GRNVLD 2011/08

1,169 views
1,048 views

Published on

Magazine over het verbinden van stad en land

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,169
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

GRNVLD 2011/08

  1. 1. 08 2011 MAGAZINE OVER HET VERBINDEN VAN STAD EN LAND Paardenmeisjes – borstelen, knuffelen en… rijden Gefrituurde visgraat MARJAN IPPEL Over dierenliefde‘Mijn koninkrijk STINE JENSEN & JET BAKELS voor een paard!’ EN VERDER Dieren als (lees)voer Wadden zelfvoorzienend? Wambuis door A.L. Snijders
  2. 2. [ ]
  3. 3. 03COLOFON VOORAFGRNVLD is een uitgave van Sjaalman Media inopdracht van Kasteel Groeneveld. GRNVLDverschijnt vier keer per jaar. Het volgende nummerverschijnt in maart .GRNVLDGroeneveld , ML Baarn, grnvld@minlnv.nl Beeld: Hans van OudenaardenUitgever Sjaalman Media, Chris van KoppenRedactie Caroline van der Lee (hoofdredacteur),Brigitte van Mechelen (managing editor),Mariken Bokeloh (redacteur)Vormgeving Volta_ontwerpers, UtrechtDruk Wilco, AmersfoortMedewerkers Jennifer Armstrong, Marco Bakker,Willemijn van Benthem, Andrea Bosman, EricBrinckmann, Jos Collignon, Comic House, Jan Dobbe, Caroline van der Lee HoofdredacteurWilma Elmendorp, Kester Freriks, Gerrie Hondius,Marjan Ippel, Frank Jonker, Hans van Keken,Dieuwertje van de Moosdijk, Aloys Oosterwijk,Saskia van Osnabrugge, Hans van Oudenaarden,Ingrid en Dieter Schubert, Hugo Schuitemaker, Voor paardenmeisjes heb ik een heimelijk ontzag. Jonge,Robin Schouten, Matthijs Sienot, A.L. Snijders, veelal tengere kinderen zijn het, die onverschrokken zo’n groot paardPaul Teng, Christine Tinssen, Wouter Tulp tegemoet treden. Natuurlijk heb ook ik rond mijn achtste levensjaar, geïnspireerd door vele paardenboeken en paardenseries, heel evenFoto cover Bouwspeelplaats Het Landje, een geflirt met deze edele dieren. Maar na een nadere kennismaking was ikavontuurlijke speelplaats voor kinderen van tot voorgoed genezen. Het bleken arrogante, eigenzinnige, nukkige beesten,en met jaar in Amsterdam-West. die bijten naar voor en trappen naar achter. Levensgevaarlijk! Ze hebbenFoto: Joost van den Broek, Hollandse Hoogte. mijn bewondering, maar op gepaste afstand.Titel van dit nummer is ontleend aan WilliamShakespeare’s Richard III, “A horse! A horse!My kingdom for a horse!” Mijn toewijding gold sindsdien de cultuur: boeken, film en vooral strips.Foto achterkant Henny ten Hulscher Als ik al iets ben geworden, dan is het wel een ‘stripmeisje’ (de vaste lezers van GRNVLD zal het niet zijn ontgaan dat die laatste liefde totAlle zorg is besteed aan het achterhalen van de vandaag de dag is gebleven).namen van de rechthebbenden. Degenen die Overigens werd een van mijn favoriete stripfiguren dan toch een paard:desondanks menen zekere rechten te kunnen doen Jolly Jumper, het paard van poor lonesome cowboy Lucky Luke. Wat ditgelden, kunnen contact opnemen met de uitgever. paard zo leuk maakt? Wel hij is arrogant, eigenzinnig en nukkig, chagrijnigMarketing en advertentieacquisitie zelfs. Net een echt paard dus. Maar van lijntjes op papier en daardoorIsabelle van der Weijden, info@belenjet.nl een heel stuk minder gevaarlijk.mISSN -Abonnementen Een abonnement kost , voorvier nummers per jaar. Voor een abonnement ziep. . Als abonnee bent u tevens vriend van deStichting Groeneveld. De Stichting Groeneveld on-dersteunt de activiteiten van Kasteel Groeneveld.Als vriend heeft u gratis toegang tot het kasteelvoor uzelf en een introducé, wordt u uitgenodigdvoor openingen en evenementen en krijgt ukorting op speciale publicaties.Aanmelden voor de maandelijkse nieuwsbrief kanvia www.kasteelgroeneveld.nlNieuws en persberichten kunt u sturen naarGRNVLD, Groeneveld , ML Baarn,grnvld@minlnv.nl grnvldmagazine Kasteel Groeneveld
  4. 4. roene W eG e D g culinaireie inspirat voor de fe estdage n PTENMOOIE RECE LIGE KERSTVOOR EEN GEZEL RD AAN HET WOOBIO BOER ONS VLEES VANDAAN?WAAR KOMT N KOKENGEZELLIG SAMEREN MET JE KINDE
  5. 5. I N HO U D 05Knuffelen 06 Kort nieuws 08 Stine Jensen & Jet Bakels 12 ( ) Johan Gri oen 14 Paardenmeisjes 20 Marinus van Dijke 22 A.L. Snijders 12 24 Dieren als (lees)voer 28 Yorick Haan 30 Dierenbegraafplaats Zevenhoven 32 Reflecties, inzichten 36 Strips met een ecologische boodschap 38 Het Lankheet 43 Strips over dierenliefde 44 Marjan Ippel 46 Pwyll en Rhiannon Groo(t)s 48 + HERDER JOHAN GRIFFIOEN Verbouwingsfeuilleton, evenementen OVER LANDSCHAPSBEHEER
  6. 6. 06 Z A A IGO ED TENTOONSTELLINGNIEUWS – PUBLICATIES, TENTOONSTELLINGEN, PRIJS VRAGEN,CAMPAGNES, SYMPOSIA, INNOVATIES. NIEUWS EN PERSBERICHTENKUNT U STUREN NAAR GRNVLD, GROENEVELD 2, 3744 ML BAARN, Nieuwe Energie Museum Boijmans Van Beuningen toont een verzamelingGRNVLD@MINLNV.NL ongewone en inventieve oplossingen rondom het begrip duurzaamheid. De verrassende, vreemde en soms onvoorstel- bare objecten en sculpturen zijn ontwikkeld door kunstenaars, LEZERSAANBIEDING ontwerpers en progressieve denkers. Te zien is werk van onderWILD! RECEPTEN VOOR ALLE SEIZOENEN meer Atelier NL, het duo Auger-Loizeau, Joris Laarman, Philippe Rahm, Bertjan Pot, Michiel van Bakel, John Körmeling,Genieten van het eerlijkste scharrelvlees dat er te Oskar de Kiefte, Eric Klarenbeek, Mike Thompson, Panama-krijgen is… wild! In dit basisboek laat Joyce Huis- renko, Jurgen Bey, Jeroen Verhoeven, Zoe Papadopoulou,man samen met gerenommeerde wild-chefs zien Design Drift en Theo Jansen.dat wild behalve in de traditionele gerechten ook ‘Nieuwe energie in design en kunst’ is te zien t/m februariheel anders verwerkt kan worden. De recepten in Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.zijn origineel en niet al te moeilijk te maken. Metdit boek geniet je als thuiskok het hele jaar doorvan wild.Wild! Nieuwe recepten voor alle seizoenen AA NB IED IN G: Joyce Huisman Terra Lannoo 5 GR NV LD MA G EX EM PL AR EN WE GG EV EN VA N WI LD ! | , NIE UW E RE CE PT EN VO OR AL LE SE IZO EN EN . ? stuur een mail met uw naam en adres naar grnvld@minlnv. nl BUITENGEWONE VARKENS INVESTEREN IN VARKENS Varkens die lekker scharrelen door het bos of in een akker. Zo hoort het, zou je denken. ‘Buitengewone Varkens’ wil varkens weer zichtbaar maken voor iedereen en tegelijk een nieuwe impuls geven aan het landelijk gebied en de diversiteit van het landschap. Als consument kunt u Buitengewone Varkens helpen door u via de website aan te melden als crowdfunder. Crowdfunders investeren in varkens en krijgen een certificaat dat recht geeft op drie jaarlang vleeswaren ter waarde van euro en deelname aan events van Buitengewone Varkens. : www.buitengewonevarkens.nl BLOG HOUT FOODLOG De blog Foodlog wist, met Dick Veerman als drijvende krachtKRANTHOUT en een sterke schare bloggers en respondenten (zoals Teun van der Keuken, Lizet Kruy en Wouter Klootwijk), in deDe krant van gisteren wikkelen we om de vis, of leggen we in de kattenbak. Meike afgelopen jaren uit te groeien tot de graadmeter in de onlineMeijer bedacht tijdens haar studie aan de Design Academy in Eindhoven een andere voedselketen. Sinds september is de blog vernieuwd.toepassing: kranthout. Kranthout is gemaakt van papier met overgebleven edities Een nieuw logo en een nieuwe slogan: ‘Foodlog lekker-scherp-van het Eindhovens Dagblad als bron. zinnig’. Onveranderd is de kritische blik op eten van dit blog.Kranthout ziet eruit als hout, kan worden verwerkt als hout (gezaagd, gefreesd en Gelukkig, want dat blijft hard nodig.geschuurd) en wordt nu ook als hout gebruikt in de meubelcollectie van ontwerplabel : www.foodlog.nlVij . Behalve kasten en kabinetten zijn er krukjes die gemaakt zijn met de traditionelehoutdraaitechniek en is er een leeslamp en krantenhouder ineen waarbij het lichtaangaat als je de opgerolde krant uit de koker haalt. Het project werd mede mogelijkgemaakt door het SRE Stimuleringsfonds en het Eindhovens Dagblad. : www.vij .nl
  7. 7. 07 KALENDERBOEK Buitenplaats- TENTOONSTELLING kalender Ter gelegenheid van het Jaar van de Historische Buitenplaats wordt een speciale kalender uit- gegeven door Mercurius Art Productions. Deze kalender is tot stand gekomen in samenwerking met de Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen . Voor iedere Ontmoetingen maand zijn twee buitenplaatsen geselecteerd en van elke buitenplaats twee foto’s, zodat iedereen zo veel mogelijk in het woud kan genieten van de diversiteit van onze buitenplaatsen. Mercurius Art Productions Dit najaar verscheen het blad Land en - kalender@mercurius.com Kunst in Het Groene Woud ter afsluiting www.mercuriusart.nl van Landkunst . Landkunst richt zich op de culturele, sociaal-economische en ROOTS ecologische betekenissen van een gebied en stelde in de zomer van ‘de ont- Grasduinen wordt Roots moetingsplek’ als thema centraal. Ontmoetingen tussen stad en land, tussen Roots heet het nieuwe magazine over natuur. Roots is de opvolger VERSE VIS! de kunstwerken en de bewoners en van Grasduinen. Het ‘nieuwe’ Marco Bakker en Hugo Schuitemaker, gebruikers ervan. Letterlijk, door een plek magazine sluit aan op trends wier werk met regelmaat in te creëren in het landschap. Zoals met het als de groeiende liefde voor de GRNVLD te bewonderen valt, zijn werk Kas Plek van Elmo Vermijs. Maar ook natuur en de voorkeur voor samen vertegenwoordigd in de met de serie graancirkels die Thomas biologisch, streek- en seizoens- tentoonstelling ‘Verse Vis!’ in het Stricker maakte om aandacht te vragen gebonden eten. Volgens Hoofd- Zuiderzeemuseum. Beide foto- voor de wereldgraanproductie in . redacteur Fanny Glazenburg grafen hebben ieder op hun eigen In Land en Kunst worden alle werken die speelt Roots in op het toene- manier het thema visserij op de kunstenaars, ontwerpers en fotografen mende verlangen om terug te gevoelige plaat vastgelegd. hebben gerealiseerd uitgebreid toegelicht. keren naar de basis, de innerlijke rust die je vindt in de natuur. Marco Bakker fotografeerde in Ook zijn de ervaringen te lezen van enkele Roots verschijnt maandelijks en brengt natuurfotografie, stemmig zwart-wit de laatste auteurs die op uitnodiging in Het Groene onderwerpen als koken met eerlijke ingrediënten, natuur in de dertien vissers van Enkhuizen. Woud verbleven. stad, wandelroutes, interessante reizen en de beste adressen Ook te zien zijn Bakkers portretten Land en Kunst in Het Groene Woud is voor voor natuurproducten. Roots voegt ook een interactief element van de laatste palingvissers van , (exclusief verzendkosten) toe. Lezers kunnen natuurfoto’s uploaden en bekijken op de Volendam. Beide series vormen te verkrijgen bij het BKKC, Postbus , site. Roots is een uitgave van Sanoma. Het verschijnt keer een tijdsdocument én een ode aan AB Tilburg, j.obbens@bkkc.nl per jaar en kost , per nummer. een verdwijnende beroepsgroep. In fotografeerde HugoTENTOONSTELLING Schuitemaker innovatieve en klein- FOOD FORWARD schalig werkende vissers voor zijn afstudeerproject Zeeliefhebbers. Voedsel is vandaag de dag het onderwerp van cynische specula- Maar daar bleef het niet bij: van- tie. Gevreesd wordt dat dankzij ons eetpatroon, de productie- daag de dag is Zeeliefhebbers een methodes en het gebrek aan voedselethiek, we in niet consumenteninitiatief. Maandelijks meer in staat zullen zijn onze steden van voedsel te voorzien. verschijnt er een gecombineerde De tentoonstelling ‘Food Forward’ presenteert slimme oplos- uitgave van fotografie met bijzon- singen en opzienbarende ideeën met betrekking tot de toe- dere dagverse vis. Het is Schuite- komst van ons voedsel. Met nieuwe werken van John O’Shea makers missie om vergeten vis (UK), Michiko Nitta en Michael Burton (UK), Christian Jankowski onder de aandacht te brengen en en Arne Hendriks (NL). De tentoonstelling ‘Food Forward’ is te laten zien dat er ook op een onderdeel van het Foodprint Programma van kunst- en cultuur- ‘groene’ manier gevist kan worden. centrum Stroom in Den Haag. ‘Verse Vis!’ is tot en met april januari t/m april , Stroom, Hogewal - , Den Haag. te zien in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.
  8. 8. 08 TER TAFEL Dieren- in liefde breed perspectief
  9. 9. 09Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HouseFilosofe en schrijfster Stine Jensen en cultureel antropologe Jet Bakelsover ‘het waarom’ van onze liefde voor dieren.Waarom houden mensen van dieren? boek Het verbond met de tijger: Visies op mensenetendeWat betekent een huisdier? Is liefde voor dieren cultureel dieren in Kerinci, Sumatra staan veelzeggende voorbeeldenbepaald? van dit ‘vermenselijken’. Bakels: ‘Op Sumatra is de natuurVele vragen over de verhouding tussen mens en dier. Twee de norm. Daar heersen de wetten van de wildernis. In diedeskundige vrouwen, Stine Jensen en Jet Bakels, geven hun wildernis is de mens niet de baas, maar zijn dat de mensen-visie die getuigt van betrokkenheid. Dankzij hun weten- etende of levensgevaarlijke dieren. Elke seconde kan deschappelijke achtergrond behouden ze afstand tot het mens in het oerwoud besprongen worden door een tijgeronderwerp en plaatsen ze de menselijke dierenliefde in of ten prooi vallen aan de dichtklappende kaken van eeneen breed perspectief. krokodil. Uit eerbied voor deze krachten kent de mens bovennatuurlijke eigenschappen toe aan wilde dieren, bijvoorbeeld door een tijger te beschouwen als een voor-Eerst enkele getallen: in Nederlandse huishoudens bevinden ouderfiguur. Deze geesten zijn altijd ‘goede’ geesten, enzich . miljoen katten, . miljoen zang- en siervogels en daarom in principe ongevaarlijk. De angst is weggenomen.’ . miljoen honden. Deze dieren spannen de kroon. Voortsleven er paarden, pony’s, postduiven, knaagdieren, reptielen,amfibieën en konijnen in nauwe relatie tot de mensen. Bakels verrichtte in onderzoek in een van de meest‘Mensen projecteren hun gevoelens op dieren,’ geeft filosofe verlaten gebieden van West-Sumatra. ‘Ik ontdekte daten schrijfster Stine Jensen als belangrijkste reden van het mensen met tijgers een verbond sloten. Dat hebben dewaarom van het houden van dieren. Cultureel antropologe Nederlanders tijdens de koloniale overheersing nooit goedJet Bakels, die studie verrichtte naar weinig ‘aaibare’ dieren begrepen. De ambtenaren loofden geld uit voor elke dodeals krokodillen en tijgers, voegt eraan toe: ‘Tot deze sterke tijger. Maar er werd bijna geen tijger gedood. Dan zou dedieren voelen mensen zich aangetrokken omdat ze de Indonesiër de geest van zijn voorouders hebben gedood, enoppermacht van de natuur verbeelden en de mens tot dat past niet in hun visie. Liefde voor dieren en de specialenederigheid dwingen. In Indonesië zijn tijgers symbool betekenis die een dier krijgt toegedicht, is duidelijk cultu-van goddelijke kracht.’ reel bepaald.’ Voor Stine Jensen was het ‘ondenkbaar’ dat haar boek over apen over een andere diersoort had kunnen gaan: ‘De dubbel-In het huis van Jet Bakels in Amsterdam, met uitzicht op zinnigheid van mensapen, hun ambiguïteit, zorgt ervoor dateen dichtbegroeide tuin, passeren tal van dieren de revue, mensen zich met deze dieren kunnen identificeren. Ik benmet de nadruk op apen en tijgers. Dat is niet verwonderlijk. in mijn jeugd weliswaar een traditioneel paardenmeisjeStine Jensen schreef het boek Waarom vrouwen van apen geweest, maar in mijn boek moesten apen wel de hoofdrolhouden met als ondertitel De vergeefse mensenliefde voor spelen. De film King Kong uit is beslissend voor onzeBokito en andere apen. Aan het begin van het gesprek zegt visie op mensapen, vooral geliefd door blanke vrouwen.ze: ‘In de gangbare beeldvorming, zoals we die vinden in Het dier is groot, bezit brute krachten, maar kent ook antro-boeken, films en romans, zijn veel vrouwen ongelukkig in pomorfe trekken. De spanning die de film oproept heeft eenhun huwelijk. Omdat mensapen op ons lijken, zoeken vooral hoog en expliciet erotisch gehalte. Zal de aap verder gaanvrouwen contact met apen. Het bekendste en meest spre- dan alleen tederheid jegens de vrouw? Toont hij ook zijnkende voorbeeld daarvan is de vrouw die in de Rotterdamse agressieve krachten? In mijn boek probeer ik een brug teDiergaarde Blijdorp intens oogcontact zocht met de gorillaBokito. Die ontsnapte in mei . Voor dit dier was datinnige contact onverdraaglijk. Het beroofde hem van hetdier-zijn. De vrouw vermenselijkte de gorilla.’ Ook Jet “3.6 miljoen katten, 2.6 miljoen zang-Bakels ziet in de omgang van de mens met wilde dieren alstijger en krokodil een aspect van ‘vermenselijking’. In haar en siervogels en 1.7 miljoen honden” *Kester Freriks (1954) is verbonden aan NRC Handelsblad. Hij is schrijver van romans en van boeken over de natuur, waaronder het recente Verborgen wildernis. Ruige natuur en kaarten in Nederland.** Aloys Oosterwijk (1956) volgde de Academie van beeldende kunsten in Arnhem. Grote bekendheid verwierf hij met de strip Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 is hij rechtbanktekenaar.
  10. 10. 10 TER TAFEL slaan tussen wetenschap en roman, tussen alfa en bèta. Op midden van de boot. Elke keer als de orka aan de opper- die manier kan ik de liefde van mens tot dier persoonlijker vlakte kwam, dook hij juist op vlak naast de indiaan. Dat verwoorden. Dat vrouwen gefascineerd zijn door apen, is ontroerde me zeer en sterkte mij in mijn gedachte dat de ook het hoofdthema in het boek De vrouw en de aap van de band tussen orka en indiaan zeer hecht was. Het verzet Scandinavische schrijver Peter Høeg. Hierin is de liefde van de indianen tegen het terugzetten is in mijn ogen voor de aap expliciet. De vrouwelijke hoofdpersoon vindt gerechtvaardigd.’ bij de aap alles wat een man haar niet kan geven, zelfs de onbaatzuchtige liefde. De aap is zachtaardig van karakter, begripvol, trouw. Dat zijn eigenschappen die mensen in Hetzelfde probleem speelt nog steeds met de orka Morgan, dieren zoeken. Niet het dierlijke aspect, maar juist het die door het Dolfinarium Harderwijk is opgevangen. Tot menselijke.’ aan de rechtbank aan toe is tussen actiegroepen en biologen gestreden om Morgan wel of niet vrij te laten. Bakels legt uit: ‘Tegen de adviezen van de geraadpleegde orkakenners Jet Bakels kiest eerder voor het standpunt van de wildheid in wilde de pressiegroep die opereert onder de naam Orka dan voor de visie van de vermenselijking van dieren die Coalitie het dier vrijlaten. Volgens biologen betekent dat Stine Jensen in haar publicaties verwoordt. Bakels de dood van het dier. De verzorgers van Morgan zijn geen refereert aan het sprookje van Roodkapje in de populaire dierenmishandelaars, zoals sommige activisten in hate- cultuur. ‘In Roodkapje is de wolf werkelijk een gevaarlijk mails laten weten. Ik vind zo’n extreme houding zorg- en angstaanjagend dier. Dat geldt ook voor de vroegste ver- wekkend. De balans is zoek.’ halen en films over weerwolven. Hierin zijn weerwolven verscheurende dieren. Maar het is interessant te ontdekken dat, nu de wildernis zijn dreiging meer en meer verliest, ook “Eén paard in de wei is weerwolven geleidelijk een verschuiving van het horror- achtige naar het aantrekkelijke en zelfs begeerlijke vertonen. diepe eenzaamheid. Eén Toch behouden ze altijd de krachten van de wildernis. In onze cultuur hebben panters en tijgers een seksuele con- marmot of konijn in notatie, en die tref je in landen waar ze echt voorkomen, bij- voorbeeld op Sumatra, niet aan. Wij kennen panterlingerie een hok is een tragedie” of sexy kleding met tijgerprints. De suggestie is duidelijk: Jet Bakels vrouwen die dit dragen zijn zowel aaibaar als gevaarlijk, het zijn femmes fatales.’ Stine Jensen is van mening dat de mens in onze maatschap- Volgens Bakels zoekt de mens ‘altijd contact met de natuur, pij een veel te grote afstand heeft tot de natuur. Jet Bakels met de dieren’. Maar de manier waarop is verschillend. Aan wijt die afstand aan de ‘verstedelijking en de welvaart’. de ene kant van het spectrum bevinden zich mensen die hun Bakels: ‘Door de combinatie van die twee elementen, de katten koesteren en praten met hun honden, aan de andere toegenomen welvaart én de distantie tot de natuur, roman- kant heb je dierenactivisten. Bakels staat met hen soms tiseert de mens de natuur. Niet voor niets is Boer zoekt vrouw op gespannen voet. Zij illustreert haar visie aan de hand van het meest bekeken televisieprogramma.’ Stine Jensen de lotgevallen rond de orka Luna. Ze schreef hierover het maakte kortgeleden een reis door Groenland en daar jeugdboek Luna, een ontroerend, waar gebeurd verhaal over ‘onderging ze de grote kracht van de natuur’. Ze vervolgt: het mannelijke orkajong dat in afdwaalt van zijn familie ‘Ik moet toegeven dat ik zelfs zeehondenvlees heb gegeten. en terechtkomt in de baai van Vancouver Island, Canada. Het leven is daar hard, het is pur sang overleven in de natuur. En natuur is ook het samenspel tussen mens en dier. Voor de Inuiten is een zeehond een dier dat voor voeding en“Dieren vergezellen je op de reis kleding zorgt…’ Jet Bakels vult aan: ‘Wij zien in zeehondjes lieve, witte diertjes met grote onschuldige ogen. Daar reage- Stine Jensen door het leven” ren mensen op. Op deze manier worden jonge zeehonden en ook ijsbeertjes tot symbolen van een wereld die bedreigd ‘De orka werd ontdekt door een jongen van een indianen- wordt. De stedelijke cultuur heeft voor velen een verpestend familie. Kort daarvoor was het opperhoofd van de stam element in zich. Er wordt veel kapotgemaakt, er is van alles overleden en voor zijn dood had hij aangekondigd terug te in de wereld van de natuur verprutst. Veel mensen willen keren als orka. De indianen beschouwen hem als zijn reïn- daar iets tegen doen. Dieren bieden de mensen wat ze in de carnatie,’ aldus Bakels. ‘Het bevalt de orka goed in de baai, harde werkelijkheid niet vinden.’ het dier wordt zelfs tam. Maar een groep wetenschappers en dierenactivisten willen de orka terugbrengen naar zijn familie op volle zee. De indianen verzetten zich ertegen. Ik Stine Jensen zegt: ‘Verhalen over dieren gaan altijd over voer mee op een boot om Luna te vangen. Een van indianen, onszelf, ze vormen een afspiegeling van ons eigen leven en de zoon van het opperhoofd, voer ook mee. Hij zat in het onze eigen wensen en dromen. Bijvoorbeeld vrouwen die in
  11. 11. 11apen vervulling van hun verlangen naar mannelijkheidzoeken. Het is in wetenschappelijk opzicht boeiend vast testellen hoe men denkt over een mannetjesgorilla met eenharem aan vrouwen. Vanuit het perspectief van de man zouje kunnen denken: wat fantastisch, zo veel vrouwen vooréén man. Met de feministische visie kwam er een heel anderidee tot stand: dat al die vrouwtjes die ene man dulden.Mensen projecteren hun maatschappijstructuur op de die-renwereld. En die projectie is a ankelijk van de tijdgeest.’Uit eigen wetenschappelijke werkzaamheden kan JetBakels deze visie onderschrijven: ‘In Afrika hebben dierensoms een bijzondere status, maar ze vertegenwoordigenniet de voorouders zoals in Azië. In Afrikaanse culturenheet de luipaard ‘Koning van het Land’ en de krokodil‘Koning van het Water’. Dat is de Afrikaanse manier omhun ontzag uit te drukken en de natuur te ordenen naarde het model van de mensenmaatschappij.’Hoewel beide wetenschappers sympathie koesteren voorde Partij voor de Dieren komen ze ook met bezwaren. StineJensen: ‘In filosofisch opzicht is het niet goed je in te zetten in de wei is diepe eenzaamheid. Eén marmot of konijn in“Verhalen over dieren een hok is een tragedie. Spoor mensen ertoe aan altijd twee dieren te nemen, die hebben elkaars gezelschap. Het is beter gaan altijd over onszelf” om je in te leven in de gevoelswereld van de dieren zelf in plaats van met menselijke projecties dieren tegemoet te Stine Jensen treden.’voor slechts één politieke doelstelling, want hiermee onder-graaf je de kracht resultaten te behalen. Anderzijds ben ik Het mooie van de natuur en van dieren, vinden zowel Jetblij dat deze partij bestaat.’ Jet Bakels is ook ‘blij met hun Bakels als Stine Jensen, is dat dieren ‘hun eigen gang gaan,optreden, waardoor er meer aandacht is gekomen voor het hun eigen wereld bezitten en creëren’. Dieren zijn de heledierenwelzijn’, al is ze het vaak met hen oneens. Zij heeft in menselijke geschiedenis gebruikt om iets over onszelf tehet verleden meer dan eens aanvaringen gehad met dieren- zeggen. Er zijn sterke en zwakke dieren, zoals er sterkeactivisten, onder meer omdat zij het opneemt voor domp- en zwakke mensen zijn. Dieren zijn slim of dom, eigenwijsteurs van tijgers en leeuwen. ‘Je kunt best principieel tegen of timide. Deze eigenschappen tekenen de fascinatie vanhet houden van ‘wilde dieren’ zijn, al vind ik niet dat daar de mens voor dieren. Zowel Jensen als Bakels zijn geïnspi-goede argumenten voor zijn als je ze een goed leven kan reerd door het woord ‘reisgenoten’, zoals essayist Rudybieden. Het gaat bovendien om dieren die al generaties lang Kousbroek zijn houding tot dieren formuleerde. Jensen:zijn gefokt,’ zegt Bakels. ‘Maar je moet niet je gelijk willen ‘Dieren vergezellen je op de reis door het leven.’halen door dierentrainers, die dag en nacht met hun dieren En dan: hebben de dames zelf dieren? Die vraag doet Jetin de weer zijn en zielsveel van ze houden, van mishandeling Bakels opspringen: ‘Ja, waar is mijn kat? Ik heb hem de helete beschuldigen.’ Ze stelt voor dat dierenactivisten, in plaats tijd niet gezien.’ Bezorgd loopt ze naar de tuindeuren om tevan valse beschuldigingen te uiten, zich beter kunnen kijken of het dier misschien is buitengesloten. Stine Jensenrichten op bestaand leed en er bijvoorbeeld voor pleiten dat heeft geen huisdieren, ‘wel een peuter van bijna twee jaar.mensen ‘niet één, maar twee huisdieren nemen. Eén paard Dat is soms ook net een aapje, ze klautert overal op.’Stine Jensen studeerde literatuurwetenschap en filosofie en Jet Bakels deed als cultureel antropoloog uitgebreid onderzoekpromoveerde in . Haar proefschrift Waarom vrouwen van in Sumatra naar de relatie tussen lokale bevolking en tijgers,apen houden. Een liefdesgeschiedenis in cultuur en wetenschap krokodillen en andere in het wild levende dieren. In pro-gaat over vrouwen en apen in film, literatuur, verhalen, reclames moveerde ze op deze studie: Het verbond met de tijger. Visiesen wetenschap, van Tarzan tot King Kong. Jensen combineert haar op mensenetende dieren in Kerinci, Sumatra. Bakels werkt alswerk als universitair docent literatuurwetenschap met diverse freelance tentoonstellingsmaker en publiceerde verschillendejournalistieke activiteiten, onder meer voor NRC Handelsblad. Toen boeken waaronder Hoe tem je een leeuw? Van welp tot circusartiest;de zilverruggorilla Bokito op mei uitbrak in Blijdorp en een Menseneters. Koninklijke tijgers en heilige haaien, met A.M. Boer.vaste bezoekster ernstig verwondde, verscheen een heruitgave En recent verscheen Luna, Strijd om een verdwaalde Orka.van haar proefschrift met de (nieuwe) ondertitel De vergeefsemensenliefde voor Bokito en andere apen.
  12. 12. 12 GROO(T)S Tekst: Mariken Bokeloh | Beeld: Hugo Schuitemaker*Herder Johan Griffioen over landschapsbeheerEEN JONGENSDROOM, NEE, DAT WAS HET NIET. JOHAN GRIFFIOEN ROLDENA EEN VERLEDEN ALS JEUGD- EN JONGERENWERKER EN LANGDURIGMELKVEEHOUDER NOODGEDWONGEN IN ZIJN BAAN ALS BEHEERDER VANDE SCHAAPSKOOI BIJ HET GOOIS NATUURRESERVAAT. HET WAS VOORALEEN SOCIALE AFWEGING OM BIJ ZIJN VRIENDEN EN FAMILIE IN DE BUURTTE BLIJVEN WERKEN. INMIDDELS ZIJN DE SCHAPEN EN HET CULTUURLAND-SCHAP IN BLARICUM UITGEGROEID TOT GRIFFIOENS’ GROOTSTE PASSIE.Dieren raken snel uit balans,dat blijft een broos gegevenWaarom juist schapen (en runderen) op de gedrag te ontwikkelen, want we willen dat de Wat maakt uw functie als herder zo bijzonder?Blaricumse hei? dieren zo veel mogelijk op zichzelf blijven. Met Als herder draag ik mijn steentje bij aan deSchapen handhaven sinds jaar en dag het respect voor de dieren beschouwen wij ze als uitvloeisels van de Bijbelse schepping en ben ikcultuur landschap op zandgrond. Vóór (vóór onderdeel van het terrein. Alleen bij extreme één met de natuur. Dat is prachtig.de kunstmest) hield men schapen voor de mest, (weers)omstandigheden voeren we bij op diverse Het natuurlijke karakter van de dieren is zo puur.waarmee de arme zandgronden tot bouwakkers locaties. Zo behouden we de natuurlijke trek en De samenhang die je in een kudde ziet, dierenwerden gemaakt. De mest wordt vooral gepro- zoektocht naar voer. die de wacht houden en het voortouw nemen bijduceerd in rusttijd tijdens het herkauwen. In de Het blijft een broos gegeven, want als mensen gevaar, dat zijn wij mensen kwijt. Het feit dat jepotstal, het woord zegt het al, een stal waar de dit langdurige proces doorbreken (door bijvoor- met begrazing openheid in het cultuurlandschapmest wordt opgepot, werd de mest afgedekt beeld te voederen) raken de dieren uit balans. weet te waarborgen treft mij.met heideplaggen (met wortel en al) en heide- Het buitenleven, zo in de vroegte met opkomendemaaisel. De zaden hierin kunnen in gunstige Wanneer is uw taak volbracht? zon, dan is de natuur op haar mooist. Dat geeftomstandigheden na tachtig jaar nog ontkiemen. Nimmer. In trok ik zo’n honderd kilometer een extra drive om buiten actief te zijn.Na werden schapen minder belangrijk. Er ont- met mijn schapen over de Utrechtse Heuvelrug.stonden meer bossen, kijk maar naar de Utrechtse De schapen dienden als surrogaat voor wildeHeuvelrug, waar deze hei een uitloper van is. dieren om de versnippering van hun leefgebied en de noodzaak van natuurlijke gebiedsovergan-Welke taak is u toebedeeld bij het Goois gen aan te tonen. Het resulteerde in de ontwik-Natuurreservaat? keling van twee naar negen ecoducten. OokMijn taak is om het terrein verschraald te laten vloeide er een overeenkomst uit voort met deblijven en zo een evenwichtige situatie te creë- provincie Noord-Holland, Utrecht, gemeentesren. Ik streef na dat het oorspronkelijke in de op de Heuvelrug en Prorail, die rekening houdennatuur van het terrein niet wordt aangetast. met natuurlijke overgangen, daar waar wegenWe spannen ons in om dieren met een optimaal worden geconstrueerd. *Hugo Schuitemaker is freelance fotograaf. Met zijn bedrijf Zeeliefhebbers verkoopt hij duurzame vis in combinatie met fotografie en recepten. www.zeeliefhebbers.nl Johan Griffioen is beheerder van de Schaapskooi, stuurt de herders aan en is verantwoordelijk voor de educatieprojecten in de Schaapskooi. Aan huis heeft Griffioen een paardenpension, waar eigenaars zelf hun paarden verzorgen.
  13. 13. 13“Ik draag bij aan de uitvloeisels van de Bijbelse schepping en ben één met de natuur”
  14. 14. 14 OP PAD Paarden-Borstelen, kletsen, knuffelen,
  15. 15. 15Tekst: Jan Dobbe* | Beeld: Gerrie Hondius**ZE DOEN ER ALLES VOOR OM BIJ ‘HUN’ PAARD OF PONY TE ZIJN. MEISJES, GROFWEG IN DELEEFTIJD VAN 9-14 JAAR, VOOR WIE HUN PAARD OF PONY HUN ALLES IS. ZO’N GROOT DIERDAT JE MAATJE WIL ZIJN EN ZICH HEERLIJK LAAT VERTROETELEN. PRACHTIG VINDEN ZE HET.MAAR EEN PAARD IS DUUR EN DUS LUKT HET NIET ALTIJD OM ER ZELF EEN AAN TE SCHAFFEN.GEEN NOOD, HET PAARD VAN EEN ANDER MAG OOK. ALS JE MAAR LEKKER KUNT BORSTELEN,KLETSEN, KNUFFELEN, TUTTEN EN NATUURLIJK RIJDEN. EEN PAARD ALS ‘SOULMATE’, BIJ WIEHET VEILIG TOEVEN IS. VOOR GRNVLD DOOK JAN DOBBE IN DE ACHTERGRONDEN VAN DEZESUBCULTUUR.tutten en, natuurlijk… rijdenSociaalweten-schapper Linda Duits ( ) promoveerde in willen graag laten zien dat zij bij deze groep horen. Ze lezen in de klas graag zichtbaar kennis je hebt en hoe toegewijd je bent. Of je nu hiphopper bent of paardenmeisje.’ Duits op de cultuur van meisjes in de multi- paardenboeken en ze hebben paardenposters haalt onderzoek aan waaruit blijkt dat deculturele samenleving, waarbinnen ‘paarden- aan de muur. Hun vrije tijd brengen ze door meeste meisjes die op doordeweekse dagenmeisjes’ een subcultuur vormen. Ze heeft haar op de manege, hun vakantie op paardenkamp. rijden, gemiddeld , uur op de manege zijn eneigen bureau ‘Diep Onderzoek’ en is als onder- Daarnaast zie je dat paardenmeisjes vriendin- meisjes die in het weekend rijden gemiddeldzoeker verbonden aan de Universiteit Utrecht. nen zijn met andere paardenmeisjes.’ uur. ‘De activiteiten op de manege zijn het‘Paardenmeisjes vormen een aparte subcultuur Als je de meisjes vraagt om zelf te definiëren verzorgen van pony’s, het tutten met pony’s, hetbinnen de algemene meisjescultuur,’ aldus wat een paardenmeisje is, stellen ze vooral kijken naar lessen, het opruimen van de stallen,de onderzoekster. ‘Dit is op zich al bijzonder, toewijding centraal, aldus de onderzoekster. ‘Je het losgooien van pony’s in de paddock, hetomdat er maar weinig ‘echte’ meisjessubcultu- moet er iets voor over hebben, anders hoor je er rondhangen in de stallen, het op- en afzadelenren zijn. Het is een tijdloze cultuur; hij bestaat niet bij. Dit sluit aan bij reguliere subculturen: van pony’s en natuurlijk het rijden.’al sinds de jaren ’ -’ en is onverminderd toegang tot de groep is a ankelijk van hoeveelpopulair.’Paardenmeisjes tref je volgens LindaDuits vooral aan in de leeftijd van tot jaar. ‘Er zijn ook wel oudere paarden- “Je weet zeker dat het tussenmeisjes, maar zij vormen een uitzondering.Bij hen staat niet meer alles in het teken van de jullie blijft. Je kunt elkaarpaarden. Het wordt meer een hobby. De groepdie ik hier aanduid met ‘paardenmeisjes’ is vertrouwen, en hij luistertanders, omdat het gaat om een groep die zichonderscheidt van leeftijdsgenoten. De meiden altijd naar je” Sarah (15) over haar pony Karel** Jan Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van dieren als hoofdredacteur van het ledenblad DIER.**Gerrie Hondius werkt als freelance (strip)tekenaar, illustrator, (live)cartoonist, schilder en schrijfster.
  16. 16. 16 OP PADSarah Bloem ( ) uit Leiden is een “Het Penny-meisje laat zich graagecht paardenmeisje: ‘Het liefst ben ik dehele dag op de manege om te rijden en te sprin- meenemen in een fantasie”gen, of om gewoon steeds bij mijn pony te zijn.Ik zou alles voor hem doen.’ Hoe is dat zo geko-men? ‘Mijn broer begon met paardrijden. Ik school moet besteden. Daarvóór was ik elke dag zich graag meenemen in een fantasie. Hetwas toen zes en ik ging altijd met hem mee naar wel drie uur op de manege en dat gaat niet goed merendeel wil later ook zelf een paard. Bij hetde manege. Pas een jaar later sprong de vonk samen met school.’ paard vindt ze een toevluchtsoord: ze kan erover. Op mijn zevende ging ik zelf op paardrijden haar verdriet en geheimen kwijt. Verzorgingen vond het meteen helemaal leuk.’ Sarah reed ‘ - ’ is dan ook een belangrijk aspect. Ze wil heteerst op Darling, een pony van de manege. ‘Op Saskia Ven ( ) is hoofdredacteur van allerbeste voor het paard en is ook erg veront-Darling heb ik tot m’n elfde gereden. Toen werd hét blad voor paardenmeisjes, de waardigd als iemand het in haar ogen fout doet.ik te groot voor hem. Gelukkig konden we een Penny. Het zal u niet verbazen dat zij zelf Penny biedt een voorbeeld, een kader waaringrotere pony “leasen”: Karel, de pony van een ook ooit een paardenmeisje was: ‘Ik wilde op ze dit terugvindt.’ In het blad vinden de meidenander meisje. Ik reed wel drie keer in de week mijn zesde al een paard, maar mocht op mijn posters, verzameldingetjes, allerlei tips enop hem, heerlijk. Toen wilde de eigenaar Karel negende pas echt gaan rijden. Wat wij met ons trucs om je paard goed te verzorgen en natuur-verkopen omdat het meisje op een groter paard blad bieden, is het ‘Penny-gevoel’. Dat staat lijk spanning en avontuur in de stripverhalenoverstapte. Dat vond ik heel erg en daarom voor de ultieme paardenbeleving van (voor- die een groot deel van het blad innemen.besloten mijn ouders Karel voor mij te kopen. namelijk) meisjes in een goede, veilige sfeer De Penny, met edities per jaar, laat zien datIk heb hem nu alweer twee jaar.’ Het bijzondere waar plezier de boventoon voert. Je moet je er de subcultuur ‘paardenmeisjes’ van een gewel-aan een pony vindt Sarah dat je alles aan hem thuis kunnen voelen. Er is respect voor elkaar, dige vitaliteit is. Het blad heeft een oplage vankunt vertellen: ‘Je weet zeker dat het tussen voor paarden én mensen. De Penny is een plek gemiddeld maar liefst . exemplaren. Er isjullie blijft. Je kunt elkaar vertrouwen, en hij waar ze kunnen dromen. Het Penny-meisje laat een hele community omheen gebouwd, met eenluistert altijd naar je.’ Sarah vindt het geenenkel probleem om hard voor haar pony tewerken: de stal uitmesten, borstelen. ‘Op de DE VERDRONKEN PAARDEN VAN AMELANDmanege ben ik eigenlijk het liefst, dat is de In verdronken bij Ameland acht trekpaarden bij De verdronken paarden van Ameland van Frank Jonkerenige plek waar ik echt mezelf kan zijn. Het het te water laten van een reddingsboot tijdens een uitgegeven, ter herinnering aan de ramp en om dekost wel veel tijd, en daardoor heb ik weinig tijd zware storm. Naar een idee van de uitgever van de bewoners van Ameland te bedanken voor hun mede-om met vriendinnen wat leuks te doen. Maar Penny diende dit verhaal als basis voor de speelfilm werking aan de totstandkoming van de film.mijn pony zou ik nooit wegdoen.’ Delen doet ze Penny’s Shadow. De zwarte hengst Shadow die de Het album is ook los in de boekhandel verkrijgbaar.hem wel: sinds kort deelt Sarah Karel met een hoofdrol speelt, is in de film een nazaat van een van Holco Publicationsjongen: ‘Hij berijdt Karel op dinsdag en vrijdag. de verdronken paarden. Daarnaast is het stripalbum ,Op die dagen kan ik niet omdat ik meer tijd aan
  17. 17. 17levendige website, een eigen Penny tv, en en waar je als tegenprestatie op mag rijden. bijna menselijk, een wezen dat je kunt ver-hyves- en facebook-pagina’s waar de meiden De eigenaresse van mijn paard komt elke week trouwen. Bij meisjes die zich geen relatief durevolop aan deelnemen. Er worden verder even kijken, dat gaat prima. Ze kan er zelf niet hobby als paard of pony kunnen veroorloven,boeken uitgegeven, er verschijnen regelmatig op rijden, bij haar wordt hij onhandelbaar.’ zie je overigens wel grote a ectie voor hetspecials van het blad en er is dit jaar zelfs een Sanne won met haar verzorgpaard al de nodige kleinere huisdier. Parkieten en cavia’s wordensuccesfilm in nauwe samenwerking met Penny prijzen in dressuur- en springconcoursen, dus ook zwaar bemind! Deze liefde wordt echteruitgebracht: Penny’s Shadow. Deze familiefilm ook sportief gesproken kan ze haar hart bij de niet ondersteund door speciale media: er is nuvan regisseur Steven de Jong, met een mysteri- paarden ophalen. ‘Ooit wil ik natuurlijk mijn eenmaal geen tijdschrift met hamsters in eeneus zwart paard in de hoofdrol, trok in de bios- eigen paard, want je kunt niet eeuwig met het hoofdrol. Dit zal zeker een financiële redencoop bijna . bezoekers en komt dezer paard van een ander aan de gang blijven.’ hebben: aan de paardenmeisjes is meer te ver-dagen uit op dvd. Saskia: ‘Hij heeft alle ingredi- dienen. Daarnaast biedt de liefde voor een katenten die bij het Penny-gevoel horen: de liefde of hond ook op vrijetijdsgebied minder moge-en vriendschap tussen paard en mens, avon- Waarom moet het voor deze meiden lijkheden voor wat we ‘identiteitsperformance’tuur, spanning en… er zijn striptekeningen in altijd een paard zijn en is een hond of noemen: het laten zien wat je bent door middelverwerkt.’ kat niet voldoende? We vragen het aan van stijl, zoals kleding, mediagebruik en waar je onderzoekster Linda Duits: ‘Mensen benaderen graag over praat. Met een parkiet kun je minder‘ ’ paarden van oudsher al met meer respect en tijd doorbrengen, een kat heeft minder ver-Student Kinderopvang Sanne Wener als een meer gelijkwaardig wezen. Zo spreek zorging nodig, er is geen speciaal kamp voor( ) is gezien haar leeftijd wellicht je niet van ‘poten’ maar van ‘benen’ van een hondenlie ebbers – deze dieren bieden duspaardenmeisje af, maar stiekem is ze paard, een paard kan ook lachen en hij is groter simpelweg minder mogelijkheden om jehet gebleven. ‘Op mijn vijfde jaar wilde ik dan bijvoorbeeld een hond. Dat maakt hem identiteit mee uit te dragen.’al voor paarden zorgen. Aanleiding was eenverjaardagspartijtje van een vriendinnetje. We “Ooit wil ik natuurlijk mijngingen paardrijden, voor mij was het de eerstekeer. Ik was meteen verkocht: ik wilde vanafdat moment niets liever dan met paardenwerken.’ Algauw was Sanne vaste gast op demanege in Breda, waar ze nu al zo’n jaar eigen paard, want je kuntkomt. ‘Mijn ouders vonden het prima, het hieldme letterlijk van de straat.’ niet eeuwig met het paardToen Sanne er nog echt helemaal middenin zat,was ze minimaal uur per week bezig met van een ander aan de gang blijven”haar ‘verzorgpaard’. Sanne licht toe: ‘Dat is hetpaard van een ander waar jij voor mag zorgen
  18. 18. 18 OP PAD klimmen en hem kunt berijden, op dat moment voor je. Hij zal je niet verraden zoals je vrien- Marjan Tulp ( ) is hoofdredacteur vorm je een geheel met hem.’ dinnen dat wel doen. De meisjes ervaren hun van het paardenblad Bit. Ook zij was ooit Hoewel ze zelf paardenmeisje is gebleven en nu band met hun pony/paard echt als een intieme een paardenmeisje en is het in haar hart geble- haar eigen paard berijdt, is Marjan heel duide- vriendschap.’ ven: ‘Al op prille leeftijd zette ik steevast een lijk over het punt waarop het voor de meeste Onderzoek toont aan dat meisjes soms verliefd- paard op mijn verlanglijstje. En ja hoor, vanaf paardenmeisjes is gedaan: ‘Als ze op een leef- heidsgevoelens hebben, die ze projecteren op mijn zesde jaar mocht ik ponyrijden en op mijn tijd van - komen, een scooter kunnen het paard. Ze kunnen hem aanbidden op een achtste kreeg ik er een voor mezelf. Zorgen berijden en als de jongens in beeld komen, zie manier die niet bedreigend is ( jongens aanbid- voor een paard of pony vond ik toch wel zoiets je ze veelal a aken.’ den is veel enger). Zij zijn bovendien de baas prachtigs. Ik was zo’n meisje dat niet met over het paard: zij hebben de controle. Met poppen speelde, maar juist veel buiten was en jongens ontbreekt die controle. Kort gezegd: in bomen klom.’ Kan Marjan het verschijnsel Terug naar de wetenschapper. Linda het paard is een substituut voor een vriendje.’ ‘paardenmeisje’ verklaren? ‘De psychologie Duits zoekt de dieperliggende motieven om erachter is vrij simpel. Meisjes in de puberleef- ‘paardenmeisje’ te worden vooral in de sociolo- tijd hebben een grote behoefte om te verzorgen. gie: ‘Een reden is gewoon dat het een subcul- Over vriendjes gesproken… Is het niet Paarden, hoe groot ook, zijn aaibare dieren. Ze tuur is: een groep met een identiteit waar je bij gek dat je bijna nooit paardenjongens tegen- zijn groot en sterk, maar ook heel zachtaardig kunt horen. Dat is voor alle jongeren belangrijk. komt? Het lijkt toch iets typisch meisjesachtig. en lief. Ze hebben altijd oor voor je en zullen je Sommige meisjes worden fan van Justin Marjan Tulp: ‘Jongens gaan vooral voor het nooit iets aandoen. Zo worden het een soort Bieber, andere worden paardenmeisje. Daar- sportieve element. Tutten is iets voor meisjes, Grote Vriendelijke Reuzen, lieve beschermers. naast is een paard een grote vriend. Uit inter- daar zul je jongens nooit mee bezig zien. Die Ze hebben bovendien lange manen en staarten, views weten we dat de meisjes hun paard ook vinden dat iets voor mietjes. Wel zie je mannen waar je al je creativiteit op los kunt laten. echt zo zien. De puberteit is een periode van van -plus alsnog geïnteresseerd raken in Lekker borstelen, vlechten enzovoort. Wat verandering, ook verandering van vriendinnen. paarden, maar dan ook weer voor het ‘cowboy’- helemaal mooi is, is dat je op zijn rug kan Een paard kun je vertrouwen, die is er altijd gevoel. Stoer, één met de natuur, dat soort gevoelens. En ook onder de vrouwen zie je na hun ste vaak alsnog de liefde voor paarden“Kort gezegd: het paard is een opbloeien. Dat zijn dan weer meer de power women: je berijdt een dier van kilo en substituut voor een vriendje” weet daar op elegante wijze mee om te gaan. Dat geeft een bijzonder stoer gevoel.’
  19. 19. [ ]Grand Café Groeneveld is heropend in het gerenoveerde Koetshuis van Kasteel Groeneveld!Stijlvol genieten in de ambiance van landgoed & kasteelGrand Café Groeneveld heet u van harte welkom. Ruim keuze uit de mooiste biologische producten van het landgoed en directe omgeving met liefde en zorg bereid door P4 catering.Tot eind 2011 schenken wij dinsdag t/m vrijdag gratis !!"#$%!!&!#()*!#(+,!#(+#$-!!.reserveren:035­5421192info@grandcafegroeneveld.nlwww.grandcafegroeneveld.nl
  20. 20. 20 MIJN LANDSCHAP Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld: Marinus van DijkeONDER-WEGNAAR WEER EENNIEUW VERGEZICHTMarinus van Dijke over immer veranderende duinenEEN KLEINE DUINVALLEI, 60 METER DOORSNEE, OMRINGD DOOR LIGUSTER, VLIER ENDUINDOORN. SINDS 1995 GEBRUIK IK DEZE LOCATIE ALS MIJN ATELIER.IN DAT JAAR VOND ER IN MIJN ATELIER AAN HUIS EEN VERBOUWING PLAATS. DE VLOER MOESTERUIT EN IN HET DUINZAND DAT ERONDER BLEEK TE LIGGEN WERD EEN DIEPE KUIL GEGRAVEN.INEENS WIST IK: IK MOET OPHOUDEN ‘BUITEN NAAR BINNEN’ TE HALEN MAAR JUIST ‘BINNENNAAR BUITEN’ BRENGEN. MIJN ATELIER HOORDE BUITEN.Halverwege de jaren zeventig centreren, namelijk op de door natuurlijke coulis- sen omsloten stuifvallei die ik als buitenatelier kwetsbare, dat is wat me fascineert. Ik schilder, film en fotografeer dat wat er veranderd is alsraakte ik gefascineerd door de badcultuur: koos, was dus heel drastisch. Maar in plaats van het geregend of gesneeuwd heeft.badhokjes, strandstoelen en dergelijke. In het een inklinkende werking die je misschien zou ver- Ook maak ik van elk bezoek een klein verslag.verlengde daarvan was het plan om, toen ik een wachten, ontstond een tegengestelde beweging. Dit materiaal heeft geleid tot reliëfs, grafiek,jaar naar Italië ging, me te verdiepen in de bad- Ineens gebeurde er heel veel… tekeningen, schilderijen, foto- en papierwerken.cultuur aldaar. Ik ben het hele schiereiland af- Met regelmaat stel ik boeken samen. Door zo’ngereisd maar gaande deze reis raakte ik geboeid boek al bladerend, blad na blad dus, te filmen,door de talloze parken in de op flaneren inge- Door het volgen van processen zoals het verstui- ontstaat er iets wat je ook meemaakt als je eenrichte strook langs de Italiaanse kust. En dan ven van zand, zag ik allerlei details: sporen van wandeling maakt. Je komt naderbij, focust opspecifiek in de plattegronden ervan. Terug in een ree, een mol of van vogels. Ook kreeg ik oog een detail en laat het beeld op weg naar weerNederland ben ik plattegronden van denkbeeldige voor de continue verandering van de kleuren van een nieuw vergezicht weer achter je.parken en duinen gaan maken. Heel groot, zodat het landschap.je er echt doorheen kon wandelen. Atmosfeer, wind, regen en tijd grijpen voor-De beslissing om me op een klein gebied te con- durend in op de stuifvallei; het vergankelijke en Spoorzoeken doe ik behalve in de duinen zelf, ook
  21. 21. 21in archieven. Het was tijdens zo’n archiefmiddag soort, te zien hoe het er in voorstond. Deze bijvoorbeeld. De taal die ze gebruiken is alsdat ik stuitte op een artikel in het blad Buiten uit gegevens van honderd jaar terug tekende ik in poëzie voor mij. waarin fotograaf F.F.P. Bins een duinwande- met potlood dat ik vervolgens heb uitgeveegd. En soms komen we langs verschillende wegenling beschrijft die hij samen met hoteleigenaar tot dezelfde conclusies. Zo heb ik op basis vanJan Bom op Schouwen maakte. Ik kwam op het luchtfoto’s die sinds om de vijf jaar zijnidee die wandeling te reconstrueren en deze Behalve reflectieve, heb ik ook voorspellende genomen ontdekt dat de windrichting van zuid-honderd jaar later opnieuw te lopen. De verande- tekeningen gemaakt. Die laten zien hoe het west naar meer zuidzuidwest ging. Toen ik ditringen in het duingebied gebruikte ik als aan- verder zou kúnnen gaan. Een soort half weten- eens besprak met een waterbioloog bleek hijleiding voor een beeldende weergave. schappelijke fantasie, want echt voorspellen hetzelfde te hebben geconcludeerd. Niet opIn De Kabinetten van De Vleeshal heb ik bijvoor- laten duinen zich niet. Duinen zijn grillig. Ook basis van het zich verplaatsende zand maarbeeld een negen meter lange wand gevuld met wetenschappers beamen dat. op basis van de vorming van mosselvelden.getallen die de hoogtelijnen weergeven. Naast Sowieso vind ik het interessant om te ziende harde lijn van de huidige situatie is, als een hoe anderen naar het gebied kijken. Geografen ‘Mijn Landschap’. Ja, zo kan ik het duingebied wel noemen. Doordat ik er al zo lang kom als zoon van de vuurtorenwachter van Haamstede speelde Een wandeling, honderd jaar, een reconstructie is behalve de titel ik altijd in de duinen is het me zo vertrouwd. van de tentoonstelling van Marinus van Dijke in De Kabinetten van De Vleeshal ook de titel van het ste deel van de Slibreeks. Maar door de manier waarop ik er nu mee bezig Het slibboekje bestaat uit een omslag met daarin drie deeltjes. ben, dat heel precies kijken en dat al jarenlang, In het eerste deeltje een wandeling is gebruik gemaakt van de lijkt het of ik steeds meer ontdek. Terwijl ik dat teksten en de foto uit het bovengenoemde artikel van F. Bins. In het tweede deeltje honderd jaar werden twee tekstblokjes uit wat ik ontdek steeds beter kan duiden. Het is als het boek De Kop van Schouwen onder het zand van Frans Beekman een stuk gereedschap, hoe langer je het gebruikt gebruikt. De tekstfragmenten in het derde deeltje een reconstructie hoe beter je het kan hanteren. zijn ontleend aan het boek Verborgen Wildernis van Kester Freriks. Ik heb dan ook niet de neiging om mijn buiten- In elk deeltje bevindt zich een gevouwen kaart. atelier ‘de plek’ noem ik het te verlaten. Ik blijf www.marinusvandijke.nl | www.vleeshal.nl er terugkomen.
  22. 22. 22 VERHAAL Tekst: A.L. Snijders* | Beeld: Wouter Tulp** * A.L. Snijders maakte furore als schrijver van columns en staat bekend als een van de grootste schrijvers van het zeer korte verhaal, kortweg ZKV genoemd. In won hij de Constantijn Huygens-prijs. In schrijft Snijders speciaal voor GRNVLD een column. ** Wouter Tulp volgde de opleiding illustratie aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam en is werkzaam als freelance illustrator. Zijn werk loopt uiteen van karikaturen, redactionele illustraties, kinderboekillustraties en hij werkt ook mee aan animatieprojecten. Tulp heeft zich een breed scala aan technieken eigen gemaakt die hij ook gebruikt in de illustraties bij de verhalen van A.L. Snijders in GRNVLD.
  23. 23. 23 En door de raadsel-achtige woorden Planken Wambuis, een eufemisme voor doodskist. Ik reed ernaartoe op een herfstmiddag diedoor panne een herfstavond werd. Op een modderig pad zakte mijn zware auto tot zijn assen weg en kwam nietmeer van zijn plaats. Planken Wambuis bleek heel eenzaam en erg natuurlijk, er was geen menselijk spoor te zien,ik moest lopen en zoeken. Het werd al donker toen ik een huis in de verte aan een bosrand zag – nog een kwartierlopen. Er woonde een man alleen, die mij begroette met een Latijnse zin: Silentium noctis, clausum cubiculum,lumen unum. Ik was onaangenaam verrast en zei hem dat hij dat niet kon doen, ik had de hbs bezocht, de hogereburgerschool, waar zoals hij ongetwijfeld wist, geen Latijn werd onderwezen. Niettemin was ik nieuwsgierignaar de betekenis van de zes woorden. Hij zei: ‘De stilte van de nacht, een gesloten vertrek, één lampje.’ Ik vroeg waarom hij het in het Latijn zei. Hij antwoordde: ‘Vindt u het niet bijzonder dat de Romeinen in zeswoorden kunnen zeggen waar wij er tien gebruiken?’ Ik vroeg of hij het zelf bedacht had. Nee, het was het antwoord van Marcus Fabius Quintillianus op de vraagwat een schrijver nodig heeft. Hij was een Spanjaard, Romeins staatsburger en beschermeling van keizerVespasianus. Hij woonde in Rome, in de eerste eeuw van onze jaartelling, hij was een deskundige op het gebiedvan de retorica. De kluizenaar had de raad van Quintillianus opgevolgd, het vertrek was volkomen kaal, er stond een tafeltje,een stoel en een bed, er hing niets aan de muren, door het raam was het oerlandschap van Planken Wambuis tezien. Mijn nieuwsgierigheid liep op als koorts, maar ik zweeg, want je weet het bij zulke mensen nooit, eengeleerde kluizenaar (ik schatte hem op tachtig) kan bij spanning hemels glimlachen of ineens ontplo en ensterven. Hij bood me een glas water aan en rookte een sigaret, hij was heel vriendelijk en na de beginstilte praattehij alsof we in Den Helder in de keuken van een premie A-woning zaten. Na een halfuur durfde ik deel te nemenaan het gesprek, ik vroeg of hij schrijver was. Nee, zijn dagtaak was roken, hij rookte de hele dag terwijl hijtegelijkertijd naar buiten keek, hij was een natuurlie ebber. Hij was tien jaar geleden teruggekeerd naarNederland, hij had dertig jaar in Amerika gewoond, waar hij had leren roken. Ik vroeg of roken een kunst was.Dat beaamde hij, het was kunst. Hij was in Planken Wambuis gaan wonen, omdat het doodskist betekent. Hij wilde op een plek wonendie hem taalkundig uitnodigde te sterven. Zijn broer had hem op het idee gebracht, toen hij hem na zijn aankomstuit Amerika ophaalde bij het Centraal Station. Ze liepen over het Damrak en het Rokinnaar het hotel. In Arti et Amicitiae werd een tentoonstelling gehouden, aan de gevel hing eengroot, gefiguurzaagd portret, vier bij zes meter. De ogen en mond en enkele haarlijnen warenuitgespaard – daarachter brandde licht. In het linkeroog zat een rood, verlicht hart met de woor-den Hello baby, I’m yours. Zijn broer had het al op de heenweg gezien, en zei: ‘Je moet in Planken Wambuis gaan wonen, ikweet daar een leegstaand huis.’ Ik vroeg wat het gefiguurzaagde beeld met Planken Wambuis te maken had. Dat wist hij ook niet, zijnbroer was een eigenaardige man, hij deed vaak dingen die onbegrijpelijk waren. Als hij een mol gevangenhad, begroef hij die niet in de aarde, maar in de lucht, vanwege het evenwicht. Hij vulde een ballon met gas diehet sto elijk overschot in een papieren zak tot grote hoogten bracht.
  24. 24. Dieren24 ZWARE KOST Schrijfster Jennifer Armstrong over de moraal binnen dierenverhalen en de consequenties daarbuiten als
  25. 25. 25Tekst: Jennifer Armstrong * | Beeld: Ingrid en Dieter Schubert**NET ALS DE ARK VAN NOACH ZITTEN KINDERBOEKEN VOL MET DIEREN. MAAR LIEFST 52 VANDE 150 BEST VERKOCHTE KINDERBOEKEN VAN DE VERENIGDE STATEN (2000) GAAN OVERDIEREN OF HEBBEN EEN DIER IN DE HOOFDROL EN IN TALLOZE ANDERE SPELEN ZE EEN BIJROL.DAT KAN GEEN TOEVAL ZIJN.(lees)voer Er zijn allerlei redenen om voor kinderen “Met de ene hand verhalen over dieren te schrijven, tekenen, uit te geven of een schattig kuiken- tje aaien en met de voor te lezen. De eerste reden is uiteraard het bijbrengen van kennis over de natuur en dieren. Ook de ontwikkeling van een gevoel van rentmeesterschap voor de aarde en alles wat daarop leeft kan een motivatie zijn: om gevoelens van compassie, warmte, verwondering, en nieuwsgierigheid andere kipnuggets teweeg te brengen en te leren deze in praktijk te brengen. Maar is het niet meer dan hypocriet om kinderen eerst mee te laten voelen met de moed van de leeuw, trouw van de in saus dippen” hond, wijsheid van de uil of de nieuwsgierigheid van de aap om ze daarna hamburgers en broodjes ham te eten te geven? Hier wil ik het met u over hebben, maar eerst nog wat meer over de ontwikkeling van moraal en ethiek. In de Verenigde Staten worden naar schatting ieder jaar tien miljard dieren (exclusief vissen) gedood voor mense- lijke consumptie. Dat zijn meer dan één miljoen dieren Sociaal psycholoog Jonathan Haidt, verbonden aan de per uur. Hoeveel boeken er ook worden geschreven over Universiteit van Virginia, heeft onderzoek gedaan naar de konijntjes die weglopen, eendjes in het drukke stads- oorsprong van moraal. Op basis van antropologisch onder- verkeer, of opgewekte biggetjes – bij dit enorme geweld zoek onder verschillende culturen, concludeerden Haidt en valt dit in het niet. zijn collega’s dat iedereen reeds bij de geboorte aanleg heeft Hoe kan het groeiende ethische besef van een kind dat voor vijf soorten moreel gedrag. dierenboeken uit de bibliotheek haalt, rijmen met het De eerste soort heeft te maken met zorgzaamheid en het broodje ham? Wat moet zo’n kind denken van een ver- voorkomen van leed – van nature is de mens geneigd voor trouwde volwassene die met de ene hand een schattig anderen te zorgen en te voorkomen dat de ander kwaad kuikentje aait en met de andere kipnuggets in saus dipt? wordt gedaan. De tweede categorie heeft betrekking op** Jennifer Armstrong is een Amerikaanse schrijfster van meer dan honderd boeken voor kinderen in alle leeftijden. Ze heeft diverse prijzen gewonnen voor zowel haar fictie als haar non-fictie boeken.** Ingrid en Dieter Schubert zijn beiden afkomstig uit Duitsland, maar al jaren gevestigd in Nederland. Het duo maakt prenten- en kinderboeken waarin dieren vaak een (hoofd)rol hebben.
  26. 26. 26 ZWARE KOST rechtvaardigheid en wederkerigheid. De Gulden Regel van Het is onvoldoende om kinderen te vertellen dat ze moeten het christendom (wat gij niet wilt dat u geschiedt, zo doet ‘doen wat goed is’ omdat ze anders straf krijgen. Wat wij dat ook een ander niet), komt vrijwel identiek voor in het willen is dat ze de juiste keuze maken omdat het de juiste Boeddhisme, Islam, Jodendom, Taoïsme, Confucianisme keuze ís. We willen kinderen die kritisch nadenken en en Brahmanisme. Daarna volgen categorieën die te maken morele en ethische overwegingen maken, en we moeten hebben met groepsloyaliteit, met respect voor gezag, en tot ze dat voordoen door zélf kritisch te denken en ernaar te slot wat Haidt puurheid/onschendbaarheid noemt. En dan handelen. met name het idee dat controle over het eigen lichaam – wat je ermee doet, er in stopt of er op doet – tot deugd kan leiden. Ik hoop u ervan te kunnen overtuigen dat de ethische ontwikkeling van de maatschappij sinds het begin van de Waartoe deze eigenschappen? Moraal en ethiek betre en beschaving een stijgende lijn laat zien. De geschiedenis onze hoogste idealen, onze ideeën over wat goed is, en juist. toont een ontwikkeling: van stammenstrijd en geweld- Het heeft te maken met dat deel van onze hersenen dat de dadige vooroordelen tot een groeiend besef van algemene onderliggende redenen begrijpt van bijvoorbeeld ‘het aan rechten voor alle mensen. Ondanks dat het hier en daar nog de kant gaan bij het horen van een sirene van ambulance, plaatsvindt, vinden we slavernij over het algemeen verwer- brandweer- of politieauto’. We doen dat niet alleen omdat pelijk. Ook vooroordelen ten aanzien van ras, etnische her- het moet – klakkeloos gehoorzamen, het ‘ik deed alleen wat komst, religie en seks worden steeds kleiner en verdwijnen me werd opgedragen’, wordt niet geaccepteerd als reden soms zelfs. Bespotten of misbruik van mentaal of fysiek voor onethische gedrag – we gaan voor hulpverleningsdien- gehandicapten wordt vrijwel overal als immoreel gezien. sten aan de kant uit oogpunt van veiligheid (er wordt hard Natuurlijk, soms lijken we terug te vallen. Maar als we gereden, dus vlug aan de kant), maar óók vanuit compassie kijken naar de hele geschiedenis, zien we wel degelijk een ontwikkeling van anarchie en onmenselijkheid, naar “Stoute konijntjes, samenwerking, rechtvaardigheid en geweldloosheid. Net zoals individuen tijdens het opgroeien hun morele vaardig- heden ontwikkelen, doen ook samenlevingen dat en degoedmoedige eendjes beschaving als geheel. en olijke biggetjes” We kunnen dit zien als een steeds groter vermogen tot mededogen. Door ons in te leven in anderen, die op het eerste oog ‘anders’ lijken, zien wij wat ons aan hen bindt. voor medemensen (die we waarschijnlijk nooit zullen De grenzen tussen ‘wij’ en ‘zij’ vervagen. Ook die tussen kennen) die de hulp nodig hebben (ook al zullen we nooit mens en dier. Dierenbeschermingsorganisaties bekomme- weten waarom) en een onderliggend gevoel van wederkerig- ren zich al zo’n anderhalve eeuw om het welzijn van dieren heid (wij hopen immers ook dat anderen opzij gaan wan- en het publiek neemt hun normen langzaam maar zeker neer we zelf hulp nodig hebben). over. Hanengevechten komen bijna niet meer voor en ganzentrekken als vermaak wordt niet meer getolereerd. Bovendien realiseren wij ons steeds meer hoeveel we als De meeste mensen zullen het met mij eens zijn dat opvoeden, mens verliezen als er een diersoort uitsterft. Meer en meer zowel binnen als buiten school, onder andere gaat over het voelen we ons onderdeel van het web van verbonden soor- bieden van een kader waarbinnen kinderen de ‘juiste ten, de biosfeer van onze aarde. Zonder panda zijn ook wij keuzes’ kunnen maken om ‘te doen wat goed is’. ‘De juiste niet meer compleet. Het morele vermogen voor loyaliteit beslissingen’ en ‘doen wat goed is’ bevatten een ethische aan de groep wordt groter als we een beter beeld krijgen component. Ofwel, ‘juiste keuzes’ worden niet uitsluitend van wie tot ‘onze groep’ behoort. vanuit eigenbelang gemaakt, maar vanuit een gedachte om ‘te doen wat goed is’ binnen de context van de samenleving of onze plek in de wereld. ‘Doen wat goed is’ heeft ook Een deel van onze taak als opvoeders, en daarmee bedoel betrekking op hogere waarden als loyaliteit, mededogen, ik ouders, onderwijzers, kinderboekenschrijvers, illustra- zelfcontrole, moed, dienstbaarheid, zelfrespect en respect toren, bibliothecarissen en uitgevers, is om kinderen te voor anderen – allemaal elementen van de vijf morele cate- helpen bij hun ethische ontwikkeling. Sinds jaar en dag gorieën die Haidt heeft omschreven. Om te doen wat goed maken we hierbij gebruik van zowel boeken over dieren als is, vraagt dat we deze hogere waarden meewegen en daar van levende dieren. Zo dragen we actief bij aan het schep- naar handelen, ook als dat ongemakkelijk is of moeilijk. pen en versterken van de natuurlijke band tussen kinderen ‘Goede keuzes’ maken en ‘doen wat goed is’ kan zelfs erg en dieren en creëren wij een mooiere beschaving met moeilijk zijn. (Als dat niet zo was, kostte het ook niet zo veel idealen van waardigheid, medeleven en rechtvaardigheid. moeite om het kinderen te leren.) We gebruiken dieren als onze partners wanneer wij onze
  27. 27. 27kinderen leren hoe zij moeten zorgen voor anderen enhoe zij moeten voorkomen dat anderen onrecht wordt “Hanengevechten en ganzentrekken alsaangedaan.Als wij deze dieren – levend dan wel in boeken – als bond-genoot gebruiken voor het aanleren van ethiek, kunnen weze dan vervolgens doden omdat ze zo lekker zijn op eenbroodje? vermaak wordt nietEr zijn steeds meer argumenten tegen het eten van vlees.We horen, zien en lezen de verhalen immers bijna dagelijks. meer getolereerd”Bijvoorbeeld over de schade die de veehouderij aan hetmilieu aanricht. Of over de grote gezondheidsrisico’s die hen totdat het kind oud genoeg is om zelf te beslissen.verbonden zijn aan het wijdverbreide preventieve gebruikvan antibiotica in diervoeders. Over geopolitieke, economi- Doen wat goed is, is vaak lastig, pijnlijk, eng, of valt nietsche, en culturele destabilisatie, een direct gevolg van de altijd goed bij anderen. Het vraagt om opo ering en zelf-omschakeling van boeren in arme landen van traditionele beheersing.landbouwproducten naar de productie van veevoer voor de Maar we zouden steun kunnen zoeken bij wat we elke dag inwereldmarkt. En zo kan ik nog wel even doorgaan. kinderboeken (voor)lezen. Wees lief voor dieren. Bescherm de weerlozen. Maak geen misbruik van, en gebruik geen geweld tegen zwakkere soorten die geen opponeerbareMaar ik heb het over boeken, over kinderen, en over het duimen en krachtige voorkwabben hebben. Wees recht-maken van de juiste keuze. Ik ben er steeds meer van over- vaardig door je uit te spreken tegen onrechtvaardigheid.tuigd dat hét argument tegen het eten van dieren een moreel Wees loyaal, niet alleen aan uw familie, uw kerk, uwen ethisch argument is, en ik geloof dat er een moment komt a omst, uw land en uw etniciteit, maar aan alles wat leeft.waarop wij het eten van dieren moreel net zo verwerpelijk Laat kinderen zien dat waar het in boeken om draait, name-zullen vinden als het voor ons plezier verbranden van lijk dat het maken van de juiste keuzes, ook waarde heeft inlevende katten. de echte wereld, en dat er consequenties zijn. Kortom, datWij zijn de rolmodellen voor onze kinderen. Zij kunnen niet dergelijke beslissingen er ook buiten de bladzijden van hunbeslissen wat ze eten. Die beslissing nemen hun ouders voor lievelingsboek toe doen.
  28. 28. 28 WENDE“Op Vlieland hebben we de waterleiding- buis naar de wal al doorgezaagd, nu willen we ook de elektriciteitskabel doorknippen”
  29. 29. 29Tekst: Matthijs Sienot* | Beeld: Marco Bakker** Yorick Haan, burgermeester van Vlieland, over de ambities van de Waddeneilanden NEDERLAND LOOPT INTERNATIONAAL NIET VOOROP MET ZIJN AMBITIES OP HET GEBIED VAN DUURZAAMHEID. OPMERKELIJKE UITZONDERING HIEROP VORMEN DE WADDENEILANDEN, DIE IN 2020 VOLLEDIG ZELFVOORZIENEND WILLEN ZIJN MET WATER EN DUURZAME ENERGIE. DE BURGEMEESTER VAN VLIELAND, YORICK HAAN, IS TREKKER VAN DIT PROJECT. MET PASSIE VERTELT HIJ OVER DE PLANNEN, AL ONDERSTREEPT HIJ OOK DE ENORME UITDAGING. De Wadden hebben een groene ‘man op de maan’ Burgermeester Haan heeft zojuist kopen van aandelen in een windmolenpark op zee. Ik denk uitgelegd dat Energy balls, kleine windmolentjes die zijn geïn- dat we daar in nog voor zo’n van afhankelijk zijn.’ stalleerd bij de jachthaven van Vlieland, bijna drie keer zoveel energie opleveren als de fabrikant in zijn brochure vermeldt, Ook met zelfstandige duurzame energieopwekking wanneer hij verzucht: ‘Ik heb me ook wel eens afgevraagd: zijn de Wadden nog altijd meer dan zes keer zo ambitieus als waar waren ze met hun hoofd toen ze in de ambitie uit- Nederland, dat duurzame energie als doel heeft in . spraken om in zelfvoorzienend te zijn? De gemiddelde De eilanden verwachten daarbij veel van zogenaamde zonne- ambitie is - energie uit duurzame bronnen, en wij akkers, weilanden vol zonnepanelen. Daarnaast speelt willen . Realiseerde men zich toen wat dat aan kosten energiebesparing een belangrijke rol in de plannen. en investeringen met zich mee zou brengen?’ Maar het allerbelangrijkst is uiteraard de medewerking Maar alleen met met een stevige portie ambitie bereik van de eilandbewoners. En laat uitgerekend nu een economi- je toch doorbraken? President Kennedy liet zich ook niet sche crisis zijn uitgebroken, die niet was voorzien in . belemmeren door beperkingen toen hij in beloofde dat Hoe krijg je mensen dan nog mee in je duurzame dromen? Amerika voor het einde van het decennium een man op de Yorick Haan: ‘De crisis is ook een kans. Door de stijgende maan zou zetten. energieprijzen kiezen ondernemers uit zichzelf al voor energiebesparende oplossingen. Eilanders willen daarnaast ‘Kijk, het kan wel,’ antwoordt Yorick Haan. ‘Als we op graag onafhankelijkheid uitstralen. Maar nu zijn ze voor hun Vlieland een mega windmolen neerzetten, dan zijn we er al. energiebehoefte volledig afhankelijk van energiewinning aan Maar dat mag niet. Een windmolen van tachtig meter tast het de wal. Eilanders zijn ook een trots volk. Op Vlieland zijn we aangezicht van het eiland te veel aan. Kijken we naar andere bijvoorbeeld trots dat we zelf in onze waterbehoefte kunnen oplossingen, zoals zonnepanelen, kleine windmolens en bio- voorzien, en dat hebben we ook nog eens heel duurzaam voor massa, dan kunnen we daarmee in van onze energiebe- elkaar. Hierdoor hebben we, bijna letterlijk, de waterleiding- hoefte voorzien. Meer dan de helft van de doelstelling moeten buis kunnen doorzagen. Het is ons nu heel wat waard als we we dus realiseren met concepten die nog moeten worden ont- ook de elektriciteitskabel kunnen doorknippen. Met onze wikkeld, denk aan geothermie (oftewel aardwarmte: energie ambities sluiten we bovendien aan bij het beeld dat mensen die kan ontstaan door het temperatuurverschil tussen het nu al hebben van de eilanden: rust, groen en ruimte. Ten slotte aardoppervlak en diep in de aarde gelegen warmtereservoirs denk ik dat we bedrijvigheid naar de eilanden halen, door aan red.) en getijdenenergie. Maar alleen geothermie vergt al een de slag te gaan met nieuwe technieken. Wij hebben een over- investering van tachtig miljoen euro, onvoorstelbaar voor de zichtelijke schaal, waardoor je makkelijk kunt experimenteren. gemeente Vlieland. Onze grootste subsidie bedraagt . En als het hier lukt, waarom zou het dan op grotere schaal, euro. Waarschijnlijk zullen we dus ook moeten kijken naar het bijvoorbeeld in de Randstad, niet lukken?’ *Matthijs Sienot is publicist en uitgever van hetkanWel, de website over groener, eerlijker en leuker leven.**Marco Bakker is freelance portretfotograaf.
  30. 30. 30 ANDER BEELD Tekst: Brigitte van Mechelen DIERENBEGRAAFPLAATS ZEVENHOVEN Beeld: Gerhard van Roon / Hollandse Hoogte
  31. 31. 31In het oude Egypte werden algraftombes voor overleden katteningericht. Egyptische vrouwenschoren zelfs hun wenkbrauwenaf en waren een jaar in de rouw.Rouwen om dieren is niet nieuw.Dierenbegraafplaatsen zijn datook niet. Ons land kent ettelijketientallen van deze plaatsen waarbaasjes hun overleden honden,katten en konijnen kunnen begra-ven. Desgewenst met een plakjecake na de teraardebestelling.In Duitsland is een variant in demaak, het gemengde kerkhof.Dierenliefhebbers kunnen hiersamen met hun huisdier wordenbegraven. DierenbegraafplaatsTierhimmel in Teltow bij het Oost-Duitse Potsdam reageert hiermeeop een vraag die vooral bij alleen-staanden zou leven. Nederland, Zevenhoven, oktober .Dierenbegraafplaats. Baasjes vanhonden, katten en konijnen kunnenhun overleden dier hier begraven of nacrematie een urn in de muur plaatsen.

×