L a ch n thành công bài h ct ông Á và ông Nam Á cho tương lai Vi t Nam.13. Mai Ng c Cư ng (1996), L ch s các h c thuy t kinh t , Nhà xu t b n Th ng kê.14. Vũ ình C (2000) (ch biên), Khoa h c và công ngh hư ng t i th k XXI. nh hư ng và chính sách, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.15. G. Crelott (1989), Cơ c u và chi n lư c phát tri n kinh t , Vi n qu n lý kinh t trung ương d ch.16. Di n àn phát tri n GRIPS (2003), Báo cáo tóm t t G n tăng trư ng kinh t v i gi m nghèo - Cơ s h t ng quy mô l n trong b i c nh Chi n lư c toàn di n v tăng trư ng và xóa ói gi m nghèo Vi t Nam.17. Nguy n Trí Dĩnh (1991), Vai trò nhà nư c các nư c ASEAN, Nhà xu t b n Th ng kê.18. Nguy n Trí Dĩnh - Ph m Th Quý (2006), Giáo trình L ch s kinh t , Nhà xu t b n i h c Kinh t qu c dân.19. Lê ăng Doanh (2002), Hình thành ng b h th ng chính sách kinh t vĩ mô thúc y CNH, H H, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.20. Ph m T t Dong (2001), nh hư ng phát tri n i ngũ trí th c Vi t Nam trong CNH, H H, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.21. Phan Xuân Dũng - H Th M Du (2006), i m i qu n lý và ho t ng các t ch c khoa h c và công ngh theo cơ ch doanh nghi p, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.22. Tr n Thái Dương (2004), Ch c năng kinh t c a Nhà nư c - Lý lu n và th c ti n Vi t Nam hi n nay, Nhà xu t b n Công an nhân dân.
  • 20423. ng c ng s n Vi t Nam (1986), Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th VI, NXB S th t.24. ng c ng s n Vi t Nam (1991), Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th VII, Nhà xu t b n S th t.25. ng c ng s n Vi t Nam (1994), Văn ki n H i ngh ban Ch p hành Trung ương l n th 7 khoá VII, Nhà xu t b n S th t.26. ng c ng s n Vi t Nam (1996), Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th VIII, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.27. ng c ng s n Vi t Nam (2001), Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th IX, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.28. ng c ng s n Vi t Nam (2006), Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th X, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.29. Ngô Văn i m (2004), Toàn c u hoá kinh t và h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.30. Nguy n i n (1996), “Công nghi p hoá nông nghi p và nông thôn ài Loan”, T p chí Nghiên c u Trung qu c, S 4 (3), tr 65.31. c nh (1991), Nhà nư c trong kinh t th trư ng các nư c ang phát tri n châu Á, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.32. c nh (1999), Công nghi p hoá, hi n i hoá: Phát huy l i th so sánh - Kinh nghi m c a các n n kinh t ang phát tri n châu Á, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.33. c nh (1999), M t s v n v chi n lư c công nghi p hoá và lý thuy t phát tri n, Nhà xu t b n Th gi i.34. c nh (2004), Kinh t h c phát tri n v công nghi p hoá và c i cách n n kinh t , Nxb Chính tr qu c gia.
  • 20535. Ph m Minh H c (2001), Nghiên c u con ngư i và ngu n nhân l c i vào CNH, H H, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.36. Lương Vi t H i (2001), Hi n i hoá xã h i m t s v n lý lu n và th c ti n, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.37. Dương Phú Hi p - Vũ Văn Hà (2001), Toàn c u hoá kinh t , Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.38. Ph m Duy Hi n (2005), “Khoa h c Vi t Nam ang âu”, Th i báo kinh t Sài Gòn, s 48 - 2005.39. ng H u (2001), Phát tri n kinh t tri th c rút ng n quá trình CNH, H H, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.40. Ph m Khiêm Ích - Nguy n ình Phan (1994), Công nghi p hoá và hi n i hoá Vi t Nam và các nư c trong khu v c, Nhà xu t b n Th ng kê.41. Ngu Ki t - H Di u (1993), Bí quy t c t cánh c a b n con r ng nh , Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.42. K y u h i th o qu c gia (2003), Thương m i Vi t Nam trong ti n trình h i nh p kinh t qu c t , Nhà xu t b n Th ng kê.43. Tr n Quang Lâm - An Như H i (2006), Kinh t có v n u tư nư c ngoài Vi t Nam hi n nay, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.44. Ph m Văn Linh (2003), “Gi i pháp phát tri n kinh t nhanh hơn trong năm 2003”, T p chí C ng s n, s 1+2 tháng 1- 2003.45. ng Th Loan - Lê Du Phong - Hoàng Văn Hoa (2006), Kinh t Vi t Nam 20 năm i m i (1986-2006): Thành t u và nh ng v n t ra, Nhà xu t b n i h c Kinh t qu c dân.46. Hoàng Th Bích Loan (2002), Công ty xuyên qu c gia c a các n n kinh t công nghi p m i châu Á, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.
  • 20647. Ph m Ng c Long (1996), “Tương quan v n u tư trong nư c và nư c ngoài”, T p chí nghiên c u kinh t , s 6 - 1996.48. ng Danh L i (2003), “Kinh t tư nhân Vi t Nam: Nh ng thu n l i khó khăn trong quá trình phát tri n”, T p chí Phát tri n kinh t , S 04/2003.49. Nguy n Th Luy n (1998) (ch biên), CNH, H H: Nh ng bài h c thành công c a ông Á, Vi n kinh t th gi i.50. Nguy n Th Luy n (2005) (ch biên), Nhà nư c v i phát tri n kinh t tri th c trong b i c nh toàn c u hoá, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.51. Võ i Lư c (1998), “T mô hình công nghi p hoá c i n t i mô hình công nghi p hoá theo hư ng h i nh p qu c t ”, T p chí Nh ng v n kinh t th gi i, S 4 (54) tháng 8/1998.52. Võ i Lư c (1999), Nh ng xu hư ng phát tri n c a th gi i và s l a ch n mô hình công nghi p hoá c a nư c ta, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.53. Bùi Xuân Lưu - Nguy n H u Kh i (2006), Giáo trình kinh t ngo i thương, Nhà xu t b n Lao ng - xã h i.54. inh Hi n Minh (2006), “Tăng trư ng kinh t và cơ c u kinh t Vi t Nam trong năm 2006”, T p chí Qu n lý kinh t , s 12 tháng 1+2 năm 2007, tr 68.55. Nguy n Kh c Minh (2005), nh hư ng c a ti n b công ngh n tăng trư ng kinh t , Nhà xu t b n Khoa h c và k thu t.56. Hoài Nam (2004), M t s v n v CNH, H H Vi t Nam, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.57. Ngân hàng th gi i (2002), Suy ng m l i s th n kỳ ông Á, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.58. Lê H u Nghĩa (2000), “V n toàn c u hoá kinh t và s ch ng h i nh p c a Vi t Nam”, Tài li u t p hu n hè 8-2000 t i H c vi n Chính tr qu c gia H Chí Minh, t p II.
  • 20759. Lê H u Nghĩa (2006), “Bàn v vai trò thúc y tăng trư ng và phát tri n theo hư ng b n v ng c a các khu ch xu t, khu công nghi p Vi t Nam”, T p chí C ng s n, s 14 tháng 7-2006.60. Hoàng Th Thanh Nhàn (2003) (ch biên), i u ch nh cơ c u kinh t Hàn Qu c, Malaixia và Thái Lan, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.61. Tr n Nhâm (1997), Có m t Vi t Nam như th i m i và phát tri n, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.62. Lê Du Phong (2006) (ch biên): Ngu n l c và ng l c phát tri n trong n n kinh t th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam, Nhà xu t b n Lý lu n chính tr .63. Trì i n Tri t Phu - H Hân (1997), ài Loan n n kinh t siêu t c và b c tranh cho th k sau, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.64. Lê H ng Ph c - c nh (1988), Các mô hình công nghi p hóa: Xinhgapo, Nam Tri u Tiên, n , Vi n kinh t th gi i.65. Nguy n Tr n Qu (2000) (ch biên), L a ch n s n ph m và th trư ng trong ngo i thương th i kỳ công nghi p hoá c a các n n kinh t ông Á, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.66. Ph m Thái Qu c (1997), Kinh t ài Loan tình hình và chính sách, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.67. Lương Xuân Quỳ (2006) (ch biên), Qu n lý nhà nư c trong n n kinh t th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam, Nhà xu t b n Lý lu n chính tr .68. Nguy n Huy Quý (1980), Kỳ tích kinh t ài Loan, Nhà xu t b n S th t.69. Ph m Th Quý (2002), Chuy n i mô hình kinh t Vi t Nam - Th c tr ng và kinh nghi m, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.
  • 20870. Ti n Sâm (2007) (ch biên), Báo cáo phát tri n Trung Qu c – Tình hình và tri n v ng, Nhà xu t b n Th gi i.71. Li Tan (2008), Ngh ch lý c a chi n lư c u i k p – Tư duy l i mô hình phát tri n kinh t d a vào nhà nư c, Nhà xu t b n Tr .72. Lê Bàn Th ch - Tr n Th Tri (2000), Công nghi p hoá NIEs ông Á và bài h c kinh nghi m i v i Vi t Nam, Nhà xu t b n Th gi i.73. Bùi T t Th ng (2006) (ch biên), Chuy n d ch cơ c u ngành kinh t Vi t Nam, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.74. Tr n Văn Th (1997), Công nghi p hoá Vi t Nam trong th i i châu Á - Thái Bình dương, Nhà xu t b n Thành ph H Chí Minh.75. Tr n Văn Th - Nguy n Ng c c - Nguy n Văn Ch nh - Nguy n Quán (2000), Kinh t Vi t Nam 1955 - 2000 - Tính toán m i, phân tích m i, Nhà xu t b n Th ng kê.76. Tr n Văn Th (2005), Bi n ng kinh t ông Á và con ư ng công nghi p hoá Vi t Nam, Nxb Chính tr qu c gia.77. Võ Thanh Thu (2003), Quan h kinh t qu c t , Nhà xu t b n Th ng kê.78. Nguy n Văn Thu (1994), M t s v n v chính sách phát tri n khoa h c và công ngh , Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.79. Bùi Sĩ Ti u (2007), “Phát tri n khoa h c, công ngh , thúc y quá trình h i nh p kinh t qu c t ”, T p chí C ng s n, s 774 tháng 4/2007.80. Lê Văn Toàn - Tr n Hoàng Kim - Ph m Huy Tú (1992), Kinh t NICs ông Á kinh nghi m i v i Vi t Nam, Nhà xu t b n Th ng kê.81. T ng c c Th ng kê: T ng quan v xu t nh p kh u c a Vi t Nam trong 20 năm i m i.82. T n Ngôn Trư c (2001), Th i i kinh t tri th c, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.
  • 20983. Nguy n Anh Tu n (2006), “Chuy n giao công ngh qua u tư tr c ti p nư c ngoài Vi t Nam nh ng năm qua”, T p chí C ng s n, s 18 tháng 9/2006.84. Vũ Qu c Tu n - Hoàng Thu Hà (2001), Phát tri n DNVVN: Kinh nghi m nư c ngoài và phát tri n DNVVN Vi t Nam, Nhà xu t b n Th ng kê.85. Vi n Chi n lư c phát tri n - B K ho ch và u tư (2002), M t s v n lý lu n, phương pháp lu n phương pháp xây d ng chi n lư c và quy ho ch phát tri n kinh t Vi t Nam, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.86. Vi n Konrad Adenauer (2005), Vai trò c a DNVVN trong n n kinh t Kinh nghi m trong nư c và qu c t , Nhà xu t b n Th gi i.87. Vi n Kinh t th gi i (1989), Các nư c công nghi p m i, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.88. Vi n Nghiên c u qu n lý kinh t Trung ương (2003), Kinh t Vi t Nam 2002, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.Ti ng Anh89. Aberbach, Jocl D, (1994), The Role of the State in Taiwans Development, London: An East Gate Book, ISBN 1-56324-325-4.90. Council for Economic Planning and Development, Republic of China, Taiwan Statistical Data Book, 2004.91. Dahlman, Carl, and Ousa Sananikone (1997), “Taiwan, China: Policies and Institutions for Rapid Growth”, In Danny M. Leipziger, ed, Lessons from East Asia, Ann Arbor: University of Michigan Press.92. Haggard, Stephen (1999), “Governance and Growth: Lessons from the Asean Economic Crisis”, Asia Pacific Economic Literature 13 (November): 30 - 42.93. Krugman, Paul & Obstfeld, Maurice (2003), International Economics: Theory and Policy, Elm Street Publishing Services, Inc.
  • 21094. Liu, David (2004), Taiwan Economic Miracle, Lessons for Developing Countries, Conference on Taiwan & Vietnam Global E-logistical management, 11 - 2004.95. Nguyen Khac Minh - Giang Thanh Long: Technical Efficiency and Productivity Growth in Vietnam, The Publishing House of Social Labour.96. Wade, Robert (1988), “State Intervention in “Outward-looking” Development: Neoclassical Theory and Taiwanese Practice”, In Gordon White, ed., Development States in East Asia, New York: Macmillan Press.97. Wade, Robert (1990), Governing the Market: Economic Theory and the Role of Government in East Asian Industrialization, Priceton University Press, p 65.98. World Bank (1993), The East Asian Miracle: Economic Growth and Public Policy, New York: Oxford University Press.Các Web sites:www.vietnamnet.vn; www.vnexpress.net; www.thanhnien.com.vn;www.mof.gov.vn; www.mot.gov.vn; www.tuoitre.com.vn; www.vir.com.vn;www.nhandan.com.vn; www.vneconomy.vn; www.taiwanheadline.gov.tw;www.chinhphu.gov.vn; www.laodong.com.vn;
  • 211 PH L C Ph l c 1: Cơ c u chi tiêu chính ph ài Loan Giáo d c, Phát An T ng Hành Qu c NghĩaNăm Khoa h c tri n sinh xã Khác s chính phòng v và văn hoá kinh t h i1960 100.0 11.7 49.4 13.6 14.0 6.9 0.1 4.31965 100.0 12.8 41.0 12.5 19.1 7.6 4.3 2.71970 100.0 13.4 37.3 16.9 18.6 10.0 1.6 2.11975 100.0 15.7 24.5 16.8 30.3 10.2 0.8 1.71980 100.0 9.4 30.3 15.5 32.0 11.2 0.5 1.01981 100.0 9.9 24.6 17.7 34.1 12.0 0.4 1.21982 100.0 10.3 24.6 17.9 30.3 14.7 0.5 1.71983 100.0 11.1 27.4 19.7 24.7 15.5 0.9 0.81984 100.0 10.6 24.4 19.5 27.4 16.2 1.1 0.91985 100.0 11.3 24.8 20.4 25.3 16.2 1.1 0.91986 100.0 11.4 24.9 20.9 25.1 16.1 0.9 0.81987 100.0 11.2 23.2 20.8 26.7 16.1 1.1 0.91988 100.0 11.0 22.1 20.3 26.5 18.2 1.1 0.81989 100.0 8.1 15.6 17.0 44.8 12.7 0.9 1.01990 100.0 11.5 19.2 20.7 27.5 18.6 1.5 1.01991 100.0 12.0 17.8 22.6 25.2 18.8 2.6 1.01992 100.0 12.7 15.3 20.8 29.6 18.8 2.2 0.71993 100.0 11.9 14.4 19.9 31.1 18.2 3.6 0.81994 100.0 11.8 17.6 20.9 25.6 19.2 4.1 0.61995 100.0 11.6 14.1 18.7 22.9 21.7 10.2 0.61996 100.0 13.2 15.5 20.3 17.9 26.9 5.8 0.51997 100.0 13.0 15.5 20.0 15.7 28.9 6.2 0.71998 100.0 12.9 15.7 20.7 16.8 27.4 5.8 0.81999 100.0 13.6 14.0 20.9 17.1 26.9 6.9 0.62000 100.0 14.9 11.4 20.9 15.1 28.7 8.6 0.42001 100.0 14.5 10.9 18.9 17.6 30.0 7.6 0.62002 100.0 15.2 10.5 20.4 18.9 26.4 8.0 0.62003 100.0 15.0 10.3 20.9 18.3 27.6 7.2 0.52004 100.0 14.9 11.1 20.6 19.0 27.4 6.2 0.62005 100.0 14.9 10.8 20.4 20.2 27.4 5.7 0.7 Ngu n: Council for Economic Planning and Development, Republic ofChina, Taiwan Statistical Data Book, 2007.
  • 212 Ph l c 2: Chi tiêu cho R&D phân theo lo i hình ài Loan ơn v tính: tri u NT$, % Nghiên c u cơ Nghiên c u ng Phát tri n th c T ng sNăm b n d ng nghi m Giá tr % Giá tr % Giá tr % Giá tr %1992 94.828 100 10.999 11,6 34.744 36,6 49.085 51,81993 103.617 100 12.887 12,4 37.523 36,2 53.207 51,31994 114.682 100 15.714 13,7 40.809 35,6 58.159 50,71995 125.031 100 15.311 12,2 35.906 28,7 73.814 59,01996 137.955 100 15.223 11,0 41.463 30,1 81.269 58,91997 156.321 100 15.715 10,1 47.444 30,4 93.162 59,61998 176.455 100 17.886 10,1 55.001 31,2 103.569 58,71999 190.520 100 20.115 10,6 60.253 31,6 110.153 57,82000 197.613 100 20.462 10,4 59.288 30,0 117.880 59,62001 204.974 100 22.143 10,8 59.914 29,2 122.917 60,02002 224.428 100 24.725 11,0 60.399 26,9 139.305 62,1 Ngu n: Republic of China (1992-2004), Taiwan Statistical Data Book.Taipei: Council for Economic Planning and Development, p. 125.
  • 213 Ph l c 3: Kim ng ch m t s s n ph m xu t kh u ch y u c a ài Loan ơn v tính: Tri u USD Các s n ph m Các s n ph m công ngh T ng kim ng ch i nt thông tin và vi n thông 1996 115.942 16.632 12.546 1997 122.081 18.024 14.442 1998 110.582 16.901 13.758 1999 121.591 21.833 15.142 2000 148.321 31.674 19.562 2001 122.866 23.601 15.668 2002 130.597 25.838 16.039 2003 144.180 31.158 14.057 Ngu n: Republic of China (1992-2004), Taiwan Statistical Data Book.Taipei: Council for Economic Planning and Development, p. 8.
  • 214 Ph l c 4: M t s s n ph m c a ài Loan ng s 1 th gi i năm 2002* Giá tr S n lư ng Th ph n c a S lư ng Th ph n c a Giá tr S n ph m ài Loan trong s n ph m ài Loan trong (tri u th trư ng toàn (1000 th trư ng toàn USD) c u (%) ơn v ) c u (%)1. Máy tính xách tay 13.922 56 18.196 612. M ng không dây 619 30 13.482 803. Mô em băng thông 610 45 10.400 65r ng 300 34 5.766 534. Cáp Mô em 7.256 73 … …5. M ch tích h p Foundry 2.788 32 9.066.000 486. V t li u m ch 629 8 8.514 517. B nh tuy n** 5.646 59 18.254 608. Màn hình LCD 3.146 40 79.409 459. ĩa quang 5.636 72 86.551 6510. Bo m ch ch 1.145 83 5.762.000 8511. ghi ĩa quang 204 25 24.225 6712. Các giao di n m ng 145 39 31.697 6213. Hub 994 11 1.078 2314. ABS Copolymer 350 31 470.000 3715. S i quang Ngu n: Industrial Development Bureau, Ministry of Economics Affairs, R.O.C., Taiwan Statistical Data Book 2004. (Ghi chú: *Ch xét theo giá tr s n xu t; ** ng th nh t xét theo s lư ng s n ph m s n xu t).
  • 215 Ph l c 5: T l sinh viên, h c viên h c ngh trong l a tu i i h c trong t ng dân s m t s nư c châu Á, 1996 (%) Sinh viên ih c H c nghQu c gia và Trong l a Lĩnh v c Lĩnh v c k Lĩnh v c k vùng lãnh tu i i KH&CN /t ng thu t /t ng dân thu t /t ng dân th h c s sinh viên s sH ng Kông 20 0,50 0,25 0,79 Hàn Qu c 40 0,96 0,58 1,93 Nh t B n 31 0,43 0,37 1,17 Malaixia 07 0,15 0,07 0,17 ài Loan 37 0,92 0,68 2,12 Ngu n: Foreign Direct Investment and Productivity Growth in Malaysia,UKM, 1997, p. 27.
  • 216 Ph l c 6: T tr ng các ngành kinh t trong GDP (%) c a ài Loan Năm Nông nghi p Công nghi p D ch v 1970 15,5 41,3 43,2 1980 7,7 45,8 46,5 1990 4,2 42,3 53,5 1995 3,5 36,3 60,2 2003 1,8 30,4 67,8 Ngu n: Lê Văn Toàn - Tr n Hoàng Kim - Ph m Huy Tú, Kinh t NICs ông Á kinh nghi m i v i Vi t Nam. NXB Th ng kê, Hà n i 1992, tr. 21;Republic of China (1992-2004), Taiwan Statistical Data Book. Taipei: Councilfor Economic Planning and Development, p. 54.
  • 217 Ph l c 7: T tr ng xu t kh u c a Vi t Nam sang các châu l c (%) 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005Châu Á 30,4 73,1 61,9 50,9Châu Âu 51,7 15,6 23,9 20,7Châu M 1,0 2,6 5,9 18,9T ng s 100 100 100 100 Ngu n: T ng c c Th ng kê: T ng quan v xu t nh p kh u c a Vi t Namtrong 20 năm i m i.
  • 218 Ph l c 8: Cơ c u hàng nh p kh u Vi t Nam phân theo ngành hàng giai o n (2004 - 2006) T tr ng (%) Tăng trư ng (%) 2004 2005 2006 2004 2005 2006T ng giá tr xu t kh u 100 100 100 27,8 15,7 20,1Các s n ph m d u 11,2 13,6 13,2 20,7 40,6 22,3Hàng hoá cu i cùngMáy móc và thi t b 16,4 14,3 14,8 41,3 0,6 24,1Máy tính và hàng i n t 4,2 4,6 4,6 46,7 27,1 20,4Nguyên li u thô và trung gianDư c ph m 1,3 1,4 1,2 16,8 22,5 9,0S t và thép - 7,9 6,5 24,2 13,9 -0,9V i 6,0 6,5 6,7 37,0 24,5 23,1Nguyên li u da và d t may 7,0 6,2 4,4 1,4 1,3 -14,1Nh a 3,7 3,9 4,2 21,5 22,2 26,8Ô tô (CKD/IKD) 2,0 2,5 1,6 45,6 40,5 -34,7Hoá ch t 2,1 2,3 2,3 25,6 26,7 18,6Các s n ph m hoá ch t 2,2 2,3 2,3 20,7 19,2 19,0Phân bón 2,6 2,7 1,5 31,6 -22,2 5,1Gi y 0,8 1,0 1,1 19,3 46,1 30,5S i 1,1 0,9 1,1 -5,2 0,2 60,3Thu c tr sâu 0,7 0,7 0,7 2,0 15,9 22,8Bông 0,6 0,5 0,5 8,8 -12,1 34,1 Ngu n: T ng c c Th ng kê và T ng c c H i quan