05   2011                    MAGAZINE OVER HET VERBINDEN                    VAN STAD EN LAND                              ...
Voor alle fans van echte smaak:De Groene Weg klantenkaartBij De Groene Weg slagers maken we ons iederedag sterk voor het l...
03COLOFON                                                                                VOORAFGRNVLD is een uitgave van S...
I N HO U D 05Wroeten    06   Kort nieuws   08    Erno Eskens en Coen simon    12             ( )    14   Wroeten in de rel...
06                     Z A AIGOED                                                                                         ...
07                                                         COLLEGESEXPOSITIE                                              ...
08   TER TAFEL     Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HousevoorVerreikende rechten voor dieren:   ...
09Een, in meerdere opzichten, buitengewone rechtszaak voor en tegen verregaanderechten voor dieren in de naast Kasteel Gro...
10     TER TAFEL         redenering. Heeft hij gelijk? En zo ja, waarom dan het publiek    een juridisch instrument om het...
11zouden zijn, dan zou het makkelijker zijn deze wantoestand       weggeduwd, opgegeten. Het is van groot belang de relati...
12                    GROO(T)S                                                                                  Tekst: Mar...
“Mensen   zijn de crux”Meer over de visie van P4 en de adressen waar je hun gastvrijheidkunt genieten is te vinden op www....
14   OP PAD   Tekst: Jan Dobbe*, m.m.v. Jozé Mulders en Robin Schouten | Beeld: Gerrie Hondius**   Relatiedier-mens
15Je kunt erover filosoferen, discussiëren, dichten of weeklagen, maar de relatie dier-mensis en blijft een ‘mensending’. ...
16                     OP PAD Varkens in Nood, vertoont daarop een schok-        Ook de jury geeft uiteindelijk eiser Eske...
17beoordelen, wordt door talloze zaken in ons         Dichter Wiel Kusters bekijkt het vanuit literaireigen brein beïnvloe...
18                     OP PADTerreehorst. Helpt opvallende, controversiële        ‘(…) oude tradities op een intelligente ...
19Beeld: Marcel van den Berg   GROENEVELD FORUM 2010
20             MIJN LANDSCHAP                                                        Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld:...
21Fascinerend trouwens is dat het boek waarop de film is              zittende uil, duiken wij het achter zijn rug bevinden...
22   VERHAAL                                                               Tekst: A.L. Snijders* | Beeld: Wouter Tulp**   ...
23                                           er komen weinig mensen, er vallen wel eens bomen om. Hethoort bij het kasteel...
24                        ZWARE KOST   Lezing: Paul Schnabel, opgetekend door Jan Dobbe | Beeld: Volta_ontwerpers  Weg van...
25WEERGAVE VAN DE LEZING DIE PROF. DR. PAUL SCHNABEL, DIRECTEUR SOCIAAL EN CULTUREELPLANBUREAU, HEEFT GEGEVEN TIJDENS HET ...
26                    ZWARE KOST           +13%                                                                        200...
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
GRNVLD 2011/05
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

GRNVLD 2011/05

1,884

Published on

Magazine over het verbinden van stad en land: \’Want dieren zijn precies als mensen...\’

Published in: Technology, Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,884
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "GRNVLD 2011/05"

  1. 1. 05 2011 MAGAZINE OVER HET VERBINDEN VAN STAD EN LAND IN DIT NUMMER Nature morte PAULINE TERREEHORS T Bruine Bonen Bende ONNO KLE YN Weg van vlees PAUL SCHNABEL EN VERDER MET Gerrie Hondius A.L. Snijders‘ Want dieren zijn Wouter Tulp precies als mensen…’
  2. 2. Voor alle fans van echte smaak:De Groene Weg klantenkaartBij De Groene Weg slagers maken we ons iederedag sterk voor het lekkerste biologische vlees.Vlees gezond van oorsprong wat nog ouderwetslekker smaakt. Onze klanten zijn namelijk gekop alles wat met lekker bewust eten te makenheeft.Voor alle fans van de smaak van echt is ernu de Groene Weg klantenkaart. Een kaartwaarmee wij onze klanten belonen voorhun bewuste keuzes. De gespaarde puntenkunnen namelijk omgeruild worden voorculinaire cadeaus zoals lekkere biologischewijn of een kookworkshop waarin u samenmet andere bewuste genieters leert kokenop hoog niveau.Meer weten over De Groene Weg en deklantenkaart? Kijk dan eens op onze sitewww.degroeneweg.nl.www.degroeneweg.nl
  3. 3. 03COLOFON VOORAFGRNVLD is een uitgave van Sjaalman Mediain opdracht van Kasteel Groeneveld.GRNVLD verschijnt vier keer per jaar.Het volgende nummer verschijnt in juni 2011.GRNVLD Beeld: Hans van OudenaardenGroeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@minlnv.nlUitgever Sjaalman Media, Chris van Koppenm 06-51 66 33 32Redactie Caroline van der Lee (hoofdredacteur),Brigitte van Mechelen (managing editor),Mariken Bokeloh (redacteur)Vormgeving Volta_ontwerpersDruk Wilco, Amersfoort Caroline van der Lee HoofdredacteurMedewerkers Marco Bakker, Willemijn vanBenthem, Marcel van den Berg, Andrea Bosman, Eind november zijnPersijn Broersen & Margit Lukács, Jos Collignon,Comic House, Jan Dobbe, Jurjen Drenth, drie Bonte Bentheimers (varkens)Nora Eeckels, Wilma Elmendorp, Kester Freriks, ondergebracht op het landgoed bij Kasteel Groeneveld. Dit als illustratieHenrieke Goorhuis, Jan Groeneveld, Gerrie Hondius, bij het gespreksonderwerp van het Groeneveld Forum: wroeten in deInnovatienetwerk, Frank Jonker, Hans van Keken, relatie tussen dier en mens. De relatie tussen dier en mens is ook hetLoethe Olthof, Aloys Oosterwijk, Hans van jaarthema van de discussies in en rond kasteel Groeneveld én van deOudenaarden, Jutka Rona, Paul Schnabel, GRNVLD in 2011.Hugo Schuitemaker, Matthijs Sienot, Irene Smook,A.L. Snijders, Christine Tinssen, Pauline Terreehorst, In de discussie over de relatie tussen mens en dier voert de mens deWouter Tulp, de Vrede van Utrecht, Arjan Wilschut boventoon. Of het nu gaat over rechten voor het dier in de grondwet,Foto’s cover en achterkant Hugo Schuitemaker het eten van vlees of de manier van huisvesten, onze drie BentheimersTijdens het Groeneveld Forum 2010 logeerden drie laten hooguit een goedmoedig geknor horen.Bonte Bentheimers op het rondeel van KasteelGroeneveld. Een aantal mensen kwam een dagje Dat maakt de discussie over de relatie tussen mens en dier tamelijkmet de varkens wandelen. eenzijdig. Het gáát eigenlijk ook helemaal niet over de relatie tussen dier en mens, maar over hoe wij mensen, ons tot dieren verhouden. En watAlle zorg is besteed aan het achterhalen van wij daar zelf van vinden, bij denken en voelen.namen van rechthebbenden. Degene die menen Voor de standpunten van dieren doen we aan invulkunde. Al naar gelangzekere rechten te doen gelden kunnen contactopnemen met de uitgever. onze eigen opvattingen en levensvisie menen we te weten wat zij vinden en voelen (dat zou met je partner eens moeten wagen!!).Marketing en advertentieacquisitieIsabel van der Weijden, info@belenjet.nl Als ik op de derde dag van hun verblijf op Groeneveld met een emmertjem 06-52 00 81 23 voer kom aangelopen bij hun veldje, rennen de Bentheimers me vrolijk knorrend tegemoet. ‘Kijk, ze herkennen me al en ze zien me graag.’ISSN 1566-6190 Of denk ik dat alleen maar?Abonnementen Een abonnement kost € 25,– voor4 nummers per jaar. Voor een abonnement zie p. 50.Als abonnee bent u tevens vriend van de StichtingGroeneveld. De Stichting Groeneveld ondersteuntde activiteiten van Kasteel Groeneveld.Als vriend heeft u recht op gratis toegang tothet kasteel voor uzelf en een introducé, wordt uuitgenodigd voor openingen en andere activiteitenen krijgt u korting op speciale publicaties enandere artikelen.Aanmelden voor de maandelijks e-nieuwsbriefkan via de website www.kasteelgroeneveld.nlNieuws en persberichten kunt u sturen naarGRNVLD, Groeneveld 2, 3744 ML Baarn,grnvld@minlnv.nl
  4. 4. I N HO U D 05Wroeten 06 Kort nieuws 08 Erno Eskens en Coen simon 12 ( ) 14 Wroeten in de relatie dier – mens 20 Margit Lukács & Persijn Broersen 22 A.L. Snijders 28 24 Weg van Vlees, Paul Schnabel 28 NBvP, Vrouwen van Nu 30 Jutka Rona 32 Reflecties, inzichten 36 Dieren in de kunst 38 Vrede van Utrecht 43 Duurzaam versus huishoudboekje 44 Onno Kleyn 46 Arjan Wilschut Wende 48 + IEN VINKENBURG-BOS Verbouwingsfeuilleton, evenementen VERTELT HOE NBvP, VROUWEN VAN NU ZORGT VOOR EEN VITAAL PLATTELAND
  5. 5. 06 Z A AIGOED Rupsenaaskever NIEUWS – PUBLICATIES, TENTOONSTELLINGEN, PRIJS VRAGEN, CAMPAGNES, SYMPOSIA, INNOVATIES. NIEUWS EN PERSBERICHTEN KUNT U STUREN NAAR GRNVLD, GROENEVELD 2, 3744 ML BAARN, GRNVLD@MINLNV.NL LEZERSAANBIEDING LEZERSAANBIEDING BEVLOGEN LANDSCHAP Toegeven aan zijn passie voor luchtfotografie, dat was wat landschapsarchitect Peter van Bolhuis in 1998 deed. Zijn foto’s tonen de bijzondere kwaliteiten van BOS BUIKHARIGEN EN stad en land en de niet-aflatende inspanning om het land bewoonbaar te : AA NB IED ING maken. Van Bolhuis overleed plotseling in 2005, in de bloei van zijn VA N DO NATE UR S nieuwe carrière. Bevlogen landschap toont een omvangrijke selectie BEENTASTERSKA ST EE L GROE NE VE LD HTS uit zijn nalatenschap. De foto’s van Van Bolhuis kenmerken zich door ,– BE TA LE N SL EC een groot gevoel, begrip en precisie. incl. verzendkos ten De begeleidende essays van onder anderen Harry Cock, Theo Spek, Dirk 47.800 soorten komen er voor in ons land, in het boek Sijmons, Sim Visser en Noud de Vreeze geven een indruk van zijn persoon- De Nederlandse biodiversiteit wordt de complete Nederlandse lijkheid, zijn nauwgezette werkwijze en duiden de betekenis van zijn werk. biodiversiteit beschreven. Ruim 100 specialisten uit talloze kennisorganisaties, leverden hun bijdrage in woord en beeld. bevlogen landschap / soaring landscape Alle groepen komen aan bod, van vogels en vaatplanten tot Peter van Bolhuis, luchtfotograaf buikharigen en beentasters. Het basisdocument is in eerste : Harry Harsema, instantie bedoeld voor iedereen die in natuur geïnteresseerd Jeanette Haverkort, Harm Veenenbos is. Het biedt daarnaast aanknopingspunten voor het opstellen Uitgeverij Blauwdruk met een bijdrage van van natuurbeleid en het uitvoeren van natuurbeheer. de Stichting NH Bos, het Stimuleringsfonds voor Architectuur en de EFL-stichting Voor de telling doen alle soorten mee die sinds 1758 (het jaar 978 90 7527 134 8 waarin Linnaeus zijn boek Systema Naturae publiceerde) : € 46,50 gedurende langere tijd in Nederland zijn voorgekomen. www.blauwdruk.nl ‘Elk van deze soorten is uniek en heeft haar eigen bijzonder- heden,’ aldus de schrijvers. ‘Zo zijn we hand-in-handvliegende galmijten, stampvoetende stofluizen, slavenhoudende mieren en levendbarende dopluizen tegengekomen.’ Tijdens AVATARBOS het werken aan dit boek werd zelfs nog een heel nieuwe dier- NATUUR BEWEGING MEETS HOLLYWOOD groep ontdekt voor Nederland: de kransdiertjes (Cycliophora). Deze minuscule diertjes leven op de kaken van kreeften. De virtuele wereld van Avatar, waarin Centraal in het bos komt een land- bewondering en respect voor de natuur schapskunstwerk van Cornelia Bruine- In De Nederlandse biodiversiteit worden niet alleen alle groepen centraal staan, inspireert tot nieuwe woud, De Droom van de Boom, waarin in beeld gebracht. Ook patronen, trends en het beleid komen Nederlandse natuur. Hiermee wordt aan- een jong boompje zich spiegelt aan de in aparte hoofdstukken aan bod. Daarnaast zijn de versprei- sluiting gezocht bij de belevingswereld oerbomen die vroeger ons land bepaal- dingsgegevens van ruim 18.000 dier- en plantensoorten van een generatie jongeren voor wie den. Daaromheen zal een fijnmazig – voor het eerst – op kaart samengevat. De kaart laat zien virtual reality deel uitmaakt van hun netwerk verschijnen van bomen, boom- dat de hoogste diversiteit in de met elkaar verbonden natuur- dagelijkse leefomgeving. groepen, zwerfpaden en droomplekken. gebieden (de Ecologische Hoofdstructuur) te vinden is, met In april wordt – in het Bentwoud – een Jongeren worden opgeroepen hun ideeën name op de zandgronden. uniek Avatarbos gerealiseerd, compleet en schetsen over de ideale droomplek in met zwerfpaden, droomplekken en land- te sturen. De film Avatar geldt daarbij De Nederlandse Biodiversiteit schapskunst. Iedereen kan bijdragen aan als bron van inspiratie. KNNV Uitgeverij de realisatie van dit bos, door aanschaf Staatsbosbeheer ontvangt dit initiatief 978 90 5011 351 9 van Avatar-certificaten (à € 10,– goed met open armen zodat mensen van alle : € 49,95 voor de aanplant van één boompje) en/of leeftijden optimaal kunnen genieten van door in april zelf te komen helpen met de schoonheid van de natuur. de feestelijke aanplant van de bomen. De aanplant van (inheemse) boompjes : kijk voor het gebeurt op ecologisch verantwoorde indienen van ideeën en het kopen van wijze. certificaten op www.plantjevoort.nl
  6. 6. 07 COLLEGESEXPOSITIE ARTIS ACADEMIE BOEK Om haar bezoekers op een laagdrempelige en inspirerende HERSCHEPPING manier kennis te laten maken met dieren, planten, sterren en cultuur verzorgt Artis onder de noemer ‘Artis Academie’ VOLGERMEER uiteenlopende activiteiten waaronder colleges. Tijdens De sanering van de Volgermeer is deze colleges wordt verkend hoe onze cultuur in een lange het grootste bodemsanerings- traditie landschappen, tuinen en (stads)parken heeft project in de Nederlandse geschie- gemaakt en van betekenis voorzien, natuur heeft bewon- denis, waarbij om de Nederlandse derd en verzameld in collecties en musea, en de natuurlijke oernatuur te herstellen, gebruik Mes & vork wereld een plaats heeft gekregen in riten, verhalen, wordt gemaakt van nieuwe, tot de gebruiken en afbeeldingen. verbeelding sprekende technieken. Fotografe Maaike Vergouwe volgde Het Schielandshuis in Rotterdam presenteert Voor 2011 staat een serie colleges Een ‘derde natuur’. Over twee jaar lang de werkzaamheden een expositie over tafelen: van chic tot friet. de verhouding tussen natuur en mens op het programma. in de Volgermeer. Haar foto’s geven Mes & Vork biedt een bu et van vijftien rijk Naast wildernis (eerste natuur) en het agrarische cultuur- een spectaculair beeld van ‘tech- gevulde thematafels. De bezoeker dwaalt landschap (tweede natuur) is een derde natuur ontstaan. nisch kunnen’ en laten ons met langs pronkserviezen, tafelzilver en eeuwen- Aan de orde komen de betekenis van plant en dier, van land- stille verwondering kijken naar de oude scherven, langs bestek voor linkshandigen, schap, (stads)park en tuin, het natuurhistorische museum, natuurontwikkeling die daardoor het startersservies van Ikea en design van alsook de rol van literatuur, film en fotografie. Ook de niet- mogelijk wordt gemaakt. Piet Hein Eek. Favoriete serviesstukken westerse wereld komt aan bod. Tot slot wordt een sessie Cyriel van Rossum beschrijft de bieden een kijkje in de keukens van bekende ‘Kijken naar natuurfilms’ met toelichting en discussie na, geschiedenis van de Volgermeer: en gewone Rotterdammers. Schilderijen, gepland. het verhaal van de vervuiling en recepten, etiquetteboeken, filmfragmenten de zoektocht naar een oplossing. van beroemde eetscènes bieden inzicht in Het programma en de data van de bijeenkomsten zijn te vinden op Hij interviewde tal van betrokkenen: onze tafelmanieren. Wie zich de etiquette van www.artis.nl/artis-academie/colleges omwonenden, wetenschappers en het tafelen eigen wil maken, kan de uitdaging mensen die in de Volgermeer aan aangaan en zelf tafels dekken. de sanering hebben gewerkt. Op 19 april wordt het eerste exemplaar De expositie ‘Mes & Vork. Tafelen van chic tot friet’ van het boek gepresenteerd. is nog te zien tot 16 mei 2011 in het Schielandshuis, De dagen daaropvolgend viert het Korte Hoogstraat 31 in Rotterdam. Noord-Hollands Landschap met open dagen voor haar leden, feestBOEK in de Volgermeer. De hongerige stad De internationale bestseller Hungry City is vertaald, einde- lijk. In De hongerige stad volgt Carolyn Steel het spoor van ons voedsel, van het platteland tot de stad, via markten en supermarkten, keukens en eettafels, afvalverwerking en terug. Ze vraagt zich af hoe wij voedsel kunnen benut- ten als een manier om onze steden beter te begrijpen, beter te ontwerpen, en leefbaarder te maken. Ze schetst De herschepping van de Volgermeer, een helder beeld van de impact van de moderne voedsel- Cyriel van Rossum en Maaike Vergouwe productie op onze planeet en op ons leven en verschaft Uitgeverij Sjaalman Media in opdracht inzicht in hoe het zo gekomen is en hoe we verder moeten. van ProjectBureau Bodem van de De hongerige stad is uiterst actueel, indringend en gemeente Amsterdam onmisbaar. 978 90 815 8903 1 : € 29,90 De hongerige stad. Hoe voedsel ons leven vormt www.sjaalmanmedia.nl : Carolyn Steel 978 90 5662 805 5 : € 19,95 : www.landschapnoordholland.nl
  7. 7. 08 TER TAFEL Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HousevoorVerreikende rechten voor dieren: versus tegen RECHTSPR A AK NA AR GROENEVELDS MODEL
  8. 8. 09Een, in meerdere opzichten, buitengewone rechtszaak voor en tegen verregaanderechten voor dieren in de naast Kasteel Groeneveld gelegen, stampvolle Oranjerie.Kester Freriks verwondert zich over de loop van het recht.Duidelijk zichtbaar voor alle toeschouwers woord. Zijn tegenstander is Arno Erkens, voorstander vanvan de fictieve maar in mijn ogen zeer belangrijke rechtszit- dierenrechten. Simon is in dit geval de gedaagde, Erkens deting, trekt de rechter zijn zwarte toga aan, knoopt de witte eiser. De laatste eist dat Simon voor het welzijn der dierenkraag om. De Orangerie is tot de laatste stoel bezet. Het aan- inziet en aanvaardt dat dierenrechten noodzakelijk zijn enkomende dispuut past in de serie van Kasteel Groeneveld conform algemeen aanvaard maatschappelijk fatsoen.om de relatie tussen mens en dier verdieping te geven. Als ik Simon richt zich in dit publieke debat tot alle betrokkenen:om me heen kijk, heb ik het idee dat de tegenstander van meer de rechter, de leden van de jury en de toeschouwers. Het isrechten voor het dier eigenlijk kansloos is. Wie wil er geengoede en wettelijk vastgestelde behandeling voor dieren? “Koeien zien we niet.Directeur Jan Hartholt van Kasteel Groeneveld zet uiteendat deze bijeenkomst het karakter heeft van een ‘accusatoir Het plaatje is ervoor inproces’, een rechtsvorm die voortkomt uit de Angelsakischetraditie. In deze rechtspleging ligt het initiatief van het de plaats gekomen.”proces bij de partijen en zijn zij verantwoordelijk voor debewijsvoering. Hierbij heeft de rechter een passieve rol.Ook maakt deze rechtsvorm gebruik van juryleden die hem, en ook zijn tegenstander Erkens, toegestaan metvooraf bevraagd worden op hun kennis van zaken en betrok- behulp van retorische middelen het publiek van zijn gelijkkenheid bij het onderwerp. Volgens Hartholt zouden we te overtuigen. Simon haalt een herinnering op aan de periodeook kunnen spreken van een ‘rechtspraak naar Groenevelds waarin hij in Noord-Groningen woonde. Daar was gewoon-model’. weg ‘ruimte’. En dus ook voor koeien, die stonden dan ook volop in de wei. Dat beeld is nu geheel verdwenen. DeOp de uitroep van de bode ‘de rechtbank’, staat iedereen weilanden zijn leeg en de boerderijen getransformeerd instaat op. De rechter heet iedereen welkom en vraagt de vijf gigantische megastallen. Het enige wat is overgebleven isjuryleden om naar voren te komen. Nadat volgens eeuwen- een bord bij de entree van de boerderij met daarop een fraaioud gebruik een munt is opgeworpen, in dit geval een rijks- getekende zwart-witte koe tegen een groene achtergrond.daalder, om te bepalen wie als eerste het woord mag voeren, De koeien zien we niet. Het plaatje is ervoor in de plaatsis met een enkele hamerslag de zitting geopend. Aan de gekomen.kopzijde van de munt is, in de woorden van de rechter ‘De relatie tussen mens en dier is op de tekentafel tot stand‘de beeltenis geslagen van de buurvrouw van Soesterberg’. gekomen,’ aldus Simon. Het dier is een plaatje in onzeNadrukkelijk bevestigt de rechter zijn ‘tijdelijke rol’. Hij is samenleving geworden. Gedaagde benadrukt dat hij nietaangesteld om de argumenten van pleiter en gedaagde tegen het dier pleit, maar wel tegen voorstanders van ver-‘te wegen en te duiden’. De gri er is aangesteld de orde te reikende rechten voor het dier. Simon: ‘lk pleit tegen dieren-bewaren. Een korte rondgang langs de juryleden leert dat rechten. Er zijn twee soorten dierenvrienden. De eerstezij van uiteenlopende a omst zijn, stemmend voor uiteen- groep zet zich in voor de dieren, de andere groep wendtlopende partijen en directe betrokkenheid bezitten bij het allerlei juridische middelen aan om het dierenwelzijn teonderwerp van die middag. Het is 13.30 uur, maandag- verbeteren. Dat zijn politieke en juridische procedures diemiddag 29 november 2010. tot monsterlijke afmetingen uitgroeien en juist het tegen- deel bereiken. Dierenleed is niet voldoende reden om tot extreme dierenrechten te komen,’ zo betoogt Simon.De muntzijde valt boven en gedaagde Coen Simon, tegen- Het blijft stil in de zaal. Tot nu toe onderbreekt geen vanstander van verregaande dierenrechten, krijgt als eerste het de aanwezigen Simons requisitoir. Ik denk mee met zijn** Kester Freriks (1954) is romanschrijver en auteur van boeken over vogels, waaronder Vogels kijken. Alle driehonderd Nederlandse vogelsoorten en De valk. Over valkerij en wilde vogels. Hij is verbonden aan NRC Handelsblad. Dit najaar verschijnt zijn boek Verborgen wildernis. Over ruige natuur en kaarten in Nederland.** Aloys Oosterwijk (1956) volgde de Akademie voor Beeldende Kunsten te Arnhem. In 1978 debuteerde hij met de strip Een keurig wit pakje met geen vlekje besmeurd. Grote bekendheid verwierf hij met Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 maakt hij naam als rechtbanktekenaar.
  9. 9. 10 TER TAFEL redenering. Heeft hij gelijk? En zo ja, waarom dan het publiek een juridisch instrument om het welzijn van dieren te eerst het beeld tonen van lege weilanden en ligstallen als verbeteren. fortificaties in het landschap en vervolgens te pleiten tégen Erkens verzet zich tegen het begrip ‘radicalen’ als het gaat dierenrechten. Ik kan het niet met elkaar rijmen. Daarom om voorstanders van dierenrechten. In een wereld als de is het wachten op de voorstander van meer dierenrechten. onze, die onnodig complex is, zijn rechten nodig als een juri- In elke samenleving is er zoiets als ‘toelaatbaar leed’. Dieren disch beginsel. Hij laat aan de hand van enkele gruwelijke hebben in onze maatschappij gunsten, maar geen rechten. beelden van veetransporten en slachthuispraktijken zien Mensen hebben zich verplicht tot omgang met dieren zoals hoe de mens met het dier omgaat. Dit beeldmateriaal lijkt dat passend is in een rechtsstaat. Mensen spreken recht, in het verlengde te liggen van Simons illustraties. Voor en wie anders? Dat is een culturele afspraak. Dieren kunnen tegen liggen op dit moment dicht bij elkaar. Het interes- geen recht spreken. Niet de rechter, maar de bioloog heeft sante aan deze rechtbank is dat het debat van begin af aan inzage in het welzijn van dieren. Het resultaat van dieren- zorgvuldig en zonder al te veel argumenten ad hominem rechten zou zijn dat alle dieren de beschikking krijgen over ofwel op de man af wordt gevoerd. mensenrechten. Dat betekent dat mensen en dieren aan elkaar gelijkgesteld worden. Geen samenleving is tot deze gelijkschakeling in staat. Coen Simon memoreert hoe ‘Mensen hebben zorgplicht jegens dieren,’ aldus Erkens. complex in juridische zin dierenrechten zijn georganiseerd. ‘Helaas is het niet verankerd in ons recht om tot een Alleen mensen kunnen voor mensen opkomen. beschaafde omgang met dieren te komen. Voor de mens is het menselijk belang altijd het doel en is het dier slechts een middel. Huisdieren krijgen door de regel wel een goede Arno Erkens, de gedaagde, zet uiteen dat het recht zich behandeling. Met dieren in stallen wordt geld verdiend, afspeelt tussen de mensen, maar voegt hij eraan toe ‘niet dus kennelijk gelden hiervoor andere normen. Ofwel: alle dieren zijn vegetarisch’. Zoals mensen dieren nuttigen, ‘Dieren die in stallen staan, zijn voor de wet vogelvrij.’ zo nuttigen dieren ook dieren. Volgens Erkens gaan in het Eiser Erkens constateert dat het ‘plichtensysteem’ niet dierenrecht wetenschap en moreel oordeel samen. Hij ziet werkt, omdat plichten niet verankerd zijn door achter- in het dierenrecht een mogelijkheid voor de dieren om ‘voor liggende rechten. Bovendien vindt weinig controle plaats. hun specifieke belangen op te komen’. Dierenrechten zijn Hierdoor ontstaat een vacuüm waarvan dieren het slacht- o er zijn. Volgens hem lopen de belangen van mens en dier veel meer parallel dan de meesten van ons denken: ‘Als je voor dieren bent, loop je altijd achteraan.’ In zekere zin sluit “Niet alle dieren zijn Erkens bij Simon aan als hij betoogt ‘dat het niet mogelijk is voor dieren te procederen’. Als iemand voor de rechtbank vegetarisch” zou opkomen voor beperking van dierenleed dan zou hij dat namens een persoon moeten doen die dierenleed ‘ondraag- lijk’ vindt. Gedaagde vraagt zich af waarom belangen van dieren anders wegen dan van mensen. Het systeem van nu is ingewikkeld en onwerkbaar. In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens staat dat in verband met dieren de mens ‘in de geest van de wet’ dient te handelen. Dit noemt Erkens een ‘irrationele vertaling’ die het dieren- welzijn verhindert. De vraag die de pleiter indirect aan gedaagde stelt over welk dierenleed precies gesproken wordt: is het leed dat de grote grazers in de Oostvaardersplassen overkomt minder erg dan dat wat veehandelaren en boeren hun dieren aandoen? In de Oostvaardersplassen heeft de mens een vreemde wet ingesteld, namelijk: ‘Hier red je je maar.’ Met als gevolg dat er ’s winters dieren sterven of afgeschoten moeten worden. Dierenrechten zijn extreme uitwassen van dierenwelzijn. Als je, zoals Simon betoogt, dierenrechten zou afscha en en daar de zorgplicht voor in de plaats zou stellen, dan zou het welzijn voor de dieren toenemen. De misstanden op de veemarkten en in de bio-industrie zijn Erkens nog altijd een doorn in het oog. Jaarlijks sterven er op de boerderijen vijf miljoen varkens. Als er dierenrechten
  10. 10. 11zouden zijn, dan zou het makkelijker zijn deze wantoestand weggeduwd, opgegeten. Het is van groot belang de relatieaan te pakken binnen het strafrecht. Daar is het Erkens om tussen dieren en mensen in beeld te brengen.’te doen. Hij betoogt: ‘Er is de facto geen enkele controle.In principe moet elk bedrijf eens in de veertig jaar gecontro-leerd worden. Dat gebeurt niet of nauwelijks. Het besef De zitting nadert haar voltooiing en het woord is aan de jury.van dierenwelzijn zou een mentaliteitsverandering moeten Nu ontstaat er wel commotie. Een van de juryleden, tegen-opleveren. Maar dat gebeurt niet. Daarom moeten er rechten stander van dierenrechten, betoogt dat negers, slaven enkomen, want die zijn afdwingbaar. Ook het productiedier vrouwen lange tijd in de geschiedenis geen rechten hadden.heeft recht op welzijn, maar die krijgt het vaak niet want Volgens hem klopte dat. Er moet nu eenmaal in elk systeemwij ontnemen het dier de vrijheid. Dieren die buiten de bio- een grens tussen rechtelozen en rechthebbers zijn. Eenindustrie hebben geleefd, hebben tenminste een fatsoenlijk vrouw in het publiek wordt emotioneel. Het kan volgens haarbestaan geleid.’ niet dat je vrouwen met dieren vergelijkt. Deze aanwezige is duidelijk voorstander van gelijke rechten voor iedereen; en ook rechten voor het dier. Ook een wetenschapster komtDe rechter komt tot een eerste duiding en constateert dat er aan het woord; zij doet dierproeven. Ze betoogt: ‘Als er teeen systeem zou moeten komen dat dieren beschermt tegen veel dierenrechten zijn, dan zijn proeven niet meer moge-uitwassen. Simon als eiser blijft voorstander van afscha ng lijk. Dat zou indirect de volksgezondheid kunnen schaden.’dierenrechten en Erkens als gedaagde is voorstander van Ze krijgt slechts schoorvoetend instemming. Niet iedereendierenrechten. Simon benadrukt nog eens dat dieren- gaat met haar mee, maar het argument van volksgezondheidwelzijn gehinderd wordt door juridische middelen. Daar telt sterk. De wijzer van de weegschaal van het recht is nogis gedaagde het niet mee eens. De ‘Bill of Rights’, opgesteld steeds niet naar de ene of de andere kant doorgeslagen.in Groot-Brittannië in 1689, geeft als eerste artikel aan ‘hetrecht op leven’. Dit wettelijke document vormt de grondslagvan de democratische parlementaire monarchie. Dieren diedoor de mens gehouden worden, hebben recht op bescher- “De wijzers van deming. Het is een kwestie van een ‘beschavingso ensief’ deempathie voor dieren grondwettelijk te verzekeren. Tussen weegschaal van het recht”mens en dier bestaat immers een ‘a ankelijkheidsrelatie’.Nadat de getuigen van beide partijen zijn gehoord gaan Na een kort juryoverleg achter gesloten deuren spreekt dede eiser en gedaagde over tot het slotpleidooi. Dat is aan- voorzitter de rechtbank toe: ‘Er is geen eensgezindheidmerkelijk korter dan het openingspleidooi. Slechts enkele bereikt. Het meerderheidsstandpunt luidt dat de jury erminuten hebben eiser en gedaagde de tijd tot scherpe, ter niet van is overtuigd dat dieren een fundamenteel rechtzake doende formuleringen te komen. dienen te krijgen. Wel acht de jury het noodzakelijk dat wijErkens: ‘Het strijden voor dierenrechten is een emancipa- als mensen, die de dieren hun vrijheid ontnemen, verplich-torische aangelegenheid. Als dierenorganisatie mogen we tingen jegens het dier hebben. Het debat zou op een hogeralleen een juridische strijd voeren als we dat doen namens niveau gevoerd moeten worden dan slechts op dat van dede achterban. Het mag nooit om de dieren zelf gaan. Dat wetgeving.’acht ik een misstand. We hebben een samenleving met Ik ben verbaasd: na het pleidooi van Erkens had ik verwachtdieren. Die beschikken over een eigen waarde. We mogen dat de wijzer door zou slaan naar meer rechten voor hetze niet behandelen als gemankeerde mensen.’ dier. Het dispuut krijgt een verrassend eindoordeel. Ik vraagSimon: ‘De poging tot dierenrechten is een perpetuum me af hoe het komt. De rationaliteit van het betoog vanmobile en dat moet een keer ophouden. Natuurlijk dient Simon is kennelijk sterker dan de emotieve argumentatiedierenwelzijn hoog op de politieke agenda geplaatst te van Erkens. De aanwezigen schikken zich in de conclusie.worden, maar niet als juridisch instrument.’ Niemand protesteert, en ook dat is opvallend.Hierop repliceert Erkens: ‘Er is een vreemde tweedeling in Tot slot, het is dan tegen 17.35 uur, neemt de rechter hetde maatschappij. Enerzijds worden dieren behandeld als woord en komt hij toe aan de duiding. De rechter: ‘Het is vol-kleine mensjes. Anderzijds worden dieren ‘verdinglijkt’, gens het ongeschreven recht van de Heren van Groeneveld dat de rechter van oordeel is dat de partijen verplicht worden gesteld de gedachtewisseling open te houden.’Coen Simon (1972) is filosoof en publicist. Hij schrijft onderandere voor Trouw, Filosofie Magazine en NRC Handelsblad. Een vorm van gedachtewisseling als deze fictieve rechtbankHij is tegenstander van dierenrechten en werkt aan een boek is van groot belang. De argumenten voor en tegen een zaakdaarover. krijgen alle reliëf en diepte die noodzakelijk zijn om kennis te maken met andermans gedachten en visie. Vooral de ritu-Erno Eskens (1964) is als filosoof verbonden aan deInternationale School voor Wijsbegeerte. Hij schreef het boek ele secuurheid van deze rechtbank is veelbetekenend.Democratie voor dieren en is voorstander van dierenrechten.
  11. 11. 12 GROO(T)S Tekst: Mariken Bokeloh | Beeld: Hugo SchuitemakerGert-Jan Stok over People, Planet, Profit én PleasureRESTJES BEWAREN, DE DEUR ACHTER JE SLUITEN TEGEN DETOCHT EN VOORAL GEEN LAMPEN LATEN BRANDEN ALS JENIET IN BETREFFENDE RUIMTE MOET ZIJN. DUURZAAMHEIDWERD GERT-JAN STOK MET DE PAPLEPEL INGEGOTEN.DE SCHAARSTE AAN PRODUCTEN EN DE INVLOED VANCONSUMENTEN DAAROP BRACHT HEM ERTOE SAMEN TEGAAN WERKEN MET BIOLOGISCH HORECAONDERNEMERARNOLD KAMPHUIS. ZO VERZEILDE STOK VANUIT DE HORECA-UITZENDBRANCHE IN DE DUURZAME HORECA/CATERING.Gastvrijheid hetallerbelangrijkstJe bedrijf heet P4, dat verdient een toelichting… producten die we aanbieden is biologisch. Daarin productiekeuken van de cateraar. Zo hoefden weIk ben mede-eigenaar van P4, het moederbedrijf zijn we in Nederland voorloper. Om verspilling niet een nieuwe keuken neer te zetten en hebbenvan een horeca/catering onderneming die haar zoveel mogelijk te beperken, wordt de menu- we alle aandacht voor het op maat leveren van devisie stoelt op de ideeën van duurzaamheid con- kaart maar in beperkte oplage gedrukt en niet te catering.sultant John Elkington. P4 verwijst naar de drie vaak veranderd.P’s van Elkington, People, Planet en Profit, die in We serveren wel coca cola, dat is een van de wei- P4 zit nu in Kasteel Woerden, in Kasteelharmonie met elkaar tot duurzaamheid moeten nige concessies aan de ‘profit’. Een biologische Groeneveld in Baarn en in de Kemphaan inleiden. Ik voegde daar de P van Pleasure aan toe, kiwi uit Nieuw-Zeeland hebben we niet, dat Almere. Deze locaties zijn heel divers…waarmee we ook de boodschap van onbezorgde conflicteert met ons duurzaamheidbeginsel… waar zit de gemeenschappelijke deler?gastvrijheid wil uitdragen. De vier P’s zie je in het we beperken ons tot biologische streek- en Onze locaties moeten aan de vier P’s voldoen.logo gekleurd terug. seizoensgebonden producten. De gebouwen herbergen een restaurant en/ofVoor mij is ‘people’ het belangrijkste element. In alle facetten van de bedrijfsvoering geniet grand café en vergaderruimten. De locaties zijnDie P kreeg de kleur rood, de kleur van de harts- duurzaamheid de voorkeur. De (her)inrichting bovendien uniek op het gebied van architectuur,tocht. Mensen zijn de crux. Gastvrijheid is het van de gebouwen gebeurt met duurzame mate- historie en ligging.allerbelangrijkste. Als je mensen gastvrij ont- rialen, zo zijn de muren beschilderd met een milieu- We zijn ambitieus… Het plan is om in 2013 tevangt, bezorgt dat ‘pleasure’. Daar komen vriendelijke kalk. Het personeel draagt kleding hebben uitgebreid van de huidige drie locatiesmensen voor terug en dat levert meer kansen tot en schorten van ecotextiel, de energiecontracten naar maar liefst tien exploitaties. Ook de nieuwediverse winsten (‘profit’) op. Werknemers krijgen zijn groen gericht, we scheiden het afval waar locaties selecteren we op de genoemde criteria.daardoor meer mogelijkheden tot groei en ont- mogelijk en gebruiken led-spaarverlichting.wikkeling en het biedt ook meer ruimte aan Uit duurzame overwegingen zijn we met onze Wat maakt jou trots bij P4?(groene) sociaal maatschappelijke plannen. cateringtak een joint venture aangegaan met Ik ben een optelsom van bourgondiër, ondernemer een cateringbedrijf dat ook duurzame aspiraties en idealist. Mijn doel en passie is om met een goedWaar is het groene aspect terug te vinden bij P4? heeft. Ons gedachtegoed, de keuze van produc- team een mooie vorm van duurzame gastvrijheidDe groene P in het logo, van ‘planet’, trekken ten en onze marketing hebben we kunnen betaalbaar aan te bieden aan onze gasten. Wijwe breed. Maar liefst negentig procent van de combineren met een nieuw ontwikkelde noemen dit onbezorgde gastvrijheid.
  12. 12. “Mensen zijn de crux”Meer over de visie van P4 en de adressen waar je hun gastvrijheidkunt genieten is te vinden op www.p-4catering.nl
  13. 13. 14 OP PAD Tekst: Jan Dobbe*, m.m.v. Jozé Mulders en Robin Schouten | Beeld: Gerrie Hondius** Relatiedier-mens
  14. 14. 15Je kunt erover filosoferen, discussiëren, dichten of weeklagen, maar de relatie dier-mensis en blijft een ‘mensending’. Het zijn immers mensen die er een punt van maken,last hebben van hun geweten. Dieren hoor je er niet over: ze zijn wat ze zijn, doen watze doen. Ze leven en lijden, maar ze zwijgen en laten het zoeken over aan de mens.Het Groeneveld Forum 2010 was een proeve van deze menselijke zoektocht.is vooral eenmensendingIMP RESSIE G ROENE VELD FORUM 2010 pen houd je een solide, rechtvaardiger systeemHet Groeneveld Forum op 29 en 30 Het forum start met een ‘rechtszaak’, over.’november gaat over de relatie dier- waarin de filosofen Erno Eskens en Coen Simon Martje Fentener van Vlissingen, hoofd Dieren-mens, bekeken vanuit diverse disciplines. in het strijdperk treden. Volgens Simon, die experimenteel Centrum van het Erasmus MC,Doel van het forum is de dilemma’s die voort- wat onzeker oogt, komen dier en mens juist is Coen Simons getuige. Ze is tegen rechtenkomen uit de relatie dier-mens te laten zien en verder van elkaar af te staan als je dieren voor dieren omdat ‘(…) dieren zichzelf zijn enbeleven, en zo ‘de discussie te voeden en naar formele rechten toekent. ‘Het zijn mensen we ze in hun waarde moeten laten!’ Simonseen hoger niveau te tillen’. Niveau is er zeker. die bepalen of dieren al dan niet mogen lijden. tweede getuige, Iaira Boissevain, leerstoelEloquente sprekers als Paul Schnabel, Wiel En in de praktijk verplichten mensen elkaarKusters, Pauline Terreehorst en Erno Eskens al om goed met dieren om te gaan. In die zintreden op. Iedereen is vriendelijk, voorkomend hebben dieren dus al rechten. Het maatschap- “Waarom zou jeen weldenkend. Is het de invloed van het voor- pelijk draagvlak is er, daar hebben we geenname kasteel en zijn chique zalen? extra juridisch instrument voor nodig.’ Eskens de belangen vanDeelnemers komen uit diverse hoeken: dieren- repliceert dat je niets aan plichten hebt als diebescherming en dierenrechtenbeweging, niet duidelijk geformuleerd zijn. ‘Waarom zou dieren anderswetenschap, overheid, onderwijs, kunst. Er is je de belangen van dieren anders wegen dan diezelfs een enkele boer. Het is lovenswaardig van mensen? Hanteer hetzelfde beoordelings- wegen dan diedat tijdens het forum wordt gewerkt vanuit regime en weeg dan de belangen van mens endisciplines die je bij dit onderwerp niet direct dier tegen elkaar af. Geef dieren burgerrechten van mensen?”verwacht. Hoe kijken kunstenaars en schrijvers en toets die aan de praktijk. Vervolgens kun jetegen dieren aan? Het doorbreekt de kring van rechten schrappen als die niet werken. Neem Dier & Recht van de Universiteit Utrecht, stelt‘usual suspects’ en vergroot de kans op nieuwe de muskusrat die onze dijken ondermijnt. dat ‘(…) er momenteel geen gebrek is aan juri-invalshoeken. Omdat ‘onze’ veiligheid in gevaar komt, vervalt dische middelen, maar dat we er te weinig mee ‘zijn’ recht op bescherming. Door zo te schrap- doen.’ Eskens’ getuige Hans Baay, stichting** Jan Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van Dieren als hoofdredacteur van het blad DIER.** Gerrie Hondius werkt zelfstandig als (strip)tekenaar, illustrator, (live)cartoonist, schilder en schrijfster. Ze heeft strips getekend voor Opzij, NRC Next, het AD en de Volkskrant.
  15. 15. 16 OP PAD Varkens in Nood, vertoont daarop een schok- Ook de jury geeft uiteindelijk eiser Eskens geen dieren. Waarom? ‘De afstand tussen de mens kende film over veetransport en -markten, die gelijk als het gaat om fundamentele rechten en de oorsprong van zijn voedsel is erg groot het ontbreken van goede regels en toezicht voor dieren. Wel moeten mensen de belangen geworden. Wat ‘is’ ons voedsel eigenlijk, hoe daarop onderstreept. Eskens’ tweede getuige, van dieren zo veel mogelijk behartigen, vindt de wordt het gemaakt, waar komt het vandaan? historicus/socioloog Bernd Timmerman, stelt jury, temeer omdat het dier a ankelijk van ons Dat willen we onderzoeken.’ Uiteindelijk dieren op één lijn met menselijke groepen is. Verder moet het debat over dierenrechten moeten de varkens, waar ze een nauwe band die eerder geëmancipeerd zijn, zoals negers, beter gevoerd worden om tot werkbare resulta- mee opbouwen, er wel aan geloven. Tijdens slaven en vrouwen. ‘Die vergelijking mag je niet ten te komen. De rechter neemt deze uitspraak het copieuze diner, met heerlijke seizoens- en maken!’ roept Fentener van Vlissingen uit de over. Buiten valt de eerste sneeuw. natuurproducten (waaronder door de varkens zaal. Een opmerking van kunstenares Esther Polak naar boven gewoelde aardperen), worden we In zijn slotpleidooi reageert Eskens: ‘Dieren in de pauze intrigeert me. Volgens haar wordt geconfronteerd met vlees van varken Bom. Dit verschillen weliswaar van mensen, maar horen de manier waarop we naar dieren kijken sterk schiet in het verkeerde keelgat van sommige wel tot dezelfde rechtsgemeenschap. Dus bepaald door cultuur, en absolute rechten stro- deelnemers: een vertegenwoordiger van de moeten hun belangen in het rechtssysteem ken niet met cultuurverschillen. Tijdens een Partij voor de Dieren spreekt er schande van, worden verdisconteerd.’ Simon: ‘Dierenwelzijn reis naar Letland zag ze een moederpoes met en weigert aanvankelijk aan tafel te gaan. is belangrijk, maar wordt niet gediend door één jong. Zonder schroom vertelt de eigenaar Het serveren van vlees van varken Bom heeft dierenrechten. Sterker nog, het blijven voeren dat van een nest altijd alle katjes op één na als gevolg dat we ons zeer bewust zijn van wat van deze discussie werkt contraproductief.’ worden gedood. Esther is geschokt en repli- we eten. En dat is precies het gewenste e ect: Eskens’ betoog is veel sterker, vind ik. En het ceert dat wij onze katten laten castreren of bewust eten leidt tot een andere houding steriliseren. De Letten op hun beurt vinden – minder verkwistend, minder onverschillig. dit choquerend – je ontneemt dieren dan toch De drie overgebleven varkens, die buiten voor zoiets essentieels als hun seksualiteit?! de deur in het rondeel bivakkeren, eten mee. “Dat krijg je, als De relatie dier-mens, een puur mensending… Ze krijgen onze restjes – nadrukkelijk niet de restjes van hun kameraad Bom. Niet dat ze die mensen door niet zouden willen eten; het is de mens die dit Voedsel is een heikele kwestie ethisch niet trekt. Via een geluidsverbindingkoeienogen kijken” binnen de relatie dier-mens. In samen- horen we de varkens wellustig knorren en werking met de onvolprezen keuken van smakken… Leuk! Kasteel Groeneveld presenteert ‘eetkunste- verbaast me dat het merendeel van de aanwezi- naar’ Elles Kiers van de PeerGroup ’s avonds gen het standpunt van Simon steunt. Dat velen een bijzonder diner. Kiers en ‘kunstboer’ Sjef Dat de relatie dier-mens een mensen- de emancipatoire vergelijking met mensen niet Meijman vertellen vooraf over hun ervaringen ding is, komt gedurende dag twee kies vinden, verbaast me evenzeer. Het zal mijn met de varkens Rinus, Alie, Anna en Bom. Als opnieuw naar voren. Subjectiviteit is beroepsdeformatie wel zijn. kunstproject leven ze een jaar lang met deze onvermijdelijk: hoe we dieren bekijken en
  16. 16. 17beoordelen, wordt door talloze zaken in ons Dichter Wiel Kusters bekijkt het vanuit literaireigen brein beïnvloed. Dat blijkt uit de film over perspectief in zijn voordracht over schrijver “Kipfilet in plaatshet wandelen met de varkens van de PeerGroup Anton Koolhaas (1912-1993) en diens empathieop het terrein van kasteel Groeneveld. Varkens met dieren. Koolhaas weet volmaakt in de huid van een hele enzijn ongelooflijk geinige beesten. Alsof je een van dieren te kruipen. ‘Juist omdat hij doet wathond uitlaat, zo kun je ook met varkens lopen. in de traditionele biologie niet of te weinig dus herkenbareJe kunt ze knu elen, aaien, samen met ze in het gebeurt: vertellen, laten zien, hoe het is om bij-stro liggen. Na afloop worden de wandelaars voorbeeld een vleermuis te zijn.’ Volgens Kusters kip”gevraagd of ze deze dieren nu nog op willen ziet Koolhaas de dieren in zijn verhalen voorof kunnen eten? De antwoorden verschillen, vol aan, als wezens die net als wij betekenismaar het is duidelijk dat iedereen anders kijkt, geven aan hun wereld – ook al valt die soms systeem, maar mensen die zich met de dierennu hij ‘een relatie’ met de dieren heeft. maar gedeeltelijk samen met de onze. Hij identificeren. Omdat mensen het een afzichte-Over die relatie gaat het ook in de lezingen van maakt een ‘hybride’ soort, waarin hij het dier- lijk idee vinden om als ‘product’ te wordenPaul Schnabel (directeur Sociaal Cultureel op-zichzelf combineert met zijn eigen leven. gezien, willen ze het dieren ook niet aandoen.Planbureau) en dichter Wiel Kusters. ‘Koolhaas zag ook de ondeelbaarheid van het Mensen willen terug naar proportionaliteit, zeSchnabel gaat in zijn lezing ‘Weg van vlees’ in leven en de dood. Zowel dieren als mensen zijn willen respect voor dieren omdat ze ‘verbinding’op de verandering in onze relatie met het dier, vormen van een doorgaande levensstroom. voelen met deze wezens. Wanneer in de archi-getuige de verregaande liefde voor gezel- Schrijvers en dichters vertolken de eerbied die tectuur de Gulden Snede wordt gehanteerdschapsdieren of het succes van de Partij voor we zouden moeten hebben voor zaken waar we blijken de meeste mensen zich prettig te voelende Dieren. Grote invloed hebben de gedrags- geen antwoord op hebben.’ Mooi gesproken! in de gebouwde ruimtes. Zou een vergelijkbaarwetenschappen, die laten zien dat mens en systeem ook voor het ontwerpen van vee-dier dichter bij elkaar staan dan we dachten. houderijsystemen denkbaar zijn, oppert eenDoor onze toenemende kennis over dieren Tijdens de workshops van die middag van de aanwezigen? Verbinding met het dierneemt ook onze bewondering en fascinatie toe. blijkt hoezeer de mens geneigd is is een sleutelbegrip in de hele discussie. In dieGedrag dat daar niet mee strookt, zoals het vanuit zijn eigen beleving te kijken. verbinding past geen massaliteit – wat weten-doden, slachten en opeten, wordt als ‘pijnlijk’ In de workshop ‘Technologie en ethiek’ bij- schappers ook mogen beweren. Het Latijnseervaren. Daarom drukken we die werkelijkheid voorbeeld. Jan Staman (directeur Rathenau woord voor verbinding is ‘religie’, weet een vanweg: we houden dieren in gesloten, ontoegan- Instituut) en Marjan Slob (filosoof-publicist) de deelnemers op de valreep nog te melden.kelijke stallen, we doden en slachten dieren vragen de deelnemers of ze een intensief vee- Daar kunnen we nog een paar dagen op kauwen,‘schoon’ in een witte, steriele omgeving, we houderijsysteem kunnen bedenken dat ethisch maar dat ethisch verantwoorde systeem – nee,serveren ‘kipfilet’ in plaats van ‘een hele en dus acceptabel is. Waarom is er weerstand tegen dat komt er nog even niet.herkenbare kip’. Omdat het dier een hogere ‘agroparken’, die volgens wetenschappers wel Wat de kunstenaar kan bereiken zonder directstatus heeft verworven, vinden wij het steeds degelijk voldoende tegemoetkomen aan de een oordeel uit te spreken, is het onderwerpmoeilijker het op te eten – zeker als het vlees behoeften van dieren? Uit de discussie van de workshop ‘Het dier in de beeldendeherkenbaar is als van een gedood dier. blijkt dat niet dieren moeite hebben met zo’n kunst’, onder leiding van publiciste Pauline
  17. 17. 18 OP PADTerreehorst. Helpt opvallende, controversiële ‘(…) oude tradities op een intelligente manierkunst in discussies over dierenrechten? verbinden met eigentijdse behoeftes. Innove-Kunstenares Tinkebell komt ter sprake. Haar ren door verleidelijke concepten te bedenkenhandtasjes en speeltjes, waarin ze dode huis- om de burgers te laten ervaren waar boerendieren verwerkt, roepen verontwaardiging op. mee bezig zijn.’ Om te zien of de menselijkeDe kunstenares kreeg zoveel haatmail, dat ze er maat nog aanwezig is in een ultramoderneen boek mee kon vullen. Conclusie van de bedrijf, verhuist het gezelschap naar hoeveworkshop: het helpt als kunst de aandacht trekt ’t Witte Schaap in Eemland. Deze boerderij isen zo de discussie op gang brengt. Dat doet in met melkrobots verregaand geautomatiseerd,elk geval het werk van filmmaker/fotograaf gericht op hoge productie. Keerzijde: de koeienJan van IJken, die de extreem uiteenlopende blijven het hele jaar binnen in de (ruime) stal.manieren waarop mensen omgaan met dieren Hoewel het onduidelijk is hoe de dieren dittot thema van zijn werk heeft gemaakt. Van ervaren, levert dit gegeven binnen de excursie-IJken vertoont na afloop de trailer van zijn groep gemengde gevoelens op. Dat krijg je, alsnieuwe documentaire. Onthutsend is vooral de mensen door koeienogen kijken.manier waarop hij de kijker meeneemt in dehellegang van dieren – zoals eendagskuikensop de lopende band of biggetjes die op het punt EPILOOGstaan gecastreerd te worden. Een aanrader –voor mensen die stevig in hun schoenen staan. Als oud-Dierenbeschermer ben ik gewend ‘tot Geen diepe emoties? Soms hoor je iemandOnderzoeker Birgit Boogaard wil burger en een kamp’ te behoren. In discussies betrek je morren, maar daar blijft het bij. Daarvoor in deboer bij elkaar brengen. Ze haalt burgers naar vaste stellingen. Dat kan op den duur verlam- plaats is er nieuwsgierigheid en de wil om ietsboerenbedrijven en laat hen daar ‘ruiken, mend werken; iedereen kent je standpunt en moois tot stand te brengen.voelen en kijken’ om zo zelf een beeld te heeft zijn repliek al klaar voor je ook maar één Mooi is bijvoorbeeld het hernieuwde inzicht datvormen van wat er gebeurt. Vandaag neemt ze woord hebt gezegd. met echte aandacht voor dieren al een wereldde deelnemers aan haar workshop ‘De mense- Dit forum is geen strijdperk, maar een ‘denk- gewonnen is. Wie ziet hoe mooi, leuk of boeiendlijk maat in de dierhouderij’ mee naar de Eem- tank’ voor nieuwe ideeën, invalshoeken, dieren zijn, moet wel uit heel verkeerd houtlandhoeve, een zorgboerderij in Bunschoten. oplossingen. Iedereen probeert vanuit zijn gesneden zijn om diezelfde dieren nog onheusEigenaar Jan Huijgen heeft naast het boeren eigen discipline gebak te maken van de relatie te bejegenen.ook altijd een intellectuele en filosofische tussen mens en dier, en vaak laat men door- Mooi is ook, dat we weer streven naar deinteresse gehad. En het is ook zijn droom om schemeren ‘het ook niet te weten’. menselijke maat, waarmee niet alleen het dierburgers bij de boer te brengen. Of zoals Paul Voor mij is dat een verademing. Maar ook even maar vooral de mens weer een stapje dichterBos (oftewel ‘Boer Bos’, die zijn boerderij aan- wennen. Geen strijd, zoals ik bij de Dieren- bij het verloren paradijs komt.biedt als ‘learning centre’) het later formuleert: bescherming gewend was? Geen retoriek?
  18. 18. 19Beeld: Marcel van den Berg GROENEVELD FORUM 2010
  19. 19. 20 MIJN LANDSCHAP Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld: Persijn Broersen & Margit Lukács*VERBEELDINGSKRACHTPersijn Broersen & Margit Lukács over Mastering Bambi, over heimwee(naar iets wat misschien nooit bestaan heeft) en over de verantwoordelijkheidvoor je eigen constructies. ‘“Waar ons werk over gaat?”, over het antwoord op deze Ook culturele, historische factoren en de tijdgeest zijn een onvermijdelijke vraag – we maken niet het meest eenduidige factor in het duidingsproces. Neem bijvoorbeeld de Ameri- werk –, heb ik gisteravond zitten nadenken. Luisterend naar kaanse fotografie ten tijde van de industriële revolutie; de een concert van Mahler zag ik ineens een parallel: ik was bezig opnames van spoorwegen en fabrieken in landschappelijke met architectuur van de concertzaal, verplaatste me in de omgevingen werden ‘gelezen’ als triomf, als baken van hoop. karakters van de orkestleden en vroeg me af of waarom de Als je dit doortrekt naar onze tijd, zie je een fascinerende dirigent in vredesnaam een slobberblouse droeg die zijn buik verschuiving. De grote windmolenparken waarvan sprake is, ternauwernood bedekte. ontmoeten vooral bezorgdheid. Zorg om de natuur, het land- schap, de dieren, de rust. Zolang ik mijn ogen openhield had ik grote moeite om me Is het vooruitgangsgeloof omgeslagen in nostalgie, in heim- over te geven aan de muziek. Met kijken naar het landschap, wee (naar iets wat misschien nooit bestaan heeft), naar objectief, naar ‘dat wat het is’, gaat het net zo. Je filtert, mixt de Disney-harmonie? Dat het meta-verhaal is veranderd is en fantaseert aan een stuk door. duidelijk. Dit soort mentale processen waarvan je je niet bewust bent naar voren brengen, dat is wat we doen. Of dit de brug is met onze recente film Mastering Bambi? Zeker, maar er spelen ook andere factoren. Bambi is een Onze film Prime Time Paradise bijvoorbeeld gaat over wat er embleem uit onze jeugd, iedereen kent het grootogige hertje. gebeurt als je aan het zappen bent. Impressies van quiz- Bovendien is het een vroeg voorbeeld van een virtuele wereld. decors, scènes uit dansfilms, de beelden van nine-eleven; Compleet geconstrueerd zoals nu heel vaak gebeurd, in in je hoofd stapel je ze op elkaar. Het nieuwe beeld is een Facebook bijvoorbeeld. En zoals de mentale pleinen, nieuwe mentale constructie. Persoonlijke associaties, fascinaties, sociale codes en nieuwe mores met zich meebrengen, deed allemaal aan elkaar gelinkt in een onnavolgbaar proces. Bambi dat ook.
  20. 20. 21Fascinerend trouwens is dat het boek waarop de film is zittende uil, duiken wij het achter zijn rug bevindende gat ingebaseerd in de jaren dertig werd geschreven door een de boom in om als het ware áchter het decor te kijken.Oostenrijkse jood. In het originele verhaal wordt Bambi Waarom er in Mastering Bambi geen dieren zijn? Iets weg-gewaarschuwd dat hij op zijn hoede moet zijn voor zowel laten is een goede manier om iets te laten zien. En daarnaast,dieren als mensen. Het dierenrijk wordt beschreven als een het daagt de kijker uit om zijn verbeelding te laten spreken.wrede business, genuanceerd dus. Iets wat wringt methet algemene beeld van Disney als ‘verspreider van platte Als iemand zich íets van het origineel herinnert, is het dit:moraal en als sentimentele moloch’. de dood van de moeder van Bambi. Je ziet niets, hoort enkel een schot en vervolgens Bambi roepen: ‘Mama, mama…’.Disney modelleerde zijn ideale landschap naar Europese Interessant is dat veel mensen dit in hun herinnering blijkensprookjesboeken en de romantische schilderkunst uit Europa. te hebben gevisualiseerd. Ze zien het ‘nog voor zich’.We zijn in de VS op zoek gegaan naar landschappen met eenvergelijkbare ‘kwaliteit’. Van de foto’s die we hiervan maakten, We hebben er alles aan gedaan om Mastering Bambi eenmaar bijvoorbeeld ook van de oude eik waaronder Disney het meeslepende ervaring te laten zijn, bijna hallucinatoir. Ietsidee voor Mickey Mouse zou hebben gekregen, hebben we een wat ons gesterkt heeft in deze aanpak is de ervaring die wevirtuele collage gemaakt. Waar het beeld in het origineel van als docent in China hadden. We nodigden studenten uit eenlinks naar rechts glijdt, vooruit dus, gaan wij achteruit. En filmpje te maken en waren verbijsterd door het onvervalstewaar de originele versie begint met een still van de op zijn tak sentiment in hun werk, maar ook door de narrativiteit, de sterke verhaalstructuur in hun filmpjes. En het wérkte. ‘Het verhaal’, mits goed gebracht, heeft een enorme kracht. * Persijn Broersen (1974) & Margit Lukács (1973) werken sinds 2002 als Het is belangrijk om in te zien hoe manipulatief verhalen zijn, een kunstenaarsduo. Broersen en Lukács hebben specifiek interesse in of worden ingezet. Zo’n filmpje over Wilders die zittend in de interactie tussen fictie en realiteit. een roeibootje vertelt ‘waarvoor hij staat’, is een welbewuste Beiden hebben een MA behaald aan poging om aan te sluiten bij een meta-verhaal. het Sandberg instituut in Amsterdam Te denken dat je macht hebt over mentale processen, is een en waren ‘residents’ van de Rijks- akademie in Amsterdam. illusie. Waar het ons om gaat, is de noodzaak om verantwoor- delijkheid te nemen voor je eigen constructies.’
  21. 21. 22 VERHAAL Tekst: A.L. Snijders* | Beeld: Wouter Tulp** * A.L. Snijders (1937) maakte furore als schrijver van columns en is bekend als ‘een van de grootste schrijvers van het zeer korte verhaal’. In2010 won hij de Constantijn Huygens-prijs. ** Wouter Tulp (1979) volgde zijn illustratie- en tekenopleiding aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam en behaalde zijn diploma als een van de beste studenten in 2001. Vanaf dat moment werkt hij als schilder, illustrator en karikaturist.
  22. 22. 23 er komen weinig mensen, er vallen wel eens bomen om. Hethoort bij het kasteel, mijn huis hoorde ook bij het kasteel, maar de tijd heeft alles opgegeten. Van dehonderden hectaren van het landgoed zijn er maar dertig over, de pachtboerderijen zijn verkocht, erzijn nieuwe mensen komen wonen, een nieuwe taal, mensen uit het westen. De hemel is de dans ont-sprongen, de ganzen kunnen er nog ongestoord vliegen, zacht mompelend en gakkend. De eigenaarvan het kasteel heeft mij toestemming gegeven omgewaaide bomen met de motorzaag handzaam temaken, ik stook hout. Dit jaar vier ik mijn veertigjarig motorzaagjubileum, ik woon hier sinds 1971.Toen ik voor het eerst in het bos liep, niet ver van mijn huis, op een glooiend zandpad, zag ik in debocht twee mensen in liefde tegen elkaar staan. Zij kusten elkaar op een statige wijze. Toen ze mijzagen, bleven ze dat doen, ze hielden hun monden op elkaar en keken naar mij vanuit hun ooghoeken.Ik bleef staan en bewoog me niet. Ik vond dat de schilder, de beeldhouwer, de dichter en de choreo-graaf, die ongetwijfeld vanuit de bosjes naar ons keken, de tijd moesten hebben om deze pas de troisin zich op te nemen. Na een minuut draaide ik me om en koos een andere weg. Dit was mijn eersteontmoeting in en met het bos. De gebeurtenis herhaalde zich nooit, het heeft jaren geduurd voor ikeraan gewend was. Vele jaren later scharrelde ik met Jack, mijn jongste kleinzoon, in de tuin. Hij is een kleineboeddha, hij woont in de grote stad en als hij hier logeert, zit hij altijd buiten, gebogen over kleinebeestjes in waterplassen of met een stokje peurend in een holletje dat hem naar het middelpunt vande aarde voert. Toen hij drie jaar was, zei hij na een filmpje over de tuin van Jan Wolkers: die mankent de dieren. Toen we in de verte het nerveuze geluid van motorzagen hoorden liepen we uit de tuin naar hetbos. Het waren drie professionele zagers, die met klimhaken naar boven waren geklommen.Ze deden dat met zo’n gemak dat ik het woord klimmen graag zou verruilen voor lopen: ze waren naarboven gelopen. Toen ze klaar waren in de boomtoppen kwamen er twee naar beneden, ze deden hunhelm af en maakten de klimhaken los. Ze trokken hun werkkleding uit, legden hun gereedschapachterin het busje en reden weg om in hun rijtjeshuis in Almere of Boskoop naar muziek van SteveReich te luisteren of Schopenhauer te lezen. Wij bleven achter en begrepen niet waar de derde zager was gebleven. Jack legde zich erbij neeren boog zich als gewoonlijk naar de aarde, ik was onrustig en liep van boom naar boom en tuurdelangs de stammen omhoog. Toen ik hem zag hing hij als een cocon tussen de takken,zacht wiegend in een flauwe bries. Hij ontpopte zich, ik zag dat er grote vleugels uitzijn schouders groeiden. Ik liep naar mijn kleinzoon, die naar een egel zat te kijken. Ikstootte hem aan om hem te attenderen op de geboorte van een engel, maar hij wilde niet,hij bleef naar de egel kijken, één letter verschil. Pas toen de vleugels van de zager eenspanwijdte van zes meter hadden en in een langzame beweging het geluid van de brandingmaakten, keek hij uit zijn afgrond naar de luchtmens. De man vloog majestueus boven het bos,wij volgden hem zenuwachtig op de grond, omhoog kijkend, struikelend. Bij de bosrand zagen we hem recht omhoog vliegen, alsof hij door een tunnel ging. Jack zei dater op die plek een gat in de lucht zat en maakte er verder geen punt van. Thuis boog hij zich weer naar de aarde om kleine diertjes te zoeken.
  23. 23. 24 ZWARE KOST Lezing: Paul Schnabel, opgetekend door Jan Dobbe | Beeld: Volta_ontwerpers Weg van 2015 105 MILJOEN TON +25% 2005 81 MILJOEN TONStijgingDw vleesconsumtie zalbinnen zes jaar de grensvan 300 miljoen tonoverschrijden. In 2005 lagde consumptie van vleesnog op 260 miiljoen ton.Zo gaat de afzet vanpluimveevlees tussen2005 en 2015 met ruim24 miljoen ton omghoognaar zon 105 miljoen ton.Een stijging van bijna25 procent.
  24. 24. 25WEERGAVE VAN DE LEZING DIE PROF. DR. PAUL SCHNABEL, DIRECTEUR SOCIAAL EN CULTUREELPLANBUREAU, HEEFT GEGEVEN TIJDENS HET GROENEVELD FORUM, 29 EN 30 NOVEMBER 2010.vlees +20% 2005 2015 104 miljoen ton 125 miljoen tonOnlangs had ik een gedachtegoed al snel overgenomen door andere bochten om hun huisdier ondanks een krappeetentje bij vrienden, die mij een zeer vlezige politieke partijen. En door toedoen van de kas te kunnen onderhouden.maaltijd voorzetten. Serranoham vooraf, dan PvdA moest de minister van Landbouw Verburgeen gerecht met daarin overvloedig zalm en een paar extra ambtenaren inhuren om het Het verschijnsel dat mensen hun kop in hetgarnalen, en vervolgens een hoofdgerecht van grote aantal Kamervragen van die partij te zand steken voor de minder mooie kanten vanrood vlees: ossenhaas. Biologisch en duurzaam kunnen beantwoorden. Gelijk opgaand met de mens-dierrelatie zie je ook in de schilder-geproduceerd hoor, en heerlijk allemaal, maar deze ontwikkelingen in de politiek, is er een kunst. Portretten van levende dieren, vooraltoch vroeg ik me af hoelang het nog duurt dat grotere hang naar duurzaam geproduceerd honden, katten en paarden, zijn zeer gewild enmensen dit bloedrode vlees nog aan hun gasten dierlijk voedsel ontstaan, maar daar zit nog wel brengen soms tonnen op, terwijl schilderijendurven te serveren. een kostenprobleem aan vast: biologisch vlees van dode dieren, jachtbuit en vissen, hoe schit-Waarom ik me dat afvroeg? Omdat het hier is een stuk duurder. Voor productiedieren geldt terend geschilderd ook, voor een fractie daar-ging om rood, bijna rauw vlees en omdat ik steeds meer: diervriendelijke veehouderij en van te koop zijn. Het is zeker niet toevallig dateen duidelijke tendens waarneem dat mensen duurzame productiewijzer. het portretteren van gezelschapsdieren vooraldaar steeds minder mee geconfronteerd willen in de tweede helft van de negentiende eeuwworden. Anders gezegd: we willen het dier dat Voor de gezelschapsdieren leggen we weer heel heel populair werd en de a eer van zeven-ons vlees heeft geleverd, er niet doorheen zien. andere standaarden aan. Onze liefde voor deze tiende-eeuwse jachtbuit-, vis- en geslachteNatuurlijk is dat allemaal een kwestie van bele- categorie dieren gaat heel ver. Huisdieren varkensvoorstellingen navenant groot. Deving, we zijn geen vegetariërs aan het worden. worden vaak zelfs gezien als lid van het gezin en gevoeligheid voor het ‘hard-dierlijke’ was alMaar we hebben wel een toenemende a eer als zodanig behandeld. Voor mensen die in een heel groot geworden.van dat al te dierlijke. U ziet, onze relatie met sociaal isolement verkeren, bijvoorbeeld, geeftdieren en dierlijk voedsel zit complex in elkaar. de zorg voor dieren structuur aan hun leven. Ook in de wetenschap is onze kijk op en om- In deze gevallen heeft het dier zelfs de functie gang met dieren aan het veranderen. Kijk jeDierenwelzijn is een politiek item van formaat van vervanging voor de mens. Mensen hebben naar de faculteit Diergeneeskunde van degeworden. Kijk maar naar de Partij voor de soms veel over voor hun huisdier, ook en vooral Universiteit Utrecht, dan zie je dat ook daarDieren. Die is met twee zetels toch heel mensen die zelf van een bijstandsuitkering een andere houding is ontstaan ten opzichteinvloedrijk. Niet voor niets zijn delen van hun moeten leven. Ze wringen zich in alle mogelijke van dieren – gezelschapsdieren zowel als* Jan Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van Dieren als hoofdredacteur van het blad DIER.
  25. 25. 26 ZWARE KOST +13% 2005 2015 62 miljoen ton 70 miljoen tonproductiedieren. Er worden meer vrouwen Onze relatie met dieren zit complex in elkaar. ten voor dieren. De dieren vragen daar zelf nietopgeleid tot dierenarts, en die hebben gemid- Zo hebben we een vrij strenge categorie-indeling om en in die zin zijn dierenrechten natuurlijkdeld toch een andere houding ten aanzien van gemaakt voor wat de nutsdieren betreft. Bij elke ‘mensenrechten’. Wij willen onze omgang metdieren dan mannen. De e ecten daarvan zullen categorie hoort weer een andere gedragsregel: dieren reguleren op een voor ons acceptabelwe meer en meer gaan merken. huisdieren staan heel dichtbij ons; huisdieren gedragsniveau. Pijnlijk blijft natuurlijk dat we van anderen staan weer iets verderaf; bedreigde de dieren wel blijven gebruiken op een manierBelangrijke invloed hebben de biologische- en dieren daar willen we wel iets voor doen; aaibare die mensen elkaar niet mogen aandoen. Hetgedragswetenschappen in deze. Darwin heeft dieren zijn lief; enge, gevaarlijke dieren moeten doden, slachten en opeten van dieren wordtin de evolutietheorie de mens al veel dichter opgesloten worden; vieze schadelijke dieren in toenemende mate als pijnlijk ervaren.bij het dier gebracht, maar de gedragsweten- moeten worden vernietigd; leuke dieren zijn lief; Daarom drukken we deze werkelijkheid weg:schappen hebben laten zien dat mens en dier prehistorische dieren zoals dino’s zijn imposant; we houden dieren massaal in voor het publiekook nu nog dichter bij elkaar staan dan we en fantasiedieren zoals Donald Duck en Mickey ontoegankelijke stallen, we doden en slachtenvoorheen dachten. Dieren kennen net als wij Mouse zijn weer leuk. dieren ‘schoon’ in een witte, steriele omgeving,mensen angst en agressie, maar ook genegen- Aparte regels hebben we voor de proefdieren. we serveren kipfilet in plaats van een hele enheid, trouw en altruïsme – eigenschappen die Zijn de proeven voor cosmetica, dan zeggen we: dus herkenbare kip. Ik zei het al eerder, we zijnvoorheen aan mensen leken te zijn voorbehou- ‘Nee!’. Zijn ze voor de bestrijding van levens- nog geen vegetariërs. Slechts 4 procent vanden. Dit te bese en leidt tot meer respect voor bedreigende ziektes, dan zeggen we: ‘Ja’. Maar de Nederlanders eet helemaal geen vlees.dieren en andersom ook tot een hogere accep- ook al zeggen we ja, we verbinden er wel steeds Daar staat echter tegenover dat maar liefsttatie van het dierlijke in de mens. Als het gaat strengere gedragsregels aan, we vinden dat het 70 procent inmiddels ‘flexitariër’ is, dat wilom respect voor dieren, di erentieert de mens gebruik zo veel mogelijk moet worden beperkt. zeggen dat deze groep zijn vleesconsumptiewel: eerst komen de meest ‘mensgelijken’ zoals De vraag rijst of we sowieso kunnen afzien van sterk heeft verminderd. Weg van vlees dus,apen en de mensovertre ers zoals tijgers, het gebruik van dieren? Ook hier hanteren we vooral van vlees dat ons te veel herinnert aanleeuwen of adelaars, van die geweldig sterke, weer verschillende invalshoeken. Gaat het om het feit dat wat op ons bord ligt een voor onssnelle of gevaarlijke dieren waartegen we het bont, dan kunnen we wel zonder. Gaat het om gedood levend wezen was. Vooral weg van roodeen-op-een zouden afleggen. Door onze toene- leer, dan weer niet. En waar het eten van vlees vlees dus en dat gaat nog sneller nu we wetenmende kennis over dieren neemt onze bewon- ter discussie staat, geldt dat weer veel minder dat rood vlees ook meer risico’s voor de gezond-dering en fascinatie toe. Daarnaast verdwijnt of niet voor de consumptie van melk en eieren. heid met zich meebrengt dan het witte vleesons jachtinstinct steeds meer – het was dus van vooral kip en vis. We zijn dan ook minderkennelijk ook geen instinct! – en dus neigen Dieren zijn dus aan het emanciperen, net als geïnteresseerd in de veelzijdigheid dan in dewe ertoe dieren steeds minder te na te komen. voorheen de slaven, negers, vrouwen of homos. onzijdigheid van het ‘stukje vlees’ dat kip heet.Fotograferen ja, schieten nee. Net zoals deze menselijke groeperingen gelijke ‘Kip, het meest onzijdige stukje vlees.’ rechten kregen, is er nu de roep om meer rech-

×