i             Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o       Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n                     L£ KIM NGäC Tæ CHøC H¹CH TO...
ii              L I CAM OAN     Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c uc a riêng tôi. Các s li u, k t qu nêu trong lu ...
iii                                                      M CL CL i cam oanDanh m c các ch vi t t tDanh m c b ng, sơL IM   ...
iv        DANH M C CÁC CH              VI T T TADB         Ngân hàng Phát tri n Châu ÁBHXH        B o hi m xã h iBHYT     ...
v                                DANH M C B NG, HÌNH VI. B NGB ng 1.1 – So sánh cơ ch qu n lý tài chính theo d toán năm và...
1                              L IM               U1. Tính c p thi t c a    tài lu n án       Con ngư i là ngu n tài nguyê...
2nư c ài th . Bư c sang th i kỳ       i m i, cơ ch bao c p cũ không còn n a,xã h i có nhi u thành ph n kinh t khác nhau và...
3tài chính m i, ch m c p nh t nh ng thay            i c a ch      k toán, lúng túngtrong vi c ng d ng công ngh thông tin, ...
4gi     ó là Earl R.Wilson, Leon E.Hay, Susan C. Kattelus ã cùng tham gia m ts công trình và vi t cu n sách n i ti ng v i ...
5(Generally accepted accounting principles - GAAP) áp d ng cho các b nhvi n và các t ch c y t khác do Hi p h i các B nh vi...
6trình này tác gi ch trình bày nh ng v n       lý lu n cơ b n v t ch c ktoán nói chung áp d ng cho m i ơn v k toán mà khôn...
74.     i tư ng và phương pháp nghiên c u c a Lu n án4.1.     i tư ng nghiên c u c a Lu n án         G n li n v i   tài ng...
8h th ng. Trên cơ s     ó, tác gi phân tích, ánh giá và xem xét các nguyênnhân ch quan và khách quan c a nh ng k t qu và t...
9                                 CHƯƠNG 1M TS            V N        LÝ LU N V T              CH C H CH TOÁN         K TOÁ...
10        Theo Giáo trình K toán tài chính Nhà nư c c a Trư ng        i h c Tàichính K toán Hà n i (nay là H c vi n Tài ch...
11t vĩ mô. Trong khi ó, các doanh nghi p có th thu c nhi u thành ph n kinht khác nhau và       t n t i trong n n kinh t th...
12       Xu t phát t s khác bi t ó, theo chúng tôi vi c phân       nh rõ cơ quanhành chính Nhà nư c và ơn v s nghi p là h ...
13 i u ki n nâng cao dân trí, b i dư ng nhân tài,    m b o nhân l c, thúc   y ho t  ng kinh t phát tri n và ngày càng     ...
14các ho t      ng ó có nh hư ng tr c ti p     n năng su t lao   ng xã h i do ócó liên quan     n toàn b ho t    ng c a xã...
15       -   ơn v s nghi p th c hi n các d ch v công mà ngư i s d ng ph itr m t ph n ti n.       -   ơn v s nghi p th c hi...
16        Theo quan i m tài chính c a Nhà nư c ta hi n nay, quy nh t i Ngh         nh43/2006/N -CP ngày 25/4/2006 c a Chín...
17nhóm các ơn v s nghi p ư c NSNN            m b o toàn b và nhóm các ơn v snghi p t      m b o toàn b ho c m t ph n chi p...
18m t ph n chi phí ho t      ng thư ng xuyên thu c s h u Nhà nư c, do cơ quancó th m quy n c a Nhà nư c thành l p         ...
19         Như v y theo chúng tôi, qu n lý là yêu c u t t y u          m b o s ho t     ng bình thư ng c a m i quá trình v...
20    B ng 1.1 – So sánh cơ ch qu n lý tài chính theo d toán năm và                       cơ ch t ch tài chính  Tiêu chí  ...
21        Như v y xét trên m t s tiêu chí chính chúng tôi cho r ng cơ ch qu nlý tài chính theo d toán năm là cơ ch qu n lý...
22          Theo chúng tôi,     t ư c nh ng m c tiêu     ra, công tác qu n lý tàichính ơn v s nghi p bao g m ba khâu công ...
23 i u hành m i ho t     ng. Tuy nhiên theo chúng tôi n u ch d a trên d toánc a năm trư c thì m i ho t     ng s v n ư c ti...
24  i gi a kh i lư ng công vi c và chi phí th c hi n     ng th i giúp ơn v l ach n ư c cách th c t i ưu nh t        t ư c ...
25và tri n khai áp d ng th nghi m phương pháp l p d toán không d a trên cơs quá kh cho m t s ho t         ng t ch c a ơn v...
26ngày càng tăng. i u này òi h i các ơn v ph i t ch c khai thác các ngu nthu h p pháp này nh m tăng cư ng năng l c tài chí...
27ghi nh n       y    , k p th i và liên t c giám sát quá trình ch p hành d toán ã ư c xây d ng. Mu n v y các ơn v ph i t ...
28       Trong cơ ch t ch tài chính, thư c o các kho n chi c a ơn v cóch p hành úng d toán hay không chính là quy ch chi t...
29m c chi và thư ng xuyên t ch c phân tích, ánh giá, t ng k t rút kinhnghi m trên cơ s      ó    ra bi n pháp tăng cư ng q...
30vào lĩnh v c ho t     ng, ch c năng, nhi m v   ư c giao, m t khác ph thu cvào cơ c u t ch c b máy qu n lý, phương th c h...
31m t ơn v , t ch c. Quan i m này cho th y vai trò c a k toán trong qu n lýtài chính r t h n ch , b lu m , chưa phát huy ư...
32         Như v y có nhi u      nh nghĩa khác nhau v k toán nhưng chúng tôicho r ng khái ni m k toán ph i bao hàm hai ch ...
33cơ s cho vi c l p d toán thu chi, theo dõi tình hình ch p hành d toán và làcăn c    ánh giá k t qu th c hi n d toán.    ...
34       Như v y t u trung l i các quan i m trên          u th ng nh t t ch c h chtoán k toán là s thi t l p m i quan h qu...
35này n m trong s sách k toán lưu gi . Tài li u trong các s sách k toán cungc p     y     các d ki n c n thi t ph n ánh tì...
36 ó l p k ho ch s d ng ngu n tài chính m t cách hi u qu             ng th i      ra nh hu ng úng       n cho v n     s d ...
37toán k toán là ph i không ng ng      i m i và hoàn thi n nh m áp ng nhu c uqu n lý c a b n thân ơn v , c a Nhà nư c cũng...
38ch tiêu qu n lý. Trong các ơn v s nghi p, bên c nh b ph n k toán còn cónhi u b ph n qu n lý khác như k ho ch, v t tư… Cá...
39h ch toán k toán c n thi t ph i nghiên c u           y     các nguyên t c, chu nm c k toán qu c t và th c ti n t ch c qu...
401.4. N I DUNG T         CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG                     ƠN VS   NGHI P      Như trên ã trình bày các qua...
41      - Th ba, T ch c cung c p thông tin k toán ph c v cho qu n lýkinh t tài chính vi mô và vĩ mô thông qua h th ng báo ...
42sinh g n v i trách nhi m v t ch t c a các t ch c, cá nhân trong vi c l p, xácminh, ki m duy t và th c hi n các nghi p v ...
43        - Th nh t, Xác       nh danh m c ch ng t k toán. Danh m c ch ng t    ư c thi t k ph i    t các yêu c u tính pháp...
44các y u t b t bu c c a ch ng t , tính chính xác, h p lý c a s li u trênch ng t , ch ký c a nh ng ngư i có liên quan… Trư...
45vi c c a nhân viên k toán trong quá trình l p và luân chuy n ch ng t , t om i liên h ch t ch gi a các b ph n phát sinh c...
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)

797 views
694 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
797
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
17
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (11)

  1. 1. i Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n L£ KIM NGäC Tæ CHøC H¹CH TO¸N KÕ TO¸N TRONG C¸C C¥ Së Y TÕ VíI VIÖC T¡NG C¦êNG QU¶N Lý TµI CHÝNH NGµNH Y TÕ VIÖT NAM Chuyªn ngµnh: KÕ to¸n (KÕ TO¸N, KIÓM TO¸N Vµ PH¢N TÝCH)M· sè: 62.34.30.01 sè: Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. GS.TS. §Æng ThÞ Loan 2. PGS.TS. NguyÔn ThÞ Lêi Hµ néi, n¨m 2009
  2. 2. ii L I CAM OAN Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c uc a riêng tôi. Các s li u, k t qu nêu trong lu n án làtrung th c và chưa t ng công b trong b t kỳ m t côngtrình nào. Tác gi lu n án
  3. 3. iii M CL CL i cam oanDanh m c các ch vi t t tDanh m c b ng, sơL IM U................................................................................................................... 1CHƯƠNG 1 M T S V N LÝ LU N V T CH C H CH TOÁN K TOÁNTRONG CÁC ƠN V S NGHI P ................................................................................ 9 1.1. T NG QUAN V ƠN V S NGHI P VÀ QU N LÝ TÀI CHÍNH ƠN V S NGHI P........................................................................................................................ 9 1.2. B N CH T C A K TOÁN VÀ VAI TRÒ, Ý NGHĨA C A T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG QU N LÝ TÀI CHÍNH CÁC ƠN V S NGHI P ...... 30 1.3. NGUYÊN T C T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG ƠN V S NGHI P...................................................................................................................... 37 1.4. N I DUNG T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG ƠN V S NGHI P ..................................................................................................................... 40CHƯƠNG 2 TH C TR NG T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ SY T VI T NAM............................................................................................................ 64 2.1. T NG QUAN V H TH NG CƠ S Y T VI T NAM HI N NAY ............... 64 2.2. TH C TR NG T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC B NH VI N VI T NAM HI N NAY.............................................................................................. 89 2.3. ÁNH GIÁ TH C TR NG CƠ CH QU N LÝ TÀI CHÍNH VÀ T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S Y T C A VI T NAM ................ 117CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯ NG VÀ GI I PHÁP HOÀN THI N T CH C H CHTOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S Y T V I VI C TĂNG CƯ NG QU N LÝTÀI CHÍNH NGÀNH Y T VI T NAM ...................................................................... 132 3.1. NH HƯ NG PHÁT TRI N NGÀNH Y T VI T NAM N NĂM 2020 132 3.2. S C N THI T PH I HOÀN THI N T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S Y T VI T NAM................................................................... 134 3.3. QUAN I M NH HƯ NG HOÀN THI N T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S Y T VI T NAM....................................................... 139 3.4. N I DUNG HOÀN THI N T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S Y T NH M TĂNG CƯ NG QU N LÝ TÀI CHÍNH NGÀNH Y T VI T NAM ......................................................................................................................... 141 3.5. I U KI N TH C HI N CÁC GI I PHÁP ..................................................... 176K T LU N CHUNG .................................................................................................... 180DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C U C A TÁC GITÀI LI U THAM KH OPH L C
  4. 4. iv DANH M C CÁC CH VI T T TADB Ngân hàng Phát tri n Châu ÁBHXH B o hi m xã h iBHYT B o hi m y tBNV B N ivBTC B Tài chínhBV B nh vi nBVGCP Ban v t giá Chính phBYT B YtCNTT Công ngh thông tinHCSN Hành chính s nghi pKBNN Kho b c Nhà nư cKCB Khám ch a b nhNSNN Ngân sách Nhà nư cSXKD S n xu t kinh doanhTSC Tài s n c nhXDCB Xây d ng cơ b nWB Ngân hàng th gi iWHO T ch c Y t th gi iWTO T ch c thương m i th gi i
  5. 5. v DANH M C B NG, HÌNH VI. B NGB ng 1.1 – So sánh cơ ch qu n lý tài chính theo d toán năm và..........................20B ng 2.1 - T ng s các lo i hình b nh vi n theo phân c p qu n lý năm 2007 ............70B ng 2.2 - T ng s các b nh vi n theo lo i hình công l p và ngoài công l p................71B ng 2.3 - T ng h p ngu n thu m t s b nh vi n ti n hành kh o sát..................84B ng 2.4 – S lư ng nhân viên k toán theo trình m t s b nh vi n kh o sátnăm 2008...............................................................................................................92B ng 3.1 - D toán thu chi................................................................................... 165II. HÌNH VHình 1.1 – Mô hình phương pháp l p d toán trên cơ s quá kh ..........................23Hình 1.2 – Mô hình phương pháp l p d toán không d a trên cơ s quá kh ...............24Hình 1.3. Quy trình t ch c luân chuy n ch ng t k toán ....................................42Hình 1.4 - Mô hình t ch c b máy k toán ki u t p trung ....................................55Hình 1.5 - Mô hình t ch c b máy k toán ki u phân tán .....................................57Hình 1.6 - Mô hình t ch c b máy k toán ki u v a t p trung v a phân tán ..58Hình 2.1 - Mô hình t ch c h th ng cơ s y t c a Vi t Nam...............................66Hình 2.2 – T l các b nh vi n theo lo i hình công l p và ngoài công l p .............71Hình 2.3 - Mô hình tr c tuy n c a các b nh vi n hi n nay.....................................73Hình 2.4 – Quy trình qu n lý tài chính trong các b nh vi n c a Vi t Nam .............78Hình 2.5 - Quy trình luân chuy n ch ng t các b nh vi n...................................95Hình 2.6 – Sơ luân chuy n ch ng t thu vi n phí ngo i trú...............................99Hình 2.7 - Quy trình luân chuy n ch ng t thu vi n phí n i trú ........................... 100Hình 3.1 - Mô hình t ch c b máy k toán theo hình th c h n h p k toán tàichính và k toán qu n tr ...................................................................................... 144Hình 3.2 – Trình t ghi s theo hình th c k toán Nh t ký chung ........................ 156Hình 3.3 - Mô hình xu t cho ........................................................................... 170Hình 3.4 – Mô hình nghi p v thanh toán vi n phí .............................................. 175
  6. 6. 1 L IM U1. Tính c p thi t c a tài lu n án Con ngư i là ngu n tài nguyên quý báu nh t quy t nh s phát tri nc a t nư c trong ó s c kh e là v n quý nh t c a m i con ngư i và c atoàn xã h i. Vì v y u tư cho s c kh e chính là u tư cho s phát tri nkinh t xã h i c a t nư c, nâng cao ch t lư ng cu c s ng c a m i cá nhânvà m i gia ình. Tham gia vào ho t ng này có s óng góp c a nhi u bênkhác nhau như Nhà nư c, các cơ s khám ch a b nh, các t ch c phi l inhu n, ngư i dân th hư ng… Tuy nhiên các cơ s y t chính là b ph ntrung tâm quy t nh m c hi u qu c a công tác này. Chính vì v y m iqu c gia, ho t ng c a các cơ s y t luôn là v n ư c quan tâm chú ýnh m em l i nh ng óng góp to l n cho s nghi p chăm sóc và b o v s ckho nhân dân. Trong nh ng năm qua, Nhà nư c ã có nhi u chính sách m i iv iho t ng c a các cơ s y t nh m tăng cư ng năng l c ho t ng c a các ơn v . Các ch trương, chính sách này m t m t ã t o ra hành lang pháp lýkhá r ng rãi cho các ơn v s nghi p nói chung và các cơ s y t nói riêngtrong vi c phát huy quy n t ch , quy n t ch u trách nhi m phát tri n ơnv , tăng thu nh p cho cán b ng th i khuy n khích các ơn v tăng cư ngtính t ch , gi m d n s ph thu c vào NSNN cho các ho t ng c a cơ s .Tuy nhiên, vi c th c hi n các ch trương m i di n ra trong b i c nh các chínhsách liên quan hi n hành còn nhi u i m chưa phù h p như chính sách thu h im t ph n vi n phí… i u này ã làm cho tính t ch c a cơ s y t ã ph nnào b gi i h n. Khác v i nh ng năm trư c ây khi còn cơ ch bao c p c a Nhà nư c,vi c khám ch a b nh h u như không m t ti n, m i kho n phí t n u do Nhà
  7. 7. 2nư c ài th . Bư c sang th i kỳ i m i, cơ ch bao c p cũ không còn n a,xã h i có nhi u thành ph n kinh t khác nhau và các lo i hình khám ch ab nh cũng phát tri n ngày càng a d ng. Các ngu n tài chính ư c khai thácd i dào hơn ch không ch trông ch vào ngu n duy nh t là NSNN. M t kháccác cơ s y t hi n nay ph i im tv iv n dân s tăng nhanh, nhu c ukhám ch a b nh c a nhân dân ngày càng l n, yêu c u ch t lư ng khám ch ab nh ngày càng cao. i u ód n n yêu c u t ch c qu n lý t t s d ngcó hi u qu các ngu n tài chính t i ơn v . Bên c nh vi c qu n lý t t công tácchuyên môn m b o ch t lư ng chăm sóc ngư i b nh, qu n lý tài chínhcũng là m t y u t quy t nh s thành công hay th t b i c a qu n lý các cơs y t nói chung. Th c t trên òi h i ngành y t nói chung và c th là các cơ s y tc n có cơ ch qu n lý tài chính phù h p. áp ng ư c yêu c u ó, t ch ch ch toán k toán là m t trong nh ng y u t quan tr ng góp ph n qu n lý cóhi u qu các ngu n tài chính trong các ơn v . T ch c h ch toán k toán ư c hoàn thi n s giúp cho vi c qu n lý các ngu n thu và các n i dung chic a ơn v hi u qu hơn. Th c t hi n nay cho th y công tác t ch c h chtoán k toán nhi u cơ s y t còn nhi u y u kém. Các ơn v thư ng ápd ng c ng nh c ch k toán nên b ng, lúng túng trong ghi nh n cácnghi p v kinh t m i phát sinh. Thông tin do k toán mang l i ch y u chmang tính ch t báo cáo hành chính, ít có tác d ng thi t th c trong vi c phântích tình hình tài chính c a ơn v , tình hình ti p nh n và s d ng kinh phí c aNhà nư c. i u này d n n khó khăn cho công tác qu n lý c a b n thân cáccơ s y t , cho công tác qu n lý tài chính toàn ngành y t cũng như các cơquan qu n lý Nhà nư c khác. M c dù công tác t ch c h ch toán k toántrong các cơ s y t ã và ang t ng bư c ư c hoàn thi n. Tuy nhiên ph nl n các ơn v v n còn nhi u b t c p như b ng khi chuy n i sang cơ ch
  8. 8. 3tài chính m i, ch m c p nh t nh ng thay i c a ch k toán, lúng túngtrong vi c ng d ng công ngh thông tin, chưa xây d ng ư c i ngũ nhânviên k toán chuyên nghi p áp ng yêu c u c a th c ti n… Do ó v nhoàn thi n, i m i t ch c h ch toán k toán có ý nghĩa thi t th c, góp ph nnâng cao hi u qu công tác qu n lý tài chính c a ơn v . B i v y vi c nghiên c u th c tr ng và ra gi i pháp hoàn thi n tch c h ch toán k toán trong các cơ s y t nh m tăng cư ng qu n lý tàichính ngành y t là yêu c u b c xúc, c trong lý lu n l n th c ti n ho t nghi n t i và tương lai c a các cơ s y t . Nh m óng góp thêm cơ s khoa h cvà th c ti n hoàn thi n công tác qu n lý tài chính, k toán trong các cơ s yt , tác gi ch n tài “T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁCCƠ S Y T V I VI C TĂNG CƯ NG QU N LÝ TÀI CHÍNH NGÀNHY T VI T NAM” làm tài nghiên c u cho Lu n án ti n sĩ c a mình.2. T ng quan nh ng nghiên c u v t ch c h ch toán k toán trong cáccơ s y t T ch c h ch toán k toán có vai trò quan tr ng trong vi c n i li ngi a lý thuy t h ch toán k toán v i th c t th c hành công vi c k toán. Nói n t ch c k toán là nói n t ch c các phương pháp k toán và t ch cnhân s k toán theo t ng ph n hành k toán c th c a m t ơn v c thnh m thu nh n, x lý và cung c p nh ng thông tin v ho t ng kinh t tàichính ơn v m t cách nhanh nh t, y và trung th c nh t. Trong các nghiên c u trư c ây v t ch c h ch toán k toán, các tácgi ch y u c p n nguyên lý và nguyên t c chung v t ch c h ch toánk toán; c i m t ch c h ch toán k toán trong m t s lo i hình doanhnghi p c thù. Riêng lĩnh v c t ch c h ch toán k toán trong các ơn v snghi p, trên th gi i ch có m t s ít tác gi nghiên c u. Ba trong s các tác
  9. 9. 4gi ó là Earl R.Wilson, Leon E.Hay, Susan C. Kattelus ã cùng tham gia m ts công trình và vi t cu n sách n i ti ng v i tiêu là “K toán Nhà nư c vàcác t ch c phi l i nhu n” (Accounting for Governmental and NonpofitEntities). ây có th coi là m t công trình nghiên c u khá công phu v cáckhía c nh khác nhau ho t ng c a các ơn v hành chính s nghi p nóichung. Các n i dung nghiên c u trong cu n sách bao g m: các nguyên t c ktoán chung ư c ch p nh n, hư ng d n cách th c ghi nh n các s ki n, cáchth c l p các báo cáo tài chính cu i kỳ. Nghiên c u cũng i sâu vào phân tích c thù ho t ng c a m t s lĩnh v c s nghi p c thù như t ch c k toántrong các trư ng h c, b nh vi n, các ơn v l c lư ng vũ trang… Riêng trong lĩnh v c y t , các tác gi Bruce R.Neumann, JamesD.Suver, Williams N.Zelman ã tái b n nhi u l n nghiên c u v “Qu n lý tàichính – Khái ni m và áp d ng vào cơ s y t ” (Financial Management,Concepts and Applications for Health Care Providers). Các n i dung chínhc a công trình này là môi trư ng y t và ch c năng c a qu n lý tài chính; ktoán tài chính – ngôn ng c a qu n lý tài chính; phân tích báo cáo tài chính;qu n lý v n, tài s n, công n trong các ơn v ; các n i dung v k toán qu ntr như chi phí và chi phí hành vi, l p d toán, phân b chi phí, nh giá, raquy t nh u tư… Ngoài ra trong lĩnh v c này còn ph i k n cu n sáchc a tác gi Louis C.Gapenski “Tài chính y t - Gi i thi u v k toán và qu nlý tài chính” (Healthcare Finance – An introduction of Accounting andFinancial Management). Trong tác ph m này, tác gi ã phân tích môi trư ngtài chính c a ngành y t , hư ng d n v t ch c k toán trên c hai n i dung ktoán tài chính và k toán qu n tr . Bên c nh nh ng công trình nghiên c u c a các tác gi , tìm hi u v tch c h ch toán k toán trong các ơn v s nghi p nói chung và các cơ s y tnói riêng c n ph i tìm hi u các nguyên t c k toán chung ư c ch p nh n
  10. 10. 5(Generally accepted accounting principles - GAAP) áp d ng cho các b nhvi n và các t ch c y t khác do Hi p h i các B nh vi n Hoa Kỳ (AmericanHospital Association - AHA), Hi p h i qu n lý tài chính y t Hoa Kỳ(Healthcare Financial Management Association - HFMA) và Vi n k toánviên công ch ng Hoa Kỳ (American Institute of Certified Public Accountants- AICPA). Tuy nhiên nhìn chung các công trình nghiên c u và tài li u nàych y u ư c th c hi n b i các giáo sư c a các trư ng i h c Hoa Kỳ do ócó th th y nghiên c u c a các tác gi là khá toàn di n trong i u ki n ápd ng t i các cơ s y t c a M và các nư c phương Tây b i M là qu c gia i n hình i di n cho các nư c có h th ng b nh vi n tư t h ch toán. Vi t nam, trong nh ng năm qua ã có m t s tài khoa h c c pB nghiên c u v tài chính y t như các tài do V Hành chính s nghi p– B Tài chính th c hi n. tài “ i m i cơ ch qu n lý tài chính snghi p y t trong n n kinh t th trư ng Vi t Nam” năm 1996, tài “ im i và hoàn thi n các gi i pháp tài chính nh m thúc y xã h i hóa tronglĩnh v c giáo d c, y t ” năm 2002. Các nghiên c u này ch bàn t i khíac nh tài chính y t và ng trên quan i m c a các cơ quan qu n lý Nhànư c ưa ra các gi i pháp hoàn thi n. Riêng v n t ch c h ch toán ktoán trong các ơn v HCSN, V Ch k toán – B Tài chính ã banhành ch c th hư ng d n th c hành k toán các ơn v HCSN nóichung. Tuy nhiên cho n nay, các quy nh này ư c dùng chung cho m i ơn v HCSN, không phân bi t lĩnh v c, không tính n c thù c a t ngngành khác nhau. Trên th c t nh n th c ư c s khác bi t trong t ch cho t ng c a các ngành, lĩnh v c mà ã có tác gi nghiên c u v t ch ck toán t ng lo i hình ơn v c th . M t trong s ó là tác gi Nguy nTh Minh Hư ng v i công trình Lu n án ti n sĩ kinh t v i tài “T ch ck toán các trư ng i h c tr c thu c B Giáo d c ào t o”. Trong công
  11. 11. 6trình này tác gi ch trình bày nh ng v n lý lu n cơ b n v t ch c ktoán nói chung áp d ng cho m i ơn v k toán mà không i vào tìm hi ut ch c k toán trong các ơn v s nghi p. Các ki n ngh và gi i pháp chy u c p nv n qu n lý tài chính ch không i sâu vào vi c hoànthi n và tăng cư ng v th c a t ch c k toán. Xu t phát t quá trình tìm hi u v tài nghiên c u, Lu n án s t ptrung vào các v n chính như vai trò, ý nghĩa c a t ch c h ch toán k toán i v i các ơn v s nghi p, nh ng nguyên t c c n tôn tr ng khi t ch ch ch toán k toán, th c t t ch c h ch toán k toán trong các cơ s y t c aVi t Nam hi n nay, nh ng ưu i m và t n t i t ó xác l p mô hình t ch ch ch toán k toán trong các cơ s y t phù h p nh m tăng cư ng qu n lý tàichính ngành y t Vi t Nam.3. M c ích và ph m vi nghiên c u c a Lu n án3.1. M c ích nghiên c u c a Lu n án Trên cơ s h th ng hóa và phát tri n các v n lý lu n và nghiên c uth c tr ng t ch c h ch toán k toán trong các cơ s y t Vi t Nam hi n nay,Lu n án ra các nguyên t c, phương hư ng và gi i pháp hoàn thi n t ch ch ch toán k toán trong các cơ s y t v i vi c tăng cư ng qu n lý tài chínhngành y t Vi t nam cũng như i u ki n th c hi n các gi i pháp ó.3.2. Ph m vi nghiên c u c a Lu n án Trong ph m vi nghiên c u c a Lu n án, tác gi t p trung nghiên c ucác cơ s khám ch a b nh c công l p và ngoài công l p trong ó ch y u làcác b nh vi n a khoa và chuyên khoa thu c B Y t và các S y t qu n lý.Các cơ s y t công l p ư c kh o sát trong lu n án là các ơn v d toán c p3 trong m i liên h v i các ơn v các c p d toán khác.
  12. 12. 74. i tư ng và phương pháp nghiên c u c a Lu n án4.1. i tư ng nghiên c u c a Lu n án G n li n v i tài nghiên c u, Lu n án có i tư ng nghiên c u là tch c h ch toán k toán trong các cơ s y t c a Vi t Nam hi n nay.4.2. Phương pháp nghiên c u c a Lu n án Trên cơ s xem xét các phương pháp ư c s d ng trong các côngtrình ã ư c th c hi n, Lu n án s d ng các phương pháp chung như t ngh p, phân tích, tư duy logic và các phương pháp k thu t c th như so sánh, i u tra, ph ng v n… Lu n án s d ng c phương pháp nghiên c u nh tínhvà nh lư ng gi i quy t v n nghiên c u. D li u s d ng ph c v chovi c phân tích, ánh giá bao g m c d li u sơ c p và th c p. D li u sơ c p ư c thu th p b ng cách phát phi u i u tra, ph ng v n các chuyên gia c aV K ho ch Tài chính – B Y t , Vi n Chi n lư c và chính sách y t - B Yt và các cán b k toán c a các cơ s y t ch y u Hà N i, thành ph HChí Minh, các t nh Yên Bái, Lâm ng… D li u th c p bao g m các ch tài chính; nh ng quy nh v t ch c h ch toán k toán trong các cơ s yt , ch ng t , s sách, báo cáo tài chính c a các cơ s y t .5. Nh ng óng góp c a Lu n ánNh ng óng góp c a Lu n án g m có: - V lý lu n: Lu n án trình bày h th ng và toàn di n v t ch c h chtoán k toán trong các ơn v s nghi p. Trong ó tác gi ưa ra v n tch c h ch toán k toán ph i phù h p v i cơ ch t ch tài chính trong các ơnv s nghi p. - V th c ti n: Lu n án mô t và phân tích th c tr ng công tác qu n lýtài chính cũng như t ch c h ch toán k toán trong các cơ s y t m t cách có
  13. 13. 8h th ng. Trên cơ s ó, tác gi phân tích, ánh giá và xem xét các nguyênnhân ch quan và khách quan c a nh ng k t qu và t n t i theo các n i dungtrên. Lu n án trình bày các quan i m nh hư ng và xu t mô hình t ch ch ch toán k toán áp d ng trong các cơ s y t hoàn ch nh bao g m c t ch cb máy và t ch c các ph n hành công vi c c th . Mô hình ư c xây d ngphù h p v i i u ki n lu t pháp và nh ng i u ki n ràng bu c khác Vi tNam. Mô hình ư c xác nh rõ ràng và có s phát tri n theo hư ng m ápd ng cho các cơ s y t các quy mô và hình th c s h u khác nhau. cbi t Lu n án cũng c pt iv n ng d ng công ngh thông tin toàn di nnh m tăng cư ng thông tin ph c v cho công tác qu n lý tài chính ngành y tVi t Nam.6. B c c c a lu n án N i dung c a lu n án g m 3 chương ngoài l i m u, k t lu n và cácph n k t c u khác.Chương 1: M T S V N LÝ LU N V T CH C H CH TOÁN K TOÁNTRONG CÁC ƠN V S NGHI PChương 2: TH C TR NG T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠS Y T VI T NAMChương 3: PHƯƠNG HƯ NG VÀ GI I PHÁP HOÀN THI N T CH C H CHTOÁN K TOÁN TRONG CÁC CƠ S YT V I VI C TĂNG CƯ NG QU NLÝ TÀI CHÍNH NGÀNH Y T VI T NAM
  14. 14. 9 CHƯƠNG 1M TS V N LÝ LU N V T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG CÁC ƠN V S NGHI P1.1. T NG QUAN V ƠN V S NGHI P VÀ QU N LÝ TÀI CHÍNH ƠN V S NGHI P1.1.1. T ng quan v ơn v s nghi p m i qu c gia, Nhà nư c luôn óng vai trò quan tr ng trong tch c, qu n lý và i u hành các m t c a i s ng kinh t xã h i. th c thivai trò này, Nhà nư c ti n hành t ch c b máy các cơ quan tr c thu c baog m các cơ quan l p pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp cùng v icác ơn v s nghi p. Tuy nhiên theo quan i m trư c ây các cơ quan này ư c g i chunglà ơn v hành chính s nghi p. Trong nhi u văn b n quy ph m pháp lu t c aNhà nư c, c m t “ ơn v hành chính s nghi p” ư c hi u là t g i t t chocác cơ quan hành chính, ơn v s nghi p, các oàn th , h i qu n chúng. Theoquan i m này, ơn v hành chính s nghi p thư ng ư c nh nghĩa khági ng nhau như: Theo Giáo trình K toán công trong ơn v hành chính s nghi p c aTrư ng i h c Kinh t Qu c dân thì ơn v s nghi p là: ơn v do Nhà nư c quy t nh thành l p nh m th c hi n m t nhi m v chuyên môn nh t nh hay qu n lý Nhà nư c v m t ho t ng nào ó. c trưng cơ b n c a các ơn v s nghi p là ư c trang tr i các chi phí ho t ng và th c hi n nhi m v chính tr ư c giao b ng ngu n kinh phí t ngân qu Nhà nư c ho c t qu công theo nguyên t c không b i hoàn tr c ti p [47, tr12].
  15. 15. 10 Theo Giáo trình K toán tài chính Nhà nư c c a Trư ng i h c Tàichính K toán Hà n i (nay là H c vi n Tài chính) năm 1997 thì: ơn v s nghi p là m t lo i hình ơn v do Nhà nư c quy t nh thành l p, giao th c hi n m t nhi m v chuyên môn nh t nh hay qu n lý Nhà nư c v m t ho t ng nào ó. Ngu n kinh phí áp ng nhu c u chi tiêu c a các ơn v s nghi p do NSNN c p và ư c b sung t các ngu n khác [59, tr419]. Theo Giáo trình Qu n tr tài chính ơn v hành chính s nghi p thì ơn v s nghi p là “ ơn v ư c Nhà nư c thành l p th c hi n các nhi mv qu n lý hành chính, m b o an ninh qu c phòng, phát tri n kinh t xãh i… Các ơn v này ư c Nhà nư c c p kinh phí và ho t ng theo nguyênt c không b i hoàn tr c ti p” [68, tr29]. Theo ch k toán Vi t Nam thì ơn v s nghi p là: ơn v do Nhà nư c quy t nh thành l p nh m th c hi n m t nhi m v chuyên môn nh t nh hay qu n lý Nhà nư c v m t lĩnh v c nào ó, ho t ng b ng ngu n kinh phí NSNN c p, c p trên c p toàn b ho c c p m t ph n kinh phí và các ngu n khác m b o theo nguyên t c không b i hoàn tr c ti p nh m th c hi n nhi m v c a ng và Nhà nư c giao cho t ng giai o n [8, tr11]. Như v y vi c g i t t như trên xu t phát t b n ch t ho t ng các ơnv HCSN nói chung là hoàn toàn khác bi t so v i doanh nghi p. Các ơn vHCSN nh t thi t ph i do Nhà nư c ra quy t nh thành l p, ngu n tài chính m b o ho t ng do NSNN c p ho c có ngu n g c t ngân sách. Cácho t ng này có giá tr tinh th n vô h n, ch y u ư c t ch c ph c v xãh i do ó chi phí chi ra không ư c tr l i tr c ti p b ng hi u qu kinh t nào ó mà ư c th hi n b ng hi u qu xã h i nh m t ư c các m c tiêu kinh
  16. 16. 11t vĩ mô. Trong khi ó, các doanh nghi p có th thu c nhi u thành ph n kinht khác nhau và t n t i trong n n kinh t th trư ng, các doanh nghi p ph iho t ng theo nguyên t c l y thu bù chi m b o có lãi. N u không tuân thnguyên t c này, doanh nghi p s rơi vào tình tr ng phá s n. Tuy nhiên theo chúng tôi, các quan i m trên ây ã ng nh t các cơquan hành chính Nhà nư c và các ơn v s nghi p. V b n ch t, theo chúngtôi c n hi u ơn v hành chính s nghi p là m t t ghép ph n ánh hai lo it ch c khác bi t nhau: cơ quan hành chính Nhà nư c và ơn v s nghi p. Theo T i n Bách khoa Vi t Nam, hành chính là “ho t ng qu n lýchuyên nghi p c a Nhà nư c i v i xã h i. Ho t ng này ư c th c hi nb i m t b máy chuyên nghi p”. Do ó cơ quan hành chính là các t ch ccung c p tr c ti p các d ch v hành chính công cho ngư i dân khi th c hi nch c năng qu n lý nhà nư c c a mình. Cơ quan hành chính Nhà nư c là cáccơ quan qu n lý Nhà nư c t Trung ương n a phương, thu c các c pchính quy n, các ngành, các lĩnh v c (g m các cơ quan quy n l c Nhà nư cnhư Qu c h i, H ND các c p, Các c p chính quy n như Chính ph , UBNDcác c p, Các cơ quan qu n lý Nhà nư c như các B , Ban, Ngành Trungương, các S , ban, ngành c p T nh, Thành ph tr c thu c Trung ương, cácphòng ban c p huy n và các cơ quan tư pháp như Tòa án nhân dân, Vi nKi m sát nhân dân các c p). Cơ quan hành chính Nhà nư c ho t ng b ngngu n kinh phí NSNN c p, c p trên c p ho c các ngu n khác theo nguyên t ckhông b i hoàn tr c ti p th c hi n nhi m v Nhà nư c giao. Trong khi ó, các ơn v s nghi p không ph i là cơ quan qu n lý Nhànư c mà là các t ch c cung c p các d ch v công v y t , giáo d c ào t o,văn hóa, th thao, khoa h c công ngh … áp ng nhu c u v phát tri n ngu nnhân l c, chăm sóc s c kh e, nâng cao th l c cho nhân dân, áp ng yêu c uv i m i, phát tri n kinh t xã h i c a t nư c.
  17. 17. 12 Xu t phát t s khác bi t ó, theo chúng tôi vi c phân nh rõ cơ quanhành chính Nhà nư c và ơn v s nghi p là h t s c c n thi t, c bi t trongquá trình i m i cơ ch qu n lý tài chính Nhà nư c nâng cao hi u quho t ng c a b n thân các t ch c và em l i l i ích cho c ng ng xã h i. i v i các cơ quan hành chính Nhà nư c, nhi m v c th t ra là ph i im i nh m ti t ki m chi hành chính, tinh gi n b máy biên ch nâng caoch t lư ng công v , ơn gi n hóa th t c, gi m cơ ch “xin-cho” và nâng caoch t lư ng, trình công tác chuyên môn c a i ngũ công ch c Nhà nư c. i v i các ơn v s nghi p, b ng vi c t o quy n ch ng, t quy t, t ch utrách nhi m s thúc y hi u qu ho t ng, s p x p b máy t ch c và lao ng h p lý ng th i góp ph n tăng thu nh p, phúc l i cho ngư i lao ng. ph c v tài nghiên c u c a Lu n án các n i dung ti p theo, chúngtôi xin i sâu tìm hi u nh ng n i dung liên quan n các ơn v s nghi p. Như trên ã xác nh, ơn v s nghi p là các t ch c th c hi n cungc p các d ch v xã h i công c ng và các d ch v nh m duy trì s ho t ngbình thư ng c a các ngành kinh t qu c dân. Do ó theo chúng tôi, các ơn vs nghi p dù ho t ng các lĩnh v c khác nhau nhưng u mang nh ng c i m cơ b n như sau: Th nh t, Ho t ng c a các ơn v s nghi p không nh m m c íchl i nhu n tr c ti p. Trong n n kinh t th trư ng, các s n ph m, d ch v do ơnv s nghi p t o ra u có th tr thành hàng hoá cung ng cho m i thành ph ntrong xã h i. Tuy nhiên vi c cung ng nh ng hàng hoá này cho th trư ng chy u không vì m c ích l i nhu n như doanh nghi p. Nhà nư c t ch c, duy trìvà tài tr cho các ho t ng s nghi p cung c p nh ng s n ph m, d ch vcho ngư i dân nh m th hi n vai trò c a Nhà nư c khi can thi p vào th trư ng.Thông qua ó Nhà nư c h tr các ngành kinh t ho t ng bình thư ng, t o
  18. 18. 13 i u ki n nâng cao dân trí, b i dư ng nhân tài, m b o nhân l c, thúc y ho t ng kinh t phát tri n và ngày càng t hi u qu cao hơn. Th hai, Ho t ng c a các ơn v s nghi p là cung c p nh ng s nph m mang l i l i ích chung, lâu dài và b n v ng cho xã h i. K t qu c aho t ng s nghi p là t o ra nh ng s n ph m, d ch v có giá tr v s c kho ,tri th c, văn hoá, khoa h c, xã h i… do ó có th dùng chung cho nhi ungư i, cho nhi u i tư ng trên ph m vi r ng. ây chính là nh ng “hàng hoácông c ng” ph c v tr c ti p ho c gián ti p quá trình tái s n xu t xã h i. Nhs d ng nh ng hàng hoá công c ng do các ơn v s nghi p t o ra mà quátrình s n xu t c a c i v t ch t ư c thu n l i và ngày càng t hi u qu cao.Vì v y ho t ng c a các ơn v s nghi p luôn g n bó ch t ch và tác ngtích c c n quá trình tái s n xu t xã h i. Th ba, Ho t ng c a các ơn v s nghi p luôn g n li n và b chiph i b i các chương trình phát tri n kinh t xã h i c a Nhà nư c. th chi n nh ng m c tiêu kinh t xã h i nh t nh, Chính ph t ch c th c hi ncác chương trình, m c tiêu qu c gia như: chương trình chăm sóc s c khoc ng ng, chương trình xoá mù ch , chương trình dân s k ho ch hoá gia ình… Nh ng chương trình, m c tiêu qu c gia này ch có Nhà nư c v i vaitrò c a mình thông qua các ơn v s nghi p th c hi n m t cách tri t và cóhi u qu . Xã h i s không th phát tri n cân i ư c n u nh ng ho t ngnày do tư nhân th c hi n s vì m c tiêu l i nhu n mà h n ch tiêu dùng, t óxã h i s không ư c phát tri n cân i. Như v y các ơn v s nghi p có vai trò h t s c quan tr ng trong vi cth c hi n nh ng công vi c có l i ích chung và lâu dài cho c ng ng xã h i.Ho t ng c a các ơn v này m c dù không tr c ti p s n xu t ra c a c i v tch t nhưng tác ng n l c lư ng s n xu t và quan h s n xu t. K t qu c a
  19. 19. 14các ho t ng ó có nh hư ng tr c ti p n năng su t lao ng xã h i do ócó liên quan n toàn b ho t ng c a xã h i. m b o hi u qu qu n lý nhà nư c, theo chúng tôi c n có s phânlo i các ơn v s nghi p. Tùy thu c quan i m, cách ti p c n ho c do cácyêu c u c a qu n lý nhà nư c… mà các ơn v s nghi p ư c phân chia theocác tiêu th c khác nhau. Các cách phân lo i tuy khác nhau v hình th c ôikhi không có ranh gi i r ch ròi song t u trung l i u nh m m c ích nângcao hi u qu qu n lý nhà nư c i v i các ơn v s nghi p trên cơ s nghiênc u, phân tích, ánh giá ưa ra các nh hư ng, m c tiêu phát tri n c a m ilo i hình ơn v phù h p v i t ng th i kỳ. Theo tính ch t công c ng hay cá nhân c a d ch v cung c p thì ơn vs nghi p bao g m: ơn v s nghi p cung c p các d ch v công c ng thu ntúy và ơn v s nghi p cung c p các d ch v công c ng có tính ch t cá nhân. Theo tính ch t xã h i nhân văn hay kinh t k thu t c a d ch v thì ơn v s nghi p bao g m: - ơn v s nghi p th c hi n cung c p d ch v xã h i liên quan nnhu c u và quy n l i cơ b n i v i s phát tri n c a con ngư i v th l c, tríl c như các ơn v s nghi p y t , giáo d c, văn hóa thông tin… - ơn v s nghi p th c hi n cung c p d ch v kinh t k thu t liên quan n các nhu c u v t ch t, ph c v l i ích chung c a xã h i như ơn v cung ng i n, nư c, giao thông v n t i, bưu chính vi n thông, v sinh môi trư ng… Theo phương th c thu ti n c a ngư i s d ng d ch v thì ơn v snghi p ư c phân chia thành: - ơn v s nghi p th c hi n các d ch v công không thu ti n tr cti p t ngư i s d ng.
  20. 20. 15 - ơn v s nghi p th c hi n các d ch v công mà ngư i s d ng ph itr m t ph n ti n. - ơn v s nghi p th c hi n các d ch v công mà ngư i s d ng ph itr toàn b ti n. Theo lĩnh v c ho t ng thì ơn v s nghi p ư c phân chia thành: - ơn v s nghi p thu c lĩnh v c y t : g m các cơ s khám ch a b nhnhư các b nh vi n, phòng khám, trung tâm y t thu c các b , ngành và aphương; cơ s khám ch a b nh thu c các vi n nghiên c u, trư ng ào t o y dư c;các cơ s i u dư ng, ph c h i ch c năng, các trung tâm truy n thông giáo d cs c kho , các ơn v có ch c năng ki m nh v c xin, sinh ph m y t , trang thi tb y t , ki m nghi m thu c, hóa m ph m, th c ph m, ki m d ch y t thu c cácb , ngành, a phương, các cơ s s n xu t v c xin, sinh ph m y t , máu và các chph m v máu, d ch truy n ho c các s n ph m khác thu c ngành y t … - ơn v s nghi p thu c lĩnh v c giáo d c ào t o: g m các cơ sgiáo d c công l p thu c h th ng giáo d c qu c dân như các trư ng m m non,ti u h c, trung h c, các trung tâm k thu t t ng h p hư ng nghi p, trung tâmgiáo d c thư ng xuyên, các trư ng d y ngh , trư ng trung h c chuyênnghi p, trư ng cao ng, i h c, h c vi n… - ơn v s nghi p thu c lĩnh v c văn hoá thông tin ngh thu t: g m các oàn ngh thu t, trung tâm chi u phim, nhà văn hoá thông tin, thư vi n công c ng,b o tàng, trung tâm thông tin tri n lãm, ài phát thanh, truy n hình… - ơn v s nghi p thu c lĩnh v c th d c th thao: g m các trungtâm hu n luy n th d c th thao, các câu l c b th d c th thao… - ơn v s nghi p thu c lĩnh v c kinh t : g m các vi n tư v n, thi tk , quy ho ch ô th , nông thôn; các trung tâm nghiên c u khoa h c và ngd ng v nông, lâm, ngư nghi p, giao thông, công nghi p, a chính…
  21. 21. 16 Theo quan i m tài chính c a Nhà nư c ta hi n nay, quy nh t i Ngh nh43/2006/N -CP ngày 25/4/2006 c a Chính ph , các ơn v s nghi p ư c phânlo i th c hi n quy n t ch , t ch u trách nhi m v tài chính bao g m: - ơn v có ngu n thu s nghi p t b o m toàn b chi phí ho t ngthư ng xuyên (g i t t là ơn v s nghi p t b o m chi phí ho t ng) làcác ơn v có ngu n thu t ho t ng s nghi p luôn n nh nên b o m ư c toàn b chi phí ho t ng thư ng xuyên. NSNN không ph i c p kinhphí cho ho t ng thư ng xuyên c a ơn v . - ơn v có ngu n thu s nghi p t b o m m t ph n chi phí ho t ng thư ng xuyên (g i t t là ơn v s nghi p t b o m m t ph n chi phího t ng). ây là nh ng ơn v có ngu n thu t ho t ng s nghi p nhưngchưa t trang tr i toàn b chi phí ho t ng thư ng xuyên, ngân sách nhànư c ph i c p m t ph n chi phí cho ho t ng thư ng xuyên c a ơn v . - ơn v có ngu n thu s nghi p th p, ơn v s nghi p không cóngu n thu, kinh phí ho t ng thư ng xuyên theo ch c năng, nhi m v dongân sách nhà nư c b o m toàn b kinh phí ho t ng (g i t t là ơn v snghi p do ngân sách nhà nư c b o m toàn b chi phí ho t ng). Theo quan i m trên, tiêu chí phân lo i ơn v s nghi p là m ct m b o chi phí ho t ng thư ng xuyên c a ơn v s nghi p, ư c xác nh b ng công th c 1.1 dư i ây: M ct m b o chi phí ho t T ng s thu s nghi p ng thư ng xuyên = X 100% (1.1) c a ơn v s nghi p T ng s chi ho t ng thư ng xuyên ng trên góc qu n lý tài chính nhà nư c, theo chúng tôi c n quantâm t i cách phân lo i theo ngu n tài chính cung c p cho các ho t ng snghi p trên ây. Trong cách phân lo i trên, có th chia thành hai nhóm chính là
  22. 22. 17nhóm các ơn v s nghi p ư c NSNN m b o toàn b và nhóm các ơn v snghi p t m b o toàn b ho c m t ph n chi phí ho t ng thư ng xuyên. i v i nhóm th nh t, các ơn v s nghi p có ngu n thu th p ho ckhông có ngu n thu là ơn v ư c Nhà nư c c p toàn b kinh phí mb o ho t ng cho ơn v và kinh phí ư c c p theo nguyên t c không b ihoàn tr c ti p. ơn v ư c m b o toàn b kinh phí cho ho t ng c a mìnhnh m th c hi n các ch c năng, nhi m v ư c giao b ng ngân qu nhà nư cho c t qu công tương ng v i kh i lư ng công vi c ư c giao ã hoànthành. i u ó òi h i ph i qu n lý chi tiêu úng ch , úng m c ích vàtrong ph m vi d toán c a t ng ngu n kinh phí, t ng n i dung chi theo tiêuchu n, nh m c quy nh c a Nhà nư c. Kinh phí c p cho các ơn v ph icân i v i nhi m v thu c a Ngân sách Nhà nư c hàng năm. Kinh phí ch ư c s d ng cho m c ích ã ho ch nh trư c nghĩa là kinh phí ư c c pvà chi tiêu theo d toán ư c duy t, theo t ng m c ích chi c th và ư cduy t quy t toán chi ngân sách hàng năm. c i m n i b t trong công tácqu n lý các ngu n kinh phí c a ơn v s nghi p là coi tr ng công tác d toán.D toán ngân sách c a ơn v là cơ s cho quá trình ch p hành và quy t toánngân sách. Luôn coi tr ng vi c so sánh gi a th c t và d toán tăng cư ngki m tra i v i quá trình thu, chi, s d ng ngu n kinh phí ngân sách nhànư c. i u này ư c th hi n các ngu n chi ngân sách nhà nư c ch ư cth c hi n khi có trong d toán ư c duy t. M i kho n chi tiêu không ư cn m ngoài các m c chi theo quy nh c a m c l c ngân sách Nhà nư c. i v i nhóm th hai, các ơn v s nghi p t b o m toàn b ho cm t ph n chi phí ho t ng thư ng xuyên là ơn v s nghi p mà ngoài ngu nkinh phí ư c ngân sách nhà nư c c p còn ư c Nhà nư c cho phép thu m t skho n phí, l phí ho c m t s kho n thu khác ph c v cho quá trình ho t ng c a mình. Như v y có th th y ơn v s nghi p t b o m toàn b ho c
  23. 23. 18m t ph n chi phí ho t ng thư ng xuyên thu c s h u Nhà nư c, do cơ quancó th m quy n c a Nhà nư c thành l p th c hi n các m c tiêu v kinh t ,chính tr , xã h i do Nhà nư c giao. Ho t ng c a ơn v s nghi p có ngu nthu luôn g n li n v i nh ng lĩnh v c s nghi p như giáo d c, y t , khoa h ccông ngh … cung c p các s n ph m, d ch v áp ng nhu c u và l i íchchung thi t y u c a xã h i. Các s n ph m, d ch v này mang tính ch t phúc l ixã h i và th c hi n theo ơn giá quy nh c a Nhà nư c. Nhà nư c b o mnh m duy trì s công b ng trong phân ph i các s n ph m, d ch v trên cơ schú tr ng n l i ích c ng ng xã h i, kh c ph c các khi m khuy t c a thtrư ng. Kho n thu c a các ơn v s nghi p không vì m c ích l i nhu n. Tuỳtheo tính ch t và c i m ho t ng, Nhà nư c cho phép ơn v s nghi pm t s lĩnh v c ư c thu m t s kho n như phí, l phí… Ngu n thu t ho t ng s nghi p là m t n i dung thu c a ngân sách nhà nư c và ư c quy nhtrong Lu t Ngân sách. M c ích c a các kho n thu này là nh m xoá b d ntình tr ng bao c p qua ngân sách, gi m ngu n kinh phí c p phát t ngân sáchnhà nư c, trang tr i thêm cho các ho t ng c a ơn v . T nh ng phân tích trên cho th y các ơn v s nghi p có ch c năngchính là t o ra nh ng s n ph m ch y u ph c v xã h i ng th i t n d ngkh năng v nhân l c, v t l c c a ơn v khai thác ngu n thu. Do ó các ơn v này không th c hi n cơ ch qu n lý tài chính như doanh nghi p mà òih i m t cơ ch qu n lý thích h p làm t t c hai ch c năng ph c v nhândân và khai thác ngu n thu phát tri n.1.1.2. Qu n lý tài chính ơn v s nghi p Theo Bách khoa toàn thư Vi t Nam, qu n lý là “ch c năng và ho t ng c a h th ng có t ch c, b o m gi gìn m t cơ c u n nh nh t nh,duy trì s ho t ng t i ưu và b o m th c hi n nh ng chương trình và m ctiêu c a h th ng ó”.
  24. 24. 19 Như v y theo chúng tôi, qu n lý là yêu c u t t y u m b o s ho t ng bình thư ng c a m i quá trình và m i ho t ng kinh t xã h i. Qu n lýth c ch t là thi t l p và th c hi n h th ng các phương pháp và bi n phápkhác nhau c a ch th qu n lý tác ng m t cách có ý th c t i i tư ng qu nlý nh m t ư c k t qu nh t nh. Trong ơn v s nghi p, quan h gi a ch th và i tư ng trong qu nlý tài chính ư c xác nh như sau: Nhà nư c là ch th qu n lý. Tùy theo t ch c b máy t ng qu c gia cóch nh cơ quan Nhà nư c tr c ti p qu n lý tài chính ơn v s nghi p phù h p. i tư ng qu n lý là tài chính ơn v s nghi p. Tài chính ơn v snghi p bao g m các ho t ng và quan h tài chính liên quan n qu n lý, i u hành c a Nhà nư c trong lĩnh v c s nghi p. Là ch th qu n lý, Nhà nư c có th s d ng t ng th các phương pháp,các hình th c và công c qu n lý ho t ng tài chính c a các ơn v s nghi ptrong nh ng i u ki n c th nh m t ư c nh ng m c tiêu nh t nh. Qu n lýtài chính là m t b ph n, m t khâu c a qu n lý kinh t xã h i và là khâu qu n lýmang tính t ng h p. Qu n lý tài chính ư c coi là h p lý, có hi u qu n u nó t ora ư c m t cơ ch qu n lý thích h p, có tác ng tích c c t i các quá trình kinht xã h i theo các phương hư ng phát tri n ã ư c ho ch nh. Vi c qu n lý, sd ng ngu n tài chính các ơn v s nghi p có liên quan tr c ti p n hi u qukinh t xã h i do ó ph i có s qu n lý, giám sát, ki m tra nh m h n ch , ngănng a các hi n tư ng tiêu c c, tham nhũng trong khai thác và s d ng ngu n l ctài chính ng th i nâng cao hi u qu vi c s d ng các ngu n tài chính. Thôngthư ng Nhà nư c có th l a ch n m t trong hai cơ ch qu n lý tài chính ơn v snghi p là cơ ch qu n lý tài chính theo d toán năm và cơ ch t ch tài chính. i m khác bi t chính gi a hai cơ ch này là:
  25. 25. 20 B ng 1.1 – So sánh cơ ch qu n lý tài chính theo d toán năm và cơ ch t ch tài chính Tiêu chí Cơ ch qu n lý tài chính Cơ ch t ch tài chính theo d toán nămKỳ l p d toán - Hàng năm - L p cho 3 năm liên t cCăn c l p d - Ch c năng, nhi m v ư c - Ch c năng, nhi m v ư ctoán giao giao - Các tiêu chu n, nh m c - Nhi m v c a năm k c a Nhà nư c ho ch - Ch chi tiêu tài chính hi n hành, quy ch chi tiêu n i b ư c phê duy t - K t qu ho t ng s nghi p, tình hình thu, chi tài chính c a năm trư c li n kTh c hi n d - Tuy t i tuân th các tiêu - Th c hi n theo quy ch chitoán chu n, nh m c chi tiêu c a tiêu n i b Nhà nư c trong ph m vi d - ư c i u ch nh các n i toán ư c duy t dung chi, các nhóm m c chi trong d toán chi cho phù h p v i tình hình th c t c a ơn vQuy t toán - Theo các m c chi c a m c - Theo các m c chi c a m c l c NSNN tương ng v i l c NSNN tương ng v i t ng n i dung chi t ng n i dung chi - Các kho n kinh phí chưa s - Các kho n kinh phí chưa s d ng h t ph i n p vào ngân d ng h t ư c chuy n sang sách nhà nư c ho c gi m tr năm sau ti p t c s d ng d toán năm sau tr trư ng h p c bi t
  26. 26. 21 Như v y xét trên m t s tiêu chí chính chúng tôi cho r ng cơ ch qu nlý tài chính theo d toán năm là cơ ch qu n lý truy n th ng, mang tính áp thành chính, thư ng áp d ng cho các ơn v có trình qu n lý m c th p.Trong khi ó cơ ch t ch tài chính là m t cơ ch qu n lý tài chính ư chình thành trên quan i m ơn v s d ng tài chính ư c i u hành m t cáchlinh ho t thay th cho cơ ch qu n lý tài chính mà lâu nay Nhà nư c áp t.Vi c l a ch n cơ ch qu n lý tài chính nào theo chúng tôi c n ph i căn c vàob n ch t d ch v mà ơn v ó cung ng. ây là các d ch v công c ng ph cv tr c ti p nhu c u thi t y u c a ngư i dân, ư c các cá nhân s d ng tr cti p. Nh ng d ch v này có th do Nhà nư c tr c ti p cung ng ho c do khuv c tư nhân cung ng b i chúng không ph i là hàng hóa, d ch v công c ngthu n túy. Do ó có th có s c nh tranh c a khu v c tư trong vi c cung c pcác d ch v này. Xét v m t logic c a v n , có c nh tranh thì c n có cơ cht ch tài chính m b o tính ch ng cho các ơn v trư c môi trư ngc nh tranh. Như v y c n ph i có m t cơ ch qu n lý tài chính m m cho các ơn v s nghi p t c là cho h quy n ư c khai thác ngu n thu và b trí cáckho n chi m t cách ch ng trong nh ng gi i h n nh t nh. So sánh n idung, c i m c a hai cơ ch qu n lý tài chính trên, chúng tôi cho r ng các ơn v s nghi p Vi t Nam hi n nay c n thi t ph i tri n khai và áp d ng sâur ng cơ ch t ch tài chính. B i t ch tài chính là chìa khóa nâng caoquy n t ch c a ơn v s nghi p. Áp d ng cơ ch t ch tài chính s gópph n nâng cao hi u qu ho t ng c a các ơn v s nghi p, áp ng nhu c ungày càng cao c a xã h i; t o ng l c khuy n khích các ơn v s nghi ptích c c, ch ng hoàn thành nhi m v , nâng cao ch t lư ng công vi c, nângcao ý th c ti t ki m, s d ng kinh phí có hi u qu ch ng tham ô, lãng phí ng th i t o i u ki n ngư i lao ng phát huy kh năng, nâng cao ch tlư ng công tác và tăng thu nh p h p pháp.
  27. 27. 22 Theo chúng tôi, t ư c nh ng m c tiêu ra, công tác qu n lý tàichính ơn v s nghi p bao g m ba khâu công vi c sau: - Th nh t, L p d toán thu, chi ngân sách nhà nư c trong ph m vi ư c c p có th m quy n giao hàng năm. - Th hai, T ch c ch p hành d toán thu, chi tài chính hàng nămtheo ch , chính sách c a Nhà nư c. - Th ba, Quy t toán thu, chi ngân sách Nhà nư c. C th theo chúng tôi n i dung chính c a t ng khâu công vi c baog m các v n như sau:1.1.2.1. L p d toán thu chi ngân sách Theo Bách khoa toàn thư Vi t Nam, d toán là “b n tính toán d trùcác kho n thu và chi s di n ra trong m t th i gian nh t nh”. Như v y có thhi u l p d toán ngân sách là quá trình phân tích, ánh giá gi a kh năng vànhu c u các ngu n tài chính xây d ng các ch tiêu thu chi ngân sách hàngnăm m t cách úng n, có căn c khoa h c và th c ti n. Có hai phương phápl p d toán thư ng ư c s d ng là phương pháp l p d toán trên cơ s quákh (incremental budgeting method) và phương pháp l p d toán không d atrên cơ s quá kh (zero basic budgeting method). M i phương pháp l p dtoán trên có nh ng c i m riêng cùng nh ng ưu, như c i m và i u ki nv n d ng khác nhau. C th : - Phương pháp l p d toán trên cơ s quá kh là phương pháp xác nh các ch tiêu trong d toán d a vào k t qu ho t ng th c t c a kỳ li ntrư c và i u ch nh theo t l tăng trư ng và t l l m phát d ki n. Như v yphương pháp này r t rõ ràng, d hi u và d s d ng. D toán ư c xây d ngtương i n nh, t o i u ki n, cơ s b n v ng cho nhà qu n lý t ch c,
  28. 28. 23 i u hành m i ho t ng. Tuy nhiên theo chúng tôi n u ch d a trên d toánc a năm trư c thì m i ho t ng s v n ư c ti n hành theo ki u cách, khuônm u cũ mà không khuy n khích phát tri n các ý tư ng sáng t o. Bên c nh óv i vi c duy trì và xu hư ng i u ch nh tăng các kho n m c so v i năm trư cs t o tâm lý khuy n khích chi tiêu tăng theo d toán vào nh ng tháng cu inăm mà không quan tâm n hi u qu u ra tránh b c t gi m chi phítrong tương lai. Có th khái quát mô hình phương pháp l p d toán này nhưHình 1.1 dư i ây: Qu n lý b ph n D toán năm trư c Các y u t i u ch nh tăng trong năm nay D toán năm nay Qu n lý c p trên Hình 1.1 – Mô hình phương pháp l p d toán trên cơ s quá kh - Phương pháp l p d toán không d a trên cơ s quá kh là phươngpháp xác nh các ch tiêu trong d toán d a vào nhi m v , m c tiêu ho t ngtrong năm k ho ch, phù h p v i i u ki n c th hi n có c a ơn v chkhông d a trên k t qu ho t ng th c t c a năm trư c. Như v y ây làphương pháp l p d toán ph c t p hơn do không d a trên s li u, kinh nghi mcó s n. Tuy nhiên n u ơn v s d ng phương pháp này s ánh giá ư c m tcách chi ti t hi u qu chi phí ho t ng c a ơn v , ch m d t tình tr ng m t cân
  29. 29. 24 i gi a kh i lư ng công vi c và chi phí th c hi n ng th i giúp ơn v l ach n ư c cách th c t i ưu nh t t ư c m c tiêu ra. Có th khái quátmô hình phương pháp l p d toán này như Hình 1.2 dư i ây: Qu n lý b ph n Các ngu n l c s T ng l i ích ánh giá các phươngd ng cho ho t ng gia tăng án thay th D toán năm nay Qu n lý c p trênHình 1.2 – Mô hình phương pháp l p d toán không d a trên cơ s quá kh Trên cơ s c i m c a hai phương pháp l p d toán như trên, chúngtôi cho r ng phương pháp l p d toán trên cơ s quá kh là phương pháptruy n th ng, ơn gi n, d th c hi n và ti n áp d ng cho nh ng ho t ngtương i n nh c a ơn v . Trong khi ó, phương pháp l p d toán khôngd a trên cơ s quá kh ph c t p hơn, òi h i trình cao trong ánh giá,phân tích, so sánh gi a nhi m v và i u ki n c th c a ơn v nên ch thíchh p v i nh ng ho t ng không thư ng xuyên, h ch toán riêng ư c chi phívà l i ích. Như v y theo chúng tôi, trong i u ki n c th các ơn v snghi p c a Vi t Nam hi n nay, phương pháp l p d toán trên cơ s quá khv n là phương pháp ư c s d ng r ng rãi. Tuy nhiên áp ng yêu c u i m i c a cơ ch t ch tài chính, các ơn v s nghi p có th nghiên c u
  30. 30. 25và tri n khai áp d ng th nghi m phương pháp l p d toán không d a trên cơs quá kh cho m t s ho t ng t ch c a ơn v .1.1.2.2. T ch c ch p hành d toán thu chi Ch p hành d toán là quá trình s d ng t ng h p các bi n pháp kinht tài chính, hành chính nh m bi n các ch tiêu thu chi ghi trong d toán ngânsách c a ơn v thành hi n th c. Trên cơ s d toán ngân sách ư c giao, các ơn v s nghi p t ch c tri n khai th c hi n, ưa ra các bi n pháp c n thi t m b o hoàn thành t t nhi m v thu chi ư c giao ng th i ph i có kho ch s d ng kinh phí ngân sách theo úng m c ích, ch , ti t ki m và cóhi u qu . theo dõi quá trình ch p hành d toán thu chi, các ơn v snghi p c n ti n hành theo dõi chi ti t, c th t ng ngu n thu, t ng kho n chitrong kỳ c a ơn v . Th c t cho th y trong các ơn v s nghi p, ngu n thu thư ng ư chình thành t các ngu n: - Ngu n kinh phí c p phát t NSNN th c hi n nhi m v chính tr ,chuyên môn ư c giao. ây là ngu n thu mang tính truy n th ng và có vaitrò quan tr ng trong vi c m b o ngu n tài chính cho ho t ng c a các ơnv s nghi p. Tuy nhiên v i ch trương i m i tăng cư ng tính t ch tàichính cho các ơn v s nghi p, t tr ng ngu n thu này trong các ơn v s cóxu hư ng gi m d n nh m làm gi m b t gánh n ng i v i NSNN. - Ngu n thu t ho t ng s nghi p: g m các kho n thu phí, l phíthu c NSNN theo quy nh c a pháp lu t, theo ch ư c phép l i ơnv . Ví d trong s nghi p y t , các kho n thu s nghi p g m thu vi n phí, thud ch v khám ch a b nh, thu t th c hi n các bi n pháp tránh thai, thu báncác s n ph m v c xin phòng b nh… Cùng v i vi c chuy n i sang cơ ch tch tài chính, t tr ng ngu n thu này trong các ơn v s nghi p có xu hư ng
  31. 31. 26ngày càng tăng. i u này òi h i các ơn v ph i t ch c khai thác các ngu nthu h p pháp này nh m tăng cư ng năng l c tài chính c a ơn v . - Các kho n thu t nh n vi n tr , bi u t ng, các kho n thu kháckhông ph i n p ngân sách theo ch . ây là nh ng kho n thu không thư ngxuyên, không d tính trư c ư c chính xác nhưng có tác d ng h tr ơn vtrong quá trình th c hi n nhi m v . - Các ngu n khác như ngu n v n vay c a các t ch c tín d ng, v nhuy ng c a cán b , viên ch c trong ơn v ; ngu n v n liên doanh, liên k tc a các t ch c, cá nhân trong và ngoài nư c theo quy nh c a pháp lu t. V i các ngu n thu như trên, ơn v s nghi p ư c t ch th c hi nnhi m v thu úng, thu theo m c thu và i tư ng thu do cơ quan nhànư c có th m quy n quy nh. Trư ng h p cơ quan nhà nư c có th m quy nquy nh khung m c thu, ơn v căn c nhu c u chi ph c v cho ho t ng,kh năng óng góp c a xã h i quy t nh m c thu c th cho phù h p v it ng lo i ho t ng, t ng i tư ng, nhưng không ư c vư t quá khung m cthu do cơ quan có th m quy n quy nh. i v i nh ng ho t ng d ch vtheo h p ng v i các t ch c, cá nhân trong và ngoài nư c, các ho t ngliên doanh, liên k t, ơn v ư c quy t nh các kho n thu, m c thu c ththeo nguyên t c b o m bù p chi phí và có tích lu . Như v y trong quá trình ch p hành d toán thu, theo chúng tôi các ơn v s nghi p ph i coi tr ng công b ng xã h i, m b o th c hi n nghiêmtúc các chính sách, ch thu do cơ quan có th m quy n ban hành. iv icác ơn v ư c s d ng nhi u ngu n thu ng th i c n có bi n pháp qu n lýth ng nh t nh m s d ng các ngu n thu úng m c ích trên cơ s hi u qu vàti t ki m. t ư c các yêu c u trên òi h i các ơn v s nghi p ph i sd ng nhi u bi n pháp khác nhau trong ó ph i t ch c h th ng thông tin
  32. 32. 27ghi nh n y , k p th i và liên t c giám sát quá trình ch p hành d toán ã ư c xây d ng. Mu n v y các ơn v ph i t ch c h th ng ch ng t ghinh n các kho n thu, trên cơ s ó ti n hành phân lo i các kho n thu, ghi chéptrên h th ng s sách và nh kỳ thi t l p các báo cáo tình hình huy ng cácngu n thu. Song song v i vi c t ch c khai thác các ngu n thu m b o tài chínhcho ho t ng, các ơn v s nghi p ph i có k ho ch theo dõi vi c s d ngcác ngu n kinh phí úng m c ích hoàn thành nhi m v ư c giao trên cơs minh b ch, ti t ki m và hi u qu . Trong ơn v s nghi p, các kho n chi thư ng bao g m: - Chi ho t ng thư ng xuyên c a ơn v theo ch c năng, nhi m v ư c c p có th m quy n giao. ây thư ng là nh ng kho n chi thư ng xuyên, n nh duy trì b máy và th c hi n nh ng nhi m v trong k ho ch. - Chi không thư ng xuyên là các kho n chi cho m c ích u tư pháttri n và th c hi n nh ng nhi m v t xu t ư c giao như chi th c hi n cácnhi m v khoa h c và công ngh ; chi th c hi n chương trình ào t o b idư ng cán b , viên ch c; chi th c hi n chương trình m c tiêu qu c gia… Căn c vào nhi m v ư c giao và kh năng ngu n tài chính, các ơnv s nghi p ư c t ch , t quy t nh m t s m c chi qu n lý, chi ho t ngnghi p v cao ho c th p hơn m c chi do cơ quan nhà nư c có th m quy nquy nh; quy t nh u tư xây d ng, mua s m m i và s a ch a l n tài s nth c hi n theo quy nh c a pháp lu t. Căn c tính ch t công vi c, th trư ng ơn v ư c quy t nh phương th c khoán chi phí cho t ng b ph n, ơn vtr c thu c.
  33. 33. 28 Trong cơ ch t ch tài chính, thư c o các kho n chi c a ơn v cóch p hành úng d toán hay không chính là quy ch chi tiêu n i b . Quy chchi tiêu n i b bao g m các quy nh v ch , tiêu chu n, nh m c chi tiêuáp d ng th ng nh t trong ơn v , m b o ơn v hoàn thành nhi m v ư cgiao, th c hi n ho t ng thư ng xuyên phù h p v i ho t ng c thù c a ơn v , s d ng kinh phí có hi u qu và tăng cư ng công tác qu n lý. Như v yquy ch chi tiêu n i b là căn c th trư ng ơn v i u hành vi c s d ngvà quy t toán kinh phí t ngu n NSNN c p cho ho t ng thư ng xuyên vàngu n thu s nghi p c a ơn v , là cơ s pháp lý kho b c nhà nư c ki msoát chi. Nh ng n i dung chi trong quy ch chi tiêu n i b ã có tiêu chu n, nh m c do cơ quan có th m quy n ban hành thì ph i th c hi n theo úngquy nh c a nhà nư c như tiêu chu n, nh m c s d ng xe ô tô, s d ng trs làm vi c… Nh ng n i dung chi c n thi t ph c v cho ho t ng c a ơn vtrong quy ch chi tiêu n i b nhưng nhà nư c chưa ban hành ch thì thtrư ng ơn v có th xây d ng m c chi cho t ng nhi m v , n i dung côngvi c… trong ph m vi ngu n tài chính c a ơn v . Chúng tôi cho r ng yêu c u căn b n i v i qu n lý chi trong các ơnv s nghi p là ph i có hi u qu và ti t ki m. Ngu n l c luôn có gi i h nnhưng nhu c u không có gi i h n. Ho t ng s nghi p di n ra trên ph m vir ng, a d ng và ph c t p d n n nhu c u chi luôn gia tăng v i t c nhanhchóng trong khi kh năng huy ng ngu n thu có h n nên ph i ti t ki m t hi u qu trong qu n lý tài chính. Do ó ph i tính toán sao cho v i chi phíth p nh t nhưng v n t hi u qu cao nh t là v n quan tâm hàng uc aqu n lý tài chính. Mu n v y các ơn v ph i s d ng ng th i nhi u bi npháp khác nhau trong ó có t ch c h th ng thông tin b ng s li u ph nánh, ghi nh n k p th i các kho n chi theo t ng n i dung chi, t ng nhóm chi,
  34. 34. 29m c chi và thư ng xuyên t ch c phân tích, ánh giá, t ng k t rút kinhnghi m trên cơ s ó ra bi n pháp tăng cư ng qu n lý chi.1.1.2.3. Quy t toán thu chi Quy t toán thu chi là công vi c cu i cùng c a chu trình qu n lý tàichính. ây là quá trình ki m tra, t ng h p s li u v tình hình ch p hành dtoán trong kỳ và là cơ s phân tích, ánh giá k t qu ch p hành d toán t ó rút ra nh ng bài h c kinh nghi m cho các kỳ ti p theo. có th ti n hànhquy t toán thu chi, các ơn v ph i hoàn t t h th ng báo cáo tài chính và báocáo quy t toán ngân sách. Theo chúng tôi, n i dung chính c a h th ng báo cáo tài chính và báocáo quy t toán là trình bày m t cách t ng quát, toàn di n v tình hình thu chivà cân i ngân sách; tình hình ti p nh n, huy ng, s d ng các ngu n tàichính và s v n ng c a các tài s n sau m t kỳ k toán. Toàn b nh ngthông tin trình bày trên h th ng báo cáo này ư c xây d ng trên cơ s thôngtin do k toán cung c p. Do ó h th ng báo cáo có trung th c, h p lý haykhông ph thu c ph n l n vào vi c t ch c h ch toán k toán c a ơn v nhưth nào cung c p thông tin chính xác, k p th i cho vi c l p báo cáo. Như v y theo chúng tôi, ba khâu công vi c trong qu n lý tài chính ơnv s nghi p u h t s c quan tr ng. N u như d toán là phương án k t h pcác ngu n l c trong d ki n t ư c các m c tiêu, nhi m v ra và là cơs t ch c ch p hành thì quy t toán là thư c o hi u qu c a công tác l pd toán. Qua ó có th th y ba khâu công vi c trong qu n lý tài chính có quanh m t thi t v i nhau và có nh hư ng tr c ti p n k t qu s d ng cácngu n l c nh m hoàn thành t t các ch c năng, nhi m v ư c giao. Mu nv y các ơn v ph i có s ch ng, linh ho t trong ho t ng ng th i v ivi c s d ng ti t ki m, hi u qu các ngu n l c. i u này m t m t ph thu c
  35. 35. 30vào lĩnh v c ho t ng, ch c năng, nhi m v ư c giao, m t khác ph thu cvào cơ c u t ch c b máy qu n lý, phương th c ho t ng, cách th c t ch ch ch toán k toán khoa h c… Trong ó khi s d ng công c k toán, các ơnv ph i t ch c h ch toán k toán và quy t toán toàn b s th c thu và th cchi trong năm, t ch c th c hi n th ng nh t t khâu ch ng t , tài kho n, bi um u s sách, báo cáo… S d ng nhu n nhuy n công c k toán s góp ph nvào quá trình thu th p, x lý thông tin ph c v ra quy t nh úng n, k pth i. Do ó n i dung ti p theo c a Lu n án s i sâu tìm hi u b n ch t c a ktoán và vai trò c a t ch c h ch toán k toán trong qu n lý tài chính các ơnv s nghi p.1.2. B N CH T C A K TOÁN VÀ VAI TRÒ, Ý NGHĨA C A TCH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG QU N LÝ TÀI CHÍNH CÁC ƠN V S NGHI P1.2.1. B n ch t c a k toán M i ơn v dù ho t ng vì l i nhu n hay không vì l i nhu n u tìmm i bi n pháp s n xu t ra s n ph m, cung ng d ch v v i s lư ng nhi unh t, chi phí th p nh t trong i u ki n các ngu n l c b gi i h n. t ư cm c tiêu này, các nhà qu n lý ph i c bi t quan tâm t i khía c nh qu n lý tàichính. Qu n lý tài chính có nhi u công c khác nhau như h th ng nh m c,tiêu chu n kinh t k thu t, h th ng các chính sách tài chính, h th ng cácbáo cáo cung c p các s li u th ng kê tài chính, h th ng thông tin h ch toánk toán… Trong ó thông tin h ch toán k toán óng vai trò h t s c quantr ng và không th thi u trong h th ng thông tin ra quy t nh qu n lý. Có nhi u quan i m v k toán ư c nghiên c u trên các góc khácnhau. Theo quan i m truy n th ng, k toán là s ph n ánh, ghi chép cácnghi p v kinh t phát sinh nh m cung c p thông tin v tình hình tài chính c a
  36. 36. 31m t ơn v , t ch c. Quan i m này cho th y vai trò c a k toán trong qu n lýtài chính r t h n ch , b lu m , chưa phát huy ư c h t ý nghĩa, tác d ng c athông tin do k toán cung c p. Theo quan i m hi n i, k toán ư c xem là “ngôn ng c a kinhdoanh”. Vi c nghiên c u k toán cũng ph c t p như vi c nghiên c u m tngôn ng m i. Có nhi u nh nghĩa khác nhau v k toán nh m áp ng sthay i c a môi trư ng k toán. Theo y ban thu t ng c a H c vi n k toán viên công ch ng HoaKỳ, thu t ng k toán ư c nh nghĩa “là m t ngh thu t dùng ghi chép,phân lo i và t ng h p theo m t cách th c nh t nh dư i hình th c ti n t vcác nghi p v , các s ki n và trình bày k t qu ó cho ngư i s d ng ra quy t nh” [88, tr4]. Như v y theo quan i m này, m c ích căn b n c a k toán ư c xác nh là cung c p thông tin h u ích cho vi c ra quy t nh. Theo Kermit D.Larson, “k toán là m t ho t ng d ch v nh m cungc p các thông tin s lư ng v các t ch c. Thông tin ó có b n ch t tài chínhvà có m c ích s d ng trong quá trình ra các quy t nh kinh t . Các báo cáotài chính ư c dùng mô t ho t ng và th c tr ng tài chính c a các lo ihình t ch c khác nhau” [64,tr16]. ng trên góc ho t ng k toán và s d ng thông tin k toán, tác giRonald J.Thacker cho r ng: “K toán là m t phương pháp cung c p thông tinc n thi t cho qu n lý có hi u qu và ánh giá ho t ng c a m i t ch c. Trongk toán, k t qu ho t ng kinh t c a ơn v ư c thu th p, phân tích, o lư ng,s p x p, ghi chép, tóm t t và ph n ánh dư i d ng thông tin” [81,tr19]. Theo Lu t K toán Vi t Nam, “k toán là vi c thu th p, x lý, ki mtra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính dư i hình th c giá tr ,hi n v t và th i gian lao ng” [78,tr8].
  37. 37. 32 Như v y có nhi u nh nghĩa khác nhau v k toán nhưng chúng tôicho r ng khái ni m k toán ph i bao hàm hai ch c năng chính mà k toán m nh n, ó là: - Th nh t, Ch c năng thông tin kinh t tài chính. Thông qua vi c thuth p, phân lo i, tính toán, ghi chép, t ng h p các nghi p v kinh t phát sinhcung c p thông tin kinh t tài chính c a m t ơn v cho các i tư ng s d ng. - Th hai, Ch c năng ki m tra, ki m soát, ánh giá ho t ng và raquy t nh i v i ơn v . Khái ni m này ã kh ng nh và nâng cao v trí, vai trò c a k toán. M iho t ng kinh t tài chính u c n ư c ph n ánh b ng các thông tin c a ktoán do ó k toán có ý nghĩa quan tr ng i v i nhi u i tư ng khác nhau. iv i b n thân các ơn v s nghi p, k toán là phương ti n ph n ánh thư ngxuyên, k p th i, y v tình hình ho t ng và k t qu các ho t ng c a ơnv. i v i Nhà nư c, k toán là công c ki m tra, ki m soát tình hình l p, ch phành và quy t toán ngân sách Nhà nư c. Tuy nhiên vai trò quan tr ng c a ktoán ch phát huy tác d ng khi công tác k toán ư c t ch c khoa h c, h p lý.Do ó n i dung ti p theo c a lu n án s i sâu làm rõ ý nghĩa c a t ch c h chtoán k toán trong qu n lý tài chính ơn v s nghi p.1.2.2. Vai trò, ý nghĩa c a t ch c h ch toán k toán trong qu n lý tàichính ơn v s nghi p Trong th c t , qu n lý tài chính các ơn v nói chung và ơn v snghi p nói riêng thì công tác k toán òi h i ph i không ng ng nâng cao ch tlư ng. Công tác k toán s không ch là vi c ghi chép, ph n ánh ơn thu n màk toán ph i th c s là h th ng thông tin kinh t - tài chính cung c p chínhxác, trung th c, k p th i ph c v lãnh o, ch o, ra quy t nh qu n lý và i u hành ho t ng tài chính c a ơn v . Thông tin do k toán cung c p s là
  38. 38. 33cơ s cho vi c l p d toán thu chi, theo dõi tình hình ch p hành d toán và làcăn c ánh giá k t qu th c hi n d toán. Như v y t ư c yêu c u trên theo chúng tôi m i ơn v ph i tch c h ch toán k toán khoa h c. Có nhi u quan i m khác nhau v t ch ch ch toán k toán như: Quan i m t ch c h ch toán k toán là t ch c m i liên h gi a cácy u t c u thành h th ng phương pháp c a h ch toán k toán là ch ng t ktoán, tính giá, i ng tài kho n và t ng h p cân i k toán. Như v y theochúng tôi quan i m này chưa tính n m i quan h gi a i tư ng và hth ng phương pháp c a h ch toán k toán trong t ch c cũng như chưa tính n nh ng c i m riêng có trong ho t ng c a t ng ơn v khác nhau. Cũng có quan i m cho r ng, t ch c h ch toán k toán là vi c xâyd ng h th ng ch tiêu thông tin thông qua t ch c h th ng ghi chép c a ktoán trên ch ng t , s k toán và báo cáo tài chính cho m c ích qu n lý các i tư ng c a h ch toán k toán t i ơn v h ch toán cơ s . Chúng tôi chor ng quan i m này ã nh n m nh t i vi c phát huy tác d ng c a thông tin ktoán i v i các i tư ng s d ng thông tin. Tuy nhiên quan i m này chchú tr ng n vi c s d ng các phương ti n c a k toán cung c p thông tinmà chưa quan tâm nv n b trí nhân s làm công tác k toán m t cáchh p lý, ch th t o ra nh ng tác ng trên. M t quan i m ph bi n khác cho r ng, t ch c h ch toán k toán làs thi t l p m i quan h qua l i gi a i tư ng k toán, phương pháp k toán,b máy k toán phát huy cao nh t tác d ng c a k toán trong công tác qu nlý ơn v . Chúng tôi cho r ng quan i m này là khá toàn di n vì ã c p ng th i các y u t c n thi t t ch c h ch toán k toán và m c tiêu c a tch c h ch toán k toán.
  39. 39. 34 Như v y t u trung l i các quan i m trên u th ng nh t t ch c h chtoán k toán là s thi t l p m i quan h qua l i gi a các y u t c u thành b nch t c a h ch toán k toán phát huy t i a vai trò c a k toán trong qu n lýnói chung và qu n lý tài chính nói riêng. N i dung c a t ch c h ch toán ktoán bao g m t ch c b máy k toán và t ch c v n d ng các phương pháp ktoán thu nh n, x lý và cung c p thông tin trên cơ s tôn tr ng các chínhsách, ch kinh t tài chính hi n hành nh m phát huy h t vai trò c a h chtoán k toán, góp ph n qu n lý, i u hành ho t ng c a ơn v có hi u qu . Theo quan i m trên, chúng tôi cho r ng t ch c h ch toán k toánkhoa h c s có tác d ng tích c c trên các m t ch y u sau: Th nh t, T ch c h ch toán k toán khoa h c s cung c p thông tin y , k p th i, chính xác cho ho t ng qu n lý nói chung. Nh ng nghĩa vv tài chính không th ư c m b o m t cách y n u thi u thông tin vàgiám sát thông tin. Dù m t t ch c có quy mô l n hay nh , thông tin áp ngcho nhu c u qu n lý là không th thi u. Thông tin không ch quan tr ng iv ilo i hình ơn v s n xu t kinh doanh, cơ quan qu n lý Nhà nư c, các ngành,các c p mà còn t i quan tr ng và có ý nghĩa s ng còn v i các ơn v snghi p. Ho t ng c a con ngư i là ho t ng có ý th c và t giác. B t c âuvà b t c lúc nào con ngư i cũng có ý th c v m c ích công vi c c a mìnhlàm, cũng hi u ư c hao phí cũng như k t qu c a m t ho t ng c th và tíchlũy ư c nh ng kinh nghi m và bài h c b ích. V phương di n kinh t , ai làmvi c gì cũng u nh n ư c ti n thù lao mua nh ng v t d ng c n thi t chocu c s ng hàng ngày. Dù không m s sách theo dõi thu chi song ngư i tav n bi t ã thu ư c bao nhiêu và chi phí bao nhiêu. Tương t như trên, cácnhà qu n lý m t doanh nghi p, m t ơn v s nghi p, m t cơ quan Nhà nư ccũng c n có thông tin v tình tr ng tài chính c a mình. Nh ng d ki n tài chính
  40. 40. 35này n m trong s sách k toán lưu gi . Tài li u trong các s sách k toán cungc p y các d ki n c n thi t ph n ánh tình hình tài chính c a ơn v . Chínhvì v y m c ích căn b n nh t c a k toán là cung c p các thông tin tài chínhc a m t t ch c, giúp cho ngư i ra quy t nh i u hành ho t ng c a t ch c ó. Ho t ng kinh t , tài chính và i u hành qu n lý kinh doanh yêu c u ph icó thông tin y . Thi u thông tin ho c thông tin thi u chính xác s làm chocác nhà qu n lý không n m ư c b c tranh toàn c nh c a ơn v và s ưa ranh ng quy t nh phi th c t . ây là y u t không ch làm phương h i nn ib ơn v mà còn gây nh hư ng x u n các b n hàng, các nhà qu n lýchuyên ngành và nhi u cơ quan ơn v khác. Th hai, T ch c h ch toán khoa h c s t o d ng ư c b máy ktoán g n nh , hi u qu . N u ph i i m t v i m t kh i lư ng công vi c khôngnh và m t h th ng nguyên t c ph i tuân th mà t ch c m t b máy k toánc ng k nh, làm vi c kém hi u qu s n y sinh các v n như: công vi ckhông trôi ch y, thi u tính ng b do nhi u b ph n có tác nghi p ch ngchéo, phân nh ch c năng, nhi m v c a t ng b ph n không rõ ràng; th igian h ch toán và thanh quy t toán ch m so v i quy nh do ph i qua nhi ub ph n trung gian… Th ba, T ch c h ch toán khoa h c s là cơ s quan tr ng qu n lýtài chính hi u qu . T ch c h ch toán khoa h c không nh ng ti t ki m ư cth i gian, nhân l c mà còn góp ph n không nh vào vi c qu n lý và s d ngkinh phí có hi u qu . B ng nh ng thông tin tài chính ư c cung c p k p th is ti t ki m th i gian tìm ki m thông tin, là cơ s cho nhà qu n lý d trùchính xác kinh phí c n thi t, tránh th t thoát kinh phí cũng như tránh tìnhtr ng s d ng kinh phí không úng m c ích. Qu n lý tài chính c n nh ngthông tin chính xác t h ch toán k toán phân tích i m m nh, i m y u t
  41. 41. 36 ó l p k ho ch s d ng ngu n tài chính m t cách hi u qu ng th i ra nh hu ng úng n cho v n s d ng kinh phí c a ơn v . Quan h gi at ch c h ch toán k toán và công tác qu n lý tài chính ư c th hi n qua cácy u t như: - T ch c h th ng ch ng t k toán v i công tác qu n lý tài chính. Hth ng ch ng t ph i ư c xây d ng trên cơ s ch k toán hi n hành vàquy nh c a các văn b n pháp lu t khác. Thông qua vi c ph n ánh các nghi pv kinh t phát sinh trên ch ng t k toán, các ơn v ã tăng cư ng công tácqu n lý các ngu n thu, các kho n chi nh m em l i hi u qu s d ng cácngu n l c t i ơn v . - T ch c h th ng tài kho n k toán y , chi ti t, áp ng yêu c uqu n lý góp ph n ph n ánh và ki m soát thư ng xuyên, liên t c, có h th ngv tình hình tài s n, tình hình ti p nh n và s d ng kinh phí do NSNN c p vàcác ngu n kinh phí khác t ó góp ph n qu n lý ch t ch các kho n thu, chi úng n i dung, m c ích. - T ch c h th ng s k toán trên cơ s phân lo i các nghi p v ã ư c ghi nh n ban u trên h th ng ch ng t k toán áp ng yêu c u cungc p thông tin cho các nhà qu n lý trong n i b ơn v , các t ch c, cá nhân cóliên quan m t cách nhanh chóng, k p th i. - T ch c h th ng báo cáo tài chính theo quy nh c a Nhà nư c và cáccơ quan qu n lý có kh năng cung c p “b c tranh toàn c nh” v tình hình tàichính c a ơn v . Trên cơ s ó các ơn v có th ti n hành ánh giá, phân tíchhi u qu ho t ng trong kỳ và l p k ho ch ho t ng cho các kỳ ti p theo. Như v y t ch c h ch toán k toán có vai trò c bi t quan tr ng trongqu n lý nói chung và qu n lý tài chính các ơn v s nghi p nói riêng. Chính vìv y trong i u ki n hi n nay, m t yêu c u t ra i v i công tác t ch c h ch
  42. 42. 37toán k toán là ph i không ng ng i m i và hoàn thi n nh m áp ng nhu c uqu n lý c a b n thân ơn v , c a Nhà nư c cũng như phù h p v i các thông l ,chu n m c k toán qu c t . phát huy vai trò, ý nghĩa c a t ch c h ch toánk toán trong qu n lý tài chính các ơn v s nghi p, theo chúng tôi c n thi tph i nghiên c u các nguyên t c c n tôn tr ng trong t ch c h ch toán k toán.N i dung này s ư c ti p t c nghiên c u ph n ti p theo c a lu n án.1.3. NGUYÊN T C T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG ƠN VS NGHI P Cũng như m i ho t ng khác, t ch c h ch toán k toán cũng ph ihư ng t i m c tiêu cu i cùng là hi u qu . Tuy nhiên h ch toán k toán l i làho t ng c bi t s n xu t ra nh ng thông tin có ích v v n, kinh phí ư chuy ng và s d ng cho qu n lý nên hi u qu c a t ch c h ch toán k toánph i ư c xem xét toàn di n. Chính vì v y theo chúng tôi, t ch c h chtoán k toán khoa h c c n ph i d a trên các nguyên t c dư i ây: - Nguyên t c 1 - B o m tính th ng nh t gi a k toán và qu n lý.Như trên ã phân tích, k toán là m t phân h trong h th ng qu n lý v i ch cnăng thông tin và ki m tra v ho t ng tài chính c a các ơn v h ch toán. Vìv y v nguyên t c, t ch c h ch toán k toán trong các ơn v s nghi p ph ib o m tính th ng nh t qu n lý nói chung. Nguyên t c th ng nh t ây baog m th ng nh t gi a ơn v h ch toán k toán v i ơn v qu n lý (trư c h t là ơn v cơ s ) còn ư c hi u là th ng nh t v không gian qu n lý và t ch ch ch toán theo yêu c u qu n lý; th ng nh t mô hình t ch c k toán v i môhình t ch c ho t ng và t ch c qu n lý; b o m ho t ng qu n lý ph ig n v i k toán và không ư c tách r i ho t ng kinh t . Trên cơ s ó, m iquy t nh liên quan n tài chính trong ơn v s nghi p ph i có thông tin ktoán và các ch tiêu h ch toán ph i phù h p v i ch tiêu qu n lý và hư ng t i
  43. 43. 38ch tiêu qu n lý. Trong các ơn v s nghi p, bên c nh b ph n k toán còn cónhi u b ph n qu n lý khác như k ho ch, v t tư… Các b ph n này ph i cóquan h ch t ch v i nhau t o thành h th ng qu n lý c a ơn v , V i tư cáchlà m t b ph n c a h th ng qu n lý, t ch c h ch toán k toán ph i luôn mb o m i quan h gi a các b ph n khác nhau cung c p thông tin n i b k pth i, th ng nh t qu n lý, i chi u s li u, ánh giá tình hình th c hi n cácch tiêu k ho ch… - Nguyên t c 2 - B o m tính phù h p trong h th ng k toán (gi a i tư ng v i phương pháp, hình th c và b máy k toán) trong ơn v ktoán và phù h p v i tính c thù c a ơn v h ch toán, i tư ng h ch toán:V lý thuy t, i tư ng h ch toán k toán quy t nh h th ng phương phápcùng hình th c và b máy k toán. Tuy nhiên trong t ch c h ch toán k toán t ng ơn v s nghi p c th nh ng m i liên h này c n ư c xét theo nhi uchi u khác nhau. Trong m t ơn v s nghi p c n tôn tr ng nh ng quan h cótính th ng nh t như: trong m i ph n hành k toán c n t ch c khép kín quytrình k toán. Theo ó các phương pháp riêng bi t và m i quan h gi a chúngph i ư c c th hóa thích h p v i t ng ph n hành c th . Tùy tính ph c t pc a i tư ng l a ch n hình th c k toán, b máy k toán và xác nh cácbư c c a quy trình k toán thích h p. Ngư c l i khi trình cán b k toán ư c nâng cao có th tăng thêm tương ng m c khoa h c c a phươngpháp và hình th c k toán… - Nguyên t c 3 – B o m tuân th các quy nh, ch tài chính ktoán hi n hành và báo m tính qu c t c a ngh nghi p. H ch toán k toánlà công c quan tr ng Nhà nư c ki m tra, giám sát tình hình tài chính t icác ơn v s nghi p t ch c cung c p d ch v công ng th i là ngu n cungc p thông tin tin c y cho các i tư ng s d ng. Do ó trong quá trình t ch c
  44. 44. 39h ch toán k toán c n thi t ph i nghiên c u y các nguyên t c, chu nm c k toán qu c t và th c ti n t ch c qu n lý c a Vi t nam th hi n vàtri n khai phù h p v i yêu c u qu n lý c a các c p ch th . Như chúng ta ãbi t, các nguyên t c và chu n m c k toán qu c t là nh ng quy ư c và nhhư ng chung v ngh nghi p k toán. Tuy nhiên nh ng nguyên t c và chu nm c này không th áp t như nhau cho t t c các qu c gia có hoàn c nh, i u ki n t nhiên, xã h i khác nhau. Do ó tùy thu c vào hoàn c nh và i uki n m i nư c, m i qu c gia có th xây d ng h th ng chu n m c riêng c aqu c gia mình sao cho phù h p v i i u ki n c th riêng có. i v i các ơnv s nghi p, vi c n m v ng các quy nh, ch v k toán c a Nhà nư ctrong tri n khai các n i dung c a t ch c h ch toán k toán là cơ s mb otính chính xác và tin c y c a thông tin k toán. - Nguyên t c 4 - Ti t ki m và hi u qu . Nguyên t c này yêu c u ph i om c l i ích thông tin cho các i tư ng (k t qu u ra c a h th ng ktoán) v i chi phí cho t ch c b máy k toán quy mô tương ng th p nh tcó th . Như v y nguyên t c ti t ki m nhưng ph i áp ng l i ích t i cao c angư i qu n lý v h th ng k toán ư c t ch c. Theo chúng tôi, m c ti tki m ư c th hi n và o lư ng qua m c chi phí v t ch t và lao ng s ngc n có cho h th ng k toán. Trên cơ s t i thi u hóa chi phí có th tăng tínhk p th i trong cung c p thông tin cho ngư i s d ng. Bên c nh ó, hi u quc a t ch c h ch toán k toán ư c hi u là ch t lư ng và tính y c athông tin cung c p cũng như tính thích h p và th a mãn cao nhu c u thông tincho vi c ra quy t nh c a các c p ch th qu n lý. Như v y, th c hi nnguyên t c ti t ki m, hi u qu có nghĩa là ph i t ch c h ch toán k toán cótính i chi u, ki m soát nghi p v cao gi a các ph n hành lao ng, quátrình nghi p v và ho t ng qu n lý, ch o nghi p v trong b máy k toán ư c t ch c.
  45. 45. 401.4. N I DUNG T CH C H CH TOÁN K TOÁN TRONG ƠN VS NGHI P Như trên ã trình bày các quan i m v t ch c h ch toán k toán, chúngtôi ã kh ng nh: “t ch c h ch toán k toán là s thi t l p m i quan h qua l igi a các y u t c u thành b n ch t c a h ch toán k toán phát huy t i a vaitrò c a k toán trong qu n lý nói chung và qu n lý tài chính nói riêng”. N i dungc a t ch c h ch toán k toán bao g m t ch c b máy k toán và t ch c v nd ng các phương pháp k toán thu nh n, x lý và cung c p thông tin. N idung c th c a t ch c h ch toán k toán bao g m các v n sau:1.4.1. T ch c công tác k toán T ch c h ch toán k toán trong các ơn v s nghi p là t ch c thu nh n,h th ng hoá và cung c p toàn b thông tin v tình hình s d ng tài s n, kinh phíc a ơn v nh m ph c v công tác qu n lý tài chính và công tác nghi p v ơnv ó. Xét dư i góc chu trình k toán, t ch c h ch toán k toán bao g m tch c ch ng t k toán, t ch c h th ng tài kho n k toán, t ch c s k toán vàt ch c h th ng báo cáo tài chính. Ngoài ra trong th i i CNTT phát tri n nhanhchóng và hi n i thì vi c áp d ng CNTT vào t ch c h ch toán k toán cũng làm t òi h i c p bách và quan tr ng. Do ó theo chúng tôi, nh ng nhi m v chínhc a t ch c công tác k toán trong m t ơn v s nghi p bao g m: - Th nh t, T ch c thu nh n thông tin v n i dung các nghi p vkinh t tài chính phát sinh ơn v và ki m tra tính h p pháp, h p l c a cácnghi p v kinh t ó thông qua h th ng ch ng t k toán và trình t luânchuy n ch ng t k toán. - Th hai, T ch c h th ng hóa và x lý thông tin k toán nh m th chi n ư c nh ng yêu c u c a thông tin k toán thông qua h th ng tài kho nk toán, s k toán trên cơ s các nguyên t c và phương pháp xác nh.
  46. 46. 41 - Th ba, T ch c cung c p thông tin k toán ph c v cho qu n lýkinh t tài chính vi mô và vĩ mô thông qua h th ng báo cáo tài chính. C th , n i dung c a t ch c công tác k toán các ơn v s nghi pbao g m:1.4.1.1. T ch c ch ng t k toán Xu t phát t tính a d ng và luôn v n ng c a các i tư ng h ch toánk toán, h th ng ch ng t ư c s d ng cung c p thông tin ng th i làphương ti n ki m tra v tr ng thái và s bi n ng c a i tư ng h ch toán ktoán c th . Như v y t ch c công tác h ch toán ban u các i tư ng h chtoán chính là vi c th c hi n ch c năng thông tin, ki m tra c a k toán và c acác ch th qu n lý t i ơn v . T ch c ch ng t bao g m các công vi c thi tk b n ch ng t và xây d ng các giai o n luân chuy n ch ng t . T phân tích trên có th th y vai trò c a t ch c ch ng t k toán ư c ư c xác nh là “khâu công vi c quan tr ng i v i toàn b quy trình k toánb i nó cung c p nguyên li u u vào – các thông tin ban u v các i tư ngk toán” [45, tr105]. V n i dung, t ch c ch ng t k toán ư c hi u là “tch c vi c ban hành, ghi chép ch ng t , ki m tra, luân chuy n và lưu tr t t ccác lo i ch ng t k toán s d ng trong ơn v nh m m b o tính chính xácc a thông tin, ki m tra thông tin ó ph c v cho ghi s k toán và t ng h p ktoán” [45, tr106]. Xét theo m c ích thì t ch c ch ng t k toán chính làthi t k h th ng thông tin ban u trên h th ng các lo i ch ng t ư c luânchuy n theo m t tr t t xác nh nh m các m c ích qu n lý và th c hi n cácgiai o n ti p theo c a quá trình h ch toán. Như v y chúng tôi cho r ng n u như t ch c h p lý, khoa h c h th ngch ng t k toán s có ý nghĩa nhi u m t v pháp lý, v qu n lý và v k toán.Th nh t là v m t pháp lý, v i ch c năng “sao ch p” nghi p v kinh t phát
  47. 47. 42sinh g n v i trách nhi m v t ch t c a các t ch c, cá nhân trong vi c l p, xácminh, ki m duy t và th c hi n các nghi p v kinh t , ch ng t là căn cki m tra k toán, thanh tra, ki m toán ho t ng c a m i ơn v h ch toán cơs ; là căn c gi i quy t các tranh ch p kinh t … Vì v y t ch c t t ch ngt k toán s nâng cao tính pháp lý c a công tác k toán ngay t giai o n u. Th hai v m t qu n lý, b ng vi c ghi chép m i thông tin k toán k pth i, ch ng t là kênh thông tin quan tr ng cho lãnh o ưa ra các quy t nh kinh doanh phù h p. Do ó t ch c t t ch ng t k toán có tác d ng t ol p h th ng thông tin h p pháp cho vi c th c hi n có hi u qu công tác qu nlý. Trên góc k toán, ch ng t là căn c ghi s k toán. Do ó t ch ct t ch ng t k toán t o i u ki n cho ơn v mã hoá thông tin và áp d ngCNTT hi n i trong công tác k toán. V i nh ng ý nghĩa to l n trên, chúng tôi cho r ng mu n t ch c t t hth ng ch ng t k toán trong các ơn v s nghi p m t m t ph i căn c vàoch do Nhà nư c ban hành ư c áp d ng th ng nh t tăng cư ng tínhpháp lý c a ch ng t , m t khác ph i căn c vào quy mô, lo i hình ho t ng,trình , cách th c t ch c qu n lý c a b n thân ơn v xác nh s lư ng,ch ng lo i ch ng t và trình t luân chuy n ch ng t phù h p. Do ó nh ngn i dung c th c a t ch c ch ng t k toán trong ơn v s nghi p bao g mcác bư c như ư c th hi n trong Hình 1.6 dư i ây:Xác nh T ch c T ch c T ch c T ch c b odanh m c l p ki m tra s d ng qu n, lưu trch ng t ch ng t ch ng t ch ng t và h y ch ng k toán k toán k toán k toán t k toán Hình 1.3. Quy trình t ch c luân chuy n ch ng t k toán
  48. 48. 43 - Th nh t, Xác nh danh m c ch ng t k toán. Danh m c ch ng t ư c thi t k ph i t các yêu c u tính pháp lý, y và h p lý khi ư c v nd ng. Trên cơ s các quy nh, ch k toán, các ơn v s nghi p thi t l pdanh m c ch ng t s d ng cho k toán tài chính. Bên c nh ó, căn c vàonhu c u thông tin ph c v qu n tr n i b , ơn v có th xác nh m t s lo ich ng t c n thi t cho công tác k toán qu n tr . V i nh ng ch ng t k toánnày, ơn v ph i t thi t k m u bi u, n i dung và phương pháp ghi chép trêncơ s m b o s th ng nh t trong kỳ h ch toán. i v i các ơn v s nghi ptri n khai áp d ng cơ ch t ch tài chính, v n xác nh danh m c ch ng tk toán là h t s c c n thi t xây d ng h th ng thông tin ban u ph c vqu n lý thu chi, qu n lý tài chính trong i u ki n t ch . - Th hai, T ch c l p ch ng t k toán. ây là quá trình s d ng cácch ng t ã ư c l a ch n trong danh m c ch ng t c a ơn v và cácphương ti n phù h p ghi các nghi p v kinh t tài chính phát sinh vàoch ng t . Các ch ng t s d ng có th tuân th th ng nh t, không ư c s a i n u thu c lo i ch ng t b t bu c ho c t b sung thêm các ch tiêu ho cthay i hình th c m u bi u cho phù h p v i vi c ghi chép và yêu c u qu n lýc a ơn v n u thu c lo i ch ng t hư ng d n, ch ng t ph c v qu n tr n ib . Tùy theo i u ki n c a t ng ơn v ch ng t có th l p th công b ng tayho c b ng máy. Tuy nhiên trong th i i công ngh thông tin phát tri n và cácphương ti n máy móc hi n i, các ơn v s nghi p có th thi t k các m uch ng t có s n ph n ánh nghi p v k p th i và ti n cho vi c ghi nh n cácnghi p v kinh t phát sinh. - Th ba, T ch c ki m tra ch ng t k toán. ây là vi c xác nh ntính chính xác, úng n c a các thông tin ghi trên ch ng t k toán. Các y ut m b o tính h p pháp, h p l c a ch ng t c n ư c chú ý xem xét như
  49. 49. 44các y u t b t bu c c a ch ng t , tính chính xác, h p lý c a s li u trênch ng t , ch ký c a nh ng ngư i có liên quan… Trư ng h p thông quanki m tra n u phát hi n có sai sót thì k toán nh t thi t ph i yêu c u cá nhân, tch c l p ch ng t b sung, s a i ho c t ch i thanh toán. - Th tư, T ch c s d ng ch ng t cho vi c ghi s k toán. Sau khi ư c ki m tra, các ch ng t k toán ư c phân lo i theo a i m phát s nh,theo tính ch t c a các kho n thu, chi… Vi c ghi s k toán ph thu c vàohình th c t ch c s k toán t i ơn v . - Th năm, T ch c b o qu n, lưu tr và hu ch ng t k toán. Saukhi ghi s k toán, ch ng t ph i ư c b o qu n t i phòng k toán ph c vcho vi c ki m tra, i chi u s li u. Khi k t thúc kỳ k toán năm, ch ng t ư c chuy n sang lưu tr theo t ng lo i và theo th t th i gian phát sinh.Tùy theo t ng lo i tài li u mà t i gian lưu tr quy nh có th khác nhau. Khih t th i h n lưu tr , ch ng t ư c phép tiêu h y theo quy nh. Hi n nay ch ng t k toán áp d ng cho các ơn v s nghi p tuân theoquy nh c a Lu t K toán, Ngh nh s 128/2004/N -CP ngày 31/5/2004quy nh chi ti t và hư ng d n thi hành m t s i u c a Lu t K toán vàQuy t nh s 19/2006/Q -BTC ngày 30/03/2006 c a B trư ng B Tàichính quy nh ch k toán HCSN. Chúng tôi cho r ng ch hi n hành ã quy nh khá c th h th ng bi u m u ch ng t k toán v n i dung,phương pháp l p, ki m tra và trình t luân chuy n ch ng t . M tv n cũng c n quan tâm trong t ch c ch ng t k toán các ơnv s nghi p là v n ng d ng công ngh thông tin vào các khâu công vi cc a t ch c h ch toán k toán nói chung trong ó có t ch c ch ng t i nt .B ng vi c t ch c thi t k các m u ch ng t có s n cho t ng lo i nghi p vvà t ch c mã hóa cho t ng lo i chương trình s gi m b t kh i lư ng công
  50. 50. 45vi c c a nhân viên k toán trong quá trình l p và luân chuy n ch ng t , t om i liên h ch t ch gi a các b ph n phát sinh các kho n thu, chi v i vi ct ng h p s li u chính xác, k p th i. Tuy nhiên t ch c v n này c n ph itính n kh năng ch ng s a ch a, b o m t thông tin c a ch ng t . Tóm l i, trên cơ s yêu c u chung v t ch c ch ng t k toán, d avào c i m ho t ng và yêu c u qu n lý c th , m i ơn v s nghi p c nt ch c ch ng t k toán cho phù h p cung c p thông tin k p th i và hi u qucho quá trình qu n lý.1.4.1.2. T ch c h th ng tài kho n k toán Là cách th c phân lo i, h th ng hoá các nghi p v kinh t phát sinhriêng bi t theo t ng i tư ng ghi c a h ch toán k toán nh m ph c v chocác yêu c u qu n lý c a các ch th qu n lý, tài kho n k toán ư c s d ng theo dõi và ph n ánh tình hình bi n ng c a t ng i tư ng h ch toán ktoán. Tuy nhiên do i tư ng c a k toán r t a d ng và luôn v n ng nênc n s d ng nhi u tài kho n khác nhau ghi chép các thông tin c n thi t. Có nhi u cách hi u v t ch c h th ng tài kho n k toán. Có quan i m cho r ng “t ch c h th ng tài kho n k toán là xây d ng các tài kho nghi ơn, ghi kép h th ng hoá các ch ng t k toán theo th i gian và theot ng i tư ng c th nh m m c ích ki m soát, qu n lý các i tư ng c ah ch toán k toán” [76, tr122]. Theo quan i m này, t ch c h th ng tàikho n ơn gi n là t ch c h th ng phương ti n ph n ánh s bi n ng c acác i tư ng h ch toán k toán, trong ó nh n m nh n phương pháp ghichép trên tài kho n. Lu t K toán Vi t Nam, i u 24 quy nh: “ ơn v ph i căn c vào hth ng tài kho n k toán do B Tài chính quy nh ch n h th ng tài kho nk toán áp d ng ơn v ” [78, tr18]. Như v y quan i m này ư c xây d ng

×