Foradeportas 08

PUBLICACIÓN DO OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Ferrol, maio e 2008, Ferrol, maio de 2008, n.º 20 e r , maio 0 20 Prezo: 0,50 Euros Prezo: 0,50 Euros rz rs 1 2 3 4 5 6 7 8 10 9 1.- Monte Aloia; 2.- Tui; 3 Monte Aloia; 4. Sta. Tegra; 5.- Catedral de Tui; 6.- Desembocadura do Miño 1.- Monte Aloia; 2 Tui; 3.- Monte Aloia; 4 - S Aloia i 4.- 7.- Sta. Tegra; 8.- Sta. Tegra; 9.- Monte Anoia; 10.- Tui

Despedindo a… Ildefonso García Outeiral Ramiro Fernández Merlán Saturnino Queipo Burón Deixámonos ver Integrantes da revista Fóra de portas.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Falar do tempo Integrantes da revista Fóra de portas. CURSO 2007/08 Non deixa de ser unha obviedade dicir que, un ano máis, COLABORADORES DIRECCIÓN, COORDINA- CIÓN E REDACCIÓN Miriam González López Fóra de Portas chega tan puntual como o mes de maio, para (1º B ESO) Ana I. Dopico Corral presentarnos en papel o traballo deste grupo afeccionado que é a Andrés Toimil Bellón Delia Vázquez Vázquez (1º B ESO) nosa Redacción. ALUMNADO María Falcón Fernández (4º B ESO) Na amálgama desa encrucillada de opinións/informacións/ 2º B ESO Elena Rodríguez García David Dopico Saavedra comentarios/brincadeiras, non podía faltar unha ollada sobre (4º C ESO) (2º B ESO) Marta Cortizas Vázquez Marta González Díaz aquel Informe Pisa que (parecía) ía remexer e facer correr as augas (2º A Bach.) Fátima Mariño Fernández Iago Fernández Pérez estancadas da Educación (con maiúsculas) e que, finalmente, Alejandro Prieto Martín (2º A Bach.) Paula Pereira Fernández pasou como un remuíño. Non podía faltar a preocupación polo Lucía Pérez García Marta Varela Espiñeira (2º B Bach.) medio ambiente, pola saúde; dentro dela, loxicamente, o que máis Carolina Salceda García 2º C ESO (2º B Bach.) Sara Díaz Suárez lle importa á xuventude: os riscos de pasarse co alcohol, o sexo Carla Díaz Rodríguez Iván Rodríguez Vigo seguro, claro! A preocupación pola normalización, é dicir, por (2º C Bach.) 2º B Bach. Pilar Perales Pérez converter nun feito, normal por deber ser común e frecuente, o Rocío Alonso Ramudo (2º D Bach.) Mª del Mar Llago de Cal Alba Rodrígez Piñeiro uso do galego en ámbitos da vida dos que foi expulsado pola forza Uxía Oña Lourido (2º D Bach.) (nalgunhas fases da nosa historia) ou polo abandono inducido, algo 2º C Bach. Manuel Rei Romeu que é menos visible pero máis eficaz (ata hai quen pensa que é Silvia Alonso Tizón Mª Carmen Rodríguez Tizón Yanhua Chen Lin Mª Carmen Santiago Lago froito da liberdade individual!). A “movida” na lembranza de quen Marta Miranda Saavedra Luís Corral Cal EDITORIAL Sara Prado Prieto xa somos medio “carrozas”. A revelación do fundamento científico Pilar Martínez Caneiro Cristina Rodríguez Alonso JoséAntonio Ponte Far de fenómenos que nos parecen familiares e domésticos. A crítica Tamara Romero Pato Elvira Roiz Mesías Sara Susán Velo Pura Brea Amigo á falta de rigor e ao descoido que tantas veces exhibimos no noso Profesores do Comité Am- 2º D Bach. razoamento e expresión. O interese que esperta o deporte, ou sería biental Elia Mª Abeledo Ríos mellor dicir a admiración por deportistas de alta competición…? Dulce Mª Miraz López FOTOGRAFÍA Mª Carmen Rodríguez Tizón 2º E Bach. Quizais alguén estará pensando que isto de falar de nós, Ana I. Dopico Corral Tamara Leal Lorenzo sobre todo dos espazos e das actividades que nos fan máis doce AGRADECEMENTOS 2º F Bach. Persoal de conserxaría a vida: a crónica viaxeira, que nos leva desde o Tui de Álvarez Cristina Barro Prieto Persoal de secretaría Bárbara Canto Díaz Blázquez á Celanova currosiana, o recuncho literario, o humor, Alba Mª García Golpe Lucía Medín Casal o reencontro (para moitos descubrimento) da arte vangardista e Alba Rodríguez Grueiro popular de Luís Seoane, a música…, forma parte da rutina; algo Noemí Saavedra Gómez así como falar do tempo para meter baza cando non hai nada que TIRAXE: 500 Exemplares dicir. Non hai tal. Ademais, se ben o miramos, que cousa pode ter REALIZACIÓN: máis substancia que o tempo? Seguido anda colgado das nosas Imprenta SAN ESTEBAN® - Perlío - Fene conversas, desacóugannos as súas reviravoltas, un verán que se EDITA: Obradoiro de Xornalismo do Instituto de Ensino Secundario alongou no outono, un inverno que veu na primavera. Non é de «Concepción Arenal» estrañar que a ameaza do cambio climático nos teña un pouco coa ENDEREZO: IES «Concepción Arenal», r. Curtis, n.º 1 alma nun fío. Falar do tempo como algo remoto e próximo. Desde DEPÓSITO LEGAL: as frescas e vizosas palabras de Antonio Gamoneda, o vello e novo C-1872-2008 poeta español da Xeración dos 50. Desde as pegadas que nos puido LIMIAR deixar un pasado celta ao Centenario da estrea do noso himno, da morte de Curros e da chegada dos seus restos mortais á Coruña 1.- EDITORIAL ................................. 3 para enterrarse en San Amaro. Que actuais as preocupacións 2.- AXENDA 21 ................................ 4 daqueles “provincialistas” do século XIX e dos seus seguidores 3.- OPINIÓN. .................................... 5 do Rexurdimento, denunciando os trinta anos de retraso con 4.- SOCIEDADE ................................ 8 5.- ZONA VERDE. ............................. 11 que chegaba o ferrocarril a Galicia (por exemplo). Que vella e que 6.- CULTURA. ................................... 16 cansa a teima de facernos escoller cara ou cruz, nun bipartidismo 7.- CRÓNICA VIAXEIRA. ................... 21 ensaiado xa na Restauración decimonónica e elevado á máxima 8.- FALANDO DE NORMALIZACIÓN ........................ 24 potencia na pasada campaña electoral. 9.- DEPORTES. ................................ 27 10.- DIVULGACIÓN CIENTÍFICA. ........ 30 É posible que cando estas liñas sexan lidas, xa fóra da 11.- FILA CERO.................................. 36 situación que as motiva, resulten falsas. É o prezo de falar pegado á 12.- RECUNCHO LITERARIO............... 38 actualidade, caduca a cada intre. Aínda sabendo desta caducidade, 13.- A REALIDADE SUPERA A FICCIÓN. ................................. 39 imos gardar este final para o recordo agarimoso dun feito lutuoso 14.- BRINCADEIRAS. ......................... 41 que marzo nos deixou en Vilarraso, no concello de Aranga, unha 15.- VIÑETAS. ................................... 42 parte dese noso territorio que só sae nos medios por traxedias como a desta familia, un pai e os seus dous fillos, mortos no incendio do Advertencia: Fóra de Portas non comparte ne- 3 cesariamente -aínda que as respeta- as opinións seu fogar. Que todas as Arangas sexan noticia por estaren cheas de aparecidas nas páxinas deste número. Por suposto vida e prosperidade. tampouco compartimos moitas opinións aparecidas noutras revistas e xornais.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Mil primaveras máis para o noso planeta I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» ñer as preguntas dos exames a través do O día 10 de marzo constitúese no videoproxector ou que non se dean máis Instituto o Comité Ambiental coa partici- follas de exame das que sexan necesarias. pación de profesores, alumnos, compo- ñentes da dirección do centro, a orienta- Por parte dos profesores e do per- dora, unha nai, unha persoa do persoal soal de administración comentouse que de administración e servizos e un asesor aos problemas citados débese engadir o do CEFORE. malgasto de luz. O grupo de profesores dinamizado- Analizáronse algunhas das causas res da Axenda 21 propuxeron cales po- polas que non funciona axeitadamente o dían ser as funcións do Comité Ambiental sistema de xestión de residuos. Unha de- e informaron das actividades que se esta- las é que nalgunhas zonas do Instituto nin- ban levando a cabo dentro da Axenda 21: guén se encarga de baleirar os colectores. concurso Aula máis sostible, estudo do Con respecto a este tema propuxéronse consumo de auga no centro e elaboración dúas accións, que son complementarias: dunha unidade didáctica interdisciplinar formar unha comisión do Comité Ambiental para falar da recollida dos colectores co equipo directi- AXENDA 21 vo e que a orientadora falase cos titores para que eles, xunto cos alumnos, se impliquen na recollida dos colectores. Nunha reunión posterior, na que se informou da entrevista co equipo directivo, e ante o feito de que os colectores de papel non son baleirados polo persoal de limpeza, tomouse a decisión de baleiralos entre todos, mentres buscamos unha solución ao problema. Esperamos que todo o mundo se anime a participar na Axen- da 21 e que no vindeiro curso sexamos moitos os que tomemos conciencia e traballemos pola sostibilidade do centro, e que isto sobre a auga, rotulación das árbores au- sexa, ademais, unha filosofía que impreg- tóctonas dos xardíns, mellora dos xardíns ne as nosas vidas. Sabemos que é unha ta- interiores, valoración do noso ambiente. refa que esixe un pouco esforzo, pero pa- Expoñen tamén o seu punto de vista sobre récenos que paga a pena que entre todos os problemas ambientais do centro: falta poidamos cambiar e mellorar o mundo no de conciencia ambiental, pouca implica- que vivimos. O futuro non é un cheque en ción da comunidade educativa co centro e branco e os recursos da terra estanse a co contorno, uso excesivo de papel e siste- esgotar; é moi importante que, sobre todo ma de xestión de residuos que non funcio- as xeracións dos máis novos, se decaten na axeitadamente. Informaron tamén de disto. que proximamente teremos unha páxina web máis interactiva que a que existe ac- Se tedes suxestións ou aportacións tualmente. que facer, ou queredes participar no Co- mité Ambiental, o noso correo é: www.ca- Os alumnos expuxeron a súa opinión renala21@gmail.com sobre algúns dos problemas ambientais do centro, en concreto sobre o gasto ex- E non esquezades que na páxina web cesivo de papel e sobre os residuos nas do Instituto tedes máis información sobre aulas e no patio. Propoñen que no patio se o tema. 4 poñan colectores para envases, e algunhas Profesores do Comité Ambiental medidas para aforro de papel, como po-

Nº 20 - Maio 2008 O INFORME PISA OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» É unha época na que moitos estudantes De todos é sabido que o informe están obrigados a facer unha cousa que PISA sinala o sistema educativo español non lles interesa. coma un dos máis deficientes de Euro- pa. Tal situación está provocada pola Nos dous anos de Bacharelato ven- incompetencia dalgúns profesores e a se aulas cheas de alumnos que non sa- deixadez dos alumnos, tendo tamén en ben nin sequera o que van facer e outros conta o plan de estudos que elabora o que só ocupan unha praza. Nótase un goberno, con medidas como, por exem- cambio xigantesco con respecto a todo plo, poder pasar de curso con 9 mate- o vivido nos cursos anteriores. Obriga a rias suspensas. crear un hábito de estudo, non existente na maioría do alumnado. Aínda que o Nestas últimas décadas baixou no- gran fracaso dáse no último curso de Ba- tablemente a preocupación polos estu- charelato, onde o panorama desolador dos por parte de alumnos e profesores, se fai patente. É moi complicado atopar sen descoidar o pasotismo ou a falta rapaces que aproben todas as materias de autoridade dalgúns pais e nais que e é aínda máis inusual atopalos cunhas pensan que os fillos se educan na escola cualificacións altas. cando en realidade é o OPINION seu labor. Pero non nos enganemos, a culpa non Os alumnos, sen a ten só o sistema culpa algunha, foron educativo, nin os pais, criados nunha época nin o profesorado, nin consumista na que todo o alumnado, a culpa é o mundo ten de todo e de todo este conxunto non falta de nada, na e tamén da sociedade, que se lles dá todo fei- na que hai cruzados to, aprendendo o falso intereses. Agora mes- mito de que se poden mo “as modas” son conseguir cousas sen un factor importante. esforzo. Parece ser que nesta Os profesores, ta- etapa, se unha persoa mén con escasa culpa, non vai á universida- intentan dar a súa cla- de, é considerada in- se como os alumnos lles deixan ou como ferior; pero isto deberiamos evitalo. To- saben; hai profesores especializados das as persoas son iguais, vaian ou non nunha materia impartindo outra total- á universidade, fagan ou non un ciclo. mente distinta. E se hai incompetencia Temos que loitar para que isto cambie e no profesorado…como non vai haber ig- por onde temos que comezar é por nós norancia nos alumnos? mesmos. Sexamos conscientes dos pro- Dous grandes bloques: ESO e Ba- blemas e das taras para poder facer algo charelato. No primeiro non se esixe de proveito nun día non moi lonxano. nada máis que estar seis horas ao día É obvio que se necesitan solucións sentado nunha cadeira cunha mesa e urxentes a este problema educativo que, cun libro diante, e aí están alumnos en vez de crear xente capacitada, a des- con aspiracións á universidade, a ciclos capadita; pensemos e busquemos medi- ou, simplemente, a rematar con iso e po- das para que as próximas xeracións non der facer o que eles queren. Nestes catro teñan estas preocupacións, e os artigos anos que dura a ESO, se non se repite, de opinión non sexan sobre este tema. vese a xente que non ten máis ilusión Elia Mª Abeledo Ríos e Dulce Mª que facer bromas aos profesores ou aos Miraz López (2º D BACH.) demais compañeiros, molestando e in- 5 terrompendo todas as clases que poden.

Nº 20 - Maio 2008 Non se vacine! OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Do virus do papiloma humano ou VPH coñécense na Seguro que é segura? actualidade cen tipos. Xeralmente as infeccións polo virus Os potenciais efectos secundarios recoñecidos por ceden de forma espontánea case sempre antes de dou anos, Merck Sharp & Dohmne son dor, febre, náuseas, vertixes e especialmente en adolescentes. proídos. Ademais de que non se investigou, que pode pasar O Goberno pretende que nos próximos anos máis do se se dá con outras vacinas? Xa empeza a haber situacións 90% das nenas de entre 11 e 14 anos reciban a vacina do de máis risco. VPH, chamada Gardasil. Suponse que protexe dalgunhas va- Segundo Judicial Watch (ornanización independente riantes do virus: os numerados 16 e 18 responsables do 70% que investiga nos EEUU os posibles problemas de corrup- dos tumores malignos do colo uterino, e os 6 e 11, responsa- ción na administración) a 15 de maio de 2007, xa había bles do 90% das verrugas xenitais ou 1637 informes e reaccións adversas condilomas. Pero “a efectividade real” da vacina, por exemplo: unha doen- da mesma “só se coñecerá dentro de te faleceu dun coágulo de sangue tres 35 anos”, é dicir, preténdese poñer a horas despois de ser vacinada con centos de miles de nenas unha vacina Gardasil. cuxa eficacia non se saberá ata dentro En resumo, como a posibili- de varias décadas. Ignórase, ademais, dade de contraer cáncer a causa do se ten efectos secundarios graves. O virus do VPH é escasísima, xa que a 20 de setembro de 2007 a “Comisión maioría dos casos aparecen en países Interministral de prezos dos Medica- subdesenvolvidos, onde as condicións mentos” fixou o prezo da vacina en OPINION hixiénicas son pésimas e as defensas 104€ por cada dose e, como cada nena deberá recibir polo de quen se contaxia están baixo mínimos, pódese dicir que menos 3, o custo por persoa será de 312€! Por sorte esta a vacinación masiva está máis unida a intereses económicos vacina non é obrigatoria, a decisión tomarana os nosos pais que sanitarios. ou titores, dando como prazo a todas as comunidades au- Así que, podo dicirvos que eu non me vacino. tónomas, como máximo, ata o 2010.Deben saber que non Fátima Mariño Fernández (2ºB ESO) existe ningún estudo ou ensaio que demostrara que a vacina é eficaz, xa que no grupo de idade para o que foi aprobada polo Goberno, non o probaron. SEXO SI, PERO CON COIDADO non ten efectos secundarios e non o contaxia porque . Que é o virus do Papiloma Humano (VPH)? a vacina non contén o virus. É un virus de transmisión sexual (non é here- ditario). Non é imprescindible que haxa penetración . Quen a debe poñer? xa que pode contaxiarse por simple contacto. Todas as mulleres, aínda que é preferible que . Que pode provocar? non tiveran ningunha relación sexual. No calendario de vacinas do ano 2008 está pre- Hai máis de cen tipos, dos cales os 6 e 11 pro- visto vacinar gratuitamente ás nenas de 14 anos. vocan verrugas xenitais e o 16 e 18 cáncer de colo de útero, responsable de 900 defuncións anuais en . Cantas doses son? España. De 2000 diagnósticos realizados, ademais Son tres doses; aínda que, dependendo da das defuncións e do cáncer, provoca depresións, in- persoa, precisará ou non un reforzo aos dous anos. tolerancia aos medicamentos e tratamentos... . “A min non me vai pasar” Outros tipos poden provocar cáncer de vulva, vaxina, pene, ano... Pódeche pasar porque o VPH é moi común; transmítese moi facilmente e non soe ter síntomas. . Como se pode previr? Moitos de nós podémonos encontrar con este virus O preservativo é unha grande axuda, pero non sen decatarnos. De feito, un setenta por cento dos é ao cento por cento fiable; ademais hai estudos que homes e mulleres entran en contacto con el sen sa- afirman que máis da metade da xuventude o usa belo, porque as consecuencias (verrugas, cáncer...) mal. poden aparecer anos despois de contraelo. VACINA CONTRA O VPH Se tes algunha dúbida, vai ao xinecólogo. . Que fai? María Falcón Fernández (4º B ESO) A vacina que combate os tipos 6, 11, 16 e 18 6 Elena Rodríguez García (4º C ESO) do VPH (verrugas xenitais e cáncer de colo de útero)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» UNHA HORA PARA LER Nun informe educativo lin que as o Estado contra isto. Ao fin e ao cabo escolas están a detectar un aumento é el (¡somos nós!) o dono das ondas, considerable de nenos hiperactivos. e cede o seu uso a empresas que se Rapaces e rapazas que non poden estar comprometen a utilizalas como “un quedos, nin sentados, nin polo tanto, ben público, en proveito da educación atentos a algo que lles esixa quietude e formación dos telespectadores”. Así, e inmobilismo. Os mestres de Prima- pois, non se podería facer algo ao res- ria non poden explicar máis alá de cin- pecto, tanto nas canles privadas como, co ou seis minutos seguidos, sen que moi especialmente, nas públicas, que cada vez un grupo numeroso de alum- sufragamos cos impostos de todos? nos desconecten co que está dicindo. Outra das consecuencias direc- Están dispersos, sen capacidade de tas deste hiperactivismo de moitos atención para algo que non acapare o escolares nótase na adolescencia can- seu directo interese. O informe daba do os profesores a voz de alar- queremos que ma entre pais OPINION lean unha obra e profesores, e literaria, moitas trataba de dar veces xa esta- coas causas que blecida dende podían motivar a programación esta anomalía oficial. Cóstalles de conduta. A mundos e mo- principal culpa- reas estar unha ble, segundo o hora co libro nas pedagogo redac- mans, lendo, tor do informe, suliñando, pa- era a televisión. rándose a pensar Sostiña que o nese ou naquel rapaz pasa ho- aspecto que se ras sentado diante do aparello, vendo lles recomendou. Non hai costume de calquera programa que lles interesa, estar tanto tempo quedo, sen fedellar e iso acaba por esgotar a capacidade no móbil, sen falar co do lado; ou na de atención e vólveo inconstante para casa, sen dar unha voltiña ata a nevei- todo o que el non escolla ou elixa. E ra para aquietar o sistema nervioso al- un non pode deixar de lamentar que terado... Isto é grave, porque por non un invento tan importante e positivo ler non len nin o xornal, e estou a fa- como é a televisión se convirta, por lar da maioría de alumnos de 17 e 18 mor do mal uso, dunhas pésimas pro- anos. A este ritmo, cos atractivos da gramacións e dun miserable afán de tecnoloxía informática e audiovisual, lucro, nun instrumento de mala edu- que clase de lectores imos ter dentro cación e altamente perigoso para a duns anos? Para quen se van escribir saúde física, para o desenvolvemento esas novelas literarias, que hoxe valo- psicolóxico e para a disciplina acadé- ramos? Para quen, os xornais? Urxe mica dos nosos rapaces. É un atenta- incluír no horario escolar unha hora do contra os dereitos dos nenos que para ler, en silencio e ...sentados, por as distintas canles televisivas dean ou favor. saquen, en horas de audiencia infan- Xosé A. Ponte Far til, programas en función da publici- 7 dade que xeran. Algo tería que facer

Nº 20 - Maio 2008 O HIMNO GALEGO OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» O texto do himno galego son as dúas primeiras Fontenla Leal, escrito do seu puño e letra. Dedúcese que partes do poema Os pinos de Eduardo Pon- Fontenla lle encargou a versión porque dal e a música é da autoría de Pascual Vei- Pascual Veiga acababa de falecer. ga. A iniciativa é froito da emigración. A primeira gravación que se coñece Desde 1907 ata 1923, o himno galego foi do himno galego realizouna o coro “Cantigas cantado por rexionalistas e agraristas nos e Aturuxos,” de Lugo, o 19 de novembro de seus actos e pouco a pouco foi sendo acep- 1918. tado. Cando se prohibiu o uso, durante a ditadura de Primo de Rivera, as socieda- O 20 de decembro de 1907 o Gran des galegas de América intensificaron o Teatro de La Habana acolleu a estrea do interese pola súa interpretación pública. himno galego. O 20 de decembro de 2007 Durante a Segunda República mantivo un fixo un século. Unha celebración que se con- certo recoñecemento pero non chegou a memorou o sábado día 8 de decembro de ser himno oficial de Galicia. Foi evitado 2007 neste mesmo teatro pero que, esta vez, durante o franquismo. En 1975, mentres se estendeu a outras cidades : no Centro de tiñan lugar uns actos folclóricos na festa Pascual Veiga Galicia-Olivos (Bos Aires), no Centro Galego do Apóstolo, a xente comezou a erguerse Carrasco (Montevideo), en San Salvador de Bahia (Bra- SOCIEDADE para cantalo. Ao ano seguinte instaurouse este costume sil) e no Gran Marina Hotel (Barcelona). A celebración foi de xeito definitivo na Praza da Quintana. A maioría dos retransmitida en directo pola Televisión de Galicia. partidos non nacionalistas asumiríano, finalmente, na O Museo Provincial acolleu desde o quince de fe- campaña electoral de 1977. breiro deste ano a exposición. O himno de Galiza converteuse non só nun sím- “O Himno. Os tempos son Chegados”, con motivo bolo de identidade senón tamén nun de loita pola liber- da conmemoración do centenario da estrea do himno. dade propia de todo o pobo galego desde comezos do século XX. Esta mostra ten carácter didáctico e divulgativo. A partir dunha estrofa do himno relátanse diferentes as- O himno é, xa que logo, o símbolo acústico máis pectos de Galicia relacionados co verde que caracteriza solemne e transcendental de Galiza como comunidade a terra, cos castros, coa lingua, coa bandeira ou coa mú- política. Como un produto da cultura galega, reflicte o sica. ambiente social e cultural de Galicia, como unha das súas máis importantes testemuñas. Un dato que cabe destacar desta exposición é o feito de que apareza a letra orixinal do himno coa pecu- No poema pode atoparse un sentido histórico moi liaridade de que hai unha estrofa cambiada con respecto profundo. O celtismo, helenismo e outros revestimentos ao que se coñece hoxe en día, debido a una transcrición históricos son algo anecdótico e circunstancial. O impor- errónea da época. Nela tamén se atopa unha curiosa ban- tante é o sentido íntimo dunha historia cun presente caó- deira do Consello de Galiza, deseñada por Castelao no tico ou decadente, un futuro de redención e un pasado ao ano 1946, coa franxa azul en sentido contrario. que é preciso acudir, non como unha tradición estereoti- pada senón como fundamento primario da personalida- A Xunta de Galicia presentou a partitura orixinal de do pobo. Os pinos é unha manifestación desta idea. e manuscrita que, segundo todos os indicios, foi a ver- sión do himno galego para banda que se Ao pobo abóndanlle as insinua- utilizou para a súa estrea e que se ato- cións cando nelas está ímplicito o senti- pou no arquivo da Banda Municipal de do da liberdade, da convivencia profunda La Habana. O autor deste arranxo é Feli- dentro dunha cultura como a galega. O pe Pereira, un músico galego emigrado a éxito do himno débese á capacidade para Cuba, a quen lle faría o encargo Fontenla penetrar nos sentimentos, nas emocións Leal, ferrolán que impulsou a creación dun pobo, expresando os seus ideais e as do himno. súas aspiracións fundamentais. Esta partitura orixinal non se co- A mensaxe do himno xorde no ñecía, foi achada nos arquivos da Banda quinto verso da segunda estrofa, cando Municipal de La Habana cando, por mor se lle pide a Galiza que non esqueza as da celebración do centenario, os investi- inxurias históricas e que esperte do seu gadores galegos buscaban materiais his- sono. A mensaxe está clara e é sinxela e tóricos para a exposición, que se inaugu- pode ser entendida polo pobo sen dema- rou o 19 de decembro na igrexa de Santo siado esforzo. Domingo de Bonaval. Eduardo Pondal Cristina Barro Prieto, Bárbara 8 O manuscrito está datado en 1906 e no ángulo Canto Díaz e Noemí Saavedra Gómez (2º F Bach.) superior dereito do manuscrito figura: propiedade de

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Da movida ao boom “indie” en 25 anos de pop Tampouco reparou en eloxios cara a O nome de Jesús Ordovás vai liga- Xoel López (Deluxe), Carlos Jean ou os do directamente á música pop en Espa- responsables da discográfica Mushroom ña. Este ferrolán naceu en 1947 e entrou Pillow: «Comezaron cun fanzine e unha a traballar en RNE en 1979 e durante distribuidora e agora son un dos selos máis de 20 anos conduciu en Radio 3 o máis importantes de España». Na expo- Diario Pop, programa referente da movi- sición da Bibliote- da dos anos oitenta e ca, pódese atopar do espertar da músi- un exemplar da bio- ca independente nos grafía que Ordovás noventa. A el deben escribiu de Sinies- o seu éxito artistas e tro Total. Trátase, grupos como Alaska, para el, doutro pun- Radio Futura ou Los SOCIEDADE to básico: “Tiveron a Planetas, e moitos mesma importancia grupos que durante de Kaka de Luxe en anos lle confiaron a Madrid, abriron a súa primeira maque- brecha en Galicia e, a ta. partir de aí, aparece- O Diario Pop ron outros. Eles de- deixou de emitirse o 1 mostraron que aquí de agosto 2007, des- se podía estar á altu- pois de que Ordovás ra do que se facía en se vise afectado polo Londres ou en Nova Expediente de Regu- York e, entón, Antón lación de Emprego Reixa, Golpes Bajos (ERE) posto en mar- e Aerolíneas Federa- cha en RTVE. les aproveitaron ese O pasado 25 de oco para saír”. Nos xaneiro Ordovás ofre- tempos de Franco a Jesús Ordovás ceu unha conferencia difusión de grupos na Biblioteca Municipal da nosa cidade do tipo de Siniestro Total era moi com- na que, ademais de facer un repaso pola plicada debido ás súas letras cheas de música pop e rock española, presentou a palabras malsoantes, pero el, con valor, mostra “ 25 anos de POP”. A exposición emitiunos no seu programa co conseguin- tivo lugar no Pavillón de Estudantes do te problema coa directiva da cadea. Campus de Elviña da Universidade da Pero entre tanto eloxio tivo tempo Coruña na que se podían ver carteis, por- para criticar a TVE pola súa mala pro- tadas de discos, fanzines e libros relacio- gramación actual, xa que non fai nada por nados co 25 aniversario (que se cumpriu promocionar grupos de recente aparición no 2007) da irrupción da movida. na escena musical independente, tachán- Durante o seu discurso fixo referen- doa de comercial, que só busca audiencia. cia a numerosos grupos galegos, entre Tamén fai referencia a programas desa eles a maqueta de Triángulo de amor bi- mesma cadea da década dos 80 como La zarro, dos que se declara fan: “Graveinos bola de cristal ou La edad de oro, dos que aquí, no 2006 no Campus Rock, e víase di que xogaron un papel importantísimo que ían sobresaír. Para min son a gran 9 no ámbito musical da movida. revelación do ano”. Alba Mª García Golpe (2º F Bach)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Que é o Proxecto Lector? tiva, independentemente da materia que Ao longo do presente curso 2007-8, se estea a impartir; outros consideraron escoitamos falar do Proxecto Lector do que, por seren demasiado específicas, se centro nos distintos ámbitos da comuni- levarían a cabo no ámbito da materia co- dade educativa. rrespondente. A obrigatoriedade de elaborar este Estamos, pois, na primeira fase de proxecto está marcada pola L.O.E. e, en organización e secuenciación de lecturas Galicia, polos decretos da Consellaría de que probablemente non poderá poñerse Educación que regulan as ensinanzas de en funcionamento de forma sistematizada educación primaria e secundaria, segun- ata o curso próximo. do os cales, deberá adicarse un tempo á lectura en cada área ou materia. Debemos salientar polo seu interese as actividades relacionadas co fomento da O Proxecto Lector ten como finalida- lectura que xa se viñan facendo desde cur- de favorecer as competencias lingüísticas sos anteriores, tales como as proxeccións básicas a través de lecturas que abrangan SOCIEDADE audiovisuais, encamiñadas a difundir todos os xéneros e formatos (T.I.C.), así contidos literarios, artísticos e culturais como a comprensión das mensaxes artís- (García Márquez, Doris Lessing, día da ticas e a adquisición por parte do alum- Biblioteca, a muller na antigüidade...), lec- nado de capacidades para aprender por turas públicas e na biblioteca, exposicións el mesmo. artísticas e divulgativas, presentación de Cada centro ten liberdade para esta- libros, conferencias e, por suposto, a ela- blecer as liñas de actuación e as lecturas boración e publicación da revista Fóra de incluídas en dito proxecto. No caso con- Portas, na que o alumnado ten unha vía creto do no noso centro, uns departamen- importante de expresión. tos presentaron as súas propostas de ac- Pilar Martínez Caneiro tividade lectora para seren efectuadas de xeito continuado ao longo da xornada lec- 10

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO A fotodenuncia, unha nova maneira I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» de loitar contra a contaminación que dane ou poña en risco o be- Que é a fotodenuncia? nestar do medio, só temos que É un novo proxecto pos- fotografar a escena e logo pasar to en marcha en España por esa foto ao ordenador, unha vez Greenpeace, unha prestixiosa feito iso, entrar no link http:// e mundialmente coñecida or- fotodenuncia.greenpeace.es e ganización ecoloxista que leva seguir as sinxelas instrucións traballando dende 1971 na de- para colgar a foto. Pero ollo! fensa do medio ambiente. Coa porque debemos cumprir uns súa presenza en máis de 40 requisitos: ser maior de idade países do mundo, Greenpea- (aquel que non o sexa deberá ce loita sen descanso, e sempre dunha forma contar co apoio dun titor legal que realice a non violenta, contra os atentados medioam- fotodenuncia por el), dar nome e apelidos, o bientais, levando a cabo campañas para frear ZONA VERDE DNI e un enderezo de correo electrónico coa o cambio climático, protexer a biodiversida- fin de que o usuario poida recibir tres notifi- de, os bosques, as augas e os océanos; con- cacións: a primeira para confirmar a autoría, seguir un futuro libre de substancias tóxicas, a segunda para informar das posibles actua- dicir non aos produtos transxénicos, acabar cións que o coa enerxía nuclear e promover a paz. Green- denunciante peace conta co apoio de máis de 3 millóns de pode levar socios en todo o mundo, que axundan á orga- a cabo para nización a presionar aos gobernos, compañías loitar contra e empresas para que respecten o medio am- o foco de con- biente, conseguindo importantes vitorias que taminación, melloran o estado do planeta. Os socios cola- e a terceira boran a través de internet, ofrecéndose como para avisar- voluntarios, mercando produtos ou facendo nos de que a pequenas aportacións económicas coas cales fotodenuncia Greenpeace poida seguir loitando. xa está inserida. O novo proxecto desta asociación é un es- Nunha primeira ollada pode parecernos pazo en internet que nos amosa a degradación un pouco complicado e pouco apetecible por de España mediante fotografías. Nel calquera iso de ter que cumprir uns requisitos, pero pode denunciar as agresións medioambientais todo esforzo está ben investido se se trata de que se producen no seu arredor só con sacar mellorar, aínda que sexa un pouco, a lamenta- unha fotografía daquelas situacións que con- ble situación do noso medio, pois temos que sidere prexudiciais para o medio ambiente, lograr que o máximo número de persoas tome por exemplo, a contaminación de espazos na- conciencia da degradación do planeta e do turais, incendios provocados, vertidos corro- noso país en particular. A Terra é a nai de to- sivos, etc, e posteriormente colgándoa nesta dos, a que nos deu a vida e nos permite vivir, e web para facer non debemos esquecer que se lle pasase algo públicas estas malo a ela ,nós iremos detrás. situacións, de En definitiva, grazas ao proxecto da fo- xeito que os ci- todenuncia de Greenpeace, poderemos crear bernautas que entre todos un mapa dos ataques ambientais entren nesta en España, e así, só con mover o rato, estare- páxina poidan mos ao corrente dos males que sofre a penín- ver o pésimo sula; ademais farase cada vez máis público o estado da pe- estado do noso país e iso contribuirá a que se nínsula. tomen medidas ao respecto. É dicir, se Yanhua Chen Lin e queremos dar a Sara Susán Velo (2º C Bach.) coñecer algun- 11 ha circunstancia ou acción

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» cil. Pequeniños pero matóns! porque non só queda- Moitos de vós xa coñecedes a Keco, e partici- ron moi ben situados senón que as preguntas que non pastes con el na primeira edición do xogo. “Keco e as acertaran contaban negativo. aventuras da Ecopanda“ é un xogo educativo patroci- nado pola Consellaría de Medio Ambiente e Desenvol- O xogo ten lugar a través da rede. Unha vez que vemento Sostible e a Consellaría de Educación. Está os equipos están dados de alta polo seu profesor teñen pensado para alumnos do primeiro ciclo da ESO e do un nome de usuario e un contrasinal que lles dá acceso último ciclo de Primaria. ao xogo. Eran diversas lecturas acerca da reciclaxe. A gran maioría destas preguntas estaban sacadas duns Foi unha dura competición, na que todos os gru- libros que colgou a Consellaría na rede, pero non to- pos demostraron as súas habilidades e coñecementos das! Tamén tiveron que estrullar os miolos. de reciclaxe, tentando ser a Ecopanda gañadora. Para ZONA VERDE isto teñen que formar grupos de cinco alumnos coor- En cada fase do xogo os alumnos teñen que su- dinados por un profesor, previa autorización dos pais perar unha serie de probas e contestar correctamente ou titores. a preguntas relacionadas coa reciclaxe, o medio ambiente e a enerxía. Ademais de superar as probas pro- O equipo que tiñamos nós eran “Os cracks” postas, tamén teñen que conseguir a maior cantidade composto por 5 rapac@s do primeiro ciclo da eso; posible de puntos, para estar nos primeiros postos. MARIO ALONSO SAAVEDRA, ADRIÁN PITA SENRA, ALEJANDRO RODRÍGUEZ ARIAS, CRISTIAN RODRÍ- E ben, como todo concurso que se precie, teñen GUEZ GARCÍA e FRANCISCO TOJEIRO LAGUNAS. E, un bo aliciente, xa que podían optar a unha Ninten- por suposto, tiñamos dúas coordinadoras que deron do Wii + 2 mandos + Tarxeta Secure Digital Gaming, de alta este equipo, que quedou entre os 39 mellores para cada un dos alumnos compoñentes dos grupos de 250 participantes que había. As coordinadoras fo- gañadores do XOGO ou inclusive un Apple iPod. ron María José Campello Navarro e Mª Amelia Peralta Así que, dende este xornal só nos queda dicir- Bejarano vos PARABÉNS!! E despois dicimos que son pequeniños!, pero Alba Rodríguez Grueiro (2º F Bach.) os nosos rapaces obtiveron 1190 puntos e non foi fá- A AULA MÁIS SOSTIBLE. Estamos traballando nun proxecto de medio Todas contan cos seus recursos para ordenar ambiente. Trátase do Comité Ambiental. Forman par- mellor. Por exemplo, a nosa clase ten tres colectores: te del un grupo de persoas do Instituto que se reúne un para o plástico, outro para o papel reciclable e para presentar os principais problemas que ten o noso outro para o papel reutilizable. centro. Damos solucións e propostas para manter o Tamén é importante o malgasto da calefacción, Instituto máis sostible. xa que non se deben ter as xanelas abertas cando está Estamos traballando nun concurso das aulas funcionando. do primeiro ciclo. Consiste en que cada clase de 1º e Cada pouco tempo un grupo de alumnos revi- 2º da ESO ten que ter a aula ecoloxicamente recollida, san as aulas e faise un cálculo de cal vai mellor. Máis é dicir, as mesas non poden estar pintadas, o chan ten adiante, a que ten maior puntuación recibe un pre- que estar limpo, as cousas ordenadas... Pero conside- mio. ramos que o máis importante é o traballo de reciclar. 12 Sara Díaz Suárez e Iván Rodríguez Vigo (2º C ESO) Cada aula ten o seu proprio colector para a reciclaxe.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» ENTREVISTA A BEGOÑA BALSA Tal día como hoxe, pero no Nadal, es- - Se non me equivoco tedes dentro tiven na Muchiqueira. Nun pequeno local de de Néboa distintos grupos, un deles é Xubia atopei a Begoña Balsa, a subdirectora Chuvieira. En que consiste? de Néboa Medio Ambiente. Sen ningún reparo - Chuvieira créase como un grupo de ra- aceptou responder, nunha curtiña entrevista paces de idades comprendidas entre 6 e 12 para Fóra de Portas, a algunhas inquedan- anos para conciencialos dende raparigos no zas que tiñamos acerca desta entidade. medio ambiente, na educación ambiental… Cunha boa base na educación ambiental po- - Como aparece Néboa? De onde xor- den comprender mellor os problemas do me- de esta idea? dio. Cando era pequena había un programa - Pois a verdade é que todo empezou na televisión que se chamaba “Misión Rescate” dende o Concello. Xa antes que nós eles or- e dedicábanse ao estudo de animaliños, restos ganizaban actividades de tempo libre, campa- arqueolóxicos… quizais a idea saiu de aí. mentos e incluso tiñan unha escola municipal de aire libre. O fundador foi Gerardo Balado, - Que facedes cos rapaces? que agora é o coordinador, pero axiña esta - Pois desde saídas e talleres ata activi- idea foi crecendo ata acadar a magnitude que dades no medio ambiente ou aire libre… ZONA VERDE ten hoxe, xa que a podemos cua- - Tamén tedes Néboa xu- lificar como unha importante en- ventude... tidade de lecer en Galicia. - Si, esta é unha rama dedi- - En que consiste? En cada á xente entre os 14 e os 30 que parámetros se move? anos pero non se exclúe a xente - Ao principio creouse como con maior idade. O ano pasado escola de tempo libre Néboa pero fixeron un campamento de in- foi medrando. Como nos esta- verno en Vilarbó e este ano teñen tutos non tiñan cabida todas as pensado facer puenting ou ra- cousas que queriamos facer, frag- ppel, incluso, se o tempo se pres- mentouse en dúas: Néboa Medio ta, unha saída para esquiar Ambiente, por un lado, e Acción - Eu souben de vós por Social, por outro, que ao final se unha revistiña que chega ao separou de nós. Con isto inten- noso centro… Neboeira Para tabamos ter unha asociación de que a facedes? medio ambiente, de cultura, de - Un pouco por promocionar deporte, de formación , de acción Begoña Balsa as actividades da asociación, pero social…Abarcar un pouco todos os ámbitos. tamén posúe contido medio ambiental, expe- - A que xente está destinado? riencias, ata hai unha sección aberta na que a - Principalmente, aínda que non exclusi- xente pode deixar os comentarios que queira. vamente, aos xoves, xa que fomentamos a edu- Hai anos publicárase un artigo sobre enferma- cación ambiental, pero tamén a todas aquelas ría, outro sobre os traxes celtas, noutro unha persoas que se interesen, xa que, aparte de rapaza contou a súa experiencia dunha viaxe formación, temos actividades culturais ou ta- que fixo con ANESVAD. lleres como os de manualidades do pasado - Tedes algún medio de denuncia? Nadal. - Non nos dedicamos á denuncia, primei- - Que se coce en Néboa cando non ro dialogamos coa entidade implicada, xa sexa estades a facer actividades? o Concello, unha empresa… Preguntamos so- - Fóra das actividades, o que se fai é bre o que cremos que non está ben, dámos programalas, buscar ideas, tramitar subven- un toque de atención, falamos coa xente que cións… non o está facendo ben… Pero o que é en si os toques de atención a gran escala, facémolos - Falas de subvencións, isto quere dende a FEGA (Federación Ecoloxista Galega) dicir que non sempre temos que pagar as e dende alí apoiamos os proxectos. actividades? Nós dentro temos a policía verde - Hai moitas gratuítas pero tamén as hai con cota. A asociación pon, sempre que pode, - En que consiste? cartos dos socios, das subvencións ou inclu- - A policía verde é sobre todo un medio 13 sive de colaboradores que aportan diñeiro ou de ensino cara os máis pequenos. É para que material. eles vexan os problemas e que se dean con-

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» - Ti que labor fas dentro do campamento? - Monitora, directora, coordina- dora… mesmo, ás veces, de cociñeira. Non teño posto fixo. - Que idades soen ter os monitores? - Polo xeral soen ser xente nova, vinte e poucos anos - Cantos nenos colledes nos campamentos? - Entre oitenta e oitenta e cinco persoas porque así, coñécense mellor, ta de que non todo está ben feito. Neste intre teñen máis contacto entre eles, hai máis rela- tentamos facer unhas normas para os quads ción. no medio rural xa que non existe. Non está regrado onde se poden utilizar e onde non. Te- - Como vai iso dos campamentos? mos pensado escribir unha carta ao Concello - Temos os “Robinsons” de 4 a 6 anos e sobre a súa utilización, cunha serie de pará- ZONA VERDE dura 5 días, o “Aventura” de 8 a 12 que dura 6 metros do que cremos correcto. días, e o “Fortuna” que é de 13 a 17 anos e é o máis longo, 15días. - Quen pode participar na policía verde? - Por último, tes algo que dicir á - Todo o mundo. Dentro da asociación xente que le este periódico? está destinado a Chuvieira porque pretende- - Só anímalos a que participen nas nosas mos darlles aos rapaces uns valores, pero cal- actividades e que veñan colaborar. Néboa cén- quera pode participar. trase en catro piares básicos: - A natureza e a súa importancia. - Desde unha asociación como esta, - O ser humano e o seu comportamento. préstanvos atención? - A educación do mañá. - Hai de todo; ás veces si e ás veces non. - Os soños e a súa realidade. Primeiro intentamos dialogar con eles é, nal- gún caso, escóitante porque descoñecen a normativa pero os que non prestan atención soen ter problemas anteriores por outras razóns. - Con cantos socios contades? - Temos máis colaboradores que socios, pero máis ou menos somos uns cincuenta. Os colaboradores non sempre son xente que vén habitualmente. Botan unha man e nós considerámolos parte da entidade, aínda que non sexan socios. A xente cre que por non ser socio non pode participar nas actividades e, todo o contrario, aquí todo o mundo é benvido. - Teño entendido que facedes campamentos… - Entre Neda e As Pontes sacan a Aquí hai cabida para os soños de todo o concurso quen fai o campamento de Vilarbó mundo así que, só dicirvos que vos animedes e, por sorte, como temos moitos puntos, e ata e veñades. agora fomos a mellor oferta… Sempre gaña- - Pois moitas graciñas Begoña pola mos o concurso e fixémolo nós. Pero ao prin- entrevista. cipio era convenio directo con nós. - A vós por vir coñecernos. - De onde sacades os monitores? Alba Rodríguez Gruiero (2ºE Bach.) - Un pouco dos cursiños de monitores, 14 xente que vén facer as prácticas, antigos cam- pistas…

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO O cambio climático I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» O clima da terra é estable debido a unha serie de capas de gases que se atopan na atmosfera. Pro- ducen o chamado efecto invernadoiro, que é o que mantén a terra nunhas condicións estables, sempre e cando as súas capas non se vexan danadas. De ser así, produciríase o quentamento global e un cambio climático, que repercutiría negativamente sobre calquera aspecto da vida cotiá. Pois ben, desde que o ser humano comezou a intervir no medio ambiente co uso de produtos co- rrosivos para a atmosfera, desde que comezamos a construír industrias que botan fumes tóxicos polas súas chemineas, desde que decidimos que a comodidade individual está por riba do ben ZONA VERDE común, destinamos o noso planeta a morrer. Pode ser que algúns pensen que é unha forma moi radical de ver este problema, pero, en resumo, é a realidade, e aféctanos a todos. O impacto potencial que producen estes gases é enorme, con previsións de falta de auga potable, cambios negativos para a produción de alimentos e unha subida estatística nos índices de mortalidade debido ás inundacións, secas, tronadas e ondas de calor, que actualmente están aumentando. É dicir, o cambio climático non é só un fenómeno ambiental, senón que conleva tamén grandes efectos negativos, tanto económicos como sociais, e o peor de todo isto é que parece que case ninguén quere decatarse. Os hábitats cambiarán a tal velocidade que seguramente moitas especies non poderán adap- tarse ao cambio, producíndose desta maneira a extinción de centos de animais e de plantas. Pero as consecuencias non rematan aquí, tamén van afectar ás nosas propias vidas, xa que a saúde de millóns de persoas podería verse afectada polo aumento de enfermidades transmitidas pola auga (enfermidades diarreicas) ou pola radiación solar (cáncer de pel). Ademais, os países máis pobres, ao estaren menos desenvolvidos (e polo tanto menos preparados) serán os que sufran as peores consecuencias, e España, debido á súa situación xeográfica e ás súas características so- cioeconómicas, será moi fráxil fronte a estes cambios climáticos. Sen embargo, estes problemas pódense evitar: co uso do diesel, gas natural ou propano en lugar de gaso- lina, as emisións de gases reduciríanse entre un 10% e 30% e a redución podería chegar a alcanzar ata o 80% se os combustibles procederan de fontes renovables. Do mesmo xeito, o control de fugas de refrixerante pode engadir outro 10% de redución. Estas pequenas actuacións pola nosa parte, aín- da que parezan insignificantes, poderían axudar a que, polo menos as próximas xeracións, teñan un futuro mellor que o que lles tocaría vivir de seguirmos sendo tan inconscientes co que temos ao noso arredor. Podemos conseguir unha calidade de vida superior, 15 polo que vos animo a coidar do medio ambiente. Yanhua Chen Lin e Sara Susán Velo (2º C Bach.)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO VISITA Á EXPOSICIÓN DE LUÍS SEOANE I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» No apartado publicitario, realizou numero- Luís Seoane realizou unha inxente tarefa sos anuncios como o de “Cinzano”, como debuxante, boa parte da cal unha marca de vermú. foi exposta temporalmente na Fun- dación Caixa Galicia, en Ferrol. Ademais, tamén realizou Esta é a primeira vez que se ofrece caderniños dedicados a autores unha cantidade considerable de de- como George Gnosz, entre outros. buxos. Elaborábaos recompilando recor- tes de revistas e facía as súas pro- Quen foi Luís Seoane? Naceu pias anotacións. en Bos Aires (Arxentina) e con seis anos voltou a Galicia. Estudou, pri- 2. Na segunda parte da ex- meiramente, na Coruña e despois posición, están presentes aspec- en Santiago. Exerceu como avoga- tos sociais con trazos intimistas. do laboralista pero o que lle apaixo- Os debuxos lembran a Castelao. A naba realmente era a arte. Foi o maioría son irónicos e agora o tra- prototipo de intelectual exiliado, zo comeza a ser máis forte e duro. compaxinando a actividade plástica Pode ser un exemplo clarificador a coa literaria. Tratou con Castelao, seguinte afirmación: “Democracia, Rafael Dieste, Ánxel Fole...cos que para algúns, consiste en que un CULTURA compartía tertulias. Formou parte home nos saque o voto para un fin, do Partido Galeguista, colaborando Marta Cortizas Vázquez - 2.º Bacharelato e logo, gobernando, faga o contra- cos seus debuxos na elaboración de rio”. carteis, ilustración de libros; outros tiñan unha fi- Nas ilustracións utilizou moito a “liña peluda” nalidade propagandística. Foi un grande dinamiza- (insegura), representando aspectos inxustos da so- dor cultural dentro do galeguismo chegando a crear, ciedade do momento como a emigración. ademais, varias editoriais. A emigración dirixíase, fundamentalmente, a A exposición da Fundación Caixa Galicia esta- Sudamérica, onde non existía a barreira idiomática. ba estruturada en tres partes: Nestas obras o texto comeza a formar parte do de- 1. Presenza da natureza. Aquí a natureza goza buxo, como un todo. dun maior protagonismo cós per- Elaborou tamén unha GA- sonaxes. LERÍA DE RETRATOS: José Ber- Destacaba a Natureza Viva, gamín, Picasso, Braque ou Juan que representou unha dobre es- Cais atópanse entre eles. Realizaba cena de fecundación: a animal e a anotacións respecto aos tamaños, humana. O seu trazo nesta obra é colocacións, sombreados, etc., as- fino e diáfano. pectos que lembraban, neste caso, ao cubismo. Na chamada “Tríada de Queixumes dos pinos”, Seoane A obra cume desta parte foi a representou unha natureza típi- representación da Torre de Hércu- ca: personaxes como os caudillos les, como o último que vían os emi- celtas con trazos que pretenden grantes ao partir lembrar un pasado galego heroico; Entre outras curiosidades a muller fúndese coa natureza, e está a da súa muller, Maruxa, que o home, ademais de levar barba, dá nome á barca dun dos seus de- posúe unha estrutura anatómica buxos. A maioría das escenas eran similar á dunha árbore. representadas en praias, e os ho- Moitas destas ilustracións Ana Fernández Merlán - 2.º Bacharelato mes e mulleres aparecían nus. Ex- están inspiradas en relatos e Seoa- perimenta co tenebrismo, as vangardas e, concreta- ne tomaba notas a lapis, ao pé do debuxo, indican- mente, coas superposicións cubistas. Un dos touros do, por exemplo, o seu tamaño. que debuxa lembra o do Guernica de Picasso. Para lembrar é tamén unha ilustración de 3. A terceira parte da exposición reúne unha Franco, fronte ao río, véndose reflectido na auga colección de murais, esbozos e pinturas de caba- como unha caveira. 16 lete que, parece ser, creaba sentado nun banco en Arxentina.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Esta división da súa obra permitiunos com- Resume a temática das diferenzas sociais e co- prender mellor o xeito de traballar do artista, a con- meza a debuxar sobre unha cuadrícula para crear cepción e desenvolvemento das obras, o paso duns unha escala básica para todas as súas obras. Realiza xéneros a outros, os debuxos autónomos e os que así seis esbozos en sepia, dous grandes e catro pe- non o son ... Os demais, a maioría deles obras inaca- quenos, que darán lugar aos óleos. badas, foron abocados ao silencio ao rematar a obra O mural máis representativo refírese a Galicia, definitiva de Seoane: unha ampla representación de mesturando homes, mulleres e bois sobre cuadrícu- esbozos e debuxos a lapis que evolucionan igual que la. Noutros, como Os músicos, debuxou á manten- o artista a medida que a exposición avanza. Foi unha ta as pernas desproporcionadas; polo seu enorme experiencia moi enriquecedora. tamaño, a primeira vista ofrecen unha perspectiva Marta Cortizas Vázquez (2º A Bach.) proporcionada. CONFERENCIA DE CARLOS CALLÓN O día 14 de febreiro celebrouse no centro unha conferencia para o alumnado de 2º de bacharelato. Estivo impartida por Carlos Callón, presidente da Mesa pola Normali- zación Lingüística. Nela explicábasenos a importanca da elección da lingua galega por parte dos estu- CULTURA dantes, ademais das posibles vantaxes e desvantaxes que se nos poderían presentar. A actuación da Mesa ten dúas liñas de traballo: a primeira, de presión contra quen discrimina e in- cumpre a lei, e a segunda, de reivindica- ción. Nesta deféndese o dereito a expresarnos na nosa lingua. É innegable que se nos presenta unha clara discriminación por falar galego, porque se segue a considerar unha lingua menor. Os prexuízos xurdiron principalmente por razóns históricas. A marxi- nación que viviu o galego nos Séculos Escuros xa foi denunciada por persoas como Sarmiento. Grazas ao papel dos Precursores e das figuras centrais do Rexurdimento e, posteriormente, o traballo desenvolvido polas Irmandades da Fala, Xeración Nós, Partido Galeguista... houbo algúns avances. Herdamos prexuízos que impiden que, por exemplo, no caso dos xoves, se tome a iniciativa de falar galego entre un grupo de amigos polas posibles burlas ás que se expoñerían. A conferencia fixo un gran percorrido pola historia de Galicia, lembrando aos autores e movementos máis significativos: Rosalía de Castro, Curros, Pondal, Castelao... chegando datas relevantes como a de 1978, cando se aproba a Constitución. Nela con- témplase o dereito a falar galego pero non o deber de coñecelo, como no caso do espa- ñol. Tras finalizar a súa charla, Carlos Callón convidounos a un coloquio. Contestou amablemente as preguntas que lle fixemos e, unha vez finalizadas, rematou a conferen- 17 cia. Sara Prado Prieto e Tamara Romero Pato (2º C Bach.)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» UNHA SAÍDA AO CINE vaba a vida dun adulto e era un neno! Tras unha intensa Imos contarvos como discusión, un mestre dáse conta do motivo polo que non resultou e de que ía a película vai á escola e decide axudalo e atopa unha solución, darlle Salvatore. clase na casa polas tardes; deste xeito Salvatore tería ba- Conta a historia dun leira a mañá para facer a colleita e atender a casa. Levouno neno que á morte de seus a cabo un tempo, pero os servizos sociais non compartían pais, ten que asumir a res- a idea e solucionaron o problema levando a Salvatore e á ponsabilidade de sacar irmá para un internado e á avoa a un asilo. Isto non fun- adiante a súa irmá e a súa cionou e ao final o mestre obtén a tutela e faise cargo do avoa. Para soster a familia neno e da súa familia. ten que traballar arreo, na Aínda que por momentos nos pareceu unha pelí- horta cultivando tomates, no cula aburrida, fíxonos reflexionar e darnos conta da vida mar pescando, no mercado cómoda que levamos a maioría de nós, cando noutros lu- vendendo e, ademais, tiña gares non é así. Tamén nos impresionou a xenerosidade que levar á escola a súa irmá do mestre que todo o facía sen pedir nada a cambio. e atender a avoa. Esta experiencia nosa queremos compartila con to- Salvatore non pode disfrutar dos xogos como os dos vós porque é verdade que dos libros apréndese moito demais nenos, nin sequera pode ir ao colexio, pois ten e das saídas tamén. cousas máis importantes que facer. CULTURA Miriam González López e Andrés Toimil Bellón. ( Un día chegou ao centro unha asistente social do 1º B ESO) concello para saber qué pasaba con Salvatore, porque le- A CULTURA CELTA EN GALICIA Galicia ten a súa orixe cultural en diferentes pobos que se mantén hoxe en día. A pesar de que os asentamentos que habitaron este territorio dende hai máis de 2000 anos. da poboación se situaban preto da costa, os celtas temían o Suevos, visigodos, romanos, e incluso árabes, pasaron por mar e, polo tanto, non apreciaban o peixe. Aínda así, cociña- aquí, pero sobre todo cabe destacar a influencia dos no- ban peixes de auga doce como o salmón. Bebían viño, cer- sos primeiros poboadores: os antigos celtas. Actualmen- vexa e augamel. Cocían os alimentos, que mesturaban nun te o conxunto de características que conforman o espírito pote, e disto derivaron receitas actuais como o caldo galego. galego, participan en moitos casos, das tradicións célticas. Un compoñente crucial é a visión do mundo sobre- As diferentes rexións da Europa atlántica mostran en co- natural que posuían os celtas . Neste universo paralelo, es- mún algo tan importante como a música. As composicións tarían toda unha serie de personaxes fantásticos para nós, foron transmitidas por xeracións ao longo pero que eles consideraban reais. Os do tempo. Realmente, non sabemos con druídas e os poetas, adscritos ás cla- certeza como soaban nos seus principios, ses dirixentes célticas, tiveron moito pero Galicia, Irlanda, Bretaña... manteñen que ver na preservación do produto da rasgos musicais semellantes. A música imaxinación de pobos como o irlandés comeza a ser valorada coa chegada do sé- e o galego, grazas á transmisión oral de culo XIX e os movementos nacionalistas, innumerables lendas. Normalmente as por parte de escritores e pensadores que crenzas gardaban relación cos anuncios demostraban un interese polo estudo da de morte. Isto consérvase ata os nosos cultura celta, durmida -segundo eles- ata días, xa que o máxico e a tradición oral ese momento. Ten, entón, a súa fase cul- de lendas e supersticións, está presen- minante a partir de 1970 coa súa recupe- te na nosa cultura actual. Moitos dos ración. Grupos de rock, folk, sinfónicos escritores galegos, entre eles Ánxel Fole ou cantautores, mesturan os seus estilos con ela, producín- ou Álvaro Cunqueiro, mostran claramente o compoñente so- dose así o “boom” da música celta. Herdamos directamente brenatural como tema central dos seus relatos. E non só na dela instrumentos como a gaita e, en menor medida, o uso literatura, senón na vida cotiá, en festas e celebracións rela- do violín. Exemplos desta música son grupos tan coñecidos cionadas co mítico, como San Xoán, a queimada e cantidade como Luar na Lubre, Celtas Cortos, Carlos Núñez, Milla- de romarías. doiro, The Corss... A cultura galega, polo tanto, amosa infinitas facetas A cociña tamén constitúe unha peza clave na cultura que constrúen unha identidade propia. A maxia dos celtas dos pobos celtas. A caza, especialmente do xabaril, e a gan- fai de Galicia un lugar fantástico onde poder disfrutar dos 18 daría, foron os puntos de partida esenciais da súa gastrono- mellores praceres da vida. mía, derivando nun elevado consumo de produtos lácteos Uxía Oña Lourido (2º B BACH.)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» ENTREVISTA CON GAMONEDA tante xa que supuxo unha grande síntese O poeta Antonio Gamoneda visi- da miña escritura. tounos o pasado día 22 de decembro e concedeunos unha entrevista na que par- - No ano 1977 publicou o mellor ticipamos tanto membros do Equipo de libro de poesía das últimas décadas Normalización Lingüística como alumnas segundo algúns críticos, que significa de Literatura hispánica do profesor Ponte. este libro para vostede? Previa introdución da súa poesía, na cal - Levaba moito tempo sen escribir e acepta as dife- foi un redes- rentes visións e crubrimento puntos de enfo- da miña propia que que poden poesía, un día ter diferentes á beira dun río persoas sobre ocorréuseme a súa obra, co- o principio do mezamos a en- primeiro poe- trevista. ma: \"El óxido CULTURA -Dende se posó en mi que idade co- lengua como el mezou a es- sabor de una cribir? desaparición\", e dende ese - Posible- instante escri- mente xa aos bín compulsi- nove anos in- vamente tentei escribir, pero sen vontade clara, podo situar o sen- - Vostede, no seu discurso de en- timento de querer ser recoñecido como trega dos Premios Cervantes, fala da poeta aos 16 anos, data do meu poema súa procedencia da cultura da pobre- máis antigo xa que rompín os demais. za. Podería explicarnos un pouco que consecuencias ten esta procedencia? - Existen en Sublevación inmóvil poemas da súa xuventude? - Eu penso que non só o escritor, se- nón os homes e mulleres, tanto os que te- - Todo depende da idade que se tome ñen unha elevada educación e ata sen nin- como xuventude, pode ser aos dezaseis gunha ocupación, non teñen unha mesma ou dezasete anos, pero depende da perso- visión da realidade social . Non teñen unha nalidade de cada un e, por suposto, exis- visión idéntica se parten dunha situación ten poemas da miña xuventude, como xa de benestar ou de riqueza declarada, ou dixen, dende que tiña dezaseis anos. parten dunha situación economicamente - Que lle supón o seu libro Edad, pobre e entón o seu contexto non lle pro- antoloxía dos seus escritos (1947- porciona as mesmas experiencias nin as 1987) , tendo en conta que a conti- mesmas posibilidades que ás persoas que nuación recibe o Premio Nacional de parten dunha situación máis privilexiada. Poesía? Quero dicir que, sen que isto supoña unha - Cando lle deron o premio de poesía maior calidade para a cultura da pobreza non era mellor que o día anterior –di en- ou a cultura da riqueza, que esa calidade tre risas – supuxo un aumento no número quen a proporciona é o talento. Pero a ma- de lectores. Impórtame moito o prólogo nifestación literaria, por exemplo, practi- de Miguel Casado que dá unha espléndida cada desde a pobreza, é en matices moi 19 claridade de interpretación sobre a miña distinta que a dun home afortunado. Eu maneira de escribir. É un libro moi impor-

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» falaba da cultura da pobreza sobre todo non conmocionan esencialmente nin o tendo en conta a Miguel de Cervantes, que meu estado de ánimo, nin a miña maneira en contra do que adoitaba ocorrer na épo- de vivir, nin a miña escrita. Levo un ano ca (a metade dos escritores eran curas, e no que teño que viaxar máis do que eu os que non, dalgún xeito procedían dos quixera, pero realmente non produciron niveis universitarios e sabían latín e grego un cambio. )non pasa pola Universidade e ten preca- - Que opina da poesía galega ac- riedades económicas. Miguel de Cervantes tual? ten unha vida seriamente limitada por esa Opino, en termos cualitativos, que circunstancia. Pero non hai que falar só de se se puidera sacar a media aritmética da Miguel de Cervantes respecto da cultura calidade da poesía galega, estaría por en- da pobreza, é o caso de Franco Aguilón, riba da que se escribe en castelán. Creo ou máis nos nosos días, o poeta peruano que a poesía galega ten, no seu conxun- César Vallejo, e ata, nun nivel máis modes- to, un nivel superior (…) Outra cousa que to, eu mesmo. debo dicir é que Unha transfe- o galego puido rencia da per- conxelarse nun- sonalidade de ha linguaxe de CULTURA Cervantes que orixe e signifi- dalgún xeito cados rurais, queda repre- e sen embargo sentada pola non tanto os condición falantes coma dese cabalei- os escritores, ro que comete fixeron unha tolemias e que actualización e dalgún xeito ampliación do vai contra a galego, que se orde estable- fixo dun xeito cida, que libe- serio e correc- ra a uns pri- to, ademais, é sioneiros que unha lingua que a Santa Irmandade (creo recordar) levaba eu aprezo moito. Podo nomear ata unha consigo? Ao meu entender dáme a sensa- ducia de poetas galegos que, posiblemen- ción de que en todo O Quixote, sobre todo te, non atopen equivalentes na poesía cas- nos capítulos dos duques e no que á ín- telá. sula de Sancho se refire, hai, dun modo O profesor Ponte Far, que asiste á non expreso, dito a través dunha inmensa entrevista, comenta que é esta unha opi- metáfora, que é o propio Quixote, unha es- nión extraordinariamente importante, que pecie de protesta polo feito de que a rique- sabe de poesía, que se alegra moito desta za prevaleza e que os humildes sufran. Iso apreciación, e que está absolutamente de paréceme que é, tipicamente, cultura da acordo, xa que hai un grupo de escritores pobreza. xoves que prometen dar moito na súa ca- - Como se sente un poeta español rreira. coma vostede, descoñecido durante Quedaron cuestións sobre a súa gran anos, case esquecido, no seu retiro de poesía. Gamoneda quería a foto de recor- León, cando de repente recibe dous do e deunos dous bicos a cada unha como premios no mesmo ano? (Raíña Sofía sinal de afecto. e Cervantes) 20 - Produce satisfacción, e eu recibo Lucía Medin Casal e Bárbara Canto eses premios con agradecemento, pero Díaz (2º F Bacharelato)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» POLAS TERRAS DE XOSÉ Ma ÁLVAREZ BLÁZQUEZ A nosa viaxe comezou en Vigo para facer unha ofrenda floral ao autor que se homenaxea no Día das Letras Galegas: Xosé Mª Álva- rez Blázquez. Este autor naceu en Tui e de- dicou parte da súa vida a escribir. Foi poeta, narrador, ensaísta, po- lítico, arqueólogo, investigador e historiador, entre outras activida- CRóNICA VIAXEIRA des. Ao chegarmos ao cemiterio de Tui deixamos o ramo de flores na capela e dúas alumnas leron unha pequena mostra da súa obra. Xus- to despois fomos ao parque natural de Monte Aloia onde vimos unha da Guarda, fronteira entre Galicia e Por- importante representación da erosión das tugal, onde o Miño se encontra co océano pedras cabaleiras típicas da zona. Estes Atlántico. O tempo non acompañou moi- to, xa que choveu intermitentemente e fixo un pouco de frío, pero á hora de ir ao miradoiro fixo un tempo moi agradable. Xa de volta á casa fixemos unha breve parada na cidade de Ponteveda para descansar un pouco. Houbo algunhas suxerencias de trocar a parada de Pontevedra por Santiago pero por motivos de tempo seguimos o programa previsto. Alba Mª García Golpe Lucía Medín Casal e (2º F Bach.) montes teñen unha forte carga mitolóxica chea de lendas sobre os romanos e os cristiáns. Foron tamén marco de enfrontamentos da guerra civil. Unha vez en Tui adentrámonos no casco histórico e chegamos á catedral, feita no século XII, que é unha importante construción na arquitec- tura galega. Non puidemos vela por dentro xa que estaba pechada. Xan- tamos en Tui e dirixímonos ao Cas- tro de Santa Tegra; despois de coller a entrada puidemos pasear un pouco entre os castros e disfrutar da vista. 21 Esta é impresionante no miradoiro

OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» 22 CRóNICA VIAXEIRA Nº 20 - Maio 2008

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Ruta Currosiana sitio. Alí están depositados os restos de O día 8 de Abril, os alumnos de nor- San Rosendo. malización fomos visitar Celanova cele- brando o centenario da morte de Curros Pouco despois, por portarnos tan ben Enríquez e á vez documentándonos ta- (☺), a guía levounos á Sancristía, onde se mén sobre o poeta Celso Emilio Ferreiro. podían apreciar os ósos e órganos vitais dos monxes máis importantes. Por últi- Saímos de Ferrol pola mañá cedo e mo, ensinounos a capela mozárabe de chegamos alí tres horas despois. En pri- San Miguel que era a parte máis antiga do meiro lugar, visitamos a casa de Curros mosteiro (S.X). Desde alí vimos a ventá da Enríquez, é dicir, onde vivira ata os 15 cela na que estivera preso Celso Emilio anos, idade coa que marchou a Madrid á Ferreiro. Preto da capela había unha pe- casa dun irmán. Dise que isto aconteceu CRóNICA VIAXEIRA dra enorme, cuxa función non se sabe moi porque tiña un pai moi estrito, fálase de ben, podería servir para matar os animais posibles malos tratos pero iso é algo que cortándolles a cabeza. Ao acabar fomos co- non está comprobado. mer e, á volta, lemos uns poemas na praza Alí puido mosteiro, demos ver na alameda algúns do- e visitamos cumentos o instituto enviados a de Celano- Curros, as va que era obras orixi- moi bonito, nais e os fo- en realidade lletos onde é unha zona se convoca- do mosteiro ba a xente de rehabilitada. A Coruña a Apro- asistir ó en- veitando a terro do poe- tarde, visita- ta no cemite- mos Vilano- rio de San va dos Infan- Amaro. Ta- tes onde se mén vimos atopa unha unha sala torre medie- dedicada a val e a casa Celso Emilio do cura que Ferreiro e un ten no seu poder a Virxe do Cristal, que documental en que presentaba Celanova serviu de inspiración a Curros no poema para a Televisión Española, por iso tiña A Virxe do Cristal, a pesar de que a lenda que falar en castelán. orixinal e a segue Curros non teñen moito A continuación, marchamos de alí que ver. cara ao mosteiro de San Salvador, funda- Empecemos pola torre. É unha cons- do por San Rosendo. No interior da igrexa trución dedicada á vida da comarca de Ce- hai dúas grandes portas de madeira ma- lanova e aos monumentos máis importan- ciza recuberta de ouro. Estas portas eran tes de alí. Despois fomos á casa do cura tan pesadas que tiñan un mecanismo para que nos ensinou a Virxe e contounos a súa poderen ser movidas con carrís. Este in- historia e algúns milagres que fixo. vento creárano os monxes que habitaban alí hai anos, xa que cando daban a misa O resto da tarde pasámola en Ouren- pechaban as portas e sería moi complica- se onde vimos as famosas burgas e regre- do movelas. Ao pasar as portas entramos samos xa para Ferrol. onde se daba a misa e descubriunos que Marta González Díaz e Paula Pereira os monxes utilizaban a misericordia para Fernández (2º B ESO) aparentar que estaban de pé, pero en ver- 23 dade repousaban nela, cada un tiña o seu

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» A normalización lingüística na TVG Pois si que podemos estar orgullosos de que ga non é necesario utilizar a lingua, pois se esa xente por fin chegou no ano 1.986 a TVG e, con ela, o non dá exemplo, quen o ha de dar? galego na televisión. Careciamos de medios de co- Paréceme vergonzoso que cando se firman municación, revistas, periódicos, tele…e agora xa os contratos, bases dos concursos…estes docu- temos todo iso pero, non nos enganemos, detrás mentos estean en CASTELÁN! Ti cres que se rin hai outra cara; un mundo de castelanismo abrasa- dun? Pois eu tamén o creo. dor, co ben que quedan os programas, informati- Dentro do plató as sinalizacións, nomes das vos e ata agora tamén os anuncios! Fanse en gale- zonas, indicacións… están en castelán e, para máis Falando de Normalización go, que orgullosos estamos os galegos da nosa tele! amolar, un 80% do persoal que traballa detrás das Por fin! cámaras non falan unha palabra en galego. Esta- Pois, como dixen antes, por detrás hai outro mos a falar de normalización ou dun gravísimo mundo, un persoal castelán falante, como non! Fal- desprezo cara á nosa lingua? taría máis, aínda que se traballe nunha canle gale- Lucía Pérez García (2º B Bach.) Bilingüismo ou diglosia? A pesar da existencia da Lei de Normaliza- Unha institución para a cal o galego non existe é Tráfico: os controis, as multas, os exames para o ción Lingüística, a realidade é que non sempre se carné de conducir, todo é en castelán. aplica na vida cotiá. Aínda son perceptibles situa- cións nas que se dá un incumprimento da mesma. Tamén nas consultas dos médicos é frecuente que sexamos atendidos en castelán, a pesar de que a A nivel persoal podo constatar esta diferenza maioria dos anciáns que van ao doutor se expresan entre dous contextos socio-culturais e lingüísticos en galego. distintos: a zona rural galega, da que proveño, e a zona urbana da cidade de Ferrol, na que estou es- En liñas xerais, nas grandes cidades séguese tudando. Exemplos: no colexio e no instituto nos conservando o monolingüísmo en castelán e na zona que acadei a E.X.B. e a E.S.O, todos os mestres e rural, o galego. profesores se dirixían ao alumnado en galego agás Cando hai máis probabilidades de que un ci- na materia de Lingua castelá. Desgrazadamente hai dadán sexa monoligüe? Os galegos non estamos ca- que dicir que isto non ocorre en todos os centros; pacitados para dominar dúas linguas? Pero vaiamos de feito danse casos nos que, fóra da materia es- máis alá: que pasaría se nos prohibisen expresarnos pecífica de Lingua galega, todas as demais son en- en galego en certos ámbitos?: cando entramos a tra- sinadas en castelán e incluso hai centros públicos ballar nunha empresa, ao enfrontarnos ao público, onde a materia de Lingua galega está sendo impar- etc. Claramente se trataría dunha discriminación, tida en castelán. Estes e outros casos son algúns aínda que a nivel legal non tería demasiadas trabas dos exemplos que a Mesa pola Normalización Lin- para o exercicio desas actividades. Sen embargo, a güística lle vai achegar proximamente á Consellaría Lei dos dereitos dos traballadores recolle que “Ten de Educación. O colectivo sinala os altos niveis de dereito a non ser discriminado para o emprego por incumprimento que están sendo detectados. O 99% razón de lingua dentro do Estado español. dos meus compañeiros eran monolingües en galego, non obstante agora atópome con que os galego- Por todo isto e por moitos outros exemplos falantes somos unha mínoria. que se dan diariamente en Galicia, podemos dicir que, a pesar do longo percorrido da normalización Noutro ámbito no que tamén tenden a falar lingüística e dignificación do idioma galego, aínda se só castelán é nos comercios, ao igual que as eti- dan situaciós que se poderían considerar diglósicas quetas , indicadores, que normalmente están en ou de discriminación cara aos galegofalantes e non castelán. 24 de bilingüísmo como algúns pretenden facernos ver. Rocío Alonso Ramudo (2º B Bach.)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» ENTREVISTA A CARLOS CALLÓN Carlos Callón naceu en 1978 en Santa -Cal foi a medida máis curiosa que Uxía de Ribeira e, dende o ano 2000, preside a levou a cabo a Mesa? Mesa da Normalización Lingüística. Licenciado -Como recursos económicos non temos en Filoloxía Galego-Portuguesa é autor de di- moitos, tentamos facer medidas máis creati- versos traballos centrados na sociolingüística vas. Por exemplo, aquí en Ferrol, houbo unha ou nos estudos literarios, dados a coñecer en parella que quería casar polo civil en galego e a diferentes revistas e congresos. Ademais é pre- xuíz negouse, fíxose preciso a intervención dun sidente da “Fundación Vía Galego”. intérprete, entón colaboraron connosco algúns Falando de Normalización actores da TVG, que representaron no Rexistro -Cales son as funcións que a Mesa Civil unha parodia desta situación, con xente pola Normalización Lingüística leva a por detrás con carteis reclamando xustiza. cabo? Pero hai moitas cousas máis, todas creativas. -Por unha banda un traballo de reivindi- cación, reclamar que se cumpra a lexislación -Cal foi a que lingüística, loitar con- máis vos custou? tra os casos de dis- -Pos hai moitas criminación, etc. Pola cousas. Un caso foi o outra, tamén realiza- da cidade de A Coru- mos un traballo de ña, que estivo gober- sensibilización ani- nada moito tempo mando á xente a que por un alcalde que utilice o galego con odiaba o galego e cus- normalidade e rompa tounos moito que uti- moitos prexuízos que lizase o topónimo ga- existen a nivel social lego e que os papeis sobre a nosa lingua. da administración Polo tanto as nosas tamén estivesen en funcións abranguen galego. Conseguimos dúas vías, a vía de rei- solucións parciais vindicación e de res- a través da xustiza, posta, e a vía de sensibilización.. pero quen conseguiu realmente a solución foi o pobo de A Coruña. E hai que ter presente -Que hai que facer para formar parte que todos os logros que se conseguiron para da Mesa pola Normalización? o galego conseguiunos o pobo, a diferenza de -Neste momento a Mesa é o grupo cul- Euskadi e Cataluña, onde os conseguiron os tural galego con máis socios pero ten moitas gobernos autonómicos. limitacións humanas e económicas, e esas li- mitacións só se poden corrixir se se afilia máis -Por que estades loitando agora mes- xente. Temos unha páxina web, www.amesanl. mo? org onde hai un formulario de inscrición, e ta- -Pois temos varios obxectivos. Por exem- mén realizamos campañas de afiliación. Entón plo, estamos a traballar moito no ámbito do en- cúbrese o impreso e subscríbeste, pagando sino, xa que a lei di que hai algunhas materias unha cota ao ano, no caso de estudantes e pa- que hai que impartir en galego e non se está rados é de 18 euros. cumprindo, sobre todo na educación infantil, As persoas que se afilian, ademais de hai casos en lugares onde se fala galego e, a pe- estar contribuíndo a este proxecto, van ter sar diso, a educación dáse toda en castelán. descontos nunha serie de comercios que cola- -Cal é a saúde do galego no exterior e boran coa Mesa, recibirán a revista mensual de que maneira está a actuar a Mesa pola “Longa Lingua” e un boletín por e-mail con in- Normalización Lingüística? formación acerca da Mesa. -Nesas zonas, que é a franxa de Asturias, Calquera persoa que simplemente desexe Castela e León e tamén en Estremadura, a 25 a normalización do galego e a súa defensa pode principal característica é a desprotección total afiliarse. da lingua. O galego non é lingua cooficial nin

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» pra a lei. Castelanizáronse, sobre todo, na épo- ten os mínimos recoñecementos legais, a pe- ca do franquismo, pero unha vez aprobada a sar de ser zonas de galegofalantes. A situación Lei de Normalización Lingüística (1983), a úni- non é boa pero hai un esforzo de segmentos ca forma oficial dos topónimos é a galega. O da poboación deses lugares para que isto cam- Ministerio de Administración Pública debería bie. En Asturias a situación está peor, xa que se ter a listaxe dos topónimos en galego correc- nega a existencia do galego na zona Eo-Navia. tamente e vixiar que En Castela e León con- nos medios públicos seguiuse que houbese non saísen os nomes acordos entre a Xunta incorrectos, castela- de Galicia e a Junta nizados. de Castela e León e, se hai demanda, al- Falando de Normalización -Cre que a gunhas das materias Constitución de- poden darse en gale- fende o galego ou go. Tamén hai a oferta empeora a súa sida materia de Lingua e tuación? Cultura Galega de xei- -A Constitución to voluntario. non é igualitaria. A -Cal cres que é Constitución di que a situación actual a única lingua oficial da lingua galega? para todos os territorios é o castelán, - Pr e o c u p a n t e . e o galego, éuscaro, Estamos na peor si- Carlos Callón catalán e aranés son tuación que tivo o ga- cooficiais nos seus territorios, con todos os de- lego no uso espontáneo de toda a súa historia. reitos. Convén reparar en que todo dereito non Nunca se falou tan pouco. Tamén é certo que garantido deixa de ser tal e é o que pasa co ga- temos resortes para poder mudar a situación. lego, non se atopa ao mesmo nivel có castelán Hai elementos positivos, por exemplo en Fe- nin ten os mesmos amparos. Hai dúas opcións rrol, que é a cidade onde menos se fala galego, para garantir a igualdade xurídica entre o gale- hai moitos xoves que, a pesar de non utilizar o go e o castelán, ou ben ao castelán se lle quitan galego día a día, desexa que se utilice. Serían todos os resortes de apoio, que é imposible, preciso máis instrumentos de lecer en galego, ou ben se lle poñen ao galego. E isto pódese como música, móbil, videoxogos… Tamén im- conseguir a través dun Estatuto, como se fixo porta o esforzo individual de cada un, hai ra- en Cataluña. paces que un día deciden falar galego e devól- venlles aos seus pais a súa cultura, aquela que -Cre que algún día Galicia acadará abandonaron porque pensaban que era mellor o uso do galego ao mesmo nivel que, por o castelán. exemplo, o catalán? -Respecto ao modelo de exame de fi- -Nós temos moitos potenciais que Cata- losofía para a selectividade, que saíu en luña non ten, como é a pertenza a un sistema castelán a pesar de que a lei estipula que lingüístico máis amplo, que non está sendo ten que ser en galego, que nos podes di- aproveitado, como é o portugués, xa que o en- cir? tendemos moito mellor có resto dos españois; e despois o feito de que a maioría da poboación -É de vergoña. A escusa foi dicir que hai entende o galego, e isto non acontece nin en malas traducións, e iso que foron feitas por Cataluña nin en Euskadi. catedráticos. É unha escusa que oculta un Temos moitas posibilidades se as apro- prexuízo cara ao galego, como se non valese veitamos dende a Administración e os mesmos para a cultura. cidadáns. -Por que se utilizan os topónimos en O desexo é que o galego sexa lingua nor- castelán, como por exemplo no caso de A mal a nivel social e que despois cada cidadán Coruña? elixa en que lingua quere expresarse. -Por unha banda temos a presión histó- 26 Silvia Alonso Tizón e Cristina Rodríguez rica e pola outra a desidia, o deixamento das Alonso (2º C Bach.) institucións que teñen a obriga de que se cum-

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO DE NOVO O TRIATLÓN I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Entrevistamos a Estefanía Sande Varela e a Camila Alonso Aradas Podemos dicir que o triatlón está a vivir un momento dourado na nosa cidade (con reper- cusións ademais para o deporte galego), pois ao caso excepcional de Xavier Gómez Noia, a quen entrevistabamos o ano pasado, temos que engadir outros exemplos, tamén meritorios, de deportistas que parece que empezan con bo pé. Son dúas rapazas que estudan no noso Instituto: Camila Beatriz Alonso Aradas, de 2º da ESO, e Estefanía Sande Varela, de 2º de bacharelato. As dúas aceptaron amablemente falar coas reporteiras de Fóra de Portas. - Cal é a modalidade que máis che Estefanía Sande Varela facía natación, gusta? pero o seu adestrador propúxolle empezar ta- - Nadar e correr, mén con carreira e bici- quizais máis correr. cleta, é dicir, triatlón, no que acadou numerosos - Que che pasa DEP O RT ES pola cabeza cando es- premios. tás nunha competi- Nunha destas com- ción? peticións clasificouse - Pois...non sei. para o campionato de - Que sentiches España por autonomías, cando gañaches o cam- no que cada comunidade pionato de España por autónoma compite con autonomías, a pesar de catro participantes. Na faltarvos unha partici- pante? súa categoría unha par- ticipante non puido com- - Sentinme bastante ben, xa que era o primei- petir e, aínda así, acada- ro gran campionato im- ron o primeiro posto. portante para seguir. Tamén participou - Despois de ades- no campionato galego trar tan duro para o de acuatlón (carreira- campionato de España natación-carreira) no de triatlón, non é unha desilusión non poder que, por descalificación competir? da corredora que que- - Desilusión non, dara primeira, Estefanía porque me retirei eu, pero logrou o primeiro pos- Estefanía Sande Varela sabía que podía facelo. to. Aparte adestrou moi - Neste deporte, cal é a túa maior as- duro no campionato de España de triatlón, piración? pero, lamentablemente, non rematou por pro- - Non sei, chegar ata onde poida. blemas físicos. - Tes algún hobby máis, aparte do - A que anos comezaches a ades- triatlón? trar? - Non, porque non me queda tempo, ou - Pois hai catro anos empecei a nadar e o estou estudando ou adestrando. ano pasado en triatlón. - E por último, para o ano tócache - Como che repercutiu a idea do teu abandonar o Centro, gardas bo recordo adestrador de competir ademais de en na- del? tación, en carreira e en bicicleta? - Si, pero xa me quero ir! Marta González Díaz - Paula Pereira Fer- - Ben, díxome que podía ir porque tiña 27 nández (2º B ESO) facilidades para correr e nadar.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Camila Bea- - Vaste ir ao Centro de Tecnifi- triz Alonso Aradas cación Deportiva comezou antes dos de Pontevedra; non once anos a practi- tes pena de deixar car triatlón e a súa todo aquí? primeira competi- - Aínda non sei ción foi en Vilagar- seguro se vou ir, pero cía. si, daríame moita - Ti tes moitas pena… medallas, cal foi a - Pensas que máis dura de ga- isto vai ser o teu ñar? futuro, ou vaste - A que máis me dedicar a outra custou gañar foi a do cousa? campionato galego. - Se todo vai Tiña dúas rivais for- ben, supoño que será Camila B. Alonso Aradas o meu futuro, pero tes, pero na carreira a tamén teño pensado estudar algo relacionado pé, conseguín sacarlles vantaxe. co deporte, periodismo deportivo, INEF... DEPORTES - Cústache moito isto do triatlón? - Cal é a disciplina que máis che gus- - A verdade é que si, pero gústame moito, ta das tres que ten o triatlón? e entón parece que xa non custa tanto. - Gústanme as tres, pero especialmente a - Cantas horas diarias adestras? Non carreira a pé. che é moi difícil cos estudos? - Sacas diferenza xa no principio ou - Iso depende de cada día. Seis días á se- nunha disciplina determinada? mana fago natación, dúas horas diarias, e podo - En xeral, saco diferenza na natación, e combinala con outra disciplina, carreira ou bi- despois increméntoa coas outras dúas discipli- cicleta. Cústame moito cos estudos, pero cun nas. pouco de vontade… Marta Varela Espiñeira (2º B ESO) VOLTA A RENAULT POLO NADAL Despois de tentear varias Despois de pasar moitas ca- escudarias, Alonso decidiuse por lamidades en Mercedes McLaren, Renault porque foi a única en pro- Fernando Alonso volta de novo meterlle un coche gañador,o R-28, á súa casa, aquela que o fixo bi- o cal se está a poñer a punto. Na campión do mundo de Fórmula 1 web do equipo inglés xa desapa- cun contrato millonario, sobre 30 receron as imaxes de Fernando millóns de euros por cada unha Alonso e a xente da escudaría di das dúas temporadas que firmou. que non bota en falta a Fernando Como español que son deséxolle para nada. o mellor do mundo dentro do seu deporte, pois esta temporada ten En Renault estase a adestrar como compañeiro a Nelsinho Pi- o asturiano para a nova tempora- qué, fillo dun tricampión do mun- da. Os afeccionados esperamos do, o cal xa dixo que non estaba disposto a que nos dea máis dunha alegría . Alonso di que ser o segundo piloto, que ía pelexar por ser o ten un contrato flexible con Renault, isto quere número un. dicir que seguirá en Renault polos dous anos que firmou, porque a sua idea é conducir un Alonso, debido á experiencia que tivo con dos Ferraris que están na grella de saída. McLaren Mercedes, supoño que terá ben ata- 28 dos os detalles para evitar os contratempos da Alejandro Prieto Martín (2ºB ESO) temporada pasada.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO ENTREVISTA A ANAIS FREIRE I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Anais Freire Maceiras está a estudar no noso Ins- tituto 2º de bacharelato. Participou en atletismo desde pequena, pero o deporte no que finalmente destaca é a ximnasia estética, xa que chegou a ser subcampioa de España xunto coas súas compañeiras. - A que anos comezaches coa ximnasia? De onde vén a túa afección por este deporte? - Eu empecei neste deporte cando era moi pequena, tería 5 anos. Miña irmá tamén o facía e era como facer o mesmo ca ela. - Cantas horas ao día adicas ao teu adestra- - Que sentes cando estás no tapiz? mento? - Non sinto nada, só pretendo facelo o mellor po- - Agora que fago outra modalidade, que é a xim- sible, a pesar dos nervios previos á actuación. nasia estética de grupo, adestramos sobre dez horas á semana, máis ou menos, incluídas as fins de semana. - Tes especial admiración por algunha xim- Antes, coa ximnasia rítmica, adestraba sobre quince ho- nasta? ras. DEPORTES - Gústame moito a española Almudena Cid, cam- pioa de España e actual ximnasta olímpica, que se me- - Neste deporte hai moita competitividade teu algunha vez nas finais por aparatos e conseguiu a ou, pola contra, en xeral, hai unha boa relación quinta praza. entre as compañeiras? - Pois por un lado hai moita competitividade, - Renunciarías a algo da túa vida pola xim- pero tamén hai boa relación coas nenas doutros clubs, nasia? incluso pode ser a túa mellor amiga e competir contra - Por agora non renunciei a nada, puiden facer ela, pero dentro do tapiz de competición, todas somos todo, só hai que compaxinalo ben. Como xa dixen, é un rivais. Entre as nenas do mesmo club, por suposto que deporte sacrificado e ás veces non podes facer todo o hai boa relación, ou polo menos a maioría das veces. que queres, pero non tes por que quedar sen facelo sem- De estar tanto tempo xuntas facemos moi boas migas e pre que o compaxines ben. cóllese moito cariño. - Cres que hai algunha idade mellor para - Poderías explicar como te sentiches ao sa- comenzar a practicar este deporte? ber que gañabades? - A mellor idade para comezar é cando es pequena, sobre catro, cinco ou seis anos, porque canto máis - Pois con moitísima ilusión de saber que conse- pequena máis elasticidade se ten e é moito mellor. guimos o noso propósito. - Recomendaríasnos practicalo? - Que consello lle darías a alguén que está - Si, é moi divertido e, como dixen anteriormente, comezando no mundo da ximnasia? axuda moito a saber coordinarse. - Que é un deporte moi disciplinado e moi sacrificado pero é moi bonito e moi divertido e, sobre todo, - En que se basea o teu adestramento? axuda moito coa coordinación. - Ao principio da temporada facemos preparación - Cal foi a competición máis importante á física e levamos un bo adestramento. Logo comezamos que asistiches? Por que? a traballar a montaxe que levamos á competición, pero - A máis importante…cando fun ao Mundial de levando un intenso adestramento. E na precompetición ximnasia estética en Finlandia, é unha sensación moi xa deixamos un pouco o adestramento, anque hai que diferente estar nese tapiz e rodeada de moitas nenas de facelo tamén ben para non danar as articulacións, pero todo o mundo. centrámonos máis na montaxe que imos facer na com- petición. - Que obxectivos tes para a próxima temporada? Cristina Barro Prieto e Noemí Saavedra Gómez. - O noso próximo obxectivo é pasar aos mundiais (2º F Bach) que se celebrarán en Canadá. - Como prefires competir, en conxunto ou individualmente? - Eu prefiro en conxunto, é moito máis bonito facer un conxunto coas túas compañeiras e amigas e sénteste moito máis arroupada por todas elas. 29

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Os 50 mellores descubrimentos I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» cientificos do 2006 son. Un descubrimento que podería explicar 50 cousas novas, que apren- por que este trastorno dexenerativo afecta máis demos durante o ano 2006. a homes que a mulleres. Un resumo das 50 noticias do ámbito científi- co que máis destacaron na rede de redes. Moi- 13. Os antigos nativos de Asia poderían tas delas foron tratadas amplamente en todos entrar en América seguindo unha autoestrada os medios, outras pasaron máis inadvertidas e oceánica feita de algas pardas. sorprenderanvos. DIVULGACIÓN CIENTÍFICA 14. Un cráter de impacto de 29 quilóme- 1. Implantando as células nai involucra- tros de diámetro atopouse a 3.800 metros de das na produción do esperma de rata en testí- profundidade no Océano Índico. culos de rato, científicos lograron que as femias 15. Investigadores españois demostraron de rata desen a luz ratos. que as sinapse (sitios onde fan contacto unhas 2. A parte do cerebro que regula o ra- células nerviosas con outras) potencian a inten- zoamento, o control dos impulsos e o xuízo, sidade dos seus contactos eléctricos durante o está aínda en construción durante a puberda- proceso mesmo da aprendizaxe, é dicir, no mo- de, e non se asenta aproximadamente ata que se mento en que algo se está aprendendo. cumpren os 25 anos. 16. Un novo planeta descrito como unha 3. A luz azul evita a somnolencia noctur- Súper-Terra, e que pesa 13 veces máis có noso na, o cal podería ser útil para as persoas que planeta, existe nun sistema solar a 9.000 anos traballan de noite. luz de distancia. 4. O corno de máis de dous metros que 17. Un xene responsable dunha proteína emerxe da cabeza do narval é, en realidade, un sensible á luz existente nos ollos, é o que pon a tipo de sensor que detecta cambios na tempera- cero o reloxo interno do corpo. tura, presión e gradiente de partículas da auga. 18. Científicos australianos descubriron a 5. Científicos canadenses logran curar a polyrhachis sokolova, que se cre que é a única diabete de tipo I en ratos, abrindo unha espe- especie de formiga que pode vivir baixo a auga, ranzadora vía de investigación para facer o mes- en niños de mangles mergullados e escondidos mo en humanos. Mentres tanto, a diabete segue dos depredadores en bolsas de aire. estendéndose entre a poboación humana a uns 19. O viño tinto contén elementos quími- ritmos alarmantes. cos antiinflamatorios que evitan as enfermida- 6. Empregando xeradores de ondas, os des que afectan ás enxivas e ósos que hai ao científicos foron quen de escribir na auga. O redor dos dentes. aparello co que se logra chámase Recipiente Ex- 20. Unha substancia chamada resveratrol, perimental Avanzado de Organización Múltiple atopada tamén no viño tinto, protexe aos ratos (AMOEBA). da obesidade e dos efectos do envellecemento, e 7. Malta lidera a clasificación dos países talvez actúe de igual forma cos humanos. que teñen acceso e usan Internet, cunha porcen- 21. Dúas formas de xeo, previamente taxe do 78,1%. descoñecidas, bautizadas polos descubrido- 8. Demostran que na antigüidade, o río res como xeo XIII e xeo XIV, foron descubertas Amazonas fluíu en sentido contrario. conxelando auga a temperaturas de -160ºC. 9. Os científicos descubriron que certas 22. O buraco na tapa de ozono da Terra substancias químicas presentes nas nosas bá- estase pechando, e podería pecharse completa- goas son analxésicos naturais. mente en 2050. Mentres tanto, a cantidade de gases invernadoiro está aumentando. 10. Investigadores xaponeses lograron capturar e gravar en superficie á lura xigante 23. Científicos descubriron o que parecen por primeira vez na historia. ser mini-lúas de tamaños de campos de fútbol, diseminadas polos aneis de Saturno, e que po- 11. As avespas salpican desde as súas derían ser restos dunha colisión entre un come- cabezas unha versión insectívora dos aerosois ta e unha das lúas xeadas de Saturno. de defensa que incapacitan temporalmente aos seus rivais. 24. Polo menos unha vez á semana, o 28% dos estudantes de instituto quedan durmidos 12. Un xene sexual, responsable de facer na clase, o 22% fano mentres realizan os debe- que os embrións sexan machos, e que forma os 30 res e o 14% chegan tarde á clase ou pérdena testículos, é producido tamén nunha rexión do porque quedan durmidos. cerebro golpeada pola enfermidade de Parkin-

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» 37. Biólogos mariños descubriron unha 25. A mulleres gañan peso cando empezan nova especie de quenlla que camiña polo fondo a saír cun mozo, xa que deterioran a súa dieta; oceánico apoiándose nas súas aletas. pero os homes comezan a alimentarse de forma máis saudable cando fundan un fogar xunto á 38. A maioría de nós temos uns pequenos súa compañeira. ácaros microscópicos chamados Demodex vivin- do nas nosas pestanas, e teñen garras e boca. 26. O 45 % dos usuarios de Internet din que buscaron axuda na rede cando tiveron que 39. A pomba común pode memorizar tomar grandes decisións ou superar episodios 1.200 imaxes. transcendentes nas súas vidas durante os dous 40. As colonias de abellas, formigas e aves- últimos anos. pas nas que as súas raíñas teñen máis sexo co 27. Emilio González, un afeccionado espa- maior número posible de machos, son as máis ñol, detectou desde a súa casa posibles cráteres fortes e saudables. de impacto en Chad usando Google Earth. DIVULGACIÓN CIENTÍFICA 41. Disparando átomos de metal a outro 28. Unha nova enquisa revela que ao redor metal, científicos rusos e estadounidenses desde todo o mundo, os homes de mediana idade e cubriron un novo elemento, o nº 118 da táboa da terceira idade tenden a sentirse máis satisfei- periódica. Esta é a substancia máis pesada que tos coa súa vida sexual que as mulleres da súa se coñece, e probablemente non exista desde a mesma idade. infancia do universo. 29. Nunha rexión do sur de Arxentina 42. Un tesouro oculto de fósiles de 150 mi- bautizada como Parque Xurásico, investigado- llóns de anos, pertencentes a réptiles mariños res descubriron os restos de 90 millóns de anos xigantes que gobernaban os mares nos tempos de sete dinosauros carnívoros que viaxaban en dos dinosauros, foi achado na cadea de illas ár- manda, coñecidos como Mapusaurus. ticas de Svalbard, aproximadamente a medio camiño entre o chan continental noruegués e o 30. Un grupo de xenes fai a algúns mosqui- polo norte. tos resistentes á malaria e evita que estes trans- mitan o parasito desta enfermidade. 43. Durmir o sábado e o domingo pode al- terar o teu reloxo corporal, deixándote fatigado 31. Un meteorito con forma de bóla, ci- ao comezo da semana. frado en 145 millóns de anos e atopado a 800 metros por baixo dun cráter en Sudáfrica, ten 44. As libélulas e paxaros cantores com- unha composición química distinta á de calque- parten boa parte do seu comportamento men- ra outro meteorito coñecido. tres migran, o cal suxire que o modo en que se gobernan viaxes tan longas pode ser máis simple 32. Con 30 minutos de besuqueo continuo e antigo do que se pensaba anteriormente. pódese diminuír a reacción alérxica ao pole, xa que o corpo reláxase e redúcese a produción de 45. Durante os últimos cinco anos, a inci- histamina, un composto químico que as células dencia das alerxia ao cacahuete dobrouse nos xeran en resposta aos alerxénicos. nenos. 33. Titán, a lúa de Saturno, mostra vas- 46. As fotos tomadas en Marte en 1999 e tas formacións e franxas de mares de area cu- 2005 mostran area lodosa, o cal indica que a bertas con fileiras continuas de dunas de 90 a auga podería fluír entre eses anos. 150 metros de altura. As imaxes de radar destes 47. Unha pitón podería ser a primeira dei- mares, con tramos de centos de miles delas, te- dade adorada polos humanos, segundo as evi- ñen o mesmo aspecto que as dunas en Namibia dencias de 70.000 anos de idade atopados nun- e Arabia Saudita. ha cova nos outeiros Tosodilo de Botswana. 34. Os científicos descubriron o proído 48. Os viños tintos do suroeste de Francia máis rápido do mundo, é tan explosivo que pode e de Sardeña mostran as concentracións máis enviar á formiga de mandíbulas trampa sudame- altas de elementos químicos saudables para o ricana que a realiza, voando polo aire, para, dese corazón. modo, escapar dos depredadores. 49. Unha das formas máis efectivas de re- 35. A Janjucetus Hunderi, unha feroz es- cuperación en atletas, tras os exercicios, é beber pecie de balea relacionada coa moderna balea un vaso de leite con chocolate. azul, viviu nos océanos hai 25 millóns de anos 50. Investigadores da Universidade de alimentándose de quenllas cos seus enormes Manchester lograron inducir o crecemento de dentes en forma de navalla. dentes en polos normais, activando xenes que 36. Análises de ADN determinaron que os permaneceran latentes durante oitenta millóns británicos descenden dunha tribo de pescadores de anos. españois que atravesaron o Golfo de Biscaia hai Tamara Leal Lorenzo (2º E Bach.) case 6.000 anos. 31

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Medios, personaxes e aritmética I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» “Existen máis de catro mil linguas e varias decenas de alfabetos e sistemas de escritura, só existe un sistema de numeración escrita. En poucas palabras, os que consideran as cifras como algo inhumano deberían reflexionar sobre isto”. Antonio J. Durán, Profesor da Facultade de Mcas. da U. de Sevilla. Pode ter graza que Lolita lle diga ao Cordobés: “Coñecémonos hai moitos anos, pero ti tes que ser moito maior ca min, porque xa cando era nena me levabas 25 anos. Así que, fíxate agora...” (que curioso!, as diferenzas de idade aumentan co paso do tempo). Incluso que o concelleiro de Tres Cantos (Madrid) reclame o pago, en precisos DIVULGACIÓN CIENTÍFICA termos porcentuais (?), polos servizos prestados: “Somos 11, eu quero o meu 11%” (100:11=9´09%. Aínda quería roubar un 2% máis). Pero non ten tanta que comentaristas deportivos (co título de licenciado en Ciencias da Información), de cadeas estatais e privadas – non cito casos concretos pois son multitude - confundan a parte co ordinal: “…quedou na quinceava posición”. Referiranse á decimoquinta posición?. Ou que na cadea SER un sesudo locutor de telediarios invente un número moi grande, pero non tanto como o infinito: “Ante estes feitos. O número de opinións expresadas é case que infinito”. E que dicir da sopa de números, empregos, parados e porcentaxes, paroxismo da desinformación, cociñada por un xefe de informativos de Antena 3?: Coñecéronse as cifras do paro correspondentes ao último mes. Creáronse dezasete mil trescentos corenta e dous mil oitocentos cincuenta e tres novos empregos (textual), o que supón que o número total de empregos aumentou nun cincuenta e sete mil novecentos vintetrés por cento (tamén textual). O número total de parados queda así en dezaoito coma sesenta e catro. Paréceme máis preocupante que un inspector de finanzas e expresidente do Goberno do Estado, José María Aznar, multiplique por cinco a marca mundial dos dez mil metros e de paso aprenda do xefe a sentarse á mesa: “Primeiro Bush coloca os pés enriba da mesa, vólvese cara a min e dime: eu corro catro quilómetros en 6 minutos e corenta segundos. Entón ergo os meus pés, póñoos tamén enriba da mesa, xírome e contéstolle: pois eu fago dez quilómetros en cinco minutos e vinte segundos” (10km/(5´20”) = 10km/0´0889h =112´5km/h)(Seguramente quixo dicir que, durante 10 kilómetros facía cada kilómetro en 5 minutos e 20 segundos). Será por esas lindezas polo que, operando coa mesma audacia co infinito, o gaba o seu colega Mariano Rajoy, rexistrador da propiedade e candidato á Presidencia: “Vendo o que está a pasar agora en España, a figura de Aznar multiplícase por 150 millóns, ou case que polo infinito” . Tampouco se queda curto o seu compañeiro de goberno Federico Trillo, letrado do Consello de Estado e do Servizo Xurídico da Armada, manexando as unidades de lonxitude: “.... os restos estaban esparexidos nun radio dun kilómetro cadrado.” E moito máis que Pilar del Castillo, ex ministra de Educación, catedrática de Ciencia Política na Facultade de Ciencias Políticas e Socioloxía da UNED., nai da lei que ía resolver todos os problemas do ensino (LOCE), afirme que “os fondos destinados a bolsas de estudos aumentaron entre 1996 e 2002 nun 32%, pasando de 480 millóns de euros a 736 millóns.” . Eu pensaba que se incrementamos 480 millóns nun 32% obtiñamos 633´6 millóns (480.1´32 = 633´6). Tampouco se libra das meteduras de pata a Literatura: “Flora descubriu que tres cuartas partes dos asistentes eran patróns e só un terzo obreiros” (Mario Vargas Llosa. El Paraíso en la otra esquina.). Non habería ninguén no longo proceso de elaboración da novela que lle advertise a don Mario que 1- 3 = 1 e que 1 = 1 . Ou había patróns que 44 43 32 eran á vez obreiros? Nin o mundo do Cine: “Tes 47 horas para

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» seus innumerables segredos”. escribir 10 cancións. Así que xa o sabes, Pero, é tan desolador o panorama?. 4 horas e 7 minutos para cada canción”. Francamente, non. A prensa, a televisión, (Fernando Trueba. Sal gordo) a literatura, os medios en xeral, no noso país, gozan de boa saúde aritmética. Os casos anteriores son excepción, aínda que cómpre detectalos, non debemos admitir que se dispare inpunemente á liña de flotación da linguaxe, nin consentir que “mexen por nós”. Diariamente lemos e escoitamos noticias cheas de números, porcentaxes, compara- cións, índices, gráficas…, rigorosamente DIVULGACIÓN CIENTÍFICA tratados. Incluso no humor gráfico se pode facer un uso exquisito dos recursos numéricos como nestas viñetas do enxeñoso Peridis, publicadas hai ben pouco nun dos diarios de máis tirada do Estado. Efectivamente, hai moito cretino nos Nin o humor gráfico: querido Forges, non medios e moito necio presumindo de confundas á xente, o cociente de dous que para triunfar (?) non lle fixo falta a números iguais é a unidade, non o cero. aritmética. Tamén é certo que a cultura Coñecéndote, seguro que estás de coña. Por non é un valor que se cotice, non dá cartos certo, vexo que fas a perversa clasificación nin produce pracer inmediato. Pero, e inclúes a Deus nos “de letras” . canto aporta unha mínima competencia Tamén nas elites intelectuais temos numérica á comunicación e á formación representantes destes desaguisados: dun sólido espírito crítico - imprescindible “un grupo de matemáticos fixo un para ser libres, xa está ben de militancia experimento: escolleu a catro catedráticos universitarios (de Dereito, Historia, Anatomía e Bioquímica) e púxolles una simple operación para saber se eran capaces de lembrar cómo se opera con fraccións sinxelas, algo que os nenos aprenden a facer cuando teñen 9 ou 10 anos. Tratábase de sumar 1/3+1/6. Só un deu a solución correcta” (1/3 + 1/6 = 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2)”. O colmo é a manipulación intencionada con fins publicitarios: “O IVE baixa dun 15% a un 6%; agora entrar en Meliá Hoteis custaralle un 9% menos”. Con que sutileza nos queren confundir e, de feito, a primeira vista, o razoamento parece correcto, pero facendo un sinxelo cálculo comprobamos que a baixada foi só dun 7´83% respecto do prezo anterior. Prezo sen o imposto, P; prezo co 15% de recargo, 1´15xP; prezo co novo recargo do no pensamento único –, e canta felicidade 6%,1´06xP. a liberdade! Penso que a boa xente que á hora de pagar 1’15xP-1’06xP (1’15-1’06)xP 0’09 = = = 0’0783 Entón 1’15P 1’15P 1’15 che di inxenuamente: ”fai ti as contas que Frivolidade, prepotencia, soberbia ou eu son de letras”, está a confundir o cu engano? En calquera caso, ignorancia e coas témporas. Dende logo, non sabe o que falta de respecto cara aos números, “un perde. Quizais, a lectura pausada deste dos máis fantásticos descubrimentos da fermoso poemiña - versión poética dos humanidade; quizais o máis fecundo, pois axiomas de Peano,1 un xenio das letras,- debía permitir ao ser humano intentar que tan ben describe a inicial relación da medir o mundo, comprendelo un pouco 33 mellor e poñer ao seu servizo algúns dos 1 Giuseppe Peano. Piamonte (Italia, 1858-1932). Profesor de Matemáticas da Universidade de Turín. En 1889 publicou os 5 axiomas que definen os números naturais en termos de conxuntos

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» humanidade cos números, nos axude a esquecer para sempre aquel inxusto tópico. Juntó una piedrecita de un ave con otra, un trueno dura con un trueno, como la piedra, un águila caída que puso tantos números con otra águila, sin gastarse, y adentro una flecha con otra del número otro número y en la paciencia del granito y otro adentro del otro, una mano prolíferos, fecundos, hizo dos incisiones, dos heridas, amargos antagónicos, dos surcos: nació el numerando, número. creciendo DIVULGACIÓN CIENTÍFICA Creció el número dos y luego en las montañas, en los intestinos, el cuatro: en los jardines, en los subterráneos, fueron saliendo todos cayendo de los libros, de una mano: volando sobre Kansas y Morelia, el cinco, el seis, cubriéndonos, cegándonos, matándonos el siete, desde las mesas, desde los bolsillos, el ocho, nueve, el cero, los números, los números, como huevos perpetuos los números “Una mano hizo el número” Pablo Neruda Ferrol. Febreiro de 2008, José Luis de Castro Lorenzo BIBLIOGRAFÍA - CORBALÁN, FERNANDO. La Matemática aplicada a la vida cotidiana. Grao. Barc. 2006. - DURÁN, ANTONIO J. Vida de los números. T ediciones. Madrid 2006. - IFRAH, GEORGES. Historia universal de las cifras. Espasa Fórum. Madrid 1997. - SORANDO, JOSÉ MARÍA. Gazapos matemáticos en el cine y en la televisión. Suma (Revista sobre a ensinanza e aprendizaxe das MATEMÁTICAS), nº 55. Xuño 2007. - VARGAS LLOSA, MARIO. El paraíso en la otra esquina. Alfaguara. Madrid 2003. - Prensa: ABC, El Mundo, El País, La Vanguardia. - Televisión e Radio: Antena3, Tele5 , TVE1, TVE2, La SER. QUE É O TEMPO? Por que pasa o tempo? Podemos camiñar ata a esquina e volver, ou subir ao piso de arriba e baixar. Por que non podemos entón viaxar ao pasado ou ao futuro e regresar? Supoñamos que preparamos un café con leite: Envorcamos o café na cunca, engadimos un pouco leite, azucre a gusto e revolvemos. Finalmente obteremos un líquido homoxéneo: o café e o leite mesturaranse e o azucre disolverase. Con todo, se revolvemos en sentido inverso non logaremos volver a separar o café do leite, nin extraer o azucre. Está claro que se observamos un vídeo da preparación dun café con leite, darémonos conta deseguido se o estamos vendo de atrás para adiante ou no sentido correcto: na natureza non ocorre que o café e o leite se separen revolvendo, nin moito menos que cada un dos líquidos che saia desde a cunca ao seu correspondente recipiente, nin que metamos a culler no líquido adozado e saquemos o azucre para volver a pólo na azucreira. Está claro que o tempo transcorre nunha dirección e non na outra. A pesar do dito anteriormente, para as leis da mecánica é indiferente o sentido en que transcorre o tempo: se miramos un vídeo do movemento da Lúa e da Terra cara a adiante ou cara atrás, en principio non notaremos ningunha diferenza, agás que os corpos se moverán en sentido inverso, o que é perfectamente fac- tible de acordo á física. Contemplado en detalle, si existe unha diferenza: debido ás forzas da marea, a Terra vai diminuíndo moi lentamente a súa rotación ao redor do seu eixe (o día alárgase) e a distancia media entre esta e a Lúa crece. Se consideramos o movemento dun péndulo, este irá diminuíndo lentamente a amplitude da súa oscilación debido ás forzas de rozamento. Sempre parece haber algún sutil efecto que delata o sentido 34 do paso do tempo, aínda que este non é evidente nas leis da mecánica. Tamara Leal Loenzo (2º E Bach.)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO QUENTA REALMENTE UNHA MANTA? I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» A calor pode transmitirse Unha das funcións da de tres formas diferentes: con- roupa con que nos vestimos é dución, convección e radia- dificultar as correntes de con- ción. Aínda que as tres se dan vección que facilitarían as perde forma simultánea, unha de- das de calor. Os ventiladores las adoita ter maior relevancia que usamos no verán para re- en cada situación. frescarnos baséanse tamén na convección forzada. Sentimos frío cando o noso corpo perde calor. Canto A perda de calor debida DIVULGACIÓN CIENTÍFICA maior é a velocidade á que per- á convección forzada depende, demos calor, maior é tamén a por suposto, da velocidade da sensación de frío. corrente de aire Na perda de calor a tra- Se suxeitamos unha ba- vés da pel a convección adoita rra de ferro coa man e o outro contribuír de forma decisiva. Esta forma de extremo está ao lume, é probable que, a non transmitirse a calor dáse nos corpos fluídos ser que sexa moi longa, teñamos que soltala, (líquidos e gases) e supón se non queremos queimar- a presenza de correntes no nos. A través da barra de interior dos mesmos. Masas ferro, así como no interior de fluído a baixa tempera- de calquera sólido, a calor tura substitúen a masas de transmítese por un meca- fluído a maior temperatura nismo denominado con- que están en contacto co foco dución. Os metais son moi calorífico. Estes movemen- bos condutores mentres tos de fluído prodúcense, en que os tecidos cos que nos xeral, como consecuencia vestimos e cos que se fan as da diferente densidade que mantas son moi malos con- presenta o fluído quente en dutores. relación ao fluído frío. Unha manta, xa que Se nun recipiente logo, non “dá calor” senón transparente con auga que está quentándose que dificulta as perdas do mesmo por ser botamos unhas pingas dun colorante, obser- mala condutora. Tamén dificulta as perdas varemos as correntes de convección. Prodú- por convección ao dificultar as correntes de cense cando a auga do fondo aire. se quenta e sobe deixando o A radiación é a tercei- seu lugar á auga que baixa da ra forma en que a calor pode superficie. transmitirse. Todos os corpos Se pomos a man sobre emiten e absorben calor en un radiador (deberiamos cha- forma de radiación. En xeral, marlle convector) en funciona- canto maior é a temperatura, mento, notaremos a corrente maior será tamén a enerxía de convección que fai que o radiante emitida. Unha gran aire quente suba. parte da enerxía da Terra pro- vén da radiación solar. Unha variante denomina- da convección forzada ten lu- Unha superficie que ab- gar cando as correntes non son só debidas sorbe ben a radiación que incide sobre ela a diferenzas de densidade. Se se forzan as percibímola de cor negra. correntes, a transferencia de calor é maior. Ao contrario, unha superficie que per- Se remexemos a auga que se está quen- cibimos como branca é aquela que non ab- tando ao lume, provocamos convección for- sorbe practicamente nada da radiación que zada e o quecemento prodúcese máis rapi- recibe. damente. De forma análoga, ao situar un 35 Tamara Leal Loenzo (2º E Bach.) ventilador fronte a un radiador, a habitación quentarase moito máis rápido.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO ÁMOTE, IOLANDA I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» A obra de teatro que fomos ver os alumnos de 2ºC A obra de bachallerato ao Centro Cultural Torrente Ballester o pa- trata de provocar sado mes de outubro, foi unha obra de Belén Roca, inter- nos xoves adoles- pretada polos alumnos do Obradoiro de Teatro do CIFP centes unha pe- Rodolfo Ucha, adolescentes coma nós, e enmarcada no quena reflexión programa Teatro con G. O argumento da peza era o se- para poder cam- guinte: biar a nosa men- talidade. Por moi Un grupo de amigos de entre dezasete e dezaoito xoves que sexa- anos aproximadamente, saen unha noite de festa, van á mos, un simple praia, pásano ben, beben moito… Na escena seguinte saen accidente pode dous cativos tirados no chan, moi bébedos… un deles dálle acabar coa nosa a chave do coche ao outro e este condúceo… Logo aparece vida moi facil- unha escena nun hospital, co neno que lle deu as chaves mente. Temos ao outro en cadeira de rodas, onde lle anuncian que o ra- unha vida moi paz que ía con el no coche morreu… El non lembra se longa por diante conducía el ou o seu compañeiro; séntese mal, ten dous e non podemos compañeiros máis da súa idade na habitación. Un deles desperdiciala soña cunha famosa da televisión, é o seu amor platónico; nunha parvada soña con que son noivos, que están namorados… Todas as FILA CERO de saír de festa, beber e logo coller o coche baixo os efec- noites soña con ela. tos do alcohol porque cada fin de semana están morrendo Unha mañá o neno soñador ten que ir facer unhas moitísimos rapaces por accidentes de tráfico. Polo tanto, probas. A obra déixanos un final aberto, xa que na escena debemos previr iso. Se bebemos, non debemos conducir. saen todos os rapaces que foron á festa e mesmo o da ca- Carla Díaz Rodríguez e Cristina Rodríguez Alonso deira de rodas chorando. Por este detalle supoñemos que ( 2ºC Bach) o neno que tanto soñaba con aquela rapaza da televisión morreu nas probas. OS CRAVOS DE PRATA Aínda que, coma moralexa final, O día 31 de Outubro, a familia do protagonista rema- algúns alumnos de 2º de Bacha- ta farta del e marcha co diñeiro, relato fomos ver ao Torrente Ba- deixándoo só e sen cartos. llester a obra Os cravos de prata, representada polo I.E.S de Fene. En canto á representa- Trata do moribundo Antón Do- ción, xa ao comezo nos adverti- pico, que decide preparar o seu ron que os actores non tiveran propio velorio e enterro, o cal ten moito tempo para ensaiar o seu que ser moito mellor que o que papel, polo que podían fallar ao tivo o señor Barallobre (o máis representalo, e así foi, nalgunhas rico desa aldea). Cre que así terá ocasións. Tamén nos dixeron máis honra e se falará moito del. que o actor principal, Roberto Rodríguez, tivera un acciden- A peza toca temas moi im- te pero que ía actuar de todos modos, aínda que iso non portantes da sociedade, como o egoísmo e a falsidade (que supuxo ningún problema, xa que o colariño dáballe ao seu demostran tamén moitos personaxes que acoden ao velo- papel de enfermo, se cadra, máis realismo. O rapaz actua- rio). ba ben, representou o seu papel axeitadamente, se non con- O egoísmo, encarnado no protagonista, lévao á nece- tamos que ía dun lado a outro do escenario co guión, sen sidade de aparentar moito máis do que ten a costa da súa case agochalo, o que tamén fixeron as demais actrices, que, familia. Isto só reflite a excesiva valoración do material, exceptuando algunhas risas e unhas cantas equivocacións, promovida pola nosa sociedade consumista, que empurra á actuaron tamén ben. xente a gastar máis do que ten en cousas que, en realidade, En canto á escenografía e ao vestiario, foron axeita- non necesita. Unha vez morto, que máis lle dá a Antón ter dos, sen pretensións, sinxelos, efectivos e realistas. dous, catro ou ningún cravo de prata? Non lle importa máis deixar á súa familia nunha boa situación? Ese egoísmo só En conclusión, a experiencia estivo ben, aínda que se remarca o seu complexo de inferioridade e non fai ben a notou a necesidade de máis ensaios. ninguén. Polo tanto a obra ten moito significado: a impor- 36 Pilar Perales Pérez e Alba Rodríguez Piñeiro (2º tancia que lle dan os personaxes ao diñeiro como medio de D Bach.) ascender na escala social, por enriba de todo e de todos.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Band’ e ‘banda I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Band’e’banda é un grupo de rock de Ferrol. A súa voz e guitarra, Pepe, tivo a xentileza de concedernos unha entrevista que realizamos para Fóra de Portas. - Cando formastes o grupo? - Hai cinco anos - Quen tivo a idea? - A idea comezou porque Maikel, o batería, había uns anos que formara un grupo musical cuns amigos e coñeciá- monos todos. Un destes rapaces faleceu nun accidente de tráfico. O grupo desfíxose e eu era un dos seus admiradores; seguíaos a todas partes... ademais sempre tiveramos a intención de facer algo xuntos. Despois dun tempo saiu a idea de facer o grupiño e aquí estamos, ‘’facendo ruído’.’ - De onde vén o nome de ‘’Band’e’banda’’? - Pois eu creo que o cambio climático, evidentemente, a fame e as enfermidades coma o cáncer e a sida, entre outras - Antes chamabámonos ‘’A 2 velas’’. Eramos tres no cousas. grupo: Reina, o baixista, Maikel e máis eu, a voz e guitarra. Ao ano de xuntarnos como ‘’A 2 velas” veu Juse, que é FILA CERO - Para vós a música é unha afección, verdade ? o outro guitarra. Como queriamos montar unha páxina web, e - Para ben ou para mal, si; por iso vos dicía que non ‘’A 2 velas’’ xa existía, decidimos cambiar o nome. Barallamos chegaremos a ningures coa música, cada un ten a súa vida uns nomes e o que menos nos desgustou foi ‘’Band’e’banda’’ e dentro dela os seus traballos, o que nos limita moito no - Que significa? momento de conseguir tocadas, de quedar para ensaiar....Eu, por exemplo, son empresario; Juse é garda forestal; Maikel - Band’ e ‘Banda. É como “band” en inglés e “banda” está na mariña e Reina é garda de seguridade. en castelán; un xogo de palabras, pero se non o ves podes pensar que ‘’uns amigos que van de banda’’ - No voso disco ‘’Tokmos otra?’’ aparece unha canción que se chama ‘’El Avanzado’’. Dinos, quen é - Que expectativas tedes para o futuro? ‘’El Avanzado’’? - Ningunha. Oxalá sigamos xuntándonos e facendo - A historia do “avanzado” xurdiu cando fomos tocar música que é o que nos gusta. Se podemos tocar por aí fóra, lonxe, foi na Pobra de Trives. Alí estivera traballando Juse pois moito mellor, pero como está dicícil.....non creo que con- antes de vir para Ferrol e, antes de tocar con nós, el tocaba sigamos nada na historia da música. nun grupo onde ninguén dominaba moi ben os instrumentos, - Que tipo de música vos inflúe? el era o que máis sabía de música, e por iso lle chamaban - O bo do grupo é que sempre facemos música que “avanzado”, por ser un avanzado na música. Disto decatámo- nos gusta aos catro, logo dentro de cada un dos membros nos o día que tocamos alí e decidimos facer un tema sobre do grupo, hai gustos moi distintos. Dende cousas moi sesen- ‘’ el avanzado ‘’, que é unha pequena pincelada de como o teiras ata música electrónica, no meu caso. É que abrangue pasamos naquel lugar durante día e medio. moito.... nós o que facemos é un tipo de música máis ben de - Imos ver algún disco máis de Band’e’banda? guitarreo, que nos gusta a todos. Dende aí as influencias xa - Oxalá. Hai máis temas, tanto nosos como versións serían máis variadas. para os directos; o que acontece é que queriamos promocio- - Hai algún disco ou canción que che impacta- nar este disco un pouco por internet e un pouquiño cos CD’s, ra? e ir movéndonos polos diferentes locais. Oxalá gravemos - Si, hai anos alucinaba con AC/DC. Senón....”Points máis, pero de momento non estamos pensando niso. O máis of Authority” de Linkin Park. inmediato que queremos facer é cambiar un pouco o reperto- - Quen é o autor das letras e da música? rio, que é o que facemos todos os anos, por iso hai temas no- - Xeralmente son eu. O que pasa é que hai unha idea sos que xa non tocamos. Pero están aí e, se un día se gravan, e, se gusta, todos dan o seu toquiño, que é diferente en cada o mundo coñeceraos, pero mentres.... un. É unha idea orixinal cunha guitarra española e cunha me- - Ata aquí chegamos pola nosa parte, se queres lodía de voz, a partir de aí cada un mete o seu gusto. engadir algo... - En que te inspiras para compoñelas? - Pois mira, esta debe ser a terceira entrevista que nos - Na noite, basicamente. Os nosos temas non falan de fan xa. De momento non temos ningunha tocada pero prepa- grandes cousas, de problemas sociais nin nada diso. Son le- raremos os novos temas e....nada máis! tras un pouco divertidas e, ás veces, con ese toquiño serio. - Moitas grazas, Pepe - Cres que a música ten unha responsabilidade Para máis información sobre Band’e’banda visita a social? súa páxina web ‘’www.bandebanda.com’’ onde podes escoitar - Responsabilidade? Non creo. os seus temas, ver fotos e coñecer os membros do grupo. 37 - Cales son os problemas máis importantes aos Mª del Mar Llago de Cal (2º B Bach.) que se enfronta o mundo hoxe en día?

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO CANDEA HUMANA I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» “Teño as barbas de Federico Nietzsche Os tacóns da moza sonche pegadas nas teclas da máquina de mecanografar das divisións da beira- rrúa: “Ségueme. Ségueme. Segue o meu vestido roxo aínda que esteas comprometido”. Rúa Compostela ás 2 da madrugada. Noite estrelecida. A navalla coma a fina á dun corvo imprimada nun lóstrego de prata. Metanfetamínicos. Non existen mulleres isómeras. Non son Misóxino. Vouna anavallar. Tes un lóstrego encaixado nas paredes do estómago rula. As teclas desacompásanse nunha danza ou RECUNCHO LITERARIO trance: “arggjdk00987” Limpo as mans, gardo o colar de pérolas. Tes un ollar de raíña da sabas ofendida” - A sentenza declárao culpabel. - Xuíz do carallo Vou ao cárcere. No furgón podo ver o pestanexo do semáforo a cambiar mentres penso que as mulleres só coñecerán as ás de corvo no ventre con cesárea, e resulta unha mágoa. Non son misóxino. Vou empapar en gasóleo a roupa en canto poida. Metela entre os beizos pintados de carmín. Na com- bustión bicar o meu dobre no espello. Sempre quixen un bico agarimoso. P É literatura, o autor non é machista. .D: Iago Fernández Pérez (2º A Bach.) carreiros que ulían a mollado, verdes como non hai outros, e Dixérame que tiña un espertador no corazón, que no que pouco a pouco, a calor do día ía secando. Andabamos e an- momento máis inesperado, saltáballe a alarma, e todo o corpo dabamos entre árbores, fentos e ortigas, empapándonos de aire comezáballe a vibrar sen poder ela facer nada por detelo. Mar- puro, desconectando da realidade. Cada metro que subiamos tina era así de especial. Sempre coas súas bolboretas nos ollos, daba máis sentido ao esforzo esgotador daquel curso. As mil nacendo ventos de primavera. Poñía un sorriso en cada vida que dúbidas que tiñamos, as cifras e letras dos exames, as tardes, pasaba polo seu lado. noites, mañás de estudo...Todo iso esvaecíase fronte aos sons Había moito tempo xa que non sabía nada dela, e o inver- dos paxaros nas pólas, ao abaneo das follas que tamizaban o no pasara chovendo ceos grises ata o mes de Maio. Por aqueles sol, e o zunido dos meus oídos. Paramos a beber nun manancial días ninguén pensaba en nada que non fose estudar. Nin sequera deses que parecen de conto, con floriñas brancas e lilas arredor os soños eran capaces de escapar, e o máis que chegabamos a das pedras húmidas. Auga que téndoa na boca, faite sorrir cos imaxinar, era ese futuro tan próximo que nos esperaba. dentes conxelados, e parece que che limpa ata o espírito. Perco- Unha mañá calquera o aire ergueuse cálido, os paxa- rremos os últimos quilómetros máis paseniño, falando sen parar ros cantaban na praza, o dono do quiosco vendía o primeiro dos nosos mundos ata chegar á meta. Deitamos as bicicletas na xornal cun sincero “Bos días”, e os veciños do portal 54 saían herba con coidado (porque despois de todo eramos ladroas, pero a pingueiro cara o traballo. De súpeto, entre a atarefada pero con sentimentos), e deseguido tirámonos as dúas. Alí estabamos, silandeira normalidade, un “CLICK” escoitouse en toda a zona. en Punta Peneda, ante a infinita inmensidade. Caladas na alti- Martina acordou de golpe, berrando AAAAAAAAAHH!!, como tude, mirando a silueta do mar na terra, aquela gorxa perfecta cando soñas que caes por un precipicio. E entón, soubo que era de liberdade. Suspirei...amodo...e tranquila. Martina pechou os un deses días. Sabíao todo o mundo, incluso as pombas máis ollos e un sorriso fuxiu como sentenza. parvas da praza. Dun salto deixou a cama, e por casualidades - Non o podo crer. Que esteamos aquí arriba...- dixen eu. da vida -supoño- apareceu no café onde eu almorzaba. Viume, - Seino, parece incrible, pero éche así. O tempo vai máis sorriu, acercouse rápido, sentouse, falaba correndo con gargalla- rápido que un torrente de auga. Só foron oito meses vertixinosos das polo medio, tocaba o pelo, miraba arredor, collía aire, “un va- máis. siño de auga por favor!”, e eu non daba creto. “PARA! Explícame amodo o que...” Sen poder acabar levoume unha man ao peito; e - Custou, pero chegamos... sentino...O espertador, facéndolle vibrar a vida por dentro. Era - Non dubidei nunca de que o fariamos.- contestou Marti- certo! Convenceume en dous segundos, e sacoume de alí en tres. na, e volveume levar a man ao peito.- Mira! Xa está parando... Decidín deixarme ir, sen máis, para ver se a miña vida tamén era Ficamos unha hora ingrávidas naquela paisaxe. Respira- quen de vibrar. O mellor sempre ocorre sen esperalo. Ao saír, bamos o comezo dun algo novo, co medo do tempo escorregadizo non sei nin como nin por que, había dúas bicis aparcadas na ás costas, e a inquedanza do porvir a dous meses de distancia. porta; bicis que aos dez segundos estarían baixo as nosas per- Martina simplificou os enigmas en tan só un día. E dende aquel nas, pedaleando como alma que leva o demo, cos dentes aper- intre, souben o que é espertar cando soa unha alarma no cora- 38 tados e pensando “corre,corre,corre,corre!!” Cando me decatei, zón. estabamos a rir a cachón xa fóra da vila, e falando de cousas con Carolina Salceda García (2º BACH. B) Martina, fomos trazando unha ruta sen querer. Metémonos por

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Unha anciá desarmou a tres ladróns I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Unha muller de 76 anos impediu que tres delincuentes roubaran na súa tenda ao sacalos a empurróns do seu negocio, informaron medios de prensa da cidade colom- biana de Bucaramanga, onde ocurriu o suceso. A emisora Caracol Radio indicou que Ana Henao evitou que os tres ladróns asaltaran o seu pequeno negocio, no barrio popular de San Francisco da capital do departamento de San- tander, que nese momento era atendido polo seu neto de doce anos. A realidade supera a ficción Os visitantes dixeron ser clientes habituais e pediron tres gasosas, pero máis tarde desenfundaron armas de fogo para encanonar o menor e obrigalo a entregar o diñei- ro. A anciá acudiu a socorrer ao seu neto e solicitou axuda a berros aos veciños, mentres tumbaba no chan a un dos delincuentes que tiña na man unha pistola, segundo indicaron algunhas testemuñas que agora chaman a Ana Henao “A superavoa”. Dous dos asaltantes foron aprehendidos pola Policía e o terceiro logrou fuxir. A anciá declarou que os seus tres fillos lle dixeron que están orgullosos da súa valentía, pero pedíronlle non repetir ese tipo de reaccións heroicas para non poñer en perigo a súa vida. Comentario: Logo din que os maiores son un estorbo, e que non serven para nada! Un fuxitivo dun cárcere brasileiro cansou da comida da súa nai e regresou á prisión Un home que fuxira dun cárcere do estado brasileiro de Sao Paulo percorreu uns dous mil quilóme- tros, a pé e a dedo, para regresar á prisión porque estaba “pasando necesidades” e “cansara da comida da súa nai”. O caso de Eriomar Nogueira, de trinta e cinco anos, sorprendeu ás autoridades da prisión de Ta- bauté, non só pola súa decisión de regresar a un ca- labozo oito meses despois de escapar, senón tamén polas razóns que o levaron a facelo. Na súa fuxida, conseguiu chegar ata o pobo de Esplanada, no estado de Baía, onde reside a súa nai. Arrepentido e convencido de que estaba mellor en prisión, optou por regresar e ata quixo entre- garse nalgunha comisaría polo camiño, pero sinalou que”ninguén” quería arrestalo, pois non había orde de busca e captura contra el a nivel nacional. Sen diñeiro, percorreu a dedo, e incluso a pé, boa parte dos case dous mil quilómetros que separan Esplanada do cárcere de Tabauté. Alí estivera preso dous anos e aínda debía permanecer outros oito, ata completar a pena 39 de dez que lle puxo o xuíz debido a reiterados furtos. Comentario: Pois ao final vai resultar que a comida do cárcere non é tan mala.

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO Un estudante da Universidade de Alcalá I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» editou “La Biblia” en papel hixiénico Raúl Camarero, un estudante de Humanidades na Universidade de Alcalá, editou dúas grandes obras da literatura universal: “La Biblia” e “Las historias y desventuras del ojo del culo” de Francisco de Quevedo, nun pintoresco formato: papel hixiénico. A idea, como explicou o propio autor, xurdiu dunha obra de teatro na que participou, chamda “ Emprendedores”. Nela uns xoves montan unha editorial que publica en papel hixiénico grandes obras da literatura. A realidade supera a ficción Da ficción á realidade, Camarero e outros compañeiros do seu grupo de teatro comezaron a publicar en papel hixiénico textos literarios tras o éxito obtido coa obra teatral. Conseguiu o primeiro premio do XIV Certame Literario da Universidade de Sevilla na modalidade de Teatro. Camarero explicou que a intención dese proxecto é animar á lectura e conseguir que, acercando os textos á xente desta maneira, se anime a ler literatura. Despois de “La Biblia” e o curioso relato de Quevedo ”Las historias y desventuras del ojo del culo”, este xove estudante seguirá editando en papel hixiénico máis obras literarias. Comentario: Por moito que falen de animar á lectura literaria, as intencións vense claramente: afo- rrar presuposto. Atraca un banco cun iogur A Policía Nacional detivo un home duns sesenta anos despois de que intentara atracar un banco en Cádiz ameazando con facer estoupar unha bomba que asegura- ba levar na súa mochiliña, onde o que verdadeiramente levaba era un bocadillo e un iogur, segundo informou a Europa Press a Dirección Xeral da Policía. Os feitos ocorreron no barrio da Viña (Cádiz), cando S.M.D., con cinco deten- cións previas, entrou nunha sucursal bancaria cunha bolsa de plástico na cabeza e esixiu á caixeira todo o diñeiro, porque se non faría estoupar unha bomba que levaba. Non obstante un empregado da sucursal conseguiu quitarlle a bolsa de plástico que usaba como carapucha, polo que se viu obrigado a emprender a fuxida. A completa descrición física aportada polas testemuñas permitiu a súa rápida detención. Na Comisaría, S.M.D., que levaba a mesma indumentaria que no momento do atraco, foi sometido a un rexistro no que se descubriu que na mochila, onde dicía levar a bomba, só había un bocadillo e un iogur. Comentario: Estes ladróns cada vez se fan máis “cremosos”! Un condutor de catro anos Un neno de catro anos, baixo a atención da nai, conduciu de madrugada, sen problemas, un automóbil cara a unha tenda de vídeos. De regreso á casa, golpeou tres coches, incluído un da policía. A nai do neno precoz explicou ás autoridades que lle ensinou a conducir o ve- hículo, pero non dixo os motivos que tivo para confiarlle o volante pouco despois da media noite dun venres. Aínda que non podía alcanzar o acelerador cos pés, o menor foi quen de conducir o coche medio quilómetro de ida á tenda (que á 01:30 xa estaba pechada) e outro tanto de volta. Comentario: Teremos diante un aprendiz de Alonso, un toliño ao volante ou unha nai que aposta pola emancipación precoz? 40 David Dopico Saavedra (2º B ESO)

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Letras Galegas 2008 Diferenzas Sopa de Letras Entre as dúas imaxes (onde está Xosé María Álvarez Blázquez e algúns dos seus títulos) hai oito diferenzas. Atópaas. BRINCADEIRAS Xosé María Álvarez Blázquez Na Sopa poderás atopar o nome de dez animais que aparecen no poemario “Roseira do teu mencer” (1950) de Xosé María Álvarez Blázquez, dedicado á súa primeira filla, a quen chamaban “Colorín”. V Vogais perdidas perdidas d Este pergamiño perdeu case todas as vogais. Poderías reconstruír es-tes hendecasílabos do poema “Solpor” de Xosé Mª Álvarez Blázquez? 41

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Encrucillado 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 HORIZONTAIS: 2 1. Protagonista de “Roseira 3 do teu mencer”, alcume de Mª Luísa Álvarez Cáccamo, a 4 primeira filla de Xosé María 5 Álvarez Blázquez. Osíxeno. 2. VERTICAIS: 1. Nome dun irmán e dun fillo de Xosé Mª Álvarez Blázquez, e Existes. Pronome suxeito de tamén o primeiro dun grande amigo seu, o autor de “Longa noite de 6 1ª persoa. Instituto Galego da pedra” (1962). En latín, “lei”, ou, ao revés, xabón líquido. 2. Ao revés, senlleiro, Información. 3. Litro. Nome soli-tario. Existe. Toro de madeira que fica na terra logo de talar a árbore. 3. 7 da revista que Xosé María Leste. Localidade zamorana a onde foi desterrado Xosé María Álvarez Blázquez Álvarez Blázquez fundou con 8 despois da guerra (represaliado por ser galeguista). 4. Ao revés, nome dun Xoán Vidal cando estaba a peirxe de río ou tamén preso acusado dun delicto. “… segredo”, é a obra cume estudar Maxisterio en Ponte- 9 de Xosé Mª Álvarez Blázquez, que de ser escrita cando foi publicada, tería vedra (sinónimo de “vidro”). cambiado o devir da nosa poesía de posguerra, pois anticipa algúns rexistros da 4. Peito de muller. Nome ára- obra de Celso Emilio Ferreiro (é sinónimo de “cal, quenlla”). 5. Miserable, cativo (en plural “Os …”, obra de Xosé Mª Álvarez Blázquez, que desapareceu en 1936 destruída polos fascistas cando estaba a piques de saír do prelo na editorial be feminino. 5. Oeste. Ao revés, cromo. Latinismo que significa “o mesmo”. 6. Nós. Contracción de en + o. 6. Iodo. Ao revés, dirixíaste, encamiñábaste. Ao Toman a comida da noite. Ao revés, prefixo latino que significa “eu”. 7. Ao revés, dirixirse cara a aquí. 7. Moi claro, limpo. “Poemas de … e de min” (1949) revés, rastro que por detrás deixa na auga un barco cando navega. Oeste. 8. Ao é un libro de poemas neotrobadoristas e imaxinistas que foi escrito polos irmáns revés, localidade de Huelva célebre polos chistes que se contan dos seus Emilio e Xosé Mª Álvarez Blázquez. 8. Idioma que Xosé Mª Álvarez Blázquez habitantes. Ao revés, pronome suxeito de 2ª persoa. Fósforo. 9. Primeiro dos empregou para escribir case toda a súa obra lírica. Gramo. 9. Ao revés, nome cinco nomes que lle puxeron ao homenaxeado no Día das Letras Galegas 2008. dun irmán de Xosé Mª Álvarez Blázquez, autor de “O tempo desancorado” (1988). Cidade do sur da Galiza onde viviu Xosé Mª Álvarez Blázquez até morrer (a fa- Río italiano. milia deixara Tui fuxindo das represalias dos sublevados franquistas). Transformación Solución aos pasatempos VIÑETAS 42

Nº 20 - Maio 2008 OBRADOIRO DE XORNALISMO I.E.S. «CONCEPCIÓN ARENAL» Uxía Oña Lourido Katherine Cerdá Gallegos Helena Margarita Gomollón AUGA DO CEO Des Oiseaux chuchotaient d'aurore au fond du saule The Cupid child tired of the winter day Uns paxaros murmuraban na alborada no fondo do salgueiro qui noyait son reflet d'opale au bot de l'eau wept and lamented for the skies of blue que afogaba o seu reflexo de ópalo ´abeira da agua et des poissons roses dans l'ombre des roseaux till, foolish child! he cried his eyes way- and violets grew. e uns peixes rosas na sombra dunhas canaveiras s'étonnaient de cette verdoyante auréole; estrañábase desta aureola verde; et tout à coup dans un éclat d'aube et de miel Katherine Mansfield, (Lingua inglesa) e de súpeto nun estalido de alba e de mel l'eauu de sable devint un feuillage à la ronde O pequeno Cupido, canso dos días de inverno, e aug ade area fíxose follaxe de ceo quùn liquide de rêve avait vaincu le temps choraba laiándose polo triste ceo e o neno ido testemuñaba á xente car des poissons chantaient dans un saule du monde ata que, pobre neno! chorou pòr todos os ollos e medraron as violetas que un líquido de soño vencera o tempo et des oiseaux nageaient dans l'azur de l'etang! poi uns peixes cantaban nun salgueiro do mundo e uns paxaros Robert Goffin, (Lingua francesa) Trono natal nadaban no azul do estanque ENTROIDO 2008 43

1 2 4 3 5 7 6 12 13 9 8 10 11 1.- Capela de San Miguel; 2.- Casa de Curros; 3.- Chafariz da Praza do Mosteiro; 4.- As Burgas (Ourense); 5.- Alameda de Celanova 6.- Fachada Mosteiro de Celanova; 7.- Torre da Homenaxe de Vilanova dos Infantes; 8.-Claustro do Mosteiro; 9.- Mosteiro de Celanova 10.- Interior Capela San Miguel; 11.- Mosteiro de Celanova; 12.- Virxe de Cristal; 13.- Figura de Pérez Porto (Casa de Curros)

Foradeportas 08

0 comments

Notes on slide 1

Favorites, Groups & Events

Foradeportas 08 - Presentation Transcript

More by user

More info about this document

Categories

Foradeportas 08

0 comments

Notes on slide 1

Favorites, Groups & Events

Foradeportas 08 - Presentation Transcript

Related Presentations

More by user

More info about this document

Categories