LITTERATURA LATINA PROSPECTUS GENERALIS LINGUARUM CLASICARUM DEPARTAMENTUM RAMON OSINAGA

Litteratura Latina Erromatarren garaian eta Erromak bere eragina zabaldu zuen eremuetan egin zen Literaturaren ekoizpena ri deitzen diogu “ Litteratura Latina ”. Hau da, Mediterraneoren inguruan eta K.a. VII menditik K.o. V menderarte Latinez egin zen Literatura . Hain zabala geografikoki eta denboran izanda, laburpen apal bat ematen saiatuko gara.

Erromatarren garaian eta Erromak bere eragina zabaldu zuen eremuetan egin zen Literaturaren ekoizpena ri deitzen diogu “ Litteratura Latina ”.

Hau da, Mediterraneoren inguruan eta K.a. VII menditik K.o. V menderarte Latinez egin zen Literatura .

Hain zabala geografikoki eta denboran izanda, laburpen apal bat ematen saiatuko gara.

Litteratura Latina Dena den, mendeetan zehar Latinak eta edonola bere Literaturaren ekoizpenek jarraitu egin dute: Erdi Aroan , Errenazimenduan , literatura zientifikoan XVIII menderarte... Egun Eliza Katolikoak erabiltzen du batez ere bere dokumentu ofizialak egiten dituenean. Ennia , Rodrigo Lo âo , Hallowen … autoreen abestietan agertzen da. Baina puntu hauek bitxikeri joko ditugu.

Dena den, mendeetan zehar Latinak eta edonola bere Literaturaren ekoizpenek jarraitu egin dute: Erdi Aroan , Errenazimenduan , literatura zientifikoan XVIII menderarte...

Egun Eliza Katolikoak erabiltzen du batez ere bere dokumentu ofizialak egiten dituenean.

Ennia , Rodrigo Lo âo , Hallowen … autoreen abestietan agertzen da.

Baina puntu hauek bitxikeri joko ditugu.

Litteratura Latina Literatura latinaren barruan orokorrean BI MULTZO nagusiak egin ditzakegu: POESIA / OLERKIA PROSA

Literatura latinaren barruan orokorrean BI MULTZO nagusiak egin ditzakegu:

POESIA / OLERKIA

PROSA

Olerkia Olerkiaren barruan genero / mota ezberdinak topa ditzakegu: Antzerkia Olerki Epikoa Olerki Lirikoa Elegia Satira Epigrama Fabula Olerki didaktikoa

Olerkiaren barruan genero / mota ezberdinak topa ditzakegu:

Antzerkia

Olerki Epikoa

Olerki Lirikoa

Elegia

Satira

Epigrama

Fabula

Olerki didaktikoa

Prosa Prosaren barruan honako genero / motak topa ditzakegu: Historia Elokuentzia Epistolografia Filosofia Eleberria Idazle teknikoak

Prosaren barruan honako genero / motak topa ditzakegu:

Historia

Elokuentzia

Epistolografia

Filosofia

Eleberria

Idazle teknikoak

LITTERATURA LATINA OLERKIA I.1. LEHENDABIZIKO IDAZLEAK: NEVIO : Odusia ENNIO : Bellum Poenicum I .2. ANTZERKIA: CARMINA FESCENNINA-FESCENINI VERSUS FABULA ATELLANA OBRA DRAMATIKOEN BANAKETA PLAUTO TERENCIO PACUBIO ACCIO TITINIO AFRANIO JOKU PUBLIKOAK LOKALA ANTOLAMENDUA

OLERKIA

I.1. LEHENDABIZIKO IDAZLEAK:

NEVIO : Odusia

ENNIO : Bellum Poenicum

I .2. ANTZERKIA:

CARMINA FESCENNINA-FESCENINI VERSUS

FABULA ATELLANA

OBRA DRAMATIKOEN BANAKETA

PLAUTO

TERENCIO

PACUBIO

ACCIO

TITINIO

AFRANIO

JOKU PUBLIKOAK

LOKALA

ANTOLAMENDUA

I .3. OLERKI EPIKOA: CARMINA CONVIVALIA CARMINA TRIUMPHALIA NENIAE ENNIO: Annales VIRGILIO : Eneida LUKANO : Bellum Civile / Pharsalia PAPINIO ESTACIO: Tebaida VALERIO FLACO: Argonautica SILIO ITALICO: Punica CLAUDIO CLAUDIANO: Gigantomaquia ; Proserpinae raptum

I.4. OLERKI LIRIKOA: CATULO LUTRACIO CATULO VELERIO EDITUO POETAE NOVI LICINIO CALVO HELVIO CINNA FURIO BIBACULO VIRGILIO : Bukolikak HORACIO : Epodoak ; Odak CALPURNIO SICULO PAPINIO ESTACIO ANNIANO FALISCO AUSONIO RUTILIO NAMACIANO

I .5. ELEGIA: TIBULO PROPERCIO OVIDIO : Amores ; Heroidas ; Ars Amandi ; Remedia amoris ; Tristia ; Epistulae ex Ponto ( Pontikak ) I .6. SATIRA: LUCILIO VARRON HORACIO PERSIO JUVENAL I.7. EPIGRAMA: MARTZIAL I.8. FABULA: FEDRO

I.9. OLERKI DIDAKTIKOA: LUCRECIO : De rerum natura VIRGILIO : Georgikak OVIDIO : Metamorfosiak ; Fastoak . GRATIO FALISCO: Cynegeticon OLIMPIO NEMESIANO: Cynegetica VARRON ATACINO: Chorografia COLUMELA: De agricultura . RUFO FESTO AVIENO: De ora maritima ARATO: Fenomenoak ; Pronostikoak MANILIO: Astronomica . COMODIANO: Instrucciones ; Carmen apologeticum PRUDENCIO: Contra symmachum ; Psychomia

II. PROSA II.1. HISTORIA: ANALISTAK: FABIO PICTOR ; CINCIO ALIMENTO ; CORNELIO ESCIPION ; GAYO ACILIO ; POSTUMIO ALBINO. CATON CESAR : De Bello Gallico ; De Bello Civili NEPOTE : De viris illustribus ; Chronica SALUSTIO : Historiae ; Catilina ; Bellum Iugurthinum TITO LIVIO : Ab urbe condita VELEYO PATERCULO VALERIO MAXIMO QUINTO CURCIO TACITO : Agricola ; Germania ; Historiae ; Annales . SUETONIO : De vita Caesarum . FLORO JUSTINO AMIANO MARCELINO:

II.2. ELOKUENTZIA: APIUS CLAUDIUS CAECUS QUINTO FABIO MAXIMO QUINTO CECILIO METELO LUCIO EMILIO PAULO MARCO PORCIO CATON ESCIPION EMILIANO ETA INGURUKOAK CICERON DISKURTSOAK : In C. Verrem ; Pro lege manlia, De imperio Cn. Pompei ; In L. Catilinam ; Pro Archia poeta ; Pro Marcello ; Pro Logario ; In M. Antonium Philipicae ( Filipikak) IDAZLAN ERRETORIKOAK : Brutus ; De oratore ; SENEKA QUINTILIANO : Institutiones oratoriae

II.3. EPISTOLOGRAFIA: DEFINIZIOA ; KARTA MOTAK ; FORMULAK CICERON HORACIO : Odak OVIDIO : Heroidak ; Pontikak SENEKA : PLINIO GAZTEA: FRONTON AUSONIO SIMAKO

II.4. FILOSOFIA: FILOSOFIA ERROMAN PITAGORISMOA PLATONISMOA ESTOICISMOA EPICUREISMOA CICERON : Academikak ; De republica ; De legibus ; De finibus bonorum et malorum ; Tusculanae disputationes ; De officiis ; De senectute ; De natura deorum ; De divinatione ; De fato . LUCRECIO : SENECA : Consolationes: Ad marciam de consolatione ; Ad helviam de consolatione ; Ad polybium de consola- tione ; De ira ; De brevitate vitae ; De clementia ; De constantia sapientis ; De vita beata ; De otio ; De tranquilitate animi ; De providentia ; De beneficiis ; naturales quaestiones ; Ad lucilium

II. 5. ELEBERRIA: PETRONIO : Satiricon APULEYO : Urrezko astoa .

II.6. IDAZLE TEKNIKOAK: NEKAZARITZA: CATON: De agricultura VARRON: De re rustica COLUMELA : De re rustica PALADIO: Opus agriculturae ARKITEKTURA: VITRUVIO: De architectura FRONTINO: De aquae ductu urbis Romae MEDIZINA: CELSO : De medicina VEGECIO: Mulomedicina chironis GASTRONOMIA: APICIO: Re re coquinaria GEOGRAFIA: POMPONIO MELA: Chorographia NATUR ZIENTZIAK: PLINIO ZAHARRA: Naturalis historia

ZUZENBIDETZA: JURISPRUDENTZIAREN JATORRIA JURISPRUDENTZIAREN GARAPENA JURISPRUDENTZIAREN ARO KLASIKOA GENERO LITERARIOAK AUTORE GARRANTZITSUENAK: M. ANTISTIO LABEON C. ATEYO CAPETON P. JUVENCIO CELSO L. SALVIO JULIANO SEXTO PONPONIO GAYO EMILIO PAPINIANO JULIO PAULO DOMICIO ULPIANO JURISPRUDENTZIA ARO POSKLASIKOAN

Litteratura Latina Aurreko zerrenda nahiko konplikatua irudi daiteke; generoak, autoreak, obrak… Obrak, autoreak, generoak , aroak … gainera AROAK gelditzen zaizkigu… Gauzak errazten, ahal den neurrian, saitauko gara.

Aurreko zerrenda nahiko konplikatua irudi daiteke; generoak, autoreak, obrak…

Obrak, autoreak, generoak , aroak … gainera AROAK gelditzen zaizkigu…

Gauzak errazten, ahal den neurrian, saitauko gara.

Litteratura Latina Hasi baino lehen kontzeptu batzuk argituko ditug u. Kontzeptu hauek alfabetikoki agertuko zaizkigu .

Hasi baino lehen kontzeptu batzuk argituko ditug u.

Kontzeptu hauek alfabetikoki agertuko zaizkigu .

Analistak : “Annales” zirelakoak idazten zituzten autoreak dira. Urteko gertaerak eta “ pasadizoak ” kontatzen zituzten. Epigrama : Olerki txikia zeinak zerozer satirikoa adierazten duen. Epika : Heroiak eta aintzineko gaiak tratatzen dituen generoa da. Epistolografia : Eskutitzak idazteko artea. Fabula : Ipuia berstotan idatzia, satiriko edota moral kustua, “moraleja”-ren bat eramaten dute. Historialariak : Historiari buruz idazten diren idazleak dira.

Hitzlaritza - Oratoria : Diskurtsoak ondo egite- ko artea. Idazle teknikoak : Teknika (sukaldaritza, arki- tektura, astronomia, geografia…) ezberdinei buruz idazten zutenak. Juristak : Zuzenbidetzari buruz idazten zuten. Lirika : Olerki oso subjetiboa non sartzen diren gai ezberdinak, normalean amodioa, desenkantoa… Literatura : Hizkuntza baten ekoizpena idaztia, hitzeginda…

Olerki didaktikoa : Irakasteko asmoarekin Idazten den olerkia da. Olerki elegiakoa : Liriko ekoizpen barruan, bereziki perstonaren subjetibismoa agertzen den olerkia da. Satira : Olerki mota non kritika oso zorrotzak Agertzen diren. Etimologikoki nahasketa.

Litteratura Latina Kontzeptu hauek argitu ondoren, taula batzu k ikusiko ditugu non aroak, autoreak, generoak, lan nagusienak … agertzen diren. Noski, buruz ikastekoak ez dira, baina bai ikuspegi orokokor bat izateko.

Kontzeptu hauek argitu ondoren, taula batzu k ikusiko ditugu non aroak, autoreak, generoak, lan nagusienak … agertzen diren.

Noski, buruz ikastekoak ez dira, baina bai ikuspegi orokokor bat izateko.

Litteratura latina Latindar literatura oso-oso zabala , erromatarrak noiz eta nondik zehar ibili ziren kontuan hartzen badugu. Hau dela eta, dana ikustea ezinezkoa da. Tradizionalki jotzen diren autore garrantzi-tsuenak aipatuko ditugu eta aroka joango gara.

Latindar literatura oso-oso zabala , erromatarrak noiz eta nondik zehar ibili ziren kontuan hartzen badugu.

Hau dela eta, dana ikustea ezinezkoa da.

Tradizionalki jotzen diren autore garrantzi-tsuenak aipatuko ditugu eta aroka joango gara.

Litteratura Latina Literatura latinaren barruan BOST aro ezberdinak topa ditzakegu: a) Literatura aurrekoa (… - K.a. III) b) Arkaikoa ( K.a. III – K.a. 81) c) Urrezko aroa c.1) Zesarren aroa ( K.a. 81 – K.a. 44) c.2) Augustoren aroa (K.a 44 – K.a. 14) d) Zilarrezko aroa (K.a. 14 – K.o. 11) e)Kuprezko aroa (117 – 476)

Literatura latinaren barruan BOST aro ezberdinak topa ditzakegu:

a) Literatura aurrekoa (… - K.a. III)

b) Arkaikoa ( K.a. III – K.a. 81)

c) Urrezko aroa

c.1) Zesarren aroa ( K.a. 81 – K.a. 44)

c.2) Augustoren aroa (K.a 44 – K.a. 14)

d) Zilarrezko aroa (K.a. 14 – K.o. 11)

e)Kuprezko aroa (117 – 476)

Literatura aurrekoa (… - K.a. III.) Oso material gutxi heldu zaigu. “ XII TABULAE ” non aintzineko legeak agertzen diren, dokumentu idatziriko lehena eta oso interesgarria. (K.a. V.). Appius Claudius Caecus lehendabiziko autorea (K.a. III mendearen azkenean): Egiten zituen maximen arteko bat: “ Quisquis suae fortunae artifex ”

Oso material gutxi heldu zaigu.

“ XII TABULAE ” non aintzineko legeak agertzen diren, dokumentu idatziriko lehena eta oso interesgarria. (K.a. V.).

Appius Claudius Caecus lehendabiziko autorea (K.a. III mendearen azkenean):

Egiten zituen maximen arteko bat:

“ Quisquis suae fortunae artifex ”

TABULA I SI IN IUS VOCAT, ITO. NI IT, ANTESTAMINO: IGITUR EM CAPITO. SI CALVITUR PEDEMVE STRUIT, MANUM ENDO IACITO. SI MORBUS AEVITASNE VITIUM ESCIT, IUMENTUM DATO. SI NOLET, ARCERAM NE STERNITO. ADSIDUO VINDEX ADSIDUUS ESTO; PROLETARIO IAM CIVI QUI VOLET VINDEX ESTO.

TABULA I

SI IN IUS VOCAT, ITO. NI IT, ANTESTAMINO: IGITUR EM CAPITO.

SI CALVITUR PEDEMVE STRUIT, MANUM ENDO IACITO.

SI MORBUS AEVITASNE VITIUM ESCIT, IUMENTUM DATO. SI NOLET, ARCERAM NE STERNITO.

ADSIDUO VINDEX ADSIDUUS ESTO; PROLETARIO IAM CIVI QUI VOLET VINDEX ESTO.

TABULA I Jaukitua joan dedila. Ez badoa, zalatariak testiguak har ditzan; eta orduan harrapa dezan. Engainatzen badu edota ihes egiten saiatzen bada, eskuekin ebatu. Gaixotasuna edo zahartzaroa oztopo izanik, zaldi bat laga iezaiozue. Ez badu nahi, burdi estalia (edo esku aulkia). Zergadunarrentzat (beste) zergadun bermale izan dadila: hiritar pobreari buruz nahi duena izan dadila.

TABULA I

Jaukitua joan dedila. Ez badoa, zalatariak testiguak har ditzan; eta orduan harrapa dezan.

Engainatzen badu edota ihes egiten saiatzen bada, eskuekin ebatu.

Gaixotasuna edo zahartzaroa oztopo izanik, zaldi bat laga iezaiozue. Ez badu nahi, burdi estalia (edo esku aulkia).

Zergadunarrentzat (beste) zergadun bermale izan dadila: hiritar pobreari buruz nahi duena izan dadila.

TABULA I El citado a juicio vaya. Si no vá, tome el actor testigos; y entonces cójalo. Si engaña o pretende huir póngale encima las manos. Si la enfermedad o la vejez se es impedimento, préstele caballería. Si no la acepta no le proporcione carruaje cubierto(o silla de mano) Para el contribuyente sea fiador (otro) contribuyente: en cuanto al ciudadano pobre séalo el que quiera.

TABULA I

El citado a juicio vaya. Si no vá, tome el actor testigos; y entonces cójalo.

Si engaña o pretende huir póngale encima las manos.

Si la enfermedad o la vejez se es impedimento, préstele caballería. Si no la acepta no le proporcione carruaje cubierto(o silla de mano)

Para el contribuyente sea fiador (otro) contribuyente: en cuanto al ciudadano pobre séalo el que quiera.

. . . <ae>qui animi compotem esse, ne quid fraudis stuprique ferocia pariat. amicum cum vides, obliscere miserias. inimicus si es commentus nec libens aeque. Apius Claudius Caecus, Sententiarum Fragmenta

Arkaiko aroa ( K.a. III – K.a. 81) Ezaugarriak: Magna Graecia menderatu ondoren, tarte paketsu bat sortzen da. Greziar eragin handia. Livio Androniko : Latina eta grekera irakasten du. “ Odisea ” itzultzen du eta Romani Ludi direlakoetan greziar lanak antzezten ditu: Akiles, Ayax, Andromeda, Gladiolus … “ miles gloriosus ” gaia Erroman sartuz.

Ezaugarriak:

Magna Graecia menderatu ondoren, tarte paketsu bat sortzen da.

Greziar eragin handia.

Livio Androniko : Latina eta grekera irakasten du. “ Odisea ” itzultzen du eta Romani Ludi direlakoetan greziar lanak antzezten ditu: Akiles, Ayax, Andromeda, Gladiolus …

“ miles gloriosus ” gaia Erroman sartuz.

EX INCERTIS FABVLIS Vopiscus de Numeriano 'ipsi denique comici plerumque sic milites inducunt, ut eos faciant uetera dicta usurpare. Nam et lepus tute es et pulpamentum quaeris' (Ter. Eun. III 1, 36) 'Liuii Andronici dictum est, multaque alia quae Plautus Caeciliusque posuerunt.' Livius Andronicus

Gneus Nevius (K.a. 264 – 194) HISTORIA Kanpaniakoa, soldatua lehen gerrate Punikoan. Kartzelatik pasatu ondoren erbesteraturik hiltzen da. Historilaritzari oinarriak ipintzen dizkio. “ Bellum Punicum ” non Virgilio oinarritu zen Eneida idazteko.

Kanpaniakoa, soldatua lehen gerrate Punikoan.

Kartzelatik pasatu ondoren erbesteraturik hiltzen da.

Historilaritzari oinarriak ipintzen dizkio.

“ Bellum Punicum ” non Virgilio oinarritu zen Eneida idazteko.

LIBER I Nouem Iouis concordes filiae sorores eodemque anno [519 a.u.c. 235 a.Ch.n.] Cn. N aeuius poeta fabulas apud populum dedit, quem M. Varro in libro de poetis p rimo stipendia fecisse ait bello Poenico primo idque ipsum N aeuium dicere i n eo carmine, quod de eodem bello scripsit. Scopas atque uerbenas sagmina sumpserunt. Manius Valerius c onsul partem exerciti in e xpeditionem d ucit. CN. NAEVI BELLI POENICI FRAGMENTA

Quintus Ennius (K. a. 239-169) HISTORIA Kalabriakoa, soldatua izan ondoren Erroman bizi zen eta “erromatar hiritarra” egin zen. Helenismoa Erroman sartzen du. “ Annales ” 18 liburu, baina bakarrik 600 bertso gelditzen dira. Erromako historia kontatzen du epikoki. Virgilioren aintzindari izan zen.

Kalabriakoa, soldatua izan ondoren Erroman bizi zen eta “erromatar hiritarra” egin zen.

Helenismoa Erroman sartzen du.

“ Annales ” 18 liburu, baina bakarrik 600 bertso gelditzen dira. Erromako historia kontatzen du epikoki.

Virgilioren aintzindari izan zen.

Annalium Liber I (Ilia Aoneae filia sororem adloquitur) Excita cum tremulis anus attulit artubus lumen, Talia commemorat lacrimans, exterrita somno: 'Eurudica prognata pater quam noster amavit, Vires vitaque corpus meum nunc deserit omne. Nam me visus homo pulcher per amoena salicta Et ripas raptare locosque novos: ita sola Postilla germana soror, errare videbar ... Q. ENNII FRAGMENTA

(De consulatu Cethegi et Tuditani) Additur orator Cornelius saviloquenti Ore Cethegus Marcus Tuditano conlega Marci filius . . . is dictust ollis popularibus olim, Qui tum vivebant homines atque aevum agitabant, Flos delibatus populi suadaeque medulla. Quintus Ennius Annalium Liber IX

Titus Marcius Plautus (K.a. 254-174) ANTZERKIA Antzerki gizon : Promotore, manager, aktore… izan zen. Komedia asko idatzi zituen. Greziarren imitatzailea (“contaminatio”). “ Vis comica ” handia du eta parre asko sortzen ditu. Herriko hizkera erabiltzen du parrea sortarazteko. Amphitruo, Asinaria, Aulularia, Captivi, Curculio, Miles Gloriosus, Truculentus…

Antzerki gizon : Promotore, manager, aktore… izan zen.

Komedia asko idatzi zituen.

Greziarren imitatzailea (“contaminatio”).

“ Vis comica ” handia du eta parre asko sortzen ditu.

Herriko hizkera erabiltzen du parrea sortarazteko.

Amphitruo, Asinaria, Aulularia, Captivi, Curculio, Miles Gloriosus, Truculentus…

ARGVMENTVM I In faciem versus Amphitruonis Iuppiter, dum bellum gereret cum Telobois hostibus, Alcmenam uxorem cepit usurariam. Mercurius formam Sosiae servi gerit absentis: his Alcmena decipitur dolis. postquam rediere veri Amphitruo et Sosia, uterque deluduntur in mirum modum. hinc iurgium, tumultus uxori et viro, donec cum tonitru voce missa ex aethere adulterum se Iuppiter confessus est. Plautus . Anphitruo . Argumentum I

Anfitrion telebotarren aurka gerratean dagoen bitartean, Jupiter ek, Anfitrion “ordezkatuz” Alkmena rekin, haren emaztea, amodiozko abentura bat izango du. Merkurio Sosia esklabu bilakatzen da eta Jupiterri laguntzen dio. Alcmena engainuaz ez da enteratzen. Benetako Anfitrion eta Sosia bueltatzen direnean, hauei ere adarrak jotzen dizkiete. Emaitzak senar eta emaztearen iskanbila eta borroka. Jupiterrek trunboi batek lagundurik zerutik bere adulterioa aitortzen du. Plautus . Anphitruo . Argumentum I

Anfitrion telebotarren aurka gerratean dagoen bitartean, Jupiter ek, Anfitrion “ordezkatuz” Alkmena rekin, haren emaztea, amodiozko abentura bat izango du. Merkurio Sosia esklabu bilakatzen da eta Jupiterri laguntzen dio. Alcmena engainuaz ez da enteratzen. Benetako Anfitrion eta Sosia bueltatzen direnean, hauei ere adarrak jotzen dizkiete. Emaitzak senar eta emaztearen iskanbila eta borroka. Jupiterrek trunboi batek lagundurik zerutik bere adulterioa aitortzen du.

Plautus . Anphitruo . Argumentum I

Mientras que Anfitrión está en la guerra contra los teléboas, Júpiter , haciéndose pasar por él, se aprovecha de su esposa Alcmena. Mercurio se transforma en el esclavo Sosia , que también está ausente, y Alcmena es víctima de su farsa. Al volver el verdadero Anfitrión y el verdadero Sosia, son burlados los dos en una forma increíble. El resultado es la pelea y el escándalo entre marido y mujer, hasta que Júpiter hace sonar un trueno y confiesa con potente voz desde el cielo su adulterio. Plautus . Anphitruo . Argumentum I

Mientras que Anfitrión está en la guerra contra los teléboas, Júpiter , haciéndose pasar por él, se aprovecha de su esposa Alcmena. Mercurio se transforma en el esclavo Sosia , que también está ausente, y Alcmena es víctima de su farsa. Al volver el verdadero Anfitrión y el verdadero Sosia, son burlados los dos en una forma increíble. El resultado es la pelea y el escándalo entre marido y mujer, hasta que Júpiter hace sonar un trueno y confiesa con potente voz desde el cielo su adulterio.

Plautus . Anphitruo . Argumentum I

Publius Terentius Afer (K.a. 174 – 159) ANTZERKIA Kartagiarra zen, Greziatik ibilia, oso gazte hil zen. Terenzio senadorearen esklabu , 25 urtekin hil zen. Parrea eta irakasteko asmoa nahasten du. Hizkera refinatua kultoa eta elegantea erabiltzen du. Andria, Hecira, Heutontimorumenos, Eunucos, Formio, Adelphi (komediak).

Kartagiarra zen, Greziatik ibilia, oso gazte hil zen. Terenzio senadorearen esklabu , 25 urtekin hil zen.

Parrea eta irakasteko asmoa nahasten du.

Hizkera refinatua kultoa eta elegantea erabiltzen du.

Andria, Hecira, Heutontimorumenos, Eunucos, Formio, Adelphi (komediak).

Charinus . Quid ais, Byrria? Daturne illa Pamphilo nuptum? Byrria . Sic est. Charinus . Qui scis? Byrria . Apud forum modo e Davo audivi. Charinus . Vae Misero mihi! Ut animus in spe in timore usque antehac attentus fuit, / ita, postquam adempta spes est, lassus, cura confefectus stupet. Publius Terentius Afer . Andria II, I

SATIRA Nahasketa esan nahi du. Gizakien akatsak, ohiturak edota berrizketak kritikatzen dituen poema da. Motzak, oso poetikoak, oso-oso zorrotzak zirelarik irakasteko asmoa zuten Autore askok idazten zuten Satirae. Quintilianok“ Satira tota nostra est ” idazti zuen.

Nahasketa esan nahi du. Gizakien akatsak, ohiturak edota berrizketak kritikatzen dituen poema da.

Motzak, oso poetikoak, oso-oso zorrotzak zirelarik irakasteko asmoa zuten

Autore askok idazten zuten Satirae.

Quintilianok“ Satira tota nostra est ” idazti zuen.

C. Lucilio (K.a. 180- 102) SATIRA Latium-en jaiota, aristokrata, nobleekin bizi zen, Escipio Afer Minor-en laguna honekin Hispa-nian egon zen. “ Satirarum ” asmatzailea izan zen. 30 “ Satirae ” idazti zituen. 1600 bertso gelditzen zaizkigu. Gai guztiak kritikatzen ditu. Geroko olerkariengan eragin asko izan zuen.

Latium-en jaiota, aristokrata, nobleekin bizi zen, Escipio Afer Minor-en laguna honekin Hispa-nian egon zen.

“ Satirarum ” asmatzailea izan zen.

30 “ Satirae ” idazti zituen. 1600 bertso gelditzen zaizkigu. Gai guztiak kritikatzen ditu.

Geroko olerkariengan eragin asko izan zuen.

Marcus Porcius Cato (Censor) (K.a. 234 – 149) HISTORIA Tusculum-en jaiota. Soldatu ospetsua, kargo politiko asko izan zituen, tartean zentsore izan zen, hemendik Censor izena. Helinisten kontrakoa. Oso zorrotza eta larderiatsu. Estatua eta luxua kritikatzen ditu. “ Delenda est Cartago ” esaldi famatua idatzi zuen. Liburu asko idazten ditu, tartean “ Origenes ” non Erromaren historia kontatzen duen. “ De Agricultura ” osoa gelditzen zaigun bakarra.

Tusculum-en jaiota. Soldatu ospetsua, kargo politiko asko izan zituen, tartean zentsore izan zen, hemendik Censor izena. Helinisten kontrakoa.

Oso zorrotza eta larderiatsu. Estatua eta luxua kritikatzen ditu. “ Delenda est Cartago ” esaldi famatua idatzi zuen.

Liburu asko idazten ditu, tartean “ Origenes ” non Erromaren historia kontatzen duen.

“ De Agricultura ” osoa gelditzen zaigun bakarra.

1. Si deus est animus, nobis ut carmina dicunt, h ic tibi praecipue sit pura mente colendus. 2. Plus vigila semper nec somno deditus esto; n am diuturna quies vitiis alimenta ministrat. 3. Virtutem primam esse puto compescere linguam: p roximus ille deo est, qui scit ratione tacere. 4. Sperne repugnando tibi tu contrarius esse: conveniet nulli, qui secum dissidet ipse. Cato . Disticha Catonis . Liber I

Urrezko Aroa (K.a. 81 – 14) Erromaren aro garrantzitsuena politika, ekonomia, kultura eta militar arloan. Bi figura deskatzen dira: Caius Julius Caesar eta Octavius Augustus , zeinarekin Imperioa hasten den. Oso lotuak biak letren munduari. Augusto “ mezenas ”ena egiten du, letrak babestuz.

Erromaren aro garrantzitsuena politika, ekonomia, kultura eta militar arloan.

Bi figura deskatzen dira: Caius Julius Caesar eta Octavius Augustus , zeinarekin Imperioa hasten den. Oso lotuak biak letren munduari. Augusto “ mezenas ”ena egiten du, letrak babestuz.

Urrezko Aroa: Zesarren Aroa (K.a. 81 – 44) Nabarmentzen diren autoreak eta generoak: Olerkia: Lukrezio eta Catulo Satira: Varron Historia: Cesar , Nepote eta Salustio Filosofia eta Elokuentzia: Zizeron

Nabarmentzen diren autoreak eta generoak:

Olerkia: Lukrezio eta Catulo

Satira: Varron

Historia: Cesar , Nepote eta Salustio

Filosofia eta Elokuentzia: Zizeron

Titus Lucretius Carus (K.a. 98 – 55) OLERKI DIDAKTIKOA Zoratuta bere burua hil zuen. Epikuroren jarraitzaile baina oso melankoliko, beraz konplikatua. “ De rerum natura ” didaktiko asmoarekin idatzia eta gerorako eraginduna. Epikuroren fisika, psikologia eta kultura teoria azltzen digu 6 liburutan. Bere asmoa irakastea da.

Zoratuta bere burua hil zuen.

Epikuroren jarraitzaile baina oso melankoliko, beraz konplikatua.

“ De rerum natura ” didaktiko asmoarekin idatzia eta gerorako eraginduna. Epikuroren fisika, psikologia eta kultura teoria azltzen digu 6 liburutan.

Bere asmoa irakastea da.

Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas, alma Venus, caeli subter labentia signa quae mare navigerum, quae terras frugiferentis concelebras, per te quoniam genus omne animantum concipitur visitque exortum lumina solis: te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus summittit flores, tibi rident aequora ponti placatumque nitet diffuso lumine caelum. Titus Lucretius Carus De rerum natura. Liber Primus 0-10

Eneastarren ama , gizakien eta jainkoen gozotasun, Venus elikatzaile, ortziko zeinu lerrakorraren azpian, itsaso ontzitsua eta lehor fruitutsua harrapatzen ditu- zuna! Bizidunen izate oro zuri esker sortzen eta eguzki printzak begiestara altxatzen denez gero: zure aurrean eta zure eleran haizeak ihesi doaz, lur artatsuak azpian lore leunak zabaltzen dizkizu, itsas lautadek irribarre dagizute eta ortzi bareak argi hedatuan dizdiz. Titus Lucretius Carus De rerum natura. Liber Primus 0-10

Caius Valerius Catulus (K.a. 87 – 54) AMODIOZKO OLERKIA Veronan jaioa eta Erroman hezita, greziar literatura oso ondo ezagutzen du. Bizitza “ondo” konpondua zeukan. 30 urtekin hil zen. Triunbiratoa kritikatzen du. 116 olerki idazti zituen: a) Nugae : motzak eta artistikoak b) Eruditae : Poeta doctus bezala agertzen da c) Epigramak

Veronan jaioa eta Erroman hezita, greziar literatura oso ondo ezagutzen du.

Bizitza “ondo” konpondua zeukan. 30 urtekin hil zen.

Triunbiratoa kritikatzen du.

116 olerki idazti zituen: a) Nugae : motzak eta artistikoak b) Eruditae : Poeta doctus bezala agertzen da c) Epigramak

Vivamus, mea Lesbia, atque amemus, rumoresque senum severiorum omnes unius aestimemus assis. soles occidere et redire possunt: nobis, cum semel occidit brevis lux, nox est perpetua una dormienda. da mi basia mille, deinde centum, dein mille altera, dein secunda centum, deinde usque altera mille, deinde centum. dein, cum milia multa fecerimus, conturbabimus illa, ne sciamus, aut ne quis malus invidere possit, cum tantum sciat esse basiorum. Caius Valerius Catulus . Carmina V

Bizi gaitezen, ene Lesbia, maitatuz eta agure garratzen erran-merranak, denak jo itzazu hutsaren pare. Eguzkia badoa, badator; Guk gau batez betiere lo, argi labur hau galduz gero, gura ez badugu ere. Eman musuak, mila, ehunka; berriz mila eta beste ehun; berriro mila-ehundaz; milaka musu berritze ! milaka asko egin ondoren, nahas ditzagun, ezuste, inor bekaitz ez dadin, musuak direla eta hainbeste. Caius Valerius Catulus . Carmina V Itzulpena: J.G. Etxebarria EXCERPTA 2.09.1986

Vivamos, Lesbia mía, y amémonos, y los rumores de los viejos severos y estimémoslos todos en un solo as. Los soles pueden morir y renacer. nosotros , cuando apenas haya declinado nuestra breve luz, tendremos que vivir una sola noche perpetua. Dame mil besos, luego cien, luego otros mil, nuego por segunda vez, cien, luego otros mil más, luego cien. Después, cuando hayamos sumado muchos miles, los embrollaremos para no saber o para que ningún malvado pueda envidiarnos cuando sepa que son tantos nuestros besos. Caius Valerius Catulus . Carmina V

&quot;Cenabis bene, mi Fabulle, apud me paucis, si tibi di favent, diebus, si tecum attuleris bonam atque magnam cenam, non sine candida puella 5 et vino et sale et omnibus cachinnis. Haec, sei, inquam, attuleris, venuste noster, cenabis bene; nam tui Catulli plenus sacculus est aranearum. Sed contra accipies meros amores 10 seu quid suavius elegantiusve est; nam unguentum dabo, quod meae puellae donarunt Veneres Cupidinesque, quid tu cum olfacies, deos rogabis, totum ut te faciant, Fabulle, nasum.&quot;

&quot;Cenabis bene, mi Fabulle, apud me

paucis, si tibi di favent, diebus,

si tecum attuleris bonam atque magnam

cenam, non sine candida puella

5 et vino et sale et omnibus cachinnis.

Haec, sei, inquam, attuleris, venuste noster,

cenabis bene; nam tui Catulli

plenus sacculus est aranearum.

Sed contra accipies meros amores

10 seu quid suavius elegantiusve est;

nam unguentum dabo, quod meae puellae

donarunt Veneres Cupidinesque,

quid tu cum olfacies, deos rogabis,

totum ut te faciant, Fabulle, nasum.&quot;

Lagun Fabulo, ondo afalduko duzu nire etxean egun gutxi barru, jainkoak faboragarri bazaizkizu, afari ona eta handia ekartzen baduzu, neska polit batekin lagundurik ardoakin, gatzakin eta humore onarekin hau guztia ekarriz gero, dinozut, lagun ondo afalduko duzu, zure lagun Katuloren poltsa amaraunez josita baitago. Aldiz maitasun desinteresatua jasoko duzu edo atseginago eta doktoreago dena: Venusek eta Kupidok nire neskari emandako uikendua eman behar baidizut, useintzen duzunean, jainkoei eskatuko diezu zudurra bilaka zaitzaten

Lagun Fabulo, ondo afalduko duzu nire etxean

egun gutxi barru, jainkoak faboragarri bazaizkizu,

afari ona eta handia ekartzen baduzu,

neska polit batekin lagundurik

ardoakin, gatzakin eta humore onarekin

hau guztia ekarriz gero, dinozut, lagun

ondo afalduko duzu, zure lagun Katuloren

poltsa amaraunez josita baitago.

Aldiz maitasun desinteresatua jasoko duzu

edo atseginago eta doktoreago dena:

Venusek eta Kupidok nire neskari emandako

uikendua eman behar baidizut,

useintzen duzunean, jainkoei eskatuko diezu

zudurra bilaka zaitzaten

Amigo Fabulo, cenarás bien en mi casa dentro de pocos días, si los dioses te son propicios, y si te traes contigo una buena y gran cena, acompañado de una guapa muchacha y de vino y sal y mucho buen humor. Si traes todo esto, te digo, amigo mío, cenarás bien; pues la bolsa de tu amigo Catulo está llena de telarañas. Sin embargo aquí recibirás un amor desinteresado o lo que es más agradable y elegante: pues te voy a dar un ungüento, que a mi chica le dieron Venus y Cupido, cuando lo huelas, rogarás a los dioses, que te conviertan a todo tú en nariz

Amigo Fabulo, cenarás bien en mi casa

dentro de pocos días, si los dioses te son propicios,

y si te traes contigo una buena y gran

cena, acompañado de una guapa muchacha

y de vino y sal y mucho buen humor.

Si traes todo esto, te digo, amigo mío,

cenarás bien; pues la bolsa de tu amigo Catulo

está llena de telarañas.

Sin embargo aquí recibirás un amor desinteresado

o lo que es más agradable y elegante:

pues te voy a dar un ungüento, que a mi chica

le dieron Venus y Cupido,

cuando lo huelas, rogarás a los dioses,

que te conviertan a todo tú en nariz

M.Terentius Varro (K.a. 116 -27) DANETATIK / SATIRA Ikertzaile, oratore, filosofo eta satirae -en egilea. Oso kulto, interes anitzetakoa eta oso prestaturik ere. Biblioteka publika baten zuzendari. 600 liburu: “ Antiquitates ”, “ Res divinae ”, “ De vita populi romani ”, “ De gente pupuli romani ”, “ Imagines ”, “ De lingua latina ”, “ Satirae Menippeae ”, …

Ikertzaile, oratore, filosofo eta satirae -en egilea.

Oso kulto, interes anitzetakoa eta oso prestaturik ere. Biblioteka publika baten zuzendari.

600 liburu: “ Antiquitates ”, “ Res divinae ”, “ De vita populi romani ”, “ De gente pupuli romani ”, “ Imagines ”, “ De lingua latina ”, “ Satirae Menippeae ”, …

I. Otium si essem consecutus, Fundania, commodius tibi haec scriberem, quae nunc, ut potero, exponam cogitans esse properandum, quod, ut dicitur, si est homo bulla, eo magis senex. Annus enim octogesi - mus admonet me ut sarcinas conligam, antequam proficiscar e vita. Quare, quoniam emisti fundum, quem bene colendo fructuosum cum facere velis, meque ut id mihi habeam curare roges, experiar; et non solum, ut ipse quoad vivam, quid fieri oporteat ut te moneam, sed etiam post mortem. dum viveret, prodessent hominibus, sed etiam quae cum perisset ipsa, et id etiam ignotissimis quoque hominibus; ... M . T erenti us V arro R erum R usticarum D e agri cultura

Caius Julius Caesar (K.a. 101 – 44) HISTORIA Militar garaile eta politiko ona (?), erromatar idazle ospatsuenetariko bat. Nahiz eta gaztetan obra txikiak idatzi, historialari bezala gelditu da. “ De Bello Galico ” 7 liburutan Galian egindako kanpainak kontztzen dizkigu. “ De Bello Civili ” 3 liburutan, Ponpeioren aurkako egindako gerrateak kontztzen dizkigu.

Militar garaile eta politiko ona (?), erromatar idazle ospatsuenetariko bat.

Nahiz eta gaztetan obra txikiak idatzi, historialari bezala gelditu da.

“ De Bello Galico ” 7 liburutan Galian egindako kanpainak kontztzen dizkigu.

“ De Bello Civili ” 3 liburutan, Ponpeioren aurkako egindako gerrateak kontztzen dizkigu.

Germani, cum suos interfici viderent, armis abiectis, se ex castris eiecerunt; et, cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, magnonumero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt, atque ibi, timore, lassitudine, vi fluminis oppressi, perierunt. Caesar, De Bello Civili II Selektibitatea 03-04 Uztaila

Cornelius Nepos (K.a. 99 – 44) HISTORIA Biografia asko idatzi zituen. “ De viris illustribus ” 16 liburutan, greziar eta erromatar pertsonaien biografia motzak ziren. Baina oso gutxi heldu zaigu “ De excellentibus ducibus exterarum gentium ” eta bi biografia “ De historicis latinis ” ekoak. Halanolako pertsonaia eta idazlea izan zen.

Biografia asko idatzi zituen.

“ De viris illustribus ” 16 liburutan, greziar eta erromatar pertsonaien biografia motzak ziren. Baina oso gutxi heldu zaigu “ De excellentibus ducibus exterarum gentium ” eta bi biografia “ De historicis latinis ” ekoak.

Halanolako pertsonaia eta idazlea izan zen.

[1] Miltiades, Cimonis filius, Antheniensis, cum et an- tiquitate generis et gloria maiorum et sua modestia unus omnium maxime floreret eaque esset aetate ut non iam solum de eo bene sperare, sed etiam confidere cives possent sui talem eum futurum qualem cognitum iudicarunt, accidit ut Athenienses Chersonesum colonos vellent mittere. Cuius generis cum magnus numerus esset et multi eius demigrationis peterent societatem, ex iis delecti Delphos deliberatum missi sunt quo potissimum duce uterentur. Cornelius Nepos De Viris Illustribus. Miltiades

[1] Miltiades, Zimonen seme, ateniarra, leinuaren jatorriagatik, aurretiazkoen loriagatik eta bere moderazioagatik jadanik guztien gainetik nabarmentzen zen eta, herrikideek bere pertsonari buruz itxaropen onak izateko garaia eta ezagutu zuten bezala gerotasuean izango zelakoan adinera heldu zenean, ateniarrek kolonoak Keronesona bidaltzea proposatu zutela gertatu zen. Hauen kopurua hainbestekoa izanik, eta expedizio honetan askok joan nahirik, hauen artean batzuk aukeratu zituzten Delfosera joateko Orakuluari zein gidari izendatu behar zuten galdetzera. Cornelius Nepos De Viris Illustribus. Miltiades

[1] Miltiades, hijo de Cimón, ateniense, tanto por el rancio abolengo de su estirpe y la gloria de sus ante-pasados cuanto por su propia moderación sobresalía ya muy por encima de todos y, cuando llegó a una edad tal que sus conciudadanos podían no solo abrigar buenas esperanzas en torno a su persona, sino también confiar en que en el futuro habría de seguir siendo tal y cual le habían conocido, ocurrió entonces que los ateniesnes se propusieron enviar colonos al Queroneso. Al ser muy grande el número de éstos y deseando muchos alistarse en esta expedición, se eligieron de entre ellos algunos para enviarlos a Delfos a consultar el oráculo sobre que jefe deberían elegir. Trad.: Manuel Segura Moreno Cornelius Nepos De Viris Illustribus. Miltiades

Caius Sallustius Crispus (K.a. 86 – 35) HISTORIA Oso historialari ona. Erroman hezita, kargu politikoak izan zituen. Oso aberats egin zen. 44 urtekin idaztera erretiratzen da. “ De Catilinae coniuratione ” catilinaren matxinada kontatzen digu. “ De Bello Iugurthino ” afrikar erregearen gerrak kontztzen dizkigu. “ Historiae ” bere gaikideen pasadizoak dira. Historialaritza arte bilakatzen du.

Oso historialari ona. Erroman hezita, kargu politikoak izan zituen. Oso aberats egin zen. 44 urtekin idaztera erretiratzen da.

“ De Catilinae coniuratione ” catilinaren matxinada kontatzen digu.

“ De Bello Iugurthino ” afrikar erregearen gerrak kontztzen dizkigu.

“ Historiae ” bere gaikideen pasadizoak dira.

Historialaritza arte bilakatzen du.

1. Falso queritur de natura sua genus, humanum, quor imbecilla atque aevi brevis forte potius quam virtute regatur. 2. Nam contra reputando neque maius aliud neque praestabilius invenias, magisque naturae industriam hominum quam vim aut tempus deesse. 3. Sed dux atque imperator vitae mortalium animus est. Qui ubi ad gloriam virtutis via grassatur, abunde pollens potensque et clarus est, neque fortuna eget, quippe probitatem, industriam, aliasque artis bonas neque dare neque eripere cuiquam potest. 4.... Caius Sallustius Crispus . Bellum Iugurthinum I,1, 1-3

1.Arrazoirik gabe du gizakiak bere izaeraren arrenkura, ahula eta iraupen laburrekoa izanik zoriak gidatzen duelakoan norbere zintzotasunak baino gehiago. 2. Ondo hausnartuz gero aitzitik, ez dela ezer hura baino handiagorik ez ederragorik, eta gehiago duela izaera honek gizonaren arta gabezia, indar edo denbora gabezia baino aurkituko duzu. 3. Gogoa da ordea giza bizitzaren gidari eta nagusi. Gogo onek. Zintzotasunaren bideti, ospera abiatzen denean, eragin eta indar ugari baita omena ere izaten ditu eta ez zoriaren beharrik, zoriak ezin baitio onori eman ez kendu gizatasuna, lanzaletasuna ez beste antze ongarririk.4.... Caius Sallustius Crispus . Bellum Iugurthinum I,1, 1-3

1.El género humano se queja sin razón de su naturaleza, de que siendo débil y de duración corta sea regida por el azar más bien que por el mérito. 2. Pues, de lo contrario, pénsandolo bien no encontrarías otra cosa ni más grande ni más excelente, y que la actividad más que la fuerza o el tiempo falta a la naturaleza de los hombres. 3. Pero el espíritu es el guía y el jefe de la vida de los mortales. El cual cuando se encamina a la gloria por la vía de la virtud, es muy fuerte y poderoso e ilustre y no tiene necesidad de la fortuna, porque ésta no puede ni dar ni quitar a alguien la probidad, la actividad y las demás prácticas buenas. Caius Sallustius Crispus . Bellum Iugurthinum I,1, 1-3

Marcus Tullius Cicero (K.a. 106 – 43) FILO – ELOK – ESKUT. Erromatar idazle garrantzitsuena. Genero askotan lan egiten du baina Filosofian, Elokuentzia eta Eskutizlari-tzan nabaritzen da. Arpinon jaio zen eta asko bidaiatu zuen. Oso ondo hezita eta familia onekoa. Kargu politiko inportanteak okupatu zituen. Ponpeioren aldekoa Zesarrek bizitza barkatu zion. Urte bat beranduago hil zuten.

Erromatar idazle garrantzitsuena.

Genero askotan lan egiten du baina Filosofian, Elokuentzia eta Eskutizlari-tzan nabaritzen da.

Arpinon jaio zen eta asko bidaiatu zuen.

Oso ondo hezita eta familia onekoa.

Kargu politiko inportanteak okupatu zituen.

Ponpeioren aldekoa Zesarrek bizitza barkatu zion. Urte bat beranduago hil zuten.

Lau arlo bereziki landu zituen : a) Oratore : Oso ona izan zen, ezaugarri guztiak zituen: presentzia, ahotsa, keinuak, memoria, inprobisazio ahalmena… Lan gehienak heldu zaizkugu, zure idazkari esklabu Tironek “notae tironianae” idatzitakoak: “ Ad Verres ”, “ Pro Lege Manlia ”, “ Pro Milone ”,” Catilinariae ”, “ Ad Marcum Antonium ”…

Lau arlo bereziki landu zituen :

a) Oratore : Oso ona izan zen, ezaugarri guztiak zituen: presentzia, ahotsa, keinuak, memoria, inprobisazio ahalmena…

Lan gehienak heldu zaizkugu, zure idazkari esklabu Tironek “notae tironianae” idatzitakoak: “ Ad Verres ”, “ Pro Lege Manlia ”, “ Pro Milone ”,” Catilinariae ”, “ Ad Marcum Antonium ”…

Quo usque tandem abutere, Catilina patientia nostra?; quam diu etiam furor iste tuus nos eludet?; quem ad finem sese effrenata iactabit audatia? Nihine te nocturnum praesidium Palati, nihil urbis vigiliae, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora vultusque moverunt? Patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides? Quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consili ceperis quem nostrum ignorarre arbitraris?... Marcus Tullius Cicero In Catilinam oratio prima Bello 200

Noiz arte Katilina abusatuko duzu gure pazientziaz? Zenbat denboran zure hasarre horrek burla egingo digu? Noraino zure bukaezin ausarkeria mugituko da? Palatinoko gaueko zaintzak ezer ere ez, hiriko zainda- riek ezer ere ez, herriaren bildurrak ezer ere ez, onen egoleak ezer ere ez, Senatua biltzeko leku sendo-sendo honek ezer ere ez, hauen aurpegiek ezer ere ez zaituzte kolokan ipintzen? Zure planak agerian daudela ez zara konturatzen?Zure matxinada guzti hauen eza- Gutzak itota duela? Gutariko nork ez du ezagutzen Zer egin zenuen aurreko gauan, zer aurrekoan, non Egon zinen, zeintzuk konbikatu zenituen, zein erabakia hartu zenuen? Marcus Tullius Cicero In Catilinam oratio prima

¿Hasta cuándo Catilina abusarás de nuestra paciencia? ¿Cuánto tiempo todavía ese furor tuyo no burlará? ¿Haste qué limite tu audacia desenfrenada se agitará? ¿Nada acaso la guardia nocturna del Palatino, nada los centinelas de la ciudad, nada el temor del pueblo, nada la afluencia de todos los buenos, nada este lugar forti- ficadísimo de reunir al Senado, nada los rostros y sem- blantes de éstos te han hecho vacilar? ¿No adviertes que tus designios están descubiertos? ¿No ves que tu Conspiración está ya sofocada por el conocimiento de todos éstos? ¿Quién de nosotros crees que ignora qué hiciste en la noche próxima, qué en la anterior, dónde estuviste, a quiénes convocaste, qué decisión tomaste? Marcus Tullius Cicero In Catilinam oratio prima

b) Elokuentziaren teoria : Elokuentziari buruz asko eta ondo idatzi zuen, gaur egun erabiltzen dira berak idatzitakoak. Elokuentziaren historiaz eta teoriaz idatzi zuen hainbat idazlanetan: “ De oratore ”, “ Brutus ”, “ Orator ”… obra hauek “ elkarhizketa (dialogo)” formato daukate.

b) Elokuentziaren teoria : Elokuentziari buruz asko eta ondo idatzi zuen, gaur egun erabiltzen dira berak idatzitakoak. Elokuentziaren historiaz eta teoriaz idatzi zuen hainbat idazlanetan: “ De oratore ”, “ Brutus ”, “ Orator ”… obra hauek “ elkarhizketa (dialogo)” formato daukate.

Quem vero extet et de quo sit memoriae proditum eloquentem fuisse et ita esse habitum, primus est M. Cornelius Cethegus, cuius eloquentiae est auctor et idoneus quidem mea sententia Q. Ennius, praesertim cum et ipse eum audiverit et scribat de mortuo; ex quo nulla suscipio est amicitiae causa esse mentitum. Marcus Tullius Cicero , Brutus, XV, 57 Bello 190.

c) Filosofia : Originala ez zen izan, baina Greziako filosofia Erromara pasatzen du. Berari esker greziar benetako altzor erretorikoak heldu zaizkigu, beste era batetan galduak. “ De Re Publica ”, “ De Legibus ”, “ De senectute ”, “ De amicitia ”, “ Tusculanae diputationes ”, De natura deorum ”, “ De adivinatione ”, “ De fato ”, “ De oficiis ”…

c) Filosofia : Originala ez zen izan, baina Greziako filosofia Erromara pasatzen du. Berari esker greziar benetako altzor erretorikoak heldu zaizkigu, beste era batetan galduak.

“ De Re Publica ”, “ De Legibus ”, “ De senectute ”, “ De amicitia ”, “ Tusculanae diputationes ”, De natura deorum ”, “ De adivinatione ”, “ De fato ”, “ De oficiis ”…

[1] Cum multae res in philosophia nequaquam satis adhuc explicatae sint, tum perdifficilis, Brute, quod tu minime ignoras, et perobscura quaestio est de natura deorum, quae et ad cognitionem animi pulcherrima est et ad moderandam religionem necessaria. De qua [cum] tam variae sint doctissi- morum hominum tamque discrepantes sententiae, magno argumento esse debeat [ea] causa, princi- pium philosophiae ad h* scientiam, prudenterque Academici a rebus incertis adsensionem cohibuisse. M. Tullius Cicero De Natura Deorum. Ad M. Brutum. Liber Primus

[1] ATTICVS Lucus quidem ille et haec Arpinatium quercus agnoscitur, saepe a me lectus in Mario: si enim manet illa quercus, haec est profecto; etenim est sane uetus. QUINTVS Manet uero, Attice noster, et semper manebit: sata est enim ingenio. Nullius autem agricolae cultu stirps tam diuturna quam poetae uersu seminari potest. ATTICVS Quo tandem modo, Quinte? Aut quale est istuc quod poetae serunt? Mihi enim uideris fratrem laudando suffragari tibi. M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

[1] ATTICVS Lucus quidem ille et haec Arpinatium quercus agnoscitur, saepe a me lectus in Mario: si enim manet illa quercus, haec est profecto; etenim est sane uetus. QUINTVS Manet uero, Attice noster, et semper manebit: sata est enim ingenio. Nullius autem agricolae cultu stirps tam diuturna quam poetae uersu seminari potest.

ATTICVS Quo tandem modo, Quinte? Aut quale est istuc quod poetae serunt? Mihi enim uideris fratrem laudando suffragari tibi.

M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

[1] ATICO: Han oihana ezagutzen dut eta hemen Mario irakurtzean sarritan imaginatu nuen Arpinoko artea. Izanez gero, hau da dudarik gabe, urte asko ditu eta. QUINTO: Noski, gure Atico; oraindik ba dago eta beti izango da, jakintsuak landatu baizuen: zuhaitz iraunkorrena nekazariaren esfortsutik ez da sortzen olerkariaren bertsoek landatzen duten hura da. ATICO: Zer esan nahi duzu, Quinto? Zer da olerkariek landatzen dutena? Zure anaia goraipatzeko aitxikiaz zuk zeu laguntzen ari zarela. M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

[1] ATICO: Han oihana ezagutzen dut eta hemen Mario irakurtzean sarritan imaginatu nuen Arpinoko artea. Izanez gero, hau da dudarik gabe, urte asko ditu eta.

QUINTO: Noski, gure Atico; oraindik ba dago eta beti izango da, jakintsuak landatu baizuen: zuhaitz iraunkorrena nekazariaren esfortsutik ez da sortzen olerkariaren bertsoek landatzen duten hura da.

ATICO: Zer esan nahi duzu, Quinto? Zer da olerkariek landatzen dutena? Zure anaia goraipatzeko aitxikiaz zuk zeu laguntzen ari zarela.

M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

[1] ÁTICO: reconozco allá el bosque y acá la encina de Arpino que imaginé tan a menudo al leer el Mario. Si existe todavía esta encina, es ésta seguramente, pues tiene muchos años. QUINTO: Por supuesto querido Ático ; todavía existe y existirá siempre, ya que la plantó el genio: el árbol más duradero no nace de los esfuerzos del agricultor; es aquel que plantan los versos del poeta. ATICO: ¿Qué quieres decir, Quinto? ¿Qué es lo que plantan los poetas? Yo diría que con el pretexto de alabar a tu herman te estás favoreciendo a tí mismo. M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

[1] ÁTICO: reconozco allá el bosque y acá la encina de Arpino que imaginé tan a menudo al leer el Mario. Si existe todavía esta encina, es ésta seguramente, pues tiene muchos años.

QUINTO: Por supuesto querido Ático ; todavía existe y existirá siempre, ya que la plantó el genio: el árbol más duradero no nace de los esfuerzos del agricultor; es aquel que plantan los versos del poeta.

ATICO: ¿Qué quieres decir, Quinto? ¿Qué es lo que plantan los poetas? Yo diría que con el pretexto de alabar a tu herman te estás favoreciendo a tí mismo.

M. Tullius Cicero De Legibus LIBER PRIMVS

d) Eskutizlaritza : nahiz eta genero “txikia” izan, Zizeronek handia bilakatu zuen. 1.600 inguru idatzi zituen, 800 inguru heldu zaizkigu. Oso baliagarriak dira denbora hartako giroa eta gertakizunak ezagutzeko. Gai oso anitzeko-ak dira, eta interesgarriak. “ Ad familiares ”, “ Ad Quintum ”, “ Ad Atticum ”, eta bere gaikideei bidalitakoak.

d) Eskutizlaritza : nahiz eta genero “txikia” izan, Zizeronek handia bilakatu zuen. 1.600 inguru idatzi zituen, 800 inguru heldu zaizkigu. Oso baliagarriak dira denbora hartako giroa eta gertakizunak ezagutzeko. Gai oso anitzeko-ak dira, eta interesgarriak.

“ Ad familiares ”, “ Ad Quintum ”, “ Ad Atticum ”, eta bere gaikideei bidalitakoak.

Tenuisti provinciam per annos decem non tibi a senatu sed a te ipso per vim et per factionem datos; praeteriit tempus non legis sed libidinis tuae, fac tamen legis; ut succedatur decernitur; impedis et ais “habe meam rationem”. Habe tu nostram. Exercitum tu habeas diutius quam populus iussi invito senatu? Marcus Tullius Cicero. Epistulae, VII, 6, 2 Bello 10

Estiloa: Oso argia , laboratorioko latina idazten du. Paragrafo oso luzeak baina oso lotuak erabiltzen ditu. Bikaina eta elegantea . Dialogoa formatoa erabiltzen du irakurleak bereganatzeko eta formatzeko. Euskeraz itzultzeko, hitzez hitz “klabau”.

Estiloa:

Oso argia , laboratorioko latina idazten du.

Paragrafo oso luzeak baina oso lotuak erabiltzen ditu.

Bikaina eta elegantea .

Dialogoa formatoa erabiltzen du irakurleak bereganatzeko eta formatzeko.

Euskeraz itzultzeko, hitzez hitz “klabau”.

Urrezko Aroa Augustoren aroa (K.a 44 – K.a. 14) Accion Marko Antonio gainditu ondoren, J.C. Octabiok, Julio Zesarren lobak, Augusto izena hartzen du zibil , militar eta erligioso potereak bereganatuz. Erromatar mundua antolatzen eta berriz-ten arduratzen da. Metropolia handitzen du eta “provincias” paketzen ditu. “Pax romana” oso ona izen zen kulturarako.

Accion Marko Antonio gainditu ondoren, J.C. Octabiok, Julio Zesarren lobak, Augusto izena hartzen du zibil , militar eta erligioso potereak bereganatuz.

Erromatar mundua antolatzen eta berriz-ten arduratzen da. Metropolia handitzen du eta “provincias” paketzen ditu. “Pax romana” oso ona izen zen kulturarako.

Erromatarrek gerretaz eta barruko zibil konfiktoetaz nekaturik , Erroma handitzeari ekin zioten. Oktabio Augusto eta Mezenas idazle eta artisten babesle izan ziren, honek literatu-ra onerako balio zuen. Virgilio , Horazio , Ovidio eta Tito Livio nabarmentzen dira, nahiz eta autore gehigo izan.

Erromatarrek gerretaz eta barruko zibil konfiktoetaz nekaturik , Erroma handitzeari ekin zioten.

Oktabio Augusto eta Mezenas idazle eta artisten babesle izan ziren, honek literatu-ra onerako balio zuen.

Virgilio , Horazio , Ovidio eta Tito Livio nabarmentzen dira, nahiz eta autore gehigo izan.

Publius Virgilius Varro (K.a 70 - 19) OLERKIA DIDAK - EPIKA Mantuan (Andes) jaioa. Erromatar Hiritar izan zen. 15 urtekin erretorika ikasten hasi zen, baina arrakastarik ez zuen izan. Matematikaz , Filosofiaz eta Medizinaz interesatzen hasi zen. Herentzia galdu zuen baian indemnizazioa lortu zuen. Augusto ezagutu zuen. Brindisin hil zen. Napolesen lurperatuta.

Mantuan (Andes) jaioa. Erromatar Hiritar izan zen.

15 urtekin erretorika ikasten hasi zen, baina arrakastarik ez zuen izan. Matematikaz , Filosofiaz eta Medizinaz interesatzen hasi zen.

Herentzia galdu zuen baian indemnizazioa lortu zuen.

Augusto ezagutu zuen.

Brindisin hil zen. Napolesen lurperatuta.

Virgilioren obra nagusiak Bukolikak – Eglogak. Georgikak. Eneida.

Bukolikak – Eglogak.

Georgikak.

Eneida.

Bukolikak - Eclogae 10 konposizio txiki. Teokriton oinarrituta artzain mundua errekreatzen du . Obra honi esker Augustoren babesa lortzen du. Bere arte poetikoa lehendabiziko aldiz ezagutzen da.

10 konposizio txiki.

Teokriton oinarrituta artzain mundua errekreatzen du .

Obra honi esker Augustoren babesa lortzen du.

Bere arte poetikoa lehendabiziko aldiz ezagutzen da.

Formosum pastor Corydon ardebat Alexim, delicias domini; nec quid speraret habebat; tantum inter densas, umbrosa cacumina, fagos tdsidue veniebat: ibi haec incondita solus montibus et silvis studiom iactabat inani: “ O crudelis Alexi, nihil, mea carmina curas? nil nostri miserere? Mori me denique cogis? nunc etiam pecudes umbras et frigora captant; nunc viridis etiam occultant spineta lacertos... Publius Virgilius Varro Eclogae II Bello 138 (Itzulita)

Publius Virgilius Varro Eclogae II Bello 138 (Itzulita)

Georgikak 7 urtetan idatziak. 4 liburu: Landetako kultiboa, barazkiena, abereen zaintza eta erleena dira gaiak. Tartean Urrezkoa Aroa deskribatzen digu, Erroma goresten du, Orfeo eta Euridize mitoa errekreatzen du… Oso obra politak dira eta nekazarien bizitza ondo eta poetikoki kontatzen digu.

7 urtetan idatziak.

4 liburu: Landetako kultiboa, barazkiena, abereen zaintza eta erleena dira gaiak.

Tartean Urrezkoa Aroa deskribatzen digu, Erroma goresten du, Orfeo eta Euridize mitoa errekreatzen du…

Oso obra politak dira eta nekazarien bizitza ondo eta poetikoki kontatzen digu.

Alternis idem tonsas cessare novalis et segnem patiere situ durescere campum; aut ibi flava seres mutato sidere farra, unde prius laetum siliqua quassante legumen aut tenuis fetus viciae tristisque lupini sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. Urit enim lini campum seges, urit avenae, urunt Lethaeo perfusa papavera somno: sed tamen alternis facilis labor, arida tantum ne saturare fimo pingui pudeat sola neve effetos cinerem inmundum iactare per agros. Publius Vergilius Varro. Georgicon. I, 71-81 Bello 252

Aldizka, lugorri moztuak atseden eta landa alferra egonean gogortzen sufrituko dituzu; edo, izar-multzoa aldatu denean, gari horailak ereingo dituzu lehenago leka arrakalaridun barazki ugari hartu zenuen lekuan edo ilarraren fruitu txikaik edo hostatxa tristearen kanabera hauskorrak eta baso zaratatsua. Izan ere, lihoiaren aleak erre egiten du landa, erre egiten du oloarenak, erre egiten dute lethear loguran bustitako lo-belarrek, txandaka-koekin ordea erraza da lana, lotsarik ez ba da lur lehorrak simaur lodiak asetzeko edo soro agortuetatik errauts zikina botatzeko. Publius Vergilius Varro. Georgicon. I, 71-81 Bello 252

. Publius Vergilius Varro. Georgicon. I, 71-81 Bello 252

Eneida “ Eneida = Eneasen ekitandiak”. Eneasen abenturak kontatzen dizkigu. Erromatarrak Troyarren ondorengoak dirala konbentzi-tuz. 12 kantutan banaturik. Lehendabiziko 6rek Eneasek lurretatik pasatutako abenturak kontatzen dizkigute, beste 6retan “ Iliada ” imitatzen du. Inspirazioa eta edertasuna Virgiliorenak dira.

“ Eneida = Eneasen ekitandiak”. Eneasen abenturak kontatzen dizkigu. Erromatarrak Troyarren ondorengoak dirala konbentzi-tuz.

12 kantutan banaturik. Lehendabiziko 6rek Eneasek lurretatik pasatutako abenturak kontatzen dizkigute, beste 6retan “ Iliada ” imitatzen du.

Inspirazioa eta edertasuna Virgiliorenak dira.

Respicit Aeneas subito et sub rupe sinistra moenia lata videt triplici circumdata muro, quae rapidus flammis ambit torrenibus armis, Tartareus Phlegethon, torquetque sonantia saxa. Porta adversa ingens solidoque adamante culumnae, vis ut nulla virum, non ipsi excindere bello caelicolae valeant; stat ferrea turris ad auras, Tisiphoneque sedens palla succinta cruenta vestibulum exsomnis servat noctesque diesque. Publius Virgilius Varro Eneida VI, 548-556 Bello 220

Eneasek bat batean atzera begiratzen du eta ezkerrean arkaitz baten maldan egundoko eraikuntza hirukoitz muru batek inguraturik. Tartaroko Fregetonte ibaiak zarataz eramaten duen suarekin inguratzen du. Parean ate erraldoi bat dago, gizonek eta zeru biztanleek beren erasoaz apur ezin ditzaketen ohialez, adamante gogorrezko zutabekin. Burdinezko dorre bat aizeetara altxatzen da. Tesifone eserita, odoltsu kapa batek inguraturik gauez eta egunerz beilatzen du. Publius Virgilius Varro Eneida VI, 548-556 Echave-Susaeta C.G. y R.

Mira Eneas de pronto hacia atrás y ve al pie de una roca, a mano izquierda, un enorme recinto envuelto en triple muro. Lo ciñe en borbollones de llamas el Fregetonte del Tártaro, cuya rauda corriente va rodando peñascos resonantes. En frente hay una puerta gigantesca con columnas de sólido adamante, telas que ni los hombres ni los mismos habitantes celestes lograrían descuajar con su embate. Una torre de hierro se alza firme a los aires. Tesífone sentada allí, ceñida de sanguinoso manto guarda la entrada en vela noche y dia. Publius Virgilius Varro Eneida VI, 548-556 Javier Echave-Susaeta C.G. y R.

Quintus Horatius Flaccus (K.a. 65 - 8) SATIRA-DIDAKTIKA-EPISTO Venusan jaioa, Erromara ikastera aitarekin joan zen. Atenasen ikasten du. Tribuno izatera heltzen da. Ejerzitoa uzten de eta Erromara bueltatzen da, bere osasunak konfiskatu zizkioten. Bertsoak konpontzen hasten da. Mezenas ezagutzen du eta honek finka bat oparitzen dio, non hiltzen da oso ondo bizi ondoren.

Venusan jaioa, Erromara ikastera aitarekin joan zen. Atenasen ikasten du. Tribuno izatera heltzen da. Ejerzitoa uzten de eta Erromara bueltatzen da, bere osasunak konfiskatu zizkioten. Bertsoak konpontzen hasten da.

Mezenas ezagutzen du eta honek finka bat oparitzen dio, non hiltzen da oso ondo bizi ondoren.

Horazioren obrak Epodoak Satirak Odak Epistolak

Epodoak

Satirak

Odak

Epistolak

A. Epodoak 17 poema: “ Iambi ” Satirak oso maitagarriak dira, bizioak eta ohiturak kritikatzen ditu. Batzuk Mezenasi dedikatuak. Ezagunena “ Beatus ille ” non bizitza lasaia gorezten duen. Hizkuntza gehienetan itzu-lia, hemen Fray Luis de Leonek. Nekaza- rien bizitza giraipatzen du.

17 poema: “ Iambi ”

Satirak oso maitagarriak dira, bizioak eta ohiturak kritikatzen ditu.

Batzuk Mezenasi dedikatuak.

Ezagunena “ Beatus ille ” non bizitza lasaia gorezten duen. Hizkuntza gehienetan itzu-lia, hemen Fray Luis de Leonek. Nekaza-

rien bizitza giraipatzen du.

Ibis Liburnis inter alta navium, amice, propugnacula, paratus omne Caesaris periculum subire, Maecenas, tuo: quid nos, quibus te vita sit superstite iucunda, si contra, gravis? utrumne iussi persequemur otium non dulce, ni tecum simul, an hunc laborem mente laturi, decet qua ferre non mollis viros? feremus et te vel per Alpium iuga… Q. Horatius Flaccus Epodi I

B. Satirak 2 liburu: “ Sermones ” eta” Gai askotaz idazten du: kritikoak baina ez hain zorrotzak. Greziako gaiak, metroak, ereduak… Erro-maratzen ditu. Ezkortasun politikoa nabaria da.Oso pertsonalak eta nahiko agresiboak.

2 liburu: “ Sermones ” eta”

Gai askotaz idazten du: kritikoak baina ez hain zorrotzak.

Greziako gaiak, metroak, ereduak… Erro-maratzen ditu.

Ezkortasun politikoa nabaria da.Oso pertsonalak eta nahiko agresiboak.

1.1 Qui fit, Maecenas, ut nemo, quam sibi sortem seu ratio dederit seu fors obiecerit, illa contentus vivat, laudet diversa sequentis? 'o fortunati mercatores' gravis annis miles ait, multo iam fractus membra labore; contra mercator navim iactantibus Austris: 'militia est potior. quid enim? concurritur: horae momento cita mors venit aut victoria laeta.' agricolam laudat iuris legumque peritus, sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat; ille, datis vadibus qui rure extractus in urbem est, solos felicis viventis clamat in urbe. Q. Horatius Flaccus Sermones 1,1

C. Odak Oso helenizatuta Greziako olerkia Erromara pasatzea nahi du: gaiak, ideiak eta metroak. Lau liburutan idatzia. Gai asko jorratzen du, baina olerkiei pertso-nalitate propioa eta benetako erromatar ispiritua ematen die, originaltasuna lortuz. Hauekin olerkiaren gailurrera heldu zen. Nahiko ironikoak dira. Ezagunena “ Carmen saeculare ”

Oso helenizatuta Greziako olerkia Erromara pasatzea nahi du: gaiak, ideiak eta metroak.

Lau liburutan idatzia.

Gai asko jorratzen du, baina olerkiei pertso-nalitate propioa eta benetako erromatar ispiritua ematen die, originaltasuna lortuz.

Hauekin olerkiaren gailurrera heldu zen.

Nahiko ironikoak dira.

Ezagunena “ Carmen saeculare ”

Phoebe silvarumque potens Diana, lucidum caeli decus, o colendi semper et culti, date quae precamur tempore sacro, quo Sibyllini monuere versus virgines lectas puerosque castos dis, quibus septem placuere colles, dicere carmen. Alme Sol, curru nitido diem qui promis et celas aliusque et idem nasceris, possis nihil urbe Roma visere maius. Q. Horatius Flaccus Carmen Saeculare Bello 217

D. Epistolae Heldutasunean “ Epistolae ” idazti zituen. Famatuena eta luzeena “ Epistola ad Pisones ” izan zen. Gero “ Ars poetica ”ri titulua eman zion. Olerkian hasten direnei aholkuak ematen dizkie. Zuzenketa iraunkorra , bakoitzak bere indarrekin kontatzea eta olerkarien kualitateak dira tratatzen dituen gaiak.

Heldutasunean “ Epistolae ” idazti zituen.

Famatuena eta luzeena “ Epistola ad Pisones ” izan zen. Gero “ Ars poetica ”ri titulua eman zion.

Olerkian hasten direnei aholkuak ematen dizkie.

Zuzenketa iraunkorra , bakoitzak bere indarrekin kontatzea eta olerkarien kualitateak dira tratatzen dituen gaiak.

Prima dicte mihi, summa dicende Camena, spectatum satis et donatum iam rude quaeris, Maecenas, iterum antiquo me includere ludo? Non eadem est aetas, non mens. Veianius armis Herculis ad postem fixis latet abditus agro, ne populum extrema totiens exoret harena. Est mihi purgatum crebro qui personet aurem: 'Solue senescentem mature sanus equum, ne peccet ad extremum ridendus et ilia ducat.' Nunc itaque et uersus et cetera ludicra pono, quid uerum atque decens, curo et rogo et omnis in hoc sum; condo et compono quae mox depromere possim. Q. Horatius Flaccus Epistulae Liber Primus I

Publius Ovidius Naso ( K.a. 43 – K.o. 17) AMODIO – DIDAK OLERKIA Sulmonan jaioa famili noblekoa. Erroman hezita letretara dedikatzen da. Oso bizitza ona zeraman, baina K.o. 8. urtean Enperadoreak Ponto Euxinora (gaur: Constanza) herbesteratzen du, bi teoria daude: krimen baten testigu izatea edo “ Ars amandi ” obrarekin izan zuen eragina. Azken urtetan herbesteraturik bizi zen.

Sulmonan jaioa famili noblekoa. Erroman hezita letretara dedikatzen da.

Oso bizitza ona zeraman, baina K.o. 8. urtean Enperadoreak Ponto Euxinora (gaur: Constanza) herbesteratzen du, bi teoria daude: krimen baten testigu izatea edo “ Ars amandi ” obrarekin izan zuen eragina.

Azken urtetan herbesteraturik bizi zen.

Ovidioren Erromako lanak “ Amores ” amodiozko poema txikiak. “ Heroidas ” 17 eskutitz poetikoak emakume famatuei dedikaturik. “ Ars amandi ” amodiozko tratadua. “ Metamorfosis ” mitologiako historioak. Oso fantasioso eta narratzaile ona, lan honetan mitologista guztiek oinarri izan dute.

“ Amores ” amodiozko poema txikiak.

“ Heroidas ” 17 eskutitz poetikoak emakume famatuei dedikaturik.

“ Ars amandi ” amodiozko tratadua.

“ Metamorfosis ” mitologiako historioak. Oso fantasioso eta narratzaile ona, lan honetan mitologista guztiek oinarri izan dute.

Amores I Arma gravi numero violentaque bella parabam edere, materia conveniente modis. par erat inferior versus risisse Cupido dicitur atque unum surripuisse pedem. 'Quis tibi, saeve puer, dedit hoc in carmina iuris? Pieridum vates, non tua turba sumus. quid, si praeripiat flavae Venus arma Minervae, ventilet accensas flava Minerva faces? quis probet in silvis Cererem regnare iugosis, lege pharetratae Virginis arva coli? crinibus insignem quis acuta cuspide Phoebum instruat, Aoniam Marte movente lyram? sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia regna; cur opus adfectas, ambitiose, novum?

Amores I Armezko eta gerrate gogorrezko erritmo nagusiaz idaztera nihoan, gaia erritmoari egokitzeko asmotan. Beheko bertsoa goikoaren bezalakoa zen, baina Kupidok barreari ekin zion eta oin bat kendu zion, kontatzen duten arabera. “Nork eman dizu, ume krudela, olerkariaren gainean honako eskubidea? olarkariak ez gara zure jarraitzaileak, Pierideenak baizik. Venusek Minerva illegorriari armak kenduz gero, edo Minerbak zuzi piztuak kitzikatuz gero zer gertatuko zen? Ceres malkar ohianetakoerregina izatea, eta Landak ALGABA dun neskatxaren aginduz landatzea nork onartuko zuen? Febo, ospetsua bere ileagatik, lantza zorrotz batekin nork parekatuko zuen, Martek aldiz Aoniaren lira jotzen duen bitartean? Handia da umea, zure subirutasuna, eta poteretsu Zergatik ez duzu irrikatzen ekimen berri bat? Vicente Cristobal López C.G. y R.

Amores I Me disponía yo a escribir en ritmo solemne hechos de armas y guerras violentas, de modo que el tema se ajustara al mismo metro. El verso de abajo era igual que el de arriba, pero Cupido se echó a reir y le sustrajo un pie según cuentan. “¿Quién te ha dado, niño cruel, tal derecho sobre la poesía? Los poetas no somos seguidores tuyos, sino de las Piérides. ¿Qué ocurriría si Venus quitase a la rubia Minerva sus armas, o si Minerva atizara las antorchas encendidas? ¿Quién admitiría que Ceres fuera la reina de los bosques escabrosos y que los Campos se cultivasen por orden de la doncella que lleva la algaba? ¿Quién equipararía a Febo, ilustre por su melena, con una afilada lanza, mientras que Marte, a cambio tañe la lira de Aonia? Grande es, níño, tu soberanía, y poderosa en extremo: ¿Porqué en tu ambición, aspiras a una nueva empresa?. Vicente Cristobal López C.G. y R.

Heroidas I Penelope Vlixi Haec tua Penelope lento tibi mittit, Vlixe. nil mihi rescribas tu tamen; ipse ueni. Troia iacet, certe Danais inuisa puellis, uix Priamus tanti totaque Troia fuit! o utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat, obrutus insanis esset adulter aquis! non ego deserto iacuissem frigida lecto, nec quererer tardos ire relicta dies nec mihi quaerenti spatiosam fallere noctem lassaret uiduas pendula tela manus. quando ego non timui grauiora pericula ueris? res est solliciti plena timoris amor.

Heroidas I

Penelope Vlixi Haec tua Penelope lento tibi mittit, Vlixe. nil mihi rescribas tu tamen; ipse ueni. Troia iacet, certe Danais inuisa puellis, uix Priamus tanti totaque Troia fuit! o utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat, obrutus insanis esset adulter aquis! non ego deserto iacuissem frigida lecto, nec quererer tardos ire relicta dies nec mihi quaerenti spatiosam fallere noctem lassaret uiduas pendula tela manus. quando ego non timui grauiora pericula ueris? res est solliciti plena timoris amor.

Ars amandi , Liber Primus Siquis in hoc artem populo non novit amandi, Hoc legat et lecto carmine doctus amet. Arte citae veloque rates remoque moventur, Arte leves currus: arte regendus amor. Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis, Tiphys in Haemonia puppe magister erat: Me Venus artificem tenero praefecit Amori; Tiphys et Automedon dicar Amoris ego. Ille quidem ferus est et qui mihi saepe repugnet: Sed puer est, aetas mollis et apta regi.

Ars amandi , Liber Primus Norbait badago lur honetan amodioaren arteak ezagutzen ez dituena, liburu hau irakur dezan eta, poemaren irakurketak irakatsirik hitz egin dezan. Belen edo arraunen artez mugitzen dira itzasontzi azkarrak, artez burdi arina. Arte honek Amodioa gobernatu behar du. Automedontek burdien malgu estekak maneiatzen zituen; Tifis bere itsasontziaren patroi bikaina zen; ni Venusek berak amodio bigunarena egile aurreratua egin nau. Ni Amodioaren Tifis eta Automedonte deituko naute. Bera da heziezina, eta batzutan aurre egiten dit; baina umea da, obedientziaren bigun eta aproposeko baldintza.

Ars amandi , Liber Primus Si hay alguién en esta tierra que no conozca las artes del amor, lea este libro y, una vez instruido por la lectura del poema hable. A vela o a remo, con arte se ponen en movimiento las ágiles naves, con arte el carro ligero. Con arte debe Amor ser gobernado. Automedonte manejaba a la perfección las riendas flexibles de los carros; era Tífis el patrón perfecto de su nave hemonia; a mí la propia Venus me ha hecho artífice aventajado del tierno amor. A mí me llamarán el Tífis y el Automedonte del Amor. Él es, desde luego, indómito y, a veces, me planta cara; pero es un niño, condición blanda y propicia de la obediencia. José Ignacio Ciruelo

Metamorfosis , Liber Primus In nova fert animus mutatas dicere formas corpora; di, coeptis (nam vos mutastis et illas) adspirate meis primaque ab origine mundi ad mea perpetuum deducite tempora carmen! Ante mare et terras et quod tegit omnia caelum unus erat toto naturae vultus in orbe, quem dixere chaos: rudis indigestaque moles nec quicquam nisi pondus iners congestaque eodem non bene iunctarum discordia semina rerum.

Metamorfosis , Liber Primus Inspirazioak gorputz berrietan bilakaturiko formetaz hitzegitera bultzatzen nau. O jainkoak-bilakaketa hauek zuen lana izan baiziren- nire saiaketa erraztu ezazue eta nire kantua gida ezazua gelditu gabe munduaren hasieratik nire garaira arte. Itsasoa baino lehenago, lurrarena, eta dana estaltzen duen zeruarena, naturak mundu osoan itxura bera nahastuta zeukan. Kaos deitu zuten; formarik gabeko eta ordenik gabeko molea, pisu geldoa besterik ez, enbrioi ezberdin txarto nahasturiko masa bat.

Metamorfosis , Liber Primus La inspiración me impulsa a hablar de formas trans- formadas en cuerpos nuevos. Oh dioses –puesto que estas transformaciones también fueron obra vuestra- favoreced mi intento y conducid mi canto sin interrup- ción desde el origen del mundo hasta mi propio tiempo. Antes del mar, de la tierra, y del cielo que todo lo cubre, la naturaleza tenía en todo el universo un mismo as- pecto indistinto al que llamaron Caos; una mole infor- me y desordenada, no más que un peso inerte, una masa de embriones dispares de cosas mal mezcladas.

Herbesteratze lanak Tristura eta ezitxaropena ezaugarri nagusiak dira garai honetan. “ Faustoak ” idazten zituenean hertbeste-ratu zuten. Erromako jaien egutegia da. “ Tristia ” “ Epistulae ex Ponto ” lamentoak kexak eta melankoniako burutazioak dira.

Tristura eta ezitxaropena ezaugarri nagusiak dira garai honetan.

“ Faustoak ” idazten zituenean hertbeste-ratu zuten. Erromako jaien egutegia da.

“ Tristia ”

“ Epistulae ex Ponto ” lamentoak kexak eta melankoniako burutazioak dira.

Fausti , Liber primus Tempora cum causis Latium digesta per annum lapsaque sub terras ortaque signa canam. excipe pacato, Caesar Germanice, voltu hoc opus et timidae derige navis iter, officioque, levem non aversatus honorem, en tibi devoto numine dexter ades. sacra recognosces annalibus eruta priscis et quo sit merito quaeque notata dies. invenies illic et festa domestica vobis; saepe tibi pater est, saepe legendus avus, quaeque ferunt illi, pictos signantia fastos, tu quoque cum Druso praemia fratre feres.

Tristia, Liber Primus Parue - nec inuideo - sine me, liber, ibis in urbem: ei mihi, quod domino non licet ire tuo! uade, sed incultus, qualem decet exulis esse; infelix habitum temporis huius habe. nec te purpureo uelent uaccinia fuco - non est conueniens luctibus ille color - nec titulus minio, nec cedro charta notetur, candida nec nigra cornua fronte geras. felices ornent haec instrumenta libellos:

Tristia, Liber Primus Liburuxka txiki hori -eta ez zaitut mespresatzen horre- gatik- ni gabe Erromara joango zara ¡nire erru!, zure jabeari ez zaion permititzen tokira. Joan zaitez, baina edergarririk gabe, erbesteraturikoari dagokion bezala: zorigaiztoko momentu honi dagokion jantzia eraman ezazu. Arandanoek bere gorrixka koloreaz inguru ez zaitzaten; kolore hori eta tristuraren koloreak adoz ez baidoaz; zure izenburua minioaz ez dedila margo, zure papiroz- ko orriak zedro olioaz apain ez daitezen ere, eta ez eraman disko txuriak azal beltzean. Apaingarri hoiek geldi daitezen liburu zoriuntzuentzat.

Tristia, Liber Primus Pequeño librito –y no te desprecio por ello-, sin mí irás a la ciudad de Roma ¡ay de mí!, adonde a tu dueño no le está permitido ir. Ve, pero sin adornos, cual conviene a un desterrado: viste, infeliz, el atuendo adecuado a esta desdichada circunstancia. Que no te envuelvan los arándanos con su color rojizo, ya que ese color no se avniene muy bien con los colores de la tristeza; ni se escriba tu título con minio, ni se embellezcan tus hojas de papiro con aceite de cedro, ni lleves blancos discos en una negra portada. Queden esos adornos para los libtitos felices.

Epistulae ex Ponto LIBER PRIMUS I. BRVTO Naso Tomitanae iam non nouus incola terrae hoc tibi de Getico litore mittit opus. Si uacat, hospitio peregrinos, Brute, libellos excipe dumque aliquo, quolibet abde modo. Publica non audent intra monimenta uenire, ne suus hoc illis clauserit auctor iter. A, quotiens dixi: 'Certe nil turpe docetis, ite, patet castis uersibus ille locus.' Non tamen accedunt, sed, ut aspicis ipse, latere sub lare priuato tutius esse putant. Quaeris ubi hos possis nullo componere laeso? Qua steterant Artes, pars uacat illa tibi.

Beste lan batzuk Halieutica Ibis Medicamina Faciei Feminae Remedia Amoris

Halieutica

Ibis

Medicamina Faciei Feminae

Remedia Amoris

HALIEVTICA accepit mundus legem: dedit arma per omnes admonuitque sui: vitulus sic namque minatur, qui nondum gerit in tenera iam cornua fronte; sic dammae fugiunt, pugnant virtute leones et morsu canis et caudae sic scorpius ictu, concussisque levis pennis sic evolat ales. omnibus ignotae mortis timor, omnibus hostem praesidiumque datum sentire et noscere teli vimque modumque sui. sic et scarus arte sub undis si n [...] decidit adsumptamque dolo tandem pavet escam, non audet radiis obnixa occurrere fronte, aversus crebro vimen sed verbere caudae laxans subsequitur tutumque evadit in aequor.

Ibis Tempus ad hoc, lustris bis iam mihi quinque peractis, Omne fuit Musae carmen inerme meae; Nullaque, quae possit, scriptis tot milibus, extat Littera Nasonis sanguinolenta legi: Nec quemquam nostri nisi me laesere libelli, Artificis periit cum caput Arte sua. Unus (et hoc ipsum est iniuria magna) perennem Candoris titulum non sinit esse mei. Quisquis is est (nam nomen adhuc utcumque tacebo), Cogit inassuetas sumere tela manus.

Medicamina Faciei Feminae Discite, quae faciem commendet cura, puellae, Et quo sit vobis forma tuenda modo. Cultus humum sterilem Cerealia pendere iussit Munera, mordaces interiere rubi. Cultus et in pomis succos emendat acerbos, Fissaque adoptivas accipit arbor opes. Culta placent. auro sublima tecta linuntur, Nigra sub imposito marmore terra latet: Vellera saepe eadem Tyrio medicantur aeno: Sectile deliciis India praebet ebur. Forsitan antiquae Tatio sub rege Sabinae Maluerint, quam se, rura paterna coli:

Remedia Amoris Legerat huius Amor titulum nomenque libelli: 'Bella mihi, video, bella parantur' ait. 'Parce tuum vatem sceleris damnare, Cupido, Tradita qui toties te duce signa tuli. Non ego Tydides, a quo tua saucia mater In liquidum rediit aethera Martis equis. Saepe tepent alii iuvenes: ego semper amavi, Et si, quid faciam, nunc quoque, quaeris, amo. Quin etiam docui, qua posses arte parari, Et quod nunc ratio est, impetus ante fuit. Nec te, blande puer, nec nostras prodimus artes, Nec nova praeteritum Musa retexit opus. Siquis amat quod amare iuvat, feliciter ardens Gaudeat, et vento naviget ille suo.

Remedia Amoris Amodioak liburuxka hone izen burua irakurri zuenean Ezan zuen:” Gerratea, dakusat, grerrate bat prestatzen ari Absente, Cupido, de acusar de un delito a tu poeta, a mí, que Tantas veces enarbolé las banderas que tú, como caudillo, me Habías confesado. No soy yo el hijo de Tideo, por quien tu Madre regresó herida al cielo etéreo, conducida por los caba- Llos de Marte. Con frecuencia conzen la tibieza los demás hombres, yo siempre he amado, y si me preguntas incluso qué Hago ahora, estoy amando.(Más aún, enseñé a qué estucias Podías recurrir y lo que ahora es mesura fue antes pasión). Ni a tí, niño suave, ni a nuestras artes os hemos traicionado ni La nueva Musa obstaculiza la obra anterior. Si un amante, feliz en el amor, se abrasa a gusto, que goce y que navegue a su Aire. José Ignacio Ciruelo

Remedia Amoris Cuando Amor hubo leído el título y el encabezamiento de este librito, dijo: “La guerra, lo veo, me preparan una guerra. Absente, Cupido, de acusar de un delito a tu poeta, a mí, que Tantas veces enarbolé las banderas que tú, como caudillo, me habías confesado. No soy yo el hijo de Tideo, por quien tu madre regresó herida al cielo etéreo, conducida por los caba- llos de Marte. Con frecuencia conzen la tibieza los demás hombres, yo siempre he amado, y si me preguntas incluso qué hago ahora, estoy amando.(Más aún, enseñé a qué estucias podías recurrir y lo que ahora es mesura fue antes pasión). ni a tí, niño suave, ni a nuestras artes os hemos traicionado ni la nueva Musa obstaculiza la obra anterior. Si un amante, feliz en el amor, se abrasa a gusto, que goce y que navegue a su aire. José Ignacio Ciruelo

Titus Livius (K.a. 59 – K.o. 19) HISTORIA Erroman jaio eta bizi izan zen. 40 urtetan “ Annales ” idatzi zuen. 142 liburu, 35 eta zati batzuk heldu zaizkigu. Erromaren eraketarekin hasten da eta K.a. 9 bukatzen da. Entusiasta eta abertzalea , ea-ea epopeia-ra helduz. Nahiko moralizante da. Erromatar birtuteak goraipatzen ditu. Ereduak ipintzen ditu.

Erroman jaio eta bizi izan zen.

40 urtetan “ Annales ” idatzi zuen. 142 liburu, 35 eta zati batzuk heldu zaizkigu. Erromaren eraketarekin hasten da eta K.a. 9 bukatzen da.

Entusiasta eta abertzalea , ea-ea epopeia-ra helduz.

Nahiko moralizante da. Erromatar birtuteak goraipatzen ditu. Ereduak ipintzen ditu.

Paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam venit. Ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis tuta circa sopitique omnes videbantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam venit sinistraque manu mulieris pectore oppresso “Tace, Lucretia” inquit; “Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si emiseris vocem” Titus Livius Ab urbe condita I, LVIII; LIX (1-2) Bello 89

Zilarrezko Aroa (K.a. 14 – K.o. 11) Erromatar Literaturak Augustoren heriotzea gertatu zenean egundoko aldaketa jasatzen du: originaltasuna galtzen da eta imitazioa nagusitzen da . Ezaugarrienetariko bat: idazle, jakintsu eta olerkari Hispaniarrak izatea da. Trajano Enperadorea ere Hispaniarra zen. Filosofia genero berri agertzen da.

Erromatar Literaturak Augustoren heriotzea gertatu zenean egundoko aldaketa jasatzen du: originaltasuna galtzen da eta imitazioa nagusitzen da .

Ezaugarrienetariko bat: idazle, jakintsu eta olerkari Hispaniarrak izatea da.

Trajano Enperadorea ere Hispaniarra zen.

Filosofia genero berri agertzen da.

Erretorikoak Erretorikak Zizeron desagertu zenean porrot egin zuen, dena den autore batzuk: Marcus Fabius Quintilianus Lucius Anneus Seneca

Erretorikak Zizeron desagertu zenean porrot egin zuen, dena den autore batzuk:

Marcus Fabius Quintilianus

Lucius Anneus Seneca

Lucius Anneus Seneca (Vetus) (K.a. 55 – K.o. 41) ELOKUENTZIA Cordoban jaioa eta Erroman hezita. “ Contriversiae ” eta “ Suasoniae ”, idatzi zituen bere semeek ikas zezaten. Erretorika irakatsi nahi du.

Cordoban jaioa eta Erroman hezita.

“ Contriversiae ” eta “ Suasoniae ”, idatzi zituen bere semeek ikas zezaten.

Erretorika irakatsi nahi du.

Seneca Novato, Senecae, Melae filiis salutem[1] Exigitis rem magis iucundam mihi quam facilem; iubetis enim quid de his declamatoribus sentiam, qui in aetatem meam inciderunt, indicare et si qua memoriae meae nondum elapsa sunt ab illis dicta colligere, ut, quamvis notitiae vestrae subducti sint, tamen non credatis tantum de illis sed et iudicetis. Est, fateor, iucundum mihi redire in antiqua studia melioresque ad annos respicere et vobis querentibus, quod tantae opinionis viros audire non potueritis, detrahere temporum iniuriam. L. ANNAEI SENECAE MAIORIS CONTROVERSIARVM LIBER PRIMVS

[1] . . . sinunt. cuicumque rei magnitudinem natura dederat, dedit et modum. nihil infinitum est nisi Oceanus. Aiunt fertiles in Oceano iacere terras ultraque Oceanum rursus alia litora, alium nasci orbem, nec usquam rerum naturam desinere sed semper inde, ubi desisse videatur, novam exsurgere. facile ista finguntur, quia Oceanus navigari non potest. Satis sit hactenus Alexandro vicisse, qua mundo lucere satis est. intra has terras caelum Hercules meruit. Stat immotum mare et quasi deficientis in suo fine naturae pigra moles; novae ac terribiles figurae, magna etiam Oceano portenta, quae profunda ista vastitas nutrit; ... L. ANNAEI SENECAE MAIORIS SUASORIARUM LIBER I

Marcus Fabius Quintilianus ( K.o. 36 – 95) ELOKUENTZIA Kalahorran jaioa. Erroman hezita. Vespasiano enperado-reak erretorikako katedra eskeini zion. Abokatua eta politikoa izan zen. “ Institutio oratoria ” bakarrik kontserbatzen da, bere experientzia eta praktika azaltzen dizkigu.

Kalahorran jaioa.

Erroman hezita. Vespasiano enperado-reak erretorikako katedra eskeini zion.

Abokatua eta politikoa izan zen.

“ Institutio oratoria ” bakarrik kontserbatzen da, bere experientzia eta praktika azaltzen dizkigu.

Quidam litteris instituendos qui minores septem annis essent non putaverunt, quod illa primum aetas et intellectum disciplinarum capere et laborem pati posset. In qua sententia Hesiodum esse plurimi tradunt qui ante grammaticum Aristophanem fuerunt (nam im primus υποθηκας , in quo libro scriptum hoc invenitur, negavit esse huius poetae); sed alii quoque auctores, inter quos Eratosthenes, idem praeceperunt. Melius autem qui nullum tempus vacare cura volunt, ut Chysippus. Marcus Fabius Quintilianus Institutio OratoriaI, I, 15… Bello 180

Lucius Anneus Seneca ( Philosophus ) (K.a. 4 – K.o. 65) Filosofoa eta tragedien idazle. L.A. Seneka erretorikoaren semea. Kordo-ban jaioa. Kaligulak Senatore izendatzen du. Agripinak (Neronen ama) Erromara deitzen du Neron hezitzeko. 65. urtean Neronek bere burua hiltzea agintzen du. Bere heriotza ereduzkoa izan zen.

Filosofoa eta tragedien idazle.

L.A. Seneka erretorikoaren semea. Kordo-ban jaioa.

Kaligulak Senatore izendatzen du.

Agripinak (Neronen ama) Erromara deitzen du Neron hezitzeko.

65. urtean Neronek bere burua hiltzea agintzen du. Bere heriotza ereduzkoa izan zen.

Senekaren lanak Tragediak “ Hercules furens ”, “ Troades ”, “ Medea ”, “ Phedra ”, “ Oedipus ”, “ Agamenon ”, “ Thyestes ”” eta “ Hercules Oetaeus ”. Gaiak Greziakoak dira, baina ez ditu ondo imitatzen. Oso pasadizo luzeak, odoltsuak eta patikoegiak idazten ditu, greziakoarekin koparatuz, nahiz eta eredu oso onak izan.

“ Hercules furens ”, “ Troades ”, “ Medea ”, “ Phedra ”, “ Oedipus ”, “ Agamenon ”, “ Thyestes ”” eta “ Hercules Oetaeus ”.

Gaiak Greziakoak dira, baina ez ditu ondo imitatzen. Oso pasadizo luzeak, odoltsuak eta patikoegiak idazten ditu, greziakoarekin koparatuz, nahiz eta eredu oso onak izan.

Senekaren lanak Filosofiako trataduak Zizeronek Greziako filosofisren transmiti-tzaile oso ona izan zen, baina Seneka heldu arte Erromak ez zuen izan kreatzaile filosoforik. Estikoa baino gehiago moralista izan zen, etiko formakuntza proposatzen zuen eta. Kristiano ideologiaren gertu suertatzen da, morala eta birtutea praktitzearen alde dago eta.

Zizeronek Greziako filosofisren transmiti-tzaile oso ona izan zen, baina Seneka heldu arte Erromak ez zuen izan kreatzaile filosoforik.

Estikoa baino gehiago moralista izan zen, etiko formakuntza proposatzen zuen eta.

Kristiano ideologiaren gertu suertatzen da, morala eta birtutea praktitzearen alde dago eta.

“ De providentia ” Jainkoak oinazeak bidaltzen dizkigu birtutea probatzeko. “ De constantia sapientis ” jakintsuaren zoriontasunaz. “ De vita beata ” zoriontasuna eta bisrtuta erlazionatzen ditu “ De clementia ” projimoaren konsidera-zioaz. Kristianismoaren aintzindari.

“ De providentia ” Jainkoak oinazeak bidaltzen dizkigu birtutea probatzeko.

“ De constantia sapientis ” jakintsuaren zoriontasunaz.

“ De vita beata ” zoriontasuna eta bisrtuta erlazionatzen ditu

“ De clementia ” projimoaren konsidera-zioaz. Kristianismoaren aintzindari.

1 Maior pars mortalium, Pauline, de naturae malignitate conqueritur, quod in exiguum aeui gignimur, quod haec tam uelociter, tam rapide dati nobis temporis spatia decurrant, adeo ut exceptis admodum paucis ceteros in ipso uitae apparatu uita destituat. Nec huic publico, ut opinantur, malo turba tantum et imprudens uulgus ingemuit; clarorum quoque uirorum hic affectus querellas euocauit. Lucius Annaeus Seneca Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

1 Maior pars mortalium, Pauline, de naturae malignitate conqueritur, quod in exiguum aeui gignimur, quod haec tam uelociter, tam rapide dati nobis temporis spatia decurrant, adeo ut exceptis admodum paucis ceteros in ipso uitae apparatu uita destituat. Nec huic publico, ut opinantur, malo turba tantum et imprudens uulgus ingemuit; clarorum quoque uirorum hic affectus querellas euocauit.

Lucius Annaeus Seneca

Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

1 Hilkorren artean gehiengoa, o Paulino, natura-ren okerraz da kexu, hain aldi laburrerako sortarazi gaituelako eta eman zaigun aldigune hau hain arin, hain laster igarotzen baita non, gutxi batzuk salbu, gainontzekoak bizitzeko prestatze garaian, bizitzak berak baztertzen dituen . Eta ustez orokorra den gaitz honenga-tik, ez da soilik jentilaje zarpaila edota herri xume axolagabea intzirika ibili dena; gizon argi-tsuen kexuak ere sortarazi ditu sentipen honek. Lucius Annaeus Seneca Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

1 Hilkorren artean gehiengoa, o Paulino, natura-ren okerraz da kexu, hain aldi laburrerako sortarazi gaituelako eta eman zaigun aldigune hau hain arin, hain laster igarotzen baita non, gutxi batzuk salbu, gainontzekoak bizitzeko prestatze garaian, bizitzak berak baztertzen dituen . Eta ustez orokorra den gaitz honenga-tik, ez da soilik jentilaje zarpaila edota herri xume axolagabea intzirika ibili dena; gizon argi-tsuen kexuak ere sortarazi ditu sentipen honek.

Lucius Annaeus Seneca

Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

1 La mayoria de los mortales, Paulino, se queja de los errores de la naturaleza, porque nos ha hecho crear para tan poco tiempo y porque se nos ha dado un plazo tan corto, pasa tan rápido que, salvo unos pocos ratos , los restantes en el tiempo de prepararse para la vivir, la mísma vida los aparta. Y ésta creencia general, tal como se piensa, es no sólo de la gente normal sino también es motivo de queja de los hombres sabios. Lucius Annaeus Seneca Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

1 La mayoria de los mortales, Paulino, se queja de los errores de la naturaleza, porque nos ha hecho crear para tan poco tiempo y porque se nos ha dado un plazo tan corto, pasa tan rápido que, salvo unos pocos ratos , los restantes en el tiempo de prepararse para la vivir, la mísma vida los aparta. Y ésta creencia general, tal como se piensa, es no sólo de la gente normal sino también es motivo de queja de los hombres sabios.

Lucius Annaeus Seneca

Ad Pauli n um DE BREVITATE VITAE I

... nobis magno consensu uitia commendant. Licet nihil aliud quod sit salutare temptemus, proderit tamen per se ipsum secedere: meliores erimus singuli. Quid quod secedere ad optimos uiros et aliquod exemplum eligere ad quod uitam derigamus licet? Quod in otio non fit: tunc potest optineri quod semel placuit, ubi nemo interuenit qui iudicium adhuc inbecillum populo adiutore detorqueat; tunc potest uita aequali et uno tenore procedere, quam propositis diuersissimis scindimus. 2. Nam inter cetera mala illud pessimum est, quod uitia ipsa mutamus. L. Annaeus Seneca De Otio I,I

... nobis magno consensu uitia commendant. Licet nihil aliud quod sit salutare temptemus, proderit tamen per se ipsum secedere: meliores erimus singuli. Quid quod secedere ad optimos uiros et aliquod exemplum eligere ad quod uitam derigamus licet? Quod in otio non fit: tunc potest optineri quod semel placuit, ubi nemo interuenit qui iudicium adhuc inbecillum populo adiutore detorqueat; tunc potest uita aequali et uno tenore procedere, quam propositis diuersissimis scindimus. 2. Nam inter cetera mala illud pessimum est, quod uitia ipsa mutamus.

L. Annaeus Seneca De Otio I,I

... akordio zabalez gomendatzen dizkigute bizioak. Aparteko ezer osasuntsutan saiatuko ez bagina ere, erretiroa berez izango dugu probetxugarri; hobeak izango gara banaka. Ez al zaigu bada zilegi, gizonik zintzoenekin bildu, eta haien artean eredu bat hautatzea, honi bizitza egokitzekotan? Eta hau, astialdian ez bada, ez dugu sekulan lortuko. Astian bakarrik eskura daiteke inoiz gogoko izan genuen hura, herriaren laguntzaz, gure erabaki oraindik ahula zapuztuko duenik inor tarteka ez dadinean; orduan urrats berdinez eta tenore berean aurrera egin dezake bizitzak, guk asmo hain ezberdinetan birrintzen dugun bizitza honek. L. Annaeus Seneca De Otio I,I

Hippolytvs: Ite, umbrosas cingite siluas summaque montis iuga Cecropii! celeri planta lustrate uagi quae saxoso loca Parnetho subiecta iacent, quae Thriasiis uallibus amnis rapida currens uerberat unda; scandite colles semper canos niue Riphaea. Hac, hac alii qua nemus alta texitur alno, qua prata patent quae rorifera mulcens aura

Zephirus uernas euocat herbas, ubi per graciles breuis Ilisos labitur agros piger et steriles amne maligno radit harenas. Vos qua Marathon tramite laeuo saltus aperit, qua comitatae gregibus paruis nocturna petunt pabula fetae; uos qua tepidis subditus austris frigora mollit durus Acharneus. L. Anneus Seneca Phedra

Hipolito: ¡Id, rodead las umbrosas selvas, descendientes de Cécrope, y las cumbres más altas de los montes!Con pie veloz andad sin rumbo fijo Los parajes que yacen a los pies Del rocoso Parnés, los ue en los valles Triasios Azota en su carrera un río De aguas torrenciales; escalad las colinas Siempre canosas con su nieve rifea. Por acá unos, por acá los otros Por donde un bosque teje el alto aliso Por donde yacen prados que el zéfiro acaricia Con un soplo cargado de rocío

y hace salir las las hierbas de la primavera /labrantíos donde el suave Iliso a través de unos pobres resbala perezoso y estériles arenas va rayando con mezquino caudal. / izquierdo Vosotros, id por donde el Maratón, por el sendero abre el desfiladero por donde, acompañadas del rebaño menor van a buscar / donde nocturnos pasos las recién paridas; vosotros id por por estar a los tibios austros sometido, templa sus fríos en penoso Acarna. L. Anneus Seneca Phedra

Marcus Anneus Lucanus (39 – 65) HISTORIA –OLERKI DIDAKTIKO Kordoban jaioa, Senekaren iloba. Erroman eta Atenasen ikasia. Neronek kargu garran-tzitsuak eman zizkion, baina gorabeherak izan zituen, bere burua hil zuen, Neronek aginduz. “ De bello civili ” gero “ Farsalia ” deitua. Zesar eta Ponpeioren arteko gerra zibila kontztzen du, baina epikoki, Mitologia sartzen du.

Kordoban jaioa, Senekaren iloba. Erroman eta Atenasen ikasia. Neronek kargu garran-tzitsuak eman zizkion, baina gorabeherak izan zituen, bere burua hil zuen, Neronek aginduz.

“ De bello civili ” gero “ Farsalia ” deitua. Zesar eta Ponpeioren arteko gerra zibila kontztzen du, baina epikoki, Mitologia sartzen du.

liber I (1-7) Bella per Emathios plus quam ciuilia campos iusque datum sceleri canimus, populumque potentem in sua uictrici conuersum uiscera dextra cognatasque acies, et rupto foedere regni certatum totis concussi uiribus orbis in commune nefas, infestisque obuia signis signa, pares aquilas et pila minantia pilis. Marcus Annaeus Lucanus P harsalia

Satira Persio, Martzial eta Juvenal Aintzinero birtuteak galdu ondoren, Ze-sarren Erroman ohituren inmoralitatea nabaria da, honek idazle satirikoak areagotzea suposa tzen du. Hiru idazle nabarmenenak: Persio , Marcial eta Juvenal

Aintzinero birtuteak galdu ondoren, Ze-sarren Erroman ohituren inmoralitatea nabaria da, honek idazle satirikoak areagotzea suposa tzen du.

Hiru idazle nabarmenenak:

Persio , Marcial eta Juvenal

Aulus Persius Flacus (34 – 62) SATIRA Familia onekoa, Erroman hezita. Bizitza publikoan ez zuen parte hatu, gazte hil zen. 6 satira Luzilio eta Horazioren erara idatziak. Estoizismo hutsa zabaltzen du. Estiloak naghasten ditu eta oso iluna da, baina sintzeritate morala oso bapatekoa da. Oso interesgarria garaia ezagutzeko.

Familia onekoa, Erroman hezita.

Bizitza publikoan ez zuen parte hatu, gazte hil zen.

6 satira Luzilio eta Horazioren erara idatziak. Estoizismo hutsa zabaltzen du.

Estiloak naghasten ditu eta oso iluna da, baina sintzeritate morala oso bapatekoa da. Oso interesgarria garaia ezagutzeko.

PROLOGVS Nec fonte labra prolui caballino nec in bicipiti somniasse Parnaso memini, ut repente sic poeta prodirem. Heliconidasque pallidamque Pirenen illis remitto quorum imagines lambunt hederae sequaces; ipse semipaganus ad sacra uatum carmen adfero nostrum. quis expediuit psittaco suum 'chaere' picamque docuit nostra uerba conari? magister artis ingenique largitor uenter, negatas artifex sequi uoces. quod si dolosi spes refulserit nummi, coruos poetas et poetridas picas cantare credas Pegaseium nectar. A. Persius Flaccus Saturae

PROLOGO Ni he empapado mis labios en la fuente de Rodín, ni recuerdo haber soñado en el Parnaso de doble cumbre para así de golpe salir poeta. Y las Helicónidas y la pálida Pirene se las cedo a aquellos cuyos bustos lamen las yedras trepadoras; yo, un semiprofano, traigo mi poesía a los rituales de los vates. ¿Quién le adiestró al papagayo su « buenos días » y enseñó a la urraca a remedar nuestras palabras? el maestro del arte y disipador del talento, el vientre, hábil conseguidor de voces negadas por la naturaleza. Pero, si brilla la esperanza de una moneda tramposa, se creería que los poetas cuervos y las urracas poetisas cantan el néctar de Pegaso. A. Persius Flaccus Saturae

Marcus Valerius Martial (40 – 103) Bilbitis-en jaioa (gaur Calahorra). Seneka-rekin eta Lukanorekin Erroman egonda. Pobrea zen eta alokatiriko pisu baten bizi zen, baina hobera joan zen. Olerkia idazten du bizia aurrera ateratzeko. Poliki poliki famaz haundituz joan zen. “ Liber spectaculorum ” Koliseoaren inagurazioa ospatuz. Oso interesgarria ematen duen informazioagatik.

Bilbitis-en jaioa (gaur Calahorra). Seneka-rekin eta Lukanorekin Erroman egonda.

Pobrea zen eta alokatiriko pisu baten bizi zen, baina hobera joan zen. Olerkia idazten du bizia aurrera ateratzeko.

Poliki poliki famaz haundituz joan zen.

“ Liber spectaculorum ” Koliseoaren inagurazioa ospatuz. Oso interesgarria ematen duen informazioagatik.

“ Epigrammae ” 1500 lan inguru idatzi zituen. Olerki motzak izaten dira. Gaiak denetarikoak: fortuna ehiztariak, mozkor-tiak, seduktoreak,... Bizioak oso gogor kritikatzen ditu, baina sarritan barregarri suertatzen da. Bere jaiotako lurrak asko maitatzen ditu. Batzutan lausengarriegi agertzen da, bere egoera ekonomikoa kontutan izaten badugu.

“ Epigrammae ” 1500 lan inguru idatzi zituen. Olerki motzak izaten dira. Gaiak denetarikoak: fortuna ehiztariak, mozkor-tiak, seduktoreak,...

Bizioak oso gogor kritikatzen ditu, baina sarritan barregarri suertatzen da.

Bere jaiotako lurrak asko maitatzen ditu.

Batzutan lausengarriegi agertzen da, bere egoera ekonomikoa kontutan izaten badugu.

Oplomachus, nunc es, fueras ophtalmicus ante. Fecisti medicus quod facis oplomachus VIII. 74 Orain gudari arma astunez, begi-sendalari lehen. Soldautza eta sendalaritzan berdin dakizu egiten Marcus Valerius Martial Epigrammata

Oplomachus, nunc es, fueras ophtalmicus ante. Fecisti medicus quod facis oplomachus VIII. 74 Ahora soldado con pesadas armas, antes curandero de ojos. Soldado y curandero de ojos los dos sabes igual. Marcus Valerius Martial Epigrammata

Lotus nobiscum est, hilaris cenavit, et idem Inventus mane est mortuus andragoras. Tam subitae mortis causam, Faustine, requiris In somnis medicum viderat Hermocratem. VI.53 Bainua hartu gurekin, pozik jan zuen afaritxoa eta goizean hilik arkitu andragoras gizajoa. Faustin, zein ote hain bat-bateko heriotzaren zioa? Ikusi zuen eta, ametsetan, Hermokrate medikua. Marcus Valerius Martial Epigrammata

Lotus nobiscum est, hilaris cenavit, et idem Inventus mane est mortuus andragoras. Tam subitae mortis causam, Faustine, requiris In somnis medicum viderat Hermocratem. VI.53 Se bañó con nosotros, contento Cenó algo Y Por la mañana lo encontramos muerto Pobre Andragoras. Faustino, cuál tan derrepente Es la razón de la muerte. Faustin, zein ote hain bat-bateko Vió en sueños Al médico Hermokrates. Marcus Valerius Martial Epigrammata

Decimus Junius Juvenal (58 – 138) Akinon jaioa. Bizitzari buruz oso gutxi dakigu. Itxuraz herbesteraturik egon zen. Satiriko handiena. 16 “ Satirae ” idatzi zituen. Humorea oso garratza eta ironikoa. Erromatar bizitza oso ondo argazkiratzen du. “ Fan” asko izan zituen.

Akinon jaioa. Bizitzari buruz oso gutxi dakigu. Itxuraz herbesteraturik egon zen.

Satiriko handiena.

16 “ Satirae ” idatzi zituen.

Humorea oso garratza eta ironikoa.

Erromatar bizitza oso ondo argazkiratzen du.

“ Fan” asko izan zituen.

SATVRA I Semper ego auditor tantum? numquamne reponam uexatus totiens rauci Theseide Cordi? inpune ergo mihi recitauerit ille togatas, hic elegos? inpune diem consumpserit ingens Telephus aut summi plena iam margine libri scriptus et in tergo necdum finitus Orestes? nota magis nulli domus est sua quam mihi lucus Martis et Aeoliis uicinum rupibus antrum Vulcani; quid agant uenti, quas torqueat umbras Aeacus, unde alius furtiuae deuehat aurum pelliculae, quantas iaculetur Monychus ornos, Frontonis platani conuolsaque marmora clamant semper et adsiduo ruptae lectore columnae. Decimus Iunius Iuvenal Saturae

Fabula: Gaius Iulius Phedro (15 – 50) Esklabu izanda Erromara heldu eta Augustoren liberto izan zen. “ Fabulae ” 150, 5 liburutan, fabulek, pasadizoek eta kritika batzuk osaturik. Batzuk greziar Esoporenak dira. Motzak izaten dira eta “moraleja” direlakoak izaten dituzte.

Esklabu izanda Erromara heldu eta Augustoren liberto izan zen.

“ Fabulae ” 150, 5 liburutan, fabulek, pasadizoek eta kritika batzuk osaturik.

Batzuk greziar Esoporenak dira.

Motzak izaten dira eta “moraleja” direlakoak izaten dituzte.

I. 4 - Canis per Fluvium Carnem Ferens Amittit merito proprium qui alienum adpetit. Canis, per fluvium carnem cum ferret, natans lympharum in speculo vidit simulacrum suum, aliamque praedam ab altero ferri putans eripere voluit; verum decepta aviditas et quem tenebat ore dimisit cibum, nec quem petebat adeo potuit tangere. Gaius Iulius Phedro Fabulae

Petronius Arbiter ( ? – 65) ELEBERRIA Neronen kortean oso famatua, “elegantiae arbiter” ezaguna bere burua akabatzen du bolondreski. “ Satyricon ” (Satiroen historiak) : greziar noveln parodia. Prosa eta bertso nahasten ditu. Ohituren kuadro bat da. Pasadizo ezagunena “ Trimalzionen banketea ”, aberats berri harroputz baten oso kritika polita nahi eta oso zorrotza izan.

Neronen kortean oso famatua, “elegantiae arbiter” ezaguna bere burua akabatzen du bolondreski.

“ Satyricon ” (Satiroen historiak) : greziar noveln parodia. Prosa eta bertso nahasten ditu. Ohituren kuadro bat da. Pasadizo ezagunena “ Trimalzionen banketea ”, aberats berri harroputz baten oso kritika polita nahi eta oso zorrotza izan.

Haec dicente eo gallus gallinaceus cantavit. Qua voce confusus Trimalchio vinum sub mensa iussit effundi lucernamque etiam mero spargi. Immo anulum traiecit in dexteram manum et: “Non sine causa”, inquit,” hic bucinus signum dedit: nam aut incendium oportet fiat, aut aliquis in vicinia animam abiciet. Longe a nobis! Itaque quisquis hunc indicem attulerit, corollarium accipiet”. Petronius Arbiter Satyrico LXXXIV Bello 108

Gaius Suetonius Tranquilus (75 – 160) HISTORIA-BIOGRAFIA Legionarioen buru baten seme, pribilegio batzuk lortu zituen. Abokatuarena egin zuen. Biografiak idazten ditu. “ De vita Caesarum ” Zesar desberdinen bitak kontatzen ditu eta “ De viris illustri-bus ” gizon famatuen bizitzak kontatzen dizkigu.

Legionarioen buru baten seme, pribilegio batzuk lortu zituen. Abokatuarena egin zuen.

Biografiak idazten ditu.

“ De vita Caesarum ” Zesar desberdinen bitak kontatzen ditu eta “ De viris illustri-bus ” gizon famatuen bizitzak kontatzen dizkigu.

( 1 ) Germanicus, C. Caesaris pater, Drusi et minoris Antoniae filius, a Tiberio patruo adoptatus, quaestu - ram quinquennio ante quam per leges liceret et post eam consulatum statim gessit, missusque ad exerci - tum in Germaniam, excessu Augusti nuntiato, le - giones uniuersas imperatorem Tiberium pertinacissi - me recusantis et sibi summam rei p. deferentis incer - tum pietate an constantia maiore compescuit atque hoste mox deuicto triumphauit. Consul deinde iterum creatus ac prius quam honorem iniret ... Suetonius Traquilius Caligulae vita

( 1 ) Germaniko, D.Cesarren aita, eta Druso eta Antoniar ahizpen txikiaren seme, bere osabak Tiberiok adoptatu zuen, kuestorea izan zen legezko edadea izan baino lehen; jarraian kontsula izan zen, gero Germaniara bidalia izan zenk ejerzituen agintea hartzeko, Augustoren heriotza jakinean Tiberio onartzen ez zuten legioak , hala nola, menperatu zituen, gero, etsaia gainditurik, triunfoaren ohoreak jaso zituen. Berriro Kontsul izendaturik kargua hartu baino lehen... Suetonius Traquilius Caligulae vita

( 1 ) Germánico, padre de D.César, e hijo de Druso y de la menor de las dos Antonias, fue doptado por su tío paterno Tiberio; desempeñó la cuestura cinco años antes de la edad legal, y, a renglón seguido, el consulado; luego, enviado a Germania para asumir el mando de los ejércitos, al conocerse la muerte de Augusto, redujo a la obediencia, no sabria decir si con mayor piedad filial o entereza, a todas las legiones que obstinadamente se negaban a reconocer a Tiberio como emperador y le ofrecían el poder supremo; y luego, vencido el enemigo, obtuvo los honores del triunfo. Nombrado a continuación cónsul por segunda vez y antes de tomar posesión del cargo... Mariano Bassols de Climent Suetonius Traquilius Caligulae vita

Publius Cornelius Tacitus (57 – 117) HISTORIA Historiagile handiena. Galiarra, Erroman ikasia Kintilianorekin. Oratore ospetsu, kargo politiko batzuk izan zituen. “ Dialogus de oratoribus ” elokuentziaren porrotari buruz. “ Agricola ” Agricola generalaren bizitza kontatzen du. “ Germania ” oso interesgarria antzineko Germaniari buruzko informazioa.

Historiagile handiena. Galiarra, Erroman ikasia Kintilianorekin. Oratore ospetsu, kargo politiko batzuk izan zituen.

“ Dialogus de oratoribus ” elokuentziaren porrotari buruz.

“ Agricola ” Agricola generalaren bizitza kontatzen du.

“ Germania ” oso interesgarria antzineko Germaniari buruzko informazioa.

“ Historiae ”: 14 liburu Galba, Oton, Viterlo, Vespasiano, Tito eta Domiziano enpera-doreen aginteetako gertaerak kontatzen dizkigu. “ Annales ”: 16 liburu Tiberio, caligula, Claudio eta Neronen aginteetako gertaerak agertzen dira. Oso historiagile eta narratzaile ona. Gerrate zibilak oso ondo deskribatzen ditu. Pertsonaiak oso ondo deskribaten ditu Errenazimenduaren ondoan eragin asko izan zuen.

“ Historiae ”: 14 liburu Galba, Oton, Viterlo, Vespasiano, Tito eta Domiziano enpera-doreen aginteetako gertaerak kontatzen dizkigu.

“ Annales ”: 16 liburu Tiberio, caligula, Claudio eta Neronen aginteetako gertaerak agertzen dira.

Oso historiagile eta narratzaile ona.

Gerrate zibilak oso ondo deskribatzen ditu.

Pertsonaiak oso ondo deskribaten ditu

Errenazimenduaren ondoan eragin asko izan zuen.

[1] Urbem Romam a principio reges habuere; liberta - tem et consulatum L. Brutus instituit. dictaturae ad tempus sumebantur; neque decemviralis potestas ultra biennium, neque tribunorum militum consulare ius diu valuit. non Cinnae, non Sullae longa dominatio; et Pompei Crassique potentia cito in Caesarem, Lepidi atque Antonii arma in Augustum cessere, qui cuncta discordiis civilibus fessa nomine principis sub imperium accepit. sed veteris populi Romani prospera vel adve - rsa claris scriptoribus memorata sunt; temporibusque Augu s ti dicendis non defuere decora ingenia, donec gliscente adulatione deterrerentur. P. Cornel us Tacit us Annalium Liber Primus

[1] Initium mihi operis Servius Galba iterum Titus Vinius consules erunt. nam post conditam urbem octingentos et viginti prioris aevi annos multi auctores rettulerunt, dum res populi Rom - ani memorabantur pari eloquentia ac libertate: postquam bellatum apud Actium atque omnem potentiam ad unum conferri pacis interfuit, mag - na illa ingenia cessere; simul veritas pluribus modis infracta, primum inscitia rei publicae ut alienae, mox libidine adsentandi aut rursus odio adversus dominantis: ... Publius Cornelius Tacitus Historiae - liber I

Kuprezko Aroa 117 - 456 Trajano hil ondoren, Adrianok jarraitzen dio, gero Antonino Piok jarraitu zuen, gero Marco Aurelio . Garaia oso paketsua izan zen, baina Literatura geroeta txarragoa zegoen. Kristautasuna heltzen denean ispiritu berrikuntza sartzen da eta era baten berpiztu egiten da.

Trajano hil ondoren, Adrianok jarraitzen dio, gero Antonino Piok jarraitu zuen, gero Marco Aurelio .

Garaia oso paketsua izan zen, baina Literatura geroeta txarragoa zegoen.

Kristautasuna heltzen denean ispiritu berrikuntza sartzen da eta era baten berpiztu egiten da.

Lucius Apuleyo (130 – 180) ELEBERRIA Afrikarra. “ Metamorfosis ” edo “ Urrezko astoa ”, benetako eleberri erromatar bakarra. Merkatari bat asto bilakatzen da, entzun, sentitu, ikusi...egin dezake baina hitzeterik ez. Gero gizon beregiten denean pasatutakoak kontztzen ditu. Tartean ” Amor et Psique “ mitologiko historia eta beste gauza batzuk sartzen ditu.

Afrikarra.

“ Metamorfosis ” edo “ Urrezko astoa ”, benetako eleberri erromatar bakarra. Merkatari bat asto bilakatzen da, entzun, sentitu, ikusi...egin dezake baina hitzeterik ez. Gero gizon beregiten denean pasatutakoak kontztzen ditu. Tartean

” Amor et Psique “ mitologiko historia eta beste gauza batzuk sartzen ditu.

“ Apologia ” bere defentsan eginda. “ Florida ” filosofiako hitzaldiak dira. “ De dogmate Platonis ” Platonen iritziei buruz. “ De mundo ” Aristoteles itzulpen bat.

“ Apologia ” bere defentsan eginda.

“ Florida ” filosofiako hitzaldiak dira.

“ De dogmate Platonis ” Platonen iritziei buruz.

“ De mundo ” Aristoteles itzulpen bat.

[ 1] At ego tibi sermone isto Milesio varias fabu- las conseram auresque tuas benivolas lepido susurro permulceam - modo si papyrum Aegyp- tiam argutia Nilotici calami inscriptam non spre- veris inspicere - , figuras fortunasque hominum in alias imagines conversas et in se rursus mu- tuo nexu refectas ut mireris. Exordior. &quot;Quis ille?&quot; Paucis accipe. Hymettos Attica et Isthmos Ephyrea et Taenaros Spar- tiatica, glebae felices aeternum libris felicioribus conditae, mea vetus prosapia est; ibi linguam Atthidem primis pueritiae stipendiis merui. APULEIUS Metamorphoses: Liber I

[ 1] Lector, quiero hilvanar para tí, en esta charla Milesia, una serie de variadas historias y acariciar tu oído benévolo con un grato murmullo; dígnate tan solo recorrer con tu mirada este papiro egipcio escri- to con la fina caña del Nilo y podrás admirar a criatu- ras humanas que cambian de forma y condición, y, Viceversa, que posteriormente recobran su primitivo estado. Empiezo. ¿Quién te habla? Mu brevemente entérate. el ático Himeto, el itsmo de Efirea y el espartano Té- nalo, tierras felices, celebradas para siempre por una litaratura todavía feliz, son la antigua cuna de mi raza. APULEIUS Metamorphoses: Liber I L. Rubio Fdez.

Kristau idazleak Lehenengo idazle kristauak Ebangelioak eta Epistolak grekeraz idazten zituzten III menditik aurrera latinaz idazten hasten dira. Latina liturgiako hizkuntza bilakatzen da. Kultura berpizten da eta fede berriaren defentsoreak, historiagileak , tratadistak... sortzen dira.

Lehenengo idazle kristauak Ebangelioak eta Epistolak grekeraz idazten zituzten

III menditik aurrera latinaz idazten hasten dira.

Latina liturgiako hizkuntza bilakatzen da.

Kultura berpizten da eta fede berriaren defentsoreak, historiagileak , tratadistak... sortzen dira.

Quintus Septimius Tertulianus 160 – 225 KRISTAUTASUNA Kartagon jaioa, soldatu baten seme baina heziketa onekoa eta oso kultoa. Kristautasunaren Teologoa. “ Apologeticum ” gentilen erlijioa kritikatzen du. “ Ad martyres ” martirien panegerikoa. “ De spectaculis ” kristauak ikuskizunetara joate kritikatzen du.

Kartagon jaioa, soldatu baten seme baina heziketa onekoa eta oso kultoa.

Kristautasunaren Teologoa.

“ Apologeticum ” gentilen erlijioa kritikatzen du.

“ Ad martyres ” martirien panegerikoa.

“ De spectaculis ” kristauak ikuskizunetara joate kritikatzen du.

Si non licet vobis, Romani imperii antistites, in aperto et edito, in ipso fere vertice civitatis praesidentibus ad iudicandum palam dispicere et coram examinare quid sit liquido in causa Christianorum, si ad hanc solam speciem auctoritas vestra de iustitiae diligen- tia in publico aut timet aut erubescit inquirere, si de- nique, quod proxime accidit, domesticis iudiciis nimis operata infestatio sectae huius obstruit defensioni, liceat veritati vel occulta via tacitarum litterarum ad aures vestras pervenire. Tertullianus Apologeticus I

Aurelius Prudentius Clemens Zaragoza 348 KRISTAUTASUNA Teodosioren kontean lan egin zuen eta kargu politikoak izan zituen. “ Cathemerinon ” 12 himno erlijioso “ Peristephanon ” 13 poema martiren heriotzei dedikaturik. “ Apotheosis ” Kristoren dibinitatearen dogma defentsan. “ Hamartigenia ” Dibina Komediako aintzindari.

Teodosioren kontean lan egin zuen eta kargu politikoak izan zituen.

“ Cathemerinon ” 12 himno erlijioso

“ Peristephanon ” 13 poema martiren heriotzei dedikaturik.

“ Apotheosis ” Kristoren dibinitatearen dogma defentsan.

“ Hamartigenia ” Dibina Komediako aintzindari.

Senex fidelis prima credendi uia Abram, beati seminis serus pater, adiecta cuius nomen auxit syllaba, Abram parenti dictus, Abraham Deo, senile pignus qui dicauit uictimae, docens ad aram cum litare quis uelit, quod dulce cordi, quod pium, quod unicum deo libenter offerendum credito, pugnare nosmet cum profanis gentibus suasit, suumque suasor exemplum dedit, nec ante prolem coniugalem gignere deo placentem, matre uirtute editam, quam strage multa bellicosus spiritus portenta cordis seruientis uicerit. Prudenti Pychomachia Praefatio

Beste batzuk Juvenco: “ Historia evangelica ” Laktanzio : “ Institutiones divinae ”, Zizeron kristaua deitua. Ausonio : Burdeosen jaioa, irakasle izan zen. Kargu inportanteak izan zituen. “ Mosela ”.

Juvenco: “ Historia evangelica ”

Laktanzio : “ Institutiones divinae ”, Zizeron kristaua deitua.

Ausonio : Burdeosen jaioa, irakasle izan zen. Kargu inportanteak izan zituen. “ Mosela ”.

Audivit dominus orationes tuas, Donate carissime, quas in conspectu eius per omnes horas fratrum nostrorum, qui gloriosa confessione sempiternam sibi coronam pro fidei meritis quaesierunt. 2 Ecce, deletis omnibus adversariis, restituta per orbem tranquillitate, profligata nuper ecclesia rursum exurgit et maiore gloria templum dei, quod ab impiis fuerat eversum, misericordia domini fabricatur. 3 Excitavit enim deus principes qui tyran norum nefaria et cruenta imperia resciderunt humano generi providerunt, ut iam quasi discus so tristissimi temporis nubilo mentes omnium pax iucunda et serena laetificet. Lactantius De Mortibus Persecutorum I

San Ambrosio 340 – 397 KRISTAUTASUNA Treberis-en jaioa. Familia oso onekoa. Kargu plitikoak eta Milaneko “arzobispo”. San Agustinen maixu. Obra asko idatzi zituen, tartean ” Hexame-ron ” sermoiak 6 liburutan.

Treberis-en jaioa. Familia oso onekoa. Kargu plitikoak eta Milaneko “arzobispo”.

San Agustinen maixu.

Obra asko idatzi zituen, tartean ” Hexame-ron ” sermoiak 6 liburutan.

Aeterne rerum conditor, Noctem diemque qui regis, Et temporum das tempora, Ut alleves fastidium, Praeco diei jam sonat, Noctis profundae pervigil, Nocturna lux viantibus, A nocte noctem segregans. Hoc excitatus Lucifer, Solvit polum caligine, Hoc omnis errorum chorus, Viam nocendi deserit. Hoc nauta vires colligit, Pontique mitescunt freta, Hoc ipsa petra Ecclesiae Canente, culpam diluit… Ambrosius Hymni I

San Jeronimo 331 – 420 KRISTAUTASUNA Dalmazian jaioa Erroman ikasten du. Treberis, Antikian eta Sirian bizi zen. Klasiko latinoak ezagutzen ditu. “ De viris illustribus ” oso eleganteak. “ Biblia Vulgata ” grekeratik latinera itzulita.

Dalmazian jaioa Erroman ikasten du. Treberis, Antikian eta Sirian bizi zen.

Klasiko latinoak ezagutzen ditu.

“ De viris illustribus ” oso eleganteak.

“ Biblia Vulgata ” grekeratik latinera itzulita.

1:1 apocalypsis Iesu Christi quam dedit illi Deus palam facere servis suis quae oportet fieri cito et significavit mittens per an- gelum suum servo suo Iohanni 1:2 qui testimonium perhibuit verbo Dei et testimonium Iesu Christi quaecumque vidit 1:3 beatus qui legit et qui audiunt verba prophetiae et servant ea quae in ea scripta sunt tempus enim prope est 1:4 Iohannes septem ecclesiis quae sunt in Asia gratia vobis et pax ab eo qui est et qui erat et qui venturus est et a septem spiritibus qui in conspectu throni eius sunt 1:5 et ab Iesu Christo qui est testis fidelis primogenitus mortuorum et princeps regum terrae qui dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo 1:6 et fecit nostrum regnum sacerdotes Deo et Patri suo ipsi gloria et imperium in saecula saeculorum amen Hieronimus Biblia Sacra Vulgata Apocalypsis beati Ioannis apostoli

San Agustin 354 – 430 KRISTAUTASUNA Numidian jaioa. Kartagon eta Erroman ikasi zuen. Gero Milanen kristau egiten da. Hiponan obispu izan zen. Paganoen kreentziak oso gogor kritikatzen ditu. Asko idazti zuen. “ Confesiones ” autobiografia espirituala. “ Dei civitas ” La ciudad de Dios. Zerua eta lurra konparatzen ditu.

Numidian jaioa. Kartagon eta Erroman ikasi zuen. Gero Milanen kristau egiten da. Hiponan obispu izan zen.

Paganoen kreentziak oso gogor kritikatzen ditu. Asko idazti zuen.

“ Confesiones ” autobiografia espirituala.

“ Dei civitas ” La ciudad de Dios. Zerua eta lurra konparatzen ditu.

Magnus es, domine, et laudabilis valde: magna virtus tua, et sapientiae tuae non est numerus. et laudare te vult homo, aliqua portio creaturae tuae, et homo circ- umferens mortalitem suam, circumferens testimonium peccati sui et testimonium, quia superbis resistis: et tamen laudare te vult homo, aliqua portio creaturae tuae.tu excitas, ut laudare te delectet, quia fecisti nos ad te et inquietem est cor nostrum, donec requiescat in te. da mihi, domine, scire et intellegere, utrum sit prius invocare te an laudare te, et scire te prius sit an invocare te. sed quis te invocat nesciens te? aliud enim pro alio potest invocare nesciens. an potius invocaris, ut sciaris? Augustinus Confessiones LIBER PRIMUS Caput I

[Pr] Gloriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc tempo- rum cursu, cum inter impios peregrinatur ex fide ui- uens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per ex- cellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere instituto et mea ad te promissione debito defeendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Augustinus De Civitate Dei LIBER I

San Isidoro de Sevilla 570 – 636 KRISTAUTASUNA Sevillako obispu izan zen. Asko idatzi zuen: filosofis, teologia, gramatika, historia... “ Ethimologiae ” egundoko enziklopedia. Eragin asko izan zuen.

Sevillako obispu izan zen.

Asko idatzi zuen: filosofis, teologia, gramatika, historia...

“ Ethimologiae ” egundoko enziklopedia.

Eragin asko izan zuen.

DE DISCIPLINA ET ARTE. [1] Disciplina a discendo nomen accepit: unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plena. [2] Ars vero dicta est, quod artis praeceptis regulis- que consistat. Alii dicunt a Graecis hoc tractum esse vocabulum APO TES ARETES, id est a virtute, quam scientiam vocaverunt. [3] Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Isidorus Hispalensis De etymologiarum liber I

Idazle teknikoak NEKAZARITZA: CATON: “ De agricultura ” VARRON: “ De re rustica ” COLUMELA : “ De re rustica ” PALADIO: “ Opus agriculturae ”

NEKAZARITZA:

CATON: “ De agricultura ”

VARRON: “ De re rustica ”

COLUMELA : “ De re rustica ”

PALADIO: “ Opus agriculturae ”

Est interdum praestare mercaturis rem quaerere, nisi tam periculosum sit, et item foenerari, si tam hones- tum. Maiores nostri sic habuerunt et ita in legibus po- siverunt: furem dupli condemnari, foeneratorem qua- drupli. Quanto peiorem civem existimarint foenerato- rem quam furem, hinc licet existimare. Et virum bo- num quom laudabant, ita laudabant: bonum agrico- lam bonumque colonum; amplissime laudari existi- mabatur qui ita laudabatur. Mercatorem autem stre- nuum studiosumque rei quaerendae existimo, verum, ut supra dixi, periculosum et calamitosum. At ex agri- colis et viri fortissimi et milites strenuissimi gignuntur, maximeque pius quaestus stabilissimusque consequ- itur minimeque invidiosus, minimeque male cogitantes sunt qui in eo studio occupati sunt. M. PORCI CATONIS CENSORIS DE AGRI CVLTVRA PRAEFATIO

Otium si essem consecutus, Fundania, commodius tibi haec scriberem, quae nunc, ut potero, exponam cogitans esse properandum, quod, ut dicitur, si est homo bulla, eo magis senex. Annus enim octogesi- mus admonet me ut sarcinas conligam, antequam proficiscar e vita. Quare, quoniam emisti fundum, quem bene colendo fructuosum cum facere velis, meque ut id mihi habeam curare roges, experiar; et non solum, ut ipse quoad vivam, quid fieri opor- teat ut te moneam, sed etiam post mortem. Neque patiar Sibyllam non solum cecinisse quae, dum viveret, prodessent hominibus, sed etiam quae cum perisset ipsa, et id etiam ignotissimis quoque homi- nibus; ad cuius libros tot annis post publice solemus redire,… M. TERENTIUS VARRO RERUM RUSTICARUM DE AGRI CULTURA LIBER PRIMUS I

AD P. SILVINUM PRAEFATIO Saepenumero civitatis nostrae principes audio culpan- tes modo agrorum infecunditatem, modo caeli per – multa iam tempora noxiam frugibus intemperiem, quosdam etiam praedictas querimonias velut ratione certa mitigantes, quod existiment ubertate nimia prioris aevi defatigatum et effetum solum nequire pristina be- nignitate praebere mortalibus alimenta. Quas ego causas, Publi Silvine, procul a veritate abesse certum habeo, quod neque fas sit existimare rerum naturam, quam primus ille mundi genitor perpetua fecunditate donavit, quasi quodam morbo sterilitate affectam; ne- que prudentis credere tellurem, quae divinam et ae- ternam iuventam sortita, communis omnium parens dicta sit, velut hominem consenuisse. L. Iunius Moderatus Columella De Re Rustica LIBER PRIMUS

ARKITEKTURA: VITRUVIO: “ De architectura ” FRONTINO: “ De aquae ductu urbis Romae ”

ARKITEKTURA:

VITRUVIO: “ De architectura ”

FRONTINO:

“ De aquae ductu urbis Romae ”

[1] Cum divina tua mens et numen, imperator Caesar, Imperio potiretur orbis terrarum invictaque virtute cunctis hostibus stratis triumpho victoriaque tua cives gloriarentur et gentes omnes subactae tuum spec- tarent nutum populusque Romanus et senatus libe- ratus timore amplissimis tuis cogitationibus consiliis- que gubernaretur, non audebam, tantis occupatio- nibus, de architectura scripta et magnis cogitatio- nibus explicata edere, metuens, ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem. Vitruvius Pollio De Architectura Liber I Praefatio

[ 1] Zure inteligentzia eta borondate jainkotiarra, Zesar, Inperioaren konkistan arduratzen zen bitartean eta, zure adore makurgaitzaren indarrez etsai guztiak mendean hartu ondoren, herritarrek zure garaipenaren gloriarekin bat egiten zuten bitartean, eta barbaro guztiak zure aginduetara jarrita zeudenean, eta Erro- mako herria eta senatua, beldur guztietatik libre, zure pentsakizun eta aholku zabal-ospetsuen esanetara go- bernatzen hasita zeudenean, orduan, zure ardura guztiak ikusiz ez nintzen ausartu arkitekturaz idatzitakoak eta gogoeta neketsuen jasotakoak argitara ateratzen, beldur nintzelako, une desegokia izanik, ez ote nuen zure gogoaren hasarrea piztuko. Vitruvius Pollio De Architectura Liber I Praefatio

Cum omnis res ab imperatore delegata intentiorem exigat curam, et me seu naturalis sollicitudo seu fi- des sedula non ad diligentiam modo verum ad amo- rem quoque commissae rei instigent sitque nunc mi- hi ab Nerva Augusto, nescio diligentiore an aman- tiore rei publicae imperatore, aquarum iniunctum officium ad usum, tum ad salubritatem atque etiam securitatem urbis pertinens, administratum per prin- cipes semper civitatis nostrae viros, primum ac po- tissimum existimo, sicut in ceteris negotiis institueram, nosse quod suscepi. Frontinus De aquis urbis Romae LIBER PRIMUS

MEDIZINA: CELSO : “ De medicina ” VEGECIO: “ Mulomedicina chironis ”

MEDIZINA:

CELSO : “ De medicina ”

VEGECIO: “ Mulomedicina chironis ”

Tussis vero fere propter faucium exulcerationem molesta est; quae multis modis contrahitur. Itaque illis restitutis ipsa finitur. Solet tamen interdum per se quoque male habere; et vix, cum vetus facta est, eliditur. Ac modo ardia est, modo pituitam citat. Oportet hyssopum altero quoque die bibere; spiritu retento currere, sed minime in pulvere, ac lectione uti vehementi, quae primo impeditur a tussi, post eam vincit: tum ambulare: deinde per manus quoque exerceri, et pectus diu perfricare: post haec quam pinguissimae ficus uncias tres super prunam incoctas, esse. Celsus De medicina, IV, X, Tussis eta remedia

Tussis vero fere propter faucium exulcerationem molesta est; quae multis modis contrahitur. Itaque illis restitutis ipsa finitur. Solet tamen interdum per se quoque male habere; et vix, cum vetus facta est, eliditur. Ac modo ardia est, modo pituitam citat. Oportet hyssopum altero quoque die bibere; spiritu retento currere, sed minime in pulvere, ac lectione uti vehementi, quae primo impeditur a tussi, post eam vincit: tum ambulare: deinde per manus quoque exerceri, et pectus diu perfricare: post haec quam pinguissimae ficus uncias tres super prunam incoctas, esse.

Celsus De medicina, IV, X, Tussis eta remedia

Primus liber electionem edocet iuniorum, ex quibus locis uel quales milites probandi sint aut quibus armorum exercitiis imbuendi. Secundus liber ueteris militiae continet morem, ad quem pedestris institui possit exercitus. Tertius liber omnia artium genera, quae terrestri proelio necessaria uidentur, exponit. Quartus liber uniuersas machinas, quibus uel obpugnantur ciuitates uel defenduntur, enumerat; naualis quoque belli praecepta subnectit. (In omni autem proelio non tam multitudo et uirtus indocta quam ars et exercitium solent praestare uictoriam.) I. Romanos omnes gentes sola armorum exercitatione uicisse…. Vegetius Epitoma Rei Militaris LIBER I

GASTRONOMIA: APICIO: “ Re re coquinaria ”

GASTRONOMIA:

APICIO: “ Re re coquinaria ”

4) <Rosatum et violatum>: Rosatum sic facies: folias rosarum, albo sublato, lino inseris et sutilis facias, et vino quam plurimas infundes, ut septem diebus in vino sint. Post septem dies rosam de vino tollis, et alias sutiles recentes similiter mittis, ut per dies septem in vino requiescant, et rosam eximis. Similiter et tertio facies, et rosam eximis, et vinum colas, et, cum ad bibendum voles uti, addito melle rosatum conficies, sane custodito ut rosam a rore siccam et optimam mittas. Similiter, ut supra, et de <viola> violatium facies, et eodem modo melle temperabis. Caelius Apicius DE RE COQUINARIA LIBER I: EPIMELES IV Vinum Rosatum

4) <llarosen ardoa eta liliena>: Aurretik PETALOren zati samurra kendrik, linozko hari Batetan larrosen PETALOak jarri ondo loturik geldi- Tzeko; ardoan bota ahalik eta gehien eta laga 7 egu- Netan denbora pasata aurrekoen berdinak berriro bota ardotara, laga 7 egunetan geldirik eta atera Berriro, horrela hiru aldiz, qero ardoa txinotik pasatu. Edateko momentuan eztia ipini eta horrela izango dugu larrosen ardoa. Larosa honenekin eta erabat Lehorturik gabeko lorrosekin egitea komeni da. Prozedura berarekin lilien ardoa egin daiteke, hau ere Eztiaz nahastuko dugu. Caelius Apicius DE RE COQUINARIA LIBER I: EPIMELES IV Vinum Rosatum

4) <Vino de rosas y de violetas>: Quitada previamente la parte blanda del pétalo, poner en un hilo de lino pétalos de rosa, de manera que queden bien engarzados; echar en el vino la ma- yor cantidad posible y dejarlos durante 7 días. Des- pués de este tiempo, sacarlos y echar otros nuevos exactamente igual que antes, dejarlos reposar durante 7 días y volverlos a sacar. Lo mismo, hasta tres veces, y a continuación colar el vino. En el momento en que se vaya a beber, añadir miel, y así se obtendrá el vino de rosas. Es aconsejable emplera rosas que no estén húmedas y sean de la mejor calidad. Por el mismo precedimieto hacer el vino de violetas, que se mezclará igualmente con miel. Caelius Apicius DE RE COQUINARIA LIBER I: Vinum Rosatum

GEOGRAFIA: POMPONIO MELA: “ Chorographia ”

GEOGRAFIA:

POMPONIO MELA: “ Chorographia ”

Orbis situm dicere aggredior, impeditum opus et facundiae minime capax - constat enim fere gentium locorumque nominibus et eorum perplexo satis ordine, quem persequi longa est magis quam benigna materia - verum aspici tamen cognoscique dignissimum, et quod, si non ope ingenii orantis, at ipsa sui contemplatione pretium operae attendentium absolvat. [2] Dicam autem alias plura et exactius, nunc ut quaeque erunt clarissima et strictim. Ac primo quidem quae sit forma totius, quae maximae partes, quo singulae modo sint atque habitentur expediam, deinde rursus oras omnium et litora ut intra extraque sunt, atque ut ea subit ac circumluit pelagus, additis quae in natura regionum incolarumque memoranda sunt. Id quo facilius sciri possit atque accipi, paulo altius summa repetetur. [3] Omne igitur hoc, quidquid est cui mundi caelique nomen indidimus, unum id est et uno ambitu se cunctaque amplectitur. Pomponius mela De Chorographia (De Situ Orbis) LIBER PRIMVS

NATUR ZIENTZIAK: PLINIO ZAHARRA: “ Naturalis historia ”

NATUR ZIENTZIAK:

PLINIO ZAHARRA:

“ Naturalis historia ”

LIBRO II CONTINENTUR 1 An finitus sit mundus et an unus 2 de forma eius 3 de motu eius. cur mundus dicatur 4 de elementis 5 de deo 6 de siderum errantium natura 7 de lunae et solis defectibus. de nocte 8 de magnitudine siderum 9-10 quae quis invenerit in observatione caelesti 11 de lunae motu 12 errantium motus et luminum canonica 13-14 quare eadem altior, alias propiora videantur 15 catholica siderum errantium 16 … C. Plinius Secundus Maior Naturalis Historia

Zuzenbidetza M. ANTISTIO LABEON C. ATEYO CAPETON P. JUVENCIO CELSO L. SALVIO JULIANO SEXTO PONPONIO GAYO EMILIO PAPINIANO JULIO PAULO DOMICIO ULPIANO

M. ANTISTIO LABEON

C. ATEYO CAPETON

P. JUVENCIO CELSO

L. SALVIO JULIANO

SEXTO PONPONIO

GAYO

EMILIO PAPINIANO

JULIO PAULO

DOMICIO ULPIANO

Litteratura Latina Latinaren ekoizpena ez da bukatzen hemen; Erdi Aroan latinaz idazten zuten, Errenazi-menduan Latina eta Mundu Klasikoa arlo guztietan berpiztu nahi izan zituzten . Dantek, Petrarcak, Bocachio, Rotterdamgo Erasmo, Garcilaso, Owen, Rimbaud...latinez idatzi zituzten obra batzuk. XVIII mendera arte zientifikoek latinez idazten zuten.

Latinaren ekoizpena ez da bukatzen hemen; Erdi Aroan latinaz idazten zuten, Errenazi-menduan Latina eta Mundu Klasikoa arlo guztietan berpiztu nahi izan zituzten . Dantek, Petrarcak, Bocachio, Rotterdamgo Erasmo, Garcilaso, Owen, Rimbaud...latinez idatzi zituzten obra batzuk.

XVIII mendera arte zientifikoek latinez idazten zuten.

Litteratura latina Descartes filosofoak bere obra nagusia “ Meditationes de Prima Philosophia ” latinez idatzi zuen. Isaak Newtonek ” Philosophiae Naturalis Principa Mathematica ” latinaz idatzi zuen.

Descartes filosofoak bere obra nagusia “ Meditationes de Prima Philosophia ” latinez idatzi zuen.

Isaak Newtonek ” Philosophiae Naturalis Principa Mathematica ” latinaz idatzi zuen.

I Potatores exquisiti, licet sitis sine siti, et bibatis expediti et scyphorum inobiliti: scyphi crebro repetiti non dormiant, et sermones inauditi prosiliant. CARMINA BURANA

I Potatores exquisiti,

licet sitis sine siti, et bibatis expediti

et scyphorum inobiliti:

scyphi crebro repetiti

non dormiant,

et sermones inauditi

prosiliant.

CARMINA BURANA

I Edale bikain eta on, nahiz egarri gabe egon, arin ardoari emon, ontziei egin jaramon, ontzioi, ardura klin klon, ez eman jai, hizketaldia oxtion legez jarrai. CARMINA BURANA

I Edale bikain eta on,

nahiz egarri gabe egon,

arin ardoari emon,

ontziei egin jaramon,

ontzioi, ardura klin klon,

ez eman jai,

hizketaldia oxtion

legez jarrai.

CARMINA BURANA

I Bebedores exquisitos sin estar sedientos, darle al vino rápido, haced caso a los vasos, atención a los vasos, clin-clon, no pareis, decid chorradas sin parar. CARMINA BURANA

I Bebedores exquisitos

sin estar sedientos,

darle al vino rápido,

haced caso a los vasos,

atención a los vasos, clin-clon,

no pareis,

decid chorradas

sin parar.

CARMINA BURANA

Universis et singulis presentes litteras inspecturis, Dantes Alagherii de Florentia inter vere phylosophantes minimus, in Eo salutem qui est principium veritatis et lumen. Manifestum sit omnibus vobis quod, existente me Mantue, questio quedam exorta est, que dilatrata multotiens ad apparentiam magis quam ad veritatem, indeterminata restabat: unde cum in amore veritatis a pueritia mea continue sim nutritus, non sustinui questionem prefatam linquere indiscussam; sed placuit de ipsa verum ostendere, nec non argumenta facta contra dissolvere, tum veritatis amore, tum etiam odio falsitatis. DANTE ALIGHIERI Quaestio de aqua et de terra de forma et situ duorum elementorum aque videlicet et terre

Universis et singulis presentes litteras inspecturis, Dantes Alagherii de Florentia inter vere phylosophantes minimus, in Eo salutem qui est principium veritatis et lumen. Manifestum sit omnibus vobis quod, existente me Mantue, questio quedam exorta est, que dilatrata multotiens ad apparentiam magis quam ad veritatem, indeterminata restabat: unde cum in amore veritatis a pueritia mea continue sim nutritus, non sustinui questionem prefatam linquere indiscussam; sed placuit de ipsa verum ostendere, nec non argumenta facta contra dissolvere, tum veritatis amore, tum etiam odio falsitatis.

DANTE ALIGHIERI Quaestio de aqua et de terra de forma et situ duorum elementorum aque videlicet et terre

1. Numa Pompilius sequitur, Pomponis filius, secundus regum. Hic curibus Sabinis ortus atque habitans, summa religionis ac iustitie fama, et quasi aspectus corporis habitum animi sequeretur, a prima etate canus, Roma dissentientes de eligendo rege compescuit. Petrarca Vita De Numa Pompilio Secundo Romanorum Rege

1. Numa Pompilius sequitur, Pomponis filius, secundus regum. Hic curibus Sabinis ortus atque habitans, summa religionis ac iustitie fama, et quasi aspectus corporis habitum animi sequeretur, a prima etate canus, Roma dissentientes de eligendo rege compescuit.

Petrarca Vita De Numa Pompilio Secundo Romanorum Rege

Uxore, natis, fratribus, et solo exul relictis, frigida per loca mussarum alumnus, barbarorum ferre superbiam et insolentes mores coactus, iam didici, invia per saxa, voces ingeminantia fletusque, sub rauco querelas murmure Danubii levare. O nate tristem sollicitudine lenire mentem et rebus atrociter urgentibus fulcire amici pectora docte manu, Thylesi, Garcilaso de la Vega : Carmina I. AD THYLESIUM .

Uxore, natis, fratribus, et solo exul relictis, frigida per loca mussarum alumnus, barbarorum ferre superbiam et insolentes

mores coactus, iam didici, invia per saxa, voces ingeminantia fletusque, sub rauco querelas murmure Danubii levare.

O nate tristem sollicitudine lenire mentem et rebus atrociter urgentibus fulcire amici pectora docte manu, Thylesi,

Garcilaso de la Vega : Carmina I. AD THYLESIUM .

Venus Principium dulce est, at finis amoris amarus; laeta venire Venus, tristis abire solet. Flumina quaesitum sic in mare dulcia currunt; postquam gustarunt aequor, amara fluunt. De vita et Venere Omnis ad extremum properet licet actio finem; oderunt finem vita Venusque suum. John Owen , 1564-1622 Select epigrams

Venus

Principium dulce est, at finis amoris amarus; laeta venire Venus, tristis abire solet. Flumina quaesitum sic in mare dulcia currunt; postquam gustarunt aequor, amara fluunt.

De vita et Venere

Omnis ad extremum properet licet actio finem; oderunt finem vita Venusque suum.

John Owen , 1564-1622 Select epigrams

Erasmus Roterodamus Thomae Moro suo S.D. Superioribus diebus cum me ex Italia in Angliam reciperem, ne totum hoc tempus, quo equo fuit insidendum,  et illiteraris fabulis tereretur, malui mecum aliquoties vel de communibus studiis nostris aliquid agitare, vel amicorum, quos hic ut doctissimos, ita et suavissimos reliqueram, recordatione frui. Inter hos tu, mi More, vel in primis occurrebas: cuius equidem absentis absens memoria non aliter frui solebam, quam praesentis praesens consuetudine consueveram, qua, dispeream, si quid unquam in vita contigit mellitius. Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Erasmus Roterodamus Thomae Moro suo S.D.

Superioribus diebus cum me ex Italia in Angliam reciperem, ne totum hoc tempus, quo equo fuit insidendum,  et illiteraris fabulis tereretur, malui mecum aliquoties vel de communibus studiis nostris aliquid agitare, vel amicorum, quos hic ut doctissimos, ita et suavissimos reliqueram, recordatione frui. Inter hos tu, mi More, vel in primis occurrebas: cuius equidem absentis absens memoria non aliter frui solebam, quam praesentis praesens consuetudine consueveram, qua, dispeream, si quid unquam in vita contigit mellitius.

Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Rotterdamgo Erasmok Tomas Moro bere adiskideari osasuna! Aurreko egunetan, Italiatik Inglaterrara nentorrela, zaldi gainean iragan behar zen denbora hura guztia berriketa ,  eta alferretan ez galtzeko, batzuetan nahi izaten nuen nire artean edo geure zaletasun komunetaz arduratu edo bestela hor utzi nituen lagun jakintsu bezain bihotzekoen gomunaz gozatu. Eta hauen artean zeu zinen, ene Moro, oroimenera lehen etortzen zitzaidana; beraz, nirekin egon ez arren ere, zeurekin egon nintzenean zure eguneroko harremanaz gozatzen nuen modu berean, (eta zin dagizut, bizitzan izan ditudan guztietatik atsegingarriena harre-man horixe izan dela) gozatzen nuen hemen zure oroitzapenarekin. Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Rotterdamgo Erasmok Tomas Moro bere adiskideari osasuna!

Aurreko egunetan, Italiatik Inglaterrara nentorrela, zaldi gainean iragan behar zen denbora hura guztia berriketa ,  eta alferretan ez galtzeko, batzuetan nahi izaten nuen nire artean edo geure zaletasun komunetaz arduratu edo bestela hor utzi nituen lagun jakintsu bezain bihotzekoen gomunaz gozatu. Eta hauen artean zeu zinen, ene Moro, oroimenera lehen etortzen zitzaidana; beraz, nirekin egon ez arren ere, zeurekin egon nintzenean zure eguneroko harremanaz gozatzen nuen modu berean, (eta zin dagizut, bizitzan izan ditudan guztietatik atsegingarriena harre-man horixe izan dela) gozatzen nuen hemen zure oroitzapenarekin.

Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Erasmo de Rotterdam a su Tomas Moro Saludos. En los días anteriores, viniendo de Italia a Inglaterra, sobre el caballo hubo de pasar todo el tiempo toda aquella conversación,  y para no perder en vano, algunas veces quería, pensar en nuestra afición común o pensar en otros muy sabios entre mí o nuestra afición común preocuparme de otros hombres sabios. Entre éstos estabas tú, nire Moro, el primero que me venías a la cabeza; por tanto, a pesar de mnpo estar conmigo, gozaba de la misma manera de tu relación como si estuviese contigo, (y pe prometo, que esa ha sido la relación más agradable de todas las que he tenido) gozaba aquí con tu recuerdo. Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Erasmo de Rotterdam a su Tomas Moro Saludos.

En los días anteriores, viniendo de Italia a Inglaterra, sobre el caballo hubo de pasar todo el tiempo toda aquella conversación,  y para no perder en vano, algunas veces quería, pensar en nuestra afición común o pensar en otros muy sabios entre mí o nuestra afición común preocuparme de otros hombres sabios. Entre éstos estabas tú, nire Moro, el primero que me venías a la cabeza; por tanto, a pesar de mnpo estar conmigo, gozaba de la misma manera de tu relación como si estuviese contigo, (y pe prometo, que esa ha sido la relación más agradable de todas las que he tenido) gozaba aquí con tu recuerdo.

Erasmus Roterodamus Stultitiae laus

Ver erat, et morbo Romae languebat inerti Orbilius: dira tacuerunt tela magistri Plagarum sonus non iam veniebat ad aures Nec ferula assiduo cruciabat membra dolore. Arripui tempus: ridentia rura petiui Immemor: a studo moti curisque soluti Blanda fatigam recrearunt gaudia mentem. Nescio qua laeta captum dulcedine pectus Taedia iam ludi, iam tristia verba magistri Oblitum, campos late spectare iuuabat Laetaque vernantis miracula cernere terrae. Nec ruris tantum puer otia vana petebam: Maiores paruo capiebam pectore sensus: Nescio lymphatis quae mens diuinior alas Sensibus addebat: tacito spectacula visu Attonitus contemplabar: pectusque calentis Insinuabat amor ruris: ceu ferreus olim Annulus, arcana quem vi Magnesia cautes Attrahit, et caecis tacitum sibi colligat hamis. ARTHUR RIMBAUD , VER ERAT

Ver erat, et morbo Romae languebat inerti Orbilius: dira tacuerunt tela magistri Plagarum sonus non iam veniebat ad aures Nec ferula assiduo cruciabat membra dolore. Arripui tempus: ridentia rura petiui Immemor: a studo moti curisque soluti Blanda fatigam recrearunt gaudia mentem. Nescio qua laeta captum dulcedine pectus Taedia iam ludi, iam tristia verba magistri Oblitum, campos late spectare iuuabat Laetaque vernantis miracula cernere terrae. Nec ruris tantum puer otia vana petebam: Maiores paruo capiebam pectore sensus: Nescio lymphatis quae mens diuinior alas Sensibus addebat: tacito spectacula visu Attonitus contemplabar: pectusque calentis Insinuabat amor ruris: ceu ferreus olim Annulus, arcana quem vi Magnesia cautes Attrahit, et caecis tacitum sibi colligat hamis.

ARTHUR RIMBAUD , VER ERAT

Renato Descartes Meditationes de Prima Philosophia Itaque sola restat idea Dei, in qua considerandum est an aliquid sit quod a me ipso non potuerit proficisci. Dei nomine intelligo substantiam quandam infinitam, independientem, summe intelligentem, summe potentem, et a qua tum ego ipse, tum aliud omne, si quid aliud extat, quodcumque extat est creatum. Quae sane omnia talia sunt, ut quo diligentius attendo, tanto minus a me solo profecta esse posse videantur. Ideoque ex antedictis Deum necessario existire est concludendum: nam quamvis substantiae quidem idea in me sit ex hoc ipso quod sim substantia, non tamen idcirco eset idea substantiae infinitae, cum sim finitus, nisi ab aliqua sustantia quae revera esset infinita, procereret..... Bello 236

Itaque sola restat idea Dei, in qua considerandum est an aliquid sit quod a me ipso non potuerit proficisci. Dei nomine intelligo substantiam quandam infinitam, independientem, summe intelligentem, summe potentem, et a qua tum ego ipse, tum aliud omne, si quid aliud extat, quodcumque extat est creatum. Quae sane omnia talia sunt, ut quo diligentius attendo, tanto minus a me solo profecta esse posse videantur. Ideoque ex antedictis Deum necessario existire est concludendum: nam quamvis substantiae quidem idea in me sit ex hoc ipso quod sim substantia, non tamen idcirco eset idea substantiae infinitae, cum sim finitus, nisi ab aliqua sustantia quae revera esset infinita, procereret.....

Bello 236

Isaak Newton ” Philosophiae Naturalis Principa Mathematica ” Gravitatis legis definitio Vis centripeta est, qua corpora versus punctum aliquod tanquam ad centrum undique trahentem, impelluntur vel utcunque tendut. Huius generis est gravitas, qua corpora tendunt ad centrum terrae; vis magnetica, qua fefrrum petit magnetem; et vis illa, quaecumque sit, quae planetae perpetuo retrahuntur a motis rectilineis, et in lineis curvis revolvi coguntur. Lapis, in funda circumactus, a circumagente manu abire conatur; et conatu suo fundam distendit, eoque fortius quo celerius revolvitur; et quamprimum dimmititur, avolat..... Bello 250

Gravitatis legis definitio

Vis centripeta est, qua corpora versus punctum aliquod tanquam ad centrum undique trahentem, impelluntur vel utcunque tendut.

Huius generis est gravitas, qua corpora tendunt ad centrum terrae; vis magnetica, qua fefrrum petit magnetem; et vis illa, quaecumque sit, quae planetae perpetuo retrahuntur a motis rectilineis, et in lineis curvis revolvi coguntur. Lapis, in funda circumactus, a circumagente manu abire conatur; et conatu suo fundam distendit, eoque fortius quo celerius revolvitur; et quamprimum dimmititur, avolat.....

Bello 250

Litteratura Latina XVIII mendetik aurrera, latina Eliza Katolikoan ea-ea bakarrik mantentzen da, gurtzaren hizkuntza ofiziala izanik . Aita Santuen Enziklikak latinez idatzita daude. … ..

XVIII mendetik aurrera, latina Eliza Katolikoan ea-ea bakarrik mantentzen da, gurtzaren hizkuntza ofiziala izanik .

Aita Santuen Enziklikak latinez idatzita daude.

… ..

BIBLIA VULGATA PRAEFATIO AD LECTOREM Quoniam sollicitudo pastoralis vera est causa, qua Ecclesia movetur ut id quod fideliter tradit, renovet, Pius XII mente percipiens tempus advenisse ut in Breviario Romano, a sancto Pio V, eius decessore, edito, pro Psalterio Gallicano aliud substitueretur, concessit ut, sive in privata sive in publica recitatione nova interpretatio, a Pontificii Instituti Biblici professoribus confecta, adhiberetur. Quam deliberationem his verbis explicavit: “ ut plenius in dies fidelibus pateat Sacrarum Litterarum sensus a Spiritu Sancto inspirante datus et hagiographi calamo expressus, quemadmodum in Encyclicis Litteris Divino afflante Spiritu haud ita multo ante exposuimus ”.

Litteratura Latina Gaur egun Latina eta bere ekoizpena ikasketetan ikusi dezakegu. Dena den abeslari batzuk abestien letra batzuk Latinez egiten dituzte: Ennia , Ro- drigo Lo â o, Helloween…

Gaur egun Latina eta bere ekoizpena ikasketetan ikusi dezakegu.

Dena den abeslari batzuk abestien letra batzuk Latinez egiten dituzte: Ennia , Ro- drigo Lo â o, Helloween…

Rodrigo Le âo&Vox Ensamble Carpe diem Nullum infortunium venit sollum O me infelicem! Me perditum! Tempus fugit! Carpe diem! Vita brevis! Carpe diem! Omnia vincit amor! Omnia vincit fortuna! Nullum amore venit sollum! O me infelicem! Me perditum! Furor aeternum! Carpe diem AVE MUNDI LUMINAR SONY COL 473580 2

Carpe diem

Nullum infortunium venit sollum

O me infelicem! Me perditum!

Tempus fugit! Carpe diem!

Vita brevis! Carpe diem!

Omnia vincit amor!

Omnia vincit fortuna!

Nullum amore venit sollum!

O me infelicem! Me perditum!

Furor aeternum! Carpe diem

AVE MUNDI LUMINAR SONY COL 473580 2

Helloween Better Than Raw RAW CD 125 LAUDATE DOMINUM Halleivia, homines Gaudete de domino Qui donat vitam omnes, quod amat nos! Halleivia, mi deus Tu vivis omnipotens, Tu es semper benignus, tu amas nos Patr noster in caelis Totum orbem terrae regnat Et vincit diabolum tomorem Et omnium hominum.......

Halleivia, homines

Gaudete de domino

Qui donat vitam omnes, quod amat nos!

Halleivia, mi deus

Tu vivis omnipotens, Tu es semper benignus, tu amas nos

Patr noster in caelis

Totum orbem terrae regnat

Et vincit diabolum tomorem

Et omnium hominum.......

Ikusitako autoreak XII tauletako legea Gneus Nevius Quintus Ennius Titus Marcius Plautus Publius Terentius Afer C. Lucilio Marcus Porcius Cato (Censor) Titus Lucretius Carus Caius Valerius Catulus M. Terentius Varro Caius Iulius Caesar Cornelius Nepos Caius Sallustius Crispus Marcus Tullius Cicero (oratore, teorikoa, filosofo, kartak) Publis Virgilius Varro (Bukolikak, georgikak, Eneida, Eglogak) Quintus Horatius Flaccus ( Epodoak, Satitak, odak, Epistolak) Publius Ovidius Naso ( Amores, heroidas, Ars amandi, Metamorfosis,Faustoak, Tristia, Epistulae ex Ponto)

XII tauletako legea

Gneus Nevius

Quintus Ennius

Titus Marcius Plautus

Publius Terentius Afer

C. Lucilio

Marcus Porcius Cato (Censor)

Titus Lucretius Carus

Caius Valerius Catulus

M. Terentius Varro

Caius Iulius Caesar

Cornelius Nepos

Caius Sallustius Crispus

Marcus Tullius Cicero (oratore, teorikoa, filosofo, kartak)

Publis Virgilius Varro (Bukolikak, georgikak, Eneida, Eglogak)

Quintus Horatius Flaccus ( Epodoak, Satitak, odak, Epistolak)

Publius Ovidius Naso ( Amores, heroidas, Ars amandi, Metamorfosis,Faustoak, Tristia, Epistulae ex Ponto)

Marcus Fabius Quintilianus Lucius Anneus Seneca Marcus Anneus Lucanus Aulus Persius Flacus Marcus Valerius Martial Decimus Junius Juvenal Gaius Iulius Phedro Petronius Afer Gaius Suetonius Tranquilus Publius CorneliusTacitus Lucius Apuleyo Quintus Septimius Tertulianus Aurelius Prudentius Clemens San Ambrosio San Jeronimo

Marcus Fabius Quintilianus

Lucius Anneus Seneca

Marcus Anneus Lucanus

Aulus Persius Flacus

Marcus Valerius Martial

Decimus Junius Juvenal

Gaius Iulius Phedro

Petronius Afer

Gaius Suetonius Tranquilus

Publius CorneliusTacitus

Lucius Apuleyo

Quintus Septimius Tertulianus

Aurelius Prudentius Clemens

San Ambrosio

San Jeronimo

San Agustin San Isidoro de Sevilla Caton Varron Columela Paladio Vitruvio Frontino Celso Vegecio Apicio Pomponio Mela Plinio Zaharra M. Antistio Labeon C. Ateyo Capeton

San Agustin

San Isidoro de Sevilla

Caton

Varron

Columela

Paladio

Vitruvio

Frontino

Celso

Vegecio

Apicio

Pomponio Mela

Plinio Zaharra

M. Antistio Labeon

C. Ateyo Capeton

P. Juvencio Celso L. Salvio Juliano Sexto Ponponio Gayo Emilio Papiniano Julio Paulo Domicio Ulpiano Renato Descartes Isaak Newton Ennia Rogdrigo Le âo Helloween

P. Juvencio Celso

L. Salvio Juliano

Sexto Ponponio

Gayo

Emilio Papiniano

Julio Paulo

Domicio Ulpiano

Renato Descartes

Isaak Newton

Ennia

Rogdrigo Le âo

Helloween

Bibliografia E. Correa Calderón et F. Lazaro Carreter. “ Curso de Literatura ” Anaya 1975. Ludwig Bieller “ Historia de la literatura romana ” Editorial Gredos 1971. M.C. Howatson “ Diccionario de la literatura clásica ” Alianza diccionarios. 1991. M.J. Echarte Cossio et E. R. Galdeano “ Antologia temática latina ” Ed. Bello.1978

E. Correa Calderón et F. Lazaro Carreter. “ Curso de Literatura ” Anaya 1975.

Ludwig Bieller “ Historia de la literatura romana ” Editorial Gredos 1971.

M.C. Howatson “ Diccionario de la literatura clásica ” Alianza diccionarios. 1991.

M.J. Echarte Cossio et E. R. Galdeano “ Antologia temática latina ” Ed. Bello.1978

Seneca. Tragedias. Trad.: Jesús Luque Moreno Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992 Ovidio. Tristes . Trad.: José Gonzalez Vázquez Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992 Ovidio. Arte de amar . Amores. Trad.: Vicente Cristobal López . Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992 Virgilio. Eneida . Trad.: Javier de Ecgave Sustaeta. Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992 Apuleyo. El asno de oro .Trad.: Lisardo Rubio fernandez. Biblioteca Clásica Gredos. 1983

Seneca. Tragedias. Trad.: Jesús Luque Moreno Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992

Ovidio. Tristes . Trad.: José Gonzalez Vázquez Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992

Ovidio. Arte de amar . Amores. Trad.: Vicente Cristobal López . Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992

Virgilio. Eneida . Trad.: Javier de Ecgave Sustaeta. Los Clásicos de Grecia y Roma Planeta D e Agostini. 1992

Apuleyo. El asno de oro .Trad.: Lisardo Rubio fernandez. Biblioteca Clásica Gredos. 1983

Suetonio. Vida de los doce césares . Trad.: mariano Bassols de Climent. Ed. Alma Mater. Barcelona. MCMLXVII. Publio Virgilio Maron. Bukolikak eta georgikak . Itzul.: Iñigo Ruiz Arkalluz. EHU. Vitoria-Gazteiz. MCMXCVII. Luzio A. Seneka. Bizitzaren laburtasunaz. Bizitza zoriontsuaz. Astiaz . Itzul.: Imanol Unzurrunzaga. Klasikoak, S.A. Bilbo.1993. Rotterdamgo Erasmo. Eromenaren laudorioa . Itzul.: Julen Kalzada. Klasikoak, S.A. Bilbo.1994

Suetonio. Vida de los doce césares . Trad.: mariano Bassols de Climent. Ed. Alma Mater. Barcelona. MCMLXVII.

Publio Virgilio Maron. Bukolikak eta georgikak . Itzul.: Iñigo Ruiz Arkalluz. EHU. Vitoria-Gazteiz. MCMXCVII.

Luzio A. Seneka. Bizitzaren laburtasunaz. Bizitza zoriontsuaz. Astiaz . Itzul.: Imanol Unzurrunzaga. Klasikoak, S.A. Bilbo.1993.

Rotterdamgo Erasmo. Eromenaren laudorioa . Itzul.: Julen Kalzada. Klasikoak, S.A. Bilbo.1994

Ovidio. Ars amatoria. Remedia amoris . Trad.: José Ignacio Ciruelo. Bosch.1987 Ovidio. Metamorfosis . Trad.: Ely Leonetti Jungl. Espasa Calpe. Co. Austral. Nº 354. Madrid. 1994. M.T. Ciceron. Catilinarias . Trad.: Fco. Campos Rodriguez. Colección Gredos Bilingüe. Ed. Gredos. Madrid. 1983. Jon Gotxon Etxebarria. EXCERPTA . Zb.: 1-31. Gernika Connelio Nepote. Vidas .Trad.: Manuel Segura Serrano. Colección Gredos Bilingüe. Ed. Gredos. Madrid. 1985. Apicio. Cocina Romana . Ed.: Bábbara Pastor Artigues. Ed. Coloquio. Madrid. 1986

Ovidio. Ars amatoria. Remedia amoris . Trad.: José Ignacio Ciruelo. Bosch.1987

Ovidio. Metamorfosis . Trad.: Ely Leonetti Jungl. Espasa Calpe. Co. Austral. Nº 354.

Madrid. 1994.

M.T. Ciceron. Catilinarias . Trad.: Fco. Campos Rodriguez. Colección Gredos Bilingüe. Ed. Gredos. Madrid. 1983.

Jon Gotxon Etxebarria. EXCERPTA . Zb.: 1-31. Gernika

Connelio Nepote. Vidas .Trad.: Manuel Segura Serrano. Colección Gredos Bilingüe. Ed. Gredos. Madrid. 1985.

Apicio. Cocina Romana . Ed.: Bábbara Pastor Artigues. Ed. Coloquio. Madrid. 1986

http://www.wordtheque.com http://classics.mit.edu/ http://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco- Roman.html http:// www.thelatinlibrary.com http:// www.forumromanum.org / literature / authors_a.html

http://www.wordtheque.com

http://classics.mit.edu/

http://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco- Roman.html

http:// www.thelatinlibrary.com

http:// www.forumromanum.org / literature / authors_a.html

Helloween Better Than Raw RAW CD 125 Rodrigo Le âo AVE MUNDI LUMINAR SONY COL 473580 2

Helloween Better Than Raw RAW CD 125

Rodrigo Le âo AVE MUNDI LUMINAR SONY COL 473580 2

 FINIS AMAIERA FIN THE END

FINIS

AMAIERA

FIN

THE END