11      2012                           MAGAZINE OVER HET VERBINDEN                           VAN STAD EN LAND             ...
[ advertentie ]
03COLOFON                                                                               VOORAFGRNVLD is een uitgave van Sj...
[ advertentie ]!"#$%&$()                      ./0%*$(+#&%,-                     */%/,BCABB)                          1-23)...
I N HO U D 05Revitaliseren    06          zaaigoed          Kort nieuws    08          dubbelinterview          Carolien G...
06                     Z A AIG O ED                                                                                       ...
07                                                     ÉCHT ETENBOEK                                                      ...
08   DUBBELINTERVIEWBuitenplaats,                parel  van       duurzaamheid
09Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HouseCarolien Gehrels en Rob van der Laarse, respectievelijk ...
10                   DUBBELINTERVIEW                       sloopwoede                                                     ...
11landelijk gebied. In de Vechtstreek behoorden bij een             “De hele wereld kwam langs.buitenplaats voermannen om ...
12                    GROO(T)S                                                                               Tekst: Brigit...
13 “Je geworteld voelen  in een geschiedenis,in een groter verhaal,        is waardevol”
14        REPORTAGE                                   ProjectProjectontwikkelaars. Deze beroepsgroep, die zich bezighoudt ...
15Tekst: Jan Dobbe* | Beeld: Michiel de Jong © Comic House**ontwikkelingavant la lettreBuitenplaatsen aan de VechtMet name...
16                     REPORTAGEnouveau riche                                        projectontwikkeling aan de Vecht     ...
17de vecht anno 2012                                  diende als heropvoedingsgesticht voor ont-          tip     Rupelmon...
18                    REPORTAGEhistorische karakter van het dorp nog eens          meer speel- en ademruimte gunnen, vesti...
[ advertorial ]                                                       www.kewlox.nl                           5           ...
20             MIJN LANDSCHAPVERINNERLIJKTZOIETS ALS ‘MET VAKANTIE NAAR DE BERGEN GAAN’, DAAR KAN IK ALS EEN BERG TEGENOPZ...
21Tekst: Brigitte van Mechelen | Portret: Jeroen Zijlstra | Foto: Siebe Swart, Hollandse HoogteUITZICHTg Waddenzee met zic...
22   VERHAAL                                                               Tekst: Cees Nooteboom*                         ...
23     We stonden in     de hoge, marmeren     gang bij een klein kanon, hij had     grijs golvend haar met iets van een k...
24         ESSAY                                                         DeHoe was het leven op een buitenplaats in de twe...
25 Tekst: Ada Geertruide Went-Beets* | Beeld: Jan van der Veken © Comic Houselogeer-partij  Ada, het vijftiende kind van N...
26             ESSAY     maar dat durf ik nog niet erg,’ zoo praat ze voort. ’t Is heel stil   de oprij, baas?’ ‘Dat ben o...
DE SCHUTTING                                                                                                              ...
28    WENDE“Als het je lukt om mensen op andere manieren naar een probleem te laten kijken, bedenken ze vanzelf andere opl...
29Tekst: Matthijs Sienot* | Beeld: Marco Bakker**              Jan Hartholt, directeur Kasteel Groeneveld over het mengen ...
30   ANDER BEELD                  Tekst: Brigitte van Mechelen                   Beeld: George Burggraaff, Hollandse Hoogte
31DE MIJNE IS GROTERGroter, mooier, strakker, jonger, we kunnen erwat van. Altijd al. Neem die theehuisjes langs deVecht, ...
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
GRNVLD 2012/11
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

GRNVLD 2012/11

1,268 views
1,156 views

Published on

Magazine over het verbinden van stad en land

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,268
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

GRNVLD 2012/11

  1. 1. 11 2012 MAGAZINE OVER HET VERBINDEN VAN STAD EN LAND Uitzicht op Zeeburg JEROEN ZIJLSTRA Haven Amsterdam ACHTER DE SCHERMEN Buitenplaats als schakel ROB VAN DER LAARSE CAROLIEN GEHRELS‘Lusthoven en lastenposten’ EN VERDER Buitenplaatskoken Logeerpartij op slot Zeist Kasteelverhaal, Cees Nooteboom
  2. 2. [ advertentie ]
  3. 3. 03COLOFON VOORAFGRNVLD is een uitgave van Sjaalman Mediain opdracht van Kasteel Groeneveld.GRNVLD verschijnt vier keer per jaar.Het volgende nummer verschijnt in december 2012.Dit nummer van GRNVLD werd mede mogelijkgemaakt dankzij De Stichting themajaar historischebuitenplaatsen 2012. Beeld: Hans van OudenaardenGRNVLDGroeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nlUitgever Sjaalman Media, Chris van KoppenRedactie Caroline van der Lee (hoofdredacteur),Brigitte van Mechelen (managing editor),Mariken Bokeloh (redacteur)Vormgeving Volta_ontwerpers, UtrechtDruk Wilco, Amersfoort Caroline van der Lee HoofdredacteurMedewerkers Marco Bakker, Arjan Bronkhorst,Jos Collignon, Comic House, Melissa Delbressine,Jan Dobbe, Linda Driesen, Kester Freriks, Vraag een willekeurig persoonMichiel de Jong, Frank Jonker, Léon Klein Schiphorst,Quirijn Metz, Cees Nooteboom, Aloys Oosterwijk, om zijn ogen teHans van Oudenaarden, Eddy Posthuma De Boer, sluiten en zich een voorstelling te maken van de hemel. OngeachtHugo Schuitemaker, Matthijs Sienot, Marjan Slob, leeftijd, opleiding of culturele achtergrond, zal het antwoord (bijna)Christine Tinssen, Jan van der Veken, Ada Geertruide altijd een beeld schetsen van een Arcadische landschap vol bloemen,Went-Beets fruit en bomen, helder water, vogelzang en een eeuwige zomer. Natuur-Alle zorg is besteed aan het achterhalen van de lijke elementen worden aangevuld met de hoogtepunten van cultuur.namen van de rechthebbenden. Degenen die Vogels zingen, begeleid door de zoete klanken van muziek. Kunst alomdesondanks menen zekere rechten te kunnen doen die slechts wil behagen door schoonheid. Natuurlijk is er goedgelden, kunnen contact opnemen met de uitgever. gezelschap. De heerlijkste spijzen op tafel zijn afkomstig uit deMarketing en advertentieacquisitie omgeving, bij voorkeur uit eigen tuin.Isabelle van der Weijden, info@belenjet.nl, Dit beeld is zo hardnekkig dat het ons wel aangeboren lijkt. Het ism 06 52 00 81 23 blijkbaar het landschap waarin we ons als mensen senang voelen.issn 1566-6190 Zonder twijfel was het ook deze voorstelling die rijke stedelingenAbonnementen Een abonnement kost € 25,– voor – voornamelijk Amsterdammers – voor ogen hadden, toen zij in devier nummers per jaar. Voor een abonnement zie 17e en 18e eeuw hun buitens langs de Vecht, in ’t Gooi, Kennemerlandp. 50. Als abonnee bent u tevens vriend van de of op de Utrechtse heuvelrug aanlegden.Stichting Groeneveld. De Stichting Groeneveld Met hagen en bomenlanen, fonteinen en beelden, doorkijkjes en folies,ondersteunt de activiteiten van Kasteel Groeneveld. maar bovenal met liefde en toewijding schiepen zij hun eigen Utopia omAls vriend heeft u gratis toegang tot het kasteelvoor uzelf en een introducé, wordt u uitgenodigd er te kunnen genieten van het goede leven.voor openingen en evenementen en krijgt u kortingop speciale publicaties. Nog altijd spreken deze lustoorden tot de verbeelding en op mooie dagen komen we in grote getale voorbij om ons te vergapen aan de schoonheidAanmelden voor de maandelijkse nieuwsbrief en allure.kan via www.kasteelgroeneveld.nl En dan, wandelend langs de bomenlanen van de ’s GravenlandseNieuws en persberichten kunt u sturen naar GRNVLD, lusthoven, dromend bij de vijver van Kasteel Groeneveld of struinendGroeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nl door de prachtige tuinen van Beeckestijn kan het gebeuren dat we grnvldmagazine Kasteel worden overvallen door de gedachte Ooh heaven is a place on earth! GroeneveldFoto cover In opmaat naar zijn programmaHet Snelle Geld (over de geschiedenis van 25 jaarHollands kapitalisme) organiseerde Jort Keldereen perslunch in Huize Zwaanwijck, zijn laatnegentiende-eeuwse buitenplaats aan de oeversvan de Vecht. Fotograaf Joost van den Broek,in opdracht van de Volkskrant, was erbij.Foto achterkant Wilma Elmendorp
  4. 4. [ advertentie ]!"#$%&$() ./0%*$(+#&%,- */%/,BCABB) 1-23)DBB8EFAEF)) 45)6780%&))))))DBF 9:+$;)<=3$(>?)*$++3:/#@ 000A5/0%,/%/,A(3
  5. 5. I N HO U D 05Revitaliseren 06 zaaigoed Kort nieuws 08 dubbelinterview Carolien Gehrels & Rob van der Laarse 12 groo(t)s René Dessing 14 reportage Projectontwikkeling avant la lettre 20 mijn landschap Jeroen Zijlstra 22 verhaal Cees Nooteboom 24 28 essay De logeerpartij 27 de schutting Buitenplaatsen anno nu 28 wende Jan Hartholt 30 ander beeld George Burggraaff 32 kaf en koren Reflecties, inzichten 36 oogst Landgoed Beeckestijn 38 oorsprong Haven Amsterdam 44 mmm Janny van der Heijden 46 verstript De vos en de raaf 48 programma Evenementen Wende JAN HARTHOLT OVER HET MENGEN VAN PERSPECTIEVEN EN DE ROL VAN ‘ZIJN’ KASTEEL HIERIN
  6. 6. 06 Z A AIG O ED EXPOSITIENIEUWS – PUBLICATIES, TENTOONSTELLINGEN, PRIJS VRAGEN, CAMPAGNES,SYMPOSIA, INNOVATIES. NIEUWS EN PERSBERICHTEN KUNT U STURENNAAR GRNVLD, GROENEVELD 2, 3744 ML BAARN, GRNVLD@MINELENI.NL LEZERSAANBIEDINGKASTEELBOEKZo’n driehonderd jaar geleden werd Kasteel Groeneveld gebouwd.De verbouwing van het kasteel was reden om weer eens in de KASTEELWINKELveelbewogen geschiedenis van deze buitenplaats te duiken. Metde publicatie Buitenplaats voor stad en land, Kasteel Groeneveld, & GALERIEals resultaat. Aan de hand van vijf essays wordt de geschiedenis In het souterrain van Kasteel Groeneveld bevindtvan Kasteel Groeneveld verteld. De essays gaan over de bouw- zich een winkel met boeken, wandelkaarten engeschiedenis, kunstbeleving, voedsel, verlangen naar buiten en stijlvolle cadeaus. Voor de Vrienden vanhet vrijplaatsgevoel en werden geschreven door Heimerick Tromp, Groeneveld zijn er speciale aanbiedingen.Barbara Joustra, Janny van der Heijden, Marita Mathijsen en Onderdeel van de winkel is de Groeneveldgalerie:Eline Hopperus Buma en Dik van der Meulen. elk kwartaal is er een nieuwe expositie met : – betaalbare – kunst of kunstnijverheid van eenKasteel Groeneveld, een buitenplaats voor stad en land A AN BIE DI NG NE VE LDUitgeverij Thoth | isbn 978 90 6868 596 1 KA ST EE L GROE regionale kunstenaar. PL AR EN GE EF T 5 EX EMprijs € 24,95 en € 19,95 voor vrienden van Stichting Groeneveld CA DE AU. Tot december 2012: de uitdagende en duurzame VA N DIT BO EK int er es se ?(Deze aanbieding is geldig tot 30 december 2012) en adres naar vilten jasjes, sjaals, sieraden en tassen van Mail uw naam grnvld@minelen i.nl Ellie Marbus. FESTIVAL TRANSNATURAL 03 Opkomende technologieën die de ‘The networked Autonomy’, ontwerpers, onderzoek uit R&D regels van de natuur hanteren (of aflevering drie van het kunst, labs en onderzoeksinstituten, uitbreiden), daar draait het allemaal design- en technologiefestival krijgen een maand lang een podium om tijdens het festival ‘Transnatural’ inclusief tentoonstelling, illustreert voor een breed publiek. dat dit najaar plaatsvindt rond het toekomstscenario’s en innovatie Science Center NEMO in Amsterdam. uit de creatieve industrie en het Transnatural Dus: nieuwe manieren van energie bedrijfsleven met een krachtig 7 september tot 7 oktober 2012 en voedsel oogsten, innovatieve interdisciplinair programma waarin Science Center NEMO materialen inzetten en alternatieve de internationale top aan makers, Oosterdok 2, 1011 VX Amsterdam bronnen aanboren, als het even kan denkers en bedrijven aan bod komen. Dagelijks van 10:00 tot 17:00 uur door autonome systemen en zelfs Een mix van toonaangevende voor- door wezens. beelden met werk van kunstenaars, Vlaaien Vlaaien op de Neude BOEK op de Neude 2000 JAAR STADSLANDBOUW EN VOEDSELLANDSCHAP IN UTRECHT Eten en de stad Over voedsel is veel geschreven kunnen we dat nog terug vinden: Met dit boek willen landschaps- maar de historische verhouding Het boek Vlaaien op de Neude toont architect Frank Stroeken en steden- tussen de stad en haar voedsel- aan de hand van beelden van vroeger bouwkundige Robert Arends Frank Stroeken voorziening is nog relatief en nu, maar ook met recepten, de (beiden van bureau Terra Incognita) onderbelicht. Zo is maar bij weini- historische verbondenheid van de bijdragen aan discussies over gen bekend dat voedsel twee- stad Utrecht met voedsel. Het laat stadslandbouw. Vertrouwdheid met Vlaaien op de Neude. 2000 jaar duizend jaar lang bepalend was zien waar Utrechters door de het voedsellandschap van vroeger stadslandbouw en voedsellandschap voor de inrichting van het land- eeuwen heen voedsel verbouwden en van nu is van belang om op een in Utrecht schap van Utrecht. In de namen en waar zij hun groenten en vlees frisse manier na te denken over het uitgever Terra Incognita stedenbouw van straten en pleinen, zoals haalden. Hoe zag het voedsel- voedsellandschap van de toekomst. en landschapsarchitectuur Varkensmarkt en Bakkersbrug, landschap van de stad eruit? prijs €19,75 | isbn 978 90 9026 867 5
  7. 7. 07 ÉCHT ETENBOEK WEEK VAN DE SMAAK Broodje van de streek, Bij de boer aan tafel, Helden van De Smaak, de Week van de Smaak, Hoofdstad van De Smaak, Streekproductenroutes, Smaak van het Landschap; zomaar een greep uit het overvolle programma van de Week van de Smaak. Van tsilp tot triller Deze week in het najaar is hét evenement waarin gezonde en eerlijke voeding onder de aandacht wordt gebracht van Heggenmus en roodborst, zwartkop en een breed publiek, met nadruk op ambachtelijke, seizoens- tuinfluiter: kunt u ze aan hun zang uit elkaar gebonden, natuurzuivere, duurzame en streekgebonden houden? Het boek Vogelzang van Nederland producten. Het doel van de Week van de Smaak is om een is een onmisbaar naslagwerk voor iedereen breed publiek te laten ervaren wat écht eten is en een die graag wil weten wie er zingt in bos, tuin concreet handelingsperspectief te bieden. en veld. Deze geheel herziene heruitgave van Geef u op voor de nieuwsbrief via www.weekvandesmaak.nl het populaire boek Wat zingt daar? bevat en blijf op de hoogte de honderden activiteiten die door het praktische sleutels voor determinatie. Daar- hele land worden georganiseerd. BOEK naast beschrijft het de zang van de bekendste Nederlandse soorten. Plattelanders Bijzonder aan Vogelzang van Nederland zijn de QR-ROUTE Bewoners in een veranderende praktische determinatiesleutels, waarmee je elk liedje of rateltje gemakkelijk op naam kunt WESTER AMSTEL 350 JAAR omgeving is de ondertitel van het door Landleven uitgebrachte boek brengen. Hulpsleutels gaan in op specifieke In 1662 liet Nicolaas Pancras aan de huidige Amsteldijk in Plattelanders. Een onversneden aspecten, zoals vogels die vooral ’s nachts of Amstelveen een stenen voorhuis en een houten achterhuis ode aan bewoners van het gebied tijdens een baltsvlucht zingen. Zangvogels, voor de paarden en de koets bouwen. Door de eeuwen heen buiten de bebouwde kom, deze maar ook bijvoorbeeld uilen, spechten, hout- heeft het huis tijden van verval maar ook van bloei gekend en is portretten in woord en prachtige snip en roerdomp zijn zo eenvoudig op naam afwisselend gebruikt als zomerverblijf voor rijke Amsterdam- zwart-wit beelden. Het wieden, te brengen. mers en als herberg. Wester Amstel verkeert nog grotendeels het voeren van de kippen, het Naast de sleutels bevat het boek een uitgebreid in haar oorspronkelijke 17-eeuwse staat en is daarmee het melken maar ook het rietsnijden, gedeelte waarin de zang per soort wordt oudst gebleven ‘Koopmansbuiten’ van Holland. tal van dagelijkse en minder beschreven. Extra bonus is de bijgevoegde cd Dit jaar viert deze buitenplaats haar 350ste verjaardag. Dat dagelijkse handelingen komen met alle geluiden van de honderd beschreven wordt gevierd met een aantal activiteiten voor het publiek, aan bod. De inkijkjes bieden ook vogelsoorten. zoals een ‘QR-route’ (met de eigen smartphone) waarmee zicht op keuzes waar de platte- Omdat je Vogelzang niet uit een boekje en beelden van huis en park, (vroegere) bewoners, bedrijvigheid landers voor komen te staan, zelfs niet van een cd leert, maar in het veld’ en de omliggende buitenplaatsen scharrelhouderij versus gangbaar is Vogelzang van Nederland vooral een recht- worden opgeroepen. Zo wordt bijvoorbeeld, of het al dan niet streekse uitnodiging om het veld in te trekken: 350 jaar historie met behulp van oormerken van koeien. zoekend en vooral luisterend naar vogels. moderne techniek zichtbaar. Plattelanders. Bewoners in een Vogelzang van Nederland | auteurs Dick de Vos Buitenplaats Wester-Amstel ligt aan veranderende omgeving en Luc de Meersman | uitgever KNNV Uitgeverij de Amsteldijk Noord 55 in Amstelveen. Margreet Welink (tekst) en Lode i.s.m. Vogelbescherming Nederland en Sovon Informatie over alle activiteiten is te Greven (fotografie) | Edicola Vogelonderzoek Nederland vinden op www.wester-amstel.nl en Publishing | isbn 978 94 9142 605 6 isbn 978 90 5011 374 8 | prijs € 27,95 www.groengebied-amstelland.nlTENTOONSTELLING MAPPING THE LANDSCAPE De komst van de Floriade is door op eigenschappen van dit landschap De tentoonstelling vormt een Museum van Bommel aangegrepen en op zoek te gaan naar karakteris- caleidoscopisch beeld van de om een tentoonstelling te organiseren tieke elementen ervan. Dat kan de identiteit van het landschap in de waarin het stedelijke en natuurlijke tuinbouw zijn, de loop van de Maas, regio Venlo. landschap in de regio Venlo centraal het contrast tussen de stedelijke staat. Kunstenaars, onder wie cultuur en het groene platteland, De tentoonstelling ‘Mapping the lands- Antoine Berghs, Paulien Oltheten, wat dan ook. Het project bestaat cape’ is te zien van 2 september 2012 Paul Devens, Frank Koolen en Heidi uit twee delen: tijdelijke werken op t/m 6 januari 2013 Linck, zijn uitgenodigd te reflecteren locatie en een tentoonstelling. kijk op: www.vanbommelvandam.nl
  8. 8. 08 DUBBELINTERVIEWBuitenplaats, parel van duurzaamheid
  9. 9. 09Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HouseCarolien Gehrels en Rob van der Laarse, respectievelijk wethouder enhoogleraar, over de verbondenheid van stad en land en de schakelfunctiedie buitenplaatsen hierin – nog altijd – vervullen.‘Een gebouw dat er in slaagt meer als geen ander: ‘Aan alle kanten van de stad liggen buiten-dan honderd jaar de tand des tijds te doorstaan en nieuwe plaatsen als oases van rust, landelijkheid en groen,’ betoogtfuncties te herbergen, is een parel van duurzaamheid.’ Dit hij. ‘De Amsterdammers trokken al vroeg in de zeventiendeschrijft wethouder Carolien Gehrels (PvdA) in haar nota eeuw naar buiten, het landelijke gebied in. De fascinatieErfgoedspiegel van de stad. Gehrels is onder meer wethouder voor het leven buiten, voor tuinen die vaak in formele stijlMonumenten & Archeologie. Ze is nog meer. Ook wethouder zijn aangelegd en met bomen omzoomde lanen was groot.Waterbeheer, zoals ze tijdens een gesprek in haar werkkamerin het Stadhuis naast de Opera, benadrukt. En dan vallenook nog Kunst en Cultuur, Economische Zaken en Lokale “Erfgoed is de spiegel van wie wijMedia onder haar verantwoordelijkheid.Dit jaar, 2012, is uitgeroepen tot het Jaar van de Historische waren en van wie wij zijn” Carolien GehrelsBuitenplaats. Het initiatief heeft tot doel ‘aandacht tevragen voor dit belangwekkende culturele erfgoed’. Een Door die lanen flaneerde men. De dichtere bosschages in dekalender op de kamer van Gehrels toont in royaal formaat, uitgestrekte tuinen dienden het erotische of amoureuzegedrukt in prachtige kleuren, enkele van de belangrijkste spel. De bewoners van de buitenplaatsen hadden veelbuitenplaatsen van Nederland. Het zijn landhuizen en politieke macht. Ze namen zitting in het gemeentebestuur.kastelen als Kasteel Heeswijk, Huis Boschwijk, Kasteel Tussen de buitenplaats en de stad ontwikkelde zich eenStaverden, Huis te Leuvenem, Kasteel Groeneveld en levendige uitwisseling. Bezoekers waren welkom op deLandgoed Clingendael. Als wethouder Monumenten buitens.’genieten buitenplaatsen, zeker binnen de gemeentegrenzenvan Amsterdam, haar belangstelling.Werp een blik op een van deze voorname huizen van dezekalender, en als vanzelf dienen zich beelden aan vanpaarden met koetsen, flanerende mannen en vrouwen, eenaristocratische levensstijl en adellijke pracht. Rob van derLaarse, hoogleraar Erfgoedstudies aan de Vrije Universiteiten de Universiteit van Amsterdam, is al jarenlang geboeiddoor de negentiende-eeuwse aristocratische levensvormenin Nederland. Hij geldt als kenner van buitenplaatsen en gafzijn visie vorm in het boek Beelden van de Buitenplaats.grandeurVoor Carolien Gehrels is een van de bijzonderstekenmerken van een stad als Amsterdam de ‘historischesensatie’. Als wethouder Monumenten acht zij het vanonschatbare betekenis dat het erfgoed in de hoofdstadbehouden blijft. Ze formuleert het treffend: ‘Erfgoed is despiegel van wie wij waren en van wie wij zijn, de spiegel vande stad.’ Tot dat erfgoed behoren ook de buitenplaatsen die,in een wijde ring, rondom de stad liggen. Amsterdam kentmeerdere lussen; allereerst de Stelling van Amsterdam,daaromheen in een wijde kring de buitenplaatsen en danhebben we natuurlijk de verkeersring A10.Van der Laarse kent die buitenplekken met hun grandeur *Kester Freriks (1954) is verbonden aan NRC Handelsblad. Hij is schrijver van romans en van boeken over de natuur, waaronder het recente Verborgen wildernis. Ruige natuur en kaarten in Nederland.** Aloys Oosterwijk (1956) volgde de Academie van beeldende kunsten in Arnhem. Grote bekendheid verwierf hij met de strip Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 is hij rechtbanktekenaar.
  10. 10. 10 DUBBELINTERVIEW sloopwoede Carolien Gehrels: Erfgoedspiegel van de stad. Bijna alle steden in Nederland hebben een historisch hart. Visie op het erfgoed van Amsterdam. Uitgever Gemeente Dat is de plaats waar de band met het verleden zichtbaar en Amsterdam m.m.v. Bureau Monumenten & Archeologie tastbaar is. In het hedendaagse beleid van Amsterdam wil Rob van der Laarse & Yme Kuiper (red.): Gehrels die band handhaven, en liefst ook verstevigen: Beelden van de Buitenplaats. Uitgeverij Verloren, Hilversum 2005 ‘In vergelijking tot Londen en Parijs is Amsterdam een Jaar van de Historische Buitenplaats 2012. Zie: buitenplaatsen2012.nl compacte stad. Tot in de jaren zestig heerste er een enorme sloopwoede. Nu is huis voor huis, monument voor duinrand bij Wassenaar. Voorwaarde is altijd dat de monument teruggewonnen op de stad. Daar ben ik trots op. buitenplaats vanuit de stad makkelijk bereikbaar is; eertijds In mijn functie van wethouder Water heb ik mijn vond het vervoer per koets plaats. Naast het hoofdgebouw “watertheorie” als het gaat over de buitenplaatsen van de vinden we dan ook altijd koetshuizen. Stad en buitenplaats stad. De Waterleidingduinen bij Haarlem en Heemstede zijn in dit opzicht hecht met elkaar verbonden. Dat geldt zijn Amsterdams bezit. Daar bevinden zich tal van buiten- zeker voor Frankendael. Vanuit de binnenstad is het nu plaatsen. Die beschouw ik als levendig en historisch nog geen kwartier fietsen naar deze oase van rust en onderdeel van de stad. Stadsbewoners hebben altijd een groen aan de drukke Linnaeusstraat in Oost. Ook geldt verlangen naar buiten gekend. Gebieden als de Vecht, het voor Frankendael de uitspraak van Carolien Gehrels: een Amsterdamse Bos, Oosterpark en de Waterleidingduinen duurzame parel die al meer dan twee eeuwen de tand des voldoen aan dat verlangen. Een verklaring voor de bloei van Amsterdamse buitenplaatsen ligt in de aard van de vroegere stad. Het moeras waar Amsterdam op is gebouwd, kende “Amsterdam is gebouwd twee bestemmingen: ofwel het werd bouwgrond, ofwel het werden de grachten. Maar die laatste fungeerden ook als op het zand van de afvalplekken. ’s Zomers stonken ze enorm. De gegoede elite kon het zich permitteren de stad te ontvluchten en naar buitenplaatsen” Rob van der Laarse buiten te gaan.’ tijds heeft doorstaan. Het in neo-klassieke stijl opgetrokken zanderijvaarten huis is vermoedelijk omstreeks 1733 gebouwd. ‘Een van Van der Laarse vult deze zienswijze met een mooi beeld aan: de bewoners ervan, Jan Gildemeester, was sinds 1759 ‘Buitengoederen als Elswout bij Haarlem of Huis te Manpad ambassadeur in Portugal,’ vertelt Van der Laarse. ‘Hij in Heemstede werden gebouwd in de duinen. Daartoe behoorde dus tot de hooggeplaatste, bestuurlijke elite van moest veel zand worden afgegraven. Dat werd verkocht aan Amsterdam. Beslissingen over de toekomst van de stad Amsterdam om er de grachtenhuizen op te bouwen. Via werden hier, tussen de muren van Frankendael, genomen.’ zogenoemde “zanderijvaarten” verscheepte men het zand naar de stad. Dus Amsterdam is gebouwd op het zand van ananas de buitenplaatsen.’ Ter voorbereiding van het gesprek over Als we over buitenplaatsen spreken is het van belang een buitenplaatsen nodigt Rob van der Laarse me uit naar een onderscheid te maken tussen kastelen en landhuizen. van de fraaiste Amsterdamse buitenplaatsen te gaan, Huis Een kasteel behoort de adel toe, een landhuis de welgestelde Frankendael in de Watergraafsmeer, een polder die rond burgerij, notabelen en patriciërs. Een huis als Frankendael 1630 werd drooggelegd. In de loop van de zeventiende en behoort tot de laatste groep en drukt door zijn ligging zo achttiende eeuw kwamen in de Watergraafsmeer ruim vlak bij de stad juist die verbondenheid tussen de bewoners veertig hofsteden en buitenplaatsen tot bloei. Volgens ervan met de stad uit. We lopen over het grind naar de Van der Laarse bepaalden ‘een paar duizend buitenplaatsen, achterzijde van Frankendael. Daar treffen we een terras aan met parasols. Vanaf het terras loopt een zichtas het aan- grenzende Park Frankendael in. Van der Laarse wijst op de“Herbestemming en hergebruik; strenge lijnen waaruit de tuin is opgetrokken: ‘Frankendael is, net als bijvoorbeeld het Paleis op de Dam en Felix Meritis, de ‘acupunctuur’ van de stad” ontworpen volgens Hollandse classicistische stijl van evenwicht en symmetrie. Dat zie je in de aanleg van de tuinCarolien Gehrels gelegen in een lus om de stad, het landschappelijke gezicht en de architectuur van het huis. Frankendael vormde vanuit rondom Amsterdam.’ Terecht heet dit gebied dan ook een Amsterdam de poort naar het landschap buiten de stad. Het ‘buitenplaatsenlandschap’. buitenhuis vormde de schakel tussen stad en land. Dankzij de buitenhuizen kwam de gegoede burgerij dichtbij het elite buitensteedse gebied te staan en andersom gold dat ook: het Niet alleen polders als Watergraafsmeer, Purmer en buitengebied kwam via het landhuis in contact met de stad. Beemster waren in trek als locatie voor de buitenverblijven, De wisselwerking was groot. Veel buitenhuizen beschikten ook landschappelijk aangename gebieden als de Vechtstreek, ook over boerderijen met weiland, boomgaarden en de oevers van de Amstel, Kennemerland, het Gooi en de moestuinen. Dat gaf een economische impuls aan het
  11. 11. 11landelijk gebied. In de Vechtstreek behoorden bij een “De hele wereld kwam langs.buitenplaats voermannen om de paarden te mennen enschippers om zomergasten over te zetten. Buitenplaatsen De huizen vormden een belangrijkals Frankendael waren beslist geen geïsoleerde gemeen-schappen, zoals adellijke kastelen.’ onderdeel in het grand toerismeBovendien voldeed het landelijk gelegen huis aan het ver-langen naar een paradijselijk bestaan. De achttiende-eeuwers van die tijd” Rob van der Laarsewaren verzot op het arcadische buitenleven. Een van depassies uit die tijd was het tuinieren, vooral van exotische,vooral subtropische siergewassen. Zelfs de ananas werd van de kastelen. Hier in Frankendael treffen we horeca aan.in Nederland in die tijd gekweekt. Het ideaal waren veel- Binnen is het huis gerestaureerd en is er gelegenheidkleurige bloemen op een ondergrond van zwarte aarde. geboden tot het houden van lezingen, presentaties en kun je er dineren. Op het terras komen de stadsbewoners omnieuwe modes van het groen en de stilte in de hectische stad te genieten.We gaan de tuin in en ja, het klopt nog altijd: in de perken Eigenlijk is dat een heel democratisch gegeven. Deze tuinbloeien planten op donkere grond. De geometrische tuin heeft goedbeschouwd altijd dezelfde betekenis behouden,bestaat uit vakken, die Van der Laarse ‘kamers’ noemt. door de eeuwen heen: we ervaren het als een klein paradijsIn die vakken, afgezet met lage heggen, lopen sierlijke lijnen in de stedelijke omgeving.’van palmhagen, waardoor een weelderig en rijk effect Deze visie sluit aan bij wat Carolien Gehrels stelt in haarontstaat. Van der Laarse kan op meeslepende wijze uitleg idee over een historisch monument als ‘parel van duur-geven over wat we zien, hij ‘leest’ huis en tuin: ‘In de zaamheid’. De herbestemming van Frankendael als grandachttiende eeuw was het ideaal van de rijke stadsbewoners café past in deze optiek. Ze zegt: ‘Het behoud vanom illusies te creëren. Door de rechte zichtlijnen ontstaat monumenten is in sociaal en economisch opzicht van vitalehet beeld van ruimte en verte. Natuurlijk is er in de loop betekenis voor de stad. Herbestemming en hergebruikvan de tijd veel veranderd in de buitenplaatsen. Ze zijn behoren daarbij. Ik noem dat de “acupunctuur” van de stad:vaak telkens aangepast aan nieuwe modes. Er is een zekere op afzonderlijke, monumentale plekken in de stad waar degelaagdheid. Dat noemen we de culturele biografie van oude structuren zichtbaar zijn nieuwe impulsen geven dooreen buitenplaats. Dat zich naast Frankendael het restaurant renovatie met behoud van het bestaande.’De Kas bevindt, is niet vreemd. Daar lagen eerst de stads-tuinen, daarna een Stadskwekerij en nu doet die kas dienst ambachtelijke kennisals restaurant.’ Het gangbare beeld dat de rijke stads- Zowel Van der Laarse als Gehrels zien voor buitenplaatsenbewoners alleen in de zomer hun buitenhuizen betrokken, in deze eeuw een belangrijke rol weggelegd. Van der Laarse:wil Van der Laarse graag bijstellen. ‘De buitenplaats was ‘Buitenplaatsen vervullen nog altijd de schakel tussen stadvan beslissende invloed op het politieke en culturele leven en land. In politiek opzicht spelen ze niet meer de rol vanvan de stad,’ legt hij uit. ‘Er werden belangrijke bestuurlijke vroeger. Sociaal, cultureel en economisch kunnen ze somsbesluiten genomen. Aan de wanden van deze huizen hingen een pijler van een wijk, zoals de Watergraafsmeer, of vande kunstcollecties. De huizen vormden een belangrijk een landelijke gebied betekenen.’ Carolien Gehrels is ervanonderdeel in het grand toerisme van die tijd. De hele wereld overtuigd dat de erfgoedwereld een bijzondere verrijkingkwam langs. Adellijke lieden, maar ook studenten. De huizen voor de stedeling is, in veel opzichten: ‘Tal van particulierenstonden open naar de wereld. In de huizen werden concerten en mensen van gemeentelijke instellingen hebben enormgegeven, filosofen en dichters kwamen op bezoek, kortom, veel kennis opgedaan tijdens de renovatie van monumenten,de sociale betrokkenheid tussen stad en platteland was waaronder buitenplaatsen. Daar is veel ambachtelijkegroot. De buitenplaatsen vormden daarin een cruciale rol.’ kennis over hoe het vroeger was aan te danken. Die kennis moet behouden blijven. Als we naar de historie kijken,strijd moeten we daarin onze eigentijdse cultuur betrekken.Van der Laarse noemt ons, bewoners van de eenentwin- Cultureel erfgoed bindt mensen. Ik wil graag oude en nieuwetigste eeuw, de ‘laatste toe-eigenaars’ van de historische Amsterdammers betrekken bij het behoud en renovatie vanbuitenplaatsen. Hij zegt: ‘We hebben de verantwoorde- het erfgoed. Als ik aan Huize Frankendael denk, dan islijkheid om dit culturele erfgoed voor de toekomst te daarmee een ideaal bereikt: het heeft betekenis voor debewaren. Binnen de adellijke kringen in Nederland is veel stedeling van nu. En leert ons over het landelijke verledenstrijd gevoerd als het gaat om het beheer en voortbestaan van een stad als Amsterdam.’Carolien Gehrels (PvdA) is wethouder te Amsterdam. Tot haar Rob van der Laarse is hoogleraar Erfgoedstudies aan debeleidsterrein behoren: monumenten & Archeologie, Waterbeheer, Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam.Kunst en Cultuur, Economische Zaken en Lokale Media.
  12. 12. 12 GROO(T)S Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld: Hugo Schuitemaker*René Dessing over een fenomeen waar we trots op moetenzijn, de buitenplaats.KUNSTHISTORICUS EN CULTUREEL ENTREPENEUR RENÉ DESSINGNAM HET INITIATIEF TOT HET JAAR VAN DE BUITENPLAATS 2012,EEN GESPREK OP HUIS TE MANPAD IN HEEMSTEDE OVER BEHEEREN BEHOUD, HET GEBREK AAN ‘WIJ-GEVOEL’ EN FRIETSCHIETEN.Buitenplaatsen, de duurzaamheid zelveEen Themajaar voor Historische Buitenplaatsen Van de zesduizend buitenplaatsen die ons land ze zich in de Vechtstreek druk maken over borgenin 2012, waarom eigenlijk? kende, is nog tien procent over. Waaraan vielen in Groningen?’‘Vraag een willekeurige passant naar het begrip die vijfeneenhalfduizend ten prooi?“Buitenplaats” en hij of zij zal te kennen geven niet ‘Lucratieve verkoop ten behoeve van de aanleg Over die activiteiten, is een BBQ inclusiefte weten waar je het over hebt. Buitenplaatsen van Vinex-wijken, begraafplaatsen, wegen, frietschieten in uw ogen geoorloofd?zijn relicten van een historisch fenomeen, het land- en tuinbouwbedrijven enzovoorts. Erfenis- ‘Het is van belang dat de relatie tussen buiten-buitenleven dat de gegoede burgerij en adel op de kwesties en de hoge kosten van onderhoud plaats en de omgeving verinnigd wordt. Maar debuitenplaatsen voor zichzelf inrichtte. Dit hele speelden vanzelfsprekend ook mee.’ kwetsbaarheid van zo’n huis en de bijbehorendeverhaal dat zich goeddeels tussen 1600 en 1940 tuinen conflicteert met grote bezoekers-afspeelde, is teloor gegaan. Dit alles onder de Hoe zien jullie de toekomst van de resterende aantallen. Misschien zijn kleinschalige activiteitenaandacht brengen van het Nederlandse publiek is buitenplaatsen voor je? wel beter. Het is de kunst om de bandbreedte vanhet primaire doel van de stichting. Uit “de winst” ‘Was er maar een “jullie”. De helft van de buiten- de plek te leren kennen, al te tuttig moet je hierbijhiervan hopen we een bredere steun voor beheer plaatsen is in particulier bezit, de andere helft ook weer niet zijn.’en behoud te genereren én de dialoog tussen de is in handen van gemeentes, stichtingen,betrokken partijen op gang te brengen.’ Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Geen buitenplaats zonder pendant in de stad, Rijksgebouwendienst, wat niet al. Komt nog bij hoorde ik u zeggen; goede oneliner…Hoe komt dat, die teloorgang? dat er lokale, regionale en landelijke belangen ‘Juist in het verhaal van de buitenplaatsen‘De verklaring ligt in een heel aantal factoren, de en bemoeienissen zijn. Kortom, verschillende klinkt de aloude band tussen stad en land door.precieze samenhang daartussen zou uitgebreid bloedgroepen, verschillende visies, en helaas, Vooral Amsterdam nam hierin het voortouw,onderzoek vergen. (Sowieso kent het fenomeen stekeligheden over en weer.’ vierhonderd jaar lang trokken stedelingen naarbuitenplaats aspecten, waarvoor je interessante buiten. Aerdenhout, Bloemendaal; vroegerwetenschappelijke vraagstellingen kunt formu- En tussen die partijen wilt u een dialoog op veelal Amsterdams grondbezit. Grachtenhuisleren.) Maar laat ik er een aantal noemen. Na gang brengen… en buitenplaats vormden een twee-eenheid.’de Tweede Wereldoorlog is de bevolking veel ‘Precies! Het gesprek over “wát je bewaart, enmobieler geworden, de verbintenis met de eigen met welk doel”, en over een betere definiëring U bent zelf ook eigenaar van een buitenplaats?streek is sterk afgenomen. Vanaf 1848 (liberale van het begrip buitenplaats, dient dringend te ‘Huurder, geen eigenaar. We hadden ook voorgrondwet van Thorbecke) is het element “volk” worden gevoerd.’ een comfortabele flat kunnen kiezen, maar dein al zijn breedte op zijn troon belandt, terwijl ongemakken, de kosten van onderhoud, de tocht,bezittende klasse en de adel, langzamerhand Te zien aan de lange lijst instellingen die zich aan de we hebben het met liefde omarmd. Je geworteldhet veld moest ruimen. Maar ook een factor stichting verbonden hebben, bent u aardig op weg. voelen in een geschiedenis, in een groter verhaal,als ruilverkaveling heeft een duit in het zakje ‘Dat zo veel buitenplaatsen zich aangespoord is voor ons heel waardevol.’gedaan.’ hebben gevoeld om activiteiten te organiseren, mag je gerust een groot succes noemen. Maar de *Hugo Schuitemaker is freelance fotograaf. Met zijn bedrijf Zeeliefhebbers verkoopt hij duurzame stap naar een gedeelde visie, die is nog niet vis in combinatie met fotografie en recepten. gezet. En die is noodzakelijk, immers, wat zouden www.zeeliefhebbers.nl
  13. 13. 13 “Je geworteld voelen in een geschiedenis,in een groter verhaal, is waardevol”
  14. 14. 14 REPORTAGE ProjectProjectontwikkelaars. Deze beroepsgroep, die zich bezighoudt met deaan- en verkoop van grond, bouwprojecten en onroerend goed, roept bijvelen negatieve associaties op: geldwolverij, patserigheid, megalomanie,meedogenloosheid en lelijkheid. Wie echter een kijkje neemt in deVechtstreek, en met name langs rivier de Vecht zelf, raakt al snel betoverddoor de landschappelijke schoonheid. Bepalend voor die schoonheid zijnde tientallen historische buitenplaatsen langs het water. En ja, die zijngoeddeels te danken aan projectontwikkelaars.
  15. 15. 15Tekst: Jan Dobbe* | Beeld: Michiel de Jong © Comic House**ontwikkelingavant la lettreBuitenplaatsen aan de VechtMet name het ontbreken van de prachtige, smaakvol gestileerde te danken. De rivier maakte ook deel uit vanhistorisch en cultureel besef in oude stedelijke kastelen en buitenplaatsen. de Hollandse Waterlinie (1870), die als eenbebouwingen en de ondoorzichtige afspraken Ooit stonden er maar liefst dertien kastelen, beschermende krans rondom de steden vanmet gemeenten, die ook een graantje van de waarvan er in de loop der eeuwen vijf Holland lag, 85 kilometer lang en drie tot vijfgrondwinsten willen meepikken, hebben verdwenen, en vele tientallen buitenplaatsen, kilometer breed. Met 46 forten strekte de linieprojectontwikkelaars een negatieve uitstraling waarvan er in de loop der jaren ook weer veel zich uit van het eiland Pampus in de Zuiderzeebezorgd. Zo neemt het VPRO-programma zijn verdwenen. Namen die tot de verbeelding tot aan de Biesbosch. Al varend over de VechtDe Slag om Nederland de nietsontziende wild- spreken en alleen nog maar op oude prenten en de Loosdrechtse Plassen zie je hier en daargroei van kantoorpanden in ons land op de korrel. en tekeningen zijn terug te vinden: Otterspoor, nog de betonnen kazematten (schuilkelders)Het lijkt erop, aldus de programmamakers, dat Huys te Nigtevecht of Wallestein. Ze zijn als overblijfsel van de linie liggen.de Nederlandse burger niets meer te zeggen verloren gegaan, maar er is gelukkig nog veelheeft over zijn land en dat de verloedering van historisch erfgoed te vinden langs de Vecht. tip Vijverhof, bij Nieuwersluishet landschap wordt bekonkeld in kringen De Utrechtse Vecht begint bij de stad Utrecht Agnes Block (1629-1704) liet deze buitenplaatsvan bestuurders, geldschieters en project- en mondt bij Muiden uit in het IJmeer. Ze loopt in 1670 bouwen in de vorm van een woonhuisontwikkelaars. Al deze feiten ten spijt, moeten langs de plaatsen Maarssen, Breukelen, met theekoepel en oranjerie. In het Rampjaarwe toch erkennen dat we een prachtig stukje Loenen en Weesp. De Vecht ontstond zo’n (1672) werden Franse troepen in de VijverhofNederland aan projectontwikkeling te danken 2600 jaar geleden als deel van de Rijndelta. ingekwartierd en bleef de buitenplaats gespaard.hebben: de Vechtstreek. In de middeleeuwen was het een belangrijke Begin 19e eeuw is de buitenplaats deels gesloopt en bij de naastgelegen buitenplaats Over-Holland scheepvaartverbinding tussen de Zuiderzee gevoegd. In 1866 werd de Vijverhof weerde utrechtse vecht (Noord-Europa) en de Rijn (Duitsland). zelfstandig en is het huidige hoofdgebouw inVoor wie het nog niet wist: langs de Dorestad (Wijk bij Duurstede) en later de stad eclectische stijl gebouwd.Utrechtse Vecht wemelt het van Utrecht hadden er hun economische bloei aan** Jan Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van dieren als hoofdredacteur van het ledenblad DIER.** Michiel de Jong volgde diverse kunstopleidingen om uiteindelijk voor het vak van striptekenaar te kiezen. Hij publiceert in Zone 5300 en maakte met Milan Hulsing de strip Hanuman in het Algemeen Dagblad. De Jong wordt gezien als Nederlandse vertegenwoordiger van de Atoomstijl in de school van Yves Chaland.
  16. 16. 16 REPORTAGEnouveau riche projectontwikkeling aan de Vecht Gedicht voor GoudesteinIn de 17e eeuw, beter bekend als de Iemand die goed garen spon bij de De dichter, geleerde en componist Constantijn HuygensGouden Eeuw, ontstond er met name expansiedrift van de nieuwe rijken, schreef bijgaand korte gedicht over Goudestein:in Amsterdam een nouveau riche was aannemer en project-van kooplieden die zeer goede zaken ontwikkelaar Jan Jacobsz. Bal, alias Aenden Selvendeden in de internationale handel. Huydecoper (1541-1624). In 1608 kocht Nu weet ick ’t, Maersseveen, en ’tis licht om versinnen, Waerom uw Goudestein van velen werdt bemint;Denk aan de Verenigde Oost-Indische hij herenboerderij De Gouden Hoeff bij Twee lieve dinghen doen ’t, en diem’er altoos vindt,Compagnie (VOC) en alle handel die daar weer Maarsseveen aan de Vecht en vestigde daar een De soete Vecht voor deur, de soete vocht van binnen.mee samenhing. Zo ontstond er naast de adel, steenbakkerij, waarmee hij goede zaken deeddie tot dan toe de touwtjes in handen had gehad, bij de uitbreiding van de stad Amsterdam.een nieuwe toplaag van gegoede burgerij, die (Deze uitbreiding, die grofweg plaatsvond Het huis is bedoeld om, net als de oude adel-snel in aanzien groeide. Rijke kooplieden tussen 1585 en 1665, behelsde onder meer de stand, ‘lekker buiten te kunnen wonen’.werden de nieuwe bestuurders en kregen het aanleg van respectievelijk de Herengracht, Overigens kan dat alleen ’s zomers; in de winterlangzamerhand voor het zeggen. Op zijn Keizersgracht en de Prinsengracht – de bekende blijft Huydecoper met zijn familie in de warmezachtst gezegd was deze groep zeer bemiddeld grachtengordel, een en al vertoon van welvaart stad, omdat het ’s winters op het platteland veelen had geld om grote huizen te laten bouwen en macht.) Huydecopers zoon Johan (1599- te koud is.in de stad. Een blik op de statige herenhuizen 1661), die zich Heer van Maarsseveen noemt, Huydecoper zet een trend. Bezoekers van zijnaan de Amsterdamse grachtengordel zegt al laat op deze plek in 1628 de buitenplaats buitenplaats, zonder uitzondering steenrijk,genoeg. Maar dat niet alleen, deze nieuwe Goudestein bouwen – nu het gemeentehuis van zijn razend enthousiast. Zij willen ook ‘eenrijken staken ook geld in de ontwikkeling de gemeente Stichtse Vecht. Johan zit goed in buiten’, en dat brengt hem op ideeën. Hij kooptvan de schone kunsten: dichters, schilders en de slappe was en houdt van de schone dingen meer land langs de Vecht, en bouwt samenarchitecten dankten vanaf dat moment hun des levens. Zo is hij een van de eerste kopers met de succesvolle architect Philips Vingboonsbestaan aan de goed gevulde beurzen van van werk van Rembrandt van Rijn en is hij buitenplaatsen aan het water, als een lang-Amsterdamse bourgeoisie. En de Vecht dankt bevriend met de dichter, geleerde en componist gerekte lusthof, met tuinen, paden, priëlen ener haar voornaam bebouwde oevers aan, want Constantijn Huygens. Goudestein laat hij ga zo maar door. Het worden er in totaal maarhet fenomeen ‘buitenplaats’ raakte in deze bouwen in een sobere, neoklassieke stijl, liefst 25. Zo wordt Huydecoper, die later ookperiode in zwang. gecombineerd met Nederlandse baksteen. nog het burgemeestersambt van Amsterdam bekleedt, projectontwikkelaar avant la lettretip Vegtvliet, bij Breukelen voor de Vechtstreek. Hij wordt alom beschouwd Vegtvliet is ontworpen door Philips Vingboons vervaardigde omstreeks 1730 de twee beelden die als de bedenker van het fenomeen ‘Hollandse en rond 1670 gebouwd voor de Amsterdamse vandaag de dag aan weerszijden van de voorgevel buitenplaats’. koopman Willem van den Broeck. In de 18e eeuw staan en Atalante en Meleager voorstellen. Niet is het hoofdgebouw ingrijpend verbouwd met ook toegankelijk voor publiek, maar zeker de moeite in de 19e eeuw wijzigingen. Ignatius van Logteren waard om eens langs te fietsen of te wandelen.
  17. 17. 17de vecht anno 2012 diende als heropvoedingsgesticht voor ont- tip Rupelmonde, rond 1750 vergrootWie, zoals ik, de grandeur van de spoorde jongedames. Deze buitenplaats is vernoemd naar debuitenplaatsen eens wil proeven, doet Belgische plaats Rupelmonde. Rond 1750 iser goed aan een vaartochtje over de nieuw: buitenplaats overweer het hoofdgebouw vergroot, aan de VechtzijdeVecht te maken. Mijn tocht start in een Was de Vechtstreek in de 17e en 18e kwam daarin een zaal gedeeltelijk in een forsejachthaven aan de Loosdrechtse Plassen. Deze eeuw in trek bij projectontwikkelaars, uitbouw te liggen. Later volgden nog andereop zich prachtige waterpartij wordt, net als twee eeuwen later is dat nog altijd het aanpassingen. Niet open voor publiek, maarde Vecht in de 17e eeuw, gedomineerd door de geval. Onderweg passeren we het immense desondanks de moeite waard om op te nemen in een fiets- wandel- of vaartocht langs de Vecht.huidige nieuwe rijken. Zo blijkt platenmagnaat Landgoed Groenevecht, van vastgoedmagnaaten multimiljonair Willem van Kooten, alias Cor van Zadelhoff. Daar bewoont deze project-Joost den Draaier, er op een privé-eiland te ontwikkelaar de historische buitenplaats nieuw: op buurenwonen. Wijlen André Hazes woonde iets Groenevecht uit 1668. Een bijzonder project, dat nietverderop aan de Vinkeveense Plassen, en aan Nieuwbouw is er ook. Her en der zie je splinter- onbesproken mag blijven, is het dorpde Vecht woont quizmaster en presentator nieuwe projecten aan het water verrijzen, zoals Op Buuren aan de Vecht bij Maarssen.Ron Brandsteder. En rijk is het gebied: zo tellen de sinds 2010 in aanbouw zijnde Buitenplaats Het wordt gebouwd op de plek waar ooit dede plassen maar liefst 44 jachthavens, waar Overweer in Breukelen, waar geheel in de stijl Nederlandse Kininefabriek stond, behorendnaar schatting 7.000 plezierjachten liggen te van zijn illustere voorgangers een nieuw en bij de in 1932 door een explosie verwoeste,dobberen. peperduur complex wordt gerealiseerd. Niet historische buitenplaats Op Buuren. OmdatVia de kromme Mijndense Sluis komen we op exclusief voor één familie, zoals vroeger, maar de rondvaartboot hier niet komt, rijd ik er metde Vecht, waar het bij mooi weer wemelt van als chique mini-wijk voor beter gesitueerden. de auto naartoe.de sloepen, motorjachten en rondvaartboten. Appartementjes vanaf zeven ton vrij op naam, Projectontwikkelaars als Kondor WesselsWe passeren de mooi geconserveerde buiten- met uitzicht op de Vecht. Er zijn er ( juni 2012) Projecten (KWP), Vesteda en het Bouwfondsplaatsen uit de tijd van Johan Huydecoper, nog een paar over. De rest van de appartementen, hebben hier in een paar jaar tijd een dorp (eenin de volksmond ook wel ‘Vechtpaleizen’ land- en koetshuizen is al verkocht. Crisis? buitenwijk van Maarssen) in retro-stijl doengenoemd: schitterende buitenplaatsen als Welke crisis? Het ziet er wel mooi uit, ik moet verrijzen, compleet met trap- en klokgevels,Nieuwerhoek (1710), Vredenhoef (ca. 1670), het erkennen. Van projectontwikkelaars moet grachtjes, ophaalbruggen en landhuizenRupelmonde (1650), Sterreschans (1688) en je het soms toch hebben… met muren eromheen waarin smeedijzerenVegtvliet (1670), dat niet lang geleden nog hekwerken zijn opgenomen. Het project omvat drie onderdelen: Op Buuren Dorp, Op Buuren Park en Op Buuren Buiten, waar landhuizen en ‘herenboerderijen’ worden gebouwd.“Het wordt steeds voller, en het is Archaïsche wijknamen zoals Cruydenborgh, Soetendael en Nieuw Vechtvoort moeten het volop aapjes kijken aan de Vecht”
  18. 18. 18 REPORTAGEhistorische karakter van het dorp nog eens meer speel- en ademruimte gunnen, vestigen boerderijen, bungalows en overal een sloep,extra benadrukken. Volgens een wervende zich hier. Ik vind het hier heerlijk wonen!’ motorjacht of ander vaartuig voor de deur.tekst op internet wil Op Buuren ‘…niet zomaar Deze opmerking wordt meteen bevestigd: Druk, druk, druk. Het zal op een gewone door-een nieuw dorp zijn, maar een echte toevoeging terwijl ik over de gloednieuwe kade wandel, deweekse dag nog wel uit te houden zijn, maaraan de omgeving […] en zo een waardevolle zwemmen er kinderen in de Vecht, waar ze op een vrije, zonnige zondag is het hier bijnabijdrage vormen aan het Vechtse landschap. vanaf een gloednieuwe ophaalbrug in duiken. net zo druk als in de badplaats Scheveningen.Het maakt van Op Buuren een dorp met een Het is prachtig weer, en het ziet er idyllisch uit. Misschien doen de hedendaagse project-eigen identiteit, mooi passend in het typische Net als in de 17e eeuw geldt ook nu weer dat een ontwikkelaars er goed aan zich in te houdenkarakter van de Vecht.’ goedgevulde beurs nodig is om in Op Buuren een en niet elk stukje Vechtoever te bebouwenEn het is zo, men heeft echt zijn best gedaan. plekje te bemachtigen. Een appartementje met met wéér een ‘uniek object’ waar ze goed aanOp een enkel modern huis na, ziet het er uitzicht op de Vecht doet ongeveer drie ton. kunnen verdienen. Houd het lekker exclusief,levensecht uit. De architecten hebben zich is mijn devies, dan blijft het een bijzondere pleklaten inspireren door de oude dorpen en aapjes kijken om te wonen. Of de projectontwikkelaars vanlandgoederen aan de Vecht, maar het is en blijft De vraag rijst, hoe lang deze nu het ook weer voor elkaar krijgen deze streekimitatie – en dat voel je. Zoals gebruikelijk bij exploitatie van de Vechtoevers nog ook over honderd jaar nog betoverend te latennieuwbouwprojecten ontbreekt er een ziel, door kan gaan. Het wordt steeds voller en zijn, zal de tijd leren…wat dat dan ook precies mag zijn. Bovendien het is volop aapjes kijken – want dat is het spelmis ik het stemmig groen van eeuwenoude dat nieuwe rijken graag spelen: zien en gezien tip Swaenen-Vecht, te Oud-Zuilen In de geveltop van het pand is een gevelsteen te zien met daarop twee vechtende zwanen en de“Van projectontwikkelaars moet huisnaam. Het pand bestaat uit aparte delen die in verschillende tijden zijn gebouwd (het oudste je het soms toch hebben…” deel in 1670). Het was van 1678 tot 1970 een pastorie, waarna er in 1971 weer een particulier introk. Tegenwoordig wordt de begane grond van het 19e-eeuwse gedeelte van het pand gebruiktkastanjebomen, eiken en platanen, die je in worden. Men wordt op de wenken bediend, als galerie ‘Oud-Zuylen’.echt oude stads- en dorpskernen wel aantreft. want het massatoerisme tiert hier welig. DeHier moet men het doen met iele jonge aan- straatweg langs de Vecht is overvol met auto’splant, die pas over honderd jaar enige indruk en motorfietsen, wat regelmatig tot files leidt, Meer lezen over de Vechtstreek? Kijk dan opkan maken. ‘Het dorp is gebouwd voor twee- en de vaarroute is vol met bootjes. De aanblik www.vecht.nl of www.vensteropdevecht.nlverdieners uit Maarssen en Utrecht,’ weet een van historische buitenplaatsen die de tandvriendelijke bewoner van een grachtenpand des tijds schitterend hebben doorstaan, wordtme te vertellen. ‘Mensen die het in de stad te steeds vaker afgewisseld door nieuwe villa’sdruk vinden en hun opgroeiende kinderen wat van moderne nieuwe rijken – verbouwde
  19. 19. [ advertorial ] www.kewlox.nl 5 13 Geef je op voor de Boekenkrant nieuwsbrief via www.boekenkrant.com 1
  20. 20. 20 MIJN LANDSCHAPVERINNERLIJKTZOIETS ALS ‘MET VAKANTIE NAAR DE BERGEN GAAN’, DAAR KAN IK ALS EEN BERG TEGENOPZIEN. DE ZEE IS THUISKOMEN. ZANGER, TROMPETTIST JEROEN ZIJLSTRA OVER WIERINGEN, DEVIKINGEN, DURGERDAM, IJBURG EN OVER MISVERSTANDEN ROND EEN HOOG ZOUTGEHALTE. Je ziet het land gewoon oprijzen, als je vanaf de Afsluitdijk Wieringen nadert, twaalf meter boven Maar inderdaad, ik ben er wel weg gegaan. Als kind had je in onze streek twee opties: óf je ging naar zee, óf je ging bij een de zeespiegel ligt het eiland dat dankzij de Korte Afsluitdijk boer helpen. Die keuze was voor mij niet moeilijk. geen eiland meer is. Maar het eilandgevoel heeft mij altijd Zo rond m’n tweeëntwintigste wist ik dat ik niet op zee wilde – ik ben er geboren – in zijn greep gehad. De VOC-schepen blijven, maar de muziek in wilde en meldde ik me aan bij het voeren destijds langs Wieringen naar Amsterdam en gingen conservatorium in Amsterdam. Maar de zee bleef belangrijk. op het eiland in quarantaine, er hebben Vikingen gewoond, De visserij betekende mijn studiefinanciering, twintig tot er zijn Romeinse graven met prachtige tufstenen dakjes vijfentwintig weken per jaar bracht ik op zee door. Vissen. gevonden en zelf heb ik, voor de restauratie, naast de kerk in Meestal op kabeljauw, schol en tong. Oosterland zwerfkeien opgegraven. Magisch was dat. Als kind denk je daar niet heel bewust over na, je leeft daar gewoon. ‘Olie en rook’, mijn eerste cd, is een ode aan die tijd. Zoals Maar het heeft mij absoluut gevormd. het in de blues vaak over katoenoogst gaat, heb ik het over En als er één plek op de wereld als ‘mijn plek’ voelt dan is het de zee. In de loop der tijd heeft mijn uitzicht zich verinnerlijkt. de rand van het wad, daar waar je over het wad helemaal naar De ervaring tijdens het varen van die gigantische ruimte het Marsdiep en Den Helder kijkt. Met die prachtige vaargeul bijvoorbeeld, of het vreemde tijdsbesef. Zeevisserij is een langs het Balgzand, die vaarroute naar de rest van de wereld. continu bedrijf, je systeem wordt compleet door elkaar In een woord subliem. geschud. Gedurende zoveel jaren op zee, in mijn geval van
  21. 21. 21Tekst: Brigitte van Mechelen | Portret: Jeroen Zijlstra | Foto: Siebe Swart, Hollandse HoogteUITZICHTg Waddenzee met zicht op het voormalig eiland Wieringen met buien boven de Kop van Noord-Holland. mijn achttiende tot mijn vijfendertigste, raak je behept met ik niet zo bang. Als de bebouwing oprukt dan de kant van kleuren en klanken. Precies omschrijven kan ik ze niet, maar Almere op, niet de onze. Door de crisis is er trouwens van mijn muzikale klankkleur is hierdoor gevormd, dat is zeker. uitbreiding voorlopig geen sprake, IJburg zelf wordt niet eens afgemaakt. Middenstanders die zich er hebben gevestigd raken En nu woon ik in Durgerdam. Mijn vrouw is theologe en kreeg zelfs in de problemen, ja, ook over IJburg hangt nu de blues. hier een baan. En wéér woon ik naast een kerk en aan de rand van het water, aan het IJsselmeer dit keer. Neerlands eerste en enige vertegenwoordiger van de Nee, nee, niet met uitzicht op IJburg. Vanaf ons stukje dijk kijken maritieme kleinkunstjazz wordt ik wel genoemd, ik moet er we uit over het weiland met daarachter de vaargeul tussen een beetje om lachen maar het klopt wel. Wat ik ben en maak IJsselmeer en Amsterdam, de hoofdroute naar de sluizen van heeft absoluut een hoog zoutgehalte. Amsterdam. Er was destijds veel protest tegen deze stads- O, je begreep niet dat ik toen ik het had over Durgerdam als uitbreiding maar nu het stof is neergedaald hebben de zoete variant van Wieringen, ik dat letterlijk bedoelde? Durgerdammers het uitzicht geaccepteerd, heb ik het gevoel. Dat gebeurt vaker, wat ik letterlijk bedoel wordt figuurlijk Verzwolgen te worden door de oprukkende stad, daarvoor ben uitgelegd. Jeroen Zijlstra (1958), zanger, tekstschrijver, componist en trompettist richtte in 1998 de band Zijlstra op. De band is vooral bekend door het lied Durgerdam slaapt, waarmee Zijlstra in 2002 de Annie M.G. Schmidt-prijs won. Samen in Zee is de meest recente voorstelling en cd van Zijlstra.
  22. 22. 22 VERHAAL Tekst: Cees Nooteboom* Beeld: Eddy Posthuma de Boer 3 HET KANON EN DE PAUWEN, de binnenkant van de droom  S oms wilde je dat het kon, dat je een ogenblik uit je leven zou kunnen zien alsof het op film was. Ik heb met Fritzi ten Harmsen van de Beek Jagtlust verlaten, we zijn haar lange straat met de hoge bomen uitgelopen naar rechts, dan weer naar links, en op de Eemnesser Weg terecht gekomen. We zullen de vele kilometers naar Groeneveld lopen, twee figuren uit een boek van Jacob van Lennep, eindelijk zal ik het kasteel ook vanbinnen zien, en de mensen ontmoeten die ik vanaf die allereerste keer dat ik Groeneveld uit de verte zag alleen maar als bewegende schimmen in de verte had waargenomen. Hoe de Eemnesser Weg er nu uitziet weet ik niet, toen was het een eindeloze klinkerweg met aan onze linkerhand de groene polder tot aan de horizon. Dun was ik in die dagen, voor Dienst afgekeurd omdat ik te weinig woog. Maar mijn boek was af, en de vrouw die naast mij liep had het gelezen en sprak er over, wikkelde me in in een lange, zoals altijd meanderende monoloog, die nog voortduurde toen we oprijlaan naar het kasteel opliepen. Het was een zomerdag, dat weet ik nog, zo’n dag waarin de lucht zwaar is en de natuur de mensen in een verzadigde, wellustige stemming brengt. Aan het eind van die lange laan lag het hoge huis met de twee licht naar voren geborgen vleugels, het wapen hoog boven de poort. Twee koets- huizen links en rechts achter het sierhek, een bordes, de hoge, zo Hollandse ruiten, roze baksteen, het leek of alles zweefde. Even later stond ik oog in oog met Joop Colson. Sommige mensen zijn onvergetelijk omdat een eerste aanblik ze voor altijd in je geheugen heeft geëtst. Later zou ik aan zijn sterfbed zitten, ik zou de gekste dingen met hem meemaken, daar en in Roquebrune, hij zou grappen maken over mijn gedichten en hij zou mij uitnodigen om op Groeneveld te komen wonen, maar niets heeft die allereerste keer uitgewist. Hij stond daar een beetje scheef in een grijs pak (later wist ik dat hij alleen maar C&A-pakken droeg van 89 gulden), keek mij aan met een blik waarvan ik wist dat die mij in die ene oogopslag registreerde zonder dat ik wist wat het oordeel was.
  23. 23. 23 We stonden in de hoge, marmeren gang bij een klein kanon, hij had grijs golvend haar met iets van een krul erin dat ze in Suriname kroesoewierie noemen maar het was een ander koloniaal oord, Curaçao, waar hij later veel over zou vertellen. Met een wijde zwaai nodigde hij ons uit naar binnen om Ali te begroeten, zijn vrouw. Nu stond ik zelf in die hoge kamer die ik ooit, jaren daarvoor alleen maar uit de verte had gezien. Een groot affiche van een stierengevecht, schilderijen van Bob Buis, klewangs en andere wapens aan de muur. Dit waren dus de mensen die mijn fantasie hadden aangejaagd toen ik ze vanuit het bos over de vijver in deze ruimte had zien bewegen. Ik was aangeland aan de binnenkant van mijn droom. De meubels in de enorme ruimte van die kamer stamden uit het Waterlooplein, het was juist de ruimte die ze hun allure gaf, grote leren fauteuils, een ronde tafel waaraan ik een paar jaar later zou eten. Er was iets begonnen dat voor mij van grote betekenis zou worden, al wist ik nog niet hoe. De Duitsers hebben daarvoor het woord Sternstunde bedacht, en beter kun je zulke ogenblikken niet benoemen.*Cees Nooteboom (Den Haag, 1933) wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse schrijvers. Van zijn romans en reisverhalen verschenen vertalingen over de hele wereld. In 2003 kreeg hij de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur, in 2004 de P.C.Hooft-prijs, en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.
  24. 24. 24 ESSAY DeHoe was het leven op een buitenplaats in de tweede helft van de 19e eeuw?Wie kwamen er en wat deed men er zoal?In Jeugd in het Beetsenhuis licht Ada Beets, het vijftiende en jongste kind vanpredikant Nicolaas Beets (onder het pseudoniem Hildebrand bekend als schrijvervan de Camera Obscura) een tip van de sluier op.
  25. 25. 25 Tekst: Ada Geertruide Went-Beets* | Beeld: Jan van der Veken © Comic Houselogeer-partij Ada, het vijftiende kind van Nicolaas Beets, over de zomers op Slot Zeist “Het slot waar de familie Labouchère- Ada haar moeder in. ‘Ja, maar niet verder gaan hoor.’ Ze Voombergh woont, ligt rechts aan de Slotlaan en heen links trippelt naar buiten. Voor ’t huis ligt een groot gazon met het broeder- en rechts het Zustersquare van de Hernhutter- een groot perk begonia’s van allerlei kleuren. Ze loopt dit om gemeente. Rechtdoor de tweede dorpstraat in, de laan van en staat voor ’t hek van de hertenkamp. De herten grazen Beek en Royen links voorbij, en dan …’t eerste hek indraaien rustig en worden niet gestoord door dat kleine meiske met (Hoog Beek en Royen), een stukje van de groote laan met de groote ‘ja ja’ hoed op de lange blonde krullen in haar effen dubbele rijen kolossale groen beuken, rechts afzwenken rose jurkje met wit kraagje en pofmouwtjes en een zwart over een kleine steenen brug, ’t kiezel van de oprij, die fluweelen ceintuurtje met laag afhangende strik, witte werkelijk wat omhoog gaat, kermt onder de wielen en … we kousjes en klompschoentjes volmaken haar toilet. Ze kijkt staan stil voor het mooie witte huis. De glazen voordeuren worden door den huisknecht Johan wijd opengeslagen en hij haast zich om behulpzaam te zijn bij ’t uitstappen en “De koffers zijn vooruit gezonden kleine bagage in ontvangst te nemen. De koffers zijn vooruit gezonden met bode Verhaar. In de Vestibule staat onze gast- met bode Verhaar” vrouw met haar twee dochters, de freules Agnes en Louise, stralend van hartelijkheid. ‘Dag Constance’ en prof. Beets met haar groote blauwe oogen ernstig naar die mooie herten drukt haar hartelijk de hand. ‘Mijnheer Beets, blij U hier met hun prachtig gewei en de kleine hertjes vlak bij hun weer te zien.’ De verdere begroetingen zijn allerhartelijkst moeder. ‘Vanavond krijgen jullie weer roggebrood van me en wij gaan allen naar de groote zaal waar ’t zoo heerlijk uit het klepmandje dat de baas in de vestibule zet, hoor! naar bloemen ruikt. ‘Mag ik even naar de herten,’ fluistert Ik blijf een heele tijd hier en dan mag je uit mijn handje eten,* Ada Geertruide Went-Beets (1871-1955) begint haar ‘memoires’, die zij tijdens de tweede wereldoorlog opschreef, met de beschrijving van een jaarlijkse logeerpartij op Slot Zeist. Uitgebreid verhaalt ze hoe ze met haar ouders en zusjes de zomer doorbrengt op dit voorname buiten van de familie Labouchère-Voombergh.
  26. 26. 26 ESSAY maar dat durf ik nog niet erg,’ zoo praat ze voort. ’t Is heel stil de oprij, baas?’ ‘Dat ben oraniebloesems, die krijg ie in je om haar heen, de hooge bomen ruischen, alleen in de stal, haor a je trouwt’, zei hij lachend. ‘Ik ook?’ ‘Nou, secuur hoor.’ links van ’t huis op kleinen afstand hoort ze fluiten. Ze keert zich om en kijkt op naar ’t huis. ‘Zou ik weer op de badkamer ’s  Middags zei freule Louise: ‘Ik vind de bloemen zoo mooi slapen en de zussen ernaast op de groote balconkamer? geschikt vandaag!’ ‘Ja, ik heb ook geholpen,’ zei Ada. Met Wat een prachtige bloemen op ’t balcon.’ Moeder wenkt freule Louise was ze heel erg op haar gemak, die verzon en ze holt naar huis. ‘We gaan ons even opknappen voor de altijd iets prettigs en ging met haar naar de winkels van lunch, kom maar. De zussen zijn al boven op de balcon- ’t Broederhuis en dan kwam ze beladen met schatten terug. kamer.’ ‘En waar slaapt U en papa?’ ‘Wij zijn weer beneden Deze heerlijke logeerpartij werd ieder jaar herhaald en toen in de blauwe kamers, weet je wel, daar heeft papa dan ook ze grooter was kwam er nog een meisje logeeren, Hilda zijn studeerkamer, weet je ’t nog?’ ‘Ja ik kom straks kijken, Witsen Elias, die een trouwe vriendin werd. Dan mochten is ’t kippenhok er nog achter?’ ‘Ja hoor.’ ze in ’t huisje zelf kooken en vriendjes en vriendinnen vragen en zaten ze er ’s avonds, bij een kaars, spook- Na de lunch werd een wandeling door ‘de plaats’ gemaakt. geschiedenissen te vertellen. Soms waren er groote Den anderen morgen was Ada al vroeg op en kwam de kamenier, voor ze de freules hielp, haar aankleeden en ’t haar opmaken, dat vond ze heel deftig. Ze ging naar “Met freule Louise was ze beneden en vond in de hal haar vriend de tuinbaas die de erg op haar gemak” bloembakken verzorgde. ‘Zoo bè je daar weer, da’s goed. Mot je me maar weer is een handje hellepe hoor.’ Aan pic-nic’s met de familie van ’t Slot, van Pavia en van ’t ontbijt zegt Mevrouw: ‘Ada wil zeker wel naar haar huisje Aardenburg, een heele stoet groote tentwagens achter vanmorgen, kom straks de sleutel maar bij me halen.’ Toen elkaar b.v. naar het leegstaand kasteel Zuijlenstein onder Mevrouw later in ’t kleine kamertje naast de voordeur zat Leersum, waar de kinderen natuurlijk door alle zalen holden waar ze ’s morgens armen en behoeftigen ontving en haar en tot boven in den toren klommen, of tennispartijen op weldaden uitdeelde, klopte Ada aan en kreeg de sleutel. ’t Slot met daarna een groot diner. Ada genoot; maar één ding vond ze vreeselijk: al die kinderen hadden Ze ging met haar moeder naar ‘het huisje’. Dicht bij de stal, Engelsche, Duitsche of Fransche verscholen achter boschjes, stond een klein, met klimop gouvernantes en zij … kon die talen nog niet begroeid, boerenhuisje. Er vóór was een tuintje met floxen, vlot spreken, dat maakte haar verlegen. dahlia’s, riddersporen en al zulke heerlijke oude bloemen en … een pomp. Moeder ontsloot de deur, een boven- en Heerlijk vond ze met Foef en Alfred, ieder benedendeurtje, en dan stond je in een oud-Hollandsch op een ezel ’t park door te draven, maar ze vertrekje met fornuis, glazenkast met serviesgoed, een gaven haar ezel wel eens een harden klap la met tafelgoed en keukendoeken, een witgeschuurde om te zien of ze er op bleef en dat was kleptafel, veel koper aan de witte muren en alles, alles weleens niet ’t geval, maar dat was juist voorhanden wat in een keuken behoort. De luiken werden leuk. Ook speelden ze ‘nachtwacht’ door opengezet en Ada nam juichend bezit van haar huis! ’t heele slot en dan kwam je in zoo’n zaal Ze trok dadelijk ’t keurige boerinnepakje aan, nam emmer met gobelins en harnassen in ’t half- en bezem, spons en lap en ging ijverig aan ’t schoonmaken, donker en hoorde allerlei geluiden, natuurlijk op klompen, terwijl mama op de bank in ’t tuintje maar ze hield zich goed tusschen al die zat. Dat was iedren dag een heerlijkheid! Eens op een dag plagende jongens.” ontdekte ze de moestuin! Ze liep met haar springtouw door de plaats en zag achter een boschje een poortje openstaan dat ze nog nooit had ontdekt. Even kijken … en een heel andre wereld ging voor haar open, een zachte bloemengeur kwam haar tegemoet, de baas liep er, een groote geel strooien hoed achterop zijn hoofd, met een enorme mand afgesneden bloemen, de knechts lagen hier en daar geknield tusschen groenten en kruiden en in de broeibakken zag ze komkommers en meloenen, tegen de muur perzik- en abrikozenboomen met heerlijke vruchten. ‘Zoo juffertje,’ zegt de baas, ‘hè je ons gevonden?’ ‘Ja, waar ga je met die BOEK bloemen naar toe?’ ‘Vaozen schikken voor de zaol, ga je Jeugd in het Beetsenhuis. Herinneringen van de jongste dochter van Nicolaas Beets. met?’ Daar gingen ze en ze mocht bloemen aangeven en Ada Geertruide Went-Beets, bezorgd door Peter van Zonneveld. de vuile bloemen in de mand doen en de baas leerde haar Athenae Batavae, 2003. isbn 9071398056, 9789071398056. prijs € 12,- Deze publicatie is te bestellen per e-mail verkoop-publicaties@library.leidenuniv.nl  kleuren schikken en de namen der bloemen. ‘Wat zijn dat onder vermelding van de titel, uw naam en volledige adres. voor witte bloemen aan die boompjes in die tobbe’s langs
  27. 27. DE SCHUTTING 27 In vervlogen tijden creëerden welgestelde Amsterdammers op hun buitenplaatsen een eigen paradijs. Maar hoe doen wij dat anno nu? Wat blijkt, ook voor de 21e eeuwer ligt het Paradijs vaak in het groen. Wilma: ‘Het is een genot om lekker rustig en hier te wonen, heerlijk in het Het paradijs van groen.’ Eline Janssens (www.eline-janssens.nl) en Marie Christine Meijer (www.gurk.nl) Bill: ‘Als je een paar bomen in je tuin hebt en dat het zonlicht tussen de bladeren door speelt, wordt het snel knusser. Mijn paradijs is een “open tuin”, terwijl het licht door de bomen toch niet hard is.’ René: ‘Alhoewe l de meeste bu zijn, beleef ik pa itenplaatsen pa radijselijke dage radijzen De Westpolde n in Noord-Gron r bij Lauwersoog ingen. in de winter be is zowel in de zo toverend moo mer als donker en is de i. Daar is donker stilte, mits he echt En de mensen: t niet waait, we die hebben iets rkelijk stil.VOOR HET VOLGENDE NUMMER VAN GRNVLD: elders aan het vastgehouden wat overal verdwijnen lijk t.’ Omdat dit onderwerp nog lang niet is uitgeput, vragen wij u ook voor de volgende keer om een foto, tekst of beeld van uw favoriete buiten in te zenden. Stuur uw materiaal vóór 31 oktober naar grnvld@mineleni.nl
  28. 28. 28 WENDE“Als het je lukt om mensen op andere manieren naar een probleem te laten kijken, bedenken ze vanzelf andere oplossingen”
  29. 29. 29Tekst: Matthijs Sienot* | Beeld: Marco Bakker** Jan Hartholt, directeur Kasteel Groeneveld over het mengen van perspectieven en de rol van ‘zijn’ kasteel hierin. Op Het Kasteel kijken mensen verder dan op een gewone vergaderplek Een windvlaag blaast het rapport dat voor Groeneveld bijvoorbeeld in op het thema ‘eten’. Hij wil de hem op tafel ligt door de kasteeltuin. Lachend rent Jan Hartholt samenhang laten zien tussen de manier waarop we voedsel achter de papieren aan. Het tekent de houding van de directeur maken, exporteren en zelf gebruiken, en wat dit betekent van Kasteel Groeneveld. Dit interview is voor hem een thuis- voor onze omgeving. wedstrijd. Ontspannen filosofeert hij over de geschiedenis en toekomst van ‘zijn’ kasteel. Zijn verhaal leidt me via Neptunus, ‘Eén op de drie wagens vervoert een agrarisch product, naar de VOC en de Club van Rome, om uiteindelijk te eindigen van bier tot boter. De productie van ons eten en het transport bij het vernieuwde Kasteel Groeneveld. ervan beïnvloedt ons landschap. Als je er bijvoorbeeld in slaagt om de afstand tussen grondstof en eindproduct te halveren, Tijdens ons gesprek zijn de voorbereidingen voor de heeft dat grote gevolgen. Maar het productieproces van ons Open Dag van het kasteel in volle gang. Hierbij wordt het voedsel is helemaal opgeknipt in kleine stukjes deelverant- vernieuwde kasteel voor het eerst getoond aan het publiek. woordelijkheden. Met Kasteel Groeneveld willen wij mensen We passeren her en der dozen die nog moeten worden uitge- uit de productieketen weer bij elkaar brengen en zicht geven pakt en enigszins detoneren in het nieuwe, strakke interieur op het grotere geheel. van de werkplekken. ‘Is dat zondag allemaal opgeruimd?’ vraag ik enigszins bezorgd. ‘Natuurlijk,’ zegt Jan Hartholt, Het mooiste vind ik wanneer we een publiek van leken, terwijl hij stevig doorloopt. ‘Straks komen er mensen in, en wetenschappers, kunstenaars en beleidsmensen bij elkaar dan gaat het pas echt weer leven.’ brengen voor een menging van verschillende perspectieven. We blijven staan bij een klassiek beeld. ‘Dit is Neptunus, dat is Dat is belangrijk, want als het lukt om mensen anders naar niet de God van de Baarnse bossen, maar van de zeven zeeën een probleem te laten kijken, bedenken ze ook vanzelf andere die de Nederlanders bevoeren en waarop de rijkdom ons land oplossingen. binnendreef. Deze kooplieden woonden in fraaie grachten- Dus voor een debat over voedselinnovaties betrekken wij niet panden, maar in de stad stonk het ’s zomers als een oordeel. alleen producenten, maar ook consumenten, die vaak het Dus bouwden ze buitenverblijven, om met vrienden wijn te gevoel hebben dat ze verneukt worden. Als je tegenwoordig drinken, over literatuur te praten en te discussiëren over de een etiket leest, moet je het hele internet afstruinen om te samenleving. Die rol vervult dit gebouw nog steeds, ook nu begrijpen wat er staat.’ het vernieuwd is. Het is een ontmoetingsplaats om te genieten, maar ook om over maatschappelijke thema’s te debatteren.’ Zo wil Jan Hartholt met Kasteel Groeneveld via discussies over onze relatie met de natuur bijdragen aan beleid dat even- Toen het toenmalige ministerie van Landbouw en wicht brengt tussen groen en groei. Het verbouwde kasteel is Visserij Kasteel Groeneveld in de jaren zeventig verwierf, daarom beter voor die discussie ingericht, met ruimere zalen, werd het een plek waar ingezet werd op de bewustwording moderne faciliteiten en betere afscheidingsmogelijkheden van onze omgang met de natuur. Door het rapport van de zodat verschillende doelgroepen tegelijkertijd bediend kunnen Club van Rome stond het milieu hoog op de politieke agenda. worden zonder dat ze last van elkaar hebben. Jan Hartholt: Discussies daarover zijn sindsdien nooit verdwenen, maar ‘Het kasteel wil ook iets zijn van “the medium is the message”. ‘poppen steeds weer op in een andere vorm,’ stelt Jan Het valt me altijd op dat hier meer kan dan op een gewone Hartholt. De discussie draagt nu het label ‘duurzaamheid’. vergaderplek. Dit nodigt uit, het opent, en dat werkt door in Binnen dat containerbegrip zoomt Jan Hartholt met Kasteel de debatten die we hier hebben.’ *Matthijs Sienot is publicist en uitgever van hetkanWel, de website over groener, eerlijker en leuker leven.**Marco Bakker is freelance portretfotograaf.
  30. 30. 30 ANDER BEELD Tekst: Brigitte van Mechelen Beeld: George Burggraaff, Hollandse Hoogte
  31. 31. 31DE MIJNE IS GROTERGroter, mooier, strakker, jonger, we kunnen erwat van. Altijd al. Neem die theehuisjes langs deVecht, wie een boottochtje maakt ziet ze liggen,het ene na het andere. Natuurlijk was het eengenoegen om met uitzicht op het kabbelendewater een kopje thee te drinken, maar dat wasniet de enige reden waarom ze werden gebouwd.Lange tijd nadat de VOC-schepen het voor heteerst meebrachten bleef thee krijsend duur.Met een eigen theehuisje, er waren zelfs catalogivan, liet je zien dat je wat te besteden had.Met een Land Rover trouwens ook.A Landroverbrug, landgoedfair Mariënwaerdt

×