Verba[1]

841
-1

Published on

Etimologirako apunte batzuk (LATIN > CASTELLANO) Euskaraz

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
841
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
10
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Verba[1]

  1. 1. VERBA ETYMOLOGIAE EXERCITATIONES AVE!!! Linguae latinae Departamentum Ramon Osinaga
  2. 2. Aurkezpena <ul><li>Hasi baino lehenago ETIMOLOGIA zer den azalduko dugu eta kurtsoan zehar erabiliko ditugun definizio batzuk aztertuko ditugu. </li></ul>
  3. 3. ETYMOLOGIA <ul><li>Definizioa : Etimologia hitz baten jatorria aztertzen eta ikertzen duen zientzia da. </li></ul><ul><li>  : hitz baten jatorria + hitza, azterketa. </li></ul>
  4. 4. VOCABULA <ul><li>Apokopea: Hitz baten bukaeran dagoen fonema edo silaba baten edo batzuen erortzea edo galtzea . </li></ul><ul><li>Asimilazio a : Fonema batek aldamenekoa ukitzean jasatzen duen aldaketa. </li></ul><ul><li>Disimilazio a : Bi soinu berdinak edo antzekoak desberdintzea. </li></ul><ul><li>Diptongoa : Silaba berean bi bokale elkartuak egotea. Latinean: “ ae, oe, au ” </li></ul>
  5. 5. VOCABULA <ul><li>Fonema: Soinua. Hizkuntza baten soinu unitaterik txikiena. </li></ul><ul><li>Hiatu: Bi silaba desberdinetako bokalen multzoa da. </li></ul><ul><li>Kontrakzio: Bi elementu foniko edo gehiago batean biltzea. </li></ul><ul><li>Kultismo a : Hizkuntza baten bizitzan aro ezberdinetan sart u diren hitzak, kulturaren eraginez. </li></ul>
  6. 6. VOCABULA <ul><li>Latinismo: Hitza edota esaldia zeinak latineko itxura mantentzen duen. </li></ul><ul><li>Metatesia: Fonemaren lekuz aldaketa. </li></ul><ul><li>Monoptongatu: Diptongo bat bokale bat bihurtzea (=Kontrakzioa). </li></ul><ul><li>Palatalizazio / Bustidura: Soinu batek bere art i kulazio puntua aho - sabaiuntz aldatzea. </li></ul>
  7. 7. VOCABULA <ul><li>Sineresia: Bi silebetako bi bokal jarrai-korren bategitea. </li></ul><ul><li>Sinkopa: Hitz baten barruan fonema bat desagertzea. </li></ul>
  8. 8. Kontsonanteak
  9. 9. Horrela errezago..... Artikulazio puntua Artikulazio modua
  10. 10. Laburtzeko (garrantzitsuena) <ul><li>Ozenak Gorrak </li></ul><ul><li>Ezpainkariak / p / / b / </li></ul><ul><li>Ortzkariak / t / / d / </li></ul><ul><li>Guturalak / c / / g / </li></ul><ul><li>/ l / / m / / n / / r / (Li Mo Ne Ro) </li></ul>Urkariak Sudurkariak
  11. 11. BOKALEAK <ul><li>Banaketa: Geroago hobeto ikusiko dugu. </li></ul>aurrekoak atzekoak itxiak irekia
  12. 12. BOKALEAK (1) <ul><li>Latinean luzeak Ā Ē Ī Ō Ū edo </li></ul><ul><li>motzak Ă Ĕ Ĭ Ĭ Ŏ Ŭ, testuinguruaren arabera. Gehienetan histegietan markaturik agertzen dira luzeak eta U motzak. </li></ul>
  13. 13. BOKALEAK (2) <ul><li>Beste banaketa: </li></ul><ul><li>irekia: a </li></ul><ul><li>itxiak: i, u </li></ul><ul><li>tartekoak: e, o </li></ul><ul><li>Mingaina eta paladararen </li></ul><ul><li>tartean sortzen “ tutua ”-ren arabera ( apertura ). ( Artikulazio modua ) </li></ul>
  14. 14. BOKALEAK (3) <ul><li>Eta beste bat: </li></ul><ul><li>aurrekoak: i, e </li></ul><ul><li>atzekoak: u, o </li></ul><ul><li>tartekoa: a </li></ul><ul><li>Mingaina ipintzen dugun tokiaren arabera. </li></ul><ul><li>( artikulazio puntua ) </li></ul>
  15. 15. BOKALEAK Hellvag -en triangelua Aurrekoak Atzekoak Itxiak Irekia Erdikoa Tartekoak Laburpena
  16. 16. ...eta gainera latinez... <ul><li>Fonator apparatus: </li></ul>
  17. 17. LAN METODOA <ul><li>1. Irakasleak araua azaltzen du. </li></ul><ul><li>2. Ikasleek adibide bakoitza garatzen dute. </li></ul><ul><li>3. Hitzen esanahiaren azalpena. </li></ul><ul><ul><li>Hitzaren definizioa </li></ul></ul><ul><ul><li>Familiako beste hitz batzuk </li></ul></ul><ul><ul><li>Historiko komentarioa </li></ul></ul><ul><ul><li>Terminoaren definizioa </li></ul></ul><ul><ul><li>Esanahien ezberdintasuna </li></ul></ul><ul><ul><li>Bikoizketak </li></ul></ul><ul><ul><li>Beste hizkuntzetara </li></ul></ul><ul><ul><li>…… . </li></ul></ul>
  18. 18. O Latinismoak <ul><li>Zuzenean latinatik beste hizkuntzetara hitzak eta expresioak pasatu dira: LATINISMOAK </li></ul><ul><li>a priori honoris causa non plus ultra </li></ul><ul><li>ad hoc in memoriam per capita </li></ul><ul><li>alter ego in situ persona non grata </li></ul><ul><li>carpe diem in vitro pro medio </li></ul><ul><li>curriculum vitae ipso facto quorum </li></ul><ul><li>deficit locus amoenus verbi gratia </li></ul><ul><li>et cetera manu militari vice versa </li></ul><ul><li>ex voto mutatis mutandis quid pro quo </li></ul><ul><li>grosso modo nihil obstat a posteriori </li></ul>
  19. 19. 1. (/-m/>/ Ø/) <ul><li>Bukaerako” M ” galdu zen (/-m/>/ Ø/) </li></ul><ul><li>arietem Italiam principem </li></ul><ul><li>basilicam lucernam satiram </li></ul><ul><li>centuriam Martem sirenam </li></ul><ul><li>cohortem musam superficiem </li></ul><ul><li>curiam participem togam </li></ul><ul><li>inertem patriam tunicam </li></ul><ul><li>infamem personam vigiliam </li></ul><ul><li>infantem plebem </li></ul><ul><li>insaniam pontificem </li></ul>
  20. 20. 2. (/-e/>/ Ø/) <ul><li>Bukaerako “– E ”azentu gabekoa gaztelaniaz testu inguru batzuetan galdu egin da. (/-e/>/ Ø/) </li></ul><ul><li>antecedere deponere lictorem </li></ul><ul><li>augurem distare nectarem </li></ul><ul><li>censorem divulgare Neronem </li></ul><ul><li>centurionem dominare priorem </li></ul><ul><li>compensare gravare proconsulem </li></ul><ul><li>consulem inflare resonare </li></ul><ul><li>crucificare legionem satisfacere </li></ul>
  21. 21. 3. (/-ū/, /-ŭ/ > /o/) <ul><li>Bukaerako “ u ”azentu gabeko luzea edo motza “– Ū, Ŭ> O ” . (/-ū/, /-ŭ/ > /o/) </li></ul><ul><li>Atrium libertum patricium </li></ul><ul><li>Augustum lustrum postumum </li></ul><ul><li>Auspicium manipulum sacrificium </li></ul><ul><li>Barbarum miliarium tribunum </li></ul><ul><li>Calamum nefandum triclinium </li></ul><ul><li>Cupidum nefastum tropum </li></ul><ul><li>Imperium neutrum viaticum </li></ul><ul><li>Indomitum obvium Ingenium oraculum </li></ul>
  22. 22. 4. (/ks/ > /x/) <ul><li>“ x ” grafia gaztelera “ j ” (/ks/ > /x/) </li></ul><ul><li>Alexandriam fixum reflexum </li></ul><ul><li>Alexandrum fluxum relaxare </li></ul><ul><li>Artaxerxes influxum rixosum </li></ul><ul><li>Circumflexum luxum texere </li></ul><ul><li>Coxum luxuriam vexare </li></ul><ul><li>Crucifixum luxuriosum Xerxes </li></ul><ul><li>Exemplum perplexum Exercere </li></ul><ul><li>Prolixum Exercitum proxium </li></ul>
  23. 23. 5. (/k/+/e,i/ > / θ /) <ul><li>“ C ” grafia + E / I > / θ / C ” edo “ Z ” grafiaz (/k/+/e,i/ > / θ /) </li></ul><ul><li>Calicem mendacem rapacem </li></ul><ul><li>Convalescere mordacem recrudescere </li></ul><ul><li>Crescere nascere resuscitare </li></ul><ul><li>Feracem nescium sagacem </li></ul><ul><li>Florescere pascere salacem </li></ul><ul><li>Fugacem perdicem varicem </li></ul><ul><li>Lucem pertinacem velocem </li></ul><ul><li>Matricem precem veracem </li></ul>
  24. 24. 6. (/s/+konts > /es/ + konts) <ul><li>Hasierako “ S+Kontsonantea ”, “ E ” laguntzaile sortzen du. (/s/+konts > /es/ + konts) </li></ul><ul><li>Scabrosum spectrum stedam </li></ul><ul><li>Scalam spermam stilum </li></ul><ul><li>Scandalizare spiram stirpem </li></ul><ul><li>Scoriam spiritum stoicum </li></ul><ul><li>Scribam spumam stolam </li></ul><ul><li>Spartacum stadium stolidum </li></ul><ul><li>Spartam stateram strigilem </li></ul><ul><li>Spectaculum statuam studium </li></ul><ul><li>stuprum </li></ul>
  25. 25. 7. (/ai/ > /e/) <ul><li>“ AE ” grafiak –diptongoa-, “ E ” ematen du </li></ul><ul><li>(/ai/ > /e/) </li></ul><ul><li>Aedificare Aetnam paedagogum </li></ul><ul><li>Aedilem Baeticam paeninsulam </li></ul><ul><li>Aeginam Caesarem praefectum </li></ul><ul><li>Aemulum caesuram praeludium </li></ul><ul><li>Aeolum coaetaneum praematurum </li></ul><ul><li>Aerarium Daedalum praemonitorium </li></ul><ul><li>Aesculapium daemonium scaenam </li></ul><ul><li>Aesopum maenadem </li></ul><ul><li>Aestuarium Maenandrum </li></ul>
  26. 26. 8. “ Y ” grafiak “ I ” ematen du <ul><li>“ Y ” grafiak “ I ” ematen du gaztelanieraz grekerako / ü/ latineran “ y ” izaten zen </li></ul><ul><li>Aegyptum hydropicum pyram </li></ul><ul><li>Clytaemmestram Hyperboreum Scytiam </li></ul><ul><li>Cyclicum Hyperionem hypnoticum </li></ul><ul><li>Symposium Cyclopem hypogeum </li></ul><ul><li>Synagogam Cynicum hypotenusam </li></ul><ul><li>Syndicum Dyspepsiam Lycaeum </li></ul><ul><li>Gymnasium lyram Gynaeceum </li></ul><ul><li>Myopem Hydram Pygmalionem </li></ul>
  27. 27. 9. “ PH ” grafia “ F ” <ul><li>“ PH ” grafia “ F ” pasatzen da. Grekerako “ φ ” latineran “ PH” idazten zen eta. </li></ul><ul><li>Asphaltum phantasmam phreneticum </li></ul><ul><li>Asphodelum pharaonem Phrygiam </li></ul><ul><li>Blasphemiam pharmacum phisiologiam </li></ul><ul><li>Graphicum Pharsaliam sphaeram </li></ul><ul><li>Gryphum Pharum sphingem </li></ul><ul><li>Phaedonem philologiam stropham </li></ul><ul><li>Phaedram philosophoam trophaeum </li></ul><ul><li>Phaedrum philtrum Phalangem phospforum </li></ul>
  28. 28. 10. / θ /th/ gaztelerara /t/ <ul><li>Grekerako grafia / θ /th/ gaztelerara /t/ bezala pasatzen da. </li></ul><ul><li>Aegisthum thalamum Theseum </li></ul><ul><li>Aetherem thapsiam theurgum </li></ul><ul><li>Athletam theatrum thiasum </li></ul><ul><li>Catharticum thecam thium </li></ul><ul><li>Cathedram themam Thraciam </li></ul><ul><li>Catholicum Thocritum Thrasybulum </li></ul><ul><li>Citharistam theologiam thirsum </li></ul><ul><li>Epithalamum theologum Epitjetum theoriam </li></ul>
  29. 29. 11. “ CH ” grafia “ C ” edo “ QU ” <ul><li>“ CH ” grafia gaztelerara “ C ” edo “ QU ” -ra pasatzen da. </li></ul><ul><li>Acherontem chirographum chronicum </li></ul><ul><li>Aeschylum Chironem chrysolithum </li></ul><ul><li>Architectum chirurgicum echinum </li></ul><ul><li>Chaldaeam chlamydem haeresiarcham </li></ul><ul><li>Characterem Chloem pulchrum </li></ul><ul><li>Charisma choleram schemam </li></ul><ul><li>Charontem cholicum scholasticum </li></ul><ul><li>Chartam chorographiam Chimaeram Christum </li></ul>
  30. 30. 12. H erskari gorrak bokaleen tartean > ozendu <ul><li>Latindar herskari gorrak bokaleen tartean ozendu egiten dira. (/-p-/>/-b-/; /-t-/>/-d-/;/-k-/>/-g) </li></ul><ul><li>Acetum clericum sacratum Acutum </li></ul><ul><li>comatrem salubritatem Anatem draconem </li></ul><ul><li>Saporem Aperturam fidelitatem securum </li></ul><ul><li>Apricum frugalitatem senatorem Aprilem </li></ul><ul><li>legatum spicam Blasphematorem machinatorem </li></ul><ul><li>Stratum Caecare praelatum virtutem </li></ul>
  31. 31. 13. Kontsonante bikoitzak sinplifikatu <ul><li>Kontsonante bikoitzak sinplifikatu egiten dira. </li></ul><ul><li>Abbatem Atticam passum </li></ul><ul><li>Affinem bacillum peccatum </li></ul><ul><li>Affluentem bellicum praedecessorem </li></ul><ul><li>Affrontare classicum praeoccupare </li></ul><ul><li>Aggravare crystalinum scissionem </li></ul><ul><li>Allegoriam fallacem stellarem </li></ul><ul><li>Alluvionem flagellare triennalem </li></ul><ul><li>Attenuatum occasum tyrannum </li></ul>
  32. 32. 14. (/k w /> /k/, /ku/, /gu/, /g/, / θ /) <ul><li>Ezpain-belar edo belar+konts, grafia “ QU, QU, C, CU, G, GU ” bilaka daiteke. (/k w /> /k/, /ku/, /gu/, /g/, / θ /) </li></ul><ul><li>Aequanimem quaerere quintalem </li></ul><ul><li>Antiquam quaestionem Quintilianum </li></ul><ul><li>Aquaeductum quaestorem Quintum </li></ul><ul><li>Aquam quadem Quirinalem </li></ul><ul><li>Aquilam quando sequacem </li></ul><ul><li>Liquatum quartanam squalum </li></ul><ul><li>Quadrigas quasi squamam </li></ul><ul><li>Quadrupedum quaternionem </li></ul>
  33. 33. 15. (/ns/>/s/) <ul><li>Latindar NS gaztelaniera s pasatzen da., asimilatu eta sinplifikatu ondoren. (/ns/>/s/) </li></ul><ul><li>Ansam pinsare transfugam </li></ul><ul><li>Constare sensum transfusionem </li></ul><ul><li>Desponsare trans transgerssionem </li></ul><ul><li>Mensam transalpinum translatum </li></ul><ul><li>Mensem transatlanticum translucidum </li></ul><ul><li>Mensuram transcendere transmissorem </li></ul><ul><li>Monstrare transcursum transponere </li></ul><ul><li>Montensem transfigurare Pensare transformare </li></ul>
  34. 34. 16. Si nkopa <ul><li>Bokale azentu gabekoak, azentodun ostekoak, desagertzen dira (“ sinkopa ”). </li></ul><ul><li>Aequiparabilem insulam praedicabilem </li></ul><ul><li>Asinum irrevocabilem regulam </li></ul><ul><li>Calidum manicam resolubilem </li></ul><ul><li>Diabolum monstrabilem stabilem </li></ul><ul><li>Dominicum nobilem stabulum </li></ul><ul><li>Ineffabilem nubilum tabulam </li></ul><ul><li>Ineluctabilem operam venabulum </li></ul><ul><li>Inexorabilem permeabilem </li></ul><ul><li>Inexpiabilem plausibilem </li></ul>
  35. 35. 17. TI, TE, CI, CHI, CE,CHE + bokale ” > “ Z ” edo “ C ”. <ul><li>Barruko multzoak “ TI, TE, CI, CHI, CE,CHE + bokale ” > “ Z ” edo “ C ”. (/t/+yod, /k/+ yod > θ ) . </li></ul><ul><li>Acutiare cremationem nationem </li></ul><ul><li>Aequatiorem diligentiam negotium </li></ul><ul><li>Aequinoctialem factionem patientiam </li></ul><ul><li>Allocutionem gradationem plateam </li></ul><ul><li>Attributionem gratiam potionem </li></ul><ul><li>Brachium haesitationem puntionem </li></ul><ul><li>Calceare lanceare rationem </li></ul><ul><li>Claudicationem Martium sationem </li></ul><ul><li>traditionem </li></ul>
  36. 36. 18. (/-b-/; /d/; /g/ > Ø) <ul><li>B,D,G bokale tartean edo bok+B/D/G/+ R/L iguzkari bilakatzen dira edo desagertzen dira. </li></ul><ul><li>(/-b-/; /d/; /g/ > Ø) </li></ul><ul><li>Alligare limpidum regalem </li></ul><ul><li>cadere litigare rodere </li></ul><ul><li>credere luccidum rugitum </li></ul><ul><li>crudelem paradisum rumigare </li></ul><ul><li>fidelem pedonem sucidum </li></ul><ul><li>legalem radere taedam </li></ul><ul><li>legere radicem traditorem </li></ul><ul><li>ligare rancidum turbidum </li></ul>
  37. 37. 19. PL-, FL-, CL-, .... <ul><li>A) “ PL-, FL-, CL-, >LL ” . Kultismoetan, dialektalismoetan eta beste hitz batzuetan mantendu egiten dira. </li></ul><ul><li>B) “ Konts+PL-, FL-, CL- > CH (/ č/) “ ematen dute. </li></ul><ul><li>C) “ FL ” - batzutan f galtzen du. (/fl/>/l-/) </li></ul>
  38. 38. 19. PL-, FL-, CL-, >LL : edo mantendu ( a ) <ul><li>Amplum flavum plectrum </li></ul><ul><li>Clamare Floram plenilunium </li></ul><ul><li>Claudium plagam plenum </li></ul><ul><li>Clausulam plantam Plinium </li></ul><ul><li>Clavem planum plorare </li></ul><ul><li>Cleopatram Platonem Plutum </li></ul><ul><li>Clepsidram Plautum pluviam </li></ul><ul><li>Flaccidum plebem Flammam plebiscitum </li></ul>
  39. 39. 19. (/fl/>/l-/) ( a ) <ul><li>Amplum flavum plectrum </li></ul><ul><li>Clamare Floram plenilunium </li></ul><ul><li>Claudium plagam plenum </li></ul><ul><li>Clausulam plantam Plinium </li></ul><ul><li>Clavem planum plorare </li></ul><ul><li>Cleopatram Platonem Plutum </li></ul><ul><li>Clepsidram Plautum pluviam </li></ul><ul><li>Flaccidum plebem Flammam plebiscitum </li></ul>
  40. 40. 20. (/ŭ´/>/o/) <ul><li>Azentodun Ū > O ematen du. (/ŭ´/>/o/). </li></ul><ul><li>Angustum gulam surdum </li></ul><ul><li>Buccam gurdum truncum </li></ul><ul><li>Bullam guttam turpem </li></ul><ul><li>Burram lucrum turrem </li></ul><ul><li>Corrumpere lupum tussem </li></ul><ul><li>Cumbam lutum ulmum </li></ul><ul><li>Currere muscam undam </li></ul><ul><li>Curtum mustum Fluxum puteum </li></ul>
  41. 41. 21. (/ ĭ´/>/e/) <ul><li>“ I ” motza, azentoduna > “ e ” maten du. (/ ĭ´/>/e/) </li></ul><ul><li>Bibere duritiam sagittam </li></ul><ul><li>Blitum inde siccum </li></ul><ul><li>Cibum linguam silvam </li></ul><ul><li>Circum litteram sinum </li></ul><ul><li>Cistam malitiam sitem </li></ul><ul><li>Cirrum nigrum spissum </li></ul><ul><li>Committere pilum tripedem </li></ul><ul><li>Convincere pirum viridem </li></ul><ul><li>vittam </li></ul>
  42. 42. 22. (/ ŏ´/>/ue/) <ul><li>“ O ” motza azentoduna “ UE ” diptongoa ematen du. (/ ŏ´/>/ue/) </li></ul><ul><li>Absolutum grossum portum </li></ul><ul><li>Antepositum hortum rotam </li></ul><ul><li>Bonum hostem sholam </li></ul><ul><li>Contum molam socerum </li></ul><ul><li>Cornu nostrum solidum </li></ul><ul><li>Chordam novem sortem </li></ul><ul><li>Focum pontem volutum </li></ul><ul><li>Fortem populum Forum porcum </li></ul>
  43. 43. 23. “- LL - ” , “– NN -” > ”- ll -” – ñ - <ul><li>“ - LL - ” eta “– NN -” palatalizatzen dira,”- ll -” – ñ -, idatziz. </li></ul><ul><li>(/-l:-/ > /- ļ-/ /-n:-/ > /-ņ/) </li></ul><ul><li>Annum capillum grunnire </li></ul><ul><li>Ballaenam castellanum mollem </li></ul><ul><li>Bellum collarem pannum </li></ul><ul><li>Caballum decollare sannam </li></ul><ul><li>Cabannam follem stannum </li></ul><ul><li>Caepullam gallinam thallum </li></ul><ul><li>Callum gannitum vallatum </li></ul><ul><li>Cannam grillum vallem </li></ul><ul><li>villam </li></ul>
  44. 44. 24. (/ ĕ´/ > /ę/ > /ie/) <ul><li>E motza eta azentodunak IE diptongoa ematen du. (/ ĕ´/ > /ę/ > /ie/) </li></ul><ul><li>Bene leporem pernam </li></ul><ul><li>Centum mel petram </li></ul><ul><li>Decem membrum serram </li></ul><ul><li>Desertum messem servam </li></ul><ul><li>Equam metum terram </li></ul><ul><li>Febrem nebulam ventrem </li></ul><ul><li>Ferum pedem ventum </li></ul><ul><li>Hederam pelagum </li></ul><ul><li>Herbam pellem </li></ul>
  45. 45. 25. Bukaerako kontsonanteak > Ø <ul><li>Bukaerako kontsonanteak galdu egiten dira. – M > N monosiloetan; - S , - L mantendu egiten dira – R aurrera pasatzen da. (/-m/ > /-n/) </li></ul><ul><li>Ad copias post tempus </li></ul><ul><li>Aliquod corpus quadruplex thermas </li></ul><ul><li>Ambages fauces quam Thermopylas </li></ul><ul><li>Ambos insidias quem Thesmophorias </li></ul><ul><li>Animal Manes quid Athenas </li></ul><ul><li>minus sub Caput Penates </li></ul><ul><li>tam </li></ul>
  46. 46. 26. (/f/ > /h/ > / Ø/) <ul><li>Euskararen eraginaz, hasierako F - erderara H aspiratua pasatzen da, XVI mendetik aurrera galdu egiten da. (/f/ > /h/ > / Ø/) </li></ul><ul><li>Fabam fabulam facere faenum </li></ul><ul><li>Falconem farinam farturam fatum </li></ul><ul><li>Fel ferire ferrum fibram </li></ul><ul><li>Ficum filum findere formam </li></ul><ul><li>Formicam fossam fumum fundum </li></ul><ul><li>Fungum furcam furorem furtum fuscum </li></ul>
  47. 47. 27. (/oi/ > / ę/ > /e/) <ul><li>“ oe ” grafiako diptongoak “ e ” ematen du. (/oi/ > / ę/ > /e/) </li></ul><ul><li>Amoenum Boeotiam coeliacum coenobitam </li></ul><ul><li>Comoediam Croesum choerilum foederare </li></ul><ul><li>Foedum foenum foetidum Moesiam </li></ul><ul><li>Oboedientem Oeagrum oeconomicum oecumenicum </li></ul><ul><li>Oedipum Oenomaum oestrum Oeram </li></ul><ul><li>Phoebum Phoeniciam poenam soloecismum tragoediam </li></ul>
  48. 48. 28. (/ ĭ/ > /e/) <ul><li>“ i ” motza azenturik gabekoa > “ e ” ematen du. (/ ĭ/ > /e/) </li></ul><ul><li>Brevitatem caerimoniam circare contunere </li></ul><ul><li>Fricare gravitatem imperatorem inimicum </li></ul><ul><li>Integrum intrare involutum levitatem </li></ul><ul><li>Minorem minutum navigare novitatem </li></ul><ul><li>Ordinare originem picare pigritiam </li></ul><ul><li>Piscare plicare providere timorem virginem </li></ul>
  49. 49. 29. “ ct ” barruko multzoa > “ ch ” <ul><li>“ ct ” barruko multzoak “ ch ” ematen du. </li></ul><ul><li>(/-kt-/ > /-it-/ > /- č-/, grafia: -CT- > -it- > -ch- “yod 4 a” ) </li></ul><ul><ul><li>CINCTUM > cincho </li></ul></ul><ul><li>Kultismoetan multzoa mantentzen da edo /k/ galtzen da, /t/ palatalizatu gabe (grafia: “ -CT- > -t- ”) </li></ul><ul><li>DELICTUM > delito </li></ul>
  50. 50. 29. ( b ) <ul><li>Arcticum auctorem cataractam cinctum </li></ul><ul><li>Delictum despectum dictatum dictum </li></ul><ul><li>Distinctum ductum filictum fructum </li></ul><ul><li>Lectum luctam luctatorem noctem </li></ul><ul><li>Octo planctum refectum respectum </li></ul><ul><li>Sanctitatem strictum tectum tractare tructam </li></ul>
  51. 51. 30. Si nkopa <ul><li>Barruko azentodun aurreko bokaleak desagertzen dira, - A - kenduta ( sinkopa ) </li></ul><ul><li>Amaricare aperire benedictum bonitatem </li></ul><ul><li>Carricare civitatem collocare comparare </li></ul><ul><li>*consutura crudelitatem delicatum eremitam </li></ul><ul><li>Fabulatorem follicare honorare iterare </li></ul><ul><li>Laborare litteratum maledictum operare </li></ul><ul><li>Pectoralem populatum saecularem solidare veritatem </li></ul>
  52. 52. 31. MN -, - NG -, - GN -, - ND -, - NI -, - NE - + bokal ” > /ñ/ <ul><li>“ - MN -, - NG -, - GN -, - ND -, - NI -, - NE - + bokal ” palatalizatzen dira > /ñ/ ematen. </li></ul><ul><li>Multzo hauek kultismoetan mantentzen dira. </li></ul><ul><li>Araneam Britanniam calcareum cuneam </li></ul><ul><li>Damnum dominum extraneum grunditum </li></ul><ul><li>Lignum magnum pineam praegnare </li></ul><ul><li>Pugnum quinionem scamnum scrinium </li></ul><ul><li>Seniorem signa somnum stagnum </li></ul><ul><li>Stamineam tam magnum tangere vineam </li></ul>
  53. 53. 32. “ AU -” > “ o ” <ul><li>“ - AU -” multzoa, nahiz eta –AL+konts. - multzotik eratorri > “ o ” ematen du. (/au/ > /o/ eta /al/+konts > /au/ > o + konts.) </li></ul><ul><li>Alterum aucam audire aullam </li></ul><ul><li>Aurificem aurum ausare aut </li></ul><ul><li>Baucalem calcem caudam caulem </li></ul><ul><li>Causam cautum falcem laudare </li></ul><ul><li>Lautiam *lautianum Maurum paucum </li></ul><ul><li>Pauperem pausare saltum taurum </li></ul><ul><li>thesaurum </li></ul>
  54. 54. 33. Metatesi <ul><li>Metatesi a) sinplea : soinu bat lekuz aldatzen da. b) elkarrekikoa : bi soinu lekua trukatzen dute, kontaktuan egonez gero =“ interversión ” </li></ul><ul><li>acerem animalia appectorare capitulum </li></ul><ul><li>Catenatum crocodilum crustam graphium </li></ul><ul><li>Integrare integratum inter miraculum </li></ul><ul><li>Parabolam *pectorina periculum piperem </li></ul><ul><li>Praesaepem pro quattuor semper </li></ul><ul><li>Sibilare spatulam super teneru </li></ul>
  55. 55. 34. (/ ŭ/ > /o/) . <ul><li>“ U ” motza azentugabegoak “ o ” ematen du. (/ ŭ/ > /o/) . Kultismoetan mantentzen da. </li></ul><ul><li>Angustare cucullum cuminum cumulatum </li></ul><ul><li>Curtare curvare ducalem duplare </li></ul><ul><li>Duplicare epistulam gubernare gulosum </li></ul><ul><li>Lucratum nucalem putare recuperare </li></ul><ul><li>Sturninum subornare superare superbiam </li></ul><ul><li>Superponere supersedere supportare umbiculum </li></ul><ul><li>urticam </li></ul>
  56. 56. 35. Sinkopa <ul><li>Erromantze multzo kontsinantiko batzuk “ Sinkopa ” jasan ondoren horrela ematen dute: </li></ul><ul><li>-c´l-, -g´l-, -t´l- > -j- </li></ul><ul><li>(/-k´l-/./-t´l/. > /-j-/) </li></ul><ul><li>Kots+c´l-, -g´l-, -p´l > -ch- </li></ul><ul><li>(konts+ /-k´l-/./-g´l-/./-p´l-/ > /- č-/) </li></ul>
  57. 57. 35. arau b <ul><li>Acuculam annuculum apiculam articulum </li></ul><ul><li>Auriculam butticulam cernicula cingulum </li></ul><ul><li>Claviculam cubiculum faculam folliculum </li></ul><ul><li>Graculum lenticulam oculum oviculam </li></ul><ul><li>Pellicula regulam sorticulam speculum </li></ul><ul><li>Tegulam trunculum vetulum *vinciculum vulpeculam </li></ul>
  58. 58. 36. (/ai/>/e/: [ai]>[ei]>[e]) <ul><li>- AI - diptongoak, –AE-tik eratorria, “ e ” ematen du. </li></ul><ul><li>(/ai/>/e/: [ai]>[ei]>[e]) </li></ul><ul><li>-ARIUM/ -AM > ario/-a > ero/-a </li></ul><ul><li>Basiare calidarium Caprariam carnarium </li></ul><ul><li>Cerarium cocturarium cuparium dentariam </li></ul><ul><li>Facturam ferrarium granarium lactosam </li></ul><ul><li>Laicum lignarium magistrum malefactorem </li></ul><ul><li>Operarium primarium quadraginta ripariam </li></ul><ul><li>Sagitarium salarium solitarium thesaurarium </li></ul><ul><li>tractum </li></ul>
  59. 59. 37. Disimilazioak <ul><li>Disimilazioak : a) partzialak soinua edo silaba aldatzen da “imitazioz” b) soinua edo silaba desagertzen da horrexegatik. </li></ul><ul><li>Animam aratrum arborem arboretam </li></ul><ul><li>Carcerem commilitonem communicare fragrantem </li></ul><ul><li>Immunem laetitiam lilium marmorem </li></ul><ul><li>Proprium proram prorsam prostare </li></ul><ul><li>Quinquaginta roborem solstitium stercorare </li></ul><ul><li>Stultitiam taratrum temperare tripartitionem </li></ul><ul><li>triticum </li></ul>
  60. 60. 38. “– LL -, LE+bok ” > “ ll ” , “ j ” <ul><li>Barruko “– LL -, LE+bok ” palatalizatu ziren, “ ll ” edota “ j ” ematen. </li></ul><ul><li>(/-l/+yod>/-j-/,/-x-/) </li></ul><ul><li>Alienum alium battualia cilia </li></ul><ul><li>Concilium consilium cordolium despoliare </li></ul><ul><li>Erviluam filium folia humiliare </li></ul><ul><li>Malleolum meliorem milium milia </li></ul><ul><li>Molliare mortualia mulierem muralia </li></ul><ul><li>Paleam taleare taleolam victualia virilia </li></ul>
  61. 61. 39. H iatoak > Ø <ul><li>Latindar eta erromantze hiatoak desagertzera jotzen dute. </li></ul><ul><li>Kontrakzioz : bok + bok = bok </li></ul><ul><li>Diptongoak eginez. </li></ul><ul><li>Metatesi jasoz. </li></ul><ul><li>Bi bokaletatik bat galduz. </li></ul>
  62. 62. 39. arau b <ul><li>Aream basium coagulare coagulum </li></ul><ul><li>Cogitare comedere cooperire digitum </li></ul><ul><li>Duos fastidium februarium fidem </li></ul><ul><li>Frigidum glaream manuaria ostream </li></ul><ul><li>Pedem puteolum rubeum sedere </li></ul><ul><li>Sibi sigillare sigilum temporaneum </li></ul><ul><li>tibi </li></ul>
  63. 63. 40. “ E ” > “ I ” <ul><li>Kasu batzutan “ E ” latinak gaztelanian “ I ” ematen du. </li></ul><ul><li>“ É” zenean (azentoduna) </li></ul><ul><li>“ E” zenean (azentogabekoa) </li></ul><ul><li>Adducere adhaerare adscribere affluere </li></ul><ul><li>Calamellum carpentarium castellum cereum </li></ul><ul><li>Cingere concludere concurrere decembrem </li></ul><ul><li>Defunctum denarium deputatum fervere </li></ul><ul><li>Gregem legem meam regem </li></ul><ul><li>Scandere </li></ul>
  64. 64. 41. Epentesi <ul><li>Epentesi : Batzutan sinkoparen eraginaz, kontsonante multzo arraroak sortzen dira, beste kontsonante bat sartuz. </li></ul><ul><li>Alaudam brochum cinerare colluminare </li></ul><ul><li>*faminem feminam *ferruminem *figicare </li></ul><ul><li>Foliatilem hominem humilem *leguminem </li></ul><ul><li>Luminaria maculam mattianum nominare </li></ul><ul><li>*praenominem *pronominem rememorare seminare </li></ul><ul><li>Staminem stellam stuppaculum tremulare </li></ul>
  65. 65. 42. B este asimilazio ak <ul><li>Gaztelanian beste asimilazio batzuk ematen dira. </li></ul><ul><li>Adscriptum aptare comitatum comitem </li></ul><ul><li>Exsecrabile exsequias exsistire exspectatorem </li></ul><ul><li>Exspirare exspoliare exstingire exstirpare </li></ul><ul><li>Exsudare exsultationem limitare postcaenium </li></ul><ul><li>Postpositum rupturam saeptum scriptorium </li></ul><ul><li>Sculptorem semitam semitarium septem </li></ul><ul><li>temptare </li></ul>
  66. 66. 43. Latineko “h” <ul><li>Latin klasikoan aspirazio motel bat zegoen,“ H ” bitartez adierazitakoa. Galdu zen eta XVII mendean hasi zen idazten . </li></ul><ul><li>Abhorrescere erilem Hamilcarrem Hannibalem </li></ul><ul><li>Harenam Harmodium Harmoniam harpam </li></ul><ul><li>Harundineum haruspicem Hasdrubalem hastam </li></ul><ul><li>Helenam helleborum hendiadys horminum </li></ul><ul><li>Incohare inflare operam ossum </li></ul><ul><li>Prehendere </li></ul>
  67. 67. 44. Hasierako “ I ” kontsonantikoak > ( /j-/ ) <ul><li>Hasierako “ I ” kontsonantikoak ( /j-/ ) honakoa emaitzak eman ditu: </li></ul><ul><li>Kontsonante bezala mantendu da / a /, / e / azentodunen aurrean / y / fonema grafia y. </li></ul><ul><li>/a/, /e/ azentubageko osten galdu egin da. </li></ul><ul><li>/o/, /u/ aurrean /x/ eman du, grafia j </li></ul>
  68. 68. <ul><li>Adiunctum lacchum iacere iaztare </li></ul><ul><li>Iam iambum Iapetum imiperum </li></ul><ul><li>iniustum iocum Iovem Iovis </li></ul><ul><li>Iubilaeum iubilationem Iudaeam Iulium </li></ul><ul><li>Iumentum iunceam iuncum Iunium </li></ul><ul><li>Iuppiter Iurare iustitiam iuventutem </li></ul><ul><li>praeiudicium </li></ul>
  69. 69. 45. (/o/ > /u/) <ul><li>Salbuespen gisa “ O ” “ U ”-ra pasatzen da. (/o/ > /u/) </li></ul><ul><li>Cognatum complere completum doctum </li></ul><ul><li>Dormientem foraneum iocatum iocularem </li></ul><ul><li>Localem locellum mollire nodosum </li></ul><ul><li>Nodum orditum polire politorem </li></ul><ul><li>Politum polypum pollicarem sortitum </li></ul><ul><li>Tofum tollere tondere tonsum </li></ul><ul><li>torcularem </li></ul>
  70. 70. Bibliografia <ul><li>M.V. Bello Berlin et alii. “ Verba ”. Ediciones Clásicas. Madrid. 1998 </li></ul><ul><li>Fernando Lázaro Carreter “ Diccionario de términos filológicos ”. Ed. Gredos. Madrid. 1974. </li></ul><ul><li>UZEI “ Hizkuntzalaritza 1 eta 2 ”. Elkar argitaletxea. </li></ul>
  71. 71. <ul><li>Zerozertarako balio dizula espero dugu. </li></ul><ul><li>VALE!!! </li></ul>
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×