Afdeling Economie Faculteit  der Rechtsgeleerdheid Science Café, Leiden, 16 februari 2010 Gevolgen van vergrijzing Koen Ca...
Opbouw <ul><li>Vergrijzing </li></ul><ul><li>Krediet- en pensioencrisis </li></ul><ul><li>Beleidsopties </li></ul><ul><li>...
1. Vergrijzing <ul><li>Bevolkingsprognose Nederland x miljoen </li></ul><ul><li>2009 2025 2040 </li></ul><ul><li>bevolking...
Meer ouderen per jongere   0 2.5 5 7.5 10 12.5 15 17.5 20 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020 2030 2040 2050 65+ 0-19 ...
Grijze druk in EU 51.4 69.0 36.0 17.6 Poland 32.5 59.3 42.5 26.8 Italy 35.2 59.1 46.2 23.9 Germany 34.6 59.1 34.3 24.5 Spa...
Stijgende levensverwachting resterende levensverwachting bij 65 jaar
<ul><li>Vergrijzing is niet 'erg‘. </li></ul><ul><li>Economische groei loopt terug, maar welvaart per hoofd stijgt nog beh...
<ul><li>Hogere kosten: </li></ul><ul><li>AOW (omslagstelsel) en gezondheidszorg </li></ul><ul><li>Aanvullende pensioenen (...
<ul><li>Lagere kosten: </li></ul><ul><li>Kinderbijslag </li></ul><ul><li>Onderwijs?  </li></ul>Vergrijzinggevoelige regeli...
<ul><li>Bij huidige voorzieningenniveau stijgen uitgaven per saldo met 7% bbp (2040) </li></ul><ul><li>Maar: overheidsinko...
2. Het risicodraagvlak versmalt Bron: CPB pensioenrechten ten opzichte van de loonsom
Pensioenfondsen in problemen <ul><li>Malaise op financiële markten 2000-2002: forse afname reserves pensioenfondsen. Daaro...
<ul><li>Pensioenpremie stijgt bij 'ongewijzigd beleid' van 12,7% loonsom in 2009 naar piek van 17,2% in 2025 </li></ul><ul...
Internationaal perspectief: pijlers 90 - - - Zweden - 26 32 42 Zwitserland 45 42 13 45 VS 91 10 40 50 Nederland 46 10 25 6...
3.  Beleidsopties <ul><li>Beïnvloeden demografische ontwikkeling </li></ul><ul><li>Vermindering overheidsschuld </li></ul>...
<ul><li>Beïnvloeding factoren </li></ul><ul><ul><li>Bevolkingspolitiek? </li></ul></ul><ul><ul><li>Euthanasie? </li></ul><...
<ul><li>Door afname overheidsschuld in de toekomst lagere rentelasten    dat biedt ruimte om de vergrijzingskosten op te ...
<ul><li>Krapte op arbeidsmarkt komt terug. Bevordering arbeidsparticipatie op langere termijn belangrijk. </li></ul><ul><l...
<ul><li>Stijgende levensverwachting </li></ul><ul><li>Internationale trend </li></ul><ul><li>Levert 0,7% bbp op </li></ul>...
<ul><li>Financiering AOW niet meer uit premie, maar uit algemene middelen waardoor ouderen ook gaan bijdragen    levert 0...
4. Kabinetsbeleid <ul><li>AOW-leeftijd in 2020 naar 66 en in 2025 naar 67 jaar. </li></ul><ul><li>Mensen die 42 jaar gewer...
Kabinetsbeleid: mei – sept. 2010 <ul><li>Houdbaarheidsdoelstelling: 3% bbp </li></ul><ul><li>Gevolgen economische (krediet...
5. Solidariteit tussen generaties <ul><li>Een groot deel van het inkomen van ouderen wordt overgedragen door jongeren (AOW...
Inkomenspositie gemiddelde oudere   <ul><li>Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van huishoudens </li></ul><ul><li>Inkome...
GA: Herverdeling tussen generaties   Waarom zouden  studenten niet iets meer kunnen bijdragen aan hun eigen studie?  Een s...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Vergrijzing en wie betaald de rekening?

1,291

Published on

Copyright Prof. Koen Caminada.
Science Café Leiden Februari.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,291
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Vergrijzing en wie betaald de rekening?

  1. 1. Afdeling Economie Faculteit der Rechtsgeleerdheid Science Café, Leiden, 16 februari 2010 Gevolgen van vergrijzing Koen Caminada Hoogleraar Empirische analyse van sociale en fiscale regelgeving voor publieke voorzieningen
  2. 2. Opbouw <ul><li>Vergrijzing </li></ul><ul><li>Krediet- en pensioencrisis </li></ul><ul><li>Beleidsopties </li></ul><ul><li>Kabinetsbeleid </li></ul><ul><li>Solidariteit tussen generaties </li></ul>Een dubbel probleem dus …. Tandje erbij … Verdelingsprobleem
  3. 3. 1. Vergrijzing <ul><li>Bevolkingsprognose Nederland x miljoen </li></ul><ul><li>2009 2025 2040 </li></ul><ul><li>bevolking 16,5 17,2 17,5 </li></ul><ul><li>0-20 jaar 3,9 3,7 3,8 </li></ul><ul><li>20-65 jaar 10,1 9,8 9,2 </li></ul><ul><li>65+ 2,5 3,7 4,5 </li></ul><ul><li>65+ als % 20-65 (grijze druk) 24,6 38,0 48,7 </li></ul><ul><li>NB: in EU grijze druk in 2040 gemiddeld 53% </li></ul>
  4. 4. Meer ouderen per jongere 0 2.5 5 7.5 10 12.5 15 17.5 20 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020 2030 2040 2050 65+ 0-19 20-64 miljoenen 0 10 20 30 40 50 60 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020 2030 2040 2050 % AOW 67
  5. 5. Grijze druk in EU 51.4 69.0 36.0 17.6 Poland 32.5 59.3 42.5 26.8 Italy 35.2 59.1 46.2 23.9 Germany 34.6 59.1 34.3 24.5 Spain 32.9 57.1 38.5 24.2 Greece 31.1 54.8 36.6 23.7 Portugal 27.2 47.2 40.0 20.0 Netherlands 19.8 46.7 37.4 26.9 Sweden 20.9 45.2 39.0 24.3 France 17.8 42.1 33.2 24.3 United Kingdom 30.3 53.5 38.0 23.2 EU-27 mutatie 2060 2030 2000
  6. 6. Stijgende levensverwachting resterende levensverwachting bij 65 jaar
  7. 7. <ul><li>Vergrijzing is niet 'erg‘. </li></ul><ul><li>Economische groei loopt terug, maar welvaart per hoofd stijgt nog behoorlijk. </li></ul><ul><li>Arbeidsmarkt wordt aanzienlijk krapper: aanbod van arbeid neemt 1 miljoen af; vraag wordt hoger, vooral in gezondheidszorg. </li></ul><ul><li>Forse kostenstijging collectieve voorzieningen. </li></ul>Gevolgen vergrijzing
  8. 8. <ul><li>Hogere kosten: </li></ul><ul><li>AOW (omslagstelsel) en gezondheidszorg </li></ul><ul><li>Aanvullende pensioenen (kapitaaldekking): vooral gevoelig voor reëel rendement </li></ul><ul><li>Arbeidsongeschiktheidsregelingen </li></ul>Vergrijzinggevoelige regelingen
  9. 9. <ul><li>Lagere kosten: </li></ul><ul><li>Kinderbijslag </li></ul><ul><li>Onderwijs? </li></ul>Vergrijzinggevoelige regelingen
  10. 10. <ul><li>Bij huidige voorzieningenniveau stijgen uitgaven per saldo met 7% bbp (2040) </li></ul><ul><li>Maar: overheidsinkomsten (belastingen gepensioneerden) stijgen met 4% bbp </li></ul><ul><li>Dus: er is een jaarlijks gat van 3% bbp </li></ul><ul><li>Ongewijzigd beleid is niet houdbaar; lasten worden dan naar de toekomst doorgeschoven </li></ul>CPB - studie
  11. 11. 2. Het risicodraagvlak versmalt Bron: CPB pensioenrechten ten opzichte van de loonsom
  12. 12. Pensioenfondsen in problemen <ul><li>Malaise op financiële markten 2000-2002: forse afname reserves pensioenfondsen. Daarom: premieverhogingen; overgang van eindloon- naar middelloonstelsel; voorwaardelijke indexatie (afhankelijk van financiële positie pensioenfonds). </li></ul><ul><li>Kredietcrisis heeft geleid tot tweede pensioencrisis: weer premieverhogingen (versterkt recessie), geen indexatie, soms 'afstempelen‘. </li></ul>
  13. 13. <ul><li>Pensioenpremie stijgt bij 'ongewijzigd beleid' van 12,7% loonsom in 2009 naar piek van 17,2% in 2025 </li></ul><ul><li>Een dergelijke premiestijging zou schadelijk zijn voor arbeidsmarkt en concurrentiepositie. </li></ul>CPB-projectie premies
  14. 14. Internationaal perspectief: pijlers 90 - - - Zweden - 26 32 42 Zwitserland 45 42 13 45 VS 91 10 40 50 Nederland 46 10 25 65 VK 5 4 1 74 Italië - 15 6 79 Frankrijk 46 10 5 85 Duitsland - 4 4 92 Spanje overig 2e pijler 1e pijler % werknemers met aanvullend pensioen verdeling pensioen
  15. 15. 3. Beleidsopties <ul><li>Beïnvloeden demografische ontwikkeling </li></ul><ul><li>Vermindering overheidsschuld </li></ul><ul><li>Versterking financieringsdraagvlak (hogere arbeidsparticipatie). SER: participatie van 80% lost helft houdbaarheidsprobleem op  kabinet neemt doelstelling over  Cie Bakker </li></ul><ul><li>Aanpassing vergrijzinggevoelige regelingen: AOW en zorg. </li></ul>
  16. 16. <ul><li>Beïnvloeding factoren </li></ul><ul><ul><li>Bevolkingspolitiek? </li></ul></ul><ul><ul><li>Euthanasie? </li></ul></ul><ul><ul><li>Migratiepolitiek? </li></ul></ul>Ad 1. Demografie
  17. 17. <ul><li>Door afname overheidsschuld in de toekomst lagere rentelasten  dat biedt ruimte om de vergrijzingskosten op te vangen. </li></ul><ul><li>Daarvoor nodig: begrotingsoverschot. </li></ul><ul><li>Voorlopig ver uit beeld. </li></ul>Ad 2. Begrotingsoverschot
  18. 18. <ul><li>Krapte op arbeidsmarkt komt terug. Bevordering arbeidsparticipatie op langere termijn belangrijk. </li></ul><ul><li>Ruimte participatiestijging vooral bij vrouwen, ‘onderkant arbeidsmarkt’ en oudere werknemers. </li></ul><ul><li>Participatie ouderen: - Doorwerkbonus vanaf 62 jaar. - Loonkosten’subsidies’ voor werkgevers die ouderen in dienst nemen / houden. - Verhoging AOW-leeftijd. </li></ul>Ad 3. Arbeidsparticipatie
  19. 19. <ul><li>Stijgende levensverwachting </li></ul><ul><li>Internationale trend </li></ul><ul><li>Levert 0,7% bbp op </li></ul><ul><li>Vraag: prioriteit bij 65-minners? </li></ul><ul><li>Commissie-Goudswaard: koppel verhoging AOW-leeftijd aan levensverwachting. </li></ul>Ad 4a. Verhoging AOW-leeftijd
  20. 20. <ul><li>Financiering AOW niet meer uit premie, maar uit algemene middelen waardoor ouderen ook gaan bijdragen  levert 0,7% bbp op </li></ul><ul><li>Evenwichtiger inkomensontwikkeling ouderen en jongeren. </li></ul><ul><li>Kabinet: geleidelijk oplopende heffing 65 plussers (afgezwakte variant). </li></ul>Ad 4b. Fiscalisering AOW
  21. 21. 4. Kabinetsbeleid <ul><li>AOW-leeftijd in 2020 naar 66 en in 2025 naar 67 jaar. </li></ul><ul><li>Mensen die 42 jaar gewerkt hebben kunnen nog op 65 stoppen, maar uitkering dan gekort. </li></ul><ul><li>30 jaar zwaar beroep  werkgevers moeten andere baan aanbieden of betalen voor eerder stoppen. </li></ul><ul><li>In Coalitieakkoord: bonus bij langer doorwerken en heffing bij 65+ers die elkaar compenseren als men tot 65 jaar doorwerkt (CPB: 'moeilijk uitvoerbaar'). </li></ul>
  22. 22. Kabinetsbeleid: mei – sept. 2010 <ul><li>Houdbaarheidsdoelstelling: 3% bbp </li></ul><ul><li>Gevolgen economische (krediet)crisis: 3-6% bbp </li></ul><ul><li>Taakstelling: 25-50 miljard euro structureel, ofwel 1.500-3.000 euro per inwoner per jaar </li></ul><ul><li>Uitgaven verlagen? </li></ul><ul><li>Belastingen omhoog? </li></ul><ul><li>Lasten doorschuiven naar de toekomst? </li></ul>Dat is best heel veel geld
  23. 23. 5. Solidariteit tussen generaties <ul><li>Een groot deel van het inkomen van ouderen wordt overgedragen door jongeren (AOW, zorg). </li></ul><ul><li>Maar inkomens- en vermogenspositie van ouderen vaak beter dan van jongeren. </li></ul><ul><li>Vraag: wat betekent dit voor de solidariteit tussen jong en oud? </li></ul>
  24. 24. Inkomenspositie gemiddelde oudere <ul><li>Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van huishoudens </li></ul><ul><li>Inkomen groep 65-70 jarigen stijgt tot boven het besteedbaar inkomen van jongere huishoudens. </li></ul>
  25. 25. GA: Herverdeling tussen generaties Waarom zouden studenten niet iets meer kunnen bijdragen aan hun eigen studie? Een sociaal leenstelsel is toch zo gek nog niet? Discussie! Een beetje langer doorwerken en …… netto profijt - 10.000 0 10.000 20.000 30.000 40.000 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 99+ leeftijd

×