به نام خدا عنوان : حقوق و جرايم سايبري تهيه كنندگان : سهيل اكبرزاده ، سعيد كاوسي استاد مربوطه : مهندس بايلري Email: [email_address] Blog: IT Writers

به نام خدا

عنوان : حقوق و جرايم سايبري

تهيه كنندگان : سهيل اكبرزاده ، سعيد كاوسي

استاد مربوطه : مهندس بايلري

Email: [email_address]

Blog: IT Writers

 مقدمه جرمي كه در فضاي اينترنتي روي مي‌دهد را جرم اينترنتي يا سايبري مي‌نامند . چون اين فناوري، فضايي اشتراكي ايجاد كرده كه شرايط سوء استفاده را براي افراد بزهكار فراهم كرده و مفاهيم جديدي چون حاكميت سايبري و غيره را به منصه ظهور رسانده است، براي استفاده از آن نيازمند تدوين قوانين جديدي هستيم كه حقوق سايبري نام گرفته است .

جرمي كه در فضاي اينترنتي روي مي‌دهد را جرم اينترنتي يا سايبري مي‌نامند .

چون اين فناوري، فضايي اشتراكي ايجاد كرده كه شرايط سوء استفاده را براي افراد بزهكار فراهم كرده و مفاهيم جديدي چون حاكميت سايبري و غيره را به منصه ظهور رسانده است، براي استفاده از آن نيازمند تدوين قوانين جديدي هستيم كه حقوق سايبري نام گرفته است .

 تاريخچه جرايم كامپيوتري اولين جرم كامپيوتري توسط « الدون رويس » حسابدار يك شركت اتفاق افتاد كه معتقد بود شركت حق او را پايمال كرده است . او با تهيه‌ي برنامه‌اي، در مدت 6 سال توانست بيش از يك ميليون دلار از درآمد شركت برداشت كند . چون برنامه‌اش مكانيزمي براي توقف نداشت نمي‌توانست آن را متوقف كند ! از اين‌رو خود را به مراجع قانوني معرفي كرد و به ده سال زندان محكوم شد .

اولين جرم كامپيوتري توسط « الدون رويس » حسابدار يك شركت اتفاق افتاد كه معتقد بود شركت حق او را پايمال كرده است . او با تهيه‌ي برنامه‌اي، در مدت 6 سال توانست بيش از يك ميليون دلار از درآمد شركت برداشت كند . چون برنامه‌اش مكانيزمي براي توقف نداشت نمي‌توانست آن را متوقف كند ! از اين‌رو خود را به مراجع قانوني معرفي كرد و به ده سال زندان محكوم شد .

 تعريف جرم كامپيوتري بعضي از تعاريف ارايه شده از جرم كامپيوتري : سوء استفاده از كامپيوتر به عنوان هر رفتار غير قانوني، غير اخلاقي يا غير مجاز مربوط به پردازش اتوماتيك و انتقال داده‌ها هر فعل مثبت غير قانوني كه در آن كامپيوتر ابزار يا هدف جرم است . هرگونه فعاليت انجام شده با كامپيوتر كه موجب ايجاد خسارت بالقوه يا بالفعل شود . هر عمل مجرمانه‌اي كه كامپيوتر وسيله‌ي ارتكاب آن باشد .

بعضي از تعاريف ارايه شده از جرم كامپيوتري :

سوء استفاده از كامپيوتر به عنوان هر رفتار غير قانوني، غير اخلاقي يا غير مجاز مربوط به پردازش اتوماتيك و انتقال داده‌ها

هر فعل مثبت غير قانوني كه در آن كامپيوتر ابزار يا هدف جرم است .

هرگونه فعاليت انجام شده با كامپيوتر كه موجب ايجاد خسارت بالقوه يا بالفعل شود .

هر عمل مجرمانه‌اي كه كامپيوتر وسيله‌ي ارتكاب آن باشد .

 شاخه‌هاي حقوق و جرايم سايبري شاخه‌هاي حقوق سايبري عبارتند از : الف - حقوق جزا ( جرايم سايبري ) ب - حقوق خصوصي ج - حقوق عمومي د - حقوق بين‌الملل  حمايت از داده ( حريم خصوصي )  دموكراسي الكترونيكي، راي‌گيري الكترونيك و پارلمان الكترونيك  قراردادهاي انفورماتيك، اثبات ديجيتالي، مسئوليت شبكه ‌ هاي آنلاين و مالكيت فكري سايبري  حقوق تجارت الكترونيكي  اصول حقوق بين ‌ الملل  حاكميت سايبري  روش ‌ هاي حل اختلاف  روش ‌ هاي همكاري  داوري  تابعيت سايبري  ازدواج اينترنتي  قانون محل وب ‌ سرور  قانون الكترونيك  اقامتگاه سايبري

شاخه‌هاي حقوق سايبري عبارتند از :

الف - حقوق جزا ( جرايم سايبري )

ب - حقوق خصوصي

ج - حقوق عمومي

د - حقوق بين‌الملل

 ماهيت و آثار جرايم سايبري 1. جرايم كامپيوتري تصنعي هستند . يك دسته از جرايم، طبيعي و تحت تاثير قوانين مذهبي و شرعي هستند و دسته‌ي ديگر جرايم تصنعي بوده و شامل مقررات جديد مي‌شوند . 2. تأثير وجداني كمتري بر فاعل دارند . جرايم سايبري به علت ماهيت تكنولوژيكيشان احساس غرور در فاعل ايجاد مي‌كنند و فرد كمتر احساس شرمساري يا عذاب وجدان دارد .

1. جرايم كامپيوتري تصنعي هستند .

يك دسته از جرايم، طبيعي و تحت تاثير قوانين مذهبي و شرعي هستند و دسته‌ي ديگر جرايم تصنعي بوده و شامل مقررات جديد مي‌شوند .

2. تأثير وجداني كمتري بر فاعل دارند .

جرايم سايبري به علت ماهيت تكنولوژيكيشان احساس غرور در فاعل ايجاد مي‌كنند و فرد كمتر احساس شرمساري يا عذاب وجدان دارد .

3. شكل ارتكاب جرايم سايبري مشابه است . در اكثر جرايم كامپيوتري شكل ارتكاب جرم از نظر مادي يكسان است و در بستري از فناوري شكل مي‌گيرد . 4. زمان ارتكاب جرم به حداقل رسيده است . مراحل ارتكاب جرم در سه مرحله‌ي قصد مجرمانه، تهيه مقدمات، اجراي جرم، قرار مي‌گيرد كه در جرايم سايبري زمان انجام اين مراحل به چند ثانيه يا كسري از ثانيه كاهش مي‌يابد .  ماهيت و آثار جرايم سايبري

3. شكل ارتكاب جرايم سايبري مشابه است .

در اكثر جرايم كامپيوتري شكل ارتكاب جرم از نظر مادي يكسان است و در بستري از فناوري شكل مي‌گيرد .

4. زمان ارتكاب جرم به حداقل رسيده است .

مراحل ارتكاب جرم در سه مرحله‌ي قصد مجرمانه، تهيه مقدمات، اجراي جرم، قرار مي‌گيرد كه در جرايم سايبري زمان انجام اين مراحل به چند ثانيه يا كسري از ثانيه كاهش مي‌يابد .

5. مكان ارتكاب بين‌المللي شده است . در جرايم سايبري به واسطه‌ي زيرساخت جهاني مكان ارتكاب جرم به تمام كره‌ي زمين توسعه يافته است . 6. به جاي انسان، ماشين هدف حمله است . در اين جرايم جرم عليه اموال متعلق به انسان صورت مي‌گيرد . مانند انتقال وجوه ديگران به حساب خود در جرايم مربوط به تجارت الكترونيك و جرايم بانكداري الكترونيكي .  ماهيت و آثار جرايم سايبري

5. مكان ارتكاب بين‌المللي شده است .

در جرايم سايبري به واسطه‌ي زيرساخت جهاني مكان ارتكاب جرم به تمام كره‌ي زمين توسعه يافته است .

6. به جاي انسان، ماشين هدف حمله است .

در اين جرايم جرم عليه اموال متعلق به انسان صورت مي‌گيرد . مانند انتقال وجوه ديگران به حساب خود در جرايم مربوط به تجارت الكترونيك و جرايم بانكداري الكترونيكي .

 طبقه بندي جرايم سايبري كشورهاي مختلف به علت داشتن سنت‌هاي حقوقي متفاوت، رويه‌هاي مختلفي را در ارتباط با جرم كامپيوتري دنبال كرده‌اند كه سبب ايجاد طبقه‌بندي‌هاي متفاوتي نيز شده كه به آنها اشاره مي‌شود : 1. طبقه‌بندي OECD 2. طبقه‌بندي شوراي اروپا

كشورهاي مختلف به علت داشتن سنت‌هاي حقوقي متفاوت، رويه‌هاي مختلفي را در ارتباط با جرم كامپيوتري دنبال كرده‌اند كه سبب ايجاد طبقه‌بندي‌هاي متفاوتي نيز شده كه به آنها اشاره مي‌شود :

1. طبقه‌بندي OECD

2. طبقه‌بندي شوراي اروپا

 طبقه بندي OECD از جرايم سايبري اين طبقه‌بندي در سال 1983 پنج فعاليت در حوزه‌ي سايبر را جرم معرفي كرد و به علت تفكيك جرايم و ابهام در ماهيت هر جرم استفاده نشد . 1. ورود، تغيير، پاك‌كردن و يا توقف داده‌هاي كامپيوتري به صورت عمدي و غيرقانوني در مورد وجوه يا اجناس با ارزش؛ 2. ارتكاب جعل؛ 3. مداخله در سيستم‌هاي كامپيوتري؛ 4. تجاوز به حق انحصاري مالك يا برنامه‌ كامپيوتري حفاظت‌شده؛ 5. شنود در سيستم كامپيوتري و ارتباط با سيستم بدون كسب مجوز از فرد مسئول آن .

اين طبقه‌بندي در سال 1983 پنج فعاليت در حوزه‌ي سايبر را جرم معرفي كرد و به علت تفكيك جرايم و ابهام در ماهيت هر جرم استفاده نشد .

1. ورود، تغيير، پاك‌كردن و يا توقف داده‌هاي كامپيوتري به صورت عمدي و غيرقانوني در مورد وجوه يا اجناس با ارزش؛

2. ارتكاب جعل؛

3. مداخله در سيستم‌هاي كامپيوتري؛

4. تجاوز به حق انحصاري مالك يا برنامه‌ كامپيوتري حفاظت‌شده؛

5. شنود در سيستم كامپيوتري و ارتباط با سيستم بدون كسب مجوز از فرد مسئول آن .

 طبقه‌بندي شوراي اروپا از جرايم سايبري شوراي اروپا دو ليست براي جرايم كامپيوتري ارايه داده : الف - ليست حداقل ب - ليست اختياري تكثير غير‌مجاز‌ تكثير غير‌مجاز‌ برنامه حمايت شده دستيابي غير مجاز سابوتاژ ( خرابكاري ) كامپيوتري خسارت به داده‌هاي كامپيوتري جعل كامپيوتري كلاه‌برداري كامپيوتري استفاده غير مجاز از برنامه حمايت شده استفاده غيرمجاز از كامپيوتر جاسوسي كامپيوتري تغيير داده‌ها و برنامه‌هاي كامپيوتر

شوراي اروپا دو ليست براي جرايم كامپيوتري ارايه داده :

الف - ليست حداقل

ب - ليست اختياري

 ساير جرايم كامپيوتري جرايم كامپيوتري از ديدگاهي ديگر به سه گروه تقسيم مي‌شوند : 1. جرايم اقتصادي مربوط به كامپيوتر كلاه‌برداري از طريق دستكاري سيستم‌هاي پردازش داده جاسوسي كامپيوتري و سرقت نرم‌افزار خرابكاري كامپيوتري سرقت خدمات دسترسي غير‌مجاز به سيستم‌هاي پردازش داده جرايم اقتصادي سنتي به كمك پردازش داده‌ها

جرايم كامپيوتري از ديدگاهي ديگر به سه گروه تقسيم مي‌شوند :

1. جرايم اقتصادي مربوط به كامپيوتر

كلاه‌برداري از طريق دستكاري سيستم‌هاي پردازش داده

جاسوسي كامپيوتري و سرقت نرم‌افزار

خرابكاري كامپيوتري

سرقت خدمات

دسترسي غير‌مجاز به سيستم‌هاي پردازش داده

جرايم اقتصادي سنتي به كمك پردازش داده‌ها

 ساير جرايم كامپيوتري 2. جرايم كامپيوتري عليه حقوق فردي توليد و استفاده از داده‌هاي كاذب افشاي غيرقانوني يا سوءاستفاده داده‌ها جمع‌آوري و ذخيره‌ي غيرقانوني داده‌ها نقص تشريفات و حقوق اطلاعاتي در قوانين حمايت داده‌ها

2. جرايم كامپيوتري عليه حقوق فردي

توليد و استفاده از داده‌هاي كاذب

افشاي غيرقانوني يا سوءاستفاده داده‌ها

جمع‌آوري و ذخيره‌ي غيرقانوني داده‌ها

نقص تشريفات و حقوق اطلاعاتي در قوانين حمايت داده‌ها

3. جرايم كامپيوتري عليه منافع جمعي جرايم عليه امنيت ملي جرايم عليه كنترل جريان فرامرزي داده‌ها جرايم عليه تماميت رويه‌هاي كامپيوتري و شبكه‌هاي داده  ساير جرايم كامپيوتري

3. جرايم كامپيوتري عليه منافع جمعي

جرايم عليه امنيت ملي

جرايم عليه كنترل جريان فرامرزي داده‌ها

جرايم عليه تماميت رويه‌هاي كامپيوتري و شبكه‌هاي داده