• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Usabilityweb magazine nr. 3
 

Usabilityweb magazine nr. 3

on

  • 734 views

Editie 3 van usabilityweb magazine. Een gratis magazine dat we versturen aan iedereen die zich hiervoor aangemeld heeft.

Editie 3 van usabilityweb magazine. Een gratis magazine dat we versturen aan iedereen die zich hiervoor aangemeld heeft.

Statistics

Views

Total Views
734
Views on SlideShare
734
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
3
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Usabilityweb magazine nr. 3 Usabilityweb magazine nr. 3 Document Transcript

    • Magazine Nummer 3, 2007 ISSN: 1871-6393 2 De hegemonie van de Amerikanen! Stefan Wobben 4 AB Testing Marleen Nagengast 8 Hoezo aandacht voor opmaak bij e‑mail nieuwsbrieven? Hans Jacob de Gier 13 De homepage van morgen Leonard Verhoef 17 Microformats Johannes la Poutre Over Usabilityweb Magazine Je kunt je aanmelden voor het Usabilityweb Magazine door een e-mail te sturen naar stefan@concept7.nl. Dit geldt voor zowel de ontvangers van het magazine als voor gastauteurs die graag een bijdrage willen leveren aan dit initiatief.
    • Column De hegemonie van de Amerikanen! Jaarlijks stelt het World Economic Forum Als we kijken naar de top tien van meest de Networked Readiness Index (NRI) bezochte websites door Nederlanders, samen. Dit is een rangorde van landen met dan zien we dat deze vooral gedomineerd de grootste technologische vooruitgang. wordt door Amerikaanse giganten als Er wordt dan gekeken naar ICT-infrastruc- Google, Microsoft, Yahoo, Wikipedia tuur, algemene kennis en vaardigheden en en YouTube. Pas op nummer zes komen gebruik van ICT-toepassingen. we de eerste Nederlandse website tegen: Hyves.nl. De volgende twee Nederlandse De top tien wordt gedomineerd door websites staan op respectievelijk plaats West-Europese landen. Denemarken en negen en tien. Dit zijn Marktplaats.nl Zweden staan aan kop en Noorwegen is de en NU.nl. Bij de andere Europese landen hekkensluiter. Nederland staat op num- van de NRI is dit niet veel anders en zien mer zes, net een plaatsje boven de VS, die we een vergelijkbaar beeld. Second Life, op nummer zeven staat. Nummer drie, Firefox, Amazon.com, LinkedIn, Flickr, Singapore, is samen met de VS het enige MySpace, het zijn allemaal Amerikaanse niet-Europese land. innovaties. Is het louter toeval of bestaat er een logische verklaring? De ICT-randvoorwaarden zijn in West- Europa dus goed op orde. Waarom zijn Laat ik eens kijken naar de inwonersaan- er dan zo weinig internetdoorbraken uit tallen. Hieruit blijkt dat de VS ongeveer Europa afkomstig? drie keer zoveel inwoners heeft als alle andere Europese landen van de top tien samen. Omdat er meer inwoners zijn, Top tien NRI 2006–2007 zullen er ook meer internetinitiatieven 1 Denemarken worden ontplooid en hoe meer initiatieven 2 Zweden er worden ontplooid des te groter de kans dat iets doorbreekt. Dit is ongetwijfeld 3 Singapore van invloed maar voor mij onvoldoende 4 Finland verklaring voor de hegemonie van de VS. 5 Zwitserland Je kunt ook kijken naar de ontstaans- 6 Nederland geschiedenis van de succesverhalen. Veel 7 Verenigde Staten van deze initiatieven zijn begonnen voor 8 IJsland de millenniumwisseling. Als we naar de NRI-index van deze periode kijken, dan 9 Verenigd Koninkrijk zien we dat de VS jarenlang op nummer 10 Noorwegen één stond. Dat zou een verklaring kunnen zijn. In 1999 bezat Nederland echter wel al de negende plaats en de Scandinavische 2 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • landen deden het ook al bovengemiddeld goed. Dat verklaart dus ook onvoldoende waarom een YouTube niet Zweeds is. Heeft het dan te maken met het onder- nemersklimaat? Volgens het Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (EIM) zijn er grote verschillen: “Opvallend is dat het starten van een eigen bedrijf in Amerika zo gewoon wordt gevonden. On- derwijs, cultuur, kapitaalmarkt en andere instituties vormen er een ‘virtuous circle’.” In Finland doen ze iets soortgelijks, het Finse model, heet het daar. Onderzoek, ontwikkeling en opleidingen streven al- lemaal naar technologische innovaties en er is een intensieve samenwerking met het YouTube (youtube.com) bedrijfsleven. Wellicht een verklaring voor het succes van Nokia? Met alleen randvoorwaarden heb je echter nog geen succes. Om te slagen op de mondiale markt moet je uitvoering perfect zijn. Op het internet heeft de consument de macht. Je website moet dus naadloos aansluiten bij de behoeften en wensen van je klanten. Klantgerichtheid is een trucje dat ze in de VS erg goed beheersen. De vanzelfsprekendheid waarmee methoden van user-centered design worden toe- gepast, geeft de Amerikanen een grote voorsprong. In Nederland moet je nog uitleggen dat je eerst persona wilt maken. In de VS daarentegen moet je uitleggen dat je géén persona gaat maken. Second Life (secondlife.com) Deze continue focus op de eindgebruiker maakt een wereld van verschil. En dát is, denk ik, een van de belangrijkste verkla- ringen van de hegemonie van Amerikaan- se websites. Stefan Wobben stefan@concept7.nl Hyves (www.hyves.nl) Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 3
    • Goede testmethode of hype? A/B Testing De term ‘A/B testing’ hoor je steeds vaker in de wereld die ‘internet’ heet. Maar wat is A/B testing eigenlijk precies? Is het gewoon een populair begrip, een hype? Of is het een onderzoeksmethode die een substantiële bijdrage kan leveren aan het verbeteren van websites? De meningen hierover zijn verdeeld. Om een oordeel te kunnen vormen, is het echter van belang om eerst te weten te komen wat A/B testing is en hoe het precies werkt. Bij beide versies wordt dezelfde actie geme- Wat is A/B testing? ten, bijvoorbeeld het aanvragen van infor- Bij deze methode worden bezoekers van matie of het aanmelden voor een nieuws- een website willekeurig opgedeeld in twee brief. Er wordt zo getest bij welke versie de groepen, groep A en groep B. Deze bezoe- actie het meest succesvol is. Op deze ma- kers merken zelf niks van deze opdeling, nier worden de effecten van design in kaart ze zijn zich er dan ook niet van bewust dat gebracht. A/B testing speelt dan ook voor- ze meedoen aan een onderzoek. Dit is een namelijk een controlerende rol tijdens het groot voordeel van deze testmethode. Bij A/ verbeterproces van een website. B testing heeft de onderzoeker dus ook geen invloed op het gedrag van de bezoekers. De Werkwijze onderzoeker kent de bezoekers niet. Dit al- les komt de betrouwbaarheid van het on- Bij het toepassen van een A/B-test kan de derzoek ten goede. A/B-tests meten het volgende werkwijze worden toegepast. daadwerkelijke gedrag van bezoekers. Fase 1: doelstelling Bij elke bezoeker wordt opgeslagen in welke Hier geldt de tegelwijsheid “meten is weten”. groep hij of zij zit. Een terugkerende bezoe- Meet eerst bijvoorbeeld alle bezoekers, be- ker zal daardoor telkens in dezelfde groep zoeken en pageviews. Zoek vervolgens naar terechtkomen. verbeterpunten en formuleer deze als een meetbaar doel. Elke groep krijgt een andere versie van een webpagina te zien. Deze twee versies Voorbeeld: 2% van alle bezoeken moet lei- verschillen op slechts één punt van elkaar, den tot de verkoop van een product. bijvoorbeeld het kleurgebruik of de tekst- grootte. Soms is versie A het huidige design Dit voorbeeld is gebaseerd op een populair en ziet het grootste deel van de bezoekers doel: omzetverhoging. Deze twee procent deze versie. Versie B is dan een meer uit- zal dan wel een stijging moeten zijn ten op- dagende versie die slechts aan een kleine zicht van de huidige verkoopaantallen. Deze groep wordt getoond totdat het zijn waarde huidige verkoopaantallen moeten daarom bewezen heeft [1]. wel eerst in kaart zijn gebracht.  Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • Fase 2: verbeterpunten Nu is beschreven wat A/B testing is en hoe Met de nieuw geformuleerde doelstelling het uitgevoerd kan worden, is het leuk om in het achterhoofd worden op basis van be- eens te kijken naar een voorbeeld uit de staande richtlijnen, de kennis en ervaring praktijk. van usabilityexperts of de uitkomsten van een gebruikerstest aannames gemaakt over Usabilityweb de manier waarop de doelstelling bereikt kan worden. Hiervoor kan gebruik worden Erik Nijland heeft voor zijn afstudeeronder- gemaakt van verschillende publicaties zoals zoek van de opleiding ‘Communicatiesyste- Handboek Website Usability [2], Website- men: Multimedia & ontwikkeling’ onder an- usability [3] en de Research-Based Web De- dere een A/B-test uitgevoerd op de website sign & Usability Guidelines []. In dit laatste www.usablityweb.nl. document staan meer dan 200 richtlijnen omtrent gebruiksvriendelijkheid. Tijdens een kleine gebruikerstest met zes deelnemers kwam één punt herhaaldelijk Voorbeeld: naar voren, namelijk: “Het leest niet zo pret- tig.” Aanname: “Bezoekers kopen zo weinig omdat ze de bestelknop, die telkens op een Er zijn vervolgens drie richtlijnen gevonden andere plek staat, niet kunnen vinden.” die invloed hebben op de leesbaarheid []: Richtlijn: “Plaats belangrijke items consi- • Limit the Number of Words and Senten- stent. ” ces Fase 3: uitvoeren • Optimize Display Density Een webdesigner krijgt vervolgens de taak om de website te verbeteren aan de hand • Use Moderate White Space van één aanname. Meer dan één aanname gebruiken voor het aanpassen van een de- De eerste richtlijn stelt dat een zin maximaal sign is ook toegestaan, maar besef dan wel twintig woorden mag bevatten en elke pa- dat het effect per aanname niet meetbaar ragraaf maximaal zes zinnen. De content op is. usabilityweb voldeed al aan deze richtlijn. Vervolgens is het wachten op onderzoeks- De tweede en derde richtlijn beïnvloeden el- resultaten. Het is aan te raden om minimaal kaar. Het blok met content op usabilityweb twee weken te wachten. Vergelijk vervol- bevatte te veel witruimte. Door deze grote gens de onderzoeksresultaten per week. witruimtes ontstaat er een lage dichtheid Als deze ongeveer gelijk zijn kan deze fase van content. Tekst met een lage dichtheid worden afgesloten. Als er duidelijke ver- wordt minder snel gelezen. schillen merkbaar zijn, wacht dan nog eens twee weken, net zolang totdat er twee even Het doel is om bezoekers een “prettige lees- lange periodes zijn met gelijke onderzoeks- ervaring” te bezorgen. resultaten. Voor dit onderzoek zijn vier weken lang sta- Fase 4: evaluatie tistieken verzameld. Er zijn twee betrouw- Na het onderzoek wordt gekeken of de baarheidintervallen van twee weken gehan- nieuwe doelstelling is behaald. Dit is echter teerd. De resultaten per interval zijn vrijwel niet voldoende. Kijk ook naar statistieken gelijk (zie tabel 1), tijd heeft geen duidelijk van zoveel mogelijk andere aspecten van de meetbare invloed op de uitslag van dit on- website. derzoek. Voorbeeld: Het opvallender tonen van het De doelstelling om de leessnelheid te ver- offerteaanvraagformulier heeft geleid tot hogen lijkt geslaagd (zie tabel 2). Pagina’s meer aanvragen. De doelstelling is be- worden gemiddeld 26 seconden korter be- haald. Maar als dit betekent dat er minder zocht. Dit lijkt op een stijging van de lees- producten zijn verkocht (zonder eerst een snelheid van meer dan 0 procent. offerte aan te vragen) dan hoeft er geen sprake te zijn van een verbetering. Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 
    • Afbeelding 1: Boven versie A (de originele versie), onder versie B (fixed layout) 6 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • Ik denk dat gesteld kan worden dat A/B tes- Tabel 1: resultaten A/B-test per interval ting niet alleen maar een hype is. Het is wel Periode: 19 mei 2006 tot en met 16 juni 2006 degelijk een methode die zinvolle resultaten Aantal seconden per pageview kan opleveren (zie bovenstaand voorbeeld), zeker voor organisaties die structureel be- Versie A 477 zig zijn met het verbeteren van hun website. Versie B 220 Maar of het ook echt een methode is die een Periode: 17 juni 2006 tot en met 4 juli 2006 substantiële bijdrage levert? In combinatie met andere methoden waarschijnlijk wel. Aantal seconden per pageview Versie A 501 De voorbereiding is bij A/B testing essen- Versie B 246 tieel. Weet wat je precies wilt meten en ga niet lukraak de methode inzetten, om- dat je nou eenmaal wil testen. De doelen moeten duidelijk zijn! Kies een pagina en Tabel 2: resultaten A/B-test gehele testperiode onderbouw deze keuze. De aanpassingen Periode: 19 mei 2006 tot en met 4 juli 2006 die getest worden, moeten gebaseerd zijn Aantal seconden per pageview op gedegen onderzoek. Er kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van richtlijnen die Versie A 489 reeds door anderen onderzocht zijn en die Versie B 233 hun waarde hebben bewezen. Met een gedegen voorbereiding kun je met A/B-tests inderdaad eenvoudig resultaten Dat de leessnelheid is gestegen, is echter behalen. Realiseer je echter ook dat de me- niet met zekerheid te concluderen. De enige thode niet zaligmakend is. Het is één van de zekerheid is het feit dat een bezoek aan een vele mogelijkheden om de eindgebruiker als pagina gemiddeld korter van duur is. Het is uitgangspunt te nemen bij het ontwikkelen niet duidelijk of de pagina’s ook daadwerke- en continu verbeteren van je website. lijk zijn gelezen. M arleen Nagengast Daarom is besloten om nog een gebrui- marleen@concept7.nl kerstest uit te voeren met dezelfde deelne- mers. Elke deelnemer heeft hetzelfde arti- Marleen Nagengast heeft eerst de oplei- kel gelezen. Drie personen kregen versie A ding Commerciële Economie afgerond voorgeschoteld, de andere drie versie B. aan de Hanzehogeschool in Groningen. Het verschil in leessnelheid bleek hier nog Vervolgens heeft ze Communicatie- en In- positiever uit te vallen in het voordeel van formatiewetenschappen gestudeerd aan versie B. De tekst werd ruim 60 procent de RUG. Tijdens deze opleiding heeft ze in sneller gelezen. de redactiecommissie gezeten, waarvoor ze ook al enkele artikelen heeft geschre- Op basis van de resultaten van dit onder- ven. Sinds een half jaar is ze als Junior zoek kan gesteld worden dat de verbetering Projectmanager werkzaam bij Concept7 is geslaagd: de leesbaarheid is verhoogd, (www.concept7.nl). bezoekers lezen sneller en ze ervaren dit als “prettig lezen”. Conclusie Bronnen Om terug te komen op de vragen die in het 1. Putting A/B Testing in Its Place (Jakob begin van dit artikel werden gesteld. Is A/ Nielsen’s Alertbox). http://www.useit.com/ alertbox/20050815.html. (16 maart 2007) B testing gewoon een populair begrip, een 2. Kassenaar, P. & Van Rijswijk, O. (2003). hype? Of is het een onderzoeksmethode die Handboek Website Usablity. ISBN 9039521018. een substantiële bijdrage kan leveren aan 3. Van der Put, W. (2006). Website- het verbeteren van websites? Het antwoord usability. ISBN 9789043013048. is volgens mij: “geen van beide.” 4. Research-Based Web Design & Usability Guidelines. http://www.usability. gov/pdfs/guidelines.html Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 7
    • Hoezo aandacht voor opmaak bij e‑mailnieuwsbrieven? Visuele structuuraanduiders in e‑mailnieuwsbrieven ondersteunen het scangedrag van de lezer. Uit dit onderzoek naar twee tekstueel dezelfde, maar visueel verschillende nieuwsbrieven blijkt dat het gebruik van visuele structuuraanduiders duidelijk van invloed zijn op het scangedrag van de lezer. In de marketing- en communicatiepraktijk dagelijks ongetwijfeld ook in uw mailbox, van verschillende MKB-bedrijven vindt het terechtkomen. Met e-mailmarketing bedoe- medium e-mail steeds beter zijn plaats. len we hier organisaties die op basis van per- De mediumspecifieke eigenschappen van missie e-mail inzetten om te communiceren e-mail worden meer en meer gebruikt om met hun doelgroepen. De ontvanger van de diverse marketing- en communicatiedoel- mailing heeft toestemming verleend aan de stellingen te behalen. organisatie om hem periodiek via e-mail te informeren (opt-in) en behoudt te allen tijde Toch is e-mail, en specifiek e-mailmarke- de mogelijkheid om deze toestemming weer ting, een relatieve nieuwkomer binnen dit in te trekken (opt-out). vakgebied. Onderzoek naar leesgedrag op internet Onderzoek naar het medium staat dan ook nog in de kinderschoenen. Reden voor Het onderzoek gaat dus in op de vraag hoe Mail to Mail en Concept7 om gezamenlijk e-mailnieuwsbrieven eigenlijk gelezen wor- de e-mailnieuwsbrief eens te onderwerpen den. Specifiek: aan een gebruikerstest. “ Wat is het verschil in leesgedrag tussen een Omdat steeds meer organisaties kiezen voor opgemaakte “HTML”-mailing en een niet- een volledig opgemaakte e-mailnieuwsbrief, opgemaakte “platte” mailing. ” hebben we het onderzoek toegespitst op het verschil in leesgedrag tussen een vol- Nu is er al veel onderzoek gedaan naar de ledig opgemaakte “HTML”-mailing en een manier waarop mensen teksten van inter- niet-opgemaakte “platte” mailing. Natuur- net lezen. De algemene opvatting is dat in- lijk gebruikten we hierbij de eyetracker van ternetgebruikers niet zozeer teksten lezen, Concept7. maar meer scannen naar voor hen interes- sante woorden of zinnen (zie bijvoorbeeld Jakob Nielsen 1997). E-mailmarketing: de achtergrond Om alle misverstanden direct uit de weg te Nu zijn deze onderzoeken voornamelijk helpen; met e-mailmarketing hebben we het gericht op het lezen van internetsites waar hier niet over de bekende spammailtjes, die de gebruiker met een vooraf bepaald doel 8 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • naar toe gaat. Men is bijvoorbeeld gericht aanduiders om de nieuwsbrief te scannen op zoek naar bepaalde informatie of wil (gelijk websites)? een product bestellen. Gebruiksvriendelijke websites ondersteunen dan ook dit zoekge- Opzet onderzoek drag van de gebruiker. Door “structuuraan- duiders” zoals opmaakelementen, interne Om dit verschil in leesgedrag te onderzoe- links, menustructuur en visualisatie te ge- ken hebben we twaalf proefpersonen twee bruiken, wordt de gebruiker “geholpen” bij verschillende nieuwsbrieven laten lezen. De het navigeren door de site. beide nieuwsbrieven waren qua structuur en inhoud precies hetzelfde en verschilden al- leen in de opmaak van elkaar. Nieuwsbrief A E-mailnieuwsbrief vs. website is de opgemaakte nieuwsbrief, nieuwsbrief E-mailnieuwsbrieven missen in zekere mate B miste deze extra opmaak. dit vooraf bepaalde doel van de gebruiker. Daar waar een website actief en doelbewust De eyetracker bezocht wordt door de gebruiker, worden e-mailnieuwsbrieven aangeboden door de De nieuwsbrieven werden gelezen achter zendende partij. een eyetracker. Dit is een computermonitor die precies de oogbewegingen van de proef- Toch verwachten wij dat de lezer wel de- persoon volgt en opslaat. Op deze manier is gelijk met een bepaald doel de nieuwsbrief het mogelijk om na afloop van het onderzoek leest. Hij zal immers opzoek gaan naar in- de oogbewegingen te analyseren. Tevens formatie die voor hem op dat moment inte- genereert de eyetracker een zogenaamde ressant kan zijn. heatmap waarin precies wordt aangegeven op welke plekken van de nieuwsbrief extra Wij verwachten dan ook dat ook e-mail- oogfixatie gemeten werd. nieuwsbrieven gescand worden door de le- zer. Maar de vraag die dan rijst is of er ver- Resultaat: opmaak ondersteunt schil aan te wijzen is tussen het scangedrag scangedrag lezer binnen een opgemaakte “HTML”-mailing (waarbij de eerdergenoemde “structuuraan- Het verschil in het leesgedrag van nieuws- duiders” gebruikt worden) en een “platte” brief A en nieuwsbrief B is opmerkelijk te mailing. Kortom, scannen nieuwsbrieflezers noemen. In de niet opgemaakte nieuwsbrief de nieuwsbrief alleen op woorden of wordt verliep de oogbeweging heel duidelijk van er actief gebruik gemaakt van structuur- boven naar beneden. Er werd niet “gespron- gen” tussen tekstgedeelten of teruggekeerd Fig 1. Bovenste gedeelte van de twee onderzochte nieuwsbrieven. De opgemaakte (nieuwsbrief A) en de niet opgemaakte (nieuwsbrief B) Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 9
    • naar eerder gelezen stukken. De tekst werd ste gedeelte van de nieuwsbrief ). Het lijkt als één stuk gezien en ook als zodanig gele- alsof de gebruiker heel duidelijk opzoek is zen. Hierbij dient opgemerkt te worden dat naar de structuur en daarmee de inhoud van dit natuurlijk niet betekent dat de gehele de nieuwsbrief. tekst gelezen werd. Geen fixatie op esthetische plaatjes Dit in contrast met de opgemaakte nieuws- Duidelijk is dat de oogfixatie gericht is op de brief. Hier was veel meer een scan patroon tekst en niet op de plaatjes naast de tekst. De te herkennen. De afzonderlijke tekstitems plaatjes worden wel gezien maar niet aan- werden als zodanig herkend en gebruikt. dachtig bekeken. Dit in tegenstelling tot de Het lijkt erop dat de lezer de structuuraan- inhoudelijke visualisatie die wel aandachtig duiders gebruikt om een eigen “pad” door bekeken werd. de tekst te belopen. Waardering en retentie van Dit heeft verschillende gevolgen voor het de nieuwsbrieven lezen van de nieuwsbrief. Doordat de items meer als afzonderlijke delen gezien werden Na afloop van het onderzoek werd aan de werd er meer geschakeld tussen de items en proefpersonen gevraagd om een vragen- lag de oogfixatie heel duidelijk op de eerste lijst in te vullen. De vragen die gesteld wer- paar zinnen en de kopjes van de verschillen- den waren inhoudelijk van aard (er werd de items. Het lijkt of hier de keuze gemaakt gevraagd naar feitelijkheden binnen de werd of het stuk al dan niet interessant was. nieuwsbrief ) en naar de waardering van de Tevens werd er regelmatig teruggekeerd nieuwsbrief. naar eerder gelezen stukken. Opvallend hierbij was dat alle Opvallend was dat de retentie van beide nieuwsbrieven laag was. Men had moeite lezers van de opgemaakte nieuwsbrief te- om feitelijkheden uit de nieuwsbrief zich te ruggingen naar het begin van de nieuwsbrief herinneren. Dit terwijl de nieuwsbrieven als om nogmaals de inhoud van de nieuwsbrief redelijk interessant gewaardeerd werden. te bekijken (weergegeven in het eerste tekst- item). Het lijkt alsof de inhoud nogmaals Wat betreft de waardering voor de nieuws- geëvalueerd werd op persoonlijke interes- brief werd de opgemaakte nieuwsbrief, zei se. Sommige van de lezers kozen er hierna het gematigd, positiever ontvangen. voor om (al dan niet door middel van de interne links) terug te keren naar één van De laboratoriumsituatie de (waarschijnlijk door hen als interessant gekenmerkte) tekstitems. Dit onderzoek pretendeert in geen ge- val zwaar wetenschappelijk onderzoek te Dit scannende gedrag kwam niet naar voren zijn. We hebben geprobeerd om in kaart in de niet opgemaakte nieuwsbrief, terwijl te brengen hoe e-mailnieuwsbrieven gele- de tekst wel hetzelfde was. Hieronder ziet u zen worden en wat de invloed van opmaak twee voorbeelden van de oogfixatie (heat- op ditzelfde leesgedrag is. Natuurlijk is het maps) van zowel de opgemaakte als de niet onderzoek in een laboratoriumsetting uit- opgemaakte nieuwsbrief. gevoerd, waardoor er zeker interfererende elementen te verwachten zijn. De lezers wa- Fixatie op kopjes en eerste paar ren er zich bewust van dat ze onderzocht zinnen binnen tekstitem werden, de nieuwsbrief werd hoogst waar- Als we kijken naar de heatmaps zien we dat schijnlijk beter gelezen dan in een thuissi- de opgemaakte nieuwsbrief een duidelijke tuatie en waarschijnlijk werd er meer tijd fixatie heeft op de kopjes en de eerste zin- aan de nieuwsbrief besteed. Echter, juist als nen binnen de tekstitems. Deze fixatie is we juist deze verstorende elementen in het ook wel te herkennen binnen de niet opge- achterhoofd houden kunnen we voorzich- maakte nieuwsbrief maar in sterk mindere tig enkele uitspraken doen over het lezen en mate. opstellen van e-mailnieuwsbrieven. Fixatie op structuur Tevens zien we in de heatmap van de opge- maakte nieuwsbrief een sterke fixatie op de menustructuur (weergegeven in het boven- 10 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • zijn geheel gelezen wordt?”. Opmaak kan Aandacht voor opmaak hierbij dus een zeer belangrijke rol spelen kan lezer helpen en dient binnen e-mailmarketing net zoveel Er zijn verschillende onderzoeken geweest aandacht krijgen als bij het opstellen van een naar de tijd die lezers vrijmaken voor het le- gebruiksvriendelijke website. Let hierbij, zen van nieuwsbrieven. Deze tijd (natuurlijk naast de visuele opmaak, ook op de tekstu- afhankelijk van de inhoud van de nieuws- ele structuuraanduiders. Zoals aangegeven brief ), is korter dan onze proefpersonen ligt de oogfixatie op de kopjes en de eerste namen. Aangezien structuuraanduiders paar zinnen binnen de tekstitems. Geef dan scangedrag zeker ondersteunen is het aan ook extra aandacht aan deze elementen van te raden om bij het opstellen van de mai- de nieuwsbrief. Spreek de lezer persoonlijk ling hier rekening mee te houden. De vraag aan en geef duidelijk weer wat de lezer kan “hoe ondersteun ik de lezer bij het vinden verwachten van de tekstitem. “What’s in it van de voor hem interessante onderwerpen” for me” zal het uitgangspunt zijn waarmee is waarschijnlijk belangrijker dan de vraag de lezer de nieuwsbrief leest. Natuurlijk “hoe zorg ik ervoor dat mijn nieuwsbrief in spelen bij het opstellen en vormgeven van Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 11
    • een nieuwsbrief ook zaken als doelgroep, boodschap, imago en branding mee. Een jongere doelgroep zal waarschijnlijk meer ervaring hebben met het snel scannen van teksten, gebruik maken van (interne) links en menustructuren en misschien meer waarde hechten aan opmaakelementen en nieuwe features dan een oudere doelgroep. Deze zaken zijn niet meegenomen in dit onderzoek, maar vormen natuurlijk goed materiaal voor toekomstig onderzoek. Eyetrackfilmpje te bekijken op www.mailtomail.nl Voor iedereen die mee wil weten over het onderzoek in het algemeen of de eyetrack- methode in het bijzonder hebben we een van de eyetrackfilmpjes van het onderzoek gepubliceerd op onze website www.mailto- mail.nl. Zo kunt u zelf zien hoe een e-mail- nieuwsbrief gelezen wordt. Hans Jacob de G ier hansjacob@mailtomail.nl Hans Jacob de Gier heeft zich tijdens zijn studie Communicatie- en Informatie- wetenschappen gespecialiseerd op het gebied van Computer Mediated Com- munication (CMC). De verandering in het communicatiegedrag bij de tussenkomst van nieuwe interactieve media is een be- langrijk onderdeel binnen zijn studie en werk. Sinds anderhalf jaar is hij werkzaam als operational manager bij de Groningse e-mailmarketingorganisatie Mail to Mail. 12 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • De homepage van morgen Op usabilityweb.nl kun je veel vinden over het verbeteren van een homepage, bijvoorbeeld door met gebruikersmening, onderzoek, usability en verkiezingen van de beste homepage. Een gebruiker beweegt, kijkt, gebruikt woordjes, leert en denkt om een taak uit te voeren. Je kunt ook kijken hoe goed een homepage daarbij past. c) Een fors probleem kan zijn dat je te bie- Wat was de beste homepage den moet hebben wat de gebruiker nodig Wat wil de gebruiker heeft. Als je te dikwijls ‘neen’ verkoopt De gebruiker heeft een taak; hij wil iets we- dan komen je klanten niet terug. Op veel ten of iets hebben. De meest voor de hand homepages is dat overigens wel een pro- liggende vraag die je dan kunt stellen is: “Wat bleem. Men omzeilt dit probleem door wilt u?” Kruideniers doen dat al eeuwen. De andere dingen te doen dan de vraag: ergonomie gaat al jaren uit van ‘taken’ en er “Wat wilt u?” Plaatjes, technische snufjes zijn psychologen die de mens opvatten als en design snufjes suggereren veel maar een ‘doel’ gericht handelend wezen. leiden de gebruiker af van zijn taak. Ook een menu[1] is een goede mogelijkheid De interface daarvoor om te voorkomen dat de gebruiker iets Hoe ziet de “Wat wilt u?” homepage er uit? vraagt dat je niet hebt. De gebruiker kan Simpel dus, er staat minstens op: “Wat wilt namelijk alleen aanklikken wat de page u?”. Dit kan bijvoorbeeld met een ‘zoek’ biedt en navigatieproblemen zorgen er- functie. Terzijde merken we op dat dit an- voor dat de gebruiker er niet achter komt ders is dan: “Dit hebben we.”, bijvoorbeeld in dat jij dat niet hebt wat hij zoekt. Bij een de vorm van menu- of pictogrambalken. goede zoekfunctie bestaat het navigatie- probleem niet. a) Naast de vraag “Wat wilt u?” moet de gebruiker op het scherm een antwoord d) Goed, de beste homepage is dus de tekst: kunnen geven. Ook simpel, gewoon een “Wat wilt u?”en een vakje daarachter. Er vakje op waar de gebruiker zijn vraag in ontstaat dan wel een ander fors pro- kan typen. bleem: wat laat je al die programmeurs, designers en webtekstschrijvers doen als b) Het derde element van de interface zie je geen menu’s met snufjes meer hebt? je niet maar is misschien wel het belang- Natuurlijk beginnen ze te scanderen: ‘Het rijkste, namelijk het antwoord. Ook dat oog wil ook wat.’ Dat wordt hier niet ont- is simpel, voor interface ontwerpers ten- kend. De stelling hier is dat: ‘Als functie minste, want dat probleem moeten tech- nodig is, dan is functie leading en design nici oplossen. volgend.’ Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 13
    • e) En dan natuurlijk de ervaren gebruikers, • Je hebt strategieën voor precieze taken de ITers en de whizzkids. Onervaren ge- die je algoritmisch uit kan voeren. De bruikers en ouderen zullen in het vakje vraag is exact: ‘Wat is de hypotheekrente rustig intypen: ‘Wat is uw telefoonnum- (van deze bank)?’, ‘Kan ik subsidie krijgen mer?’ of ‘Wanneer is het eerstvolgende op dubbel glas?’ concert?” De ervaren gebruikers zullen tijd verliezen of verdwalen bij hun zoek- • Je hebt vage taken, bijvoorbeeld omdat tocht naar de inmiddels gebruikelijke op- zij een wat vager doel hebben of omdat ties als ‘veel gestelde vragen’, ‘contact’ en zij niet bekend zijn. Een heuristische uit- ‘agenda’. voering ligt dan voor de hand. De gebrui- ker wil een indruk krijgen van een bedrijf f ) Het grootste probleem van een homepage vóór dat hij ermee in zee gaat. met alleen “Wat wilt u” en een invulvakje er naast is wel: “Hoe maak je aannemelijk De interface daarvoor dat drie woorden en een leeg balkje een Voor vage taken kun je dus inderdaad een paar duizend euro kosten?” lijstje geven met daarin items als geleverde producten, uitgangspunten en zelfs niet in- Evaluatie houdelijke formele informatie als betrouw- Echt nieuw is zo’n hompage overigens niet. baarheidsinformatie en organisatie struc- De titel van dit hoofdstukje is ook: “Wat was tuur. de beste homepage?” Jaren geleden heeft iemand dit geflikt. Waarschijnlijk weer een We zien nu de eerste homepages struike- paar studenten die ook allemaal niet wisten len. Voor gebruikers zijn die lijstjes lastig; hoe het toen ‘moest’. Op hun homepage dit heet het ‘navigatieproleem’. Maar daar stonden inderdaad gewoon een paar woord- gaat het hier even niet om. jes en een vakje. Ook zelfs geen graphics of achtgergrondkleur. Oh ja, je kreeg ook een a) De beide strategieën moeten duidelijk antwoord waar je wat aan had. Het is nu een onderscheiden zijn. Dat betekent dus multinational [2] die iedereen kent. dat het invulvakje voor de precieze taken duidelijk zichtbaar en onderscheidbaar De conclusie is duidelijk. Heeft een wat moet zijn van het lijstje. Je moet de tool complexere homepage geen zoekfunctie van een expert niet in de gereedschaps- dan heeft gebruikersmening, onderzoek kist van de beginner gooien. Wanneer en usability geen zin. De pagina, mag niet men ‘zoek’ als menuoptie presenteert meedoen aan competities voor de beste ho- dan geeft men als het ware een zeer er- mepage, tenzij men natuurlijk met een goed varen drinker een pilsje in een zuigfles. verhaal komt. Toch verstoppen ontwerpers ‘zoek’ regel- matig in een lijstje. Wat is de beste homepage b) Ten tweede moet duidelijk zichtbaar zijn Wat wil de gebruiker dat beide strategieën mogelijk zijn. Dat Natuurlijk gaat het in eerste instantie om betekent dus dat het invulvakje direct bo- “Wat wilt U?”. De denkpsychologie is hier- ven, onder, links of rechts van het lijstje over klip en klaar. Er zijn algoritmische en moet staan. Een andere plaats is riskant heuristische denkstrategieën. Dat klinkt omdat grafische grappen of gecropte wat ingewikkeld maar er zijn vele concrete vensters de opvallendheid van het hokje toepassingen [3] voor interface design. Een kunnen verminderen. aardige is toepassing is bijvoorbeeld dat ‘Design dummies, interface wizards’ maken. Evaluatie We beperken ons hier even tot de home- De conclusie is duidelijk. Heeft een wat page. complexere homepage geen zoekfunctie dan heeft gebruikersmening, onderzoek, usabi- Wanneer je de werkwijze van gebruikers lity geen zin en mag de page, niet meedoen analyseert dan blijken er twee strategieën aan competities voor de beste homepage. te zijn. Nou ja, in principe. Alles mag natuurlijk als je er een goed verhaal bij hebt. 1 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • cert met Friestalige pop. Wanneer de pro- Lang leve de homepages vincie een afzonderlijke cultuur homepage Wat wil de gebruiker heeft dan is er meer kans dat het concert Tot nu toe zijn we meegegaan met de vraag: management de gemeente vindt. De psy- “Wat is de beste homepage?” We hebben chologie krijgt hier onverwachte steun van netjes een analyse gemaakt en zeer concreet de techniek. Een afzonderlijke provinciale aangegeven wat ontwerpers moeten doen. cultuur homepage is, zoekmachine – en Het wordt nu tijd om naar de essentie te portal, vriendelijker is dan één algemene gaan en de vraag ter discussie te stellen. homepage. Er zijn treinreizen waarbij de reistijd gro- Evaluatie tendeels bestaat uit dolen door het station. De conclusie is duidelijk. Je moet een goed De oorzaak is dat de huidige stations soms verhaal hebben als je site geen achteringan- nog oude stations zijn met een centralis- gen heeft. Anders heeft gebruikersmening, tische opzet. Eén hoofdingang, één rij lo- onderzoek, usability waarschijnlijk geen zin ketten, één informatiebord waar iedereen en is er een flinke kans dat de page een com- langs moet. Deze ‘éénheid’ is gemakkelijk. petitie voor de beste homepage niet wint. Je hebt maar één deur, maar één kabel naar een informatiebord en maar één chef Weg met de homepage plaatskaarten die goed kan zien wat al zijn medewerkers doen. Een homepage is ook Wat wil de gebruiker zo’n centralistische hoofdingang. Ook erg Opmerkelijk is dat vragen van ontwerpers gemakkelijk. Voor de organisatie en de tech- aan de psychologie eigenlijk irrelevant zijn. niek dan wel. Dat komt omdat men vragen stelt over een interface dat niet vanuit de psychologie ont- We hadden gezegd dat een mens iets is dat worpen is. Doe je dat wel dan is de vraag er een taak uitvoert. Een taakomstandigheid niet meer. Zo ook met de vraag wat de beste kan zijn dat reizigers achter een station homepage is. Het juiste psychologische ant- wonen of dat er alleen aan de achterzijde woord is: “Eigenlijk wil de gebruiker hele- plaats is voor de subtaak: ‘kiss en ride’. Ta- maal geen homepage.” De gebruiker wil ge- ken verschillen en daar moet men bij aan- woon dat zijn Friestalige popconcerten goed sluiten. Gelukkig is een home page is wel bezocht worden. Als je daarbij aansluit dan aanzienlijk zachter dan een negentiende ben je naast psycholoog ook koopman. eeuws stationsgebouw in het midden van een drukke stad. Wat achteringangen moe- De interface daarvoor ten dus mogelijk zijn. Voor een koopman zijn homepages nog steeds krakkemikkige etalages waarvan je De interface daarvoor maar moet hopen dat er mensen langs ko- De homepagegebruiker van verschillende men, dat ze in de etalage kijken en dat ze kanten kan komen voor verschillende pro- iets zien dat ze nodig hebben. Het is een ducten. Maak dus voor elke kant en elk van erg passieve, traditionele en niet klantge- die producten een ingang of, om maar even richte wijze van verkopen. De popconcert in de eigenzinnige terminologie van de IT organisator wil niet naar de homepage van te blijven een ‘homepage’. Zo kan een ad- zijn bank. Hij wil in zijn spreadsheetje zien viesbureau dat advies geeft, cursussen geeft wat zijn saldo nu is. Dat geldt ook voor zijn en boeken uitgeeft voor elk die producten agenda communicatie. Hij wil niet via een een homepage hebben, met name voor in- homepage van een provinciale culturele stanties met onduidelijke producten is zo’n site naar een agenda maar hij wil dat in die aanpak gewenst. Een provincie is zo’n vage agenda site, precies hetzelfde staat als in zijn instantie. agenda spreadsheetje. Natuurlijk zal een provincie een homepage Aanvankelijk dacht ik: “HTML ha dat is het.” hebben. Een provincie geeft subsidies en Met HyperText bedoelt men ‘linked tekst’. maakt regels voor bijvoorbeeld energie, mi- Zeg dan ‘link’ dacht ik nog, maar goed, wat lieu en cultuur. Dat zijn dan ook de hoofd- is in een woord. Bij nadere bestudering ingangen voor bepaalde gebruikersgroepen. bleek dat echt linken van informatie met Mogelijk komen gebruikers zelfs niet op het HTML niet kan. Je krijgt er je banksaldo niet idee om bij de provincie te gaan kijken of mee in je spreadsheet. je daar subsidie kunt krijgen voor een con- Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 1
    • Evaluatie Voor sommigen is het vervangen van een homepage door een systeem van linkbare informatie elementen misschien revolutio- nair. Anderen zullen zeggen: “Hebben we al- lang.” Dat kan best zo zijn want de toekomst hebben sommigen achter zich en anderen nog voor zich. Bedrijven linken hun infor- matie al wat langer dan vandaag. Inderdaad niets nieuws onder de zon. Sinds kort is het mogelijk om je browser direct informatie in het formulier te laten invullen. Een mooi begin van een ontwikkeling die niet tegen te houden is. De les is duidelijk. Het accent verschuift van snelle traditionele marketing en design naar content en duurzame relaties. ‘Element linking’ is voor beide partijen een investe- ring die voor beide partijen veel winst geeft. Maar dan moet je natuurlijk niet elk jaar wisselen. Het traditionele centralistisch op- gezette prominente treinstation verdwijnt langzaam uit het stadsbeeld en gaat op in een complex van transport, winkels, horeca en vergadercentra. De traditioneel centra- listisch opgezette prominente homepage verdwijnt langzaam uit beeld en gaat op in een complex hybride systeem van gelinkte informatievoorzieningen. Leonard Verhoef verhoef@humanefficiency.nl Leonard Verhoef benadert interfaces reeds meer dan twintig jaar vanuit de bewegings-, waarnemings-, taal-, leer- en denkpsychololgie. Inmiddels is duidelijk dat dit leidt tot vraagtekens bij gebruike- lijke interfaces, tot andere meestal simpe- ler, technieken en ook tot andere resul- taten voor de ‘gebruiksvriendelijkheid’. Interfaces, artikelen, boeken en cursussen op www.humanefficiency.nl. Bronnen 1. www.humanefficienc.nl/gui/ menu_navigatie.htm 2. www.google.nl 3. Meer hierover in ‘GUI, webontwerp, psychologie en human efficiency’, www. humanefficiency.nl/gui.htm 16 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • Microformats Het semweb leunt zwaar op nogal abstrac- Het statische world wide web te disciplines uit de academische wereld, Rond 1990 werd het world wide web bedacht kunstmatige intelligentie, verzamelingen- door Tim Berners-Lee [1]. Het succes was leer en archiefwetenschappen. enorm, mede door de eenvoud van de ba- sistechnieken die werden gebruikt. Daarbij Dit is lastige kost, heel anders dan de schijn- was de belangrijkste doorbraak de opmaak bare eenvoud van opmaak in HTML. Het van informatie in HTML, met als unieke ei- semweb werd dan ook aanvankelijk buiten genschap de links naar de rest van het web. de wereld van wetenschap en bibliotheken vrijwel genegeerd. Gedurende de eerste tien jaar groeide het web exponentieel, waarbij iedereen die dat Naast de lastige academische materie waren wilde, zijn informatie op zijn eigen wijze er nog meer redenen waarom het semweb vorm gaf en op websites beschikbaar maak- niet direct een succes werd. Het toevoegen te. De bezoeker van een website kon deze van gegevens over web content, metadata, bekijken, maar er niets aan toevoegen. Ook is veel werk en de eerste jaren zou daar nog het vinden van informatie bleef een lastige niet veel profijt tegenover staan. Daarvoor opgave, zeker omdat zoekmachines nog niet is het immers nodig dat alle relevante in- goed ontwikkeld waren. formatie op het web verrijkt is, een enorme klus voor de content producenten. Verre belofte: het semantic web Rond de eeuwwisseling was ook de tijd dat Hiermee was dit niet het web zoals Ber- Google een nieuwe manier introduceerde ners-Lee dit oorspronkelijk voor ogen had. om het web te indexeren. Door gebruik te Hij was veel meer uit op een web waarbij maken van de structuur van het web zelf informatie ruimer toegankelijk was. Rui- bleek het mogelijk om verrassend goede mer dan in het geval van een website met aannames te maken over de relevantie van een enkele beheerder bereikbaar was. In de gegevens. Dit maakte het handmatig verrij- eerste plaats doordat iedere webpagina te ken van content minder urgent. bewerken zou zijn door bezoekers (dit is la- ter gedeeltelijk gerealiseerd, in de vorm van Toch waren de beloften van het semweb Wiki’s [2]). Maar ook doordat informatie niet gering. Een standaard voorbeeld uit die eenvoudig en automatisch gecombineerd dagen ging over het gebruik van intelligente zou moeten kunnen worden. Dit laatste agents die op zoek gaan voor hun opdracht- idee verwoordde Berners-Lee rond 1999 gevers en zelfstandig activiteiten uitvoeren als The Semantic Web [3], kortweg semweb. of met adviezen komen. Zoals bij het ma- Informatie wordt hierbij voorzien van be- ken van een afspraak: ik wil een afspraak tekenis die ook door machines, computers, maken met collega’s en stuur mijn agenda te interpreteren is. Het basis principe komt agent het net op, met de namen van mijn er op neer dat er rijke meta-data wordt toe- gesprekspartners. De agent weet wanneer gevoegd, dat wil zeggen, informatie over de ik beschikbaar ben en gaat op zoek naar de (soort) informatie. Daarnaast werd er een informatie van alle betrokkenen. Door alle hele reeks aan standaarden en technieken beschikbaarheidsgegevens en voorkeuren te voorgesteld om deze meta-informatie te vergelijken, wordt er vanzelf een afspraak kunnen verwerken. geboekt en in alle agenda’s bijgeschreven. Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 17
    • Het sociale web Microformats Vanuit een heel andere hoek bleek er uit- Microformats zijn snel populair geworden eindelijk toch meer behoefte aan een rijker als eenvoudig, begrijpelijk alternatief voor web te komen. Vanaf 2000 groeide het ver- ingewikkelde semweb technieken. Het uit- schijnsel van de weblog exponentieel. Dit gangspunt is bestaande web techniek, voor- leidde tot de opkomst van een sterke so- namelijk HTML en wat CSS. Hieronder wordt ciale component bij het publiceren op het in meer detail ingegaan op de kenmerken. web. Ik vertel op mijn weblog graag wie mijn vrienden en inspiratiebronnen zijn en deel Voor “gewone” mensen belangrijke gebeurtenissen met anderen. Met de enorme groei van het aantal weblogs De definitie van microformats, vrij vertaald werd het ondoenlijk om alle blogs actief bij [18]: te houden. RSS feeds [] (op zich een veel oudere techniek) boden een gedeeltelijke “Microformats [19] zijn in de eerste plaats oplossing, maar er moest meer gebeuren ontwikkeld voor mensen en op de tweede om informatie thematisch te kunnen ver- plaats voor machines. Het zijn open data zamelen. formats, gebaseerd op bestaande en veel gebruikte standaarden. In plaats van het In 200 signaleerde uitgever Tim O’Reilly [] wiel opnieuw te willen uitvinden, bou- dat er een wezenlijke sociale- en samenwer- wen microformats verder op wat nu al kings component aan het web werd toege- werkt, door uit te gaan van eenvoudige voegd en hij noemde dit Web 2.0 [6]. Een oplossingen. En door huidige patronen in van de kenmerken was het toegankelijk ma- gedrag en gebruik als basis te nemen.” ken van ruwe gegevens voor derden. Door deze gegevens te combineren met andere En inderdaad, de basis van microformats bronnen en verder te verwerken (te mixen) is gewoon bestaande HTML. Daar binnen kunnen er geheel nieuwe, vaak verrassende wordt bepaalde informatie vervolgens op toepassingen gemaakt worden. Een vroeg een gestructureerde manier opgenomen. voorbeeld is housing maps [7], dat huizen Let wel, het gaat hier niet om de uiterlijke die op Craigs List [8] te koop staan, op Goo- weergave, de vormgeving of lay-out, maar gle Maps [9] markeert. om de interne structuur van de HTML. Zo bestaan er afspraken voor een groeiend aan- Een verschijnsel dat een hoge vlucht nam tal formaten. Een paar voorbeelden: was het taggen [10] van informatie en links. Bekende voortrekkers zijn del.icio.us (book- • hCard [20]: adres- en contact gegevens marks) [11] en flickr (foto’s) [12]. Zo’n verza- meling tags, met betrekking tot een zelfde • hCalendar [21]: agenda gegevens (ge- onderwerp, wordt ook wel folksonomy [13] beurtenissen en data) genoemd. Ook voor weblogs werden tags populair. Op basis van deze tags kunnen • XFN [22]: relaties (wie zijn mijn vrienden blogs dan weer thematisch gegroepeerd en bekenden) worden. Een bekend voorbeeld is Techno- rati [1], dat op basis van door gebruikers • hReview [23]: recensies aangebrachte tags weblogs en artikelen groepeert en samenvoegt. • XOXO [2]: lijsten, opsommingen, defi- nities Hiermee was er een grote vraag naar infor- matie met goede meta data ontstaan, ook • hResume [2]: curriculum Vitae (een sa- buiten de blogosphere [1]. De business case mengesteld formaat). voor het semweb was als het ware rond. In dat zelfde jaar 200 stelde Tantek Çelik [16] Door “gewone” mensen (van Technorati) microformats voor onder de veelzeggende naam Real World Seman- Het is opvallend dat de specificatie van mi- tics [17]. De doelstellingen van het sem- croformats niet door een officiële commis- web worden verwezenlijkt met bestaande sie wordt bepaald, maar door een zelf ge- (X)HTML-techniek, voor en door de gewone organiseerde groep van web ontwikkelaars, gebruiker – primair de weblogger. met een brede belangstelling voor sociale processen op het internet. 18 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007
    • Al deze formaten komen tot stand op basis Voorbeeld: adresgegevens, opgemaakt als van uitgebreide observatie hoe de betreffen- vCard, kun je direct vinden op Google Maps de soort informatie in de praktijk het vaakst voor een routebeschrijving. wordt gepubliceerd. Vervolgens wordt er kritisch gekeken naar wat er daadwerkelijk Of: het jaarprogramma van de voetbalclub gebruikt wordt en waar de knelpunten zit- met uit- en thuiswedstrijden, opgemaakt ten. Zo is bijvoorbeeld het hCard formaat met hCalendar. Met een enkele druk op de gebaseerd op het al veel langer bestaande knop staat het hele programma foutloos in vCard formaat (bekend van o.a. Outlook en je eigen agenda. Mac Adresboek). Maar er zijn ook toepassingen waarbij in- De uitgangspunten zijn steeds: formatie van verschillende bronnen met elkaar in verband gebracht kan worden. Zo • Een specifiek probleem oplossen kun je door het koppelen van XFN-relatie- netwerkgegevens uitvinden of, en hoe, je via • Zo simpel mogelijk beginnen vrienden in contact met iemand komt. • Ga uit van menselijk gebruik, daarna de Hier liggen grote mogelijkheden voor sites machine die gegevens verzamelen en indexeren. Van een recensie in hReview is het onderwerp • Maak gebruik van veel gebruikte stan- eenduidig vastgelegd en meerdere recensies daarden zijn makkelijk tot een gezamenlijk oordeel samen te voegen. Via je vriendenlijst kun je • Modulaire opzet, samen te voegen tot dan bijvoorbeeld recensies van mensen uit groter geheel je eigen netwerk zwaarder laten wegen. • Bevorder decentrale ontwikkeling, con- De mogelijkheden werden eigenlijk alleen tent en diensten maar beperkt door de beschikbaarheid van microformats in de praktijk. Op dit mo- ment is er een ware explosie in aandacht Toepassingen voor microformats. Veel toepassingen zoals Microformats zijn niet bedoeld als vol- weblogsoftware (Wordpress, LiveJournal) waardig alternatief voor het semweb. Maar worden voorzien van microformatopmaak, een aantal kenmerken komen wel in die zonder dat eindgebruikers er iets voor hoe- richting. Nu al is er een zoekmachine voor ven doen. Onlangs heeft zakelijke netwerk- microformat content [26], waarmee je kunt site LinkedIn [30] beknopte versies van zoeken naar personen, gebeurtenissen of de CV’s van 9 miljoen leden als hResume recensies. gepubliceerd [31]. Het ziet er hiermee naar uit dat de doorbraak vanuit de aanbodzijde Voor de browser Firefox zijn er een aantal komt; de toepassingen [32] volgen nu heel plugins die microformats detecteren [27]. snel. Vervolgens kun je de microformat gegevens gebruiken om te zoeken op andere websites, Toekomst of exporteren naar andere programma’s op je computer. De kritische massa voor microformat con- tent is bij de web pioniers inmiddels wel be- Uitwisselen van gestructureerde gegevens reikt. Voor eindgebruikers is het aanbod nog tussen webpagina’s en locale applicaties wat mager. Het meest zichtbaar zijn vaak de wordt ook mogelijk gemaakt met Live Clip- enigszins knullige logo’s op websites, zoals board [28], een voorstel van Microsoft dat we die ook kennen van RSS feeds en pod- een jaar geleden met veel enthousiasme casts. Hier ligt nog veel werk voor usability ontvangen werd (Ray Ozzie: Wiring the experts en vormgevers om daar meer mee te Web) [29]. doen. Dit wordt door Alex Faaborg, UI-de- signer voor Firefox, onderkend in het artikel Dit maakt nuttige toepassingen mogelijk, Structured Data Chaos [33]. dicht bij huis. Verder zal webbrowser Firefox in versie 3.0 sterke ondersteuning voor microformats gaan bieden. Dit betekent dat de webbrow- Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007 19
    • ser een functie kan krijgen als centrale infor- Bronnen matiemakelaar voor het web. Het online en offline beheer van je gegevens, koppeling en 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Tim_Berners-Lee uitwisseling via het web: The Web Browser 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Wiki 3. http://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Web as Information Broker (Alex Faaberg) [3]. 4. http://en.wikipedia.org/wiki/RSS_feed Dat hier grote usability uitdagingen liggen 5. http://www.oreillynet.com/pub/au/27 mag duidelijk zijn. De informele webloggers 6. http://www.oreillynet.com/lpt/a/6228 en de open source gemeenschap hebben het 7. http://www.housingmaps.com voortouw genomen. Als de gereedschappen 8. http://www.craigslist.org/ 9. http://maps.google.com voldoende bruikbaar worden voor het gro- 10. http://en.wikipedia.org/wiki/ te publiek, is het ideaal van het read/write Tag_%28metadata%29 web, ofwel het Web Operating System, veel 11. http://del.icio.us/ dichter bij gekomen. 12. http://www.flickr.com/ 13. http://en.wikipedia.org/wiki/Folksonomy 14. http://technorati.com/ Vanuit het semantic web kamp lijkt er een 15. http://en.wikipedia.org/wiki/Blogosphere voorzichtige toenadering naar de enthousi- 16. http://tantek.com/ aste microformat communities te beginnen. 17. http://tantek.com/presentations/2004etech/ Aan de ene kant zijn de microformats heel realworldsemanticspres.html duidelijk gedefinieerd, waardoor ze eenvou- 18. http://microformats.org/about/ 19. http://microformats.org/ dig te beschrijven zijn in semweb termen. 20. http://microformats.org/wiki/hcard Aan de andere kant begint het besef door 21. http://microformats.org/wiki/hcalendar te breken dat een dergelijke massabeweging 22. http://gmpg.org/xfn het gebruik van meta data op het web ein- 23. http://microformats.org/wiki/hreview delijk tot een succes zal kunnen maken (The 24. http://microformats.org/wiki/xoxo 25. http://microformats.org/wiki/hresume Shortest Path to the Future Web , Danny 26. http://kitchen.technorati.com/search/ Ayers voor IEEE Internet Computing, dec. 27. http://microformats.org/wiki/firefox 2006) [3]. 28. http://www.liveclipboard.org/ 29. http://rayozzie.spaces.live.com/blog/ Door deze kruisbestuiving kan het ontstaan cns%21FB3017FBB9B2E142%21285.entry 30. http://linkedin.com/ van het semweb uiteindelijk via een proces 31. http://steve.ganz.name/blog/2007/01/ van evolutie lopen. Kleine stapjes tegelijk, linkedin-launches-hresume.html waarbij technieken die niet gebruikt wor- 32. http://microformats.org/wiki/implementations den ook weer (tijdelijk) vergeten worden. 33. http://blog.mozilla.com/faaborg/2006/12/12/ Langzamer dan een van bovenaf opgelegde microformats-part-1-structured-data-chaos 34. http://blog.mozilla.com/faaborg/2006/12/13/ revolutie, maar diep verankerd in de bele- microformats-part-2-the-fundamental-types vingswereld van de gebruikers van het web 35. http://dannyayers.com/docs/websense/1 zelf. Johannes la Poutre squio.nl/blog/ Johannes La Poutre is webarchitect en pionier op het gebied van internettech- niek. Hij volgt de ontwikkelingen van het Semantic Web op de voet en realiseert projecten die deze technieken in de praktijk toepassen. Zijn achtergrond is breed: industrieel ontwerper, ervaring in de grafische branche (reclame) en een lange carriere als web ontwikkelaar bij Nederlands grootste internet providers. Sinds een jaar zelfstandig adviseur en web ontwikkelaar. Visie: techniek onzichtbaar laten worden ten gunste van de beleving. 20 Usabilityweb Magazine Nummer 3, 2007