• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Ethiek en online hulp: het dilemma van nabijheid en afstand
 

Ethiek en online hulp: het dilemma van nabijheid en afstand

on

  • 3,995 views

Afstand en nabijheid zijn als sinds heugenis belangrijke pijlers in de hulpverleningspraktijk. Al tijdens de intrede van de telefoon werd stil gestaan bij de vraag of een cliënt het directe werk- of ...

Afstand en nabijheid zijn als sinds heugenis belangrijke pijlers in de hulpverleningspraktijk. Al tijdens de intrede van de telefoon werd stil gestaan bij de vraag of een cliënt het directe werk- of privénummer van de hulpverlener mag hebben en wat dit betekent voor de relatie tussen de cliënt en hulpverlener. Internet heeft ervoor gezorgd dat mensen nog (veel) meer bereikbaar zijn geworden. Denk aan de dingen die anderen over jouw schrijven maar ook aan de informatie die te vinden via jouw eigen website, youtubefilmpjes, hyves-, facebook-, twitter- of pinterestpagina, enz. Er zijn vele manieren waarop een cliënt dichterbij jou kan komen dan wenselijk is.
Andersom geldt dat jij via al die online platformen toegang hebt tot veel meer informatie dan hetgeen de cliënt jou verteld tijdens een formeel gesprek. Betrek je al deze informatie of ga je alleen af op de informatie die de cliënt met jou deelt? Hoe ver kun je gaan in het betrekken van al deze informatie en wat betekent dit voor jouw relatie met de cliënt en het hulpverleningsproces?
Het moge duidelijk zijn dat ethiek geen exacte wetenschap is. Pasklare antwoorden zijn dan ook niet te geven. Belangrijker is echter te weten waar je op moet letten om overschrijding van grenzen te voorkomen. Binnen deze sessie wordt daarom uitgebreid gediscussieerd tussen experts en deelnemers over principes van afstand en nabijheid in een online setting.

Door: Hans Versteegh, uitvoerend opbouwwerker, Kristin Gerritsen, projectleider en zelfstandige & Winfried Tilanus, ontwikkelaar ICT

Statistics

Views

Total Views
3,995
Views on SlideShare
3,559
Embed Views
436

Actions

Likes
1
Downloads
20
Comments
0

2 Embeds 436

http://www.congresonlinehulp.nl 434
http://webcache.googleusercontent.com 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ethiek en online hulp: het dilemma van nabijheid en afstand Ethiek en online hulp: het dilemma van nabijheid en afstand Document Transcript

    • Ethiek en online hulp: het dilemma van nabijheid en afstandDoor: Hans Versteegh, uitvoerend opbouwwerker, Kristin Gerritsen, projectleider en zelfstandige & WinfriedTilanus, ontwikkelaar ICTAfstand en nabijheid zijn als sinds heugenis belangrijke pijlers in de hulpverleningspraktijk. Al tijdens de intredevan de telefoon werd stil gestaan bij de vraag of een cliënt het directe werk- of privénummer van de hulpverlenermag hebben en wat dit betekent voor de relatie tussen de cliënt en hulpverlener. Internet heeft ervoor gezorgddat mensen nog (veel) meer bereikbaar zijn geworden. Denk aan de dingen die anderen over jouw schrijven maarook aan de informatie die te vinden via jouw eigen website, youtube filmpjes, hyves-, facebook-, twitter- ofpinterestpagina, enz. Er zijn vele manieren waarop een cliënt dichterbij jou kan komen dan wenselijk is.Andersom geldt dat jij via al die online platformen toegang hebt tot veel meer informatie dan hetgeen decliënt jou verteld tijdens een formeel gesprek. Betrek je al deze informatie of ga je alleen af op de informatiedie de cliënt met jou deelt? Hoe ver kun je gaan in het betrekken van al deze informatie en wat betekent ditvoor jouw relatie met de cliënt en het hulpverleningsproces?Het moge duidelijk zijn dat ethiek geen exacte wetenschap is. Pasklare antwoorden zijn dan ook niet te geven.Belangrijker is echter te weten waar je op moet letten om overschrijding van grenzen te voorkomen. Binnen dezesessie wordt daarom uitgebreid gediscussieerd tussen experts en deelnemers over principes van afstand ennabijheid in een online setting. Eerste stelling “AFSTAND” Wie heeft er wel eens een cliënt gegoogled? In welke gevallen ziet een hulpverlener meer van een cliënt dan professioneel gezien gewenst is?Onderwerp bij stelling Voorstander TegenstanderWaarom google je cliënt? Handig om toegang te hebben tot al die Is niet zoals het hoort, privacy etc. Je informatie over de cliënt? Kun je goed gaat alleen uit van datgene wat de cliënt aansluiten bij leefwereld je verteltJe krijgt informatie via SoMe, dus die Ja, natuurlijk. Je hebt die info nou Nee, nooit. Als de cliënt het niet zelfgebruik je ook! eenmaal. Hoeft de cliënt toch niet te vertelt heeft of je toegang heeft weten? gegeven tot SoMe, gebruik je die kennis nietGoede hulpverlening gaat uit van Ja, klopt. Daarom ga je niet achter de Hij komt toch met een hulpvraag bij je?autonomie van de cliënt rug om de SoMe bekijken. Je gaat uit Dan is die autonomie beperkt. Hij wil van datgene wat de cliënt je vertelt: hulp, dus die geef je, ongeacht hoe en zuivere hulpverlening. Autonomie moet wat. Je helpt hem het beste door alles je bewust waarborgen, komt uit de kast te halen: zuivere vertrouwensband ten goede. Je kunt hulpverlening. Relatie is a-symetrisch, autonomie op verschillende manieren dus zo is het nou eenmaal….. waarborgen [zie verderop].
    • Maar, wat als: Jij hebt volwassenen als doelgroep in online hulpverlening. Cliënt komt met hulpvraag bij je. Er is een kind in beeld maar hulpvraag heeft geen relatie met het kind. Je hoort een poos niets van jouw cliënt , en dus ook niet over dat kind.Onderwerp bij stelling Voorstander TegenstanderCliënt komt niet opdagen, dus je kijkt op Ja, dan weet je een beetje hoe of wat Nee, dat doe je in f2f-contacten tochzijn facebook ook niet? Een brief, mail of sms en geen reactie? Is keuze van de cliënt. Dan sluit je het hv-traject.Door kanalenreductie mis je informative Ja, cliënt zit toch al in online hv-traject, Nee, staat los van feit dat cliënt niet opdie je anders wellicht wel gehad zou dus het is dan passend komt dagen!hebben, dus je mag andere manierenzoeken om contact te krijgen, incl. deSoMe van cliëntEn dan: nieuwe informatie….. De cliënt kwam met een algemene hulpvraag bij je, maar gaandeweg het traject werd duidelijk dat er voor het kind een instabiele, wellicht onveilige opvoedingssituatie is. Dat heb je nog maar beperkt met de cliënt besproken en nu komt diezelfde cliënt dus niet meer opdagenOnderwerp bij stelling Voorstander TegenstanderVerandert deze nieuwe informatie je Ja, want er is een kind in het spel en Nee, de hulpvraag was voor demanier van handelen? tevens de veiligheid. Je moet handelen! volwassenen, niet gericht op kind. Wrs. heeft cliënt daarvoor andere hulp ingeschakeld, netwerk etc. Dan is het prima zo.Met de nieuwe informatie bereik je het Ja, je bent nu ook verantwoordelijk vooreinde van de autonomie van de cliënt het kindMoet je handelen als je zorg hebt over Ja, [Europees verdrag rechten van het Nee hoor, kind is geen directe cliënt.het kind? Zorgplicht? kind]. Als cliënt handelingsonbekwaam Niet mijn pakkie-an is, heb je zorgplicht. Dan is het zaak om zo goed mogelijk je zorgplicht te vervullen, waarbij je de autonomie van de cliënt zoveel mogelijk respecteert [zie verderop]Wat als je cliënt via de chat laat weten Ja, altijd. Maar het maakt wel verschil of Nee, volwassen cliënt isdat hij zichzelf gaat snijden, iemand in het over een kind of over een volwassen verantwoordelijk voor zichzelf. We zijnelkaar gaat slaan of zelfmoord gaat klant gaat. Maar je gaat het gesprek aan geen crisisdienst. Je doet wat je kunt inplegen? Heb je dan zorgplicht? en evt. via achterhalen van het IP-adres het chatgesprek, maar je mogelijkheden actie (laten) ondernemen. zijn beperkt. En ach: waarschijnlijk is het toch niet waar.
    • Tweede stelling “NABIJHEID” Wie van jullie is via SoMe verbonden met een cliënt? In welke gevallen ziet een cliënt meer van de hulpverlener dan professioneel gezien gewenst is?Onderwerp bij stelling Voorstander TegenstanderInternet heeft ervoor gezorgd dat Ja, lekker handig. Altijd contact met Nee, dat doe je niet. Het is geenmensen nog (veel) meer bereikbaar zijn mijn cliënt en, snel en to-the-point. Zo gelijkwaardige relatie en dat benadrukgeworden. Daar maak je als hv dus weet ik wat hij uitvoert en daar kan ik je zo wellichtgebruik van! dan goed op inspelen.Laat een cliënt mij maar googlen: daar is Prima, krijgt cliënt meer zicht op mij als Nee, werk en privé moeten gescheidenniets mis mee persoon. Komt hv-traject alleen maar blijven! De cliënt heeft niets te maken ten goede. met wat ik thuis doe of wie mijn vrienden zijnIk maak friends met cliënten op FB Ja, handig, snel, dichtbij, zicht op etc. Nee, ik heb wel / geen gesloten FB- account met specifieke redenen!Je moet er wat van zeggen als een cliënt Ja, vragen naar intenties, duidelijk Nee, ik weiger het verzoek (of niet) enje een vriendschapsverzoek stuurt of je maken wat het verschil tussen jou als hv zolang er niets gebeurd, heb ik er geengaat volgen op Twitter? is met andere personen in het leven van probleem mee de cliëntAls hv is het belangrijk om zichtbaar te Ja, maar dan wel met een professioneel Nee, scheiding van werk en privé is vanzijn account! belang. Dus gesloten accountsWat doe je als een cliënt dingen heeft Bespreekbaar maken, benoemen Afkappen / ont-vrienden / blokkerengezien die je niet wenselijk vindt? Wat waarom je iets niet prettig vind.kun je doen zonder het vertrouwen en Uitleggen etc.de band met de cliënt te schaden?Ik zet wat ik wil op mijn SoMe, want de Ja, ik zeg wel tegen de cliënt dat hij zich Nee, ik heb nou eenmaal een voorbeeldaard van mijn werk mag mijn eigen moet richten op wat hij van mij lees of functie en kan niet met bv. een zatteonline vrijheid niet beperken! hoort in ons hv-traject. Wat ik kop op SoMe verschijnen. Dan ben ik daarbuiten doe, daar heeft hij niets mee niet meer betrouwbaar te makenIk ben altijd anoniem of met een Ja, daarmee kan ik privé en werk Nee, daarmee ben je niet betrouwbaar!nickname aan het werk bij online hv scheiden. Tenslotte weet ik ook niet wie Je moet open en transparant opereren. ik tegenover me heb zitten aan de De cliënt moet ervanuit kunnen gaan andere kant van het scherm! dat je bent wie je zegt dat je bent. Daar heeft hij recht op.
    • ACHTERGRONDINFORMATIE / KRETEN / INFORMATIEEthische achtergrondHet eerste ethische uitgangspunt bij deze stelling is de autonomie van de cliënt dit uitgangspunt is aan de enekant een afgeleide van het de in de (in de westerse samenleving) sterke waarde die we hechten aan deautonomie van mensen. Binnen de hulpverlening is het extra van belang omdat we vinden dat goedehulpverlening gestoeld is op het versterken van de cliënt, niet op het overnemen van diens leven. Doordat eenhulpverleningsrelatie per definitie asymmetrisch is, kan dit uitgangspunt onder druk komen te staan. Hetbewust waarborgen van de autonomie van de cliënt is daarom heel belangrijk. Het waarborgen van deautonomie helpt ook bij het opbouwen van een vertrouwensband, wat de hulpverlening vergemakkelijkt.Mogelijke maatregelen om de autonomie te versterken zijn: • De cliënt informatie-macht geven, laat de cliënt bepalen welke informatie aan de hulpverlener wordt gegeven of niet. Een cliënt googlen staat daar haaks op. • Accepteren, of zelfs bevorderen, dat de cliënt buiten de hulpverlener om met anderen reflecteert over de hulpverlening. • Grenzen en twijfels die door de cliënt worden aangegeven serieus nemen en bespreekbaar maken.Het ethische dilemma ontstaat als je aan de autonomie van de cliënt de zorgplicht voor de cliënt toevoegt.Over het algemeen wordt de autonomie als een zwaarder wegend uitgangspunt gezien dan de zorgplicht. Datverandert echter als de cliënt niet handelingsbekwaam is, bijvoorbeeld door een psychische aandoening, of alsde cliënt de zorg heeft voor iemand die niet handelingsbekwaam is, bijvoorbeeld een kind. Dat laatsteuitgangspunt is dus vastgelegd in de verdragen over de rechten van het kind. Bij verminderdehandelingsbekwaamheid neemt de zorgplicht de overhand over de autonomie (dat is min of meer de definitievan niet handelingsbekwaam). In die gevallen zal je dus moeten zorgen dat je aan je zorgplicht voldoet entegelijkertijd zo min mogelijk schade berokkenen aan de autonomie van de cliënt. Manieren om dat tecombineren zijn: • Van te voren duidelijk maken waar er grenzen aan de autonomie zijn. • In situaties waar de zorgplicht de overhand heeft, zo veel mogelijk in overleg met de cliënt blijven en, indien mogelijk, de cliënt laten meebeslissen over hoe de zorgplicht vormgegeven moet worden. • Voor maatregelen kiezen die zo minimaal mogelijk inbreuk maken op de autonomie van de cliënt. Een cliënt begeleiden naar andere hulp of zelfs naar het zichzelf aangeven laat meer van de autonomie heel dan zelf de cliënt aangeven. Een justitieel traject walst per definitie over de autonomie van een cliënt heen en is een laatste redmiddel.Algemene aandachtspunten• Een hulpverleningsrelatie is asymmetrisch, ook online!• Als hulpverlener ben je verantwoordelijk voor het vormgeven van de hulpverlenende relatie.• Afstand en nabijheid heeft ook met openheid te maken.• Hoe open ben je in contact? Open en transparant werken moet altijd het uitgangspunt zijn. Niet open zijn = veel kapot maken voor de toekomst.• Vooraf helder zijn over wat je wel en niet van je cliënt wilt weten en dat communiceren voor E-hulp traject start.• Hoe ga je zorgvuldig met privacy om (Wet op de privacy, meldingsplicht wanneer je gegevens vastlegt bij het College Bescherming Persoonsgegevens: http://www.cbpweb.nl/Pages/home.aspx Den Haag) Melden dat je gegevens en online verkeer vastlegt aan cliënt.• Online zorgt ook dat vertrouwde dienstverlening opnieuw tegen het licht gehouden wordt op privacy, ethiek, toestemmingen, enz.• Veel regelgeving is onbekend bij hulpverleners.
    • OVERIGE PUNTEN / ASPECTEN / STELLINGENAls je een negatieve (in ogen van cliënt) actie gaat ondernemen: wordt dit gecommuniceerd aan de cliëntvoordat je met cliënt aan het traject begon? • Hoe en waarom? • In welke vorm wordt dat gecommuniceerd? Juridisch op 30 paginas (disclaimer) of toegankelijker als spelregels ? • Wordt deze boodschap ook gegeven in face-to-face trajecten? Waarom is er verschil (als dat er is) • Als je actie moet ondernemen (melden, politie er bij halen etc.) laat je dat dan wel of niet weten aan je cliënt? Hoe en op welk moment? Doe je dat voordat je de actie onderneemt en welke insteek / visie hanteer je hierbij? Bv.: ‘op basis van wat je me nu vertelt, moet ik nu actie gaan ondernemen. Hoe zullen we dat aanpakken?’ of: ‘ik ga nu actie ondernemen’. Het is de toon die de muziek maakt: ook via een chat-gesprek! • Word je dan onderdeel van het justitieel apparaat?Naamgeving cliënt en hulpverlener • Anonieme cliënt en niet-anonieme hv-er? Kan dat? Wenselijk of niet? Waarom? • Wat is voor en wat is tegen dit uitgangspunt? • Is het wel of niet anoniem zijn als hulpverlener bruikbaar in je traject? • Is het wel of niet anoniem zijn als hulpverlener schadelijk wellicht? • Organisatorisch: nicknames voor hulpverleners kan handig zijn. Om ze te beschermen (privacy), maar geef cliënt wel de mogelijkheden een klacht in te dienen • De vraag of je onder je echte naam werkt of niet heeft ook grote ethische implicaties: het bepaalt voor een flink deel de machtsverhoudingen binnen de hulpverlenende relatie. Bij het starten van e- hulp is het dus van belang om ook bij deze ethische aspecten stil te staan.Wat is gevolg van de keuze om met E-hulp te starten? • Organisatiebeleid: iedereen moet meedoen of alleen mensen met affiniteit? • Cultuur: past E-hulp bij de cultuur van de organisatie (open of gesloten) • Nadenken over diverse aspecten en visie & uitgangspunten formuleren, hoe willen wij naar buiten treden, op welke wijze willen wij E-hulp verlenen en aan wie? • Procedures zijn een vertaling van uitgangspunten naar richtlijnen van handelen • Werkproces inrichten a.d.h.v. geformuleerde uitgangspunten: veel ‘hindernissen’ zijn weg te organiseren (tussenschermen / spelregels / vaste nicknames etc.)