Unidade 9 Fascismo

UNIDADE 9 A CRISE DAS DEMOCRACIAS E O AUXE DO FASCISMO Borja Campos Seijo I. E. S García Barbón

1. O RETROCESO DA DEMOCRACIA E O FENÓMENO DO FASCISMO

1.1 EVOLUCIÓN DA DEMOCRACIA NO PERIODO DE ENTREGUERRAS (ANOS 20 E 30).

Trala 1ª GM  espallamento do sistema democrático  repúblicas ou monarquías parlamentarias.

Trazos democracia:

 Soberanía nac.  Sufraxio univ.

 Igualdade ante lei

 Dereitos e liberdades individuais

 Eleccións e pluripartidismo.

- Sufraxio univ masculino se vai extendendo ás mulleres polo sufraxismo  consecuencia:

 De partidos de notables (elite = única que pode votar)  partidos de masas nos que priman estratexias electorais e relevancia lider.

 Socialistas acceden ao poder democráticamente  Alemaña, Suecia, Francia, España.

mecanismos electorais

Pero democracia recúa nos anos 30 ante rexímenes autoritarios, favorecidos por:

 Intervencionismo do estado ante crise  reforzamento do poder executivo.

 Resentimentos e frustracións nacionalistas  militares aparecen como salvadores da patria (España,…).

 Inestabilidade pol nos parlamentos por formación de coalicións  preferencia dun goberno forte non parlamentario.

 Perigo vermello e conflictos sociais  burguesía busca solucións autoritarias e fascistas (manter orde e propiedade).

- Democracia é fráxil no leste e sur de Europa (menor tradición democrática e estados menos desenvolvidos)  retroceso democracia  militares e fascistas con líderes fortes toman o poder nos anos 20  Italia (Mussolini), España (P. de Rivera), Portugal (Salazar), Polonia (Piludski), Hungría (Horthy)…

- Réxime parlamentario só se mantén en países con maior arraigo democrático ou pola formación coalicións políticas amplas  illar a partidos radicais  GB, Fra, Suiza, Bélxica, Holanda e países escandinavos (auxe socialdemocracia). Pero estes estados preocupados por problemas ec e socias (Gran Depresión)  encerraronse en sí mesmas  actitude defensiva e conciliadora hacia estados fascistas e as súas ambicións expansivas (Alemaña nazi)

1.2 O FASCISMO.

Fascismo = forma extrema e elaborada de autoritarismo que toma o poder en Italia e Alemaña. Comeza como partido que encadra as masas proclamando a exaltación nacionalista, poder dictatorial dun xefe e transforma radicalmente o estado sobre bases totalitarias.

¿Por qué?  solución de forza do capitalismo fronte ao medo á revolución social. Atopa amplo apoio social por peq burguesía e clases populares ante crise ec e atrae aos simpatizantes do nacionalismo extremo resentido polos tratados de paz e militares.

Bases ideolóxicas:

 Sometemento do individuo ao Estado (Nación)  a vontade das persoas debe pregarse aos intereses do Estado  eliminación dereitos e liberdades.

 Rexeitamento da democracia  sustituida por réxime de partido único. A democracia = sist trabucado porque cree na falsa igualdade dos individuos  fascismo debe conquistar e poder e desde poder masacrar á oposición (esquerda, mov obreiro e liberais)  partido único

 Afirmación das desigualdades de clase: homes son desiguais por natureza:

a) Masas deben ser gobernadas por élites (partido único).

b) Mulleres deben ficaren no papel de esposas obedentes e nais soldados.

c) Razas inferiores deben someterse e, nalgún caso, ser exterminadas (nazismo).

 Mesianismo: culto a un lider carismático, que concentra poder e encarna a Vontade da Nación  salvador providencial que guía á Patria.

 Control ec e popular:

1. dirixismo ec para a garantir autosuficiencia (autarquía) e pleno emprego  proteccionismo, subvencións, obras públicas, armamentismo…

2. Descobren propaganda pol  control medios de comunicación (prensa, radio…), actos multitudinarios, deseño de símbolos,…  fomento fanatismo e exaltación do réxime

Violencia institucional: culto á violencia coma medio lexítimo de acción  destruir aos enemigos da patria  militarismo agresivo.

Supremacía dos intereses da nación  política exterior agresiva baseada na forza para conseguir espazo vital (espazo necesario para realización do pobo e a nación).

2. O FASCISMO ITALIANO

2.1 ASCENSO DO FASCISMO.

A fin da Gran Guerra deixou en Italia graves secuelas ec, sociais e políticas:

 Económicas e sociais: crise económica (1918-1922)  aumento de prezos ediminución dos salarios   tensión social  ocupacións de terras e fábricas  medo ao perigo vermello .

 Políticas: debilidade democracia (gobernos inestables, partidos divididos) e frustración e indignación polo incumprimento dos vencedores  non recompensas territorias prometidas (resentimento nacionalista).

- Neste contexto de crise fráguase o fascismo  Benito Mussolini (ex militante socialista) funda os Fasci di Combattimento = grupo violento de excombatentes na guerra que medran axiña para formar un partido a escala estatal  Partido Nacional Fascista.

Dobre estratexia do fascismo:

 Actuación legal: propaganda e presencia electoral.

 Estratexia de tensión: violencia que desacredita ao goberno e debilita ao movemento obreiro (expedicións de castigo contra políticos, concellos e xornais de esquerda) con complicidades policiais, que non actua con contundencia contra eles.

A toma do poder foi posible grazas pola audacia fascista, polo apoio do exército e pola complicidade e pasividade do goberno. Tras facer fracasar unha folga xeral (agosto de 1922) mantendo en funcionamento o servizos mínimos, os fascistas levaron a cabo a Marcha sobre Roma (outubro de 1922)  milleiros de camisas negras (activistas fascistas) tomaron os principais edificios públicos da capital  negativa do rei Víctor Manuel III a reprimir movemento  goberno dimite como protesta  o rei nomea a Mussolini xefe de goberno.

2.2. ORGANIZACIÓN DO ESTADO FASCISTA.

A suba ao poder e Mussolini non significou o inmediato establecemento dunha dictadura  entre 1922 e 1925 Mussolini dende a xefatura de goberno suprime a democracia e implanta a dictadura. O paso decisivo foi o asasinato do deputado socialista Matteotti, que denunciara a violencia perpetrada polas escadras fascistas para gañar as eleccións   críticas aos fascistas no Parlamento  Mussolini asume plenos poderes  Duce  inicio dictadura.

Todos os poderes se concentran en Mussolini, asesorado polo Gran Consello (organo supremo) do Partido Fascista  ocupa e controla a vida política e social do país  eliminación da oposición  ilegalización de todos os sindicatos e partidos a excepción do fascista.

Medidas do goberno fascista:

 Inventa corporativismo: en sustitución dos sindicatos. Os empresarios e obreiros encádranse en corporacións laborais por ramas de produción  suprime movemento obreiro e conflictividade laboral.

 Supresión dereitos e liberdades e eliminación democracia: ilegalización partidos políticos  Parlamento italiano pasou a depender do Gran Consello Fascista que elexía aos seus membros. Depuración da administración de persoas non adictas so novo réxime. Creación policía política (OVRA) para perseguir aos opositores.

 Intervencionismo do Estado na economía: orientación autárquica  proteccionismo ec e intervencionismo estatal  empresas e obras públicas, batallas ou campañas para estimular o crecemento (trigo…).

 Boas relacións coa Igrexa Católica  Pactos de Letrán (1929)  recoñecemento mutuo do estado fascista e do Vaticano  reinicio de relacións.

 Política exterior: aspiracións redentistas (territorios prometidos na Gran Guerra polos aliados  Trieste e Fiume) e expansionistas (Albania, Tunisia, Etiopía…).

3. O NAZISMO ALEMÁN.

3.1 AS ORIXES DO NAZISMO.

Derrota de Alemaña en 1918  abdicación Kaiser Guillermo  República alemana (República de Weimar) que tivo que facer fronte a crecentes dificultades económicas,sociais:

 Económicas: débedas e reparacións de guerra   inflación  espectacular depreciación do marco alemán e aumento do desemprego acadando o seu cénit no ano 1923, coa ocupación francesa da conca alemana do Rhur (rico territorio mineiro) coma garantía de cobro das débedas de guerra  recuperación a partir de 1924.

 Sociais: intentos de insurreccións tanto de grupos de dereita coma de esquerda, forte revanchismo por derrota e tratados de paz e medo á revolución social (perigo vermello)  opcións políticas extremas.

 Políticas: predominio de coalicións políticas fráxiles  inestabilidade ministerial  numerosos cambios de goberno  fraxilidade sistema parlamentario.

Neste contexto aparece e desenvolvese o nazismo, indisoluble do seu máximo dirixente, Adolf Hitler = austríaco, excombatente da IªGM, nacionalista fanático e racista antisemita. En 1921 ponse á cabeza do NSDAP (Partido Nacionalsocialista dos Traballadores Alemáns)  recoñecido como Führer (Xefe) do Partido, leva a cabo un intento de golpe de estado ( putsch) en Múnic en 1923  fracaso do golpe  detido e condeado á cadea  nela redacta a súa obra Mein Kampf ( A miña loita)  ideoloxía do nazismo.

O nazismo introduce 2 matices ideolóxicos orixinais dentro do fascismo:

 A raza alemana (aria) en expansión precisa non só recuperar as terras perdidas (inxustamente) trala IGM senón ampliar cara o leste o seu espazo vital ( a costa dos eslavos).

 Racismo antisemita  superioridade da raza aria  outras razas (xitanos, xudeus…) son inferiores  a xudea = raza impura, parasita e destructiva  debe ser afastada e exterminada.

O ascenso nazi ao poder fracasa nos anos vinte e triunfa 10 anos despois. Causas:

 Crise 29 é especialmente dura para Alemaña  colapso económico pola dependencia do capital americano, retirado brusca e masivamente  creba bancaria  afundimento da industria  paro masivo, miseria e descontento.

 Incapacidade da República de Weimar para resolver a situación: partidos de dereita no poder non acertan a superar a crise, a esquerda está moi dividida e sen poder…

Os nazis acadan apoio electoral masivo aproveitando o descontento de amplos sectores:

 Descontento social: por consecuencias da crise.

 Descontento político: polo fracaso do poder político.

 Descontento nacionalista: revanchismo contra o Tratado de Versalles.

- Resultado: en 1933 Hindenburg (presidente da república = xefe do Estado alemán) nomea a Hitler (xefe do partido + votado) chanceler (xefe de goberno)  en poucos meses, dende o poder, Hitler suprime a democracia e instaura dictadura  III Reich

3.2 O NAZISMO NO PODER.

O nazismo no poder  dictadura autoritaria e agresiva  III Reich (1933-1945).

O control absoluto do poder foi conseguido de forma rápida (xaneiro 1933- agosto 34), fases:

 Incendio do Reichtag ( parlamento alemán), provocado polos propios nazis  Parlamento concédelle á Hitler plenos poderes  inculpación dos comunistas coma responsables do incendio  ilegalización e represión Partido Comunista.

 Plenos poderes de Hitler  suspensión garantías constitucionais  prohibición e persecución do resto de partidos.

 Morte do presidente da república, Hindenburg (agosto 1934)  Hitler concentra na súa persoa os cargos de chanceler e presidente da República  Führer.

 Noite dos coitelos longos  depuración das SA (Seccións de Asalto do Partido nazi = anticapitalistas e partidarios medidas socializantes)  pleno control do partido por Hitler.

Medidas do III Reich:

 Económicas : superar o colapso de 1929  autarquía económica e prioridade da industria pesada, obras públicas e rearme  aumento da producción económica, control da inflación e espectacular descenso do paro  pleno emprego  Resultados desiguais:

a) Beneficiarios : grande burguesía industrial e financeira (Krupp e Thyssen).

b) Traballadores : perda liberdades e salarios estancados, pero pleno emprego.

 Sociais: nazificación da sociedade alemana  control social e antisemitismo:

a) Control social: por medio de manipulación e propaganda (Goebbels) e polícia política (Gestapo)  persecución da oposición  queima de libros e exilio intelectuais (Einstein…), papel da muller subordinada ao home (fillos, Igrexa e cociña).

b) Antisemitismo: aplícase dende o acceso ao poder, fases:

 Boicot aos negocios xudeus (desde 1933).

 Leis de Nuremberg (1935): excluían aos xudeus da cidadanía alemana e impedían matrimonios mixtos.

 Noite dos cristais rotos (1938): destrucción de miles de sinagogas, negocios e detención e asasinato multitude de xudeus.

 Solución final: deportación e exterminio sistemático de xudeus.

 Política exterior: basada no rechazo e esixencia de revisión do Tratado de Versalles  volta ás fronteiras anteriores a 1919 e expansión hacia o leste  Gran Reich alemán  conquista dun espazo vital a costa dos pobos eslavos e destrucción dos máximos inimigos do nazismo: o bolxevismo e o xudaísmo  futura desaparición da URSS.