12      2012                              magazine over het verbinden                              van stad en land       ...
[ advertorial ]Waarom willen we miljoenen dieren        dieren is te zien hoe kuikens en        vooral bekend met zijn fot...
03Colofon                                                                               VoorafGRNVLD is een uitgave van Sj...
[ advertorial ]Project Vochtmetingen in materiaal van Helicon.Veel is gezegd en geschreven over de invloed van            ...
i n ho u d 05behouden    06         zaaigoed         Kort nieuws    08         interview         Yme Kuiper    12         ...
06                       z a a igo ednieuws – publicaties, tentoonstellingen, prijs­vragen, campagnes,symposia, innovaties...
07                                                                       tentoonstellingtentoonstelling   Etende Mens   Ve...
08   interviewBuitenplaatsenin    context
09Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HouseKester Freriks in gesprek met Yme Kuiper over de buitenp...
10         interview             Overijsselse havezathen kenden de buitenplaatsen aan             de Vecht. Sommigen ginge...
11Yme Kuiper Bijzonder Hoogleraar Religieuze en Historische         Een essentieel onderdeel daarvan vormt, behalve belevi...
12                     groo(t)s                                                                            Tekst: Brigitte...
13     “Ik wil gewoondat kinderen lekker    kunnen slapen”
14         reportage                 Op de fiets‘Hoe heerelijck verschiet / Geen’ heuvel in dees’ laen / Soo verr’ als ’t ...
15Tekst: Jan Dobbe* | Beeld: Michiel de Jong © Comic House**over de Weghder weegenHoe ligt                    de Wegh er n...
16                    reportagegegadigden oproept zich op te geven en in te       vakken van ieder honderd roeden (376 met...
17met ruige Hell’s Angels erop. Een groep van        toch nog buitenplaatsen                            aan: Zandbergen. P...
18                     reportagehuidige huis is in 1910 gebouwd in Engelse           opstijgen                            ...
[ advertorial ]U bent van harte Uitgenodigd!Wanneer: zondagmiddag 9 december 2012Waar: Kasteel groeneveld te baarnhoe laat...
20                   mijn landschap                                                                           Een         ...
21 Tekst: Brigitte van Mechelen | Portret: Johan Jacobsin deRandstadg  Riviergezicht bij Deventer, Salomon van Ruysdael, 1...
22   Verhaal                                                                 Tekst: Cees Nooteboom*                       ...
23     oorlog door de hele wereld     had gezworven, ik zie nog het     fijne oneindig doorgroefde gezicht van Ali     als...
24        essayLandschapsarchitect en hoogleraar Dirk Sijmons over zijn herinneringenaan Groeneveld en het – voor hem daar...
25Tekst: Dirk Sijmons* | Beeld: Jan van der Veken © Comic HouseOvermoed ZegepralenHet jaar                  van de buitenp...
26             Essay      presenteert op een gegeven moment vrij plotseling een           bewoner ons in de gaten. Een ten...
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
GRNVLD 2012/12
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

GRNVLD 2012/12

1,188
-1

Published on

Magazine over het verbinden van stad en land: Alles van waarde...

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,188
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

GRNVLD 2012/12

  1. 1. 12 2012 magazine over het verbinden van stad en land Kathedraaleconomie Tom Bade Plek van herinnering Yme Kuiper In ballingschap‘Alles van Tommy Wieringa waarde…’ en verder De Wegh der weegen Profiel Koninklijke Woudenberg Geestelijk eigendom, Dirk Sijmons Muizenhuis op zolder, Karina Schaapman
  2. 2. [ advertorial ]Waarom willen we miljoenen dieren dieren is te zien hoe kuikens en vooral bekend met zijn fotoboeken: buitenlandse filmfestivals en wonin de bio-industrie niet zien, terwijl biggen als producten zonder ziel A touch of Divinity, New Neighbours de Grand Prix Short Films op hetwe andere dieren vertroetelen? verwerkt worden, hoe koeien en Dierbaar. Split Int. Film Festival in Kroatië.Deze vragen stelt fotograaf/film­ knuffels krijgen en honden een Facing Animals ging tijdens hetmaker Jan van IJken in de documen­ heuse begrafenis. Nederlands Filmfestival in Facing Animals (€ 22,50 incl. btw entaire Facing Animals (30 minuten). Facing Animals is de debuutfilm van première. De film is inmiddels verzendkosten) kan worden besteld via:Vanuit het perspectief van de Jan van IJken. Als fotograaf werd hij geselecteerd voor een aantal www.facinganimals.com
  3. 3. 03Colofon VoorafGRNVLD is een uitgave van Sjaalman Mediain opdracht van Kasteel Groeneveld.GRNVLD verschijnt vier keer per jaar.Het volgende nummer verschijnt in hetvoorjaar van 2013.GRNVLD Beeld: Hans van OudenaardenGroeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nlUitgever  Sjaalman Media, Chris van KoppenRedactie  Caroline van der Lee (hoofdredacteur),Brigitte van Mechelen (managing editor),Mariken Bokeloh (redacteur)Vormgeving  Volta_ontwerpers, UtrechtDruk  Wilco, AmersfoortMedewerkers  Marco Bakker, Kees de Boer,Arjan Bronkhorst, Jos Collignon, Comic House, Caroline van der Lee HoofdredacteurRené Dessing, Jan Dobbe, Kester Freriks,Jaap Huisman, Michiel de Jong, Frank Jonker,Cees Nooteboom, Aloys Oosterwijk, ‘Dat is niet meer van deze tijd.’Hans van Oudenaarden, Eddy Posthuma De Boer,Hugo Schuitemaker, Matthijs Sienot, Marjan Slob, Het is tegen­woordigNoëlle Smit, Irene Stevens, Christine Tinssen, een van de meest gehoorde opmerkingen. Je kunt het zo gek nietJan van der Veken, Willemien de Vries bedenken of het wordt ‘niet meer van deze tijd’ genoemd. Een vaste baan, het huidige natuurbeleid, tijdschriften in de vorm van drukwerk, deAlle zorg is besteed aan het achterhalen van de verzorgingsstaat, gedeelde verantwoordelijkheid, om maar een paarnamen van de rechthebbenden. Degenen die voorbeelden te noemen.desondanks menen zekere rechten te kunnen doen Afgezien van het feit dat niemand kan aangeven wanneer ‘deze tijd’gelden, kunnen contact opnemen met de uitgever. ­precies is begonnen en daarmee ‘de vorige tijd’ werd afgesloten, vreesMarketing en advertentieacquisitie ik dat mensen die menen dat ‘iets niet meer van deze tijd’ is, zelden ietsIsabelle van der Weijden, info@belenjet.nl, belangrijks bijdragen aan het discours. De achterliggende boodschapm 06 52 00 81 23 achter ‘niet van deze tijd’ is dat iets hopeloos ouderwets is en daaromISSN 1566-6190 hoeven wij het er niet meer over te hebben. Einde discussie!Abonnementen  Een abonnement kost € 25,– voor Tegelijk bespeur ik de laatste jaren juist een verlangen naar restauratie.vier nummers per jaar. Voor een abonnement ziep. 50. Als abonnee bent u tevens vriend van de Zo is er een opleving van de belangstelling voor cultureel erfgoed, zoalsStichting Groeneveld. De Stichting Groeneveld de 17e en 18e-eeuwse buitenplaatsen. Maar de hernieuwde interesseondersteunt de activiteiten van Kasteel Groeneveld. voor monumenten uit het verleden is zeker niet het enige symptoom vanAls vriend heeft u gratis toegang tot het kasteel ­herstelgedachten. Ook de aandacht van bewegingen als Slow Food voorvoor uzelf en een introducé, wordt u uitgenodigd het terugbrengen van oorspronkelijke geuren en smaken en vergetenvoor openingen en evenementen en krijgt u korting groenten of productiemethoden, heeft te maken met een verlangen naarop speciale publicaties. ‘de tijd dat het leven goed was’. En wat te denken van het enorme succesAanmelden voor de maandelijkse nieuwsbrief van Het Muizenhuis? Niet alleen herintroduceert Karina Schaapmankan via www.kasteelgroeneveld.nl met haar werk het vakmanschap van de ambachtsman; haar verhalen ademen daarnaast een ouderwets warme gezelligheid.Nieuws en persberichten kunt u sturen naar GRNVLD,Groeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nl Beweging en tegenbeweging, maar tegelijk een schijntegenstelling. Kennis van het verleden kan juist de basis zijn voor vooruitgang.   grnvldmagazine     Kasteel ­Innovaties kunnen geïnspireerd worden door historische technieken. Groeneveld Laten wij ons niet verliezen in nostalgie of in een blind geloof in de ­vooruitgang. Beter is het met behoud van het goede, de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien.Foto cover  Renovatie Rijksmuseum in Amsterdam.Architect Cuypers plaatste op de daklijst beelden vanambachtslieden. Op de voorgrond een steenhouwer,op de rug gezien een schrijnwerker.Foto: Hollandse Hoogte, Marco Okhuizen.Foto achterkant  Wilma Elmendorp
  4. 4. [ advertorial ]Project Vochtmetingen in materiaal van Helicon.Veel is gezegd en geschreven over de invloed van zullen wij ons laten begeleiden door een klankbordgroepomgevingsfactoren op objecten. Daarbij is de nadruk waarin onder andere vertegenwoordigers van TNO, KB,vooral gelegd op de luchtvochtigheid en de temperatuur. NA, RMV en Naturalis hebben plaatsgenomen.Er is zo veel over geschreven, en er zijn zo veel normen encriteria geformuleerd dat het beheer van de luchtkwaliteit Het kan niet vaak genoeg gesteld worden dat wij nietin de omgeving van ons cultureel erfgoed een doel op zich pretenderen een wetenschappelijk onderzoek uit teis geworden. voeren noch verwachten een sluitende bewijsvoering voor een stellingname te vinden. Wij verwachten dat onzeHet bereiken van dit doel is zo belangrijk geworden dat het bevindingen zullen leiden tot een aantal vraagstellingen.overgrote deel aan beschikbare middelen in fondsen, En we hopen dat die vraagstellingen vervolgens gaanmenskracht en energie hieraan wordt besteed. Er is een leiden tot wetenschappelijk onderzoek.routine ontstaan die het best te beschrijven is als ‘zolangde lucht maar goed is’. Net als bij de beroemde kreet‘zolang je haar maar goed zit’ is de werkelijkheidweerbarstiger.In de loop der jaren zijn we allemaal wel eensgeconfronteerd met situaties die niet passen in de theorie.Zoals het historische interieur in een kasteel waar geenenkele wijze van klimaatbeheersing bestaat, maar waar deobjecten zelfs na eeuwen nog steeds in ‘goede staat’verkeren.Als we de gedragingen en gevoeligheden van objectenbekijken, dan kan op een ‘droog’ object schimmelontstaan als de oppervlakte vochtig is. Ook verandert eenobject niet direct van dimensie als alleen aan hetoppervlak een tijdelijke droging plaatsvind. Locatie van een sample in een historisch interieurDe stelling; “als de vochtigheid van de lucht stabiel is, ismijn voorwerp ook stabiel” is op z’n minst discutabel. Enkele voorbeelden van de vragen zijn: Vraag 1) is het voldoende om bij beheer in depotruimtenWe moeten meer weten over het object zelf. En dan niet uit te gaan van een stabiel RV en T?alleen in laboratorium omstandigheden, maar vooral over Vraag 2) rechtvaardigt de reactiesnelheid van materiaal dehet ‘gedrag’ van objecten in werkelijke situaties. gevraagde reactiesnelheid van de installaties? [plaatjeHelicon heeft met behulp van partners een meetproject grafiek klimaat]opgesteld waarmee op pragmatische wijze gegevens Vraag 3) is de reactiesnelheid van de installaties potentieelworden verzameld over het vochtgehalte van objecten. Op schadelijk voor de objectengeen enkele wijze wordt gepretendeerd hiermee een Vraag 4) is het verschil van vochthuishouding in objectenzwaar wetenschappelijk onderzoek in de touwen gehesen in ‘goed geklimatiseerde (Ashrea AA) en minderte hebben. Daarom spreken we hier ook van een geklimatiseerde (Ashrea B) ruimten zo groot dat het‘indicatief’ onderzoek. verschil in investeringen, onderhoudskosten en energie hiermee zijn gerechtvaardigd?Het doel van het onderzoek is het best kort samen te Vraag 5) welke andere aspecten in een ruimte lijkenvatten als: Het in kaart brengen van de interactie van invloed te hebben op de vochthuishouding binnen eenvocht in een object met veranderende factoren in de object.omgeving. Vraag 6) wat betekent het los laten van de temperatuur opDaarna kunnen wij onderzoeken welke inspanningen de vochthuishouding in mijn materiaal?nodig zijn om vochtveranderingen in objecten teminimaliseren Indien u op de hoogte wil blijven van de vorderingen van dit onderzoek kunt u terecht op onze websiteVoor dit doel heeft Helicon samples laten maken in de www.helicon-cs.com of zich aanmelden voor onze nieuwsbrief via info@helicon-cs.comvorm van blokjes archiefpapier. Deze blokjes worden meteen weerstandmeter ‘geprikt’ om de vochtigheid te HELICON Conservationmeten. support bvDe eerste metingen in dit project zijn in mei 2012 Boerhaaveweg 9/11genomen, de verwachte doorlooptijd is tot en met 2408AD Alpen aan den Rijnseptember 2013. Voor het maken van die rapportage T: +31(0)172234556
  5. 5. i n ho u d 05behouden 06 zaaigoed Kort nieuws 08 interview Yme Kuiper 12 groo(t)s Karina Schaapman 14 reportage Op de fiets over de Wegh der weegen 20 mijn landschap Tommy Wieringa 22 verhaal Cees Nooteboom 24 20 essay Overmoed en Zegepralen 28 wende Tom Bade 30 ander beeld George Burggraaff 32 kaf en koren Reflecties, inzichten 36 oogst Hofdichten 38 oorsprong Koninklijke Woudenberg 43 de schutting Buitenplaatsen anno nu 44 Mijn mmm Hans van der Molen 46 verstript Landschap De boerderij en de koe 48 interview Bernard Brons Jac. Meter 51 programma Tommy Wieringa over dwangmatig naar buiten Evenementen kijken en vlassige Noormannen-baarden
  6. 6. 06 z a a igo ednieuws – publicaties, tentoonstellingen, prijs­vragen, campagnes,symposia, innovaties. Nieuws en persberichten kunt u sturennaar GRNVLD, Groeneveld 2, 3744 ML Baarn, grnvld@mineleni.nl aa nb ied ing : lezersaanbieding Ka st ee l ge ef t Groe ne ve ldVogelscheurkalender 2013 5 ex em pl ar en ca de au int er es se ? en adres naar Mail uw naam i.nl grnvld@minelenNederland is met zijn 400 soorten vogelseen van de beste vogellanden van Europa.Niet verbazingwekkend dat meer dan 15.000 Plastic Whale AfvalbootNederlanders er van tijd tot tijd op uittrekkenmet verrekijker en vogelgids.Voor al die vogelaars is er nu de Vogelscheur-kalender 2013. In deze eerste Nederlandse De uitdaging van Plastic Whale is eenvoudig tevogelscheurkalender met illustraties uit de omschrijven, maar minder eenvoudig om uit te voeren:Artis Bibliotheek, bieden vogelliefhebbers een boot van plastic afval bouwen. En, met de bootSander Blom en Kester Freriks een schat aan door Nederland reizen. De planning is zeer ambitieus:vogelfeiten, illustraties, citaten uit de maart 2013 ligt de boot in het water, in de lente enwereldliteratuur, feiten over paring, nestelen, zomer van 2013 vaart de bootfoerageren en vogeltrek en markante door Nederland. Wie wil helpenvogeldata door de seizoenen heen. nadenken over zaken als navigatieverlichting, eenVogelscheurkalender 2013 stuursysteem, en elektrischeUitgeverij Atlas Contact | prijs € 14,95 POD-aandrijving wordt vanisbn 978 90 254 3860 9 harte uitgenodigd! www.plasticwhale.org Kasteel Groeneveld Kasteelwinkel Op zoek naar een origineel geschenk en tuin. Alles voor een vriendelijke prijs. Kunst in de Groeneveldgalerie voor Sinterklaas of Kerst? In het Nu in de winkel: gesigneerde en De winkelgalerie is onderdeel van de winkel. souterrain van het kasteel bevindt zich genummerde prenten van kunste­ Elk kwartaal is er een nieuwe expositie met een ruime winkel met een keur aan naars/tekenaars Hanco Kolk, Hans van betaalbare kunst of kunstnijverheid van een artikelen die passen bij de locatie, zoals: Oudenaarden en Pieter Hogenbirk. regionale kunstenaar. Wegens succes wandelkaarten en ansichtkaarten, Vanaf € 20,- inclusief lijst. De meeste geprolongeerd tot april 2012: de uitdagende, maar ook boeken en verrassende, van deze tekeningen zijn uitsluitend spannende en duurzame vilten jasjes, sjaals, grappige of stijlvolle cadeaus voor huis verkrijgbaar via Kasteel Groeneveld. sieraden en tassen van Ellie Marbus. mode Ecoschoenen Ecoschoenen die trendy zijn en aanbod met een aantal internatio­ enkellaarsjes, pumps, ballerina’s, bovendien betaalbaar vindt u in nale merken, zoals het Engelse sandaaltjes), maar is recent de webshop EN (www.en-enn.nl). Beyond Skin. Dit label maakt al uitgebreid met herenschoenen. De webshop werd in 2011 gestart sinds 2001 schoenen die verant­ Ook wordt continu gezocht naar door Laura Straver. Zij deed dat woord worden geproduceerd: 100% nieuwe betaalbare labels – en omdat ze had geconstateerd leervrij en veelal gemaakt van misschien zelfs een schoen onder dat dergelijke schoenen op de ecologisch imitatiesuède uit 100% eigen label van Laura Straver – Nederlandse markt moeilijk te gerecycled polyester. om zo het aanbod van trendy en vinden waren. EN concentreert zich vanuit de betaalbare ecoschoenen verder Ondanks het korte bestaan heeft oorspronkelijke gedachte vooral uit te breiden. EN al een behoorlijk uitgebreid op damesschoenen (laarzen, www.en-enn.nl
  7. 7. 07 tentoonstellingtentoonstelling Etende Mens Verlengd! De tentoonstelling ‘De Etende Mens’. Wie zijn kans nog niet greep kan nog t/m 6 januari 2013 in het Designhuis in Eindhoven terecht. Premsela, Nederlands Instituut voor Design en Mode presenteert ‘De Etende Mens’ – tentoonstelling over design en voedsel. Ontwerper Marije Vogelzang cureert de tentoonstelling die zichtbaar maakt welke ontwerp­ Fisk Frij oplossingen vormgevers kunnen Frysk en frij (Fries en vrij) is een bekend Friese gezegde, in boek aandragen voor de noodzakelijke veranderingen in onze voedselketen. variatie hierop organiseert het Jopie Huisman Museum de tentoonstelling ‘Fisk Frij’ (Vis en vrij). In het Workumer Soortenstorm De tentoonstelling ‘De Etende Mens’ museum wordt met onder meer werken van Jopie Huisman, Wat is het nut van biodiversiteit? toont werk van ontwerpers die Jan Mankes en Evert de Graaf tot uitdrukking gebracht dat vis Hoe erg is het als soorten uitsterven? nadenken over de link tussen vorm­ niet alleen vis is, maar een cultuur, een levenswijze, een levens­ Vragen waarover druk discussie wordt geving, ons eten en waar het vandaan gevoel. De rituelen, de – sterke – verhalen rond het vissen, gevoerd en voor sommigen zelfs een komt. Curator Marije Vogelzang laat de bereiding van de vis, de vis zelf; het is in Friesland een vorm moreel dilemma vormen. Het essay projecten zien die de complexe band van immaterieel erfgoed. De tentoonstelling loopt t/m De Soortenstorm laat zien dat je dit aankaarten die de mens met voedsel 30 december 2012.  www.jopiehuismanmuseum.nl vraag­s tuk ook op natuurweten­ heeft en maakt bezoekers bewust van schappelijke manier kunt benaderen. hoe ons voedsel wordt geproduceerd. tentoonstelling Auteur Gerard Jagers op Akkershuis Zo vroeg ze het Zwitserse designduo Honey Bunny om hun onderzoek Naar buiten gaat terug op basisvragen: wat is eigenlijk nut? Wat is evolutie? naar de productie van alledaagse Honderden jaren lang was het omgeven buitenhuizen aan de Wat is leven? Wat is biodiversiteit? etenswaren te presenteren. Hieruit de gewoonte van Amster­ Vecht, in ’s Gravenland of Wat is het belang van de mens? Volgens wordt duidelijk dat achter elke pretzel, dammers die het zich konden Kennemer­land op. De tentoon­ Jagers op Akkershuis dienen we op een bagel of macaroni ook een design­ permitteren, om in de zomer stelling ‘Naar Buiten!’ maakt andere manier naar het begrip evolutie gedachte zit. www.designhuis.nl de stank van de stad te het verlangen naar dit landelijke te kijken. Als we dat doen zien we de ont­v luchten en rust en plezier leven voelbaar. De parken van evolutie voorspelbare patronen volgen te zoeken op de buitenplaats. historische buitenplaatsen, en zouden we de volgende stap in de In de 17e en 18e eeuw zochten hun geschiedenis, hun relatie evolutie zelfs kunnen voorspellen. de puisant rijke bewoners van met de stadspaleizen en hun De auteur nodigt uit tot een nieuw stadspaleizen, zoals het huidig onderhoud en herstel, soort discussie, niet alleen academisch Geelvinck Hinlopen Huis aan blijven fascineren. maar juist ook gericht op een praktische de Amsterdamse Heren­ De tentoonstelling ‘Naar Buiten!’ toepassing in de natuurbescherming. gracht, in de zomermaanden is te zien t/m 4 februari 2013 De Soortenstorm is toegankelijk de gezonde buitenlucht van Geelvinck Hinlopen Huis: geschreven en gericht op een breed hun met weelderig groen www.geelvinck.nl publiek: biologen en natuur­Scholten Baijings 2009 – Stitched Vegetables, fotografie Yves Krol beschermers, filosofen, onderzoekersKalender (foto: Hugo Schuitemakers) en studenten, maar ook politici en beleidsmakers. Iedereen die nieuws­ Dé Vissermannenkalender gierig is en wil nadenken over de Uit een licht melig twittercontact dat nog nét onder je kussen past, soorten en hun betekenis. tussen enkele vissers werd het bevat naaktportretten en idee geboren om de vrouwen interviews. De Soortenstorm. Het nut van biodiversiteit aan de wal eens in het zonnetje in evolutionair perspectief te zetten. Na enkele maanden Ben je een visservrouw meld je Auteur  Gerard Jagers op Akkerhuis van casten, fotograferen, dan vooral aan via de webshop, Uitgever  KNNV Uitgeverij interviewen en ontwerpen is dan krijg je de kalender cadeau. isbn 978 90 5011 435 6 | prijs € 14,95 het cadeau van de Nederlandse Meer informatie over het gedachtegoed vissermannen aan hun vrouwen prijs  €15,– inclusief btw en van De Soortenstorm: www.hypercycle.nl klaar: de Blootkalender 2013. verzending en the-operator-theory.wikispaces.com De kalender, met een formaat www.vissermannenkalender.nl
  8. 8. 08 interviewBuitenplaatsenin context
  9. 9. 09Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic HouseKester Freriks in gesprek met Yme Kuiper over de buitenplaats als plekvan herinnering – lieux de mémoire – en de noodzaak van een integrale visieop dit fenomeen.‘Elke buitenplaats heeft zijn Gelderland. Ook daar, op het platteland, ontstondeneigen geschiedenis,’ zegt Bijzonder Hoogleraar Religieuze voorname huizen. Trouwens, Holland was meer dan alleenen Historische Antropologie Yme Kuiper, verbonden aan Amsterdam en omgeving. In dat klassieke beeld van dede Rijksuniversiteit van Groningen. Prof. dr. Y.B. Kuiper buitenplaats past het idee dat de rijke bewoners ’s zomersontvangt zijn gezelschap in de luisterrijke buitenplaats de stad ontvluchten wegens stank en drukte. Op de buiten­Dekamastate in het Friese Jelsum, vlak boven Leeuwarden. plaats leefde men in een arcadische, landelijke wereld.Zelf woont hij verderop in Goutum, maar deze buitenplaatsvormt voor hem de ideale setting om het gesprek overbuitenplaatsen te voeren. “ tate, borg, havezathe Soases of spieker”Buitenplaatsen zoals die over heel Nederland verspreidliggen, genieten zijn gepassioneerde belangstelling. In die Tijdens de wintermaanden trok men weer naar de stad.’ene observatie ‘verspreid over heel Nederland’ schuilt al Volgens Kuiper mist deze visie een brede context: ‘Juist ookmeteen een bijzonderheid. ‘Mensen van nu beschouwen de de landadel woonde in voorname huizen en kastelen op hetbuitenplaatsen als eilanden in het landschap, vaak als een platteland. Die heetten dan state, borg, havezathe of spieker.oase van rust, grandeur en stijl. Dat is in zekere zin ook zo, Kijk maar eens hier naar Friesland waar we nu zijn. Alleenen zo heeft de wetenschap er te lange tijd naar gekeken. bestond er een opmerkelijk verschil: de eigenaren vanIn mijn visie zijn het beslist geen geïsoleerde plekken, deze huizen die nu in retrospectief vaak ook voor het gemakmaar vormden ze een wezenlijk onderdeel van een veel buitenplaatsen worden genoemd, waren verbonden met hetgroter netwerk. Ik noem dat de “zwammencultuur” van land. Het land zorgde voor inkomsten. Dit in tegenstellingde buitenplaats: de buitenplaatsen ontstonden vaak in tot de regenten en kooplieden van de buitenplaatsen inelkaars nabijheid, maar ook aan waterlopen, rivieren, zand­ Holland. Hun buitenplaatsen hadden een stadse oorsprong.afgravingen of vruchtbare polders.’ Hun kapitaal was verbonden met handel en speculatie, niet zozeer met grondbezit. Wie wetenschappelijk onderzoekcontext naar buitenplaatsen verricht, moet zijn blik verruimen,Yme Kuiper is historisch antropoloog, een vakgebied dat moet een overkoepelende visie nastreven.’hem ertoe inspireert menselijke activiteiten in een brederecontext te plaatsen. Zijn studie naar de buitenplaats noemt detailshij un fait social total ofwel een studie naar de context. Het Volgens Kuiper bestond er in vroeger eeuwen een levendigewoord ‘context’ zal tijdens het gesprek veelvuldig terug­keren. wisselwerking tussen de Hollandse regenten en de landadel‘Het standaardbeeld van de buitenplaats dateert uit de van buiten. Hij wijst op de gracht rondom de Dekamastate:zeventiende en achttiende eeuw,’ aldus Kuiper. We bevinden ‘Elk detail vertelt een verhaal, zoals bijvoorbeeld de grachtons in de stille tuinkamer van de Dekamastate met uitzicht die hier stamt uit de late middeleeuwen. Waarom werdenop de formeel aangelegde tuin met fraaie zichtlijnen. ‘In die de nieuwe buitenplaatsen veel later ook omgracht?tijd legden de machtigste regenten en de rijkste kooplieden Was dat om dieven en bedelaars op het donkere plattelandvan de Republiek der Verenigde Nederlanden, afkomstig ver buiten de deur te houden? Misschien. Maar er is nog eenuit Amsterdam, langs de Vecht de buitenplaatsen aan, die andere verklaring. Een gracht verleent aan de buitenplaatsnog steeds beroemd zijn. De architectuur van de huizen was status, grandeur. En dan de torens op het hoofdgebouw vanin Hollands classicistische stijl. Maar er is veel meer dan de buitenplaatsen in de zeventiende eeuw. Die schenkenalleen Holland, kijk eens naar de andere gewesten, naar aan de plaats de allure van een kasteel. En andersom, deFriesland, Utrecht, Groningen, Overijssel, Zeeland en bewoners van de Friese staten, de Groningse borgen of de *Kester Freriks (1954) is verbonden aan NRC Handelsblad. Hij is schrijver van romans en van boeken over de natuur, waaronder het recente Verborgen wildernis. Ruige natuur en kaarten in Nederland.**A loys Oosterwijk (1956) volgde de Academie van beeldende kunsten in Arnhem. Grote bekendheid verwierf hij met de strip Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 is hij rechtbanktekenaar.
  10. 10. 10 interview Overijsselse havezathen kenden de buitenplaatsen aan de Vecht. Sommigen gingen die bouwstijl imiteren. Trok de ene buitenplaats hofdichters naar zich toe, de andere buitenplaats nam dat over. De onderlinge invloed van de sfeer van het kasteel en die van de architectuur van de buitenplaats is groot.’“ uist ook de landadel woonde op J voorname huizen en kastelen op het platteland” zelfbeeld In wetenschappelijk opzicht is voor Yme Kuiper de ‘aristocratisering’ van de burgerij een beslissend gegeven. Hij herinnert aan het prestigieuze portret dat Rembrandt schilderde van de Amsterdamse regentenzoon en latere burgemeester Jan Six in 1654. Six, zelf eigenaar van een buitenplaats, staat afgebeeld met zwierige hoed, rode mantel, een vooraanstaande Hollandse burger met aristocratische allure. ‘Dat klopt precies,’ legt Kuiper uit. ‘Een sprekend detail is dat de Nederlandse vertaling in 1662 van het vermaarde Italiaanse handboek hoe de hoveling zich op van dierentuin Artis, die al een kwart eeuw pleit voor verfijnde wijze door het leven beweegt aan Six is onderzoek naar ons groene erfgoed als wezenlijk onderdeel opgedragen. Het betreft De volmaeckte Hovelinck van van onze cultuur. In de visie van beide professoren is het Baldassare Castiglione. Ik zie dat als het sprekende bewijs Nederlandse landschap weliswaar op en top een cultuur­ dat zich bij de deftige Hollandse burgers een aristocratisch landschap, maar is het verlangen naar groen, naar natuur en geleerd zelfbeeld ontwikkelde. Hun ideaal was dezelfde en zelfs wilde natuur altijd aanwezig in ons collectieve stijl uit te dragen als de Italiaanse hovelingen: nonchalant, bewustzijn. Kuiper: ‘In de tuinaanleg van de buitenplaatsen zwierig.’ komen natuur en cultuur op een bijzondere manier samen. Reizigers uit vroeger eeuwen stonden versteld van de zwier tuinaanleg (rondom) in de Nederlanden. Hoe konden de Nu we ons bevinden op deze stoere buitenplaats ofwel ‘state’, hoveniers en tuinarchitecten in dat vlakke, grijze land zulke wat weer teruggaat op ‘stins’ ofwel een stenen huis, lijkt die kunstige en vaak licht glooiende tuinen aanleggen, Italiaanse zwier ver weg. Dat is maar schijn. We hebben de boompartijen creëren alsof het wouden zijn en vergezichten blik als van Yme Kuiper nodig om hier op het Friese platte­ en zichtassen creëren, zodat je op duizelingwekkende wijze land die stijl in de ruimste betekenis van het woord terug de diepte in keek? te vinden. Kuiper: ‘De buitenplaats is altijd een eenheid, een ensemble van het huis, bijgebouwen, tuin en het grand tour aangrenzende park. Sterker nog: het grootste belang valt toe Vooral de zeventiende-eeuwse Nederlander had een aan de tuin. De volgende stap die we moeten nemen, zeker enorme gretigheid naar het nieuwe, er heerste een bijna ook in wetenschappelijk opzicht, is om elke individuele onverzadigbare experimenteerlust en drang tot innovatie. buitenplaats te beschouwen als een onderdeel in een In de tuinaanleg kwamen vele disciplines samen. mozaïek.’ Kuiper wijst op een vroeg achttiende-eeuwse De hoveniers betrokken bijzondere planten, kruiden en landkaart van Friesland die in de Dekamastate aan de wand struiken van bijvoorbeeld de schippers van de VOC. hangt. Overal zijn keurige vierkanten of rechthoeken groen Die kwamen aanvaren met exotische gewassen. door de cartograaf ingetekend. Dat zijn allemaal staten, Wetenschappers hadden daarin weer interesse. Eigenaren een onwaarschijnlijke hoeveelheid. ‘Het lijken geïsoleerde van de buitenplaatsen hadden contacten met de botanische eilanden,’ legt hij uit, ‘maar de staten vormden onderdeel tuinen die bij de universiteiten behoorden, bijvoorbeeld die van een veel grotere sociale context. Ze vormen de spiegel Hortus Botanicus van Franeker. Op die manier kregen de van een tijdperk.’ De tuinen waren in de zeventiende en natuur- en landschappelijke waarden van de buitenplaats achttiende eeuw het belangrijkste element van de buiten­ een enorme impuls. Ook de hoveniers waren heuse plaats. Hier komen landschap, natuur en cultuur samen. collectioneurs. Door de afhankelijkheid van de landadel van In dit opzicht sluit Kuiper zich aan bij de visie van zijn grond was de buitenplaatscultuur ook onderdeel van een vriend en collega professor Erik de Jong, tevens adviseur intensieve, commerciële agrarische cultuur. In mijn studie
  11. 11. 11Yme Kuiper Bijzonder Hoogleraar Religieuze en Historische Een essentieel onderdeel daarvan vormt, behalve beleving,Antropologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen. het onderwijs. Kuiper: ‘Buitenplaatsen vormen een levendigCoauteur, naast Rob van Vuure van het standaardwerk onderdeel van onze sociale en culturele geschiedenis. Het isBeelden van Buitenplaatsen. een misverstand te denken dat die geschiedenis uitsluitend verwijst naar de onvermijdelijke komst van de burgerlijkenaar de buitenplaatsen kies ik dus voor een veel breder samenleving, waarin de meer aristocratisch ogendevertrekpunt dan het traditionele idee van de Hollandse werelden van een landgoed of buitenplaats “eigenlijk”buitenplaats als geïsoleerd zomerverblijf. Vergeet niet dat niet  passen of hooguit marginale verschijnselen waren.de welgestelden uit die tijd de kans namen om een grand Onderwijs kan er zorg voor dragen dat buitenplaatsen aantour te maken, een reis door Europa met Frankrijk en Italië de leerlingen maar ook aan het bredere publiek historischals hoogtepunt. Hun bevindingen namen ze mee naar besef kan schenken. Dan gaat het om de functie van eenNederland.’ buitenplaats op alle denkbare terreinen: sociaal, economisch, wetenschappelijk, agrarisch en kunstzinnig. Een mooi detail vind ik nog altijd een aantekening in het“ piegel van een tijdperk” S dagboek van stadhouder Willem Frederik van Nassau, woonachtig op het stadhouderlijk hof in Leeuwarden.verknopingen In 1645 noteerde hij dat er in de zomer in Friesland geenDankzij deze integrale visie op de buitenplaats, geïnspireerd vergadering kon plaatsvinden over belangwekkendedoor zowel Yme Kuiper als Erik de Jong, ontstaat een rijk staatszaken, omdat “een yeder hadt te doen mit poten,beeld van het Nederlandse ‘groene’ erfgoed. Een buiten­ planten en andere dingen”. Zo belangrijk waren de tuinenplaats heeft in de visie van Kuiper vele betekenissen: in de buitenplaatsen dus. Men besteedde er alle tijd aan.sociaal, cultureel, economisch, kunsthistorisch. Hij noemt De natuur in en rondom een buitenplaats droeg bij tot eendat ‘verknopingen’. ‘Een van die aspecten van “verknoping” cultuur van tal van andere bezigheden. Dichtkunst hoordeis de liefde van de Nederlander voor de tuincultuur,’ zegt daarbij, wetenschap, sociale geneugten. Alleen als we alKuiper. ‘Iedereen heeft iets met tuinen, of we nu hier in de die elementen samenvoegen, dan neemt onze kennis vanDekamastate zijn met die overweldigend mooie tuin met de buitenplaatsen toe en kunnen we deze plekken vangeometrische aanleg of dat iemand een volkstuintje heeft of herinneringen voor de toekomst behouden.’ zelfs een balkontuintje. Aan de tuinen bij de buitenplaatsenis heel goed de ontwikkeling van onze houding tot hetlandschap af te lezen. In de huidige tijd bepaalt urbanisatieonze landschapsbeleving. Er is de stad, er zijn de industrieën. “ eventiende-eeuwse ZOnze natuurbeleving heeft te maken met die urbanisatie.Buitenplaatsen zijn daardoor getransformeerd tot Nederlander hadbeschutte eilanden van groen. Een duidelijke hedendaagseontwikkeling is dat we het verleden willen “koesteren”, enorme gretigheiddat is het sleutelwoord. Een buitenplaats is een plek vanherinnering, een lieux de mémoire. Landschappelijk gezien naar het nieuwe”vertellen buitenplaatsen ons over de manier waarophistorische elites zich een ideale wereld voorstelden.Dat kun je hier aan de Dekamastate goed zien. De tuin isommuurd, waardoor een groot besef van geborgenheidontstaat. Maar aan de achterzijde strekt zich een romantischparklandschap uit met schelpenpaden, boompartijen,kronkelwegen.’onderwijs‘Als we buitenplaatsen in de toekomst een plek willen gevenin ons denken, dan zijn twee invalshoeken essentieel.Ten eerste dient de beleving voorop te staan. Bezoek eenbuitenplaats, kijk naar het samenspel tussen de wijdeomgeving, de tuin zelf, het parklandschap eromheen enin het hart daarvan het huis. Landschap en natuur gaanover in cultuur, want een aangelegde tuin is cultuur. Maaranderzijds vervloeit cultuur met natuur. Om dit alles tebehouden is het van groot belang de geschiedenis van debuitenplaatsen te reconstrueren volgens de methode vanhet fait social total, dus alle aspecten belichten.’
  12. 12. 12 groo(t)s Tekst: Brigitte van Mechelen | Beeld: Hugo Schuitemaker*Karina Schaapman over het belang van een wereldwaarin je kunt wegdromen.In 2011 verscheen Het Muizenhuis, een prentenboek gebaseerdop een driedimensionaal muizenhuis met honderd kamertjes.Op uitnodiging van Kasteel Groeneveld bouwde KarinaSchaapman een aantal kamers in het groot na. Muizenhuis als ­ oevluchtsoord tEen kasteelzolder is eventjes een andere schaal De buiten­muren van het atelier zijn letterlijk met mens. Ik ben heel erg voor insluiten, niet voordan een huis opgebouwd uit sinaasappeldozen… boeken behangen. Kijk je naar binnen dan zie je: uitsluiten.Driedimensionale beelden maken in combinatie hier wordt gewerkt. De kunstenaar is weliswaarmet de verhalen die ik schrijf, is iets wat ik al mijn even weg maar komt vast zo weer terug. Hoe is het eigenlijk allemaal zo gekomen?hele leven doe maar met Het Muizenhuis treed ik Toen ik bedacht dat ik na boeken voor volwasse­er voor het eerst ook mee naar buiten. Logisch U bent van het vinden? nen weleens een kinderboek wilde maken,dat mensen mij plaatsen in de wereld van de Op de kasteelzolder is een hoek gevuld met rees de vraag: wat voor verhaal wil ik eigenlijkminiaturisten. Maar voor mij voelt het vreemd, gebreide knuffels die mijn man gedurende jaren vertellen? Er was eigenlijk maar één ijkpunt,groot ligt mij beter. Toen het kasteel met deze bij het grof vuil heeft weggeplukt. Dus, ja ik Het ­Muizenboek van Clinge Doorenbos waarinuitnodiging kwam, dacht ik: Yes! ben wel van het vinden. Daarnaast is het mooi je in een veilige, warme wereld verdwijnt. om te laten zijn wat je allemaal kan met al dat Ik heb het boekje dat mijn moeder mij eindeloosBedoeling was dat de geschiedenis van het prachtige materiaal wat wordt weggegooid. heeft voorgelezen, erbij gepakt, herlas de­kasteel in dit muizenhuis terug zou komen, toch? verhalen met de bijpassende, knusse illustraties Ik kende het kasteel helemaal niet en moest dus Zélf maken lijkt besmettelijk. en dacht: weet je wat, ik ga zoiets bouwen. een grondige studie verrichten. Wat me opviel Er zijn nu op allerlei plekken mensen bezig om Nou, dan ga je zo’n dekentje naaien, bouw je een was de ruimte die er – eigenlijk de hele geschie­ hun eigen muizenhuis te maken, een heerlijk bedje erbij en dan moet zo’n bedje ergens staan denis door – aan kunstenaars is geboden. En het idee! Knutselen, breien, lassen, ikzelf wordt hier en moet er een kamertje komen. Vervolgens frappante is, ik doe dat in mijn werk óók. Voor altijd erg gelukkig van. bedacht ik voor ieder vertrek een eigen verhaal. Het Muizenhuis bijvoorbeeld heb ik verschillende kunstenaars gevraagd om kleine schilderijtjes te Op de kasteelzolder zijn de bezoekers als het ware Niet alleen kinderen dromen erbij weg… maken. Hierop heb ik dus de focus gelegd. zélf de muizen? De allereerste expositie van Het Muizenhuis was Inderdaad, het muizenhuis in de OBA in Amster­ gewoon voor het raam van mijn huis. Ik woon inWat heeft zo’n voddenkamer hiermee te maken? dam wordt bevolkt door kleine muizen, op de Amsterdam-Oost waar heel veel nationaliteitenAlles! En daarnaast heeft het een link met zolder van het kasteel kunnen mensen, als waren zijn vertegenwoordigd. En wat ik steeds hoordeelementen uit mijn biografie. Ik zal het je uitleg­ zij muizen, op ontdekkingstocht. Uit de muziek­ waren zinnen als: ‘O, in dat bedje zou ik willengen. Mijn man kwam als klein jongetje veel over kamer bijvoorbeeld komen flarden jazz gedreven, slapen’ en: ‘Hier zou ik wel willen wonen.’de vloer bij een voddenboer waar hij in aanraking muziek die lang niet alle kinderen bekend in de Intussen is het boek in veertien landen uitge­kwam met boeken, met vreemde voorwerpen. oren zal klinken. bracht en krijg ik fanmail uit Japan. Een veilige,Hier is zijn liefde voor kunst en literatuur ontstaan. warme wereld, kennelijk vinden mensen het fijn.En als ode aan het kunstenaarschap heb ik behalve Kennismaken met andere werelden is een thema?een voddenkamer ook zijn atelier nagebouwd. Absoluut. In het eerste boek maakt Julia kennis met de wereld van Sam, die Joods is. In hetEén op één? tweede boek komt het Suikerfeest voorbij. IkNee, ik maakte mijn eigen vertaling ervan. heb aan den lijve ondervonden hoe verwoestendDat geldt trouwens voor alles wat ik bouw. uitsluiting en discriminatie kan zijn voor een *H ugo Schuitemaker is freelance fotograaf.
  13. 13. 13 “Ik wil gewoondat kinderen lekker kunnen slapen”
  14. 14. 14 reportage Op de fiets‘Hoe heerelijck verschiet / Geen’ heuvel in dees’ laen / Soo verr’ als ’t oogeziet. / Wat wil dit worden voor een steeg! Een steeg der steegen. / Eenwegh van Appius, jae meer; een wegh der weegen.’ Everard Meyster schreefin 1655 deze dichtregels, waarin hij het laatste pronkstuk van zijn vrienden architect Jacob van Campen verheerlijkt: de Amersfoortseweg, eenweg naar klassiek voorbeeld, met een keur aan buitenplaatsen erlangs.De geschiedenis leert echter dat het anders liep. Wat de Via Appia vanNederland had moeten worden, werd uiteindelijk gewoon de N237.
  15. 15. 15Tekst: Jan Dobbe* | Beeld: Michiel de Jong © Comic House**over de Weghder weegenHoe ligt  de Wegh er nu bij, weegen. Hij lag tussen Zeist en Amersfoort, Een paar honderd meter verderop tref iken wat merk je nog van het oorspronkelijke maar liefst 60 meter breed en 11 kilometer lang, een lantaarnpaalsticker met daarop eenontwerp van 360 jaar geleden? Zie hier de vraag omzoomd door een dubbele rij Hollandse bloeddorstige pitbull en de tekst FC Utrecht,waarmee de redactie mij op pad stuurde. eiken. Uniek voor die tijd, zowel door die since 1970. Hoei boei, voetbalfanatici ook hierExperts genoeg, die er allemaal zinnige dingen enorme breedte als door zijn kaarsrechte tracé. al! Mijmerend over hoe het kan verkeren, stuitover kunnen zeggen, maar ik wilde het zelf zien Vergelijkbare wegen in Nederland zijn de ik weer iets later op een monument dat deen ervaren. Daarom gooide ik de vouwfiets Maliebaan in Utrecht en de door Constantijn voorbijganger moet wijzen op het feit dat hierachterin de auto en ging op weg. Vouwfiets Huygens ontworpen Scheveningseweg in Den ooit een historische weg liep: een hekwerkuitgeladen aan het begin, bij buitenplaats Haag, die aanvankelijk Zee-straet heette. van 40 meter lang, met daarop in goudenVollenhoven, en wat zie je dan? In de eerste Veel beroemder is Unter den Linden in Berlijn, koeienletters de tekst ‘Wegh der Wegen’. Als ikplaats hoor je vooral iets, en dat is het continu dat eveneens naar het voorbeeld van de het kunstwerk nader bestudeer, zie ik dat het invoorbij razende verkeer. Het is een zondag­ Amersfoortseweg is aangelegd. Het voorbeeld feite een webadres is: www.weghderwegen.nl.middag, dus zou het op een doordeweekse dag dat Jacob van Campen op zijn beurt had, was de Typ dit in, en je komt op een specialewel eens nóg rumoeriger kunnen zijn. Vollen­ Romeinse Via Appia – denk aan de dichtregels webpagina van de provincie, waar menhoven ligt er prachtig bij op deze zonnige dag: van Meyster. Beide beroemde tegenhangerswitgepleisterd, een vredig weiland ervoor en hebben qua voornaamheid de tand des tijdseen vijver. Het huidige huis stamt uit de jaren beter doorstaan dan de Wegh… Unter den Linden1800–1810. Draai je je om, dan kijk je de Wegh Beroemde laan in Berlijn, praalweg van Pruisischein vanaf de kopse kant: een vierbaans asfaltweg website koningen en de Duitse Keizers en de flaneerlaanmet auto’s, flitspalen, kantoor- en bedrijfs­ Al peddelend op mijn vouwfiets van de bourgeoisie. De weg leidde naar depanden en hypermoderne oversteek­plaatsen. probeer ik het geraas van het auto­ koninklijke jachtvelden, waar later de dierentuin verkeer buiten te sluiten. Ook probeer werd aangelegd. In de 17de eeuw werd hij beplantklassieke idealen ik het onvermijdelijke bermafval langs de weg met lindebomen, waaraan de straat zijn naamIn de Gouden Eeuw werd gebouwd niet te zien: lege colablikjes, verpakkingen, dankt. Sinds de hereniging van Duitsland in 1990volgens de klassieke idealen: aluminiumfolie. Jacob van Campen zou zich zijn er aan Unter den Linden verschillende cafés en restaurants en een groot aantal fraaie winkelssymmetrie, rechtlijnigheid en in zijn graf omdraaien. Dan plots ontwaar ik geopend. Ook worden er veel evenementen in degrootschaligheid. Veel (buiten)huizen in haar volle glorie, eveneens in de berm, een openlucht georganiseerd. De laan is 11,5 km lang,kregen klassieke gevels mee, maar ook wegen kring prachtige paddenstoelen. Rood-met- vergelijkbaar met zijn Nederlandse voorbeeld, dewerden naar klassiek voorbeeld aangelegd. witte-stippen, die had je in de 17e eeuw Wegh der weegen.Zo ook de Amersfoortseweg, de Wegh der waarschijnlijk ook al.**J an Dobbe is freelance journalist en tekstschrijver. Tot 2009 werkte hij bij de Nederlandse Vereniging tot bescherming van dieren als hoofdredacteur van het ledenblad DIER.** ichiel de Jong volgde diverse kunstopleidingen om uiteindelijk voor het vak van striptekenaar te kiezen. Hij publiceert in Zone 5300 M en maakte met Milan Hulsing de strip Hanuman in het Algemeen Dagblad. De Jong wordt gezien als Nederlandse vertegenwoordiger van de Atoomstijl in de school van Yves Chaland.
  16. 16. 16 reportagegegadigden oproept zich op te geven en in te vakken van ieder honderd roeden (376 meter) Nederland – inspelend op de behoefte van hetzetten voor het ‘vergroten van het draagvlak […] uit langs de Wegh. Investeerders konden gratis Amerikaanse personeel van vliegbasis Soester­voor de beleefbaarheid van de geschiedenis van een vak krijgen, op voorwaarde dat zij hun berg. Opnieuw draait Jacob van Campen zichdeze weg.’ De provincie toont historisch besef wegdeel zelf zouden aanleggen, beplanten en om in zijn graf.en wil helpen om een initiatiefgroep Wegh der onderhouden. Langs de randen van de vakkenwegen op te richten. Provinciaal adviseur moest een zijweg of ‘sortie’ met een breedte van fiascocultureel erfgoed Roland Blijdenstijn verdiepte vijf roeden (18,8 meter) komen, ieder beplant Terug naar de zeventiende eeuw.zich in de geschiedenis van de Amersfoortse­weg met een enkele rij eiken aan weerszijden. Deze De aanleg van nieuwe buitenplaatsen langs deen schreef er samen met Jaap-Evert Abrahamse uitgangen moesten de gemeenschappelijk weg werd een fiasco. Slechts op vier plaatsenvan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gebruikte heide ontsluiten voor de zijn daadwerkelijk buitenplaatsen aangelegd,een boek over. schapenhouders. waarvan Zandbergen en Beukbergen de bekendste zijn. Het gebied was te droog en teeen mooie Wegh mcdrive onvruchtbaar. De verbinding over land wasDe Amersfoortseweg is in 1655 Anno 2012 wil de provincie deze slecht. Ook economisch zat het tegen, medeaangelegd. Daarvóór verbonden sorties weer duidelijker zichtbaar door het uitbreken van de Engelse oorlogen.slechts enkele kronkelende zand­ maken. Zo is de huidige Zandbergenlaan Investeerders lieten het afweten en hetwegen de steden Amersfoort en (N238) aangelegd over één van de voormalige Rampjaar 1672 betekende de doodsteek. DeUtrecht. Amersfoort nam het initiatief in sorties. Om dit zichtbaar te maken, heeft men Staten van Utrecht moesten de eigenaren van1647; men wilde aansluiting met de rijkdom dwars over het huidige fietspad een karren­ de vakken dwingen tot onderhoud van de wegin Holland, en Utrecht was met de Rijn- en spoor aangebracht, dat aangeeft waar de en de beplanting. Toen in 1808 de zandweg alsde Vechtroute interessant als poort naar het oorspronkelijke sortie liep. Halverwege dit rijksweg werd verhard, kwam het onderhoudwesten. Amersfoort wilde niet alleen een goede karrenspoor tref ik opnieuw een monument: in handen van de overheid. Vanaf dat momentverbinding tussen beide steden, maar een bronzen ‘tijdtafel’ in de vorm van een kon de weg zich ontwikkelen tot de ‘gewone’nadrukkelijk ook een mooie weg. Dit mocht boomstam met jaarringen. Daarop staan achter rijksweg die hij nu is, de N237.uiteindelijk in 1652 van de Staten van Utrecht, jaartallen historische gebeurtenissen dieop voorwaarde dat de woeste, kale grond langs plaatsvonden langs deze weg en in de omgeving: hell’s angelsde weg ook gecultiveerd zou worden. Dat kon: ‘1647 ontwerp Amersfoortseweg * 1653 aanleg Een andere oorzaak van heter werd aan weerszijden van de weg bouwgrond Amersfoortseweg met sorties * 1654 herberg mislukken van de Wegh der weegenaan particulieren uitgegeven. Die mochten ’t Huys Ter Heyde’ en zo de eeuwen door tot als chique vestigingsplaats, was deer een buitenplaats op aanleggen, maar dan ‘2010 fietspad Zandbergen’. Kennelijk kan aanwezigheid van roversbenden.was het onderhoud van de weg wel voor hun de doorsnee voorbijganger deze historische Zo in the middle of nowhere was je je leven nietrekening. Dat bespaarde niet alleen kosten, kennis niet erg appreciëren: het karrenspoor zeker, en dat weerhield rijkelui er ook van zichmaar zorgde ook voor landschapsverfraaiing is overwoekerd en de tijdtafel ligt bezaaid hier te vestigen. Tegenwoordig zijn het geenen economische ontwikkeling. met restafval van McDonald’s. Op de hoek is roversbenden die de Amersfoortseweg onveiligOntwerper Van Campen zette ruim twintig namelijk een McDrive gevestigd, de eerste van maken, maar groepen luid ronkende motoren
  17. 17. 17met ruige Hell’s Angels erop. Een groep van toch nog buitenplaatsen aan: Zandbergen. Precies aangelegd zoals hetzeker zestig motoren dreunt voorbij in tegen­ De eerstvolgende buitenplaats die ik de Staten van Utrecht destijds voor ogen stond:overgestelde richting. Niet het beeld dat je als ontdek, is Dijnselburg op nummer 10. een met boomsingels omzoomd vak metklassiek bouwmeester voor ogen had, 360 jaar Het valt vooral op door de witte steenlagen in centraal geplaatst buitenhuis met strakkegeleden. het rode, bakstenen geheel: ‘speklagen’. Ze zijn tuinen en voorzien van een zichtas over de weg.Regelmatig stap ik af om de zo geroemde kenmerkend voor de neorenaissancestijl Het ziet er subliem uit, maar wat ik nu zie is albreedte van de weg te meten. Ervan uitgaande waarin de buitenplaats in 1883 werd gebouwd. lang niet meer het oorspronkelijke huis.dat mijn passen zo ongeveer één meter Het Aartsbisdom Utrecht is er nu in gevestigd. huidige huis dateert uit de achttiende eeuwbedragen, kom ik op het brede deel van de weg Al gauw volgt Huis ter Wege aan de overkant op en is sinds 1947 in handen van de Kerk der(vierbaans, later wordt het tweebaans) niet nummer 17. Het is in neo-Hollandse barokstijl Zevende-dags Adventisten. Men heeft eenverder dan 48 in plaats van 60 meter. Er is in gebouwd in 1905: een bakstenen gevel en een vrolijk bordje ‘Verboden toegang’ aan de wegde loop der jaren dus wel wat van afgesnoept. zuilengalerij met daarboven een balkon. Anno geplaatst. Liever niet betreden dus. DeAan de Wegh der weegen hoort natuurlijk 2012 is er een psychiatrisch ziekenhuis in buitenplaats ziet er vanaf de straatweg goedook een elitesport: golfen. Dat kan bij golfclub gehuisvest – een bestemming die meerdere onderhouden uit, een juweeltje dat kennelijkU.G.C. De Pan, opgericht in 1894. De club oude en nieuwe panden aan de Amersfoortse­ bij de adventisten in goede handen is. Aan deontleent zijn naam aan herberg De Pan of het weg hebben gekregen. Het wemelt hier van de overkant van de weg vind ik het Witte Kerkje‘Pannenhuijs,’ een oeroude herberg die langs rust- en verpleeghuizen, psychiatrische uit 1858, dat op voormalige grond van dede route tussen Utrecht en Amersfoort lag en ziekenhuizen, conferentieoorden en wellness- buitenplaats staat. Eveneens aan de overkantin 1966 plaats maakte voor de entreegebouwen centra. liet de toenmalige eigenaar Johannes Blookervan Stichting Utrechts Landschap. Iets verderop dient zich de oudste nog over­ in 1913 het Nieuw Zandbergen bouwen in art gebleven buitenplaats aan de Amersfoortseweg deco stijl, waarin nu een verzekeringskantoor zit. Het verkeer raast onderwijl door. beukbergen Opnieuw aan de overkant, tref ik de buitenplaats Beukbergen, nadat ik eerst onder het Beukbergen Ecoduct“ et wemelt hier van de rust- en H door ben gefietst. Gelegen tussen de bomen springt het woonhuis meteen in het oog, met verpleeghuizen, psychiatrische zijn vier enorme schoorstenen en de witte uitbouwtjes aan de voorkant. Boven het bordes ziekenhuizen, conferentieoorden en is een tentzeil gespannen, waaronder een aantal tuinstoelen en -tafels. Er zit niemand. wellness-centra” De oorspronkelijke buitenplaats Beukbergen (1654) werd in de 19e eeuw afgebroken. Het
  18. 18. 18 reportagehuidige huis is in 1910 gebouwd in Engelse opstijgen epilooglandhuisstijl. Beukbergen is nu Vormings­ Voorbij Soesterberg heet de weg Ik zei het al een paar keer: Jacob vancentrum van de Diensten Geestelijke Verzorging Amersfoortsestraat. Het wordt hier Campen draait zich om in zijn graf.bij de krijgsmacht. Ik rij het terrein op om het smaller, maar niet minder druk. Rechts weer De Wegh der weegen is immers niet gewordenhuis wat nader te bestuderen, maar stuit ook een sortie, die leidt naar een andere voormalige wat hem en zijn opdrachtgevers voor ogenhier op borden ‘Verboden Toegang’, ‘Camera­ buitenplaats: De Oude Tempel. Het complex stond. De vergelijking met de Via Appia entoezicht’ enzovoort. Een schier onneembare bestaat uit een neobarok landhuis met rieten dak, Unter den Linden gaat volstrekt mank. Devesting, die niet uitnodigt tot bezoek. een voormalig jachthuis en een jacht­opziener­ N237 is een drukke verkeersweg, waarlangs woning. Behalve (weer) een zorginstelling, is anno 2012 slechts een handjevol voornamezweefvliegtuigjes hier onder meer ook de Dutch Ballooning Bar – buitenplaatsen, landhuizen en villa’s te vindenDe bebouwing van de Amersfoortse­ Experience Center gevestigd. Natuurlijk vraag is. Met name ter hoogte van Soesterberg vind jeweg is pas na 1880 op gang gekomen. ik me af wat dat is. Ik krijg visioenen van een de megalomane bedrijfspanden van Kwantum,Aangetrokken door de ruimte en de nog woeste sekshuis, maar nee. Na enig research kom ik op Roobol, Smink Recycling, Securitasnatuur streken hier destijds allerlei instellingen een website en lees daar: Terwijl u geniet van Beveiliging, Van Uden Logistics. De moderneneer waarvoor geen plaats meer was in de stad. een kopje koffie of glaasje wijn, kunt u vanaf het tijd, gedreven door een nietsontziendeInternaten, kloosters, krankzinnigengestichten terras in de zomer de luchtballonnen zien economische motor, lijkt de Wegh der weegenen gezondheidskolonies vestigden zich langs opstijgen. Of wilt u ook mee? Dat kan! Eigenlijk meter voor meter te verslinden. Wellicht datde weg. In de loop der jaren – we hebben het is bij ons niets onmogelijk. het historisch reveil van de provincie Utrechtover het overvolle Nederland – zijn de bouw­ Snel fiets ik door, ik word moe en dorstig. dit proces nog iets kan vertragen. activiteiten onverminderd voortgegaan en is Op naar restaurant-barbecue de Spitsheuvel,het zeker ter hoogte van Soesterberg en Huis waar vroeger de paardentrams stopten om hun Literatuur over de Wegh der weegen:ter Heide knap vol geworden. En ook nu nog passagiers en de paarden te laten rusten. En er Jaap Evert Abrahamse en Roland Blijdenstijnbieden projectontwikkelaars leuke kaveltjes werd gewaterd – vandaar de vroegere bijnaam Wegh der weegen. De ontwikkeling van deaan langs de Amersfoortseweg. Zoals in de wijk ‘Pisheuvel’. Volgens eigen zeggen is dit ‘een ­Amersfoortseweg 1647-2010 Stokerkade cultuurhistorische uitgeverij, 2010Sterrenberg van Huis ter Heide, waar ruime gezellig restaurant waar u terecht kunt voor Boek en DVD  |  ISBN 978 90 7915 611 5  |  prijs € 24,50herenhuizen vanaf € 321.500,- vrij op naam te een drankje, lunch of diner van de allerbestekoop staan. kwaliteit,en waar uw euro wel de verhoudingBehalve druk autoverkeer is er ook vliegverkeer met de ouderwetse gulden stand heeft Jacob van Campen was een architect enboven de Wegh der weegen. Een stuk rustiger gehouden.’ Een vreemd verhaal, maar het bier kunstenaar uit de Gouden Eeuw en een belangrijk vertegenwoordiger van het Hollands classicisme.dan vóór de opheffing van de militaire vliegbasis smaakt best. Als ik op het straatnaambordje Bekende werken van Van Campen zijn het KoninklijkSoesterberg in 2008 – in plaats van F16 straal­ kijk, zie ik dat weg hier alweer anders heet: Paleis op de Dam, Paleis Noordeinde en hetjagers cirkelt een viertal zweefvliegtuigjes Utrechtseweg. De Wegh der weegen blijft Mauritshuis. Naast huizen en paleizen, ontwierpboven me. Het moeten leden zijn van de verbazingwekkend, ook anno 2012. Van Campen ook een aantal kerken o.a. deAmsterdamsche Club voor Zweefvliegen, Nieuwe Kerk in Haarlem, wegen, poorten en torens, o.a. voor de Westerkerk.die al vanaf 1946 op de vliegbasis huist.
  19. 19. [ advertorial ]U bent van harte Uitgenodigd!Wanneer: zondagmiddag 9 december 2012Waar: Kasteel groeneveld te baarnhoe laat: vanaf 14.00 UUr
  20. 20. 20 mijn landschap Een ballingTommy Wieringa over dwangmatig naar buiten kijken en vlassige Noormannen-baarden.De uiterwaarden,als je vraagt wat nu ‘mijn landschap’ is. Het landschap zie ik graag. In Joe Speedboot beschrijf ik de sporen van de winter die tot diep in de Op mijn dertigste heb ik het besluit genomen om niet alleen in Nederland te wonen, maar ook echtgebied aan weerszijden van de rivieren, meer in zomer te zien zijn, gras en stro, bewijzen van de Nederlander te zijn. Hiermee kwam een eindehet bijzonder de IJssel. Ontroering is het woord winterse overstroming die als een soort vlassige aan een verlangen om terug te keren naar dedat bij me opkomt als ik eraan denk. Noormannen-baarden in het prikkeldraad zijn Nederlandse Antillen waar ik op mijn negendeWaarom? Daar heb ik nooit zo over nagedacht. achtergebleven. vandaan was gekomen. Het landschap van deHet is het landschap van mijn jeugd, daar zal het Antillen met de stenige, stoffige bodem, demee te maken hebben. Ik zat in Zutphen op school Eigenlijk verkeer ik in de Randstad waar ik nu cactussen in de vorm van hoge zuilen en deen woonde nabij de Duitse grens, tussen mijn woon in een soort ballingschap. dividivi bomen, een landschap dat inmiddelselfde en zeventiende ben ik pendelend zo’n zes Goed, wel veel weidsheid hier, maar ik mis het goeddeels is overwoekerd door de huisjespest.keer de wereld rond geweest, en steeds kwam ik coulissenlandschap, zie vooral de leegte en daardan langs die IJssel. doorheen de ongelooflijke moeite die hier is Toen ik eenmaal besloten had om Nederlander teIk heb er ook een soort ontgroening, een gedaan om al het veen hier af te graven om de worden ben ik met de Basisgids Flora en Faunainitiatierite, meegemaakt. Achter een paar mensen in de stad warm te houden. van Nederland in de hand alles wat ik zag gaanhogere klassers aan sprong ik het water in en Eigenlijk vind ik er niet zoveel aan. Bos en bergen benoemen. Nee, niet om grip te krijgen. Om mezwom naar de overkant, toen liepen we een eind ook niet trouwens. Het enige aardige van bergen thuis te voelen. Om niet langs de dingen heen testroomopwaarts en zwommen terug naar waar is om er bovenop te staan, maar meestal sta je er leven maar om kennis te hebben, wat het beginwe vandaan kwamen. vanuit een dal tegenaan te kijken. Die begrenzing, kan zijn van een soortoverschrijvende empathie.Ook de voortdurende verandering van het beklemmend. Ik gebruik deze woorden ook in een verhaal over
  21. 21. 21 Tekst: Brigitte van Mechelen | Portret: Johan Jacobsin deRandstadg  Riviergezicht bij Deventer, Salomon van Ruysdael, 1645 Tommy Wieringa schreef kunstenaar natuurvorser Achilles Cools (deel 5 Of dat belangrijk is? Ach, nu is het een spel. onder andere de romans in een serie gesprekken met mensen met erg En op een dag heeft ze er genoeg van, vindt ze Alles over Tristan en grootse plannen, de Volkskrant, red). Die het oudemannengezeur. Maar als ze dertig is Joe Speedboot, het boek Franciscus van Assisi-achtige behoefte om de herinnert ze het zich vast weer en is ze verbaasd waarmee hij doorbrak naar een groot natuur tot je vriend te maken, om met de dieren als ze merkt dat anderen geen idee hebben wat lezers­publiek en dat te praten, die ken ik wel. daar vliegt. Ik denk dat het van waarde is om te werd bekroond met de weten wat en wie er rond je leeft. ‘Blijf de aarde F. Bordewijkprijs. Of die inburgeringscursus die ik mezelf heb trouw,’ zei Nietzsche al. Zijn reisverhalen werden gegeven heeft gewerkt? Geen twijfel mogelijk, gebundeld in Ik was nooit in Isfahaan. Essays ik ben een echte Nederlander geworden. Heel Een beeld dat uitdrukt waaraan ik denk als we en beschouwingen van belangrijk daarbij is dat ik in de taal ben thuis­ het over ‘mijn landschap’ hebben, ja dat is er. zijn hand verschenen geraakt, lang heb ik beter Papiaments gesproken Zo’n Hollandse meester, kom hoe heet hij? in de Volkskrant en dan Nederlands. Ja, Ruysdael. Fantastische rivierlandschappen NRC Handelsblad. In 2007 publiceerde hij De dynamica van begeerte, een onderzoek naar de oorsprong van Een dwangmatig naar buitenkijker ben ik heeft hij geschilderd. De IJssel tussen Zutphen begeerte en de grote rol van pornografie in de overigens nog steeds. Ik benoem alles wat ik zie: en Zwolle – als je door je oogharen kijkt, stroomt moderne wereld. In mei 2009 kwam zijn roman kraai, helmgras, sloot. Mijn dochter van tweeën­ die sinds de zeventiende eeuw onveranderd door Caesarion uit en in 2012 Dit zijn de namen, dat lovend half kent het verschil tussen een meeuw, een het landschap.  werd ontvangen. Het werk van Tommy Wieringa kauw en een houtduif. wordt wereldwijd vertaald.
  22. 22. 22 Verhaal Tekst: Cees Nooteboom* Beeld: Eddy Posthuma de Boer 4 EEN KASTEEL EN ZIJN BEWONERS, een gelukkige anarchie A ls ik mijn eerste boek voor mijn eigen gevoel bijna per ongeluk had geschreven, met het tweede kon dat nooit meer het geval zijn. Ik was verliefd geworden op een meisje van wie de vader in Suriname woonde, waar hij directeur was van de Suri- naamse Scheepvaartmaatschappij. Het waren andere tijden, er moest nog om de hand gevraagd worden, en dat deed ik dan ook. Het antwoord was dat er net in dat jaar, 1957, een schip voor zijn maatschappij in Neder- land gebouwd was dat de Gran Rio heette. Ik kon daarop meevaren als gast, maar ook als matroos aanmonsteren. Achter dat laatste had de vader geschreven ‘een Amerikaan zou het doen’ en dat deed ik dan ook. De over- tocht zou via Lissabon, Trinidad en Brits Guyana naar Paramaribo gaan, een paar weken duren en ik zou 459 gulden verdienen. In Suriname zou ik een maand blijven, en vandaar reisde ik nog naar Frans Guyana. Over de dingen die ik onderweg en in de havens meemaakte zou ik op Groeneveld een eerste boek met verhalen schrijven, De Verliefde Gevangene, en ik herinner me die tijd als een van de gelukkigste van mijn leven. Voor het eerst was er weer regelmaat in mijn leven, voor zover dat met Jopie, zo noemden wij hem, mogelijk was. Voor de regelmaat zorgde Ali, Joop waaide af en toe naar binnen, dan zag je hem al uit de verte aan komen rijden, altijd in een oude deux-chevaux, vaak genoeg met onverwachte gasten. We hadden een van de grote kamers aan de achterkant gekregen, als ik niet meer wist hoe het verder moest met mijn verhalen kon ik eindeloos door de bossen achter het huis wandelen of de oude vrijdenker en pokeraar Apie Prins opzoeken die in een klein huisje verderop in het bos woonde en bezig was aan een nu helaas vergeten wonderlijk boek dat zijn jeugd in een voorgoed verdwenen Nederland zou beschrijven en dat terecht Ik ga m’n eige Baan zou heten. Joop Colson, Apie Prins, mannen van de grote verhalen, hoe komt het toch dat het lijkt dat het soort is uitgestorven? Joop van wie werd verteld dat hij in de oorlog als Sinterklaas op een schimmel door de Leidsestraat had gereden met wapens onder zijn tabberd, Apie die voor de
  23. 23. 23 oorlog door de hele wereld had gezworven, ik zie nog het fijne oneindig doorgroefde gezicht van Ali als we naar die verhalen uit Indië, Rusland of Mexico luisterden. Ik herinner me geen televisie, er werd nog met elkaar gesproken en verteld aan de ronde tafel, ik kreeg een opvoeding waar geen universiteit tegenop kon, lering en theater tegelijk, want er was ook nog Gras Heyen, een schilder van abstracte doeken die eruitzag als Erik de Noorman, met een groot, bewogen hoofd met blauwe ogen vol verdachte onschuld die graag geknield retorisch in negentiende-eeuws Nederlands om vergiffenis mocht smeken voor dingen die hij niet gedaan had. Als Jopie tot wanhoop van Ali weer eens te veel mensen had uitgenodigd die allemaal te eten en te drinken moesten hebben werd het kasteel een narrenschip dat ’s zondags soms bijna kapseisde van de vele bezoekers, gelach en gepraat zonder Facebook en Twitter, Groeneveld als vrijplaats. En altijd weer liep het goed af. Kastelen zijn groter dan gewone huizen, misschien is het daar- door dat alles in mijn herinnering is uitvergroot, de vreugde, de opwinding, Gras, Apie, Ali, Jopie en zijn vriend de aap, die zich soms uit de bomen op de schouders van de gasten liet vallen, het feest van de anarchie.*Cees Nooteboom (Den Haag, 1933) wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse schrijvers. Van zijn romans en reisverhalen verschenen vertalingen over de hele wereld. In 2003 kreeg hij de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur, in 2004 de P.C.Hooft-prijs, en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.
  24. 24. 24 essayLandschapsarchitect en hoogleraar Dirk Sijmons over zijn herinneringenaan Groeneveld en het – voor hem daaruit voortvloeiende – geestelijkeigendomsrecht op deze buitenplaats. *Dirk Sijmons is landschapsarchitect en directeur van H+N+S Landschapsarchitecten. Sijmons kreeg vele prijzen, zoals de Prins Bernhard Cultuurprijs voor Toegepaste Kunst en de Rotterdam-Maaskantprijs. In 2007 kreeg hij de prestigieuze Edgar Doncker Prijs in de categorie Waarachtig Nederlandse Cultuur. Van 2004 tot 2008 was Sijmons de eerste Rijksadviseur voor het Landschap. In 2008 trad hij aan als hoogleraar Environmental Design aan de faculteit Bouwkunde TU Delft. Sinds augustus 2011 is Dirk Sijmons Hoogleraar Landschaps­ rchitectuur aan de afdeling Urbanism aan dezelfde Faculteit. a
  25. 25. 25Tekst: Dirk Sijmons* | Beeld: Jan van der Veken © Comic HouseOvermoed ZegepralenHet jaar van de buitenplaats dwingt mij samengesteld uit personen bij wie zich, langs andere wegen,tot twee bekentenissen. De eerste, die ik maar een halve hetzelfde proces heeft voltrokken. Een gezelschap vanbekentenis zou willen noemen, gaat over het aanmatigende louter kasteelheren en –dames dus.gevoel dat ik een soort geheimzinnig geestelijk eigendoms­recht kan laten gelden op Kasteel Groeneveld wegenslanger-jarige herinneringen dan de ‘nieuwlichter’-eigenaars van het SBB. Iedereen kent misschien wel het “ ilt u weggaan, u bederft het Wverschijnsel dat, zodra iets stevig op je mentale kaart staat,je ook een beetje eigenaar bent. Dit verschijnsel is des te gras van ons stamboekvee!”sterker naarmate zich allerlei herinneringen aan de plekgaan hechten. Met de ouders van een vriendje van de lagere plomp gevalschool was ik eens op de day after, na een van de beruchte Nee, de tweede bekentenis is waar het hier om draait.vijftiger jaren feesten van de toenmalige bewoners Joop en De overmoed dat je er ook feitelijk denkt te kunnen gaanAli Colson. Ik herinner me de grote geheimzinnigheid van wonen. Nu hebben de Nederlandse buitenplaatsen dehet vervallen gebouw en heb een vage reminiscentie aan een prettige eigenschap dat ze geen Engelse afmetingen hebbenzaal met een doorgerotte vloer (nu de muziekzaal) en een of als de Franse koninklijke landhuizen van de buiten­drietal oude piano’s met punaises in hun hamertjes. Er was categorie zijn. Onze buitenplaatsen hebben allemaal nogmaar een deel van het kasteel bewoonbaar. Ook een stukje net een ‘bewoonbare’ maat. Maar het kan alleen maarvan de opbouw van de set voor de Appel film door Jan Vrijman worden toegeschreven aan jeugdige overmoed dat ik opmaakte ik met mijn eigen ouders mee op Groeneveld. twintigjarige leeftijd een serieuze gooi deed om het huis te Elswout te betrekken. Ik was vaak in Elswout geweest.meehuilen Ieder jaar gingen wij naar Zandvoort aan Zee op vakantie.Een tweede algemeen voorkomend fenomeen is dat mensen Kraantje Lek met z’n hoge kale duin, de holle boom, grotezich verzetten tegen veranderingen van plekken waar hun schommel en de pannenkoeken waren daarbij deherinneringen op geprojecteerd zijn. Niemand kan het mij bescheiden slechtweervoorzieningen. Om daar te komenkwalijk nemen dat ik, in een taxi, voor het eerst sinds heel volgde je een lange slingerweg in de binnenduinrand metlang, onderweg was naar het pas opgeknapte kasteel, mee­ aan één kant een oneindig lang lijkend houten hek, dat ookhuilde met de chauffeur die zich beklaagde dat alle mysterie, nadat je Kraantje Lek al bereikt had, zijn weg vervolgde.zowel in het gebouw als in de tuin was weggerestaureerd. Ik ‘Daarachter ligt Elswout,’ zei mijn moeder steevast.werkte bij Staatsbosbeheer en als de vergaderzalen van het ‘Daarvoor moet je een kaartje kopen.’ Zij was niet zo van dehoofdkantoor Westraven waren volgeboekt mocht je ook natuur dus het duurde tot mijn veertiende voor ik een keerop Groeneveld een zaal boeken. Ik kwam er dus erg vaak. zag wat zich achter het hek bevond. Sindsdien kwam ik erDie betrokkenheid werd later omgezet in een lidmaatschap regelmatig. Het mooie park met zijn overdreven duinreliëf,van de Programmaraad van het kasteel dat ik mij al jaren gestileerde bruggetjes en langs een kronkelrouteeerder geestelijk had toegeëigend. Naar ik heb kunnen uitgestrooide vreemde huisjes, het mooie woud met, naar ikconstateren is deze Programmaraad vrijwel geheel ontdekte, ook in het voorjaar paddenstoelen. De wandeling
  26. 26. 26 Essay presenteert op een gegeven moment vrij plotseling een bewoner ons in de gaten. Een tengere man met wilde haren spectaculair doorzicht op het landhuis. (Een nogal plomp liep naar de balkonrand en sprak ons vermanend toe: geval vond ik het eerlijk gezegd). ‘Wilt u weggaan?’ En enige minuten later daarna zonder veel overtuiging: ‘Wilt u weggaan, u bederft het gras van ons minizeppelins stamboekvee!’ Wij reageerden niet, wetend dat hier niet de Ook toen ik studeerde kwam ik er graag in het weekeinde. eigenaar maar ‘slechts’ de door de gemeente Bloemendaal Op een van die wandelingen viel het mij op dat het huis geprefereerde partij aan het woord was. Hij en wij lieten leegstond. Het moet rond 1970 geweest zijn, in de jaren dat het erbij zitten en hadden aan beide zijden van het gazon het Jac. P. Thijsse Lyceum er al was uitgetrokken en de een geweldige avond. Overmoedig geworden riepen wij hem Zocher Tuinbouwschool er nog niet ingetrokken. Een om zich bij ons te voegen en nog wat na te tafelen. Hij stelde praatje met de boswachter leerde dat de gemeente Bloemen­ zich voor als Peter van Gogh en dronk en rookte wat met daal zocht naar een passende herbestemming van het pand. ons. Toen hij hoorde dat een aantal van ons bouwkunde Ik was in die tijd bezig met een gezamenlijk (al even over­ studeerden stond hij erop ons mee te nemen. Hij wilde wat moedig) project tussen de TH Delft en de Rietveldacademie laten zien. om ‘vliegpakken’ – een soort minizeppelins voor persoonlijk gebruik – te ontwerpen en te maken en we konden wel wat extra werkplaatsruimte gebruiken. Bovendien was iedereen “ taat iets stevig op je S natuurlijk chronisch ontevreden met de huisvestings­ situatie. Met tiental gelijkgestemden werd daarom het mentale kaart, dan ben je stoutmoedige plan ontwikkeld voor het opzetten van een ‘creatieve multidisciplinaire woon-werkgemeenschap’ waarvoor we een Stichting oprichtten (WAVE geheten, ook een beetje eigenaar” als ik het mij goed herinner). Schitterend briefpapier reuzenring ontwerpen was met zo’n naam natuurlijk kinderspel en In de grote hal beneden hing een reusachtige houtskool­ zo kwam het dat de gemeente Bloemendaal van ons een tekening die een hele wand besloeg met snelheidsstrepen keurige brief ontving. Een informatief telefoontje leerde die beweging suggereerden, een nauwelijks herkenbare ons dat de brief niet alleen was aangekomen maar ook topografie en veel wolken. Hij wees ons op een zilveren serieus zou worden behandeld. Met een mengsel van glinsterende ring in het midden van de tekening en liet ons teleurstelling en opluchting (toch een beetje eng natuurlijk) raden wat we zagen. Wij zouden zelfs niet meer in staat zijn lazen we anderhalve maand later ‘dat na een uitvoerige geweest een konijn van een haas te onderscheiden en gaven afweging, de voorkeur van de gemeente uitging naar de het na enige halfhartige pogingen op. ‘Dat is de klimato­ andere kandidaat’ – we waren dus bij de laatste twee logische stad,’ zei van Gogh, ‘zoals door astronauten gezien geëindigd.“ en utopische architect E die, uitgerekend in een buitenplaats, een onhaalbaar nieuw stad-landmodel postuleert” wilde haren Anderhalf jaar later was een warme zomerdag aanleiding om met een aantal vrienden – onder wie een aantal oud-leden van WAVE – te gaan picknicken op Elswout. We installeerden ons in de bosrand op de weide die aan de zuidzijde aan het grote huis grenst. Muzikale, culinaire, alcoholische versnaperingen en fijne gesprekken boek combineerden op een geestverruimende manier met de Zegepralend Kennemerland fantastische plek. Om een uur of zes zagen we dat op het Een BLEEKER Editie 2012 grote balkon van het huis tegenover ons ook een tafel werd tekst: Dirk Sijmons prenten: Willem Snitker foto: Harm Botman In een genummerde en gesigneerde oplage van 150 exemplaren gedekt, voor twee, met een paar mooie kandelaars. Wij www.debleeker.nl waren benieuwd. Vanaf het balkon kreeg ook de nieuwe

×