Luan van thac si kinh te (8)

299
-1

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
299
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Luan van thac si kinh te (8)

  1. 1. §¹i häc th¸i nguyªn Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ vµ qu¶n trÞ kinh doanh ----------------------------------------------- Nguyễn Thị Phương Hảo NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA CÁC TRANG TRẠI Ở HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp Mã số: 60 - 31 - 10 Luận văn thạc sỹ kinh tế Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. Ng« Xu©n Hoµng Thái nguyên, năm 2007Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  2. 2. 2 Më §Çu1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Tr¶i qua c¸c thêi kú c¸ch m¹ng, §¶ng ta lu«n kh¼ng ®Þnh vai trß to lín vµ vÞtrÝ quan träng cña vÊn ®Ò ph¸t triÓn kinh tÕ n«ng nghiÖp, n«ng th«n. C«ng cuéc ®æimíi cña §¶ng ta trong nh÷ng n¨m qua còng lÊy n«ng nghiÖp, n«ng th«n lµm ®Þabµn träng ®iÓm, lµ kh©u ®ét ph¸ vµ ®· giµnh ®-îc nhiÒu thµnh tùu to lín. Sau h¬n20 n¨m ®æi míi (1986 -2007), N«ng nghiÖp, n«ng th«n n-íc ta ®· cã nhiÒu thay®æi: tõ mét n-íc ph¶i nhËp khÈu l-¬ng thùc, nay ®· trë thµnh n-íc cã s¶n l-îngg¹o xuÊt khÈu cao trªn thÕ giíi vµ xuÊt khÈu thªm nhiÒu hµng ho¸ n«ng s¶n kh¸c.Hµng n«ng s¶n chiÕm tû trong lín trong tæng sè hµng xuÊt khÈu. Gi¸ trÞ xuÊt khÈuN«ng, L©m, Thuû s¶n chiÕm trªn 40% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu. Trong nh÷ngn¨m gÇn ®©y, n-íc ta ®· liªn tôc gi÷ v÷ng vÞ trÝ xuÊt khÈu n«ng s¶n hµng ®Çu trªnthÕ giíi: ®øng ®Çu vÒ xuÊt khÈu hå tiªu, ®øng thø hai vÒ xuÊt khÈu g¹o, cµ phª,®øng thø n¨m vÒ diÖn tÝch trång chÌ… ChÝnh ®iÒu nµy ®· lµm thay ®æi bé mÆtkinh tÕ cña x· héi n«ng th«n ViÖt Nam, tõ nÒn s¶n xuÊt tiÓu n«ng l¹c hËu, tù cungtù cÊp dÇn trë thµnh mét nÒn n«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng ho¸. Ngµnh n«ng nghiÖpn-íc ta ph¸t triÓn vµ ®¹t ®-îc nhiÒu thµnh tùu to lín nh- vËy lµ sù héi tô cña nhiÒuyÕu tè, trong ®ã cã sù ®ãng gãp cña c¸c m« h×nh trang tr¹i. Kinh tÕ trang tr¹i trªnkh¾p c¶ n-íc ®· ®ãng gãp mét phÇn kh«ng nhá vµo sù ph¸t triÓn v-ît bËc nµy. Ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i lµ xu h-íng tÊt yÕu trong s¶n xuÊt n«ngnghiÖp, phï hîp víi quy luËt tù nhiªn. Kinh tÕ trang tr¹i lµ mét h×nh thøc s¶nxuÊt míi ë n-íc ta, nã më ra mét h-íng ®i kh¶ quan cho viÕc chuyÓn nÒn s¶nxuÊt n«ng nghiÖp theo h-íng hµng hãa. Nh÷ng n¨m qua, kinh tÕ trang tr¹i ®·h×nh thµnh vµ t¨ng nhanh vÒ sè l-îng víi nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ tham gia,nh-ng chñ yÕu vÉn lµ trang tr¹i hé gia ®×nh. Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr-êng, kinh tÕ trang tr¹i thÓ hiÖn sù -u viÖth¬n h¼n kinh tÕ hé n«ng d©n vÒ khai th¸c tiÒm n¨ng ®Êt ®ai, lao ®éng, huy®éng nguån vèn trong d©n, ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  3. 3. 3N«ng - L©m nghiÖp vµ Thuû s¶n, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm ®¸p øng nhu cÇu trongn-íc vµ xuÊt khÈu; Thu hót mét lùc l-îng lao ®éng d- thõa ®¸ng kÓ ë n«ngth«n, n©ng cao thu nhËp vµ c¶i thiÖn ®êi sèng cho ng-êi lao ®éng. Thùc tÕ ëtØnh Th¸i Nguyªn cho thÊy, m« h×nh kinh tÕ trang tr¹i lµ mét kiÓu tæ chøc s¶nxuÊt phï hîp víi ®Æc thï kinh tÕ n«ng th«n, lµ mét h-íng ®i ®óng ®¾n cña qu¸tr×nh ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp - n«ng th«n Th¸i Nguyªn hiÖn nay. Tuy nhiªn, trang tr¹i ë tØnh Th¸i Nguyªn nãi chung vµ huyÖn §ång Hûnãi riªng ph¸t triÓn nhanh nh-ng lµ ph¸t triÓn tù ph¸t. §Æc biÖt lµ hiÖu qu¶ s¶nxuÊt cña c¸c trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ch-a cao, ch-a t-¬ng xøngvíi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña c¸c trang tr¹i. H¬n n÷a, trang tr¹i lµ lo¹i h×nhs¶n xuÊt hµng hãa trong n«ng th«n nh-ng viÖc s¶n xuÊt hµng hãa vµ vÊn ®Òtiªu thô s¶n phÈm vÉn cßn h¹n chÕ, n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c trang t¹i trªnthÞ tr-êng cßn yÕu. Do vËy, chç yÕu nhÊt cña c¸c trang tr¹i lµ thÞ tr-êng tiªuthô s¶n phÈm, chñ yÕu vÊn lµ s¶n xuÊt hµng hãa th« t-¬i sèng, ch-a g¾n víiph¸t triÓn ngµnh nghÒ vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn ë n«ng th«n. §ång Hû lµ mét huyÖn trung du miÒn nói cña tØnh Th¸i Nguyªn, cãtiÒm n¨ng lín vÒ ®Êt n«ng, l©m nghiÖp. Ph¸t triÓn m« h×nh trang tr¹i lµ h-íng®i ®óng ®¾n, cÇn ®-îc quan t©m gióp ®ì b»ng nh÷ng chÝnh s¸ch hîp lý. §Óc¸c m« h×nh trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû ph¸t triÓn ®óng h-íng, bÒn v÷ng th×viÖc nghiªn cøu lý luËn vµ kh¶o s¸t thùc tiÔn vÒ trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû,tõ ®ã ®Ò ra c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt, kinh doanhcña c¸c trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, nh»m ph¸t triÓn lo¹i h×nh trangtr¹i trªn ®Þa bµn HuyÖn §ång Hû cã ý nghÜa rÊt quan träng. V× vËy, t«i ®·chän nghiªn cøu ®Ò tµi “N©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸ctrang tr¹i ë huyÖn §ång Hû, tØnh Th¸i Nguyªn”.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  4. 4. 42. Môc tiªu nghiªn cøu Môc tiªu chung: §¸nh gi¸ ®-îc thùc tr¹ng s¶n xuÊt, kinh doanh cña c¸c trang tr¹i trong®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr-êng ë huyÖn §ång Hû, tØnh Th¸i Nguyªn nh»m ph¸thiÖn ra c¸c tiÒm n¨ng ch-a ®-îc khai th¸c. Tõ ®ã, ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸pn©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cho c¸c trang tr¹i, t¨ng thu nhËp, n©ngcao ®êi sèng cña nh©n d©n trong vïng gãp phÇn thóc ®Èy ph¸t triÓn n«ngnghiÖp, n«ng th«n trªn ®Þa bµn. Môc tiªu cô thÓ: - HÖ thèng ho¸ nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh chÊt lý luËn vµ thùc tiÔn liªn quan®Õn trang tr¹i vµ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i. - §¸nh gi¸ mét c¸ch kh¸i qu¸t ®iÒu kiÖn tù nhiªn, t×nh h×nh kinh tÕ - x·héi cña huyÖn §ång Hû vµ ¶nh h-ëng cña chóng ®Õn s¶n xuÊt kinh doanh cñatrang tr¹i trªn ®Þa bµn. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng s¶n xuÊt kinh doanh, x¸c ®Þnh nh÷ng yÕu tè¶nh h-ëng ®Õn ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i trªn ®Þa bµnhuyÖn §ång Hû. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt, kinhdoanh cho c¸c trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ë huyÖn §ång Hû.3. §èi t-îng nghiªn cøu vµ Ph¹m vi nghiªn cøu §èi t-îng nghiªn cøu: Nghiªn cøu thùc tr¹ng vµ xu h-íng ph¸t triÓncña c¸c trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû. Ph¹m vi nghiªn cøu: VÒ kh«ng gian: 89 trang tr¹i ®ñ tiªu chuÈn theotiªu chÝ ®¸nh gi¸ thuéc huyÖn §ång Hû, tØnh Th¸i Nguyªn. VÒ thêi gian: SèliÖu lÞch sö: chñ yÕu giai ®o¹n 2003-2006. Sè liÖu s¬ cÊp vÒ trang tr¹i ®-îc®iÒu tra n¨m 2007.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  5. 5. 54. §ãng gãp míi cña luËn v¨n VÒ lý luËn: ®Ò tµi hoµn thiÖn thªm phÇn lý luËn vÒ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó h×nhthµnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, trang tr¹i vµs¶n phÈm hµng hãa (s¶n phÈm hµng hãa vµ ®Æc ®iÓm cña s¶n phÈm hµng hãan«ng nghiÖp cña c¸c trang tr¹i). Vai trß, ý nghÜa kinh tÕ, x· héi, m«i tr-êngcña trang tr¹i ë ViÖt Nam. VÒ thùc tiÔn: ®Ò tµi ®Ò xuÊt ®-îc mét sè gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖuqu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c m« h×nh trang tr¹i theo tõng vïng sinh th¸i,hiÖu qu¶ trong sö dông vèn vay vµ kh©u tiªu thô s¶n phÈm.5. Bè côc cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, luËn v¨n gåm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn, thùc tiÔn vÒ hiÖu qu¶, n©ng cao hiÖuqu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c trang tr¹i ë huyÖn§ång Hû tØnh Th¸i Nguyªn Ch-¬ng 3: Gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinhdoanh cña c¸c trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû tØnh Th¸i NguyªnSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  6. 6. 6 Ch-¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn, thùc tiÔn vÒ hiÖu qu¶, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu1.1 mét sè vÊn ®Ò lý luËn, thùc tiÔn vÒ trang tr¹i vµ n©ng cao hiÖu qu¶s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i1.1.1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ trang tr¹i vµ kinh tÕ trang tr¹i1.1.1.1 Kh¸i niÖm vÒ trang tr¹i vµ kinh tÕ trang tr¹i Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ë n-íc ta nhiÒu c¬ quan nghiªn cøu, c¬quan qu¶n lý nhµ n-íc vµ nhiÒu nhµ khoa häc, nhµ qu¶n lý ®· quan t©mnghiªn cøu vÒ kinh tÕ trang tr¹i. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®-îc ®Ò cËp nhiÒu lµkh¸i niÖm kinh tÕ trang tr¹i. §Ó lµm râ kh¸i niÖm kinh tÕ trang tr¹i, tr-íc hÕtcÇn ph©n biÖt c¸c thuËt ng÷ “trang tr¹i” vµ “kinh tÕ trang tr¹i”. Trang tr¹i lµ c¬së, lµ doanh nghiÖp kinh doanh n«ng nghiÖp cña mét hoÆc mét sè nhãm nhµkinh doanh.[19] §èi víi kh¸i niÖm kinh tÕ trang tr¹i, c¸c nhµ nghiªn cøu ®-ara c¸c quan ®iÓm sau: Quan ®iÓm 1: “Kinh tÕ trang tr¹i lµ h×nh thøc tæ chøckinh tÕ c¬ së cña nÒn s¶n xuÊt x· héi dùa trªn c¬ së hiÖp t¸c vµ ph©n c«ng lao®éng x· héi, bao gåm mét sè ng-êi lao ®éng gia ®×nh vµ lao ®éng lµm thuª®-îc chñ trang tr¹i tæ chøc trang bÞ nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh ®Ó tiÕnhµnh ho¹t ®éng kinh doanh phï hîp víi yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng®­îc nhµ n­íc b¶o hé”. Quan ®iÓm trªn kh¼ng ®Þnh trang tr¹i lµ mét ®¬n vÞs¶n xuÊt hµng hãa trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng vµ vai trß cña ng-êi chñ trangtr¹i trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh. Quan ®iÓm 2 cho r»ng: “Kinh tÕtrang tr¹i lµ kinh tÕ hé n«ng d©n s¶n xuÊt hµng hãa ë møc ®é cao”. Quan ®iÓmnµy cho thÊy ®Æc tr-ng c¬ b¶n quyÕt ®Þnh cña kinh tÕ trang tr¹i lµ s¶n xuÊthµng hãa nh-ng ch-a thÊy ®-îc vÞ trÝ, vai trß quan träng cña kinh tÕ trang tr¹itrong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng vµ ch-a thÊy ®-îc vai trß cña ng-êi chñ trang tr¹i.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  7. 7. 7Quan ®iÓm 3 l¹i cho r»ng: “Kinh tÕ trang tr¹i lµ h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt hµnghãa trong n«ng, l©m, ng- nghiÖp cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ë n«ng th«n, cãsøc ®Çu t- lín, cã n¨ng lùc qu¶n lý trùc tiÕp qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, cãph-¬ng thøc t¹o ra tû suÊt sinh lêi cao trªn ®ång vèn bá ra, cã tr×nh ®é ®-a thµnhtùu khoa häc c«ng nghÖ míi kÕt tinh trong hµng hãa, t¹o ra søc c¹nh tranh trªnthÞ tr­êng, mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao”. Quan ®iÓm trªn kh¼ng ®Þnh nÒnkinh tÕ thÞ tr-êng lµ tiÒn ®Ò chñ yÕu cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i. §ångthêi, kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ, vai trß cña chñ trang tr¹i trong qu¸ tr×nh qu¶n lý kinhdoanh cña trang tr¹i. Trong nghÞ quyÕt TW sè 06/NQ-TW ngµy 10/11/1998 còng®· kh¼ng ®Þnh: “Trang tr¹i gia ®×nh, thùc chÊt lµ kinh tÕ s¶n xuÊt hµng hãa víiquy m« lín h¬n, sö dông lao ®éng, tiÒn vèn cña gia ®×nh lµ chñ yÕu ®Ó s¶n xuÊtkinh doanh cã hiÖu qu¶”. XuÊt ph¸t tõ c¸c quan ®iÓm trªn, theo kh¸i niÖm chungnhÊt vÒ kinh tÕ trang tr¹i lµ: Kinh tÕ trang tr¹i lµ mét h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ c¬së trong n«ng nghiÖp, lµ doanh nghiÖp tæ chøc s¶n xuÊt ra n«ng s¶n hµng ho¸ dùatrªn c¬ së hiÖp t¸c vµ ph©n c«ng lao ®éng x· héi bao gåm c¶ lao ®éng gia ®×nh vµlao ®éng lµm thuª. ë c¸c trang tr¹i, chñ trang tr¹i ®Çu t- vèn, thuª m-ín phÇnlín lao ®éng, thuª m-ín hoÆc mua s¾m c¸c t- liÖu s¶n xuÊt ®Ó ho¹t ®éng kinhdoanh theo yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, ®-îc nhµ n-íc b¶o hé theo luËt®Þnh.[tr.9-10, 19]1.1.1.2 §Æc tr-ng cña kinh tÕ trang tr¹i Kinh tÕ trang tr¹i ë n-íc ta ®-îc quan niÖm kh¸c h¼n víi kinh tÕ hén«ng d©n. Kinh tÕ hé n«ng d©n th-êng ®-îc hiÓu lµ kinh tÕ tiÓu n«ng, sö dônglao ®éng gia ®×nh lµ chÝnh, chñ yÕu nh»m tho¶ m·n c¸c nhu cÇu tiªu dïng cñahé gia ®×nh. Kinh tÕ trang tr¹i lµ mét h×nh thøc kinh tÕ n«ng nghiÖp mang tÝnhs¶n xuÊt hµng ho¸, cã sö dông lao ®éng thuª ngoµi, s¶n xuÊt víi môc tiªuchÝnh ®Ó phôc vô thÞ tr-êng.Kinh tÕ trang tr¹i cã nh÷ng ®Æc tr-ng sau:[tr.19- 22, 1]Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  8. 8. 8 a. S¶n xuÊt mang tÝnh hµng ho¸: Kinh tÕ trang tr¹i chñ yÕu lµ s¶n xuÊtra hµng ho¸ vµ dÞch vô ngµy cµng nhiÒu ®¸p øng nhu cÇu cña thÞ tr-êng ®Ó thu®-îc lîi nhuËn, tÝch luü vèn nh»m ph¸t triÓn më réng ®-îc quy m« s¶n xuÊt.Cßn hé tiÓu n«ng chØ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ chñ yÕu ®Ó tù ®¸p øng nh÷ngnhu cÇu hµng ngµy cña gia ®×nh. Th«ng th-êng, ng-êi n«ng d©n ph¶i trÝch métl-îng s¶n phÈn lµm ra cña m×nh ®em b¸n ®Ó cã tiÒn chi tiªu cho c¸c nhu cÇut¸i s¶n xuÊt vµ sinh ho¹t th-êng ngµy cña gia ®×nh nh-ng phÇn b¸n ®ã kh«ngnh»m môc ®Ých kinh doanh thu lîi nhuËn vµ më réng ph¸t triÓn s¶n xuÊt. b. Tr×nh ®é chuyªn m«n ho¸, tËp trung ho¸: HiÖn nay, trong s¶n xuÊtn«ng nghiÖp chia ra lµm 3 cÊp ®é: C¸c xÝ nghiÖp, l©m tr-êng, n«ng tr-êng s¶nxuÊt hµng ho¸ theo h-íng chuyªn m«n ho¸, tËp trung ho¸ cao nhÊt. Kinh tÕ hén«ng nghiÖp s¶n xuÊt chØ nh»m ®¸p øng nhu cÇu cña gia ®×nh, ®©y lµ kiÓu s¶nxuÊt manh món, nhá lÎ kh«ng mang tÝnh chuyªn m«n ho¸. Kinh tÕ trang tr¹ithuéc lo¹i gi÷a, ph¸t triÓn s¶n xuÊt víi môc ®Ých kinh doanh. Quy m« s¶nxuÊt, vèn ®Çu t-, trang thiÕt bÞ, lao ®éng… lín h¬n nhiÒu víi kinh tÕ hé. DovËy, sÏ t¹o ra khèi l-îng s¶n phÈm v-ît nhu cÇu cña gia ®×nh ®Ó thµnh hµngho¸ cung cÊp cho thÞ tr-êng. MÆt kh¸c, do môc tiªu lµ lîi nhuËn nªn s¶n xuÊtkinh doanh ë trang tr¹i ph¶i ®i vµo chuyªn m«n ho¸, tËp trung ho¸. c. Tr×nh ®é ¸p dông khoa häc kü thuËt: So víi kinh tÕ n«ng hé, kinh tÕtrang tr¹i víi môc tiªu lµ s¶n xuÊt hµng ho¸ b¸n ra thÞ tr-êng ®Ó thu l·i. DovËy, ®Çu t- ®Ó trang bÞ vµ ¸p dông nh÷ng kü thuËt míi cho viÖc s¶n xuÊt kinhdoanh n»m n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt l-îng cho s¶n phÈm. ChØ cã nh- vËy,kinh tÕ trang tr¹i míi s¶n xuÊt ra khèi l-îng hµng ho¸ cã søc c¹nh tranh trªnthÞ tr-êng. Râ rµng, ®Ó chuyÓn tõ kinh tÕ hé n«ng d©n b×nh th-êng sang lµmchñ trang tr¹i lµ mét b-íc chuyÓn biÕn vÒ chÊt trªn nhiÒu lÜnh vùc, tõ t- duy®Õn tr×nh ®é kü thuËt, qu¶n lý vµ phong c¸ch lµm ¨n míi trong nÒn kinh tÕ thÞtr-êng ®¸p øng nhu cÇu tÊt yÕu cña c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸n«ng nghiÖp, n«ng th«n.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  9. 9. 9 d. Mèi quan hÖ víi thÞ tr-êng: §èi víi kinh tÕ trang tr¹i, viÖc h¹ch to¸nd-íi h×nh thøc gi¸ trÞ lµ tèi cÇn thiÕt. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i lu«ng¾n chÆt víi thÞ tr-êng, lÊy thÞ tr-êng vµ lîi nhuËn lµ môc tiªu, lµ ®Ých cuèicïng cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. Do vËy, chñ trang tr¹i ph¶ilu«n t×m hiÓu, nghiªn cøu thÞ tr-êng trong vµ ngoµi vïng, tõ ®ã t×m ra xuh-íng nhu cÇu cña thÞ tr-êng ®Ó cã chiÕn l-îc s¶n xuÊt kinh doanh vµmarketing cho s¶n phÈm hµng ho¸ cña trang tr¹i m×nh. e. Chñ trang tr¹i - nhµ kinh doanh: Tuy kh«ng h×nh thµnh bé m¸y tæchøc qu¶n lý, chñ yÕu lµ sö dông lao ®éng cña gia ®×nh, viÖc thuª m-ín lao®éng chØ ph¸t sinh khi thùc sù cÇn thiÕt víi quy m« h¹n chÕ (tuy hiÖn nay métsè trang tr¹i quy m« t-¬ng ®èi lín ®· thuª lao ®éng th-êng xuyªn). Chñ trangtr¹i lµ ng-êi cã ®Çu ãc tæ chøc, biÕt ho¹ch to¸n lç, l·i, cã khao kh¸t vµ thamväng lµm giµu.1.1.1.3 Trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng a. C¸c ®iÒu kiÖn ®Ó h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i trongnÒn kinh tÕ thÞ tr-êng [tr.25-33, 11] * §èi víi c¸c ®iÒu kiÖn vÒ m«i tr-êng kinh tÕ vµ ph¸p lý: Thø nhÊt, Cã sù t¸c ®éng tÝch cùc vµ phï hîp cña nhµ n-íc. Sù t¸c®éng cña nhµ n-íc cã vai trß to lín trong viÖc t¹o m«i tr-êng kinh tÕ vµ ph¸plý ®Ó c¸c m« h×nh trang tr¹i h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn. Sù t¸c ®éng tÝch cùc cñanhµ n-íc sÏ thóc ®Èy lµm cho kinh tÕ trang tr¹i ra ®êi vµ ph¸t triÓn. Sù t¸c®éng cña nhµ n-íc ®-îc thùc hiÖn th«ng qua: - §Þnh h-íng cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i th«ngqua quy ho¹ch ph¸t triÓn vµ ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ, x· héi theoh-íng khuyÕn khÝch kinh tÕ trang tr¹i. Trong hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch th×chÝnh s¸ch vÒ ruéng ®Êt, thÞ tr-êng, khoa häc c«ng nghÖ, ®Çu t- cã vai trß hÕtsøc quan träng.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  10. 10. 10 - KhuyÕn khÝch sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i qua biÖnph¸p ®ßn bÈy kinh tÕ nh»m t¹o ®iÒu kiÖn cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i vµkhuyÕn khÝch c¸c h×nh thøc liªn kÕt kinh tÕ phôc vô cho kinh tÕ trang tr¹i. - Hç trî nguån lùc cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ trang tr¹inh- hç trî kinh phÝ cho ®µo t¹o chñ trang tr¹i, x©y dùng c¬ së h¹ tÇng, hç trîchuyÓn giao tiÕn bé khoa häc kü thuËt… Thø hai, Cã quü ruéng ®Êt cÇn thiÕt vµ cã chÝnh s¸ch ®Ó tËp trungruéng ®Êt. Nhµ n-íc ph¶i cã chÝnh s¸ch ®Êt ®ai hîp lý theo ph-¬ng ch©m: ®Êt®ai ph¶i thuéc vÒ nh÷ng ng-êi sö dông chóng cã hiÖu qu¶, tøc lµ chÝnh s¸chruéng ®Êt cÇn ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn cho sù tËp trung ruéng ®Êt mét c¸ch hîp lý,vµo nh÷ng ng-êi cã kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn sö dông ruéng ®Êt cã hiÖu qu¶. Thø ba, cã sù hç trî cña c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n. Sù ph¸t triÓncña c«ng nghiÖp chÕ biÕn lµ mét trong c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt vµ cã ý nghÜahÕt søc quan träng ®èi víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ trang tr¹i.Bëi v×, trang tr¹i lµ h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh n«ng nghiÖp cã quym« lín h¬n kinh tÕ n«ng hé, môc ®Ých s¶n xuÊt cña trang tr¹i lµ t¹o ra s¶nphÈm ®Ó b¸n, nÕu kh«ng cã sù hç trî ®¾c lùc cña cña c«ng nghiÖp chÕ biÕn th×ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña trang tr¹i sÏ bÞ ¶nh h-ëng rÊt lín. Sù ph¸t triÓn cñac«ng nghiÖp chÕ biÕn lµ nh©n tè kÝch cung cña trang tr¹i, v× c«ng nghiÖp chÕbiÕn ph¸t triÓn sÏ t¹o thÞ tr-êng réng lín vµ æn ®Þnh cho c¸c trang tr¹i. Cã thÓchñ ®éng t¹o ®iÒu kiÖn cho mèi quan hÖ qua l¹i, hç trî nhau gi÷a s¶n xuÊtn«ng nghiÖp víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn theo hai h-íng: - H×nh thµnh vïng chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, trªn c¬ së ®ãx©y dùng c¸c c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn. Trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vïngchuyªn m«n hãa, viÖc gi¶i quyÕt nhu cÇu chÕ biÕn lóc ®Çu t¹m thêi th«ng quac¸c c¬ së chÕ biÕn thñ c«ng hoÆc chuyÓn sang chÕ biÕn ë c¸c vïng kh¸c.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  11. 11. 11 - X¸c ®Þnh quy m« cña vïng nguyªn liÖu, tiÕn hµnh x©y dùng c¬ së chÕbiÕn. TÝnh to¸n tiÕn ®é x©y dùng c¸c nhµ m¸y ®Ó x©y dùng vïng nguyªn liÖu,sau khi nhµ m¸y x©y dùng xong cã nguyªn liÖu ngay ®Ó nhµ m¸y ho¹t ®éng. Thø t-, cã sù ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña kÕt cÊu h¹ tÇng, tr-íc hÕt lµ giaoth«ng vµ thñy lîi. KÕt cÊu h¹ tÇng cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp bao gåm: ®-ênggiao th«ng, thñy lîi, ®iÖn… lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt kü thuËt rÊt cÇn thiÕt®èi víi ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Nã gãp phÇn quan träng ®Ó ng-êi s¶nxuÊt kh¾c phôc nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña tù nhiªn, ®¸p øng yªu cÇu sinhhäc cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ yªu cÇu cña s¶n xuÊt hµng hãa, nhÊt lµ trong®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr-êng. Thø n¨m, cã sù h×nh thµnh c¸c vïng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp chuyªn m«nhãa. Sù h×nh thµnh c¸c vïng chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cã ¶nhh-ëng tÝch cùc râ rÖt tíi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña c¸c trang tr¹i v× c¸cvïng chuyªn canh tËp trung lu«n g¾n liÒn víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn, t¹o ®iÒukiÖn thuËn lîi cho viÖc tiªu thô s¶n phÈm cña trang tr¹i. §Ó h×nh thµnh vïngchuyªn m«n hãa, ng-êi ta ph¶i tiÕn hµnh ph©n vïng ®Ó bè trÝ c©y trång, vËtnu«i thÝch hîp, t¹o c¸c ®iÒu kiÖn thùc hiÖn c¸c ph-¬ng ¸n s¶n xuÊt s¶n phÈmth«ng qua x©y dùng c¸c kÕt cÊu h¹ tÇng kü thuËt vµ sö dông c¸c ®ßn bÈy kinhtÕ thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn theo h-íng chuyªn canh. Thø s¸u, cã sù ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña c¸c h×nh thøc liªn kÕt kinh tÕtrong n«ng nghiÖp. Sù liªn kÕt trong kinh doanh cña c¸c trang tr¹i ngµy cµngcã vai trß quan träng ®èi víi c¸c ho¹t ®éng cña chñ trang tr¹i. §Ó ph¸t triÓnc¸c h×nh thøc liªn kÕt kinh tÕ trong n«ng nghiÖp, mét mÆt ph¶i t¹o ®iÒu kiÖncho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña c¸c chñ thÓ kinh doanh n«ng nghiÖp d-íic¸c h×nh thøc kh¸c nhau theo h-íng ph¸t huy -u thÕ cña c¸c thµnh phÇn kinhtÕ. MÆt kh¸c, ph¶i t¹o lËp m«i tr-êng thuËn lîi cho c¸c chñ thÓ kinh doanhliªn kÕt víi nhau trong c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, trong ®ã, ®Æc biÖtl-u ý tíi viÖc ph¸t triÓn c¸c hîp t¸c x· vµ c¸c h×nh thøc hîp t¸c tù nguyÖnSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  12. 12. 12trong lÜnh vùc dÞch vô hç trî n«ng nghiÖp, cã tÝnh ®Õn ®Æc thï cña s¶n xuÊtn«ng nghiÖp trong c¬ chÕ thÞ tr-êng. Thø b¶y, cã m«i tr-êng ph¸p lý thuËn lîi cho trang tr¹i ra ®êi vµ ph¸t triÓn. * C¸c ®iÒu kiÖn ®èi víi trang tr¹i vµ chñ trang tr¹i: - Chñ trang tr¹i ph¶i lµ ng-êi cã ý chÝ vµ quyÕt t©m lµm giµu tõ nghÒn«ng. N«ng nghiÖp lµ ngµnh s¶n xuÊt nÆng nhäc, phøc t¹p, møc sinh lêi thÊp,rñi ro cao. V× vËy, søc thu hót ®Çu t- cña n«ng nghiÖp kÐm h¬n c¸c ngµnhkh¸c. Trong khi ®ã, ph¸t triÓn n«ng nghiÖp theo h-íng kinh tÕ trang tr¹i cÇncã sù ®Çu t- tiÒn cña, tri thøc vµ c«ng søc lín h¬n nhiÒu so víi n«ng hé ®Ó s¶nxuÊt kinh doanh. V× vËy, ®iÒu kiÖn trªn lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn quanträng cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trang tr¹i. ChØ cã nh÷ng ng-êi cã ý chÝvµ quyÕt t©m lµm giµu tõ nghÒ n«ng míi d¸m ®Çu t- tiÒn cña, tri thøc vµ c«ngsøc vµo nghÒ n«ng lêi Ýt, rñi ro nhiÒu. - Ng-êi chñ trang tr¹i ph¶i cã sù tÝch lòy nhÊt ®Þnh vÒ kinh nghiÖm s¶nxuÊt, vÒ tri thøc vµ n¨ng lùc tæ chøc s¶n xuÊt, kinh doanh. VÒ nguån gèc h×nhthµnh, ®a sè c¸c trang tr¹i h×nh thµnh tõ sù chuyÓn biÕn vÒ chÊt cña kinh tÕn«ng hé. Qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn ®ã lµ qu¸ tr×nh tÝch lòy c¸c yÕu tè vËt chÊt ®Óh×nh thµnh trang tr¹i, ®ång thêi còng lµ qu¸ tr×nh tÝch lòy kinh nghiÖm s¶nxuÊt, tÝch lòy tri thøc vµ n¨ng lùc s¶n xuÊt kinh doanh. Trªn thùc tÕ, khi ng-êichñ trang tr¹i cã kinh nghiÖm s¶n xuÊt, cã tr×nh ®é vµ n¨ng lùc tæ chøc s¶nxuÊt kinh doanh n«ng nghiÖp th× míi d¸m ®Çu t- kinh doanh vµ míi biÕt ®Çut- kinh doanh c©y, con nµo ®Ó ®¸p øng nhu cÇu thÞ tr-êng. §Ó ®¸p øng yªu cÇutrªn, ngoµi sù tÝch lòy cña b¶n th©n chñ trang tr¹i cÇn cã sù hç trî cña nhµn-íc vÒ nguån lùc vµ tæ chøc ®Ó cã thÓ truyÒn t¶i c¸c tiÕn bé khoa häc küthuËt n«ng nghiÖp, kiÕn thøc tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh… cho c¸c chñ trangtr¹i vµ c¸c chñ hé n«ng nghiÖp. - Cã sù tËp trung tíi quy m« nhÊt ®Þnh vÒ c¸c yÕu tè s¶n xuÊt, tr-íc hÕtlµ ruéng ®Êt vµ tiÒn vèn. Trang tr¹i lµ mét ph-¬ng thøc kinh doanh n«ngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  13. 13. 13nghiÖp, lµ mét ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh c¬ së trong n«ng nghiÖp cã quy m«lín h¬n n«ng hé. ChØ khi c¸c yÕu tè s¶n xuÊt ®-îc tËp trung tíi quy m« nhÊt®Þnh th× míi cã s¶n xuÊt hµng hãa, míi cã trang tr¹i. - Qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i ph¶i dùa vµo c¬ së h¹chto¸n vµ ph©n tÝch kinh doanh. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i lµho¹t ®éng s¶n xuÊt hµng hãa víi môc ®Ých chñ yÕu lµ t¹o thu nhËp vµ cã lîinhuËn cao. §iÒu ®ã chØ cã thÓ thùc hiÖn ®-îc khi trang tr¹i s¶n xuÊt s¶n phÈmvíi gi¸ thµnh thÊp h¬n gi¸ b¸n trung b×nh cña x· héi. Muèn cã s¶n phÈm gi¸thµnh h¹, mét mÆt trang tr¹i ph¶i lùa chän lo¹i s¶n phÈm mµ trang tr¹i cã -uthÕ s¶n xuÊt nhÊt (tøc cã lîi thÕ kinh doanh), ph¶i kÕt hîp gi÷a chuyªn m«nhãa víi ph¸t triÓn tæng hîp, mÆt kh¸c ph¶i tiÕn hµnh h¹ch to¸n vµ ph©n tÝchho¹t ®éng kinh doanh. Bëi v×, cã thùc hiÖn h¹ch to¸n vµ ph©n tÝch ho¹t ®éngkinh doanh trang tr¹i míi tÝnh to¸n ®-îc gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó biÕt viÖc s¶nxuÊt cã l·i hay kh«ng, cã nªn tiÕp tôc s¶n xuÊt hay kh«ng? Th«ng qua thùchiÖn h¹ch to¸n vµ ph©n tÝch ho¹t ®éng kinh doanh trang tr¹i míi kiÓm so¸t®-îc c¸c chi phÝ s¶n xuÊt, míi t×m ra c¸c kh©u ®Çu t- ch-a hîp lý, c¸c tiÒmn¨ng ch-a khai th¸c ®Ó cã biÖn ph¸p kh¾c phôc, nh»m h¹ gi¸ thµnh, t¨ng n¨ngsuÊt vµ n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh. §Ó thùc hiÖn h¹ch to¸n kinh doanh trong c¸c trang tr¹i cÇn chó ý hai vÊn ®Ò: - CÇn tæ chøc viÖc ®µo t¹o kiÕn thøc h¹ch to¸n vµ ph©n tÝch kinh doanhcho c¸c chñ trang tr¹i còng nh- ng-êi qu¶n lý trang tr¹i. - CÇn cã chÕ ®é kÕ to¸n thèng nhÊt cho c¸c trang tr¹i, phï hîp víi ®Æc®iÓm cña trang tr¹i, lµm c¬ së cho c¸c trang tr¹i tiÕn hµnh h¹ch to¸n kinh doanh. b. Trang tr¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng vµ s¶n phÈm hµng hãa C¸c trang tr¹i trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr-êng C¸c trang tr¹i ë c¸c n-íc cã nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®-îc chuyªnm«n hãa, cã sù liªn kÕt chÆt chÏ tõ s¶n xuÊt ®Õn tiªu thô s¶n phÈm theo c¬ chÕthÞ tr-êng më, biÓu hiÖn:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  14. 14. 14 - C¸c trang tr¹i lùa chän mua vËt t-, m¸y mãc vµ b¸n n«ng s¶n phÈmcña m×nh ra thÞ tr-êng theo h-íng cã lîi nhÊt. - Cã sù hç trî cña c¸c hîp t¸c x· trang tr¹i, c¸c trang tr¹i tiÕn hµnh s¶nxuÊt, cßn hîp t¸c x· lo c¸c dÞch vô ®Çu vµo, ®Çu ra. - Nhµ n-íc cã c¸c biÖn ph¸p tÝch cùc can thiÖp gi¸n tiÕp vµo thÞ tr-êngn«ng s¶n th«ng qua c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ t¹o sù c©n b»ng vÒ cung cÇu trªn thÞtr-êng nh»m ®iÒu tiÕt chèng khñng ho¶ng. B»ng nh÷ng biÖn ph¸p ®ã, nhµn-íc h-íng dÉn c¸c trang tr¹i t¨ng hoÆc gi¶m s¶n xuÊt c¸c lo¹i n«ng s¶n.Trong tr-êng hîp gi¶m s¶n xuÊt, nhµ n-íc sÏ ®Òn bï kho¶n thiÖt h¹i t-¬ngøng, nhµ n-íc cßn mua c¸c n«ng s¶n thõa cña c¸c trang tr¹i theo gi¸ ®¶m b¶o. Kh¸i niÖm vÒ S¶n phÈm hµng hãa [tr.77-85, 13] Khi nãi vÒ s¶n phÈm hµng hãa theo quan niÖm th«ng th-êng ng-êi tath-êng quy nã vÒ mÆt h×nh thøc tån t¹i cô thÓ, víi ®Çy ®ñ c¸c yÕu tè c¬, lý, hãatÝnh cña nã. Hay nãi kh¸c ®i, s¶n phÈm hµng hãa lµ c¸i mµ ta cã thÓ quan s¸t ®-îc,c©n, ®o, ®ong ®Õm ®-îc vµ ®-îc trao ®æi trªn thÞ tr-êng. Nã cã thÓ lµ s¶n phÈmcña tù nhiªn hoÆc lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh lao ®éng s¸ng t¹o cña con ng-êi. Theo quan ®iÓm cña Marketing, s¶n phÈm hµng hãa ®-îc hiÓu theo métquan ®iÓm réng h¬n nhiÒu. Theo quan ®iÓm nµy, s¶n phÈm hµng hãa ®-îchiÓu lµ: “c¸i g× ®ã” nh»m ®Ó tháa m·n nhu cÇu vÒ mong muèn cña con ng­êivµ ®­îc thùc hiÖn th«ng qua qu¸ tr×nh trao ®æi trªn thÞ tr­êng. “C¸i g× ®ã” 뮩y bao gåm c¶ yÕu tè vËt chÊt vµ phi vËt chÊt, ®ång thêi ngay c¶ trong s¶nphÈm hµng hãa vËt chÊt còng chøa ®ùng c¸c yÕu tè phi vËt chÊt trong nã. Trªnthùc tÕ s¶n phÈm hµng hãa ®-îc x¸c ®Þnh b»ng c¸c ®¬n vÞ s¶n phÈm hµng hãa.§¬n vÞ s¶n phÈm hµng hãa lµ mÆt chÝnh thÓ riªng biÖt, ®-îc ®Æc tr-ng bëi c¸cth-íc ®o nh-: ®é lín, gi¸ c¶, h×nh thøc bªn ngoµi vµ c¸c ®Æc tÝnh kh¸c cña s¶nphÈm hµng hãa. S¶n phÈm hµng hãa n«ng nghiÖp lµ “c¸i g× ®ã” ®­îc t¹o ra tõ ho¹t ®éngs¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo nghÜa réng (bao gåm c¶ s¶n phÈm vËt chÊt vµ dÞchSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  15. 15. 15vô) ®-îc trao ®æi trªn thÞ tr-êng nh»m tháa m·n nhu cÇu tiªu dïng cña conng-êi vµ s¶n xuÊt kinh doanh n«ng nghiÖp. CÊp ®é vµ yÕu tè cÊu thµnh s¶n phÈm hµng hãa §¬n vÞ s¶n phÈm hµng hãa vèn lµ mét chØnh thÓ hoµn chØnh chøa ®ùngnh÷ng yÕu tè, ®Æc tÝnh vµ th«ng tin kh¸c nhau vÒ mÆt s¶n phÈm hµng hãa.Theo quan ®iÓm Marketing ng-êi ta s¾p xÕp c¸c yÕu tè, ®Æc tÝnh, th«ng tintheo ba cÊp ®é víi c¸c chøc n¨ng marketing kh¸c nhau. - CÊp ®é c¬ b¶n cña hµng hãa: s¶n phÈm c¬ b¶n (s¶n phÈm ý t-ëng). - CÊp ®é s¶n phÈm hiÖn thùc: ®ã lµ cÊp ®é thÓ hiÖn nh÷ng thuéc tÝnh®Æc ®iÓm cña s¶n phÈm hµng hãa ph¶n ¸nh sù cã mÆt trªn thùc tÕ cña s¶nphÈm hµng hãa. C¸c yÕu tè ®ã th-êng lµ c¸c chØ tiªu vÒ chÊt l-îng s¶n phÈm,kiÓu d¸ng, bao gãi, nh·n hiÖu… - CÊp ®é s¶n phÈm bæ sung: lµ cÊp ®é ë ®ã s¶n phÈm ®-îc bæ sung thªmnh÷ng dÞch vô nh»m tháa m·n h¬n n÷a sù mong ®îi cña kh¸ch hµng. CÊp ®énµy th-êng thÓ hiÖn c¸c dÞch vô nh-: l¾p ®Æt, b¶o hµnh, dÞch vô thanh to¸n… - CÊp ®é s¶n phÈm tiÒm n¨ng: lµ cÊp ®é mµ ë ®ã s¶n phÈm chøa ®ùngc¸c yÕu tè g©y sù chó ý, thu hót kh¸ch hµng vµ xóc tiÕn b¸n hµng. §Æc ®iÓm cña s¶n phÈm hµng hãa n«ng nghiÖp - §Æc ®iÓm cña s¶n phÈm tiªu dïng cuèi cïng: S¶n phÈm tiªu dïng cuèicïng lµ s¶n phÈm ®-îc b¸n cho ng-êi mua nh»m ®Ó tháa m·n nhu cÇu lîi Ýchc¸ nh©n cña hä. §èi víi lo¹i s¶n phÈm nµy cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chÝnh sau: + §a d¹ng vÒ s¶n phÈm, ®a d¹ng vÒ phÈm cÊp ®Ó ®¸p øng nhu cÇu kh¸cnhau cña ng-êi tiªu dïng. + NhiÒu s¶n phÈm cã kh¶ n¨ng thay thÕ cho nhau trong qu¸ tr×nh tiªu dïng. + ThÞ tr-êng ph©n bè réng. + S¶n phÈm n«ng s¶n Ýt co d·n. + Mét bé phËn lín n«ng s¶n ®-îc tiªu dïng d-íi d¹ng t-¬i sèng nh-rau, qu¶, trøng, s÷a… liªn quan ®Õn vËn chuyÓn, b¶o qu¶n…Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  16. 16. 16 + C¸c n«ng s¶n chñ yÕu lµ tiªu dïng cho con ng-êi, do vËy vÊn ®Ò chÊtl-îng, an toµn s¶n phÈm ph¶i tu©n thñ nh÷ng quy ®Þnh nhÊt ®Þnh. + S¶n phÈm cã tÝnh mïa vô. - §Æc ®iÓm cña hµng hãa tiªu dïng trung gian: N«ng s¶n tiªu dïngtrung gian lµ n«ng s¶n tiªu dïng qua chÕ biÕn hoÆc qua mét sè dÞch vô cña tæchøc trung gian. Lo¹i n«ng s¶n nµy th-êng cã c¸c ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau: + §é ®ång ®Òu vÒ chÊt l-îng s¶n phÈm cao. + Gi¸ c¶ t-¬ng ®èi æn ®Þnh. + Gi¸ trÞ cña n«ng s¶n ®-îc t¨ng thªm do bæ sung c¸c dÞch vô vµo trongs¶n phÈm. + ThÞ tr-êng tËp trung h¬n víi n«ng s¶n tiªu dïng cuèi cïng. + C¸c s¶n phÈm th-êng cã sù kh¸c biÖt ®Ó ®Þnh vÞ trªn thÞ tr-êng. - §Æc ®iÓm n«ng s¶n lµ t- liÖu s¶n xuÊt: Mét bé phËn n«ng s¶n quay trël¹i víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt sau víi t- c¸ch lµ t- liÖu s¶n xuÊt (h¹t gièng, congièng) cùc kú quan träng. TÝnh chÊt quan träng thÓ hiÖn ë nh÷ng vÊn ®Ò sau: + N«ng s¶n ®ßi hái nh÷ng tiªu chuÈn chÊt l-îng cao. + QuyÕt ®Þnh ®Õn kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt sau. + ThÝch nghi víi ®iÒu kiÖn cña tõng vïng sinh th¸i. + Lu«n chÞu ¸p lùc cña sù thay thÕ. + C¬ héi thµnh c«ng vµ rñi ro lín trong kinh doanh.1.1.1.4 Nh÷ng tiªu chÝ ®Ó x¸c ®Þnh hé lµ trang tr¹i Ngµy 23/6/2000 Liªn Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n - Tængcôc Thèng kª ®· ký v¨n b¶n sè 69/TTLB/BNN-TCTK h-íng dÉn tiªu chÝ ®Óx¸c ®Þnh kinh tÕ trang tr¹i. Néi dung v¨n b¶n nh- sau: [18] C¸c ®èi t-îng, ngµnh s¶n xuÊt ®-îc xem xÐt ®Ó x¸c ®Þnh lµ kinh tÕtrang tr¹i gåm: Hé n«ng d©n, hé c«ng nh©n Nhµ n-íc vµ lùc l-îng vò trang ®·nghØ h-u, c¸c lo¹i hé thµnh thÞ vµ c¸c c¸ nh©n chuyªn s¶n xuÊt (bao gåm n«ngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  17. 17. 17nghiÖp, l©m nghiÖp, nu«i trång thuû s¶n) hoÆc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ chÝnh,cã kiªm nhiÖm c¸c ho¹t ®éng dÞch vô phi n«ng nghiÖp ë n«ng th«n. Tiªu chÝ ®Þnh l-îng ®Ó x¸c ®Þnh lµ kinh tÕ trang tr¹i: Mét hé s¶n xuÊtn«ng nghiÖp, l©m nghiÖp, nu«i trång thuû s¶n ®-îc x¸c ®Þnh lµ trang tr¹i ph¶i®¹t ®-îc hai tiªu chÝ ®Þnh l-îng sau ®©y: 1. Gi¸ trÞ s¶n l-îng hµng ho¸ vµ dÞch vô b×nh qu©n 1 n¨m: - §èi víi c¸c tØnh phÝa B¾c vµ Duyªn h¶i miÒn Trung tõ 40 triÖu trë lªn. - §èi víi c¸c tØnh phÝa Nam vµ T©y nguyªn tõ 50 triÖu trë lªn. 2. Quy m« s¶n xuÊt ph¶i t-¬ng ®èi lín vµ v-ît tréi so víi kinh tÕ n«nghé t-¬ng øng víi tõng ngµnh s¶n xuÊt vµ vïng kinh tÕ. a. Trang tr¹i trång trät - Trang tr¹i trång c©y hµng n¨m: + Tõ 2 ha trë lªn ®èi víi c¸c tØnh phÝa B¾c vµ Duyªn h¶i miÒn Trung. + Tõ 3 ha trë lªn ®èi víi c¸c tØnh phÝa Nam vµ T©y nguyªn. - Trang tr¹i trång c©y l©u n¨m: + Tõ 3 ha trë lªn ®èi víi c¸c tØnh phÝa B¾c vµ Duyªn h¶i miÒn Trung. + Tõ 5 ha trë lªn ®èi víi c¸c tØnh phÝa Nam vµ T©y nguyªn. - Trang tr¹i l©m nghiÖp: + Tõ 10 ha trë lªn ®èi víi tÊt c¶ c¸c vïng trong c¶ n-íc. b. Trang tr¹i ch¨n nu«i - Ch¨n nu«i ®¹i gia sóc : + Ch¨n nu«i sinh s¶n, lÊy s÷a cã th-êng xuyªn tõ 10 con trë lªn. + Ch¨n nu«i lÊy thÞt cã th-êng xuyªn tõ 50 con trë lªn. - Ch¨n nu«i gia sóc: + Ch¨n nu«i sinh s¶n cã th-êng xuyªn ®èi víi lîn 20 con trë lªn, ®èivíi dª, cõu tõ 100 con trë lªn. + Ch¨n nu«i lîn thÞt cã th-êng xuyªn tõ 100 con trë lªn (kh«ng kÓ lîns÷a), dª thÞt tõ 200 con trë lªn.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  18. 18. 18 - Ch¨n nu«i gia cÇm: gµ, vÞt, ngan, ngçng… + Cã th-êng xuyªn tõ 2000 con trë lªn (kh«ng tÝnh sè ®Çu con d-íi 7ngµy tuæi). c. Trang tr¹i nu«i trång thuû s¶n: DiÖn tÝch mÆt n-íc ®Ó nu«i trång thuûs¶n cã tõ 2 ha trë lªn (riªng ®èi víi nu«i t«m thÞt theo kiÓu c«ng nghiÖp tõ 1ha trë lªn). d. §èi víi c¸c lo¹i s¶n phÈm n«ng l©m nghiÖp, nu«i trång thuû s¶n cãtÝnh chÊt ®Æc thï nh-: trång hoa, c©y c¶nh, trång nÊm, nu«i ong, gièng thñys¶n vµ thuû ®Æc s¶n, th× tiªu chÝ x¸c ®Þnh lµ gi¸ trÞ s¶n l-îng hµng ho¸.1.1.1.5 Nh÷ng yÕu tè ®¶m b¶o sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ trang tr¹i a. §iÒu kiÖn vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr-êng - Sù t¸c ®éng tÝch cùc vµ kÞp thêi cña Nhµ n-íc. Nhµ n-íc ®· cã nh÷ngchñ tr-¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn theo ®Þnh h-íng x· héi chñnghÜa cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc. Trong n«ng nghiÖp, c«ng nhËn hé n«ngd©n lµ ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ ë n«ng th«n, thõa nhËn ®Þa vÞ ph¸p lý b×nh ®¼ngcña hä tr-íc ph¸p luËt, Nhµ n-íc giao quyÒn sö dông ®Êt l©u dµi cho c¸c hén«ng d©n, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó trang tr¹i gia ®×nh ph¸t triÓn. - C¸c chÝnh s¸ch vÒ tÝn dông, trî gi¸ ®Çu vµo, ®Çu ra hoÆc t¹m tr÷ n«ngs¶n hµng ho¸, miÔn gi¶m thuÕ n«ng nghiÖp ®èi víi c¸c trang tr¹i ®· t¹o ranh÷ng thuËn lîi thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ hé n«ng th«n, ph¸t triÓn kinh tÕtrang tr¹i. MÆt kh¸c, Nhµ n-íc cßn qu¶n lý, ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn®óng h-íng, kh¾c phôc nh÷ng biÕn ®éng bÊt æn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng g©ythiÖt h¹i cho ng-êi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp trong nh÷ng b-íc th¨ng trÇm cñanÒn kinh kÕ thÞ tr-êng, b¶o vÖ lîi Ých cña ng-êi n«ng d©n. - Sù h×nh thµnh nh÷ng trung t©m, c¬ së thua mua, chÕ biÕn n«ng s¶n.§©y lµ nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, tiªu thô khèi l-îng lín n«ng s¶nn«ng nghiÖp s¶n xuÊt ra ®Ó t¹o ra nh÷ng n«ng s¶n hµng ho¸ cã gi¸ trÞ kinh tÕcao h¬n. Tõ ®ã, sÏ thóc ®Èy c¸c trang tr¹i tËp trung vµo s¶n xuÊt hµng ho¸ theoSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  19. 19. 19h-íng chuyªn m«n ho¸ xung quanh c¸c c¬ së s¶n xuÊt. Ch¼ng h¹n, trang tr¹ichuyªn trång mÝa xung quanh nhµ m¸y ®-êng, trang tr¹i trång chÌ xungquanh nhµ m¸y chÌ, trang tr¹i ch¨n nu«i bß s÷a xung quanh nhµ m¸y chÕ biÕns÷a… ®· t¹o ra mét mèi liªn kÕt h÷u c¬, bÒn v÷ng n«ng - c«ng nghiÖp thóc®Èy nhau cïng ph¸t triÓn. Cã nÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn th× míi t¹o ra nh÷ng®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn ph¸t triÓn. Sù ph¸t triÓn cña c«ngnghiÖp chÕ biÕn l¹i dÉn ®Õn n¶y sinh nhu cÇu cung cÊp nguyªn liÖu. §ã lµnh÷ng ®éng lùc thóc ®Èy m¹ng mÏ sù ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸ cña c¸ctrang tr¹i ë n-íc ta. - Sù ph¸t triÓn cña c¬ së h¹ tÇng. Kh«ng gièng nh- c¸c ngµnh kinh tÕkh¸c, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®-îc ph©n bè trªn ®Þa bµn réng kh¾p trªn mäivïng miÒn trong n-íc. Do vËy, c¬ së h¹ tÇng ®èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cãvai trß rÊt quan träng, ®Æc biÖt ®-êng giao th«ng lµ ®iÒu kiÖn quan träng ®èivíi nÒn n«ng nghiÖp hµng ho¸ nãi chung, ®èi víi s¶n xuÊt cña trang tr¹i nãiriªng. Cã ®-êng giao th«ng th× vËt t- s¶n xuÊt (gièng, vËt nu«i, ph©n bãn…)míi ®-îc ®-a ®Õn s¶n xuÊt kÞp thêi vµ s¶n phÈn hµng ho¸ míi ®-îc ®-a ®i tiªuthô ®Õn c¸c nhµ m¸y, ®Õn thÞ tr-êng ®-îc nhanh chãng. §èi víi nh÷ng s¶nphÈm t-¬i sèng dÔ h- háng th× kh©u vËn chuyÓn gÇn nh- quyÕt ®Þnh gi¸ trÞkinh tÕ cña hµng ho¸. HÖ thèng giao th«ng ®a d¹ng vµ thuû lîi cßn lµ ®iÒukiÖn t¹o ra mèi quan hÖ liªn kÕt gÇn gòi gi÷a c¸c c¬ së tiªu thô hµng ho¸ n«ngs¶n vµ c¸c trang tr¹i s¶n xuÊt. §èi t-îng cña c¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ c©ytrång vµ vËt nu«i, mµ trong ®êi sèng cña chóng n-íc cã vÞ trÝ sè mét. Do vËy,trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, viÖc cung cÊp n-íc còng nh- viÖc phßng chèng lòlôt, ngËp óng lµ biÖn ph¸p quan träng hµng ®Çu ®¶m b¶o cho sù ph¸t triÓn b×nhth-êng cña chóng. §Æc biÖt, s¶n xuÊt ë c¸c trang tr¹i, yªu cÇu ph¶i cã hÖthèng thuû lîi ®¶m b¶o cho n¨ng suÊt c©y trång ®¹t cao, æn ®Þnh, n©ng caodiÖn tÝch gieo trång vµ cã kh¶ n¨ng h¹n chÕ ®-îc nh÷ng rñi ro. Môc ®Ých cuèicïng cña trang tr¹i lµ thu ®-îc lîi nhuËn cao. Do vËy, yÕu tè thÞ tr-êng lµ yÕuSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  20. 20. 20tè quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®-îc trong c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù ph¸ttriÓn kinh tÕ trang tr¹i, v× thÞ tr-êng lµ n¬i trao ®æi, giao l-u hµng ho¸. Tr-íchÕt, chî lµ n¬i tËp trung nhiÒu ng-êi mua, ng-êi bu«n b¸n, v× vËy, sù h×nhthµnh nh÷ng khu chî t¹i nh÷ng côm x·, nh÷ng ®Çu mèi giao th«ng sÏ thóc ®Èyc¸c trang tr¹i s¶n xuÊt t¨ng khèi l-îng vµ t¨ng chÊt l-îng s¶n phÈm ®Ó t¨ngsøc c¹nh tranh. - Sù tiÕn bé cña khoa häc kü thuËt. Quy m« vµ ®Æc ®iÓm ®Êt ®ai cña mçitrang tr¹i th-êng cã sù thay ®æi, tuy nhiªn sù thay ®æi nµy l¹i n»m trong métgiíi h¹n nhÊt ®Þnh, viÖc t¨ng hÖ sè sö dông ®Êt còng cã giíi h¹n, con ®-êngmë réng t¨ng khèi l-îng vµ chÊt l-îng s¶n phÈm cña c¸c trang tr¹i chÝnh lµ ¸pdông tiÕn bé khoa häc kü thuËt, ¸p dông c«ng nghÖ míi, viÖc sö dông c¸cgièng míi ®· ®-a n¨ng suÊt c©y trång vËt nu«i t¨ng nhanh. Ngµy nay, viÖc ®-ac«ng nghÖ sinh häc vµo trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp sÏ cßn høa hÑn nh÷ngtriÓn väng vµ kÕt qu¶ phi th-êng trong thùc tÕ s¶n xuÊt cña n-íc ta. b. Nguån lùc bªn trong cña trang tr¹i Trong mét m«i tr-êng kinh tÕ x· héi nh- nhau, kh«ng ph¶i bÊt cø hén«ng d©n nµo còng ph¸t triÓn thµnh trang tr¹i. Con ®-êng khëi sù vµ æn ®Þnhcña mçi trang tr¹i cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng. §ã lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn riªngcña mçi trang tr¹i. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã bao gåm: PhÈm chÊt vµ n¨ng lùc cña chñ trang tr¹i: lµ ng-êi t¹o dùng vµ ®iÒuhµnh mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i, sù h-ng thÞnh hay thÊtb¹i cña trang tr¹i ®Òu phôc thuéc n¨ng lùc cña chñ trang tr¹i. Do vËy, ®ßi háichñ trang tr¹i ph¶i: - Cã ý trÝ v-¬n lªn tho¸t khái nghÌo nµn, kiªn ®Þnh môc tiªu ®· ®Ò ra,ph¶i thùc sù th«i thóc bëi ý trÝ v-¬n lªn, chÊp nhËn gian khæ, m¹o hiÓm ®Ó t×mh-íng ®i lªn. Tuy nhiªn, còng kh«ng ®-îc bång bét, ®Ò ra nh÷ng kÕ ho¹chkh«ng t-ëng, v-ît qu¸ víi ®iÒu kiÖn cña m×nh mµ ph¶i ®Æt ra nh÷ng kÕ ho¹chcã tÝnh kh¶ thi.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  21. 21. 21 - Cã kh¶ n¨ng qu¶n lý: ng-êi chñ trang tr¹i ph¶i cã kh¶ n¨ng tæ chøc vµqu¶n lý s¶n xuÊt: quy ho¹ch, bè trÝ ®Êt ®ai, s¾p xÕp vµ sö dông lao ®éng hîp lý. - Kinh doanh ph¶i ®¹t chÊt l-îng vµ hiÖu qu¶ cao: chñ trang tr¹i lµng-êi thùc hiÖn c«ng viÖc kinh doanh ®em l¹i hiÖu qu¶ cao, tõ ®ã, t¹o ra lîithÕ so s¸nh t-¬ng ®èi vÒ s¶n phÈm cña m×nh trong vïng thÞ tr-êng ®ã. - Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch kinh doanh cña m×nh chñ trangtr¹i ph¶i cã nh÷ng kinh nghiÖm, hiÓu biÕt nhÊt ®Þnh vÒ nh÷ng c«ng viÖc m×nhsÏ thùc hiÖn vµ còng cã nh÷ng kiÕn thøc nhÊt ®Þnh vÒ kü thuËt. Kinh nghiÖmvµ tri thøc cÇn ®-îc bæ xung, kÕt hîp hµi hoµ víi nhau. TÊt nhiªn, kh«ng ph¶i mçi chñ trang tr¹i khi tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶nxuÊt ®Òu ®¹t ®-îc nh÷ng tiªu chuÈn trªn mµ ph¶i tr¶i qua mét thêi gian phÊn®Êu, häc hái, tÝch luü kinh nghiÖm ngay trªn trang tr¹i cña m×nh. Mçi b-íc ®i,mçi viÖc lµm, mçi thµnh c«ng, thÊt b¹i ®Òu gióp hä rót ra nh÷ng bµi häc kinhnghiÖm bæ Ých vµ thiÕt thùc. Sù tÝch tô ®Êt ®ai, vèn, lùc l-îng lao ®éng. §Êt ®ai, vèn, lao ®éng lµ bayÕu tè c¬ b¶n quan träng trong n«ng nghiÖp, thiÕu mét trong ba yÕu tè trªn th×kh«ng thÓ tiÕn hµnh s¶n xuÊt ®-îc. §èi víi trang tr¹i, viÖc tËp trung ruéng ®Êtlµ rÊt cÇn thiÕt, song l¹i phô thuéc vµo quü ®Êt tù nhiªn vµ tËp qu¸n cña ng-êid©n tr-íc ®©y, ruéng ®Êt lu«n bÞ ph©n t¸n ë nhiÒu khu vùc. ViÖc chuyÓnnh-îng, tËp trung cÇn ph¶i cã thêi gian, dÉn ®Õn viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓnc¸c trang tr¹i kh«ng ®Òu vÒ thêi gian vµ quy m«. NhËn thÊy ®iÒu nµy, n-íc ta®· cã nhiÒu chÝnh s¸ch thÝch hîp t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c trang tr¹i cã ®ñ ®Êt ®ÓtiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh. Cã ®Êt ch-a ®ñ, c¸c trang tr¹i ph¶i cã l-îngvèn nhÊt ®Þnh ®Ó ®Çu t- ban ®Çu cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt: mua vËt t-, c«ng cô,m¸y mãc… Thùc hiÖn ho¹ch to¸n vµ ph©n tÝch kinh doanh. Trong s¶n xuÊt kinhdoanh, doanh thu lµ kÕt qu¶ thu ®-îc, song môc ®Ých cuèi cïng lµ lîi nhuËn.Do vËy, viÖc h¹ch to¸n vµ ph©n tÝch ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh lµ c¬ së ®ÓSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  22. 22. 22chñ trang tr¹i n¾m v÷ng ho¹t ®éng tµi chÝnh thu chi vµ ®iÒu tiÕt mét c¸ch hîplý, khoa häc ®Ó chi phÝ s¶n xuÊt ë møc thÊp nhÊt. Muèn h¹ch to¸n vµ ph©n tÝchho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ng-êi chñ trang tr¹i ph¶i lËp c¸c lo¹i sæ s¸chcÇn thiÕt ®Ó ghi chÐp: sæ thu chi tõng kho¶n môc, sæ b¸n s¶n phÈm... Tãm l¹i, hai nhãm ®iÒu kiÖn trªn thùc chÊt lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸chquan vµ chñ quan cÇn thiÕt cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ trangtr¹i. Mçi ®iÒu kiÖn cã tÇm quan träng vµ ý nghÜa nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn, còngkh«ng thÓ chê cã ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn trªn th× míi tiÕn hµnh x©y dùng trangtr¹i mµ ng-êi chñ trang tr¹i ph¶i tÝch cùc vËn ®éng, tËn dông nh÷ng ®iÒu kiÖncã s½n vµ thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p ®Ó héi tô nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt kh¸c.Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn võa x©y dùng võa bæ sung, cñng cè ®Ó c¸c trang tr¹ingµy cµng héi tô ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng vµ hiÖuqu¶ cao cña lo¹i h×nh kinh tÕ mang tÝnh -u viÖt nµy.1.1.1.6 Vai trß, vÞ trÝ, ý nghÜa kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr-êng cña trang tr¹i Trang tr¹i trªn thÕ giíi cã lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn l©u ®êi, kh¼ng®Þnh vÞ trÝ vµ vai trß cña nã ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, cã thÓ nãimçi trang tr¹i lµ “tÕ bµo” quan träng cña nÒn n«ng nghiÖp hµng ho¸, lµ béphËn cÊu thµnh quan träng cña hÖ thèng n«ng nghiÖp. Kinh tÕ trang tr¹i ®· vµ®ang kh¬i dËy nhiÒu vïng ®Êt hoang ho¸, ®åi nói träc, sö dông mét phÇn søclao ®éng d- thõa t¹i chç ®Ó s¶n xuÊt ra n«ng s¶n hµng ho¸. Bªn c¹nh ®ã, nãcßn lµ vai trß quan träng trong viÖc chèng xãi mßn, gãp phÇn h¹n chÕ lò lôt vµh¹n h¸n. Kinh tÕ trang tr¹i ®· ph¸ vì nÒn s¶n xuÊt tù cung tù cÊp, gãp phÇntÝch cùc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ ®¸p øng c¸cnhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña con ng-êi. Kinh tÕ trang tr¹i ph¸t triÓn t¹o ra s¶nphÈm cung cÊp ®Çu vµo cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp: c«ng nghiÖp chÕ biÕn,dÞch vô… mÆt kh¸c, tiªu thô s¶n phÈm ®Çu ra cña nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖps¶n xuÊt: s¶n xuÊt vËt t-, ho¸ chÊt… gãp phÇn h×nh thµnh c¬ cÊu kinh tÕ n«ngnghiÖp - c«ng nghiÖp - dÞch vô. Bªn c¹nh ®ã, ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i cßnSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  23. 23. 23gãp phÇn g¾n kÕt nhiÒu ng-êi n«ng d©n l¹i víi nhau, tÝnh céng ®ång ®-îccñng cè, h¹n chÕ tÖ n¹n x· héi, kÝch thÝch mäi ng-êi lµm ¨n ch©n chÝnh v-¬nlªn lµm giµu chÝnh ®¸ng. Trang tr¹i lµ h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt quan trängtrong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp thÕ giíi. Ngµy nay, trang tr¹i gia ®×nh lµ lo¹i h×nhchñ yÕu trong n«ng nghiÖp c¸c n-íc. ë c¸c n-íc ph¸t triÓn, trang tr¹i gia ®×nhcã vai trß to lín vµ quyÕt ®Þnh trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Ở nh÷ng n-íc nµy,tuyÖt ®¹i bé phËn n«ng s¶n phÈm cung cÊp cho x· héi ®-îc s¶n xuÊt ra trongtrang tr¹i gia ®×nh.[tr.16, 10] ë n-íc ta, kinh tÕ trang tr¹i (mµ chñ yÕu lµ trang tr¹i gia ®×nh) mÆc dïmíi ph¸t triÓn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, song vai trß tÝch cùc vµ quan trängcña kinh tÕ trang tr¹i ®· thÓ hiÖn râ nÐt c¶ vÒ kinh tÕ còng nh- vÒ mÆt x· héivµ m«i tr-êng. [tr.36-38, 11] VÒ mÆt kinh tÕ: c¸c trang tr¹i gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ, ph¸ttriÓn c¸c lo¹i c©y trång, vËt nu«i cã gi¸ trÞ hµng hãa cao, kh¾c phôc dÇn t×nhtr¹ng s¶n xuÊt ph©n t¸n, manh món, t¹o nªn nh÷ng vïng chuyªn m«n hãa, tËptrung hãa vµ th©m canh cao. MÆt kh¸c qua thóc ®Èy chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinhtÕ, trang tr¹i gãp phÇn thóc ®Èy ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ dÞch vô s¶nxuÊt ë n«ng th«n. Thùc tÕ cho thÊy, viÖc ph¸t triÓn trang tr¹i ë nh÷ng n¬i cã®iÒu kiÖn bao giê còng ®i liÒn víi viÖc khai th¸c vµ sö dông mét c¸ch cã hiÖuqu¶ c¸c nguån lùc trong n«ng nghiÖp, n«ng th«n so víi kinh tÕ n«ng hé. DovËy, ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i gãp phÇn tÝch cùc thóc ®Èy sù t¨ng tr-ëng vµph¸t triÓn cña n«ng nghiÖp vµ kinh tÕ n«ng th«n. VÒ mÆt x· héi: Ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i gãp phÇn quan träng lµmt¨ng sè hé giµu trong n«ng th«n, t¹o thªm viÖc lµm vµ t¨ng thªm thu nhËp cholao ®éng. §iÒu nµy rÊt cã ý nghÜa trong gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lao ®éng vµ viÖclµm, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc cña n«ng nghiÖp, n«ng th«n n-íc tahiÖn nay. MÆt kh¸c, ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i cßn gãp phÇn thóc ®Èy ph¸ttriÓn kÕt cÊu h¹ tÇng trong n«ng th«n vµ t¹o tÊm g-¬ng trong c¸c hé n«ng d©nSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  24. 24. 24vÒ c¸ch tæ chøc qu¶n lý vµ tæ chøc qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh… Do ®ã, ph¸ttriÓn kinh tÕ trang tr¹i gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x· héivµ ®æi míi bé mÆt x· héi n«ng th«n n-íc ta. VÒ mÆt m«i tr-êng: do s¶n xuÊt kinh doanh tù chñ vµ v× lîi Ých thiÕt thùc,l©u dµi cña m×nh mµ c¸c chñ trang tr¹i lu«n cã ý thøc khai th¸c hîp lý vµ quant©m b¶o vÖ c¸c yÕu tè m«i tr-êng, tr-íc hÕt lµ trong ph¹m vi kh«ng gian sinhth¸i trang tr¹i vµ sau n÷a lµ trong ph¹m vi tõng vïng. C¸c trang tr¹i ë trung du,miÒn nói ®· gãp phÇn quan träng vµo viÖc trång rõng, phñ xanh ®Êt trèng ®åiträc vµ sö dông hiÖu qu¶ tµi nguyªn ®Êt ®ai. Nh÷ng viÖc lµm nµy ®· gãp phÇntÝch cùc c¶i t¹o vµ b¶o vÖ m«i tr-êng sinh th¸i trªn c¸c vïng ®Êt n-íc.1.1.2 HiÖu qu¶ vµ n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i1.1.2.1 Mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ hiÖu qu¶ [tr.177-181, 16] Kh¸i niÖm vÒ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh XuÊt ph¸t tõ c¸c gãc ®é xem xÐt, c¸c nhµ kinh tÕ ®· ®-a ra nhiÒu quan®iÓm kh¸c nhau vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ (hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh). Quan®iÓm thø nhÊt: hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ møc ®é h÷u Ých cña s¶n phÈms¶n xuÊt ra tøc lµ gi¸ trÞ sö dông cña nã, hoÆc lµ doanh thu vµ nhÊt lµ lîinhuËn. Quan ®iÓm nµy lÉn lén gi÷a hiÖu qu¶ víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh.Quan thø hai: HiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ sù t¨ng tr-ëng kinh tÕ, ®-îcph¶n ¸nh qua nhÞp ®é t¨ng cña c¸c chØ tiªu kinh tÕ. C¸ch hiÓu nµy lµ phiÕndiÖn, chØ ®øng trªn gi¸c ®é biÕn ®éng theo thêi gian. Quan ®iÓm thø ba: hiÖuqu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ c¸c chØ tiªu ®-îc x¸c ®Þnh b»ng tû lÖ so s¸nh gi÷akÕt qu¶ víi chi phÝ. §Þnh nghÜa nh- vËy chØ ®Ò cËp ®Õn c¸ch x¸c lËp chØ tiªu,chø kh«ng to¸t lªn ý niÖm cña vÊn ®Ò. Quan ®iÓm thø t-: hiÖu qu¶ s¶n xuÊtkinh doanh lµ møc ®é tiÕt kiÖm chi phÝ vµ møc t¨ng kÕt qu¶ kinh tÕ. §©y lµbiÓu hiÖn cña b¶n chÊt chø kh«ng ph¶i lµ kh¸i niÖm vÒ hiÖu qu¶. Quan ®iÓmlthø n¨m: hiÖu qu¶ lµ møc t¨ng cña kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh trªn mçi lao®éng hay møc doanh lîi cña vèn s¶n xuÊt kinh doanh. Quan ®iÓm nµy muènSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  25. 25. 25quy hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh vÒ mét chØ tiªu tæng hîp cô thÓ nµo ®ã. Nh-vËy, cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ do ®ã viÖc x¸c ®Þnh kh¸i niÖmhiÖu qu¶ kinh tÕ cÇn ph¶i xuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm triÕt häc M¸c xÝt vµ nh÷ng luËn®iÓm cña lý luËn hÖ thèng ®Ó cã c¸ch nh×n nhËn vµ ®¸nh gi¸ ®óng ®¾n. Tõ nh÷ngquan ®iÓm trªn ta thÊy cÇn mét kh¸i niÖm bao qu¸t vÒ hiÖu qu¶: hiÖu qu¶ s¶nxuÊt kinh doanh lµ mét ph¹m trï kinh tÕ, biÓu hiÖn sù ph¸t triÓn kinh tÕ theochiÒu s©u. Nã ph¶n ¸nh tr×nh ®é khai th¸c c¸c nguån lùc vµ tr×nh ®é chi phÝc¸c nguån lùc ®ã trong qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªukinh doanh. Ph©n lo¹i hiÖu qu¶ Căn cứ theo nội dung và bản chất có thể phân thành 3 phạm trù: hiệuqu¶ kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Hiệu quả kinh tế đượchiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được về mặt kinh tế vàchi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế: được thể hiện ở mức đặctrưng quan hệ so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra. Mộtgiải pháp kỹ thuật quản lý có hiệu qu¶ kinh tế cao là một phương án đạt đượctương quan tương đối giữa các kết quả đem lại và chi phí bỏ ra. Hiệu quả kinh tếở đây được biểu hiện bằng: tổng giá trị sản phẩm, tổng thu nhập, lợi nhuận và tỷsuất lợi nhuận, mối quan hệ đầu vào và đầu ra. Hiệu quả xã hội: là mối tươngquan so sánh về mặt xã hội như: tạo công ăn việc làm, tạo thu nhập ổn định vàtạo ra sự cân bằng xã hội trong cộng đồng dân cư, cải thiện đời sống nôngthôn, giảm tệ nạn xã hội... Hiệu quả môi trường: đây là hiệu quả mang tínhchất lâu dài, vừa đảm bảo lợi ích trước mắt, vừa đảm bảo lợi ích lâu dài, nógắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất, nước vàmôi trường sinh thái. C¸c chØ tiªu vÒ hiÖu qu¶ m«i tr-êng nh- phñ xanh ®Êttrèng ®åi träc, t¨ng ®é che phñ cña rõng, chèng xãi mßn röa tr«i ®Êt ®ai, c¶it¹o ®é ph× cña ®Êt, ®iÒu hßa ®-îc n-íc, gãp phÇn x©y dùng m«i tr-êng sinhSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  26. 26. 26th¸i bÒn b÷ng cho s¶n xuÊt vµ sinh ho¹t. Trong s¶n xuÊt kinh doanh, c¸c trangtr¹i cÇn phÊn ®Êu ®¹t ®ång thêi c¸c lo¹i hiÖu qu¶ trªn. Cã nh- vËy míi ®¶mb¶o cho sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña c¸c trang tr¹i. Có thể nói hiệu quả kinh tếlà khâu trung tâm có vai trò quyết định nhất và nó được đánh giá một cáchđầy đủ nhất khi kết hợp với hiệu quả xã hội. Để làm rõ phạm trù hiệu quảkinh tế có thể phân loại chúng theo các tiêu thức nhất định từ đó thấy đượcnội dung nghiên cứu của các loại hiệu quả kinh tế. Căn cứ vào các yếu tố cơbản của sản xuất và phương hướng tác động vào sản xuất thì có thể phân chiahiệu quả kinh tế thành: hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng lao động, hiệuquả sử dụng máy móc, thiết bị, hiệu quả sử dụng đất đai, năng lượng, hiệu quảáp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và quản lý. Theo ph¹m vi tÝnh to¸n, cã thÓ chia thµnh: hiÖu qu¶ toµn phÇn: lµ lo¹ichØ tiªu hiÖu qu¶ ®-îc tÝnh chung cho toµn bé kÕt qu¶ vµ toµn bé chi phÝ cñatõng yÕu tè hoÆc tÝnh chung cho tæng nguån lùc. HiÖu qu¶ ®Çu t- t¨ng thªm:chØ tÝnh cho phÇn ®Çu t- t¨ng thªm vµ kÕt qu¶ t¨ng thªm cña thêi kú tÝnh to¸n.Nã ®-îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch ®em so s¸nh phÇn kÕt qu¶ gia t¨ng do ®Çu t- t¨ngthªm ®em l¹i. HiÖu qu¶ cËn biªn: lµ kÕt qu¶ so s¸nh gi÷a kÕt qu¶ ®¹t ®-îc do®ång ®Çu t- cuèi cïng ®em l¹i. §èi víi c¸c trang tr¹i hiÖn nay ch-a tÝnh ®-îcchØ tiªu hiÖu qu¶ cËn biªn. Theo h×nh th¸i biÓu hiÖn, chia thµnh: hiÖu qu¶ Ènvµ hiÖu qu¶ hiÖn. Trong thùc tÕ, c¸c trang tr¹i th-êng míi tÝnh hiÖu qu¶ s¶nxuÊt kinh doanh d-íi d¹ng hiÖn. B¶n chÊt cña hiÖu qu¶ Theo quan ®iÓm triÕt häc M¸c xÝt th× b¶n chÊt cña hiÖu qu¶ kinh tÕ lµ sùthùc hiÖn yªu cÇu cña quy luËt tiÕt kiÖm thêi gian, biÓu hiÖn tr×nh ®é sö dôngnguån lùc cña x· héi. C¸c M¸c cho r»ng quy luËt tiÕt kiÖm thêi gian lµ quy luËtcã tÇm quan träng ®Æc biÖt, tån t¹i trong nhiÒu ph-¬ng thøc s¶n xuÊt. Mäi ho¹t®éng cña con ng-êi ®Òu quan t©m ®Õn quy luËt nµy, nã quy ®Þnh ®éng lùc ph¸tSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  27. 27. 27triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt, t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn ph¸t minh x· héi vµ n©ngcao ®êi sèng cña con ng-êi qua mäi thêi ®¹i. B¶n chÊt cña hiÖu qu¶ lµ n©ng caon¨ng suÊt lao ®éng x· héi vµ tiÕt kiÖm lao ®éng x· héi. §©y lµ hai mÆt cã quanhÖ mËt thiÕt cña vÊn ®Ò hiÖu qu¶, g¾n liÒn víi hai quy luËt t-¬ng øng cña nÒns¶n xuÊt x· héi lµ quy luËt t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ quy luËt tiÕt kiÖm thêigian lao ®éng. ChÝnh sù khan hiÕm nguån lùc vµ viÖc sö dông chóng cã tÝnhc¹nh tranh nh»m tháa m·n nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña x· héi ®Æt ra yªu cÇuph¶i khai th¸c, tËn dông triÖt ®Ó vµ tiÕt kiÖm c¸c nguån lùc. §Ó ®¹t ®-îc môctiªu kinh doanh c¸c trang tr¹i ph¶i chó träng c¸c ®iÒu kiÖn néi t¹i, ph¸t huyn¨ng lùc, hiÖu n¨ng cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt vµ tiÕt kiÖm mäi chi phÝ. Ph-¬ng ph¸p vµ c«ng thøc tÝnh hiÖu qu¶ Trong kế hoạch, hiệu quả là quan hệ so sánh tối ưu giữa đầu vào và đầura, là lợi ích lớn nhất thu được với một chi phí nhất định hoặc một kết quảnhất định với chi phí sản xuất là nhỏ nhất. Trong phân tích kinh tế, hiệu quảkinh tế được phản ánh thông qua hệ thống các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật đặctrưng. Nó được xác định bằng các tỷ lệ so sánh giữa đầu vào và đầu ra của hệthống sản xuất xã hội, phản ánh trình độ sử dụng nguồn lực và việc tạo ra lợiích nhằm đạt mục tiêu kinh tế - xã hội. Như vậy, hiÖu qu¶ lµ chØ tiªu ®-îc x¸c®Þnh b»ng c¸ch so s¸nh gi÷a kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh (yÕu tè ®Çu ra) víichi phÝ (yÕu tè ®Çu vµo) cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ®ã. HiÖn nay, cãnh÷ng c¸ch hiÓu kh¸c nhau vÒ viÖc so s¸nh gi÷a yÕu tè ®Çu vµo vµ yÕu tè ®Çura vµ tÊt nhiªn sÏ cã c¸c lo¹i chØ tiªu hiÖu qu¶ kh¸c nhau. NÕu so s¸nh ®Çu vµovµ ®Çu ra b»ng phÐp trõ cã hiÖu qu¶ tuyÖt ®èi. NÕu so s¸nh ®Çu vµo vµ ®Çu rab»ng phÐp chia cã hiÖu qu¶ t-¬ng ®èi. Theo quan ®iÓm chung cña héi nghÞthèng kª c¸c n-íc cña khèi SEB t¹i héi nghÞ ë Praha 1985 cho r»ng: hiÖu qu¶lµ chØ tiªu t-¬ng ®èi ®-îc biÓu hiÖn b»ng kÕt qu¶ s¶n xuÊt so víi chi phÝ s¶nSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  28. 28. 28xuÊt (chØ tiªu hiÖu qu¶ thuËn), hoÆc ng-îc l¹i (chØ tiªu hiÖu qu¶ nghÞch). C¸cchØ tiªu hiÖu qu¶ s¶n xuÊt cßn ®-îc gäi lµ c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt. C«ng thøc tÝnh hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh:ChØ tiªu hiÖu qu¶ thuËn:ChØ tiªu hiÖu qu¶ nghÞch: Víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cã thÓ sö dông c¸c chØ tiªu: sè l-îngs¶n phÈm s¶n xuÊt (tÝnh b»ng ®¬n vÞ hiÖn vËt), thu nhËp, thu nhËp thuÇn, GO,VA, NVA, lîi nhuËn (tÝnh b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ). VÒ chi phÝ s¶n xuÊt kinhdoanh cã thÓ sö dông 3 nhãm chØ tiªu: chi phÝ vÒ lao ®éng (sè lao ®éng lµmviÖc b×nh qu©n trong kú hoÆc tæng sè ngµy ng-êi lµm viÖc b×nh qu©n trong kúhoÆc tæng quü l-¬ng); chi phÝ vÒ vèn (tæng vèn cã b×nh qu©n trong kú, tænggi¸ trÞ khÊu hao trong kú, tæng chi phÝ trung gian trong kú); chi phÝ vÒ ®Êt ®ai. ChØ tiªu H biÓu thÞ mçi ®¬n vÞ ®Çu vµo cã kh¶ n¨ng t¹o bao nhiªu ®¬n vÞ®Çu ra. Nó phản ánh rõ hiệu quả sử dụng các nguồn lực sản xuất. Từ đây ta cóthể tính được các chỉ tiêu tỷ suất như: tỷ suất giá trị sản xuất tính theo chi phí,chi phí trung gian hay một chi phí yếu tố đầu vào cụ thể nào đó. ChØ tiªu Echo biÕt ®Ó cã mét ®¬n vÞ ®Çu ra cÇn bao nhiªu ®¬n vÞ ®Çu vµo. Hai lo¹i chØtiªu nµy cã vai trß kh¸c nhau. ChØ tiªu H ®-îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh ¶nh h-ëngcña hiÖu qu¶ sö dông nguån lùc hay chi phÝ th-êng xuyªn ®Õn kÕt qu¶ kinh tÕ.Cßn chØ tiªu E lµ c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh quy m« tiÕt kiÖm hay l·ng phÝ nguån lùcvµ chi phÝ th-êng xuyªn.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  29. 29. 291.1.2.2 N©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹i N©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ sö dông hîp lý h¬n c¸c yÕutè cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, víi chi phÝ kh«ng ®æi nh-ng t¹o ra ®-îc nhiÒu kÕtqu¶ h¬n. Nh- vËy, phÊn ®Êu n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh sÏ lµmgi¶m gi¸ thµnh, t¨ng n¨ng lùc c¹nh tranh cho c¸c trang tr¹i. Yªu cÇu cña viÖcn©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ ph¶i ®¹t kÕt qu¶ tèi ®a víi chi phÝ tèithiÓu, hay chÝnh x¸c h¬n lµ ®¹t kÕt qu¶ tèi ®a víi chi phÝ nhÊt ®Þnh hoÆc ng-îcl¹i ®¹t kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh víi chi phÝ tèi thiÓu. Chi phÝ ë ®©y ®-îc hiÓu theonghÜa réng: chi phÝ t¹o ra nguån lùc vµ chi phÝ sö dông nguån lùc, ®ång thêiph¶i bao gåm c¶ chi phÝ c¬ héi. C¸c yÕu tè ¶nh h-ëng tíi hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh bao gåm: kÕtqu¶ ®Çu ra (gi¸ trÞ s¶n xuÊt - GO, gi¸ trÞ gia t¨ng - VA, doanh thu, lîi nhuËn,thu nhËp tr-íc thuÕ...), c¸c yÕu tè nguån lùc (lao ®éng, vèn, ®Êt ®ai, tiÒn tÖ...). BiÖn ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh: Đối với cáctrang trại thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa tínhtrên chi phí hoặc công lao động bỏ ra. Muèn n©ng cao ®-îc hiÖu qu¶ s¶n xuÊtkinh doanh tøc lµ n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông nguån lùc vµ hiÖu qu¶ chi phÝth-êng xuyªn. Do ®ã, ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cÇn ph¶i t¸c®éng vµo c¸c yÕu tè nguån lùc nh- t¸c ®éng vµo lao ®éng, vèn, ®Êt ®ai ®Ó cãc¸c kÕt qu¶ ®Çu ra nh- gi¸ trÞ s¶n xuÊt, doanh thu, lîi nhuËn cao nhÊt cã thÓ®¹t ®-îc...1.1.3 S¬ l-îc qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ trang tr¹i1.1.3.1 Trªn thÕ giíi [tr.21-25, 10] Kinh tÕ trang tr¹i trªn thÕ giíi ®· h×nh thµnh vµ tån t¹i hµng tr¨m n¨mnay. Tuú theo tõng n-íc, tõng khu vùc, tõng thêi kú vµ quy m«, h×nh thøc tæchøc cã sù kh¸c nhau.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  30. 30. 30 Mü vµ T©y ¢u: ë Mü lµ n¬i cã kinh tÕ trang tr¹i rÊt ph¸t triÓn. N¨m1950, Mü cã 5.648.000 trang tr¹i vµ cã xu h-íng gi¶m dÇn vÒ sè l-îng. N¨m1960 cßn 3.962.000, ®Õn n¨m 1970 cßn 2.954.000 vµ n¨m 1992 cßn 1.925.000trang tr¹i. Sè l-îng trang tr¹i tõ 1950 ®Õn 1992 gi¶m b×nh qu©n lµ 2,6%.Trong khi ®ã diÖn tÝch b×nh qu©n cña trang tr¹i còng t¨ng lªn, n¨m 1950 lµ 86ha, n¨m 1960 lµ 120 ha, n¨m 1970 lµ 151 ha vµ n¨m1992 lµ 198,7 ha. DiÖntÝch trang tr¹i t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m lµ 2%. ë Ch©u ¢u: n-íc Anh n¨m1950 cã 453.000 trang tr¹i, ®Õn n¨m 1987 gi¶m xuèng 254.000 trang tr¹i. Tèc®é gi¶m b×nh qu©n hµng n¨m 2,1%. N-íc Ph¸p n¨m 1955 cã 2.285.000 trangtr¹i, n¨m 1993 cßn 801.400 trang tr¹i. Tèc ®é trang tr¹i gi¶m b×nh qu©n hµngn¨m lµ 2,7%. DiÖn tÝch b×nh qu©n cña c¸c trang tr¹i qua c¸c n¨m cã xu h-íngt¨ng lªn. ë n-íc Anh, n¨m 1950 diÖn tÝch trang tr¹i b×nh qu©n lµ 36 ha, n¨m1987 lµ 71 ha. ë Ph¸p, n¨m 1955 lµ 14 ha, n¨m 1993 lµ 35,1 ha. ë §øc, n¨m1949 lµ 11 ha, n¨m 1985 lµ 15 ha. ë Hµ Lan, n¨m 1950 lµ 7 ha, n¨m 1987 lµ16 ha. Nh- vËy, ë c¸c n-íc t- b¶n T©y ¢u vµ Mü, sè l-îng trang tr¹i ®Òu cãxu h-íng gi¶m, quy m« trang tr¹i t¨ng lªn. ë Ch©u Á: Kinh tÕ trang tr¹i trong n«ng nghiÖp chÞu sù chi phèi cña®iÒu kiÖn tù nhiªn, d©n sè nªn cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c víi nh÷ng trang tr¹i ëT©y ¢u vµ Mü vÒ nhiÒu mÆt, ®Æc biÖt lµ vÒ sè l-îng vµ quy m« trang tr¹i. ëNhËt B¶n: N¨m 1950, sè trang tr¹i lµ 6.176.000, n¨m 1993 lµ 3.691.000 trangtr¹i. Sè l-¬ng trang tr¹i gi¶m b×nh qu©n hµng n¨m la 1,2%. DiÖn tÝch trang tr¹ib×nh qu©n n¨m 1950 lµ 0,8ha, n¨m 1993 lµ 1,38ha. Tèc ®é t¨ng diÖn tÝch b×nhqu©n hµng n¨m lµ 1,3%. ë §µi Loan: n¨m 1955 sè trang tr¹i lµ 744.000, n¨m1988 lµ 739.000 trang tr¹i. Tèc ®é trang tr¹i gi¶m b×nh qu©n 0,02%. DiÖn tÝchtrang tr¹i n¨m 1955 lµ 1,12ha, n¨m 1988 lµ 1,21ha. Tèc ®é t¨ng diÖn tÝch lµ0,2%. C¸c n-íc ë §«ng Nam Á vµ mét sè n-íc Ch©u Á kh¸c ®ang trong giai®o¹n tiÕn hµnh c«ng nghiÖp hãa, trang tr¹i biÕn ®éng theo xu h-íng t¨ng sèSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  31. 31. 31l-îng trang tr¹i vµ gi¶m diÖn tÝch b×nh qu©n cña trang tr¹i. In®«nªxia, n¨m1963 cã 12.273.000 trang tr¹i, n¨m 1983 t¨ng lªn 18.560.000 trang tr¹i. Sèl-îng trang tr¹i t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m lµ 2,1%. Philippin, n¨m 1948 cã1.639.000 trang tr¹i, n¨m 1980 t¨ng lªn 3.420.000 trang tr¹i. Sè l-îng trangtr¹i t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m lµ 2,3%. DiÖn tÝch trang tr¹i b×nh qu©n n¨m1948 lµ 3,4ha, n¨m 1980 lµ 2,62ha. DiÖn tÝch b×nh qu©n cña trang tr¹i gi¶m0,97%. Malaixia, hiÖn nay cã kho¶ng 600.000 trang tr¹i gia ®×nh víi quy m«trung b×nh tõ 2 ®Õn 3ha. Ấn §é, sè l-îng trang tr¹i t¨ng b×nh qu©n hµng n¨mlµ 2,5%, diÖn tÝch b×nh qu©n gi¶m 2,1% . Nãi tãm l¹i, lÞch sö ph¸t triÓn nÒn n«ng nghiÖp nãi chung vµ lÞch söph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i nãi riªng ®· h×nh thµnh tõ rÊt sím. Tõ khi h×nhthµnh, kinh tÕ trang tr¹i ®· kh«ng ngõng ph¸t triÓn bëi tÝnh -u viÖt cña nã vÒkinh tÕ, x· héi vµ m«i tr-êng. Ngµy nay, cïng víi sù ph¸t triÓn chung, kinh tÕtrang tr¹i ®ang trë thµnh mét bé phËn quan träng ®ãng gãp vµo sù ph¸t triÓncña nÒn kinh tÕ toµn cÇu nh»m ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña con ng-êi. Qua nghiªn cøu vÒ sù ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i, ta thÊy: Trang tr¹i cã vai trß quan träng trong sù ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ho¸ cñac¸c n-íc. Kinh tÕ trang tr¹i g¾n liÒn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ cña c¸c n-íctõ thÊp ®Õn cao, chÝnh c«ng nghiÖp ho¸ ®Æt ra yªu cÇu kh¸ch quan ®Ó ph¸ttriÓn trang tr¹i, c¬ chÕ thÞ tr-êng t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy kinh tÕ trang tr¹i ph¸ttriÓn. Trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, kinh tÕ trang tr¹i gi÷ vÞ trÝ xung kÝchcung cÊp n«ng s¶n hµng ho¸ cho xuÊt khÈu. Kinh tÕ trang tr¹i cã thÓ ph¸ttriÓn ë tÊt c¶ c¸c khu vùc kh¸c nhau nh- ®ång b»ng, miÒn nói, ven biÓn. Trangtr¹i mµ chñ yÕu lµ trang tr¹i gia ®×nh ®· vµ vÉn lµ lùc l-îng chÝnh s¶n xuÊt rac¸c lo¹i n«ng s¶n hµng ho¸. Kinh tÕ trang tr¹i cã thÓ vµ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓnë c¸c quy m« s¶n xuÊt kh¸c nhau, c¶ quy m« s¶n xuÊt lín nh- c¸c n-íc Ch©u¢u, Mü, quy m« s¶n xuÊt nhá nh- c¸c n-íc Ch©u ¸. Trong c¸c giai ®o¹n ban®Çu, kinh tÕ trang tr¹i ph¸t triÓn theo h-íng kinh doanh tæng hîp b»ng c¸ch ®aSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  32. 32. 32d¹ng ho¸ s¶n phÈm, cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng sÏ tõngb-íc ®i vµo chuyªn m«n ho¸. HiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña trang tr¹ikh«ng hoµn toµn phô thuéc vµo quy m« ®Êt ®ai. ë Ch©u Á, c¸c n-íc ph¸t triÓnnh-: NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan diÖn tÝch c¸c trang tr¹i nhá nh-ng hiÖuqu¶ s¶n xuÊt l¹i lín. VÊn ®Ò ®µo t¹o, båi d-ìng kiÕn thøc cho chñ trang tr¹i lµmét trong nh÷ng nh©n tè gióp cho sù ph¸t triÓn vµ thµnh c«ng cña kinh tÕtrang tr¹i. Kinh tÕ trang tr¹i cã nhiÒu lo¹i h×nh kh¸c nhau, nh-ng phæ biÕnnhÊt lµ trang tr¹i gia ®×nh, cã nguån gèc tõ hé gia ®×nh v× nã ph¸t huy thÕm¹nh vèn cã cña hé gia ®×nh.1.1.3.2 ë ViÖt Nam Giai ®o¹n phong kiÕn: Tõ ®êi nhµ Lý ®Õn nhµ TrÇn ®· cã c¸c ®iÒntrang, th¸i Êp. Thêi Lª, thêi NguyÔn cã c¸c ®ån ®iÒn. C¸c ®iÒn trang, th¸i Êphay ®ån ®iÒn ®Òu do nhµ vua ban cho c¸c quý téc, v-¬ng hÇu, quan l¹i… TuyvËy, còng cã mét sè ®ån ®iÒn thêi Lª, NguyÔn lµ cña ®Þa chñ. C¸c ®iÒn trang,th¸i Êp, ®ån ®iÒn ®Òu cã quy m« t-¬ng ®èi lín tõ mét ®Õn hai lµng, sö dôngnh÷ng n«ng d©n kh«ng cã ruéng cµy lµm n« lÖ. §iÒn trang, th¸i Êp lµ l-îcl-îng s¶n xuÊt cã vai trß to lín trong viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµcung cÊp l-¬ng thùc cho viÖc b¶o vÖ ®Êt n-íc. [tr.37-43, 9] Giai ®o¹n Ph¸p thuéc (1858 - 1945): Khi thùc d©n Ph¸p chiÕm xongn­íc ta chóng cho phÐp bän t­ b¶n thùc d©n thµnh lËp c¸c ®ån ®iÒn. “… N¨m1972 chØ riªng B¾c Kú ®· cã 155 ®ån ®iÒn réng tõ 200 ha ®Õn h¬n 8.500 ha. ëNam Kú vµ cao nguyªn Trung Kú nhiÒu tªn thùc d©n ®· cã nh÷ng ®ån ®iÒnréng hµng v¹n ha. §Õn n¨m 1930, sè ruéng ®Êt do thùc d©n Ph¸p chiÕm ®o¹t®Ó lËp ®ån ®iÒn lµ 1,2 triÖu ha, b»ng 1/4 tæng diÖn tÝch ®Êt canh t¸c cña n-ícta lóc bÊy giê…”. PhÇn lín ®ån ®iÒn dïng trång c©y l­¬ng thùc vµ c©y c«ngnghiÖp. N¨m 1930, c¸c ®ån ®iÒn trång lóa víi diÖn tÝch lµ 53,8 v¹n ha, ®ån®iÒn trång cao su víi diÖn tÝch gÇn 99.700 ha, ®ån ®iÒn trång cµ phª 19.700Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  33. 33. 33ha, 3.710 ha chÌ, chóng sö dông hµng v¹n nh©n d©n ta lµm lao ®éng khæ sai.[tr.37-43, 9] Giai ®o¹n 1945 - 1981: Trong giai ®o¹n nµy, c¸c ®ån ®iÒn ®-îc chuyÓnthµnh c¸c n«ng tr-êng quèc doanh, xÝ nghiÖp hoÆc c¸c hîp t¸c x·. Tuy nhiªn,do c¬ chÕ chÝnh s¸ch cßn nhiÒu bÊt cËp nh- viÖc b¾t buéc ng-êi d©n ph¶i thamgia vµo hîp t¸c x·, h¹n chÕ thÞ tr-êng… ®· lµm cho kinh tÕ hé n«ng d©n vµkinh tÕ trang tr¹i kh«ng ph¸t triÓn ®-îc. Giai ®o¹n 1981 ®Õn nay: ChØ thÞ 100 CT/TW (1981), NghÞ quyÕt 10 cñaBé ChÝnh trÞ (th¸ng 4 n¨m 1988), c¸c v¨n kiÖn cña §¹i héi §¶ng toµn quèclÇn thø VIII (1996) ra ®êi ®· thõa nhËn vµ kh¼ng ®Þnh vai trß to lín cña kinhtÕ hé n«ng d©n trong viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ. C¸c hé n«ng d©n cã tiÒn vèn, lao®éng, ®Êt vµ kinh nghiÖm s¶n xuÊt ®· b¾t ®Çu ph¸t triÓn ®Ó h×nh thµnh nh÷ngtrang tr¹i gia ®×nh. HiÖn nay, kinh tÕ trang tr¹i ®· cã sù ph¸t triÓn kh¸ nhanhtrªn quy m« toµn quèc. TÝnh ®Õn ngµy 1/10/2001, theo kÕt qu¶ s¬ bé ®iÒu tran«ng nghiÖp, thuû s¶n vµo n¨m 2001 c¶ n-íc hiÖn cã 61.017 trang tr¹i, t¨ng3948 trang tr¹i so víi n¨m 2000, gãp phÇn khai th¸c gÇn 300.000 ha ®Êt trèng®åi nói träc vµ ®Êt hoang ho¸. [3] D-íi ®©y lµ sè liÖu vÒ sè l-îng trang tr¹i trªn c¶ n-íc qua c¸c n¨m: B¶ng 1.1: Sè l-îng trang tr¹i ë n-íc ta giai ®o¹n 2000 - 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005CẢ NƯỚC 57069 61017 61787 86141 110832 119586Đồng bằng sông hồng 1646 1834 1939 5031 8131 11332Đông Bắc 2793 3201 3210 4859 4984 5502Tây Bắc 282 135 163 367 400 414Bắc Trung Bộ 4084 3013 3216 4842 5882 6825Duyên hải Nam Trung Bộ 3122 2904 2943 6509 6936 7070Tây Nguyên 3589 6035 6223 6650 9450 8458Đông Nam Bộ 9586 12705 12126 14938 18921 22537Đồng bằng sông Cửu Long 31967 31190 31967 42945 56128 57448 (Nguồn số liệu: tổng cục thống kê)Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  34. 34. 34 Qua b¶ng trªn ta thÊy, sè l-îng trang tr¹i ë n-íc ta t¨ng nhanh tõ n¨m2000 ®Õn n¨m 2005. Trong ®ã, sè l-îng trang tr¹i t¨ng nhanh nhÊt ë §ångb»ng S«ng Hång. Sè l-îng trang tr¹i ë §ång b»ng s«ng Cöu Long chiÕmnhiÒu nhÊt (48%). ë B¾c Trung Bé, sè l-îng trang tr¹i n¨m 2005 chiÕm 5,7%.ë §«ng B¾c, n¨m 2005 sè l-îng trang tr¹i t¨ng 96,9% so víi n¨m 2000, sèl-îng trang tr¹i n¨m 2005 chiÕm 4,6%. §Ó thÊy râ h¬n ®-îc vÒ t×nh h×nh ph¸ttriÓn c¸c lo¹i h×nh trang tr¹i trªn c¶ n-íc ta xem b¶ng 1.2 B¶ng 1.2: Trang tr¹i c¶ n-íc n¨m 2005 ph©n theo vïng l·nh thæ vµ lo¹i h×nh s¶n xuÊt Trong đó Trang trại Trang trại Trang trại Trang trại Tổng trồng cây nuôi trồng cây chăn số hàng trồng lâu năm nuôi năm thuỷ sản CẢ NƯỚC 119586 34224 22332 13651 35648 Đồng bằng sông Hồng 11332 322 623 3419 2982 Đông Bắc 5502 116 1166 542 1095 Tây Bắc 414 45 76 104 17 Bắc Trung Bộ 6825 1622 1206 797 1299 Duyên hải Nam Trung Bộ 7070 1840 988 616 2665 Tây nguyên 8458 1290 5930 714 63 Đông Nam Bộ 22537 2008 9732 5250 3178 Đồng bằng sông Cửu Long 57448 26981 2611 2209 24349 (Nguồn số liệu: tổng cục thống kê) TÝnh trªn ph¹m vi c¶ n-íc, trong c¸c lo¹i h×nh trang tr¹i th× trang tr¹i nu«itrång thñy s¶n vµ trang tr¹i trång c©y hµng n¨m chiÕm nhiÒu nhÊt, hai lo¹i h×nhnµy chiÕm tíi 58% trong tæng sè trang tr¹i cña c¶ n-íc. §èi víi vïng §«ng B¾c,trang tr¹i trång c©y l©u n¨m chiÕm nhiÒu nhÊt, trang tr¹i trång c©y hµng n¨mchiÕm mét tû lÖ nhá nhÊt. §èi víi vïng §ång b»ng S«ng Cöu Long th× trang tr¹itrång c©y hµng n¨m vµ trang tr¹i nu«i trång thñy s¶n chiÕm ®a sè.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  35. 35. 351.1.3.3 Trªn ®Þa bµn tØnh Th¸i Nguyªn Cïng víi sù ph¸t triÓn n«ng nghiÖp cña c¶ n-íc, c¸c m« h×nh trang tr¹itrªn ®Þa bµn tØnh Th¸i Nguyªn thùc sù ph¸t triÓn tõ khi cã NghÞ quyÕt 03/NQ-CP ngµy 02/02/2000 vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i cña ChÝnh phñ. TØnh Th¸iNguyªn cã diÖn tÝch ®Êt ®ai réng víi nhiÒu lo¹i h×nh vµ khÝ hËu kh¸c nhau:®ång b»ng, trung du, miÒn nói, vïng cao. Nh÷ng n¨m qua, thùc hiÖn ®-êng lèi®æi míi cña §¶ng, vËn dông vµo ®iÒu kiÖn thùc tÕ nÒn kinh tÕ cña Th¸iNguyªn, nhÊt lµ s¶n xuÊt n«ng, l©m nghiÖp chuyÓn dÞch theo h-íng tiÕn bé,h×nh thµnh mét sè m« h×nh s¶n xuÊt hiÖu qu¶, kh¾c phôc ®-îc t×nh tr¹ng s¶nxuÊt theo kiÓu tù cÊp, tù tóc, chuyÓn sang s¶n xuÊt hµng hãa, lµm cho kinh tÕx· héi n«ng th«n khëi s¾c. Thùc tÕ ®· cho thÊy, kinh tÕ trang tr¹i trªn ®Þa bµntØnh Th¸i Nguyªn lµ m« h×nh s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶. Trong nh÷ng n¨m qua, c¸cm« h×nh trang tr¹i ®· gãp phÇn kh«ng nhá vµo sù t¨ng tr-ëng kinh tÕ cña tØnhTh¸i Nguyªn, nhÊt lµ trong khu vùc kinh tÕ n«ng, l©m nghiÖp, gãp phÇn to línvµo chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ trong n«ng th«n, ®©y còng lµ n¬i ®¶m b¶ophÇn lín nguån nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ xuÊt khÈu, t¹o viÖclµm cho hµng ngh×n lao ®éng, t¨ng thu nhËp, n©ng cao kiÕn thøc khoa häc küthuËt vµ qu¶n lý, b¶o vÖ m«i tr-êng sinh th¸i, gãp phÇn xãa ®ãi gi¶m nghÌo,n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt tinh thÇn cho sè ®«ng n«ng d©n trong tØnh. N¨m 2001, tØnh Th¸i Nguyªn cã 381 trang tr¹i vµ 723 hé s¶n xuÊt giái.§Õn n¨m 2004, toµn tØnh cã 659 trang tr¹i, t¨ng 173% so víi n¨m 2001 vµ hés¶n xuÊt giái cã 580 hé, ®©y lµ tiÒn ®Ò cho ph¸t triÓn thµnh kinh tÕ trang tr¹i.§Þa bµn cã nhiÒu trang tr¹i nhÊt lµ Thµnh phè Th¸i Nguyªn víi 193/659 trangtr¹i, chiÕm 29,2%. §øng thø hai lµ huyÖn §ång Hû víi 102 trang tr¹i chiÕm15,4%. HuyÖn cã Ýt trang tr¹i nhÊt lµ §Þnh Hãa cã 23/659 trang tr¹i chiÕm3,5%. TÝnh ®Õn thêi ®iÓm 1/7/2006 toµn tØnh cã 588 trang tr¹i, gi¶m 10,7%.Nguyªn nh©n lµ do mét sè trang tr¹i ®· chia nhá ruéng ®Êt hoÆc do chuyÓnh-íng kinh doanh do gi¸ c¶ n«ng s¶n gi¶m hoÆc do ¶nh h-ëng cña dÞch cómSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  36. 36. 36gia cÇm. C¸c trang tr¹i ë tØnh Th¸i Nguyªn cã 7 lo¹i h×nh ho¹t ®éng, cô thÓnh- sau: [7] - Trang tr¹i trång c©y hµng n¨m cã 14/588 trang tr¹i, chiÕm 2,38%. - Trang tr¹i trång c©y l©u n¨m cã 70/588 trang tr¹i, chiÕm 11,9 %. - Trang tr¹i trång c©y ¨n qu¶ cã 6/588 trang tr¹i, chiÕm 1,02%. - Trang tr¹i l©m nghiÖp cã 81/588 trang tr¹i, chiÕm 13,77%. - Trang tr¹i ch¨n nu«i 370/588 cã trang tr¹i, chiÕm 62,9%. - Trang tr¹i nu«i trång thñy s¶n cã 9/588 trang tr¹i, chiÕm 1,53%. - Trang tr¹i kinh doanh tæng hîp cã 38/588 trang tr¹i, chiÕm 6,46%.1.2 Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu C¬ së ph-¬ng ph¸p luËn cña ®Ò tµi lµ Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµduy vËt lÞch sö. Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng trang bÞ cho chóng ta thÕ giíiquan khoa häc, ®ã lµ c¸c quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö.1.2.1 Ph-¬ng ph¸p chän ®Þa bµn nghiªn cøu - Chän vïng nghiªn cøu: §Ò tµi chän huyÖn §ång Hû lµm ®Þa bµnnghiªn cøu v× huyÖn §ång Hû lµ huyÖn cã sè l-îng trang tr¹i nhiÒu thø hai(chØ sau thµnh phè Th¸i Nguyªn) vµ còng lµ huyÖn cã tiÒm n¨ng lín ®Ó ph¸ttriÓn trang tr¹i. - Chän x· nghiªn cøu: §ång Hû lµ huyÖn trung du, miÒn nói ®iÓn h×nh,cã ®Þa h×nh t-¬ng ®èi phøc t¹p, kh«ng ®ång nhÊt, chia lµm 3 khu vùc râ rÖt. ëc¸c khu vùc kh¸c nhau phï hîp cho ph¸t triÓn m« h×nh trang tr¹i theo h-íngs¶n xuÊt kinh doanh kh¸c nhau, do ®ã ®Ò tµi chän nghiªn cøu trªn 17 x· vµ 3thÞ trÊn. - Chän trang tr¹i ®iÒu tra: TÊt c¶ 89 trang tr¹i thuéc huyÖn §ång Hû®-îc chän ®Ó nghiªn cøu. §©y lµ c¸c trang tr¹i cã ®Çy ®ñ c¸c tiªu chuÈn doNhµ n-íc quy ®Þnh.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  37. 37. 371.2.2 Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu cô thÓ1.2.2.1 Ph-¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu Thu thËp sè liÖu thø cÊp: Sè liÖu thø cÊp lµ sè liÖu ®-îc thu thËp tõ c¸cnguån cã s½n, ®ã chÝnh lµ sè liÖu ®· qua xö lý, tæng hîp. §Ó thu thËp sè liÖuthø cÊp, tiÕn hµnh ghi chÐp c¸c sè liÖu cã s½n tõ sæ s¸ch, v¨n b¶n, tµi liÖu ë c¬së liªn quan ®Õn vÊn ®Ò nghiªn cøu nh- c¸c s¸ch b¸o, t¹p chÝ chuyªn ngµnh,c¸c nghÞ ®Þnh, chØ thÞ, chÝnh s¸ch cña nhµ n-íc cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò trangtr¹i, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc ®· ®-îc c«ng bè, c¸c trang web, c¸csè liÖu vµ c¸c b¸o c¸o ®¸nh gi¸, tæng kÕt cña së N«ng nghiÖp, côc Thèng kª,cña c¸c x·, huyÖn, thµnh phè vµ tØnh. C¸c sè liÖu thø cÊp ®-îc thu thËp trong ®Ò tµi nµy lµ c¸c sè liÖu liªnquan ®Õn ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi cña tØnh Th¸i Nguyªn, huyÖn§ång Hû nh- khÝ hËu, ®Êt ®ai, d©n sè… C¸c sè liÖu thø cÊp ®-îc sö dôngtrong giai ®o¹n ®Çu cña qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®Ó nªu lªn nh÷ng th«ng tinchung nhÊt vÒ ®Þa bµn nghiªn cø vµ kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh ph¸t triÓn trang tr¹icña tØnh Th¸i Nguyªn vµ HuyÖn §ång Hû qua c¸c n¨m. Thu thËp sè liÖu s¬ cÊp: Sè liÖu s¬ cÊp lµ sè liÖu ®-îc thu thËp trùc tiÕpban ®Çu tõ ®èi t-îng nghiªn cøu. Cô thÓ, sè liÖu s¬ cÊp phôc vô cho ®Ò tµi®-îc thu thËp tõ c¸c chñ trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû. Nã ®-îc sö dông tronggiai ®o¹n tiÕn hµnh ph©n tÝch thùc tr¹ng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c trang tr¹ië huyÖn §ång Hû. §Ó thu thËp ®-îc sè liÖu ph¶i tiÕn hµnh pháng vÊn trùc tiÕpb»ng phiÕu ®iÒu tra ®-îc lËp s½n. PhiÕu ®iÒu tra ®Ó ®iÒu tra tõng trang tr¹i®-îc chuÈn bÞ tr-íc, bao gåm c¸c néi dung: - Nh÷ng th«ng tin vÒ t×nh h×nh c¬ b¶n cña trang tr¹i nh-: Hä tªn, tuæi,d©n téc, giíi tÝnh, tr×nh ®é v¨n ho¸, tr×nh ®é chuyªn m«n, khoa häc kü thuËt,lo¹i h×nh trang tr¹i, n¨m thµnh lËp, sè khÈu, sè lao ®éng, diÖn tÝch ®Êt ®ai, vèns¶n xuÊt, t×nh h×nh trang bÞ t- liÖu s¶n xuÊt.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  38. 38. 38 - Nh÷ng th«ng tin vÒ kÕt qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸ctrang tr¹i nh- c¸c yÕu tè s¶n xuÊt, vèn, kü thuËt, lao ®éng. T×nh h×nh c¸ckho¶n chi phÝ, c¸c kho¶n thu c¶ hiÖn vËt vµ gi¸ trÞ. - Nh÷ng th«ng tin vÒ ý kiÕn, nguyÖn väng, nhu cÇu, thuËn lîi, khã kh¨ncña chñ trang tr¹i. Sù gióp ®ì cña chÝnh quyÒn ®Þa ph-¬ng, cña nh©n d©n víivÊn ®Ò trang tr¹i, c¸c chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ nhµ n-¬c vÒ trang tr¹i. Ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ nhanh n«ng th«n (PRA): §Õn t¹i ®Þa bµn nghiªncøu ®Ó quan s¸t thùc tÕ, pháng vÊn trang tr¹i vµ c¸n bé ®Þa ph-¬ng ®Ó thu thËpth«ng tin vÒ trang tr¹i vµ t×nh h×nh ®Þa ph-¬ng, tõ ®ã n¾m b¾t mét c¸ch t-¬ng®èi th«ng tin vÒ t×nh h×nh c¬ b¶n nh- thu nhËp, nh©n khÈu, lao ®éng, ®Êt ®ai,chi phÝ s¶n xuÊt…cña trang tr¹i. Ph-¬ng ph¸p chuyªn kh¶o: §-îc dïng trong nghiªn cøu toµn diÖn vµchi tiÕt c¸c trang tr¹i vµ c¸c mèi quan hÖ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶cña c¸c trang tr¹i. Tõ ®ã, lµm c¨n cø cho viÖc ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng vµ ®Þnhh-íng gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt cña trang tr¹i trong ®iÒu kiÖn kinhtÕ thÞ tr-êng. Ph-¬ng ph¸p chuyªn gia: Lµ viÖc tranh thñ ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸cchuyªn gia (nh÷ng ng-êi am hiÓu vÒ trang tr¹i), th«ng qua tµi liÖu nghiªn cøuvµ ý kiÕn trùc tiÕp cña hä trong ®¸nh gi¸ còng nh- ®Ò ra c¸c gi¶i ph¸p n©ngcao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt cho c¸c trang tr¹i cña huyÖn §ång Hû. Ph-¬ng ph¸p chuyªn gia, chuyªn kh¶o ®-îc dïng trong giai ®o¹n ph©ntÝch thùc tr¹ng s¶n xuÊt cña c¸c trang tr¹i vµ giai ®o¹n ®Çu cña viÖc lùa chän®Ó ®Ò ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao s¶n xuÊt cña trang tr¹i.1.2.2.2 Ph-¬ng ph¸p xö lý vµ tæng hîp sè liÖu Ph-¬ng ph¸p xö lý vµ tæng hîp sè liÖu lµ h×nh thøc xö lý ®¬n gi¶n c¸c sèliÖu ban ®Çu thu thËp ®-îc sau ®iÒu tra, pháng vÊn c¸c trang tr¹i. TiÕn hµnhph©n lo¹i vµ tæng hîp c¸c sè liÖu ®ã theo c¸c chØ tiªu ®· ®Ò ra, gióp cho ta cã®-îc nh÷ng nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ c¬ b¶n vÒ vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt cña c¸c trangSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  39. 39. 39tr¹i. KÕt qu¶ cña viÖc xö lý vµ tæng hîp sè liÖu ta ®-îc c¸c b¶ng th«ng kª vµ ®åthÞ thèng kª.1.2.2.3 HÖ thèng chØ tiªu nghiªn cøu vµ ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch sè liÖu 1. HÖ thèng chØ tiªu nghiªn cøu a. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ s¶n xuÊt GO - Tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt (Gross Output): lµ toµn bé gi¸ trÞ cña c¸c s¶nphÈm vËt chÊt vµ dÞch vô h÷u Ých ®-îc t¹o ra trong mét n¨m cña c¸c trang tr¹i. n C«ng thøc tÝnh: GO   Pi Qi i 1 Trong ®ã: Pi: gi¸ trÞ s¶n phÈm thø i, Qi: khèi l-îng s¶n phÈm thø i Néi dung cña GO bao gåm: Gi¸ trÞ cña s¶n phÈm trång trät: Gi¸ trÞ s¶nphÈm chÝnh thu ®-îc trong kú tÝnh to¸n nh- thãc, ng«, khoai, s¾n; Gi¸ trÞ s¶nphÈm phô cña c¸c lo¹i c©y trång cã thu ho¹ch trong kú. Gi¸ trÞ s¶n phÈm ch¨nnu«i: Gi¸ trÞ träng l-îng thÞt h¬i t¨ng thªm trong kú cña gia sóc, gia cÇm; Gi¸trÞ con gièng b¸n ra; gi¸ trÞ c¸c lo¹i s¶n phÈm ch¨n nu«i thu ®-îc kh«ng ph¶ith«ng qua giÕt thÞt sóc vËt (s÷a, trøng, mËt ong…); Gi¸ trÞ c¸c lo¹i s¶n phÈmphô ch¨n nu«i thu ®-îc trong kú. Gi¸ trÞ cña c«ng viÖc khai th¸c gç vµ l©ms¶n trªn rõng trång vµ rõng tù nhiªn. Gi¸ trÞ c¸c ho¹t ®éng l©m nghiÖp kh¸cnh- -¬m c©y, lai t¹o gièng, qu¶n lý, b¶o vÖ rõng vµ thu l-îm c¸c l©m s¶n nh-sa nh©n, nÊm, m¨ng vµ c¸c s¶n phÈm lµm d-îc liÖu. Gi¸ trÞ c¸c ho¹t ®éng dÞchvô s¶n xuÊt cña trång trät, ch¨n nu«i vµ l©m nghiÖp. TiÒn thu ®-îc do cho thuªm¸y mãc, thiÕt bÞ. CP - ChÝ phÝ : lµ toµn bé chi phÝ vËt chÊt vµ dÞch vô th-êng xuyªn mµtrang tr¹i ®· sö dông trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra s¶n phÈm vËt chÊt vµ dÞch vôcña trang tr¹i trong mét n¨m. C«ng thøc tÝnh: n CP   Ci , trong ®ã: Ci: kho¶n chi phÝ i i 1 Cô thÓ trong ®Ò tµi nµy, chi phÝ s¶n xuÊt bao gåm:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  40. 40. 40 - Chi phÝ vËt chÊt nh-: chi phÝ vÒ h¹t gièng, con gièng, ph©n bãn c¸clo¹i, v«i vµ c¸c chÊt c¶i t¹o ®ång ruéng, thuèc b¶o vÖ thùc vËt, thøc ¨n ch¨nnu«i, chi phÝ thuèc phßng trõ bÖnh cho sóc vËt; ®iÖn n¨ng, nhiªn liÖu, chÊt ®èt,vËt liÖu, chi phÝ qu¶n lý l©m nghiÖp; chi phÝ cho mua s¾m dông cô lao ®éngnhá dïng cho chu kú s¶n xuÊt, chi phÝ cho söa ch÷a th-êng xuyªn tµi s¶n cè®Þnh, chi phÝ v¨n phßng phÈm, chi phÝ vËt chÊt kh¸c… - Chi phÝ dÞch vô: dÞch vô lµm ®Êt, dÞch vô t-íi n-íc, dÞch vô phunthuèc phßng trõ s©u bÖnh, dÞch vô tuèt lóa, thuû lîi phÝ, dÞch vô b¶o hiÓm nhµn-íc, dÞch vô phÝ b-u ®iÖn, dÞch vô phÝ ng©n hµng, chi phÝ cho ®µo t¹o, båid-ìng n©ng cao tay nghÒ thuª ngoµi, dÞch vô b¶o vÖ rõng, phßng ch¸y ch÷ach¸y, dÞch vô y tÕ, b¶o vÖ m«i tr-êng, chi phÝ cho qu¶ng c¸o, chi phÝ cho viÖcthuª m¸y mãc, thiÕt bÞ phôc vô cho s¶n xuÊt vµ qu¶n lý s¶n xuÊt, chi phÝ dÞchvô kh¸c… GM - Thu nhËp biªn (Gross Margin) hay cßn gäi lµ l·i gép. §©y ®-îccoi lµ môc tiªu quan träng nhÊt cña trang tr¹i. ChØ tiªu nµy sö dông sÏ cã ®échÝnh x¸c cao h¬n VA hay MI. C«ng thøc tÝnh: GM = GO - CP b. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt ChØ tiªu ph¶n ¸nh quy m« hiÖu qu¶ bao gåm: - Gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ (GV): GV   PHHi QHHi Trong ®ã: PHHi: gi¸ b¸n s¶n phÈm hµng hãa; QHHi: khèi l-îng s¶n phÈm hµng hãa tiªu thô - Tû suÊt hµng hãa (%) = GV/GO. ChØ tiªu nµy ph¶n ¸nh møc ®é thamgia vµo thÞ tr-êng cña trang tr¹i. ChØ tiªu ph¶n ¸nh hiÖu qu¶ sö dông lao ®éng gåm: N¨ng suÊt lao ®éng(GO/L) (gi¸ trÞ s¶n xuÊt do mét lao ®éng t¹o ra). HoÆc GM/L (thu nhËp domét lao ®éng t¹o ra). L: sè lao ®éng lµm viÖc b×nh qu©n trong kú.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  41. 41. 41 ChØ tiªu ph¶n ¸nh hiÖu qu¶ sö dông ®Êt: Tû suÊt GM/ 1 ®vdt (ha): chobiÕt thu nhËp cña 1ha ®Êt canh t¸c. ChØ tiªu ph¶n ¸nh hiÖu qu¶ sö dông chi phÝ bao gåm: - Tû suÊt l·i gép (GM/CP), chØ tiªu nµy ph¶n ¸nh nÕu bá ra 1 ®ång chiphÝ th× sÏ thu ®-îc l·i gép lµ bao nhiªu, chØ tiªu nµy cµng cao chøng tá thunhËp cña trang tr¹i cµng cao. - Tû suÊt gi¸ trÞ s¶n xuÊt (GO/CP), nã ph¶n ¸nh chÊt l-îng s¶n xuÊtkinh doanh cña trang tr¹i, víi møc ®é ®Çu t- 1 ®ång chi phÝ th× sÏ t¹o ra gi¸ trÞs¶n xuÊt lµ bao nhiªu lÇn. - Chi phÝ trªn ®¬n vÞ diÖn tÝch: chØ tiªu nµy cho thÊy møc ®é ®Çu t- cñatrang tr¹i trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch lµ bao nhiªu. C«ng thøc tÝnh = tæng chiphÝ/§VDT (m2, 1ha ,1 sµo) hoÆc = CP/ha. 2. Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch sè liÖu Ph-¬ng ph¸p so s¸nh: Sö dông ph-¬ng ph¸p nµy dïng ®Ó ®èi chiÕu c¸csè liÖu thu thËp ®-îc sau ®iÒu tra theo c¸c chØ tiªu kÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶ s¶nxuÊt ®Ó tõ ®ã cã ®-îc nh÷ng nhËn xÐt x¸c ®¸ng vÒ thùc tr¹ng s¶n xuÊt kinhdoanh cña c¸c trang tr¹i ë huyÖn §ång Hû. Ph-¬ng ph¸p thèng kª m« t¶: Víi ph-¬ng ph¸p nµy, ®Ò tµi sö dông c¸csè tuyÖt ®èi, sè t-¬ng ®èi, sè b×nh qu©n ®Ó so s¸nh, ®¸nh gi¸ vµ rót ra nhËn xÐtvÒ ®Æc ®iÓm vµ xu h-íng ph¸t triÓn cña c¸c trang tr¹i ë huyÖn §«ng Hû. Ph-¬ng ph¸p SWOT: §©y lµ ph-¬ng ph¸p ®-îc sö dông ®Ó ph©n tÝch®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu, c¬ héi vµ nguy c¬ cho tõng trang tr¹i. Th«ng qua ®ã,gióp c¸c trang tr¹i thÊy ®-îc ®©u lµ ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu cña m×nh ®Ó ph¸thuy ®iÓm m¹nh, khai th¸c triÖt ®Ó c¸c nguån lùc cña trang tr¹i. TËn dông triÖt®Ó c¸c c¬ héi vµ kh¾c phôc, h¹n chÕ ®èi víi nh÷ng rñi ro, ®iÓm bÊt lîi trongqu¸ tr×nh s¶n xuÊt, kinh doanh. Ph-¬ng ph¸p ph©n tæ: Ph©n tæ lµ ph©n chia c¸c trang tr¹i cã cïngph-¬ng h-íng s¶n xuÊt, cïng lîi thÕ gièng nhau vµo c¸c tæ hoÆc theo mét tiªuSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

×