LINGUA LATINA FACILIS LINGUAE LATINAE DEPARTAMENTU M ARRASATE BHI Ramon Osinaga AVE!!! OHARRA: Zerozer falta edo zuzentzeko topatuz gero, MESEDEZ, komunikatu non eta zer helbide honetara [email_address] ESKERRIK ASKO.

LINGUA LATINA FACILIS 0. SARRERA 1. HITZ MOTAK 2. DEKLINABIDEAK 3. ADJEKTIBOAK 4. IZENORDEAK 5. KONJUGABIDEAK 6. PREPOSIZIOAK 7. ADBERBIOAK 8. JUNTAGAILUAK 9. INTERJEKZIOAK 10. FUNTZEZKO SINTAXIA

0. SARRERA

1. HITZ MOTAK

2. DEKLINABIDEAK

3. ADJEKTIBOAK

4. IZENORDEAK

5. KONJUGABIDEAK

6. PREPOSIZIOAK

7. ADBERBIOAK

8. JUNTAGAILUAK

9. INTERJEKZIOAK

10. FUNTZEZKO SINTAXIA

0. Sarrera Sarrera honetan bi puntu hauek aipatuko ditugu: Latinaren historia eta Alfabetoa eta ahozkera

Sarrera honetan bi puntu hauek aipatuko ditugu:

Latinaren historia

eta

Alfabetoa eta ahozkera

0. Latinaren historia (1) Uler daitekeenez, Latinaren Historia diapositiba batzutan laburtzea, Herkulesen lanak egitea bezain zaila da. Dena den, aipatuko ditugu puntu garrantzitsuenak .

Uler daitekeenez, Latinaren Historia diapositiba batzutan laburtzea, Herkulesen lanak egitea bezain zaila da. Dena den, aipatuko ditugu puntu garrantzitsuenak .

0. Latinaren historia (2) Denok dakiguna… Latina erromatarrek hitzegiten eta idazten , batzuk bakarrik, zutela . Erromatarrek Mediterraneoaren zehar beren indarrak, poderio, konkistak, eraginak… zabaldu zituztela. Hizkuntza k , eraginak, konkistak, poderio, indarrak… oso-oso loturik daudela. Europa,Italia, Erroma… non dauden.

Denok dakiguna…

Latina erromatarrek hitzegiten eta idazten , batzuk bakarrik, zutela .

Erromatarrek Mediterraneoaren zehar beren indarrak, poderio, konkistak, eraginak… zabaldu zituztela.

Hizkuntza k , eraginak, konkistak, poderio, indarrak… oso-oso loturik daudela.

Europa,Italia, Erroma… non dauden.

0. Latinaren historia (3) Ez dakiguna: Erroma “ Latium ” herrialdean kokaturik zegoela. Gaur “ Latio ”. Romulok eta Remok Erroma K.a. 753 urteko apirilaren 21ean fundatu zutela. Fundatu zutenetik Erromatar Inperioa handituz joan zela , bere Jausierarte K.o. V mendera arte. Hau ikusita Latinak jasan zituen faseak eta zeuden mota ezberdinak .

Ez dakiguna:

Erroma “ Latium ” herrialdean kokaturik zegoela. Gaur “ Latio ”.

Romulok eta Remok Erroma K.a. 753 urteko apirilaren 21ean fundatu zutela.

Fundatu zutenetik Erromatar Inperioa handituz joan zela , bere Jausierarte K.o. V mendera arte.

Hau ikusita Latinak jasan zituen faseak eta zeuden mota ezberdinak .

0. Latinaren historia (4) Eta aurretik…? K.a. III. milenioan , Europa erdiko biztanleak migrazioak egiten hasi ziren, leku berriak, leku hobeak, egoera jasangarriagoak, abenturen bila… ezagutzeko, izateko, topatzeko… asmoz. Herri hauek Europa eta Asiatik zehar zabaldu ziren hizkuntza ezberdinak sortuz. Herri hauek “ Indoeuropeoak ” ziren.

Eta aurretik…?

K.a. III. milenioan , Europa erdiko biztanleak migrazioak egiten hasi ziren, leku berriak, leku hobeak, egoera jasangarriagoak, abenturen bila… ezagutzeko, izateko, topatzeko… asmoz.

Herri hauek Europa eta Asiatik zehar zabaldu ziren hizkuntza ezberdinak sortuz. Herri hauek “ Indoeuropeoak ” ziren.

0. Latinaren historia (5) Hizkuntzalari batzuk ( F.Bopp, A.W. eta F. von Shelegel, J.L.C. Grimm, A. Shleicher eta R.Rask ) XIX. mendearen lehen erdikoan, hizkuntza ezberdinak aztertu ondoren multzoak zeudela konturatu ziren, hizkuntza batzuen antzekotasunak ikusirik :

Hizkuntzalari batzuk ( F.Bopp, A.W. eta F. von Shelegel, J.L.C. Grimm, A. Shleicher eta R.Rask ) XIX. mendearen lehen erdikoan, hizkuntza ezberdinak aztertu ondoren multzoak zeudela konturatu ziren, hizkuntza batzuen antzekotasunak ikusirik :

0. Latinaren historia (6) diez Deszihtis Desiat Tien Decem Deka Daca Yo Asz´ Ia Ic Ego Ego Aham Hermano Broterelis Brat Brothor Frater phrater bhratar Madre mote mat moder mater meter matar Gazt Litu Rus Angl Lat Grek San

0. Latinaren historia (7) Honako azterketak egin ondoren “ indoeuropeotik ” sortutako hizkuntza familak, “ zeltiko, germaniko, balto-eslabo, armenio, indo-iranio, grekoa, albaniarra eta italikoa” finkatu zituzten. Eta italikoaren barruan: “oskoa, umbroa eta latina ”.

Honako azterketak egin ondoren “ indoeuropeotik ” sortutako hizkuntza familak, “ zeltiko, germaniko, balto-eslabo, armenio, indo-iranio, grekoa, albaniarra eta italikoa” finkatu zituzten.

Eta italikoaren barruan: “oskoa, umbroa eta latina ”.

0. Latinaren historia (8) Latinak berak, hitzegiten hasi zenetik erromantzeak sortarazi zituenera arte fase ezberdinak izan zituen: Arkaikoa K.a 600 – K.a. 300 Klasikoa K.a.300 – K.a. 100 Klasiko ondokoa K.a.100 – K.o. 200 Bukaerakoa K.o 200 – K.o. 700 Erdi arokoa K.o.700 – K.o. 1100

Latinak berak, hitzegiten hasi zenetik erromantzeak sortarazi zituenera arte fase ezberdinak izan zituen:

Arkaikoa K.a 600 – K.a. 300

Klasikoa K.a.300 – K.a. 100

Klasiko ondokoa K.a.100 – K.o. 200

Bukaerakoa K.o 200 – K.o. 700

Erdi arokoa K.o.700 – K.o. 1100

0. Latinaren historia (9) Latinaren barruan bi mota ezberdindu behar ditugu: Literarioa : idazleek idazten zutena eta hiztun kultoek egiten zutena. Herrikoa edota bulgarra : herriak eta soldatuek hitzegiten zutena, mota honetatik sortu ziren erromantzeak.

Latinaren barruan bi mota ezberdindu behar ditugu:

Literarioa : idazleek idazten zutena eta hiztun kultoek egiten zutena.

Herrikoa edota bulgarra : herriak eta soldatuek hitzegiten zutena, mota honetatik sortu ziren erromantzeak.

0. Latinaren historia (10) Erromantze hizkuntzak Latinak sortarazi zituen hizkuntzak dira: Italianoa, sardoa, portugesa, katalana, gaztelania, galegoa, frantsesa, probentzala eta rumanoa

Erromantze hizkuntzak

Latinak sortarazi zituen hizkuntzak dira:

Italianoa, sardoa, portugesa, katalana, gaztelania, galegoa, frantsesa, probentzala eta rumanoa

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Latinaren alfabetoa eta gaztelaniaren alfabetoa ia-ia bera da: A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z.

Latinaren alfabetoa eta gaztelaniaren alfabetoa ia-ia bera da:

A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z.

0. Latina: alfabetoa eta ahoskera Gaztelaniarekin gonbaratuz: Ez dauka : CH, J, LL, eta Ñ I eta V bokale eta kontsonante balorea dute. Segun eta zein testuinguruan dauden. Latin erraza denez, guretzat /i/ eta /v/ . Y , eta Z bakarrik erabiltzen dira grekeratik datozen hitzak idazteko.

Gaztelaniarekin gonbaratuz:

Ez dauka : CH, J, LL, eta Ñ

I eta V bokale eta kontsonante balorea dute. Segun eta zein testuinguruan dauden. Latin erraza denez, guretzat /i/ eta /v/ .

Y , eta Z bakarrik erabiltzen dira grekeratik datozen hitzak idazteko.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Ahozkera ere asko ez da aldatzen arau orokorra bezala hau hartuko dugu latina eta gaztelania ia-ia berdin ahozkatuko dugu , baina aldaketa batzuk daudenez hurrengo diapositiban ikusiko ditugu.

Ahozkera ere asko ez da aldatzen arau orokorra bezala hau hartuko dugu latina eta gaztelania ia-ia berdin ahozkatuko dugu , baina aldaketa batzuk daudenez hurrengo diapositiban ikusiko ditugu.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Hona hemen desberdintasunak: I bokalearen aurrean: J > j auna bezala. U bokalaren aurrean: W > W ashington OE, AE, AU diptongoak biak ahozkatzen dira C ahozkatzen da K : C i c ero > K i k ero G beti g > g urea bezala Gu eta qu > gu eta ku (u : ahozkatzen da) H ez da ahozkatzen

Hona hemen desberdintasunak:

I bokalearen aurrean: J > j auna bezala.

U bokalaren aurrean: W > W ashington

OE, AE, AU diptongoak biak ahozkatzen dira

C ahozkatzen da K : C i c ero > K i k ero

G beti g > g urea bezala

Gu eta qu > gu eta ku (u : ahozkatzen da)

H ez da ahozkatzen

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Ariketatxo bat proposatuko dizugu, oso erraza latinaz irakurri : Dum milites Romani in castris ambulant neque Germanos timent, magnus numerus hostium castra petit. Asko ez duzu ulertu baina hitz batzuk bai ezta? Beste bat.

Ariketatxo bat proposatuko dizugu, oso erraza latinaz irakurri :

Dum milites Romani in castris ambulant neque Germanos timent, magnus numerus hostium castra petit.

Asko ez duzu ulertu baina hitz batzuk bai ezta? Beste bat.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Romani hostes armatos acurrere vident. Atque arma summunt, alii portas castrorum claudunt, alii vallum ascendunt Germani castra oppugnant. Romani castra defendunt. Milites Romani pila in germanos iacunt.

Romani hostes armatos acurrere vident. Atque arma summunt, alii portas castrorum claudunt, alii vallum ascendunt

Germani castra oppugnant. Romani castra defendunt. Milites Romani pila in germanos iacunt.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Illi autem pila in castra iacere non possunt, quod vallum nimis altum est, neque vallum ascendere possunt, quod Romani vallum pilis et gladiis defendunt. Hostis castra expugnare non possunt.

Illi autem pila in castra iacere non possunt, quod vallum nimis altum est, neque vallum ascendere possunt, quod Romani vallum pilis et gladiis defendunt.

Hostis castra expugnare non possunt.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Romani portas castrorum aperiunt atque in hostes excurrunt. Barbari perterriti milites nostros ad se venire vident, arma ad terram iacunt, terga vertunt atque in magnas silvas fugiunt. Latín. Iniciacion a la lengua latina . 17 o. Ed. Edelvives Zaragoza.

Romani portas castrorum aperiunt atque in hostes excurrunt. Barbari perterriti milites nostros ad se venire vident, arma ad terram iacunt, terga vertunt atque in magnas silvas fugiunt.

Latín. Iniciacion a la lengua latina . 17 o. Ed. Edelvives Zaragoza.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Baiezt zerozer ulertu dozula: Romani, in, ambulant, Germanos, magnus, numerus,…. Beste gauza batzuk ezer ere ez: Castrorum, adcurrere, possunt, expugnare… Ez arduratu, hau erraza ez OSO ERRAZA da eta. Prisarik ez dugu!!!

Baiezt zerozer ulertu dozula:

Romani, in, ambulant, Germanos, magnus, numerus,….

Beste gauza batzuk ezer ere ez:

Castrorum, adcurrere, possunt, expugnare…

Ez arduratu, hau erraza ez OSO ERRAZA da eta. Prisarik ez dugu!!!

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Bukatzeko…: Selektatibitateko testu bat: (1995. Navarra) Cetera per terras omnis animalia somno Laxabant curas et corda oblita laborum: Ductores Teucrum primi, delecta iuventus Consilium summis regni de rebus habebant, quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset. Virgilio, Eneida , IX,224-228

Bukatzeko…: Selektatibitateko testu bat: (1995. Navarra)

Cetera per terras omnis animalia somno

Laxabant curas et corda oblita laborum:

Ductores Teucrum primi, delecta iuventus

Consilium summis regni de rebus habebant,

quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset.

Virgilio, Eneida , IX,224-228

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Azken hau zailagoa , baina askoz musi-kalagoa , bestela frogatu edozein ritmo, rap, zortziko txikia, rock, blues, …edo irakurri soinuak dastatuz… sin más… Cetera per terras omnis animalia somno Laxabant curas et corda oblita laborum: Ductores Teucrum primi, delecta iuventus Consilium summis regni de rebus habebant, quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset.

Azken hau zailagoa , baina askoz musi-kalagoa , bestela frogatu edozein ritmo, rap, zortziko txikia, rock, blues, …edo irakurri soinuak dastatuz… sin más…

Cetera per terras omnis animalia somno

Laxabant curas et corda oblita laborum:

Ductores Teucrum primi, delecta iuventus

Consilium summis regni de rebus habebant,

quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera … eta itzulpena: Lur askotatik, gainontzeko animaliek beren bihotzaren ardurak lotaldiaz lasaitzen zituzten, kezketaz ahazturik. Treukroen gidari garrantzitsuenek, gazteriaren honenak, estatuaren gai larrienetaz aholkuak hartzen zituzten. Zer egin behar zuten galdetzen zuten, edo nor joango zen Eneasengana mezu bat eramatera.

… eta itzulpena:

Lur askotatik, gainontzeko animaliek beren bihotzaren ardurak lotaldiaz lasaitzen zituzten, kezketaz ahazturik. Treukroen gidari garrantzitsuenek, gazteriaren honenak, estatuaren gai larrienetaz aholkuak hartzen zituzten. Zer egin behar zuten galdetzen zuten, edo nor joango zen Eneasengana mezu bat eramatera.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Traducción : Por todas las tierras, los restantes seres vivos relajaban mediante el sueño las cuitas de su corazón, olvidados de sus fatigas. Los principales caudillos de los teucros, la élite de la juventud, celebraban consejo acerca de los más acuciantes asuntos del estado. Se preguntaban qué debían hacer, o bien, quién iría inmediatamente a llevar un mensaje a Eneas.

Traducción :

Por todas las tierras, los restantes seres vivos relajaban mediante el sueño las cuitas de su corazón, olvidados de sus fatigas. Los principales caudillos de los teucros, la élite de la juventud, celebraban consejo acerca de los más acuciantes asuntos del estado. Se preguntaban qué debían hacer, o bien, quién iría inmediatamente a llevar un mensaje a Eneas.

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera … eta 2003eko EHU-UPV-koa (uztaila): Germaniarrak Mosa eta Rhin ibaien elkargunera iheska doaz, borrokaldian hil edo ibaian itoz. Germani, cum suos interfici viderent, armis abiectis, se ex castris eiecerunt: et, cum ad conflurnem Mosae et Rheni pervenissent, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt, atque ibi, timore, lassitudine, vi fluminis oppresi, perierunt. Caesar De Bello Galico. I

… eta 2003eko EHU-UPV-koa (uztaila):

Germaniarrak Mosa eta Rhin ibaien elkargunera iheska doaz, borrokaldian hil edo ibaian itoz.

Germani, cum suos interfici viderent, armis abiectis, se ex

castris eiecerunt: et, cum ad conflurnem Mosae et Rheni

pervenissent, magno numero interfecto, reliqui se in

flumen praecipitaverunt, atque ibi, timore, lassitudine,

vi fluminis oppresi, perierunt.

Caesar De Bello Galico. I

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera … eta itzulpena: Germaniarrak bereak hiltzen zituztela ikusiz, armak botata, kanpalditik irten ziren; eta, Mosa eta Rhinen elkargunera heldu zirelarik, kopuru handia hil ondoren, gainontzekoak errekara bota ziren, eta han bildurraz, nekeaz, errekaren indarraz estututa, hil ziren

… eta itzulpena:

Germaniarrak bereak hiltzen zituztela ikusiz, armak botata, kanpalditik irten ziren; eta, Mosa eta Rhinen elkargunera heldu zirelarik, kopuru handia hil ondoren, gainontzekoak errekara bota ziren, eta han bildurraz, nekeaz, errekaren indarraz estututa, hil ziren

0. Latina: alfabetoa eta ahozkera Traducción: Los germanos viendo que mataban a los suyos, echadas las armas, salieron del campamento; y, habiendo llegado a la confluencia del Mosa y el Rhin, después de morir un gran número, los restantes se echaron al río y allí por el miedo, el cansancio, cogidos por la fuerza del río, murieron.

Traducción:

Los germanos viendo que mataban a los suyos, echadas las armas, salieron del campamento; y, habiendo llegado a la confluencia del Mosa y el Rhin, después de morir un gran número, los restantes se echaron al río y allí por el miedo, el cansancio, cogidos por la fuerza del río, murieron.

1. Hitz motak Bi hitz mota topa dezakegu latinean: Aldatzen direnak : sustantiboak , adjektiboak , izenordeak eta aditzak . Aldatzen ez direnak : preposizioak , juntagailuak , adberbioak eta interjekzioak.

Bi hitz mota topa dezakegu latinean:

Aldatzen direnak : sustantiboak , adjektiboak , izenordeak eta aditzak .

Aldatzen ez direnak : preposizioak , juntagailuak , adberbioak eta interjekzioak.

2. Deklinabideak (1) Latinean substantiboek , adjektiboek eta izenordeek esaldiaren barruan daukaten funtzioaren arabera bukaera aldatzen dute , euskaraz antzera, hau da, substantiboak, adjektiboak eta izenordeak deklinatzen dire la esaten dugu.

Latinean substantiboek , adjektiboek eta izenordeek esaldiaren barruan daukaten funtzioaren arabera bukaera aldatzen dute , euskaraz antzera, hau da, substantiboak, adjektiboak eta izenordeak deklinatzen dire la esaten dugu.

2. Deklinabideak (2) Euskararen deklinabidearen barruan bizidunak, bizigabeak, bokalez bukaturikoak, kontsonantez bukatutikoak, singularra, plurala eta mugagabea kontutan izan behar ditugu hitzak “ deklinatzeko ”.

Euskararen deklinabidearen barruan

bizidunak, bizigabeak, bokalez

bukaturikoak, kontsonantez

bukatutikoak, singularra, plurala eta

mugagabea kontutan izan behar ditugu hitzak “ deklinatzeko ”.

2. Deklinabideak (3) Latinak hitzak deklinatzeko “sistema” askoz errezagoa du. Bost eredu daude, hauei deklinabideak deritzegu. Lehen eredua = Lehen deklinabidea Bigarren eredua = Bigarren deklinabidea Hirugarren eredua = Hirugarren deklinabidea Laugarren eredua = Laugarren deklinabidea Bostgarren eredua = Bostgarren deklinabidea

Latinak hitzak deklinatzeko “sistema” askoz errezagoa du. Bost eredu daude, hauei deklinabideak deritzegu.

Lehen eredua = Lehen deklinabidea

Bigarren eredua = Bigarren deklinabidea

Hirugarren eredua = Hirugarren deklinabidea

Laugarren eredua = Laugarren deklinabidea

Bostgarren eredua = Bostgarren deklinabidea

2. Deklinabideak (4) Euskaraz, edozein hitz deklinatu ahal izateko biziduna, bizigabea, bokalez bukaturik, kontsonantez bukaturik … eta testuinguruaren arabera singularra, plurala edota mugagabe den kontuan izan behar dugu.

Euskaraz, edozein hitz deklinatu ahal izateko biziduna, bizigabea, bokalez bukaturik, kontsonantez bukaturik … eta testuinguruaren arabera singularra, plurala edota

mugagabe den kontuan izan behar dugu.

2. Deklinabideak (5) Esan dugunez, Latinak bost deklinabide dauzka. Nola ezberdintzen ditugu? Oraindik hau bakarrik jakin behar dugu: Lehenegoa = -AE Bigarrena = -I Hirugarrena = -IS Laugarrena = -US Bostgarrena = -EI

Esan dugunez, Latinak bost deklinabide

dauzka. Nola ezberdintzen ditugu?

Oraindik hau bakarrik jakin behar dugu:

Lehenegoa = -AE

Bigarrena = -I

Hirugarrena = -IS

Laugarrena = -US

Bostgarrena = -EI

2. Deklinabideak (6) Dakigunez, euskaraz hitzak deklinatzen dira, hau da, funtzioaren arabera bukaera aldatzen dute . Hitzak hartzen duen forma bakoitzari “kasu” deitzen diogu.

Dakigunez, euskaraz hitzak deklinatzen dira, hau da, funtzioaren arabera bukaera aldatzen dute .

Hitzak hartzen duen forma bakoitzari “kasu” deitzen diogu.

2. Deklinabideak (7) Euskarak 14 kasu ditu: nominatiboa, ergatiboa, datiboa, genitibo posesiboa, asoziatiboa, destinatiboa, instrumentala, inesiboa, genitibo lokatiboa, alatiboa, alatibo terminala, ablatiboa, partitiboa eta prolatiboa.

Euskarak 14 kasu ditu:

nominatiboa, ergatiboa, datiboa, genitibo posesiboa, asoziatiboa, destinatiboa, instrumentala, inesiboa, genitibo lokatiboa, alatiboa, alatibo terminala, ablatiboa, partitiboa eta prolatiboa.

2. Deklinabideak (8) Edo beste era batetara esanda: nor Ø , nor k , nor i , nor en , nor ekin , nor entzat , nor taz ,no n , non go , no ra , no raino , nond ik , zer ik , zer tzat .

Edo beste era batetara esanda:

nor Ø , nor k , nor i , nor en , nor ekin ,

nor entzat , nor taz ,no n , non go , no ra ,

no raino , nond ik , zer ik , zer tzat .

2. Deklinabideak (9) Gero atzizki hauek kontuan izan behar ditugu , bizidunak, bizigabeak, bokalez bukaturikoak, kontsonantez bukaturikoak, mugagabea, mugatua, singularra, plurala deklinabidea nola erabili behar dugun hitza euskaraz behar den moduan deklinatzeko .

Gero atzizki hauek kontuan izan behar ditugu , bizidunak, bizigabeak, bokalez bukaturikoak, kontsonantez bukaturikoak, mugagabea, mugatua, singularra, plurala deklinabidea nola erabili behar dugun hitza euskaraz behar den moduan deklinatzeko .

2. Deklinabideak (10) Latinak 6 kasu bakarrik dauzka: NOMINATIBOA BOKATIBOA AKUSATIBOA GENITIBOA DATIBOA ABLATIBOA

Latinak 6 kasu bakarrik dauzka: NOMINATIBOA

BOKATIBOA

AKUSATIBOA

GENITIBOA

DATIBOA

ABLATIBOA

2. Deklinabideak (11) Kasu bakoitzari esaldi barruan funtzio bat dagokio… Nominatiboa = Sujeto eta atributoa Bokatiboa = Deitzekoa Akusatiboa= O.Zuz. /O.Zirkun. Genitiboa = Izen osagarria Datiboa = Zehar osagarria Ablatiboa = O. Zirkun. / Agentea

Kasu bakoitzari esaldi barruan funtzio bat dagokio…

Nominatiboa = Sujeto eta atributoa

Bokatiboa = Deitzekoa

Akusatiboa= O.Zuz. /O.Zirkun.

Genitiboa = Izen osagarria

Datiboa = Zehar osagarria

Ablatiboa = O. Zirkun. / Agentea

2. Deklinabideak (12) … eta kasu bakoitzari honako itzulpenak edo euskarako kasu baliokideak dagozkie: Nom = Suj /Ato = Nork, Nor, Zer* Bok = Deitzeko = ! Aku = O.Z. / Zir.O.= Zer* / Nora, Noruntz Gen = I. O. = Noren / Nongo Dat = Zehar O. = Nori / Norentzat Abl = Zir.O. / Ag. = Non… / Nork

… eta kasu bakoitzari honako itzulpenak edo euskarako kasu baliokideak dagozkie:

Nom = Suj /Ato = Nork, Nor, Zer*

Bok = Deitzeko = !

Aku = O.Z. / Zir.O.= Zer* / Nora, Noruntz

Gen = I. O. = Noren / Nongo

Dat = Zehar O. = Nori / Norentzat

Abl = Zir.O. / Ag. = Non… / Nork

2. Deklinabideak (13) Hitz bat adierazterakoan zein deklinabidetik deklinatzen den adierazi behar dugu, bestela nola “ adostu ” edo “ jakin ” dezakegu hitzaren deklinabidea? Edo bakoitzak deklinatuko du nahi duen bezala? Nola jakin dezakegu hitz bakoitza zein deklinabidetik “doan”?

Hitz bat adierazterakoan zein deklinabidetik deklinatzen den adierazi behar dugu, bestela nola “ adostu ” edo “ jakin ” dezakegu hitzaren deklinabidea? Edo bakoitzak deklinatuko du nahi duen bezala?

Nola jakin dezakegu hitz bakoitza zein deklinabidetik “doan”?

2. Deklinabideak (14) Horretarako substantibo bat adierazten dugunean hitzaren nominatiboa eta genitiboa ematen, esaten, idazten… ditugu. Honi “ enunziazioa ” deitzen diogu. Hau da, substantibo bat enunziatzea nominatiboa eta genitiboa ematea da .

Horretarako substantibo bat adierazten dugunean hitzaren nominatiboa eta genitiboa ematen, esaten, idazten… ditugu.

Honi “ enunziazioa ” deitzen diogu. Hau da, substantibo bat enunziatzea nominatiboa eta genitiboa ematea da .

2. Deklinabideak (15) Deklinabideak eta enunziazioak: 1go dek. = __A,- AE 2. dek. = _US,- I ;_ER,- I ;_IR;- I ;_UM,- I 3. dek = aldakorra,- IS 4. dek = _US,- US ;_U,- US 5. dek = _ES,- EI

Deklinabideak eta enunziazioak:

1go dek. = __A,- AE

2. dek. = _US,- I ;_ER,- I ;_IR;- I ;_UM,- I

3. dek = aldakorra,- IS

4. dek = _US,- US ;_U,- US

5. dek = _ES,- EI

2. Deklinabideak (16) Laburtuz, ikusi duguna kontuan izanda honako taula hau egin dezakegu: DEK GENITIBOAREN BUKAERA 1goa AE I IS US EI

Laburtuz, ikusi duguna kontuan izanda honako taula hau egin dezakegu:

DEK GENITIBOAREN BUKAERA

1goa AE

I

IS

US

EI

2. Deklinabideak (17) “ res ”; “ hostis ”; “ manus ”; “ taula ”; “ magister ” edota “ dominus ” esanez gero, substantibo bakoitza zen deklinabidekoa den esateko edo deklinabidea asmatzeko ez gara gauza, hurrengo diapositiban askoz errezago asmatuko dugu...

“ res ”; “ hostis ”; “ manus ”; “ taula ”; “ magister ” edota “ dominus ” esanez gero, substantibo bakoitza zen deklinabidekoa den esateko edo deklinabidea asmatzeko ez gara gauza, hurrengo diapositiban askoz errezago asmatuko dugu...

2. Deklinabideak (18) “ res, rei ”; “ hostis, hostis ”; “ manus, manus ”; “ taula, taulae ”; “ magister, magistri ” edota “ dominus, domini ” esaten, ematen, idazten edota “ enunziazten ” dugunean askoz errezago asmatuko dugu, genitibo aren bukaeraren medioz.

“ res, rei ”; “ hostis, hostis ”; “ manus, manus ”; “ taula, taulae ”; “ magister, magistri ” edota “ dominus, domini ” esaten, ematen, idazten edota “ enunziazten ” dugunean askoz errezago asmatuko dugu, genitibo aren bukaeraren medioz.

2. Deklinabideak (19) Baietz asmatu: “ res, rei ” “ hostis, hostis ” “ manus, manus ” “ taula, taulae ” “ magister, magistri ” “ dominus, domini ”

Baietz asmatu:

“ res, rei ”

“ hostis, hostis ”

“ manus, manus ”

“ taula, taulae ”

“ magister, magistri ”

“ dominus, domini ”

2. Deklinabideak (20) Beste ariketatxo bat: Deklinabidea asmatu civis, civis dies, diei puer, pueri Roma, Romae gelu, gelus

Beste ariketatxo bat:

Deklinabidea asmatu

civis, civis

dies, diei

puer, pueri

Roma, Romae

gelu, gelus

2. Deklinabideak (21) Baietz asmatu culter, cultri effigies,effigiei magistratus,magistratus pes,pedis pedes,peditis peditatus, peditatus

Baietz asmatu

culter, cultri

effigies,effigiei

magistratus,magistratus

pes,pedis

pedes,peditis

peditatus, peditatus

2. Deklinabideak (22) Zuzenean deklinabide ezberdinak aurkeztera pasatuko gara.

Zuzenean deklinabide ezberdinak aurkeztera pasatuko gara.

2. Deklinabideak (23) Lehenengo deklinabidea ( Gen -AE ) SING. PLUR. Nominatibo A AE Bokatibo A AE Akusatibo AM AS Genitibo AE ARUM Datibo AE IS Ablatibo A IS

Lehenengo deklinabidea ( Gen -AE )

SING. PLUR.

Nominatibo A AE

Bokatibo A AE

Akusatibo AM AS

Genitibo AE ARUM

Datibo AE IS

Ablatibo A IS

2. Deklinabideak (24) Lehen deklinabideko hitz batzuk: Amicitia,amicitiae = amicitia,ae Aqua,aquae = aqua,ae Causa,causae = causa,ae Dea,deae = dea,ae Fabula,fabulae = fabula,ae Mensa,mensae = mensa,ae Porta,portae = porta,ae

Lehen deklinabideko hitz batzuk:

Amicitia,amicitiae = amicitia,ae

Aqua,aquae = aqua,ae

Causa,causae = causa,ae

Dea,deae = dea,ae

Fabula,fabulae = fabula,ae

Mensa,mensae = mensa,ae

Porta,portae = porta,ae

2. Deklinabideak (25) Bigarren deklinabidea ( Gen -I ) SING. PLUR. Nom. US,ER,IR,UM* I, A* Bok. E ,ER,IR,UM* I, A* Aku. UM, UM* I, A* Gen. I ORUM Dat. O IS Abl. O IS

Bigarren deklinabidea ( Gen -I )

SING. PLUR.

Nom. US,ER,IR,UM* I, A*

Bok. E ,ER,IR,UM* I, A*

Aku. UM, UM* I, A*

Gen. I ORUM

Dat. O IS

Abl. O IS

2. Deklinabideak (26) Bigarren deklinabideko hitz batzuk: Amicus,amici = amicus,i Aurum,auri = aurum,i Ager,agri = ager, agri Magister,magistri = magister,tri Bellum,belli = bellum,i Servus,servi = servus,i Dominus,domini = dominus,i

Bigarren deklinabideko hitz batzuk:

Amicus,amici = amicus,i

Aurum,auri = aurum,i

Ager,agri = ager, agri

Magister,magistri = magister,tri

Bellum,belli = bellum,i

Servus,servi = servus,i

Dominus,domini = dominus,i

2. Deklinabideak (27) Hirugarren deklinabidea ( Gen –IS ) SING. PLUR. Nom. Ø AL,AR,E* ES (I)A* Bok. Ø AL,AR,E* ES (I)A* Aku. EM AL,AR,E* ES (I)A* Gen. IS (I)UM Dat. I IBUS Abl. E I IBUS M/F N M/F N

Hirugarren deklinabidea ( Gen –IS )

SING. PLUR.

Nom. Ø AL,AR,E* ES (I)A*

Bok. Ø AL,AR,E* ES (I)A*

Aku. EM AL,AR,E* ES (I)A*

Gen. IS (I)UM

Dat. I IBUS

Abl. E I IBUS

2. Deklinabideak (28) Konturatu zara: Gen. Plu. -(I)UM. Noiz bata? Noiz bestea? Azalpena tradizionalki korapilatsua zen. Beste kutsu sinpleagoa ematen saiatuko gara.

Konturatu zara: Gen. Plu. -(I)UM. Noiz bata? Noiz bestea?

Azalpena tradizionalki korapilatsua zen.

Beste kutsu sinpleagoa ematen saiatuko gara.

2. Deklinabideak (29) Hirugarren deklinabidean hitz gehienek Gen. Plu. –UM daukate. Tradizionalki inparisilaboak* edota “ Temas en consonante ” dira. * Inparisilaboak: Nom. eta Gen. silaba kopuru desberdina .

Hirugarren deklinabidean hitz gehienek Gen. Plu. –UM daukate. Tradizionalki inparisilaboak* edota “ Temas en consonante ” dira.

* Inparisilaboak:

Nom. eta Gen. silaba kopuru desberdina .

2. Deklinabideak (30) Bakar batzuk Gen. Plu. IUM daukate. “ Temas en –i ”. “ Parisila-boak* ”. Zeintzuk dira? Erantzuna hurrengo diaposibetan… *Parisilaboak: Nom. eta Gen. silaba kopuru bera.

Bakar batzuk Gen. Plu. IUM daukate. “ Temas en –i ”. “ Parisila-boak* ”.

Zeintzuk dira?

Erantzuna hurrengo diaposibetan…

*Parisilaboak: Nom. eta Gen. silaba kopuru bera.

2. Deklinabideak (31) Gen. Plu. –IUM daukaten artean HIRU multzo egin ditzakegu:

Gen. Plu. –IUM daukaten artean HIRU multzo egin ditzakegu:

2. Deklinabideak (32) Gen. Plu. –IUM: Lehen multzoa: Erroa bi kontsonantez bukaturik daukaten “inparisilaboek”. arx,a rc is mens,me nt is mons,mo nt is mors,mo rt is pars,par ti s stirps,sti rp is urbs,u rb is dens,de nt is nox,no ct is pons,po nt is gens,ge nt is ars,a rt is

Gen. Plu. –IUM: Lehen multzoa:

Erroa bi kontsonantez bukaturik daukaten “inparisilaboek”.

arx,a rc is mens,me nt is mons,mo nt is

mors,mo rt is pars,par ti s stirps,sti rp is

urbs,u rb is dens,de nt is nox,no ct is

pons,po nt is gens,ge nt is ars,a rt is

2. Deklinabideak (33) Gen. Plu. –IUM. Bigarren multzoa: Parisilaboek , nahiz eta salbuespen egon. civis,civis collis,collis finis,finis hostis,hostis ignis,ignis mensis,mensis auris,auris classis,classis navis,navis turris,turris vestis,vestis aedes,aedis

Gen. Plu. –IUM. Bigarren multzoa: Parisilaboek , nahiz eta salbuespen egon.

civis,civis collis,collis finis,finis

hostis,hostis ignis,ignis mensis,mensis

auris,auris classis,classis navis,navis

turris,turris vestis,vestis aedes,aedis

2. Deklinabideak (34) Gen. Plu. –IUM. Hirugarren multzoa: -AL, -AR eta –E neutro-ek . Hauek gainera daukate Abl.Sing. –I eta No. Bo. Ak. Plu. –IA. animal,animalis animal i animal ia calcar,calcaris calcar i calcar ia mare,maris mar i mar ia Bi bukaeradun –IS,-E adjektibo guztiek

Gen. Plu. –IUM. Hirugarren multzoa: -AL, -AR eta –E neutro-ek . Hauek gainera daukate Abl.Sing. –I eta No. Bo. Ak. Plu. –IA.

animal,animalis animal i animal ia

calcar,calcaris calcar i calcar ia

mare,maris mar i mar ia

Bi bukaeradun –IS,-E adjektibo guztiek

2. Deklinabideak (35) Hirugarren deklinabideko hitz batzuk: Amor,amoris = amor,is Civitas,civitatis = civitas,tatis Miles,militis = miles, itis Dux,ducis = dux, ducis Canis,canis = canis,is Navis,navis = navis,is Tempus,temporis = tempus,oris (N)

Hirugarren deklinabideko hitz batzuk:

Amor,amoris = amor,is

Civitas,civitatis = civitas,tatis

Miles,militis = miles, itis

Dux,ducis = dux, ducis

Canis,canis = canis,is

Navis,navis = navis,is

Tempus,temporis = tempus,oris (N)

2. Deklinabideak (36) Laugarren deklinabidea ( Gen –US ) SING. PLUR. Nom. US U* US UA* Bok. US U* US UA* Aku. US U* US UA* Gen. US UUM Dat. UI IBUS Abl. U IBUS

Laugarren deklinabidea ( Gen –US )

SING. PLUR.

Nom. US U* US UA*

Bok. US U* US UA*

Aku. US U* US UA*

Gen. US UUM

Dat. UI IBUS

Abl. U IBUS

2. Deklinabideak (37) Laugarren deklinabideko hitz batzuk: Cornu,cornus = cornu,us Senatus,senatus = senatus, us Currus,currus = currus,us Cursus,cursus = cursus,us Domus,domus = domus,us Manus,manus = manus,us Portus,portus = portus,us

Laugarren deklinabideko hitz batzuk:

Cornu,cornus = cornu,us

Senatus,senatus = senatus, us

Currus,currus = currus,us

Cursus,cursus = cursus,us

Domus,domus = domus,us

Manus,manus = manus,us

Portus,portus = portus,us

2. Deklinabideak (38) Bostgarren deklinabidea ( Gen –EI ) SING. PLUR. Nom. ES ES Bok. ES ES Aku. EM ES Gen. EI ERUM Dat. EI EBUS Abl. E EBUS

Bostgarren deklinabidea ( Gen –EI )

SING. PLUR.

Nom. ES ES

Bok. ES ES

Aku. EM ES

Gen. EI ERUM

Dat. EI EBUS

Abl. E EBUS

2. Deklinabideak (39) Bostgarren deklinabideko hitz batzuk: Dies,diei = dies,ei Res,rei = res,ei Facies,faciei = facies,ei Fides,fidei = fides,ei Meridies,meridiei = meridies,ei Pernicies,perniciei = pernicies,ei Spes,spei = spes,ei

Bostgarren deklinabideko hitz batzuk:

Dies,diei = dies,ei

Res,rei = res,ei

Facies,faciei = facies,ei

Fides,fidei = fides,ei

Meridies,meridiei = meridies,ei

Pernicies,perniciei = pernicies,ei

Spes,spei = spes,ei

2. Deklinabideak (40) Nola deklinatu sustantibo bat? : Plantila bat egin. Nominatiboa idatzi. Genitiboa idatzi. Genitibotik atera erroa ( gen-buk ). Bokatiboan “gakotxoak” ipini. Idatzi erroa deklinabide guztian. Idatzi deklinabideari dagozkion bukaerak.

Nola deklinatu sustantibo bat? :

Plantila bat egin.

Nominatiboa idatzi.

Genitiboa idatzi.

Genitibotik atera erroa ( gen-buk ).

Bokatiboan “gakotxoak” ipini.

Idatzi erroa deklinabide guztian.

Idatzi deklinabideari dagozkion bukaerak.

2. Deklinabideak (41) “ manus , manus ” substantiboa deklinatuko dugu pausoz pauso.

“ manus , manus ” substantiboa deklinatuko dugu pausoz pauso.

1) Plantila egin (42) ABL. DAT. GEN. AKU. BOK. NOM. plur sing kasuak

2) Nominatiboa idatzi (43) ABL. DAT. GEN. AKU. BOK. manus NOM. plur sing kasuak

3) Genitiboa idatzi (44) ABL. DAT. manus GEN. AKU. BOK. manus NOM. plur sing kasuak

4) Genitibotik erroa atera ( gen-buk ) (45) ABL. DAT. man GEN. AKU. BOK. manus NOM. plur sing kasuak

5) Bokatiboan gakotxoak ipini (46) ABL. DAT. manus GEN. AKU. “ “ BOK. manus NOM. plur sing kasuak

6) Idatzi erroa deklinabide guztian (47) man man ABL. man man DAT. man man GEN. man man AKU. “ “ BOK. man manus NOM. plur sing kasuak

7) Idatzi deklinabiadeari dagozki bukaerak Gen = –US = 4 . (48) man ibus man u ABL. man ibus man ui DAT. man uum man us GEN. man us man um AKU. “ “ BOK. man us man us NOM. plur sing kasuak

2. Deklinabideak (49) Orain zure txada da, h urrengo hitzak deklinatu: Insula,ae Servus,i Templum,i Puer,pueri Magister,tri Homo,inis Hostis,is

Orain zure txada da, h urrengo hitzak deklinatu:

Insula,ae

Servus,i

Templum,i

Puer,pueri

Magister,tri

Homo,inis

Hostis,is

2. Deklinabideak (50) Tempus,temporis (n) Animal,is (n) Mare,is (n) Genu,genus Magistratus,us Dies,ei Res,ei Facies,ei

Tempus,temporis (n)

Animal,is (n)

Mare,is (n)

Genu,genus

Magistratus,us

Dies,ei

Res,ei

Facies,ei

2. Deklinabideak (51) Deklinabideak eta generoak Latinak gaztelaniak bezala “ generoak ” ditu: maskulinoa , femeninoa eta neutroa . Printzipioz hitzek latinatik gaztela-niara igarotzerakoan generoa mantentzen dute.

Deklinabideak eta generoak

Latinak gaztelaniak bezala “ generoak ” ditu:

maskulinoa , femeninoa eta neutroa .

Printzipioz hitzek latinatik gaztela-niara igarotzerakoan generoa mantentzen dute.

2. Deklinabideak (52) Dena den, egon badaude arau batzuk gai hau “buruan” sar dezagun. Emango ditugun arauak oso orokorrak izango dira. Testu-inguruak edo hiztegiak generoen berri emango digutela kontuan izan behar dugu.

Dena den, egon badaude arau batzuk gai hau “buruan” sar dezagun.

Emango ditugun arauak oso orokorrak izango dira. Testu-inguruak edo hiztegiak generoen berri emango digutela kontuan izan behar dugu.

2. Deklinabideak (53) Generoak deklinabideka: Lehenegoa: femeninoa Bigarrena: -UM* neutroak, besteak maskulinoak Hirugarrena: gaztelaniako generoa ipini, * neutroetan abisatuko dugu. Laugarrena: -U* neutroak, besteak gaztelania bezala Bostgarrena: Dies,ei M-F, Res,ei F

Generoak deklinabideka:

Lehenegoa: femeninoa

Bigarrena: -UM* neutroak, besteak maskulinoak

Hirugarrena: gaztelaniako generoa ipini, * neutroetan abisatuko dugu.

Laugarrena: -U* neutroak, besteak gaztelania bezala

Bostgarrena: Dies,ei M-F, Res,ei F

2. Deklinabideak (53) Deklinabide guztietan salbuespenak daude. Zalantzan egonez gero, begiratu hiztegian . Gainera, ez badakigu, ez da hainbesterainoko.

Deklinabide guztietan salbuespenak daude.

Zalantzan egonez gero, begiratu hiztegian .

Gainera, ez badakigu, ez da hainbesterainoko.

2. Deklinabideak (54) Deklinabideak eta bitxikeriak. Deklinabide bakoitzak bitxikeri batzuk dauzka, baina oraindik ” Lingua Latina facilis ” dela kontuan izanda, olinpikoki paso egingo dugu eta beste aurkezpen baterako lagako ditugu.

Deklinabideak eta bitxikeriak.

Deklinabide bakoitzak bitxikeri batzuk dauzka, baina oraindik ” Lingua Latina facilis ” dela kontuan izanda, olinpikoki paso egingo dugu eta beste aurkezpen baterako lagako ditugu.

2. Deklinabideen taula (55)

3. Adjektiboak (1) Adjektiboak eta deklinabideak Latinean gaztelanian bezala substantiboak eta adjektiboak konkordatu behar dute , hau da, kasu, genero, eta zenbaki berean joan behar dute . “ niña bueno ” eta “ niño mala ” ezin dezakegu esan. “ niña buena ” eta “ niño malo ” esan behar dugu.

Adjektiboak eta deklinabideak

Latinean gaztelanian bezala substantiboak eta adjektiboak konkordatu behar dute , hau da, kasu, genero, eta zenbaki berean joan behar dute .

“ niña bueno ” eta “ niño mala ” ezin dezakegu esan.

“ niña buena ” eta “ niño malo ” esan behar dugu.

3. Adjektiboak (2) Latinean gauza bera gertatzen da: naut as bon os = biak Akus. Plur. Mas. Puer orum bon orum = biak Gen. Plu.Mas. Templ is magn is = biak Abl. Plr.Neu. Et caeter a omn ia = biak Aks. Plr. Neu. . . . OHARRA: Ez bukaera bera!!!!!!!

Latinean gauza bera gertatzen da:

naut as bon os = biak Akus. Plur. Mas.

Puer orum bon orum = biak Gen. Plu.Mas.

Templ is magn is = biak Abl. Plr.Neu.

Et caeter a omn ia = biak Aks. Plr. Neu.

. . .

OHARRA: Ez bukaera bera!!!!!!!

3. Adjektiboak (3) Hau da, adjektiboak deklinatu behar dira : Maskulinoan, femenino-an, neutroan, singularrean, pluralean eta noski kasu guztietan. Nola funzionatzen du honek Latinean?

Hau da, adjektiboak deklinatu behar dira : Maskulinoan, femenino-an, neutroan, singularrean, pluralean eta noski kasu guztietan.

Nola funzionatzen du honek Latinean?

3. Adjektiboak (4) Oso erraz… Adjektibo batzuk: -us, -a,-um eta - er, -a, -um bukaeradunak, edo hiru bukaeradunak (-us, er M / -a F / -um N ) lehen ( F ) eta bigarren deklinabidetik , ( M ) eta ( N ) , deklinatzen dira. US / ER A UM BUKA MASK FEM NEUT GENE SERVUS / PUER ROSA AURUM ERED

Oso erraz…

Adjektibo batzuk: -us, -a,-um eta - er, -a, -um bukaeradunak, edo hiru bukaeradunak (-us, er M / -a F / -um N ) lehen ( F ) eta bigarren deklinabidetik , ( M ) eta ( N ) , deklinatzen dira.

US / ER A UM BUKA

MASK FEM NEUT GENE

SERVUS / PUER ROSA AURUM ERED

3. Adjektiboak (5) Hiru bukaeradun adjektibo batzuk: Altus,alta,altum = altus,a,um Bonus,bona,bonum = bonus,a,um Clarus,clara,clarum = clarus,a,um Asper,aspera,asperum = asper,a,um Piger,pigra,pig r um = piger,gra,grum Sacer,sacra,sacrum = sacer,cra,crum Miser,misera,miserum = miser,a,um GOGORATU = M 2. / F. 1. / N. 2

Hiru bukaeradun adjektibo batzuk:

Altus,alta,altum = altus,a,um

Bonus,bona,bonum = bonus,a,um

Clarus,clara,clarum = clarus,a,um

Asper,aspera,asperum = asper,a,um

Piger,pigra,pig r um = piger,gra,grum

Sacer,sacra,sacrum = sacer,cra,crum

Miser,misera,miserum = miser,a,um

GOGORATU = M 2. / F. 1. / N. 2

3. Adjektiboak (6) Beste adjektibo batzuk -is, -e bu-kaeradunak, hau da bi bukaeradunak hirugarren deklinabidetik deklinatzen dira. Lehen bukaera -is maskulinorako eta femeninorako ; bigarrena -e neutro-rako .

Beste adjektibo batzuk -is, -e bu-kaeradunak, hau da bi bukaeradunak hirugarren deklinabidetik deklinatzen dira.

Lehen bukaera -is maskulinorako eta femeninorako ; bigarrena -e neutro-rako .

3. Adjektiboak (7) OMN IS OMN E BUKAERAK MASK / FEM NEUTRO GENEROAK CIV IS MAR E EREDUAK

OMN IS OMN E BUKAERAK

MASK / FEM NEUTRO GENEROAK

CIV IS MAR E EREDUAK

3. Adjektiboak (8) Bi bukaeradun adjetibo batzuk Brevis,breve = brevis,e Dulcis,dulce = dulcis,e Facilis,facile = facilis, e Fortis,forte = fortis,e Nobilis,nobile = nobilis,e Omnis,omne = omnis,e GOGORATU = - IS M / F = CIVIS - E N = MARE

Bi bukaeradun adjetibo batzuk

Brevis,breve = brevis,e

Dulcis,dulce = dulcis,e

Facilis,facile = facilis, e

Fortis,forte = fortis,e

Nobilis,nobile = nobilis,e

Omnis,omne = omnis,e

GOGORATU = - IS M / F = CIVIS

- E N = MARE

3. Adjektiboak (9) Beste adjektibo batzuk bukaera bakarra dute hiru generoentzat. Hirugarren deklinabidetik deklinatzen dira. Parisilaboak bezala deklinatzen dira. AUDAX, AUDACIS (gen) BUKAERA M / F / N GENEROAK SENEX, SENIS (gen) EREDUA

Beste adjektibo batzuk bukaera bakarra dute hiru generoentzat. Hirugarren deklinabidetik deklinatzen dira. Parisilaboak bezala deklinatzen dira.

AUDAX, AUDACIS (gen) BUKAERA

M / F / N GENEROAK

SENEX, SENIS (gen) EREDUA

3. Adjektiboak (10) Bukaera bakardun batzuk: Felix,felicis = felix,icis Ferox,ferocis = ferox, ocis Sapiens,sapientis = sapiens,entis Duplex,duplicis = duplex,plicis Potens,potentis = potens,tentis Prudens,prudentis = prudens,dentis GOGORATU = M / F / N 3. DEK.

Bukaera bakardun batzuk:

Felix,felicis = felix,icis

Ferox,ferocis = ferox, ocis

Sapiens,sapientis = sapiens,entis

Duplex,duplicis = duplex,plicis

Potens,potentis = potens,tentis

Prudens,prudentis = prudens,dentis

GOGORATU = M / F / N 3. DEK.

3. Adjektiboak (11) Adjektiboen mailak. Adjektiboa maila daitekeen hitz mota bakarra da: ona , positiboa hobea , gonbaratzailea hoberena / onena superlatiboa

Adjektiboen mailak.

Adjektiboa maila daitekeen hitz mota bakarra da:

ona , positiboa

hobea , gonbaratzailea

hoberena / onena superlatiboa

3. Adjektiboak (12) polit positibo politago gonbaratzaile politen superlatibo --------- positibo -----ago gonbaratzaile oso… / ----en superlatibo

polit positibo

politago gonbaratzaile

politen superlatibo

--------- positibo

-----ago gonbaratzaile

oso… / ----en superlatibo

3. Adjektiboak (13) famoso positivo más famoso compara. muy famoso/el más famoso /famosísimo superlativo ------- positivo más----- comparativo muy… / el más… / -ísimo superlativo

famoso positivo

más famoso compara.

muy famoso/el más famoso /famosísimo superlativo

------- positivo

más----- comparativo

muy… / el más… / -ísimo superlativo

3. Adjektiboak (14) Ezagutzen ditugun beste hizkuntzetan antzekoa izango da. Ingelera: Positiboa: long beautiful Gonbaratzailea: long er more beautiful Superlatiboa: long est most beautiful

Ezagutzen ditugun beste hizkuntzetan antzekoa izango da.

Ingelera:

Positiboa: long beautiful

Gonbaratzailea: long er more beautiful

Superlatiboa: long est most beautiful

3. Adjektiboak (15) Latinean oso antzekoa da: altus,alta, altum positivus altior,altius / magis altus,-a,-um comparativus altissimus,altissima,altissimum maxime altus,-a,-um superlativus

Latinean oso antzekoa da:

altus,alta, altum

positivus

altior,altius / magis altus,-a,-um

comparativus

altissimus,altissima,altissimum

maxime altus,-a,-um

superlativus

3. Adjektiboak (16) -------- positivus -ior, -ius / magis …… comparativus -issimus, -issima, -issimum maxime…. superlativus

--------

positivus

-ior, -ius / magis ……

comparativus

-issimus, -issima, -issimum

maxime….

superlativus

3. Adjektiboak (17) Latinean nola den orain zehaztuko dugu: Positiboa: adjektiboa “sin más” Gonbaratzailea: magis + adjektiboa oso gutxik erroa + ior,ius gehienek Superatiboa: maxime + adjektiboa oso gutxik erroa + issimus,-a,-um gehienek

Latinean nola den orain zehaztuko dugu:

Positiboa:

adjektiboa “sin más”

Gonbaratzailea:

magis + adjektiboa oso gutxik

erroa + ior,ius gehienek

Superatiboa:

maxime + adjektiboa oso gutxik

erroa + issimus,-a,-um gehienek

3. Adjektiboak (18) altus,-a,-um erroa: altus-us = alt alt ior,altius comparativus alt issimus,-a,-um superlativus clarus,-a,-um erroa :clarus-us = clar clar ior,clarius comparativus clar issimus,-a,-um superlativus

altus,-a,-um erroa: altus-us = alt

alt ior,altius comparativus

alt issimus,-a,-um superlativus

clarus,-a,-um erroa :clarus-us = clar

clar ior,clarius comparativus

clar issimus,-a,-um superlativus

3. Adjektiboak (19) fortis,forte erroa: fortis – is = fort fort ior,fortius comparativus fort issimus,-a,-um superlativus brevis,breve erroa: brevis – is = brev brevior,brevius comparativus brev issimus,-a,-um superlativus

fortis,forte erroa: fortis – is = fort

fort ior,fortius comparativus

fort issimus,-a,-um superlativus

brevis,breve erroa: brevis – is = brev

brevior,brevius comparativus

brev issimus,-a,-um superlativus

3. Adjektiboak (20) prudens,prudentis erroa : prudent prudent ior ,prudent ius compar. prudent issimus,-a,-um superlat. sapiens,sapientis erroa : sapient sapient ior ,sapient ius compar. sapient issimus,-a,-um superlat.

prudens,prudentis erroa : prudent

prudent ior ,prudent ius compar.

prudent issimus,-a,-um superlat.

sapiens,sapientis erroa : sapient

sapient ior ,sapient ius compar.

sapient issimus,-a,-um superlat.

3. Adjektiboak (21) Gonbaratzailea 3. deklinabidetik deklinatzen da . Eredu hau jarrait uz:

Gonbaratzailea 3. deklinabidetik deklinatzen da .

Eredu hau jarrait uz:

3. Adjektiboak (22) M / F N Nom. Brevior brevius Bok. Brevior brevius Aku. brevior- em brevius Gen. brevior- is Dat. brevior- i Abl. brevior- e SINGULARRA

M / F N

Nom. Brevior brevius

Bok. Brevior brevius

Aku. brevior- em brevius

Gen. brevior- is

Dat. brevior- i

Abl. brevior- e

SINGULARRA

3. Adjektiboak (23) M / F N Nom. Brevior- es brevior- a Bok. Brevior- es brevior- a Aku. brevior- es brevior- a Gen. brevior- um Dat. brevior- ibus Abl. brevior- ibus PLURALA

M / F N

Nom. Brevior- es brevior- a

Bok. Brevior- es brevior- a

Aku. brevior- es brevior- a

Gen. brevior- um

Dat. brevior- ibus

Abl. brevior- ibus

PLURALA

3. Adjektiboak (24) Superlatiboa ere deklinatu egiten da. Gogoratu –issim us,-a-um , azken finean HIRU bukaeradun adjektibo bat bezala. Superlatiboa hiru bukaeradun abjektibo bat bezala deklinatzen da. Gogoratu: -US mask. (2.) –A fem (1.) -UM (2.)

Superlatiboa ere deklinatu egiten da. Gogoratu –issim us,-a-um , azken finean HIRU bukaeradun adjektibo bat bezala.

Superlatiboa hiru bukaeradun abjektibo bat bezala deklinatzen da.

Gogoratu: -US mask. (2.) –A fem (1.)

-UM (2.)

3. Adjektiboak (25) Normalean testuetan ez ditugu gonbaratzailea eta superlatiboa zint z ilik . Gehienetan agertzen dira honako testuinguruan:

Normalean testuetan ez ditugu gonbaratzailea eta superlatiboa zint z ilik .

Gehienetan agertzen dira honako testuinguruan:

3. Adjektiboak (26) Zu baino txikia goa da. Es más pequeño que tú. He´s smoller than you Nire etxea zurea baino polita goa da. Mi casa es más bonita que la tuya. My house is more beautiful than yours.

Zu baino txikia goa da.

Es más pequeño que tú.

He´s smoller than you

Nire etxea zurea baino polita goa da.

Mi casa es más bonita que la tuya.

My house is more beautiful than yours.

3. Adjektiboak (27) Hau da, bi elementu agertzen dira gonbaratzen dugunean. Euskaran: baino aurretik doa : zu / zurea Gaztelanian : que ostean doa : tú / tuya Ingeleran : than ostean doa : yours Honi bigarren terminoa deitzen diogu. bigarren terminoa

Hau da, bi elementu agertzen dira gonbaratzen dugunean.

Euskaran: baino aurretik doa : zu / zurea

Gaztelanian : que ostean doa : tú / tuya

Ingeleran : than ostean doa : yours

Honi bigarren terminoa deitzen diogu.

bigarren terminoa

3. Adjektiboak (28) Eta Latinean zer gertatzen da? Bi eratan ager daiteke: QUAM partikularekin eta lehen terminoaren kasuan QUAM partikularik gabe eta ablatiboan

Eta Latinean zer gertatzen da?

Bi eratan ager daiteke:

QUAM partikularekin eta lehen terminoaren kasuan

QUAM partikularik gabe eta ablatiboan

3. Adjektiboak (29) Asinus minor quam equus est. Asinus nimor equo est. Mons domo altior est. Mons altior quam domus est.

Asinus minor quam equus est.

Asinus nimor equo est.

Mons domo altior est.

Mons altior quam domus est.

3. Adjektiboak (30) Superlatiboarekin antzekoa gertatzen da:

Superlatiboarekin antzekoa gertatzen da:

3. Adjektiboak (31) Gelako altuena da. Es el más alto de clase . He´s the tallest of the class . Guztietatik handiena. La más grande de todas . She´s the tallest Gel en artean handiena. La más grande entre las clases . She´s the tallest beetwen the classes

Gelako altuena da.

Es el más alto de clase .

He´s the tallest of the class .

Guztietatik handiena.

La más grande de todas .

She´s the tallest

Gel en artean handiena.

La más grande entre las clases .

She´s the tallest beetwen the classes

3. Adjektiboak (32) Honi superlatiboaren osagarria deitzen diogu. Gelako / de clase / of the classe Guztietatik / de todas / Gelen artean / entre las clases beetwen the classes Supertatiboaren osagarria

Honi superlatiboaren osagarria deitzen diogu.

Gelako / de clase / of the classe

Guztietatik / de todas /

Gelen artean / entre las clases beetwen the classes

Supertatiboaren osagarria

3. Adjektiboak (33) Eta hau latinak nola antolatzen du? Superlatiboaren osagarria hiru eretan ipini daiteke. genitibo e / ex + ablatibo inter + akusatibo

Eta hau latinak nola antolatzen du? Superlatiboaren osagarria hiru eretan ipini daiteke.

genitibo

e / ex + ablatibo

inter + akusatibo

3. Adjektiboak (34) Socrates omn ium homin um sapientissimus fuit. Socrates ex omni bus homin ibus sapientissimus fuit. Socrates inter omn es homin es sapientissimus fuit.

Socrates omn ium homin um sapientissimus fuit.

Socrates ex omni bus homin ibus sapientissimus fuit.

Socrates inter omn es homin es sapientissimus fuit.

3. Adjektiboak (35) Dinius et Sebas omnium hominum confundidissimi sunt. Dinius et Sebas ex omnibus hominibus confundidissimi sunt. Dinius et Sebas inter omnes homines confundidissimi sunt.

Dinius et Sebas omnium hominum confundidissimi sunt.

Dinius et Sebas ex omnibus hominibus

confundidissimi sunt.

Dinius et Sebas inter omnes homines

confundidissimi sunt.

3. Adjektiboak (36) Gaztelaniak ba ditu gonbaratzaile eta superlatibo irregularrak POS COMP SUP Bueno mejor óptimo Malo peor pésimo Grande mayor máximo Pequeño menor mínimo Gomb. eta Super. irregularrak

Gaztelaniak ba ditu gonbaratzaile eta superlatibo irregularrak

POS COMP SUP

Bueno mejor óptimo

Malo peor pésimo

Grande mayor máximo

Pequeño menor mínimo

Gomb. eta Super. irregularrak

3. Adjektiboak (37) Latinak ere ditu: gonbaratzaile eta superlatibo irregularrak POS COMP SUP bonus,a,um melior,ius optimus,a,um Malus,a,um peior,ius pessimus,a,um Magnus,a,um maior,ius maximus,a,um Parvus,a,um minor,us minimus,a,um Gomb. eta Super. irregularrak

Latinak ere ditu: gonbaratzaile eta superlatibo irregularrak

POS COMP SUP

bonus,a,um melior,ius optimus,a,um

Malus,a,um peior,ius pessimus,a,um

Magnus,a,um maior,ius maximus,a,um

Parvus,a,um minor,us minimus,a,um

Gomb. eta Super. irregularrak

3. Adjektiboak (38) Bitxikeriak : - ER bukatzen diren adjetiboek > -errimus,-a,-um hartzen dute - LIS bikatzen diren batzuk > -llimus,-a,-um hartzen dute

Bitxikeriak :

- ER bukatzen diren adjetiboek >

-errimus,-a,-um hartzen dute

- LIS bikatzen diren batzuk >

-llimus,-a,-um hartzen dute

3. Adjektiboak (39) Mis er > mis errimus,-a,-um Lib er > lib errimus,-a,-um Ub er > ub errimus,-a,-um Facil is > faci llimus,-a,-um Simil is > simi llimus,-a,-um Agil is > agi llimus,-a,-um Humil is > humi llimus,-a,-um

Mis er > mis errimus,-a,-um

Lib er > lib errimus,-a,-um

Ub er > ub errimus,-a,-um

Facil is > faci llimus,-a,-um

Simil is > simi llimus,-a,-um

Agil is > agi llimus,-a,-um

Humil is > humi llimus,-a,-um

4. Izenordeak (1) Definizioa: izena ordezkatzen duen perpaus atala / elementua da. Izen-ordea : hitzak berak adierazten du, izen ordea Pertsonalak kenduta adjektiboek bezala jokatzen dute.

Definizioa: izena ordezkatzen duen perpaus atala / elementua da.

Izen-ordea : hitzak berak adierazten du, izen ordea

Pertsonalak kenduta adjektiboek bezala jokatzen dute.

4. Izenordeak (2) Izenordeak asko erabiltzen dira, ordezkoak direla kontuan izanda. Izenordeak ezagutzen ditugu beste hizkuntzetan, nahiz eta konsziente ez izan “izenordeak” direla.

Izenordeak asko erabiltzen dira, ordezkoak direla kontuan izanda.

Izenordeak ezagutzen ditugu beste hizkuntzetan, nahiz eta konsziente ez izan “izenordeak” direla.

4. Izenordeak (3) Euskara: ni, zu, bera, gu, zuek, haiek … (pertsonalak) Nire, zure, bere, gure, zuen, haien … (edutezkoak) Hau, hori, hura … (erakusleak) -n, zein... n (erlatiboa) Edonor, norbait… (mugatugabea) Zein … (galdetzaileak)

Euskara:

ni, zu, bera, gu, zuek, haiek … (pertsonalak)

Nire, zure, bere, gure, zuen, haien … (edutezkoak)

Hau, hori, hura … (erakusleak)

-n, zein... n (erlatiboa)

Edonor, norbait… (mugatugabea)

Zein … (galdetzaileak)

4. Izenordeak (4) Gaztelania: Yo, tú, él, nosotros, vosotros, ellos … (personales) Mío, tuyo, suyo, nuestro, vuestro, suyo … (posesivos) Éste, ése, aquel … (demostrativos) El que ,…(relativo) Alguien, ningún … (indefinidos) Quién ?... (interrogativos)

Gaztelania:

Yo, tú, él, nosotros, vosotros, ellos … (personales)

Mío, tuyo, suyo, nuestro, vuestro, suyo … (posesivos)

Éste, ése, aquel … (demostrativos)

El que ,…(relativo)

Alguien, ningún … (indefinidos)

Quién ?... (interrogativos)

4. Izenordeak (5) Ingelesa: I, you, he, she, it, we, you, they … (personal pronouns) My, mine,your, his, her, its, our, their , (possesive pronuons) This, that, these, those ... (demostrative p.) That …(relative pronoun) Somebody, nobody, anybody ...(indefinite pronoun) Who? ... (interrogative pronoun)

Ingelesa:

I, you, he, she, it, we, you, they … (personal pronouns)

My, mine,your, his, her, its, our, their , (possesive pronuons)

This, that, these, those ... (demostrative p.)

That …(relative pronoun)

Somebody, nobody, anybody ...(indefinite pronoun)

Who? ... (interrogative pronoun)

4. Izenordeak (6) Frantsesa Je, tu, il, elle, nous, vous, ils, elles ,... (pronoms personnels) Mon, ton, son, ma, ta, sa ... (pronoms possesifs) Celui-là, ceux-là ,... (pronoms démostratifs) Qui, que, dont, ou …(pronoms relatifs) Certain, chaque, chacun ...(adjectifs indéfinis) Lequel, lesquels, laquelle,?... (pronoms interrógatifs)

Frantsesa

Je, tu, il, elle, nous, vous, ils, elles ,... (pronoms personnels)

Mon, ton, son, ma, ta, sa ... (pronoms possesifs)

Celui-là, ceux-là ,... (pronoms démostratifs)

Qui, que, dont, ou …(pronoms relatifs)

Certain, chaque, chacun ...(adjectifs indéfinis)

Lequel, lesquels, laquelle,?... (pronoms interrógatifs)

4. Izenordeak (7) Latina: Latinak ere izenordeak baditu. Definizioa bera da. Erabilera bera da. Banaketa bera da . BERRIA : Izenordeak deklina-tzen dira.

Latina:

Latinak ere izenordeak baditu.

Definizioa bera da.

Erabilera bera da.

Banaketa bera da .

BERRIA : Izenordeak deklina-tzen dira.

4. Izenordeak (8) Banaketa: Pertsonalak Bihurkorra-erreflexiboa Edutezkoak Erakusleak Erlatiboak Mugatugabeak Galdezkoak

Banaketa:

Pertsonalak

Bihurkorra-erreflexiboa

Edutezkoak

Erakusleak

Erlatiboak

Mugatugabeak

Galdezkoak

4. Izenordeak (9) Pertsonalak: Ni, zu, guk, zuek, haiek… baliokideak dira. Deklinabide berezia daukate

Pertsonalak:

Ni, zu, guk, zuek, haiek… baliokideak dira.

Deklinabide berezia daukate

4. Izenordeak (10) Lehen pertsonako izenorde pertsonala SING PLURAL Nom EGO NOS Aku ME NOS Gen MEI NOSTRI / NOSTRUM Dat MIHI NOBIS Abl ME NOBIS

Lehen pertsonako izenorde pertsonala

SING PLURAL

Nom EGO NOS

Aku ME NOS

Gen MEI NOSTRI / NOSTRUM

Dat MIHI NOBIS

Abl ME NOBIS

4. Izenordeak (11) 2. pertsonako izenorde pertsonala SING PLURAL Nom TU VOS Aku TE VOS Gen TUI VESTRUM / VESTRI Dat TIBI VOBIS Abl TE VOBIS

2. pertsonako izenorde pertsonala

SING PLURAL

Nom TU VOS

Aku TE VOS

Gen TUI VESTRUM / VESTRI

Dat TIBI VOBIS

Abl TE VOBIS

4. Izenordeak (12) 3. pertsonako izenorde pertsonala Latinak propiorik ez du, bere ordez: Ille, illa, illud eta Is, ea, id Erakusleak erabiltzen ditu.

3. pertsonako izenorde pertsonala

Latinak propiorik ez du, bere ordez:

Ille, illa, illud eta

Is, ea, id

Erakusleak erabiltzen ditu.

4. Izenordeak (12a) Bihurkorra edo erreflexiboa gaztelaniako se, para sí, consigo... baliokidea da. Singularra eta plurala berdinak dira, ezberdintzeko testuingurua aztertu beharko dugu. Euskeraz itzultzeko bere burua... erabili behar dugu. Erderaz se se ve/n en el espejo

Bihurkorra edo erreflexiboa gaztelaniako se, para sí, consigo... baliokidea da.

Singularra eta plurala berdinak dira, ezberdintzeko testuingurua aztertu beharko dugu.

Euskeraz itzultzeko bere burua... erabili behar dugu.

Erderaz se se ve/n en el espejo

4. Izenordeak (12b) Nom. Ez du nominatiborik Aks. SE Dat. SIBI Abl. SE, SECUM

Nom. Ez du nominatiborik

Aks. SE

Dat. SIBI

Abl. SE, SECUM

4. Izenordeak (12c) me, te, nobis, vobis, se ... ablatiboak CUM preposizioarekin doazenean CUM ez da ipintzen betiko bezala cum + me... me cum , te cum , nobis cum , vobis cum , se cum ... baizik nire kin , zure kin , gure kin , zue kin , berar ekin...

me, te, nobis, vobis, se ... ablatiboak CUM preposizioarekin doazenean CUM ez da ipintzen betiko bezala cum + me...

me cum , te cum , nobis cum , vobis cum , se cum ... baizik

nire kin , zure kin , gure kin , zue kin , berar ekin...

4. Izenordeak (13) Edutezkoak edota posesiboak Meus, mea, meum nire Tuus, tua, tuum zure Suus, sua, suum bere Noster, nostra, nostrum gure Vester,vestra,vestrum zuen Hiru bukaeradun abjektiboen bezala deklinatzen dira.

Edutezkoak edota posesiboak

Meus, mea, meum nire

Tuus, tua, tuum zure

Suus, sua, suum bere

Noster, nostra, nostrum gure

Vester,vestra,vestrum zuen

Hiru bukaeradun abjektiboen bezala deklinatzen dira.

4. Izenordeak (14) Erakusleak, hau , hori eta hura -ren baliokideak dira. Latinean pixka bat konplexua da. Bi mota daude: “ Normalak ” – “propiamente dichos” Bereziak

Erakusleak, hau , hori eta hura -ren baliokideak dira.

Latinean pixka bat konplexua da.

Bi mota daude:

“ Normalak ” – “propiamente dichos”

Bereziak

4. Izenordeak (15) Izenorde erakusle “normalak” Hau , hori eta hura -en baliokideak dira. Hic, haec, hoc hau Iste, ista, istud hori Ille, illa, illud hura Gen. Sing. huius istius illius Dat. Sing. huic isti illi Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

Izenorde erakusle “normalak”

Hau , hori eta hura -en baliokideak dira.

Hic, haec, hoc hau

Iste, ista, istud hori

Ille, illa, illud hura

Gen. Sing. huius istius illius

Dat. Sing. huic isti illi

Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

hic, haec, hoc hau, este, this N hic haec hoc h i h ae haec Ak hunc hanc hoc h os h as haec G hu ius h orum h arum h orum D hu i c h is h is h is Ab h o c h a c h o c his his h is

N hic haec hoc h i h ae haec

Ak hunc hanc hoc h os h as haec

G hu ius h orum h arum h orum

D hu i c h is h is h is

Ab h o c h a c h o c his his h is

iste, ista, istud hori, ese, that N iste ista istud ist i ist ae ist a Ak istum istam istud ist os ist as ist a G ist ius ist orum ist arum ist orum D ist i ist is ist is ist is Ab ist o ist a ist o ist is ist is ist is

N iste ista istud ist i ist ae ist a

Ak istum istam istud ist os ist as ist a

G ist ius ist orum ist arum ist orum

D ist i ist is ist is ist is

Ab ist o ist a ist o ist is ist is ist is

ille, illa, illud hura, (aqu)el, that, he, she, it N ille ill a illud ill i ill ae ill a Ak ill um ill am illud ill os ill as ill a G ill ius ill orum ill arum ill orum D ill i ill is ill is ill is Ab ill o ill a ill o ill is ill is ill is

N ille ill a illud ill i ill ae ill a

Ak ill um ill am illud ill os ill as ill a

G ill ius ill orum ill arum ill orum

D ill i ill is ill is ill is

Ab ill o ill a ill o ill is ill is ill is

4. Izenordeak (16) Erakusle bereziak Is, ea, id hura, hau, Ø Idem, eadem, idem bera -i(s)+dem, ea+dem, i(d)+dem- Ipse, ipsa, ipsum berbera Gen. Sing. eius eiusdem ipsius Dat. Sing. ei eidem ipsi Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

Erakusle bereziak

Is, ea, id hura, hau, Ø

Idem, eadem, idem bera

-i(s)+dem, ea+dem, i(d)+dem-

Ipse, ipsa, ipsum berbera

Gen. Sing. eius eiusdem ipsius

Dat. Sing. ei eidem ipsi

Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

is, ea, id hau, este, this, Ø N is e a id e i e ae e a Ak e um e am id e os e as e a G e ius e orum e arum e orum D e i e is e is e is Ab e o e a e o e is e is e is

N is e a id e i e ae e a

Ak e um e am id e os e as e a

G e ius e orum e arum e orum

D e i e is e is e is

Ab e o e a e o e is e is e is

idem, eadem, idem mismo, bera.. N i dem e a dem i dem e i dem e ae dem e a dem Ak e um dem e am dem i dem e os dem e as dem e a dem G e ius dem e orum dem e arum dem e orum dem D e i dem e is dem e is dem e is dem Ab e o dem e a dem e o dem e is dem e is dem e is dem

N i dem e a dem i dem e i dem e ae dem e a dem

Ak e um dem e am dem i dem e os dem e as dem e a dem

G e ius dem e orum dem e arum dem e orum dem

D e i dem e is dem e is dem e is dem

Ab e o dem e a dem e o dem e is dem e is dem e is dem

ipse, ipsa, ipsum él mísmo...berbera.. N ipse ips a ips um ips i ips ae ips a Ak ips um ips am ips um ips os ips as ips a G ips ius ips orum ips arum ips orum D ips i ips is ips is ips is Ab ips o ips a ips o ips is ips is ips is

N ipse ips a ips um ips i ips ae ips a

Ak ips um ips am ips um ips os ips as ips a

G ips ius ips orum ips arum ips orum

D ips i ips is ips is ips is

Ab ips o ips a ips o ips is ips is ips is

4. Izenordeak (17) Erlatiboa Qui, quae, quod Gen. Sing. cuius Dat. Sing. Cui Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak. Erlatiboak beti darama erlatibozko esaldi bat. Beste hitz bati egiten dio erreferenztia .

Erlatiboa

Qui, quae, quod

Gen. Sing. cuius

Dat. Sing. Cui

Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

Erlatiboak beti darama erlatibozko esaldi bat.

Beste hitz bati egiten dio erreferenztia .

4. Izenordeak (18) Euskaran atzean agertzen da. Kalean dagoen gizona Gaztelanian aurrean agertzen da. El hombre que está en la calle.. “ antezedentea ” deitzen diogu.

Euskaran atzean agertzen da.

Kalean dagoen gizona

Gaztelanian aurrean agertzen da.

El hombre que está en la calle..

“ antezedentea ” deitzen diogu.

4. Izenordeak (19) Erlatiboak eta antezedenteak genero eta zenbaki bera eraman behar dituzte, hau da, generoz eta zenbakiz konkordatzen dute. Erlatiboak bere esaldiaren parte bat denez, bere funtzioaren araberako kasua eramango du.

Erlatiboak eta antezedenteak genero eta zenbaki bera eraman behar dituzte, hau da, generoz eta zenbakiz konkordatzen dute.

Erlatiboak bere esaldiaren parte bat denez, bere funtzioaren araberako kasua eramango du.

4. Izenordeak (20) Kalean dagoe n gizona nire aita da. sujeto > nominatibo El hombre que está en la calle es mi padre. sujeto > nominativo Homo qui in via est meus pater est. sujeto > nominatibo

Kalean dagoe n gizona nire aita da.

sujeto > nominatibo

El hombre que está en la calle es mi padre.

sujeto > nominativo

Homo qui in via est meus pater est.

sujeto > nominatibo

4. Izenordeak (21) Ka lean ikusten dugu n gizona nire aita da O.Z. = ZER > akusatibo El hombre que vemos en la calle es mi padre O.Z = C.D. > acusativo Homo quem in via videmus meus pater est O.Z. = C. D. = akusatibo

Ka lean ikusten dugu n gizona nire aita da

O.Z. = ZER > akusatibo

El hombre que vemos en la calle es mi padre

O.Z = C.D. > acusativo

Homo quem in via videmus meus pater est

O.Z. = C. D. = akusatibo

4. Izenordeak (22) Mugatugabea (indefinido): norbait, edonor, zerbait … baliokidea da. Aliquis, aliqua, aliquid norbait, zerbait ( ali+quis, ali+qua,ali+quid ) Gen. Sin. Alicuius Dat. Sin. Alicui Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

Mugatugabea (indefinido): norbait, edonor, zerbait … baliokidea da.

Aliquis, aliqua, aliquid

norbait, zerbait

( ali+quis, ali+qua,ali+quid )

Gen. Sin. Alicuius

Dat. Sin. Alicui

Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

4. Izenordeak (23) Galdetzailea Quis?, Quae? Quid? Zein?, zer? Erlatiboaren bezalako deklinabidea du. Gen. Sin. Cuius? Dat. Sin. Cui? Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

Galdetzailea

Quis?, Quae? Quid? Zein?, zer?

Erlatiboaren bezalako deklinabidea du.

Gen. Sin. Cuius?

Dat. Sin. Cui?

Beste kasuetan HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak.

4. Izenordeak (24) Quis edo qui –z osaturiko batzuk. Quis edo qui bakarrik deklinatzen da, eta “ zerorez ” gehiago ipintzen zaie. Qui cumque, quae cumque, quo dcumque nor nahi Qui dam, quae dam, quod dam baten bat Quis quam,------, quid dam baten bat, norbait Quis que, quae que, quod que bakoitza Quisquis ,-------, quidquid nor hai

Quis edo qui –z osaturiko batzuk.

Quis edo qui bakarrik deklinatzen da, eta “ zerorez ” gehiago ipintzen zaie.

Qui cumque, quae cumque, quo dcumque nor nahi

Qui dam, quae dam, quod dam baten bat

Quis quam,------, quid dam baten bat, norbait

Quis que, quae que, quod que bakoitza

Quisquis ,-------, quidquid nor hai

4. Izenordeak (25) Gehienetan Gen. Sin. eta Dat. Sin. ipini ditugula konturatu zara. Beste kasuetan erabiltzen dituzten bukaerak lehen eta bigarren deklinabideetan (HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak) agertzen direnez ezagutzen dituzu.

Gehienetan Gen. Sin. eta Dat. Sin. ipini ditugula konturatu zara.

Beste kasuetan erabiltzen dituzten bukaerak lehen eta bigarren deklinabideetan (HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak) agertzen direnez ezagutzen dituzu.

4. Izenordeak (26) Laburpena: Enunziazioak buruz ikasi. Gen. Sin. –IUS Dat. Sin. – I Besteetan lehen eta bigarren deklinabidetako bukaerak (HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak).

Laburpena:

Enunziazioak buruz ikasi.

Gen. Sin. –IUS

Dat. Sin. – I

Besteetan lehen eta bigarren deklinabidetako bukaerak (HIRU BUKAERADUN adjektiboen bukaerak).

4. Izenordeak (27) IZENORDE-TOP Pertsonalak ******* 7 Edutezkoak ******** 8 Erakusleak ********* 9 Erlatiboa ********** 10 Mugagabea ****** 6 Galdezkoa ***** 5

IZENORDE-TOP

Pertsonalak ******* 7

Edutezkoak ******** 8

Erakusleak ********* 9

Erlatiboa ********** 10

Mugagabea ****** 6

Galdezkoa ***** 5

5. Kongugabideak (1) Konjugabideari buruz asko dakigu: Konjugabideak : -AR, -ER, -IR Abotzak : Aktiba – Pasiba Moduak : Indikatiboa, Subjuntiboa, Agintera, Infinitiboa, Partizipioa, Gerundioa Aldiak : Oraina, Lehenaldia, Lehenaldi Inperfektoa, Geroaldiak…

Konjugabideari buruz asko dakigu:

Konjugabideak : -AR, -ER, -IR

Abotzak : Aktiba – Pasiba

Moduak : Indikatiboa, Subjuntiboa, Agintera, Infinitiboa, Partizipioa, Gerundioa

Aldiak : Oraina, Lehenaldia, Lehenaldi Inperfektoa, Geroaldiak…

5. Kongugabideak (2) Pertsonak 1goa, 2., 3. Zenbakiak singularra, plurala Generoak maskulinoa, femeninoa Desinentzi pertsonalak : o / s / Ø / mos / is / n castellano t / zu / Ø / gu / zue / te euskara Latinak kategoria / etiketa berdinak ditu… … eta batzuk berriak izango dira…

Pertsonak 1goa, 2., 3.

Zenbakiak singularra, plurala

Generoak maskulinoa, femeninoa

Desinentzi pertsonalak :

o / s / Ø / mos / is / n castellano

t / zu / Ø / gu / zue / te euskara

Latinak kategoria / etiketa berdinak ditu… … eta batzuk berriak izango dira…

5. Kongugabideak (3) Latinak dituen kategoria / etiketa berriak: Moduak: Gerundiboa eta supinoa ( Beste aurkezpen baterako utzita )

Latinak dituen kategoria / etiketa berriak:

Moduak: Gerundiboa eta supinoa

( Beste aurkezpen baterako utzita )

5. Kongugabideak (4) Aldiak / denborak: Orainaldikoak : Gaztelaniako “ tiempos simples* ” direlakoen baliokideak: Oraina, Lehenaldi Inperfektoa eta Geroaldi Inperfektoa. * como, comía, comeré, comiera….

Aldiak / denborak:

Orainaldikoak : Gaztelaniako “ tiempos simples* ” direlakoen baliokideak:

Oraina, Lehenaldi Inperfektoa eta

Geroaldi Inperfektoa.

* como, comía, comeré, comiera….

5. Kongugabideak (5) Lehenaldikoak : Gaztelaniako “ tiempos compuestos* ” direlakoen baliokideak: Lehenaldi Perfektoa, Lehenaldi Pluskuanperfektoa eta Geroaldi Perfektoa. * he comido, había comido, hubiera comido, habría comido…

Lehenaldikoak : Gaztelaniako “ tiempos compuestos* ” direlakoen baliokideak:

Lehenaldi Perfektoa, Lehenaldi Pluskuanperfektoa eta Geroaldi Perfektoa.

* he comido, había comido, hubiera comido, habría comido…

5. Kongugabideak (6) Generoak : neutroa , aditzak ere badu. Gaztelaniaz ere: Pedr o ha sido vist o Juan a ha sido vist a... ... eta latineko neutroarekin konkor-datzeko? aditzak neutro generoa izan behar du, forma batzuetan bakarrik.

Generoak : neutroa , aditzak ere badu. Gaztelaniaz ere:

Pedr o ha sido vist o

Juan a ha sido vist a...

... eta latineko neutroarekin konkor-datzeko? aditzak neutro generoa izan behar du, forma batzuetan bakarrik.

5. Kongugabideak (7) Desinentzi pertsonalak GAZ EUS LAT. AKT LAT. PAS 1. Sing. o t o (o)r 2. Sing. s k / zu s ri s 3. Sing. Ø Ø t t ur 1. Pl. mos gu mus mu r 2. Pl. is zue tis mini 3. Pl. n te nt nt ur

Desinentzi pertsonalak

GAZ EUS LAT. AKT LAT. PAS

1. Sing. o t o (o)r

2. Sing. s k / zu s ri s

3. Sing. Ø Ø t t ur

1. Pl. mos gu mus mu r

2. Pl. is zue tis mini

3. Pl. n te nt nt ur

5. Kongugabideak (8) Kategoriak / etiketak ikusi ondoren, jarraituko dugu… Euskaraz aditz bakoitza nola konjugatu behar dugun badakigu: nor / nor, nori nork, nor / nork, nori, nor Hau kontuan izanda auxiliar bat edo bestea erabiliko dugu.

Kategoriak / etiketak ikusi ondoren, jarraituko dugu…

Euskaraz aditz bakoitza nola konjugatu behar dugun badakigu:

nor / nor, nori

nork, nor / nork, nori, nor

Hau kontuan izanda auxiliar bat edo bestea erabiliko dugu.

5. Kongugabideak (9) Gaztelaniaz, infinitiboari esker aditz aditz bakoitza nola konjugatu behar dugun dakigu: - AR Lehenengo konjugazioa - ER Bigarren konjugazioa - IR Hirugarren konjugazioa

Gaztelaniaz, infinitiboari esker aditz aditz bakoitza nola konjugatu behar dugun dakigu:

- AR Lehenengo konjugazioa

- ER Bigarren konjugazioa

- IR Hirugarren konjugazioa

5. Kongugabideak (10) Latinak ere konjugazioak ditu, BOST dira, eta gaztelanian bezala infinitiboaren bukaera ren medioz ezberdinduko ditugu. Gaztelania nondik datorren gogoratu behar dugu, “ Latinaren” fotokopia baita.

Latinak ere konjugazioak ditu, BOST dira, eta gaztelanian bezala infinitiboaren bukaera ren medioz ezberdinduko ditugu.

Gaztelania nondik datorren gogoratu behar dugu, “ Latinaren” fotokopia baita.

5. Kongugabideak (11) Gaztelanian nola dira gogoratu behar dugu, oso antzekoak dira eta: Gaztelania Latina Lehenengoa - AR -ARE Bigarrena - ER -ERE Hirugarrena - IR -IRE

Gaztelanian nola dira gogoratu behar dugu, oso antzekoak dira eta:

Gaztelania Latina

Lehenengoa - AR -ARE

Bigarrena - ER -ERE

Hirugarrena - IR -IRE

5. Kongugabideak (12) Baina, latinak BOST dituela esan dugu. Ez arduratu orain doaz: Lehenengoa - ARE Bigarrena - ERE Hirugarrena - ERE Laugarrena - IRE Bostgarrena - ERE (mixtoa)

Baina, latinak BOST dituela esan dugu.

Ez arduratu orain doaz:

Lehenengoa - ARE

Bigarrena - ERE

Hirugarrena - ERE

Laugarrena - IRE

Bostgarrena - ERE (mixtoa)

5. Kongugabideak (13) Navigare , venire , dormire , amare , clamare , habitare , audire , vincire … ikusiz gero argi daukagu zein konjugaziokoak diren. Baina videre , facere , capere , ducere , emere , agere , dicere , scribere , defendere , discere …

Navigare , venire , dormire , amare , clamare , habitare , audire , vincire … ikusiz gero argi daukagu zein konjugaziokoak diren.

Baina videre , facere , capere , ducere , emere , agere , dicere , scribere , defendere , discere …

5. Kongugabideak (14) Hiru –ERE daude. Nola ezberdindu? Erraz; beste “ forma ” edo “ bukaera ” batzuen medioz. Hau da, infinitiboarekin bakarrik ez da nahikoa , gaztelanian edota euskaran bezala. Horregatik aditz bat adierazte rakoan BOST forma eman behar ditugu.

Hiru –ERE daude. Nola ezberdindu?

Erraz; beste “ forma ” edo “ bukaera ” batzuen medioz.

Hau da, infinitiboarekin bakarrik ez da nahikoa , gaztelanian edota euskaran bezala.

Horregatik aditz bat adierazte rakoan BOST forma eman behar ditugu.

5. Kongugabideak (15) Nola esaten da ikusi gaztelaniaz? ver . Ingeleraz? to look . Frantsesaz? voire… horrela beste hizkuntzetan. Ikusi = ver = to look = voire Eta Latinaz? video, vides, videre, vidi, visum Video, es, ere, i, visum

Nola esaten da ikusi gaztelaniaz? ver . Ingeleraz? to look . Frantsesaz? voire… horrela beste hizkuntzetan.

Ikusi = ver = to look = voire

Eta Latinaz?

video, vides, videre, vidi, visum

Video, es, ere, i, visum

5. Kongugabideak (16) Hau zertarako? Bi gauzetarako: 1. Konjugazioak ezberdintzeko eta 2. Geroago ikusiko ditugun erroak jakin ahal izateko.

Hau zertarako? Bi gauzetarako:

1. Konjugazioak ezberdintzeko eta

2. Geroago ikusiko ditugun erroak jakin ahal izateko.

5. Kongugabideak (17) UM I E RE I S I O 5. UM I I RE I S I O 4. UM I E RE I S O 3. UM I E RE E S E O 2. *AT UM *AV I A RE A S O 1goa supino 1.s.lp.i. INFIN 2.s.p.i. 1.s.p.i. Konj

5. Kongugabideak (18) Aurreko taulaz baliatuz frogatxo bat egingo dugu: asmatu konjugazioa video,vides, videre, vidi, visum facio, facis, facere, feci, factum cupio, cupis, cupere, cupivi, cupitum duco, ducis, ducere, duxi, ductum emo, emis, emere, emi, emptum ago, agis, agere, egi, actum

Aurreko taulaz baliatuz frogatxo bat egingo dugu: asmatu konjugazioa

video,vides, videre, vidi, visum

facio, facis, facere, feci, factum

cupio, cupis, cupere, cupivi, cupitum

duco, ducis, ducere, duxi, ductum

emo, emis, emere, emi, emptum

ago, agis, agere, egi, actum

5. Kongugabideak (19) dico, dicis, dicere, dixi, dictum scribo, scribis, scribere, scrpisi, scriptum defendo, defendis, defendere, defensi, defensum disco, discis, discere, didici lego, legis, legere, legi, lectum debeo, debes, debere, debui, debitum habeo, habes, habere, habui, habitum

dico, dicis, dicere, dixi, dictum

scribo, scribis, scribere, scrpisi, scriptum

defendo, defendis, defendere, defensi, defensum

disco, discis, discere, didici

lego, legis, legere, legi, lectum

debeo, debes, debere, debui, debitum

habeo, habes, habere, habui, habitum

5. Kongugabideak (20) Erantzunak ematea ez da izango beharrezkoa, baina bada ez bada ere… video,es, ere, vidi, visum 2. facio, is, ere, feci, factum 5. cupio, is, ere, cupivi, cupitum 5. duco, is, ere, duxi, ductum 3. emo, is, ere, emi, emptum 3. ago, is, ere, egi, actum 3.

Erantzunak ematea ez da izango beharrezkoa, baina bada ez bada ere…

video,es, ere, vidi, visum 2.

facio, is, ere, feci, factum 5.

cupio, is, ere, cupivi, cupitum 5.

duco, is, ere, duxi, ductum 3.

emo, is, ere, emi, emptum 3.

ago, is, ere, egi, actum 3.

5. Kongugabideak (21) dico, is, ere, dixi, dictum 3. scribo, is, ere, scrpsi, scriptum 3. defendo, is, ere, defensi, defensum 3. disco, is, ere, didici 3. lego, is, ere, legi, lectum 3. debeo, es, ere, debui, debitum 2. habeo, es, ere, habui, habitum 2.

dico, is, ere, dixi, dictum 3.

scribo, is, ere, scrpsi, scriptum 3.

defendo, is, ere, defensi, defensum 3.

disco, is, ere, didici 3.

lego, is, ere, legi, lectum 3.

debeo, es, ere, debui, debitum 2.

habeo, es, ere, habui, habitum 2.

5. Kongugabideak (22) Nahiko argi gelditzen da BOST forma hauek behar beharrezkoak direla. Baina –ARE, -ERE, -IRE bukaerak infinitibokoak direla badakigu, Besteak ? Zeintzuk dira ?

Nahiko argi gelditzen da BOST forma hauek behar beharrezkoak direla.

Baina –ARE, -ERE, -IRE bukaerak infinitibokoak direla badakigu, Besteak ? Zeintzuk dira ?

5. Kongugabideak (23) 1. Indikatiboko orainaren 1go sing. 2. Indikatiboko orainaren 2. sing. 3. Infinitibo oraina. 4. Indikatiboko lehenaldiko 1go sing. 5. Supinoa.

1. Indikatiboko orainaren 1go sing.

2. Indikatiboko orainaren 2. sing.

3. Infinitibo oraina.

4. Indikatiboko lehenaldiko 1go sing.

5. Supinoa.

5. Kongugabideak (24) Orain, aurrean agertu den taula buka dezakegu. KON Ind. Or. 1S Ind. Or. 2S INF Ind. Lh.1S SUP O A S A RE *AV I *AT UM E O E S E RE I UM 3 O I S E RE I UM 4 I O I S I RE *IV I *IT UM 5 I O I S E RE I UM

Orain, aurrean agertu den taula buka dezakegu.

KON Ind. Or. 1S Ind. Or. 2S INF Ind. Lh.1S SUP

O A S A RE *AV I *AT UM

E O E S E RE I UM

3 O I S E RE I UM

4 I O I S I RE *IV I *IT UM

5 I O I S E RE I UM

5. Kongugabideak (25) Lehen “ erroak ” aipatu egin ditugu. Euskaraz, edozein aditza konguga-tzeko formak jakitzea nahiko erraza daukagu: etorri, etor tzen , etorri ko , etor… horrela aditz guztiekin. Gaztelaniaz askoz errezago: “ comer ”: com- , comid- erroekin aditz osoa konjuga dezakegu.

Lehen “ erroak ” aipatu egin ditugu. Euskaraz, edozein aditza konguga-tzeko formak jakitzea nahiko erraza daukagu: etorri, etor tzen , etorri ko , etor… horrela aditz guztiekin.

Gaztelaniaz askoz errezago: “ comer ”: com- , comid- erroekin aditz osoa konjuga dezakegu.

5. Kongugabideak (26) Latinak aditzetan HIRU erro ditu Lehenegoa Orainaldiko denborak egiteko = Orainaldikoa Bigarrena Lehenaldiko denborak egiteko = Lehenaldikoa Hirugarrena Supinoko denborak egiteko = Supinokoa

Latinak aditzetan HIRU erro ditu

Lehenegoa Orainaldiko denborak egiteko = Orainaldikoa

Bigarrena Lehenaldiko denborak egiteko = Lehenaldikoa

Hirugarrena Supinoko denborak egiteko = Supinokoa

5. Kongugabideak (27) Nola jakin dezakegu aditz bakoitzaren erroak? Tatxin, tatxun…. “ Matematica pura y dura”: Michigan 23:59 Erantzuna hor kanpoan dago… C. C. C. ....

Nola jakin dezakegu aditz bakoitzaren erroak?

Tatxin, tatxun….

“ Matematica pura y dura”:

Michigan 23:59

Erantzuna hor kanpoan dago…

C. C. C. ....

5. Kongugabideak (28) Lehenengoa edo Orainaldikoa Infi- nitiboa -RE edo Hirugarren forma –RE Amare-re = ama Videre-re = vide Regere-re = rege Audire-re = audi Facere-re = face

Lehenengoa edo Orainaldikoa Infi-

nitiboa -RE edo

Hirugarren forma –RE

Amare-re = ama

Videre-re = vide

Regere-re = rege

Audire-re = audi

Facere-re = face

5. Kongugabideak (29) Bigarrena edo lehenaldikoa Indika- tiboko Lehenaldi Perfektuko 1.s -i edo Laugarren forma – I amavi-i = amav vidi-i = vid rexi-i = rex audivi-i = audiv feci-i = fec

Bigarrena edo lehenaldikoa Indika-

tiboko Lehenaldi Perfektuko 1.s -i

edo

Laugarren forma – I

amavi-i = amav

vidi-i = vid

rexi-i = rex

audivi-i = audiv

feci-i = fec

5. Kongugabideak (30) Hirugarrena edo Supinokoa Supinoa –UM edo Bostgarren forma –UM amatum-um = amat visum-um = vis rectum-um = rect auditum-um = audit factum-um = fact

Hirugarrena edo Supinokoa

Supinoa –UM edo

Bostgarren forma –UM

amatum-um = amat

visum-um = vis

rectum-um = rect

auditum-um = audit

factum-um = fact

5. Kongugabideak (31) ADITZ ERROAK ZEIN ZER EGITEKO NONDIK FORMULA 1goa Orainaldiak Infinit 3.-RE Lehenaldiak In.Lh.Pf.1.s 4.-I Supinokoak Supino 5.-UM

ADITZ ERROAK

ZEIN ZER EGITEKO NONDIK FORMULA

1goa Orainaldiak Infinit 3.-RE

Lehenaldiak In.Lh.Pf.1.s 4.-I

Supinokoak Supino 5.-UM

5. Kongugabideak (32) Pertsonal aditz forma batek honako egitura bat eramango du, orduan oso erraza da zer den jakitzea. ERROA + DENBORA MODUZKO EZAUGARRIA + DESINENTZI PERTSONALA ERROA + DEMB./MOD.EZAUGARRIA + DESI.PERT.

Pertsonal aditz forma batek honako egitura bat eramango du, orduan oso erraza da zer den jakitzea.

ERROA +

DENBORA MODUZKO EZAUGARRIA +

DESINENTZI PERTSONALA

ERROA + DEMB./MOD.EZAUGARRIA + DESI.PERT.

5. Kongugabideak (33) Hona hemen elementu bakoitzak ze informazio emango digun: ERROA = aditzaren esanaia eta dendora mota. DENBORA MODUZKO EZAUGARRIA = denbora eta modua. DESINENTZI PERTSONALA = sujetoa zein/zeintzuk den/diren eta abotsa.

Hona hemen elementu bakoitzak ze informazio emango digun:

ERROA = aditzaren esanaia eta dendora mota.

DENBORA MODUZKO EZAUGARRIA = denbora eta modua.

DESINENTZI PERTSONALA = sujetoa zein/zeintzuk den/diren eta abotsa.

5. Kongugabideak (34) Pertsonal aditz forma baten egitu-rako elementu batzuk ikusi ditugu: ERROAK (gogoratu 3.-RE / 4.-I / 5.UM) eta DESINENTZI PERTSO-NALAK ere bakarrik gelditzen zaizkigu DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (gogoratu denbora eta modua adierazten dizkigute-nak)…

Pertsonal aditz forma baten egitu-rako elementu batzuk ikusi ditugu: ERROAK (gogoratu 3.-RE / 4.-I / 5.UM) eta DESINENTZI PERTSO-NALAK ere bakarrik gelditzen zaizkigu DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (gogoratu denbora eta modua adierazten dizkigute-nak)…

5. Kongugabideak (35) DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (I) Indikatibo oraina = - Ø- Indikatiboko Inperfektoa = -BA– Indikatiboko Gero. Inper. = -B- - A- / -E- Subjuntiboko oraina = -E- / -A- Subjuntiboko inperfektoa = -RE-

DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (I)

Indikatibo oraina = - Ø-

Indikatiboko Inperfektoa = -BA–

Indikatiboko Gero. Inper. = -B-

- A- / -E-

Subjuntiboko oraina = -E- / -A-

Subjuntiboko inperfektoa = -RE-

5. Kongugabideak (36) DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (II) Indikatibo Lehen. Perf. = Des. Bereziak -i /-isti /-it /-imus /-istis / -erunt Indikatibiko Pluskuanperfektoa = -ERA- Indikatiboko Gero. Perfektoa = -ERI- Subjuntiboko Lehen. Perf. = - ERI- Subjuntiboko inperfektoa = -ISSE-

DENBORA MODUZKO EZAUGARRIAK (II)

Indikatibo Lehen. Perf. = Des. Bereziak

-i /-isti /-it /-imus /-istis / -erunt

Indikatibiko Pluskuanperfektoa = -ERA-

Indikatiboko Gero. Perfektoa = -ERI-

Subjuntiboko Lehen. Perf. = - ERI-

Subjuntiboko inperfektoa = -ISSE-

5. Kongugabideak (37) Eman dugun informazioarekin ariketatxo bat egingo dugu, analizatu hurrengo aditz formak: Narrant Portat Vident Adiuvabant Ridet Emit

Eman dugun informazioarekin ariketatxo bat egingo dugu, analizatu hurrengo aditz formak:

Narrant

Portat

Vident

Adiuvabant

Ridet

Emit

5. Kongugabideak (38) Speraverant Est Sunt Coepi Respondimus Dixi Licet Ridere

Speraverant

Est

Sunt

Coepi

Respondimus

Dixi

Licet

Ridere

5. Kongugabideak (39) Conservat Expellunt Fuit Venire Solebat Solebamus Cupiebat Pugnaverant

Conservat

Expellunt

Fuit

Venire

Solebat

Solebamus

Cupiebat

Pugnaverant

5. Kongugabideak (40) Orain zuk zeuk hartu testuetatik HAMAR aditz formak eta azalizatu.

Orain zuk zeuk hartu testuetatik HAMAR aditz formak eta azalizatu.

5. Kongugabideak (41) Eta aditzak itzultzeko…?

Eta aditzak itzultzeko…?

5. Kongugabideak (42) Indikatibo Oraina = ikusten dut, ikusten ari naiz, dakusat… Indikatibo Inperfektoa = Ikusten nuen, ikusten ari nintzen, nenkusan Indikatibo Geroaldi Inperfektoa = Ikusiko dut

Indikatibo Oraina =

ikusten dut, ikusten ari naiz, dakusat…

Indikatibo Inperfektoa =

Ikusten nuen, ikusten ari nintzen, nenkusan

Indikatibo Geroaldi Inperfektoa =

Ikusiko dut

5. Kongugabideak (43) Indikatibo Lehenaldi Perfektoa = Ikusi dut, ikusi nuen Indikatibo Pluskuanperfektoa = Ikusi izan nuen, ikusia nuen Indikatibo Geroaldi Perfektoa = Ikusi izango dut, ikusia izango dut

Indikatibo Lehenaldi Perfektoa =

Ikusi dut, ikusi nuen

Indikatibo Pluskuanperfektoa =

Ikusi izan nuen, ikusia nuen

Indikatibo Geroaldi Perfektoa =

Ikusi izango dut, ikusia izango dut

5. Kongugabideak (44) Subjuntibo Oraina = ikus dezadan, ikusteko Subjuntibo Inperfektoa = ikus nezan, ikus izateko Subjuntibo Perfektoa = ikus….. Subjuntiboko Pluskuanperfektoa = ikus…..

Subjuntibo Oraina =

ikus dezadan, ikusteko

Subjuntibo Inperfektoa =

ikus nezan, ikus izateko

Subjuntibo Perfektoa =

ikus…..

Subjuntiboko Pluskuanperfektoa =

ikus…..

5. Kongugabideak (45) OHARRA : Sarritan subjuntiboa itzultzeko aditza nominalizatua onartzen du : -tea, -tzea, -teko,-tzeko…

OHARRA : Sarritan subjuntiboa itzultzeko aditza nominalizatua onartzen du : -tea, -tzea, -teko,-tzeko…

5. Kongugabideak (46) Aditzak menperatzea ezinezkoa dela pentsatuko duzu. Ba… EZ! Gogoratu egitura : ERROA+EZAUGARRIA+DES.PER Dena den “TOP-ADITZA” antzeko bat badago

Aditzak menperatzea ezinezkoa dela pentsatuko duzu. Ba… EZ!

Gogoratu egitura :

ERROA+EZAUGARRIA+DES.PER

Dena den “TOP-ADITZA” antzeko bat badago

5. Kongugabideak (47) “ TOP-ADITZA” Denborak eta estadistikak: Ind. Ora. =****** 6 Ind. Inp. =******** 8 Ind. Ger. Inperf. =*****5 Ind. Per. =********** 10 Ind. Plusk. =********* 9 Ind. Ger. Per. =****4

“ TOP-ADITZA”

Denborak eta estadistikak:

Ind. Ora. =****** 6

Ind. Inp. =******** 8

Ind. Ger. Inperf. =*****5

Ind. Per. =********** 10

Ind. Plusk. =********* 9

Ind. Ger. Per. =****4

5. Kongugabideak (48) Sub. oraina =**2 Sub. Inperfek. = ******* 7 Sub. Perfk. =***3 Sub. Plusk. = ******* 7 Oharra : Testu normaletan, aurten erabiliko ditugunetan ez, edonola prestatuta daude eta.

Sub. oraina =**2

Sub. Inperfek. = ******* 7

Sub. Perfk. =***3

Sub. Plusk. = ******* 7

Oharra : Testu normaletan, aurten erabiliko ditugunetan ez, edonola prestatuta daude eta.

6. Preposizioak (1) Ezagutzen ditugun hizkuntza guztietan preposizioek edonolako funtzioren bat adierazten digute. Euskarak preposiziorik ez du , edonolako baliokideak deklina-bideko atzizkietan dauzkagu.

Ezagutzen ditugun hizkuntza guztietan preposizioek edonolako funtzioren bat adierazten digute.

Euskarak preposiziorik ez du , edonolako baliokideak deklina-bideko atzizkietan dauzkagu.

6. Preposizioak (2) Gaztelaniako preposizioak azpalditik ezagutzen ditugu: a, ante, cabo, con, contra, de, desde, para, …sin, sobre, tras Hauekin Latinaren preposizioek zer ikusi asko daukate; ez dugu ahaztu behar gaztelania nondik datorren.

Gaztelaniako preposizioak azpalditik ezagutzen ditugu: a, ante, cabo, con, contra, de, desde, para, …sin, sobre, tras

Hauekin Latinaren preposizioek zer ikusi asko daukate; ez dugu ahaztu behar gaztelania nondik datorren.

6. Preposizioak (3) Dakigunez kasu ezberdinek funtzio ezberdinak adierazten dizkigute. Preposizioak eta funtzioak erabat erlazionaturik daude, funtzio batzuk adierazteko preposizioak behar- beharrezkoak dira eta.

Dakigunez kasu ezberdinek funtzio ezberdinak adierazten dizkigute.

Preposizioak eta funtzioak erabat erlazionaturik daude, funtzio batzuk adierazteko preposizioak behar- beharrezkoak dira eta.

6. Preposizioak (4) Latinean bakarrik bi kasuk preposizioak eraman ditzakete: AKUSATIBOAk eta ABLATIBOAk . Hau da bi motako preposizioak daude: AKUSATIBOKOAK eta ABLATIBOKOAK Batzuk , oso gutxi biekin joaten dira.

Latinean bakarrik bi kasuk preposizioak eraman ditzakete: AKUSATIBOAk eta ABLATIBOAk .

Hau da bi motako preposizioak daude: AKUSATIBOKOAK eta ABLATIBOKOAK

Batzuk , oso gutxi biekin joaten dira.

6. Preposizioak (5) Hona hemen AKUSATIBOKOAK: *ad, *adversus, ante, apud, circa, circum, citra, *contra, *erga, *extra, infra, *inter, intra, iuxta, *ob, penes, *per, *post, praeter, *prope, *propter, secundum, supra, trans, ultra, *versus

Hona hemen AKUSATIBOKOAK:

*ad, *adversus, ante, apud, circa, circum, citra, *contra, *erga, *extra, infra, *inter, intra, iuxta, *ob, penes, *per, *post, praeter, *prope, *propter, secundum, supra, trans, ultra, *versus

6. Preposizioak (6) Hemen ABLATIBOKOAK: *a /ab / abs, coram, *cum, *de, *e /ex, *prae, *pro, *sine

Hemen ABLATIBOKOAK:

*a /ab / abs, coram, *cum, *de, *e /ex, *prae, *pro, *sine

6. Preposizioak (7) Eta hemen, bukatzeko, biekin ager daitezkeenak: *in, *sub, super, subter

Eta hemen, bukatzeko, biekin ager daitezkeenak:

*in, *sub, super, subter

6. Preposizioak (8) Gehien agertzen direnak * dunak dira. Imaginazio arikera bat egiten, gaztelaniaren bitartez, ea esanahiak asmatzen dituzun. Gogoratu, momentu honetan gaztelaniaz pentsatu behar duzu .

Gehien agertzen direnak * dunak dira.

Imaginazio arikera bat egiten, gaztelaniaren bitartez, ea esanahiak asmatzen dituzun.

Gogoratu, momentu honetan gaztelaniaz pentsatu behar duzu .

6. Preposizioak (9) ad inter adversus ob ante per contra post erga prope extra propter AKUSATIBOKOAK

ad inter

adversus ob

ante per

contra post

erga prope

extra propter

AKUSATIBOKOAK

6. Preposizioak (10) A / ab e / ex Cum prae De pro sine ABLATIBOKOAK

A / ab e / ex

Cum prae

De pro

sine

ABLATIBOKOAK

6. Preposizioak (11) in AKUS ABLA sub AKUS ABLA ABLATIBO eta AKUSATIBOKOAK

in AKUS

ABLA

sub AKUS

ABLA

ABLATIBO eta AKUSATIBOKOAK

6. Preposizioak (12) Dena den, laburpen bat egingo dugu: ad = -ra, -runtz, -rako adversus = -ren aurka, -ren kontra ante = -ren aurrean contra = -ren aurka, -ren kontra erga = -rekiko extra = -tik kanpo inter = -ren artean

Dena den, laburpen bat egingo dugu:

ad = -ra, -runtz, -rako

adversus = -ren aurka, -ren kontra

ante = -ren aurrean

contra = -ren aurka, -ren kontra

erga = -rekiko

extra = -tik kanpo

inter = -ren artean

6. Preposizioak (13) ob = -ren arrazoia per = -ren / -tik zehar post = -ren ondoren prope = -ren alde propter = -gatik a / ab = -tik / -k cum = -kin de = -tik, -ri buruz

ob = -ren arrazoia

per = -ren / -tik zehar

post = -ren ondoren

prope = -ren alde

propter = -gatik

a / ab = -tik / -k

cum = -kin

de = -tik, -ri buruz

6. Preposizioak (14) e / ex = -tik, -zko prae = -ren aurrean, -gatik pro = -ren aurrean; -ren alde sine = -rik gabe in + aks = -ra,-runtz, -ren aurka in + abl = -n sub + aks = -ren azpitik sub + abl = -ren azpian

e / ex = -tik, -zko

prae = -ren aurrean, -gatik

pro = -ren aurrean; -ren alde

sine = -rik gabe

in + aks = -ra,-runtz, -ren aurka

in + abl = -n

sub + aks = -ren azpitik

sub + abl = -ren azpian

7. Adberbioak (1) Euskarako adberbio batzuk: ondo , gaizki , gaur , bihar , berandu … Gaztelaniako baliokideak: bien , mal , hoy , mañana , tarde … Latinakoak: bene , male , hodie , cras , tarde

Euskarako adberbio batzuk: ondo , gaizki , gaur , bihar , berandu …

Gaztelaniako baliokideak: bien , mal , hoy , mañana , tarde …

Latinakoak: bene , male , hodie , cras , tarde

7. Adberbioak (2) Ingelerakoak: well , badly , today , tomorrow , late… Frantsesakoak :

Ingelerakoak: well , badly , today , tomorrow , late…

Frantsesakoak :

7. Adberbioak (3) Latinak ere adberbioak baditu: moduzkoak , tokizkoak , denborazkoak , kantitatezkoak , baiezkoak , ezezkoak , galdezkoak , zalantzakoak , nahiezkoak … zerrenda oso luzea denez eta edozein hiztegitan agertzen direnez, momentuan paso egingo dugu.

Latinak ere adberbioak baditu:

moduzkoak , tokizkoak , denborazkoak , kantitatezkoak , baiezkoak , ezezkoak , galdezkoak , zalantzakoak , nahiezkoak … zerrenda oso luzea denez eta edozein hiztegitan agertzen direnez, momentuan paso egingo dugu.

7. Adberbioak (4) Euskarak – do , - to , - ki bukaerak erabiltzen ditu adjektiboetatik adberbioak sortzeko. Gaztelaniak – mente bukaera erabiltzen du. Ingelerak – ly erabiltzen du. Latinak adjektiboetatik adberbioak sortzeko oso antzeko sistema du.

Euskarak – do , - to , - ki bukaerak erabiltzen ditu adjektiboetatik adberbioak sortzeko.

Gaztelaniak – mente bukaera erabiltzen du.

Ingelerak – ly erabiltzen du.

Latinak adjektiboetatik adberbioak sortzeko oso antzeko sistema du.

7. Adberbioak (5) Hiru bukaeradun adjektiboetatik: erroa + o / um / e clar us,a,um> clar o, clar um, clar e mal us,a, um> mal o, mal um, mal e mult us,a,um> mult o, mult um, mult e rect us,a,um> rect o, rect um, rect e liber ,a,um> liber o, liber um, liber e

Hiru bukaeradun adjektiboetatik:

erroa + o / um / e

clar us,a,um> clar o, clar um, clar e

mal us,a, um> mal o, mal um, mal e

mult us,a,um> mult o, mult um, mult e

rect us,a,um> rect o, rect um, rect e

liber ,a,um> liber o, liber um, liber e

7. Adberbioak (6) Bi bukaeradun adjektiboetatik erroa + iter brev is ,brev e > brev iter facil is , facil e > felic iter grav is , grav e > grav iter dulc is , dulc e > dulc iter fort is , fort e >fort iter

Bi bukaeradun adjektiboetatik

erroa + iter

brev is ,brev e > brev iter

facil is , facil e > felic iter

grav is , grav e > grav iter

dulc is , dulc e > dulc iter

fort is , fort e >fort iter

7. Adberbioak (7) -NS bukaturiko adjektiboetatik erroa + er diligens, diligent is > diligent er prudens, prudent is > prudent er sapiens, sapient is > sapient er eloquens, eloquent is > eloquent er patiens, patient is > patient er

-NS bukaturiko adjektiboetatik

erroa + er

diligens, diligent is > diligent er

prudens, prudent is > prudent er

sapiens, sapient is > sapient er

eloquens, eloquent is > eloquent er

patiens, patient is > patient er

8. Juntagailuak (1) Bi perpaus nahiz bi perpauseko bi atal elkartzeko erabiltzen den perpaus-atalari juntagailua deitzen zaio. Argi dago junta+gailu .

Bi perpaus nahiz bi perpauseko bi atal elkartzeko erabiltzen den perpaus-atalari juntagailua deitzen zaio.

Argi dago junta+gailu .

8. Juntagailuak (2) Bi mota daude: Koordinaziokoak : maila berean dauden elementuak elkartzen dituztenak eta Menpekotasunekoak : menpekotasuna adierazten dutenak.

Bi mota daude:

Koordinaziokoak :

maila berean dauden elementuak elkartzen dituztenak

eta

Menpekotasunekoak : menpekotasuna adierazten dutenak.

8. Juntagailuak (3) Koordinazikoak: Kopulatiboak: et, ac, atque,-que Disjuntiboak: aut, vel, sive, seu, -ve Adbersatiboak: at, sed, verum, tamen Azaltzaileak: nam, namque, …enim Konklusiboak: ergo, igitur, itaque, ideo

Koordinazikoak:

Kopulatiboak: et, ac, atque,-que

Disjuntiboak: aut, vel, sive, seu, -ve

Adbersatiboak: at, sed, verum, tamen

Azaltzaileak: nam, namque, …enim

Konklusiboak: ergo, igitur, itaque, ideo

8. Juntagialuak (4) Menpekotasunekoak: Konpletiboak: ut, ne, quo minus, quin Xedezkoak: ut, ne Kontsekutiboak: ut Kausalak: quod, quia, quoniam Baldintzazkoak: si, nisi, sin, dummodo Kontsesiboak: quamquam, etsi, tametsi

Menpekotasunekoak:

Konpletiboak: ut, ne, quo minus, quin

Xedezkoak: ut, ne

Kontsekutiboak: ut

Kausalak: quod, quia, quoniam

Baldintzazkoak: si, nisi, sin, dummodo

Kontsesiboak: quamquam, etsi, tametsi

8. Juntagailuak (5) Gonbaraziokoak: tamquam, ut, uti, velut, veluti Demborazkoak: ubi, cum, ut, priusquam, postquam, antequam,

Gonbaraziokoak: tamquam, ut, uti, velut, veluti

Demborazkoak: ubi, cum, ut, priusquam, postquam, antequam,

9. Intejekzioak (1) Elementu hauek daukaten funtzioa, animoaren egoera adieraztea da. O so testuinguru konkretutan agertuko dir a , eta gainera egiten ditugun testuetan kasik ez dira agertuko. Dena den liburuetan agertzen direnak aipatuko ditugu, “sin más”.

Elementu hauek daukaten funtzioa, animoaren egoera adieraztea da. O so testuinguru konkretutan agertuko dir a , eta gainera egiten ditugun testuetan kasik ez dira agertuko.

Dena den liburuetan agertzen direnak aipatuko ditugu, “sin más”.

9. Interjekzioak (2) En, ecce = hona hemen Io!, eu-oe! = ondo, brabo, “torero”! Oh!, ei! = ai ene! Eheu, heu, eho = kaixo! Ehem, em, papae = oh! Vae = kontuz! Euge, eia, macte = animo! Mehercule =“Por Hercules” gizinena Mecastor = “Por Castor” andreena

En, ecce = hona hemen

Io!, eu-oe! = ondo, brabo, “torero”!

Oh!, ei! = ai ene!

Eheu, heu, eho = kaixo!

Ehem, em, papae = oh!

Vae = kontuz!

Euge, eia, macte = animo!

Mehercule =“Por Hercules” gizinena

Mecastor = “Por Castor” andreena

10. Funtzezko sintaxia (1) Sintaxia laburtzea oso zaila da, baina lehendabiziko pausoak emateko arau batzuk azalduko ditugu, telegrafikoki beste hizkuntzetatik gauza batzuk jakin badakigu eta.

Sintaxia laburtzea oso zaila da, baina lehendabiziko pausoak emateko arau batzuk azalduko ditugu, telegrafikoki beste hizkuntzetatik gauza batzuk jakin badakigu eta.

10. Funtzezko sintaxia (2) Sujetoak eta aditzak pertsonaz eta zenbakiz konkordatzen dute. Sujetoak eta atributuak kasuz , ahal bada generoz eta zenbakiz konkordatu behar dute. Sustantiboak eta adjektiboak kasuz, zenbakiz eta generoz konkordatzen dute.

Sujetoak eta aditzak pertsonaz eta zenbakiz konkordatzen dute.

Sujetoak eta atributuak kasuz , ahal bada generoz eta zenbakiz konkordatu behar dute.

Sustantiboak eta adjektiboak kasuz, zenbakiz eta generoz konkordatzen dute.

10. Funtzezko sintaxia (3) Aposizioak , dohanarekin kasuz konkordatu behar du. Erlatiboak eta antezedenteak generoz eta zenbakiz . Erlatiboak beti bere esaldiaren funtzioaren kasua eraman behar du. Infinitiboko esaldiaren sujetoa akusatiboz doa.

Aposizioak , dohanarekin kasuz konkordatu behar du.

Erlatiboak eta antezedenteak generoz eta zenbakiz .

Erlatiboak beti bere esaldiaren funtzioaren kasua eraman behar du.

Infinitiboko esaldiaren sujetoa akusatiboz doa.

LINGUA LATINA FACILIS Gratias tibi quod patientiam habuisti! Visa omnia tibi grata et valiosa sint! In proxima magis et melius! VALE!!!

Gratias tibi quod patientiam habuisti!

Visa omnia tibi grata et valiosa sint!

In proxima magis et melius!

VALE!!!