DE REIS VAN DE ZON DOOR HET MELKWEGSTELSEL Ervaringen tijdens de laatste kosmische jaren  C .de Jager
De zon in het melkwegstelsel
AFSTANDEN EN AFMETINGEN
DE SPIRAALARMEN  Daarin de zon in  de ‘locale Uitloper’ of de ‘Orion Uitloper’ of ‘Orion Arm’
Beweging van de zon: het apex In Hercules, 18u 04m, 30 o ; snelheid: 20 km/sec t.o.v. omgeving. Omloopsnelheid om Melkwegc...
Zonnewind botst op interstellair gas – zo ontstaat de heliosfeer
Eigenschappen van de heliosfeer
Een beschermende magnetische wand   <ul><li>Elektrisch geladen deeltjes worden in de heliopauze afgebogen </li></ul><ul><l...
Ruimtesonde Ulysses detecteerde interstellaire stofdeeltjes (m -2  s -1 )
Onze nabije omgeving  Zon verblijft nu in de Orion-uitloper (korte zijarm) van het Melkwegstelsel; beweegt daar door de ‘n...
Inhoud van een spiraalarm: <ul><li>Hoofdzaak: IJl gas , met daarin diverse bestanddelen: </li></ul><ul><li>Grote Moleculai...
Grote koele gaswolk om Orion Grote Moleculaire Wolken in Orion: broedplaats van sterren
Moleculaire wolk in Orion   Links : in zichtbaar licht;  rechts : infrarode opname
Barnard’s lus in Orion
De Grote Magellaanse Wolk met  gebieden van stervorming  (IR; Akari)
Open sterhoop: de Plejaden
Open hopen: beperkte leeftijd
Open hopen vallen uiteen door:  <ul><li>Hoofdzakelijk door ontmoetingen met Grote Moleculaire Wolken </li></ul><ul><li>Ook...
Sterassociaties: jonge structuren <ul><li>Bevatten hete jonge sterren, die nog niet de tijd hadden om in hun evolutie af t...
De Zeta Perseï associatie  1,3 miljoen jaar oud  (Blaauw)
De Scorpio Centaurus Associatie
Vela supernova resten  afstand ca. 800 lichtjaar; explosie ca. 11000 jaar geleden
Ander deel van Vela SN rest
Onze nabije omgeving   Afmetingen van de afbeelding: 3000 bij 4000 lj
Zon verbleef ca 10 miljoen jaren in de (vrij lege) ‘lokale bel’  <ul><li>Ontmoet nu de aanstormende uitlopers van de Scorp...
40 000 jaar geleden begon onze ontmoeting met de ‘Cluster of Local Interstellar Clouds’
De loop door Melkwegstelsel Ontmoetingen met spiraalarmen
De rotatie van het Melkwegstelsel <ul><li>Melkwegstelsel roteert; zon loopt met 220 km/sec in ca. 250 miljoen jaar eenmaal...
Uit de Orion uitloper naar andere armen
Ander belangrijk aspect <ul><li>Bewegingsrichting van zon ligt niet in het vlak van het Melkwegstelsel; we bewegen er nu v...
Passages door het Melkwegvlak <ul><li>Bij deze golfbeweging kruisen we Melkwegvlak elke 35 miljoen jaren </li></ul><ul><li...
Schets van de beweging  differentiële rotatie met  Ω zon  >  Ω p
Doorgangen door spiraalarmen <ul><li>Gemiddeld eens per 145 miljoen jaren </li></ul><ul><li>Dit is geconstateerd door geme...
Hoe kosmische straling in verleden te meten? <ul><li>Meteoriet ontstond bij een botsing: verbrijzeling van groter stuk </l...
Bijzonder resultaat: intensiteit kosmische straling blijkt in antifase met temperatuur op aarde
Hoe vroegere aardatmosferische temperaturen te meten? <ul><li>In sedimenten: vergelijk hoeveelheid  18 O isotoop deeltjes ...
Onze reis gedurende laatste vier kosmische jaren  (Shaviv, 2006)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Reis van de zon door melkwegstelsel

1,814 views

Published on

1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
  • Betekent deze grafiek 1 stofdeeltje m^2 per 2,77 uur (10^-4 ) ?
    samenstelling van deze deeltjes van bvb. .3 micrmeter ? Koolstof ? Moleculen ?
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
No Downloads
Views
Total views
1,814
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
243
Actions
Shares
0
Downloads
60
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Reis van de zon door melkwegstelsel

  1. 1. DE REIS VAN DE ZON DOOR HET MELKWEGSTELSEL Ervaringen tijdens de laatste kosmische jaren C .de Jager
  2. 2. De zon in het melkwegstelsel
  3. 3. AFSTANDEN EN AFMETINGEN
  4. 4. DE SPIRAALARMEN Daarin de zon in de ‘locale Uitloper’ of de ‘Orion Uitloper’ of ‘Orion Arm’
  5. 5. Beweging van de zon: het apex In Hercules, 18u 04m, 30 o ; snelheid: 20 km/sec t.o.v. omgeving. Omloopsnelheid om Melkwegcentrum is 220 km/sec
  6. 6. Zonnewind botst op interstellair gas – zo ontstaat de heliosfeer
  7. 7. Eigenschappen van de heliosfeer
  8. 8. Een beschermende magnetische wand <ul><li>Elektrisch geladen deeltjes worden in de heliopauze afgebogen </li></ul><ul><li>Reden: elektrisch geladen deeltje wordt afgebogen in magnetisch veld </li></ul><ul><li>Die deeltjes bereiken ons dus niet </li></ul><ul><li>Maar neutrale atomen en moleculen en ongeladen stofdeeltjes gaan ongehinderd door </li></ul>
  9. 9. Ruimtesonde Ulysses detecteerde interstellaire stofdeeltjes (m -2 s -1 )
  10. 10. Onze nabije omgeving Zon verblijft nu in de Orion-uitloper (korte zijarm) van het Melkwegstelsel; beweegt daar door de ‘nabije’ omgeving
  11. 11. Inhoud van een spiraalarm: <ul><li>Hoofdzaak: IJl gas , met daarin diverse bestanddelen: </li></ul><ul><li>Grote Moleculaire Wolken (Giant Molecular Clouds): koele, vrij dichte gaswolken; bevatten veel materie; tot voor honderdduizenden zonnen; hier ontstaan sterren </li></ul><ul><li>Open sterhopen: ‘Recent’ gevormde sterverzamelingen, gem. 50 miljoen jaar oud en niet ouder dan miljard jaren </li></ul><ul><li>Sterassociaties: jonge open hopen met jonge nog niet ontplofte zware sterren; hoogstens tiental miljoen jaar </li></ul><ul><li>Supernova resten: gas van ontplofte supernovae </li></ul><ul><li>Gasbogen: de sterrenwind van hete sterren </li></ul><ul><li>Daartussen: ‘lege’ ruimten (voorbeeld: de locale bel) </li></ul>
  12. 12. Grote koele gaswolk om Orion Grote Moleculaire Wolken in Orion: broedplaats van sterren
  13. 13. Moleculaire wolk in Orion Links : in zichtbaar licht; rechts : infrarode opname
  14. 14. Barnard’s lus in Orion
  15. 15. De Grote Magellaanse Wolk met gebieden van stervorming (IR; Akari)
  16. 16. Open sterhoop: de Plejaden
  17. 17. Open hopen: beperkte leeftijd
  18. 18. Open hopen vallen uiteen door: <ul><li>Hoofdzakelijk door ontmoetingen met Grote Moleculaire Wolken </li></ul><ul><li>Ook wel door getijdenkrachten in het Melkwegstelsel </li></ul><ul><li>Ook door stellair massaverlies </li></ul><ul><li>(Lamers en Gielis, 2006) </li></ul>
  19. 19. Sterassociaties: jonge structuren <ul><li>Bevatten hete jonge sterren, die nog niet de tijd hadden om in hun evolutie af te koelen </li></ul><ul><li>Daaronder ook zware sterren, die nog niet geëxplodeerd zijn </li></ul><ul><li>Associaties zijn erg jong; niet ouder dan enkele tientallen miljoenen jaren </li></ul><ul><li>Lopen binnen die tijd uiteen; de sterren koelen af; zware sterren exploderen </li></ul>
  20. 20. De Zeta Perseï associatie 1,3 miljoen jaar oud (Blaauw)
  21. 21. De Scorpio Centaurus Associatie
  22. 22. Vela supernova resten afstand ca. 800 lichtjaar; explosie ca. 11000 jaar geleden
  23. 23. Ander deel van Vela SN rest
  24. 24. Onze nabije omgeving Afmetingen van de afbeelding: 3000 bij 4000 lj
  25. 25. Zon verbleef ca 10 miljoen jaren in de (vrij lege) ‘lokale bel’ <ul><li>Ontmoet nu de aanstormende uitlopers van de Scorpio-Sagittarius wolk </li></ul><ul><li>Dit is een vrij heet gas </li></ul><ul><li>Zie ook de Gum nevel ( ca. 40 o omvang aan zuidelijk hemel; op afstand van ca. 1000 lj; omvang ook 1000 lj; oorsprong onbekende supernova; lang geleden) </li></ul><ul><li>In de Gum nevel de Vela SN resten </li></ul>
  26. 26. 40 000 jaar geleden begon onze ontmoeting met de ‘Cluster of Local Interstellar Clouds’
  27. 27. De loop door Melkwegstelsel Ontmoetingen met spiraalarmen
  28. 28. De rotatie van het Melkwegstelsel <ul><li>Melkwegstelsel roteert; zon loopt met 220 km/sec in ca. 250 miljoen jaar eenmaal om de kern </li></ul><ul><li>Dit noemen we een ‘kosmisch jaar’ </li></ul><ul><li>Geen regelmatige cirkel- of elliptische beweging want de aantrekking is niet van uit één punt </li></ul><ul><li>Zon is 4,57 miljard jaar oud: dit zijn bijna 20 kosmische jaren </li></ul>
  29. 29. Uit de Orion uitloper naar andere armen
  30. 30. Ander belangrijk aspect <ul><li>Bewegingsrichting van zon ligt niet in het vlak van het Melkwegstelsel; we bewegen er nu van af </li></ul><ul><li>Zon komt zo regelmatig ‘boven’ of ‘onder’ vlak </li></ul><ul><li>Aantrekking van de Melkwegmassa produceert zo een golvende beweging met een amplitude van ca. 100 pc (≈ 330 lichtjaar) </li></ul>
  31. 31. Passages door het Melkwegvlak <ul><li>Bij deze golfbeweging kruisen we Melkwegvlak elke 35 miljoen jaren </li></ul><ul><li>Laatste kruising was enkele miljoenen jaren geleden </li></ul><ul><li>Zon beweegt nu verder naar ‘boven’ </li></ul><ul><li>Over 15 miljoen jaar weer ‘omlaag’ </li></ul>
  32. 32. Schets van de beweging differentiële rotatie met Ω zon > Ω p
  33. 33. Doorgangen door spiraalarmen <ul><li>Gemiddeld eens per 145 miljoen jaren </li></ul><ul><li>Dit is geconstateerd door gemeten verhoogde kosmische straling (die geproduceerd wordt door exploderende supernovae; deze explosies komen alleen in spiraalarmen voor) </li></ul><ul><li>Verhoogde kosmische straling wordt gemeten door midden van meteorieten </li></ul>
  34. 34. Hoe kosmische straling in verleden te meten? <ul><li>Meteoriet ontstond bij een botsing: verbrijzeling van groter stuk </li></ul><ul><li>Bestraling door kosmische straling produceert radioactieve deeltjes. Deze vallen uiteen: hun aantal vergelijken we met aantal eindproducten van uiteenvallen; dit geeft de bestralingstijd </li></ul><ul><li>Het totale aantal is maat voor intensiteit van kosmische straling gedurende bestralingstijd </li></ul>
  35. 35. Bijzonder resultaat: intensiteit kosmische straling blijkt in antifase met temperatuur op aarde
  36. 36. Hoe vroegere aardatmosferische temperaturen te meten? <ul><li>In sedimenten: vergelijk hoeveelheid 18 O isotoop deeltjes met 16 O : hun verhouding is afhankelijk van temperatuur bij opslag </li></ul><ul><li>Er zijn nog andere methoden (zoals 3 He in zeebodem sedimenten) </li></ul><ul><li>Ook het voorkomen van perioden met ijstijden is een aanwijzing </li></ul>
  37. 37. Onze reis gedurende laatste vier kosmische jaren (Shaviv, 2006)

×