FTTH NL
Wat doet de bank?
Wie investeert?
Houten
17 september 2009
Henk Doorenspleet
Rabobank International
Large Corporates
Telecom, Media & Internet Group
1

Agenda
• De bank context
• De industrie context
• De mogelijk volgende fase in FttH ontwikkeling
2

Rabobank & Telecom
• Telecoms, Media & Internet Group
- Deelname in grote leningen
- Corporate, acquisitie en project
financieringen
- Wereldwijd met een regionale focus
• Verschillende sub-sectoren
- Mobile
- Fixed line (incumbents) & broadband
- Cable operators and Pay TV
- Media: Broadcasting & Publishing
- Towers, data centers and fiber
operators
3

Volume 7, Autumn 2002
RaboCo
Rabobank in fiber
In this issue
• Sub Marine (late 90s) New European rules for the
• Long haul: Pan Eu
telecommunications sector
The access network:
An unavoidable monopoly?
• City fiber: Italy
Securitisation: A relatively
new phenomenon
The Polish Telecom market:
• Access & City: Korea & HK
Ten years later
Continued Challenges for the
telecom equipment market
•FttH NL
- Sinds ca. 2001 op Rabo-radar
- Lokale initiatieven & lokale Rabobanken
- Coöperatief glas & de coöperatieve bank
- Veel niet-financierbare proposities
4

Rol van de bank
• Financieren van ontwikkelde ondernemingen
- Cash genererende bedrijven: in staat terug te betalen (DSCR>1)
- Zekerheden voor de uitstaande schuld (assets)
- Op basis van een uitgebreide financieringsovereenkomst (covenants)
• Senior schuld
- Rol met een hoge prioriteit voor terugbetaling:
- vs. junior debt, obligatieleningen en aandeelhouders
- Geen operationele verantwoordelijkheden
5

Verschillende
financieringsinstrumenten & -stadia
B ank
ing
Debt l end
Debt Sub ordinated
debt
Venture Capital IPO/broadening Equity
investor base
Seed Capital
Cash generative Mature
Early Stage
Maturity of the company
6

Financieren in de telecom industrie
• Cash genererende bedrijven
• Risico inschatting langs een aantal lijnen
- Markt/concurrentie
- Regulering
- Technologie
- Track record
• Een en werkend business plan
• Financiering van ‘green field’ local loop uitrol
- Niet direct in lijn met uitgangspunten telecom financieringen
7

NGA: volgende generatie access netwerken
- Glas is van de 80-er jaren
- Netwerkvernieuwing van de kern naar de rand
Van de backbone… …naar het toegangsnetwerk (voor de
• 1960s: digitalisering van kleingebruiker)
transmissie • 1980: digitaliseren: HDSL, ISDN
• 1970s-80s: digitalisering van • 1980s-90s: draadloze toegang
schakelcentrales • 1990s: breedband zonder fibers
• 1980s: ‘ver-fibering’ + toegang • 201x: NGA
groot gebruikers
- fiber access
• 1990s: datanetwerken - draadloos breedband
• 2000s: NGN
NGA als een lineaire ontwikkeling?
8

Lineair of niet?
• Lineaire ontwikkeling:
- Incumbent operators waarderen hun toegangsnetwerk op
• Japan: NTT West & East
• USA: Verizon
• Europa, een minder lineair continent:
- Concurrentie hoeksteen Europese regelgeving
- Incumbent telecos:
• Hebben aanmerkelijke marktmacht in breedband...
• ...en zijn de potentiële bouwers van NGAs
9

Europa’s NGA géén ‘plain sailing’ casus
• Spanningsveld investeren vs. open Afwegingen van marktpartijen:
netwerk Nut, noodzaak en timing
- Beleidsmakers zien graag
vooruitgang • Business case niet (altijd) duidelijk
- Aandeelhouders/investeerders zien - Vraagzijde (penetratie)
graag dividend en - (Extra) inkomsten
waardeontwikkeling
• FttH vergt forse investeringen
• Marktverhoudingen naast andere afwegingen
- Geliberaliseerde telecom-markt
sinds 1980s • Opties zittende partijen:
- Opwaarderen wanneer nodig
• Meer technologie, meer
aanbieders - Geleidelijk opwaardeer pad
• NGA richtlijn zijn onderweg
• Toetreders
- FttH: eerste vaste toegangsnetwerk
- Toegangsnetwerken bouwen
ontwikkelt door marktpartijen vormt een drempel
10

FttH in Nederland
• FttH dossier in NL sinds ca. 2001
• 3 fasen
- 2001-2006, zoeken, pionieren, opportunisme
overheid terug in telecom?
- 2006 introductie Artikel 5.14 in de Telecom Wet
- 2006- De weg naar ODF
• Bijzondere omstandigheden in NL-markt
- Sterke kabelsector
- Up take triple play
- Reggefiber
- ODF regulering december 2008
11

Financiering van FttH in NL (1)
• De passieve laag • Risco’s
- Aanleg passief €700-900/conn - Onzekerheid over bezetting
- Lange looptijden (>12 jaar) vs.
- Laag operationeel kostenniveau reguliere telecom financieringen
• Opbrengsten • Mitiganten
- ARPL(ine) * bezetting - Equity
- Backhaul, PoP-ruimte etc. - Afnamecontracten
Cash runoff
0.000
Base Case
High Penetration
0.000
Low Penetration
0.000
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
0.000
0.000
12

NGA helpt de sector aanpassen
• Opening van de waardeketen naar 2
Service
kanten OTT provider
OTT
• Over the top (OTT) services Service fees
€
- Verdeling van uitgaven End user
- Telecom sector: connectiviteit en €
gebundelde services Service fees €
- De rest is OTT
Bundled
Service
Service Providers
(xSPs)
• Europese NGA Wholesale tariff
- 3-deling van de geïntegreerde
Connectivity
Active layer
waardeketen (Operator)
- Specialisatie
Wholesale tariff
- Eigen wijze van financiering
Passive layer
(investor)
13

Financiering in het NGA tijdperk
• Oog voor het veranderende landschap Ontwikkelscenario’s passieve laag
• NGA is niet perse een lineaire
ontwikkeling • Incumbents
• Operator’s ‘virtue’: - Wholesale/retail business case
- Verkoop van diensten
- Operational excellence • Co-investment club van operators
- Infrastructuur naar plaats 2?: - Wholeale business case
• Niet core wel key
• Het wordt ‘buiten’ de sector
• Kapitaal intensief opgelost
• Omgeven met onzekerheden tav.
regelgeving • Een mengvorm
De passieve laag vraagt om ‘geduldig kapitaal’
14

voorbeeld fonds-
structuur OTT provider
End user
Service fees
SP
SP
SP (retail)
(retail)
(retail)
Active layer Active layer
(Operator) (Operator)
Bank
Dark fiber
Investors lease fees Debt
Instruments
Passive layer
Pensioenfondsen (investor)
Operators
Andere fondsen Passive Investments
layer Fund
Dividends/
Overheden? down payments
15

Geduldig kapitaal
• Investeerders staan op het punt
- Belangstelling voor infrastructuur investeringen neemt toe
- Pensioengeld in infrastructuur(fondsen)
- Directe overheidsinvesteringen niet nodig
• Rol van de overheid
- Laat de markt haar werk doen
• Acteer waar de markt niet komt
- Zorg voor duidelijke en consistentie regelgeving
- Fondsparticipatie
16

‘End Game’
• De markt doet zijn werk
• Geduldig kapitaal is zéér waarschijnlijk
• Passende fiber uitrol
- Huurvraag gedreven
- Vervanging kabel netwerken
• Op termijn van één vast fiber aansluitnetwerk
(en héél véél draadloos)
- FttHome, FttBusiness en FttSite: de markt
- FttBuiten-gebied: iets extra’s nodig
17

Dank voor uw aandacht & geduld...
Rabobank International Henk Doorenspleet
Corporate Clients
Telecom, Media & Internet Group Senior Industry Analyst
T: +31 30 21 66541
Visiting address M:+31 62 904 5355
Croeselaan 28 E: Henk.Doorenspleet@rabobank.com
3521 CB Utrecht
Postal address
P.O. Box 17100
3500 HG Utrecht
The Netherlands
18