UNIDADE 7 POBOACIÓN Borja Campos Seijo I.E.S. García Barbón (Verín)

FONTES DEMOGRÁFICAS - Xeografía da pob  estudio relacións pob e espazo, apoiándose noutras ciencias como a Demografía = estudio cuantitativo da pob a partir datos de fontes demográficas:  Censo : reconto individualizado da pob dun país nun momento dado. Recolle datos demográficos, ec e soc: nº, sexo, idade, estado civil, lugar nacemento, características ec… Realizado cada 10 anos (en anos acabados en 1), o último en 2001 (40,8 millóns de residentes en España).  Padrón municipal : rexistro de veciños de concellos, recollendo datos demográficos, ec e soc da pob. Documento dinámico que se actualiza o 1 de xaneiro de cada ano  Diverxencias co censo pola duplicidade de datos nos concellos (41,8 millóns en 2002). - Outras fontes demográficas: estatísticas (Anuarios Instituto Nacional Estadística, INE) ou enquisas (EPA = Enquisa pob activa).

- Xeografía da pob  estudio relacións pob e espazo, apoiándose noutras ciencias como a Demografía = estudio cuantitativo da pob a partir datos de fontes demográficas:

 Censo : reconto individualizado da pob dun país nun momento dado. Recolle datos demográficos, ec e soc: nº, sexo, idade, estado civil, lugar nacemento, características ec… Realizado cada 10 anos (en anos acabados en 1), o último en 2001 (40,8 millóns de residentes en España).

 Padrón municipal : rexistro de veciños de concellos, recollendo datos demográficos, ec e soc da pob. Documento dinámico que se actualiza o 1 de xaneiro de cada ano  Diverxencias co censo pola duplicidade de datos nos concellos (41,8 millóns en 2002).

- Outras fontes demográficas: estatísticas (Anuarios Instituto Nacional Estadística, INE) ou enquisas (EPA = Enquisa pob activa).

DISTRIBUCIÓN DA POBOACIÓN Os + de 40 millóns de hab (40,8 no censo 2001) distribúense irregularmente polo territorio  densidade de pob (relación pob e espazo) = hab/Km ². Densidade media española = 83 hab/Km ². Pero con claros desequilibrios territoriais entre zonas concentradas que superan a media (Madrid, periferia peninsular, Bal e Can), e outras que non a alcanzan (interior e áreas de montaña).

Os + de 40 millóns de hab (40,8 no censo 2001) distribúense irregularmente polo territorio  densidade de pob (relación pob e espazo) = hab/Km ².

Densidade media española = 83 hab/Km ². Pero con claros desequilibrios territoriais entre zonas concentradas que superan a media (Madrid, periferia peninsular, Bal e Can), e outras que non a alcanzan (interior e áreas de montaña).

Evolución desta pob:  Orixe : de desequilibrios remóntanse á Idade Moderna, ao S. XVI  densidades + altas no centro-norte peninsular. Crise ec e demográfica S.XVII afectou sobre todo a Castela  mov de pob hacia periferias.  S.XIX : consolidación desequilibrios   Madrid (capital e centro ec) e periferias, por crec natural (Gal, And…), ou por industrialización (Ast, Eus e Cat…). Interior  efectivos.  S. XX :  desequilibrios, sobre todo a partir 1960, por desenvolvemento áreas industriais da periferia e turísticas mediterráneas e insulares por migracións interiores (éxodo rural).  1975-década 90 :  diferencias por crise ec  reestructuración industrial  desindustrialización de áreas desenvolvidas e diminución de migracións dende as áreas + atrasadas.  Actualidade : primacía servizos, difusión espacial da industria, mecanización agricultura e desenvolvemento endóxeno  consolidación pob en Madrid, eixes mediterráneo e do Ebro. Forte descenso en áreas en crise por reestructuración (franxa cantábrica, Huelva…).

Evolución desta pob:

 Orixe : de desequilibrios remóntanse á Idade Moderna, ao S. XVI  densidades + altas no centro-norte peninsular. Crise ec e demográfica S.XVII afectou sobre todo a Castela  mov de pob hacia periferias.

 S.XIX : consolidación desequilibrios   Madrid (capital e centro ec) e periferias, por crec natural (Gal, And…), ou por industrialización (Ast, Eus e Cat…). Interior  efectivos.

 S. XX :  desequilibrios, sobre todo a partir 1960, por desenvolvemento áreas industriais da periferia e turísticas mediterráneas e insulares por migracións interiores (éxodo rural).

 1975-década 90 :  diferencias por crise ec  reestructuración industrial  desindustrialización de áreas desenvolvidas e diminución de migracións dende as áreas + atrasadas.

 Actualidade : primacía servizos, difusión espacial da industria, mecanización agricultura e desenvolvemento endóxeno  consolidación pob en Madrid, eixes mediterráneo e do Ebro. Forte descenso en áreas en crise por reestructuración (franxa cantábrica, Huelva…).

INDICADORES DEMOGRÁFICOS

1. RÉXIMES DEMOGRÁFICOS. - Na evolución da pob. española distínguense diversas etapas ou réximes demográficos: antigo, transición demográfica e réxime demográfico moderno. 1.1. Réxime demográfico antigo (ata principios S.XIX): - Altas taxas de natalidade e mortalidade  crecemento natural baixo. a) Natalidade : valores elevados( a pesar de certo descenso a finais do S.XIX). Causas:  Predominio economía e sociedade rurais, nas que os fillos = riqueza, por baratos, comezaban a traballar axiña e mantiñan dos pais.  Inexistencia sist anticonceptivos eficaces  + habitual = retraso idade matrimonio  acurtamento periodo fértil   nº fillos. b) Mortalidade : elevada e oscilante (certo descenso a finais S.XIX). Causas:  Baixo nivel de vida: dieta alimentaria escasa e desequilibrada por baixa productividade agraria de subsistencia  malnutrición da maioría da pob.

1. RÉXIMES DEMOGRÁFICOS.

- Na evolución da pob. española distínguense diversas etapas ou réximes demográficos: antigo, transición demográfica e réxime demográfico moderno.

1.1. Réxime demográfico antigo (ata principios S.XIX):

- Altas taxas de natalidade e mortalidade  crecemento natural baixo.

a) Natalidade : valores elevados( a pesar de certo descenso a finais do S.XIX). Causas:

 Predominio economía e sociedade rurais, nas que os fillos = riqueza, por baratos, comezaban a traballar axiña e mantiñan dos pais.

 Inexistencia sist anticonceptivos eficaces  + habitual = retraso idade matrimonio  acurtamento periodo fértil   nº fillos.

b) Mortalidade : elevada e oscilante (certo descenso a finais S.XIX). Causas:

 Baixo nivel de vida: dieta alimentaria escasa e desequilibrada por baixa productividade agraria de subsistencia  malnutrición da maioría da pob.

 Precarias condicións hixiénico-sanitarias: destacan enfermidades infecciosas (tuberculose, gripe, cólera, peste…), favorecidas por atraso mediciña e a falta de hixiene persoal e pública (tardío establecemento auga potable, sumidoiros…).  Ademáis da mortalidade xeral había momentos de mortalidade catastrófica por epidemias, guerras e malas colleitas.  Mortalidade infantil: valores elevados (200 ‰) tanto neonatais (- de 4 meses) por problemas parto ou defectos conxénitos ou postneonatais (entre 4 meses e ano) por infeccións e desnutrición. c) Resultado: Crecemento natural = baixo por altas taxas de nat e mor, con oscilacións por periodos mortalidade catastrófica.

 Precarias condicións hixiénico-sanitarias: destacan enfermidades infecciosas (tuberculose, gripe, cólera, peste…), favorecidas por atraso mediciña e a falta de hixiene persoal e pública (tardío establecemento auga potable, sumidoiros…).

 Ademáis da mortalidade xeral había momentos de mortalidade catastrófica por epidemias, guerras e malas colleitas.

 Mortalidade infantil: valores elevados (200 ‰) tanto neonatais (- de 4 meses) por problemas parto ou defectos conxénitos ou postneonatais (entre 4 meses e ano) por infeccións e desnutrición.

c) Resultado: Crecemento natural = baixo por altas taxas de nat e mor, con oscilacións por periodos mortalidade catastrófica.

1.2. Transición demográfica (1900-1975). Transición demográfica = paso entre réxime demográfico antigo e actual. Inicio en España con retraso con respecto a Europa occ e con duración menor, pero maior intensidade  brusco descenso mortalidade e suave descenso natalidade  crecemento natural elevado. A) Mortalidade : descenso considerable e constante, agás periodos de mortalidade catastrófica (gripe de 1918 e Guerra Civil 36-39). Causas:  Avances médicos e sanitarios: vacinas, antibióticos (desaparición epidemias catastróficas e reducción infecciosas), nacementos en clínicas (   mortalidade en partos), extensión da sanidade pública (seguridade social) e mellora hixiene persoal e pública.  Aumento nivel de vida  mellora da dieta a partir de 1960.  Incremento nivel educativo e cultural  maior prevención.

1.2. Transición demográfica (1900-1975).

Transición demográfica = paso entre réxime demográfico antigo e actual. Inicio en España con retraso con respecto a Europa occ e con duración menor, pero maior intensidade  brusco descenso mortalidade e suave descenso natalidade  crecemento natural elevado.

A) Mortalidade : descenso considerable e constante, agás periodos de mortalidade catastrófica (gripe de 1918 e Guerra Civil 36-39). Causas:

 Avances médicos e sanitarios: vacinas, antibióticos (desaparición epidemias catastróficas e reducción infecciosas), nacementos en clínicas (   mortalidade en partos), extensión da sanidade pública (seguridade social) e mellora hixiene persoal e pública.

 Aumento nivel de vida  mellora da dieta a partir de 1960.

 Incremento nivel educativo e cultural  maior prevención.

B) Natalidade: descenso suave e continuo, alternando periodos de decrecemento e outros de recuperación:  Anos 20 : recuperación natalidade por prosperidade ec.  1930-56 : descenso nat debido a crise ec (Gran Depresión a partir 1929), inestabilidade pol da IIª República (31-36), Guerra Civil (subnatalidade) e posguerra (1940-55) por exilio decenas de miles de persoas e dificultades ec da autarquía e illamento internacional. Pol pronatalista de Franco (prohibición anticonceptivos, apoio familia numerosa…) non foi suficiente para frear descenso.  1956-65 : recuperación natalidade (baby boom) grazas a desenvolvemento ec e fin bloqueo internacional.  1965-75: decenso nat por por final éxodo rural e problemas de escaseza de vivendas nas cidades. C) Crecemento natural: alto por descenso considerable da mortalidade (sobre todo entre 1920-70), mentre natalidade descendeu lentamente (agás 2 máximos citados). Desde 1970  crecemento natural por en valores baixos e a natalidade diminuía + axiña.

B) Natalidade: descenso suave e continuo, alternando periodos de decrecemento e outros de recuperación:

 Anos 20 : recuperación natalidade por prosperidade ec.

 1930-56 : descenso nat debido a crise ec (Gran Depresión a partir 1929), inestabilidade pol da IIª República (31-36), Guerra Civil (subnatalidade) e posguerra (1940-55) por exilio decenas de miles de persoas e dificultades ec da autarquía e illamento internacional. Pol pronatalista de Franco (prohibición anticonceptivos, apoio familia numerosa…) non foi suficiente para frear descenso.

 1956-65 : recuperación natalidade (baby boom) grazas a desenvolvemento ec e fin bloqueo internacional.

 1965-75: decenso nat por por final éxodo rural e problemas de escaseza de vivendas nas cidades.

C) Crecemento natural: alto por descenso considerable da mortalidade (sobre todo entre 1920-70), mentre natalidade descendeu lentamente (agás 2 máximos citados). Desde 1970  crecemento natural por en valores baixos e a natalidade diminuía + axiña.

1.3 Réxime demográfico actual. - Características: baixas taxas mortalidade e natalidade  crecemento vexetativo escaso. a) Natalidade : baixa desde 1975, descenso + tardío e brusco que no resto dos países europeos  taxa natalidade moi baixa (1% = 10 ‰ en 2001) e baixo índice sintético de fecundidade (1,24 fillos por muller). Nos últimos tempos recuperación grazas á inmigración (pob con taxas + altas). Causas da baixa natalidade:  Situación ec tras crise de 1975 :  paro, precarización contratos laborais, alto prezo de vivenda e aluguer  redución nacementos, retraso idade matrimonio co acurtamento idade fértil da muller, imposibilidade de emancipación dos mozos/as, incompatibilidade para mulleres de fillo/traballo…  Cambios nas mentalidades da sociedade española: dende transición á democracia (1975)   influencia relixiosa, legalización anticonceptivos, despenalización do aborto, incorporación da muller ao traballo (pospoñen maternidade por boa situación laboral), xurdimento formas familiares alleas á tradicional (cohabitación, homosexuais, monoparentais, maternidade en solitario).

1.3 Réxime demográfico actual.

- Características: baixas taxas mortalidade e natalidade  crecemento vexetativo escaso.

a) Natalidade : baixa desde 1975, descenso + tardío e brusco que no resto dos países europeos  taxa natalidade moi baixa (1% = 10 ‰ en 2001) e baixo índice sintético de fecundidade (1,24 fillos por muller). Nos últimos tempos recuperación grazas á inmigración (pob con taxas + altas). Causas da baixa natalidade:

 Situación ec tras crise de 1975 :  paro, precarización contratos laborais, alto prezo de vivenda e aluguer  redución nacementos, retraso idade matrimonio co acurtamento idade fértil da muller, imposibilidade de emancipación dos mozos/as, incompatibilidade para mulleres de fillo/traballo…

 Cambios nas mentalidades da sociedade española: dende transición á democracia (1975)   influencia relixiosa, legalización anticonceptivos, despenalización do aborto, incorporación da muller ao traballo (pospoñen maternidade por boa situación laboral), xurdimento formas familiares alleas á tradicional (cohabitación, homosexuais, monoparentais, maternidade en solitario).

Aumento nivel vida e nivel cultural : cambio na valoración dos fillos  xa non protección fronte á vellez por extensión protección social  importancia formación (obligatoria hasta 16 anos)   gastos. Formación e aspiración mellora calidade e nivel de vida compiten (e impoñense en moitos casos) a gastos e dedicación que requiren os fillos. b) Mortalidade: mantense en cifras baixas (9 ‰ en 2001), a partir de 1981 ascende relativamente por avellentamento da pob, por aumento esperanza de vida  aumento número de anciáns (cada vez maior porcentaxe da pob española).

Aumento nivel vida e nivel cultural : cambio na valoración dos fillos  xa non protección fronte á vellez por extensión protección social  importancia formación (obligatoria hasta 16 anos)   gastos. Formación e aspiración mellora calidade e nivel de vida compiten (e impoñense en moitos casos) a gastos e dedicación que requiren os fillos.

b) Mortalidade: mantense en cifras baixas (9 ‰ en 2001), a partir de 1981 ascende relativamente por avellentamento da pob, por aumento esperanza de vida  aumento número de anciáns (cada vez maior porcentaxe da pob española).

 Mortalidade xeral: cambio causas  xa non infecciosas, senón cardiovasculares, cancro e accidentes estrada (mozos/as). Maior esperanza de vida  maior incidencia enfermidades dexenerativas (Alzheimer, demencia senil).  Mortalidade infantil: moi baixa, principalmente neonatal (complicacións parto, malformacións…).  Descenso mortalidade, variable en función: ♂♀ Sexos: esperanza de vida maior nas mulleres, por causas biolóxicas e socioculturais  estilo de vida distinto con menor risco (traballos menor desgaste físico e accidentes, menor incidencia hábitos nocivos como alcohol e tabaco…).  Profesións: mortalidade é maior canto menor é nivel cualificacións e nivel social (maior perigo accidentes laborais e desgaste…). c) Crecemento natural: moi baixo por baixas taxas nat e mor (1,1‰ en 2001).

 Mortalidade xeral: cambio causas  xa non infecciosas, senón cardiovasculares, cancro e accidentes estrada (mozos/as). Maior esperanza de vida  maior incidencia enfermidades dexenerativas (Alzheimer, demencia senil).

 Mortalidade infantil: moi baixa, principalmente neonatal (complicacións parto, malformacións…).

 Descenso mortalidade, variable en función:

♂♀ Sexos: esperanza de vida maior nas mulleres, por causas biolóxicas e socioculturais  estilo de vida distinto con menor risco (traballos menor desgaste físico e accidentes, menor incidencia hábitos nocivos como alcohol e tabaco…).

 Profesións: mortalidade é maior canto menor é nivel cualificacións e nivel social (maior perigo accidentes laborais e desgaste…).

c) Crecemento natural: moi baixo por baixas taxas nat e mor (1,1‰ en 2001).

2. DESEQUILIBRIOS TERRITORIAIS NOS MOVEMENTOS NATURAIS. - Diferencias na estructura por idades (grao de mocidade e avellentamento da pob  2 tipos de rexións.  CCAA con taxas de natalidade superior á media:  pob + nova por ter tradicionalmente taxas de nat altas (Andalucía, Mur, Bal, Can, cidades autónomas) ou por desenvolvemento ec  inmigración (Mad, Cat, Val…).  Taxas de mortalidade inferiores á media (por predominio mozos)  Crecemento natural positivo.  CCAA con taxas de nat inferior á media:  pob + avellentada por forte emigración (Galicia e interior) ou por forte reconversión industrial (cornixa cantábrica: Ast, Can…).  Taxas de mort superiores á media (por predominio vellos).  Crecemento natural negativo.

2. DESEQUILIBRIOS TERRITORIAIS NOS MOVEMENTOS NATURAIS.

- Diferencias na estructura por idades (grao de mocidade e avellentamento da pob  2 tipos de rexións.

 CCAA con taxas de natalidade superior á media:

 pob + nova por ter tradicionalmente taxas de nat altas (Andalucía, Mur, Bal, Can, cidades autónomas) ou por desenvolvemento ec  inmigración (Mad, Cat, Val…).

 Taxas de mortalidade inferiores á media (por predominio mozos)

 Crecemento natural positivo.

 CCAA con taxas de nat inferior á media:

 pob + avellentada por forte emigración (Galicia e interior) ou por forte reconversión industrial (cornixa cantábrica: Ast, Can…).

 Taxas de mort superiores á media (por predominio vellos).

 Crecemento natural negativo.

COMENTARIO DE PIRÁMIDE DE POBOACIÓN Pirámide de poboación = gráfica que mostra estructura de pob por sexo e idade. 1. COMENTARIO. a) Comentario de estructura por sexo. - Constatación de superioridade de homes ao nacer  taxa de masculinidade = (Nº homes x 100)/ Nº mulleres). - Indicar momento en que maior mortalidade masculina  equiparación ambos sexos e superioridade de efectivos nas anciás. - Explicar causas maior esperanza de vida de mulleres e maior mortalidade masculina (estlilo de vida, guerras…).

Pirámide de poboación = gráfica que mostra estructura de pob por sexo e idade.

1. COMENTARIO.

a) Comentario de estructura por sexo.

- Constatación de superioridade de homes ao nacer  taxa de masculinidade = (Nº homes x 100)/ Nº mulleres).

- Indicar momento en que maior mortalidade masculina  equiparación ambos sexos e superioridade de efectivos nas anciás.

- Explicar causas maior esperanza de vida de mulleres e maior mortalidade masculina (estlilo de vida, guerras…).

b) Comentario da estructura por idade. Determinar a estructura por idades a partir de:  Porcentaxe de mozos (0-14), adultos (15-64) e anciáns (+ de 65).  Forma da pirámide: triangular, campá e bulbo.  Triangular: indica poboación nova (os mozos superan o 35% e os anciáns menos do 5%)  base ancha por altas taxas de nat e cúspide estreita por altas taxas de mortalidade e baixa esperanza vida. Sinalar causas das altas taxas e consecuencias de predominio de mozos (forte demanda traballo  elevado paro  emigración.

b) Comentario da estructura por idade.

Determinar a estructura por idades a partir de:

 Porcentaxe de mozos (0-14), adultos (15-64) e anciáns (+ de 65).

 Forma da pirámide: triangular, campá e bulbo.

 Triangular: indica poboación nova (os mozos superan o 35% e os anciáns menos do 5%)  base ancha por altas taxas de nat e cúspide estreita por altas taxas de mortalidade e baixa esperanza vida. Sinalar causas das altas taxas e consecuencias de predominio de mozos (forte demanda traballo  elevado paro  emigración.

 Campá: indica poboación adulta ou estancada. Base menos ancha por menor natalidade. Poboación diminúe lentamente cara a cúspide por taxas de mortalidade baixas  acumulación de adultos e porcentaxes non moi elevados de mozos (entre 25 e 35%) e de anciáns (de 5 a 12%). Indicar causas de recorte nat e baixa mort e consecuencias predominio adultos (predominio activos e pouca pob dependente

 Campá: indica poboación adulta ou estancada. Base menos ancha por menor natalidade. Poboación diminúe lentamente cara a cúspide por taxas de mortalidade baixas  acumulación de adultos e porcentaxes non moi elevados de mozos (entre 25 e 35%) e de anciáns (de 5 a 12%). Indicar causas de recorte nat e baixa mort e consecuencias predominio adultos (predominio activos e pouca pob dependente

 Bulbo: poboación envellecida. Base estreita por natalidade baixa e en descenso. Porcentaxe elevada de anciáns (+ de 12%) por incremento esperanza de vida. Explicar causas do envellecemento e consecuencias (problemas nas pensións, pol de asistencia social). c) Comentario de sucesos demográficos significativos. - Sucesos demográficos (feitos históricos)  entrantes e saíntes no perfil da pirámide:  Entrantes: indican perda de pob, por subnatalidade ou aumento da mortalidade por guerras, fames e epidemias, ou emigración. Guerras  2 entrantes na pirámides: a) mortos da guerra (entre 20 e 30 anos antes da guerra = poboación en idade de combater no momento da contenda). b) non nacidos pola guerra = subnatalidade por morte de mozos en idade de procrear (entrantes que coinciden cos anos da guerra). Entrantes  xeración pequena  reflexo en entrante 20 ou 30 anos (idade procrear) + abaixo, xa que como son unha xeración menos numerosa, o total de fillos é tamén menor.

 Bulbo: poboación envellecida. Base estreita por natalidade baixa e en descenso. Porcentaxe elevada de anciáns (+ de 12%) por incremento esperanza de vida. Explicar causas do envellecemento e consecuencias (problemas nas pensións, pol de asistencia social).

c) Comentario de sucesos demográficos significativos.

- Sucesos demográficos (feitos históricos)  entrantes e saíntes no perfil da pirámide:

 Entrantes: indican perda de pob, por subnatalidade ou aumento da mortalidade por guerras, fames e epidemias, ou emigración.

Guerras  2 entrantes na pirámides:

a) mortos da guerra (entre 20 e 30 anos antes da guerra = poboación en idade de combater no momento da contenda).

b) non nacidos pola guerra = subnatalidade por morte de mozos en idade de procrear (entrantes que coinciden cos anos da guerra).

Entrantes  xeración pequena  reflexo en entrante 20 ou 30 anos (idade procrear) + abaixo, xa que como son unha xeración menos numerosa, o total de fillos é tamén menor.

 Saíntes: indican incremento da poboación, por diversas causas  baby boom posbélico, desenvolvemento ec, inmigración  provocan xeración “avultada” 20 ou 30 anos + abaixo, cando chegan a idade de casar e ter fillos: como son máis o nº de fillos é maior.

 Saíntes: indican incremento da poboación, por diversas causas  baby boom posbélico, desenvolvemento ec, inmigración  provocan xeración “avultada” 20 ou 30 anos + abaixo, cando chegan a idade de casar e ter fillos: como son máis o nº de fillos é maior.

MOVEMENTOS MIGRATORIOS - Migracións = mov de poboación no espazo  2 tipos:  Emigración: saída de pob desde lugar de orixe.  Inmigración: chegada de pob a un lugar de destino. - Saldo migratorio = Inmigración – Emigración. Se é positiva crece a pob, se é negativa decrece. - En función do espazo, distinguimos outros 2 tipos:  Interiores: dentro do propio país.  Exteriores: cruzando fronteiras do país de orixe. 1. MIGRACIÓNS INTERIORES. Distinguimos tradicionais e actuais. 1.1 Migracións interiores tradicionais. - Entre fin S. XIX e crise 1975, protagonizadas por campesiños, que se dirixiron sobre todo ás grandes cidades industrializadas (éxodo rural).

- Migracións = mov de poboación no espazo  2 tipos:

 Emigración: saída de pob desde lugar de orixe.

 Inmigración: chegada de pob a un lugar de destino.

- Saldo migratorio = Inmigración – Emigración. Se é positiva crece a pob, se é negativa decrece.

- En función do espazo, distinguimos outros 2 tipos:

 Interiores: dentro do propio país.

 Exteriores: cruzando fronteiras do país de orixe.

1. MIGRACIÓNS INTERIORES.

Distinguimos tradicionais e actuais.

1.1 Migracións interiores tradicionais.

- Entre fin S. XIX e crise 1975, protagonizadas por campesiños, que se dirixiron sobre todo ás grandes cidades industrializadas (éxodo rural).

- 2 tipos de migracións tradicionais: a) Migracións estacionais e temporais:  Auxe entre finais S. XIX e década de 1960.  Protagonistas: campesiños/as.  Desprazamentos estacionais a outras áreas rurais para realizar labores agrarias (vendima, sega…) ou desprazamentos á cidade en épocas de pouco traballo agrario para traballar noutros sectores (construción). b) Éxodo rural:  Entre 1900 e crise 1975.  Migración desde áreas rurais a urbanas de longa duración ou definitivas.  Emigrantes procedentes áreas atrasadas con predominio primario (Gal, And, interior peninsular)  zonas industriais de Cat, Eus e Mad, e despois ás áreas turísticas (Levante, arquipélagos…), en busca de traballo, mellores salarios e calidade de vida.

- 2 tipos de migracións tradicionais:

a) Migracións estacionais e temporais:

 Auxe entre finais S. XIX e década de 1960.

 Protagonistas: campesiños/as.

 Desprazamentos estacionais a outras áreas rurais para realizar labores agrarias (vendima, sega…) ou desprazamentos á cidade en épocas de pouco traballo agrario para traballar noutros sectores (construción).

b) Éxodo rural:

 Entre 1900 e crise 1975.

 Migración desde áreas rurais a urbanas de longa duración ou definitivas.

 Emigrantes procedentes áreas atrasadas con predominio primario (Gal, And, interior peninsular)  zonas industriais de Cat, Eus e Mad, e despois ás áreas turísticas (Levante, arquipélagos…), en busca de traballo, mellores salarios e calidade de vida.

 Distinguimos 3 etapas no éxodo rural:  1º ⅓ S. XX: enfermidades vexetais (filoxera en vides) e mecanización labores agrícolas  exceso de man de obra  éxodo rural, favorecido por oferta de traballo abundante nas zonas industriais.  G. Civil e posguerra (1936-50):  éxodo rural por destruccións e dificultades ec na posguerra, ademáis de fomento permanencia no campo por autoridades franquistas.  Entre 1950-75: máxima incidencia éxodo rural. Causas: crecemento pob (baby boom), mecanización agricultura, auxe da industria e turismo de sol e praia nos 60   demanda de man de obra  zonas inmigratorias = 2 eixes: Mediterráneo (Cat, Val e Bal), e Ebro (desde Eus a Cat) e Madrid. A partir 1975  éxodo rural.

 Distinguimos 3 etapas no éxodo rural:

 1º ⅓ S. XX: enfermidades vexetais (filoxera en vides) e mecanización labores agrícolas  exceso de man de obra  éxodo rural, favorecido por oferta de traballo abundante nas zonas industriais.

 G. Civil e posguerra (1936-50):  éxodo rural por destruccións e dificultades ec na posguerra, ademáis de fomento permanencia no campo por autoridades franquistas.

 Entre 1950-75: máxima incidencia éxodo rural. Causas: crecemento pob (baby boom), mecanización agricultura, auxe da industria e turismo de sol e praia nos 60   demanda de man de obra  zonas inmigratorias = 2 eixes: Mediterráneo (Cat, Val e Bal), e Ebro (desde Eus a Cat) e Madrid. A partir 1975  éxodo rural.

1.2 Migracións interiores actuais. - A partir crise 1975  novo sistema migratorio. Trazos:  Procedencia : xa non maioritariamente rural, senón de concellos urbanos, sobre todo grandes.  Destino:   migracións entre CCAA (maioría hacia arco Mediterráneo e Eixe do Ebro)   migracións intracomunitarias e intraprovinciais, normalmente hacia as zonas + desenvolvidas da rexión.   atracción de grandes concellos urbanos e industriais e  medianos e pequenos.  Causas e tipos: a) Residenciais: cambio de residencia, normalmente intraurbanas entre cidade e áreas metropolitanas, por búsqueda de vivendas baratas ou calidade ambiental. b) Laborais: por traballo, protagonizadas por adultos novos. 2 tipos: - Traballadores pouco cualificados desde áreas rurais atrasadas e cidades industriais en declive hacia zonas + desenvolvidas ec. - Traballadores cualificados do terciario desde núcleos urbanos a grandes centros terciarios

1.2 Migracións interiores actuais.

- A partir crise 1975  novo sistema migratorio. Trazos:

 Procedencia : xa non maioritariamente rural, senón de concellos urbanos, sobre todo grandes.

 Destino:

  migracións entre CCAA (maioría hacia arco Mediterráneo e Eixe do Ebro)

  migracións intracomunitarias e intraprovinciais, normalmente hacia as zonas + desenvolvidas da rexión.

  atracción de grandes concellos urbanos e industriais e  medianos e pequenos.

 Causas e tipos:

a) Residenciais: cambio de residencia, normalmente intraurbanas entre cidade e áreas metropolitanas, por búsqueda de vivendas baratas ou calidade ambiental.

b) Laborais: por traballo, protagonizadas por adultos novos. 2 tipos:

- Traballadores pouco cualificados desde áreas rurais atrasadas e cidades industriais en declive hacia zonas + desenvolvidas ec.

- Traballadores cualificados do terciario desde núcleos urbanos a grandes centros terciarios

c) Migracións de retorno rural: regreso de pob a municipios rurais, protagonizadas por antigos emigrantes xubilados e tamén por poboación que cambia a súa forma de vida urbana por rural (parellas mozas ou con fillos). d) Movementos habituais de pob: desprazamentos periódicos por traballo ou lecer. Destacan mov pendulares entre lugar de residencia e traballo, sobre todo desde periferia a centro de cidades por suburbanización = traslado de residencia de centros urbanos a coroas metropolitanas ou áreas rurais grazas ás melloras en transportes e comunicacións.

c) Migracións de retorno rural: regreso de pob a municipios rurais, protagonizadas por antigos emigrantes xubilados e tamén por poboación que cambia a súa forma de vida urbana por rural (parellas mozas ou con fillos).

d) Movementos habituais de pob: desprazamentos periódicos por traballo ou lecer. Destacan mov pendulares entre lugar de residencia e traballo, sobre todo desde periferia a centro de cidades por suburbanización = traslado de residencia de centros urbanos a coroas metropolitanas ou áreas rurais grazas ás melloras en transportes e comunicacións.

1.3 Consecuencias das migracións interiores. - Migracións interiores  2 tipos de consecuencias: a) Migracións interiores tradicionais :  Pto de vista demográfico : migracións  desequilibrios rexionais de pob  baleirado no interior e grandes densidades na periferia. Migracións  variacións estructura por idade xa que emigran sobre todo mozos.  Pto vista ec: nas áreas rurais nun 1º momento a emigración   aumento de recursos para pob. Pero co tempo   productividade. Nas áreas urbanas, a inmigración masiva  conxestión  problemas de solo, vivenda, circulación…  Social: problemas de asimilación de valores urbanos para sociedade rural.  Ambiental: nas zonas de procedencia  abandono e deterioro ecosistemas tradicionais. Nas zonas de chegada  crecemento acelerado  problemas ambientais.

1.3 Consecuencias das migracións interiores.

- Migracións interiores  2 tipos de consecuencias:

a) Migracións interiores tradicionais :

 Pto de vista demográfico : migracións  desequilibrios rexionais de pob  baleirado no interior e grandes densidades na periferia. Migracións  variacións estructura por idade xa que emigran sobre todo mozos.

 Pto vista ec: nas áreas rurais nun 1º momento a emigración   aumento de recursos para pob. Pero co tempo   productividade. Nas áreas urbanas, a inmigración masiva  conxestión  problemas de solo, vivenda, circulación…

 Social: problemas de asimilación de valores urbanos para sociedade rural.

 Ambiental: nas zonas de procedencia  abandono e deterioro ecosistemas tradicionais. Nas zonas de chegada  crecemento acelerado  problemas ambientais.

b) Migracións interiores actuais :  Residenciais : migracións  avellentamento das áreas urbanas centrais emisoras e  poboación nas periferias receptoras  dotacións de equipamentos e servizos.  Laborais:  aumentan desequilibrios demográficos e ec no interior das provincias e CCAA.  Retorno rural :  sobreavellentamento da pob nas zonas rurais receptoras (retorno xubilados), pero tamén efectos positivos = instalación de parellas neorrurais no campo con fillos (mantemento escolas…).  Mov pendulares : por traballo  problemas de circulación nos accesos a grandes cidades en hora punta.

b) Migracións interiores actuais :

 Residenciais : migracións  avellentamento das áreas urbanas centrais emisoras e  poboación nas periferias receptoras  dotacións de equipamentos e servizos.

 Laborais:  aumentan desequilibrios demográficos e ec no interior das provincias e CCAA.

 Retorno rural :  sobreavellentamento da pob nas zonas rurais receptoras (retorno xubilados), pero tamén efectos positivos = instalación de parellas neorrurais no campo con fillos (mantemento escolas…).

 Mov pendulares : por traballo  problemas de circulación nos accesos a grandes cidades en hora punta.

2. MIGRACIÓNS EXTERIORES. - Movementos de poboación fóra das fronteiras do propio país. - Desde ½ S. XIX ata crise ec de 1975 España foi un país de emigrantes con destino hacia América e Europa occ. principalmente. - A partir 1975, parálisis emigración exterior  España = país de inmigración. 2.1 Emigración transoceánica. Emigración transoceánica dirixiuse principalmente a América Latina e secundariamente a EEUU, Canadá… 2 etapas de auxe e 2 de crise: a) 1ª etapa de auxe (desde ½ S. XIX ata a 1ª GM):  Causas : estructura agraria dos lugares de orixe (áreas atrasadas, minifundistas, alta densidade de pob)  ingresos e traballo insuficientes  emigración.  Perfil do emigrante : home, adicado á agricultura e baixa cualificación.  Procedencia : rexións atlánticas (Gal, Ast, Can…).  Destino: América Latina (Arxentina, Cuba, Brasil…) para traballar en actividades agrícolas, sobre todo.

2. MIGRACIÓNS EXTERIORES.

- Movementos de poboación fóra das fronteiras do propio país.

- Desde ½ S. XIX ata crise ec de 1975 España foi un país de emigrantes con destino hacia América e Europa occ. principalmente.

- A partir 1975, parálisis emigración exterior  España = país de inmigración.

2.1 Emigración transoceánica.

Emigración transoceánica dirixiuse principalmente a América Latina e secundariamente a EEUU, Canadá…

2 etapas de auxe e 2 de crise:

a) 1ª etapa de auxe (desde ½ S. XIX ata a 1ª GM):

 Causas : estructura agraria dos lugares de orixe (áreas atrasadas, minifundistas, alta densidade de pob)  ingresos e traballo insuficientes  emigración.

 Perfil do emigrante : home, adicado á agricultura e baixa cualificación.

 Procedencia : rexións atlánticas (Gal, Ast, Can…).

 Destino: América Latina (Arxentina, Cuba, Brasil…) para traballar en actividades agrícolas, sobre todo.

b) 1ª etapa de crise (periodo entreguerras, 1914-1945):  Causas: - Inseguridade creada por IªGM. - Crise ec de 1929  peche de fronteiras á inmigración  cotas anuais en América Latina. - Guerra civil española (1936-1939) e posguerra  escaseza de transporte e dificultades para saír ao exterior polo bloqueo internacional a España e pol populacionista fomentada polo franquismo para conseguir reconstrución. c) 2ª etapa de auxe (1945-1960):  Causas: - Autorización para saír libremente de España a partir de 1946. - O levantamento do illamento internacional por parte da ONU en 1949 (grazas a EEUU e Vaticano).  Procedencia: Galicia e Canarias. Descenso da emigración asturiana por industrialización da rexión.  Destino: Venezuela (por postos de traballo relacionados co petróleo), Arxentina, Brasil.  Perfil do emigrante: con maior cualificación que na etapa anterior (agricultores preparados, obreiros e técnicos industriais)   corrente migratoria. d) 2ª etapa de crise (desde 1960):  Causas: - Competencia coa emigración a Europa  cifras baixas e predominio de retornos.

b) 1ª etapa de crise (periodo entreguerras, 1914-1945):

 Causas:

- Inseguridade creada por IªGM.

- Crise ec de 1929  peche de fronteiras á inmigración  cotas anuais en América Latina.

- Guerra civil española (1936-1939) e posguerra  escaseza de transporte e dificultades para saír ao exterior polo bloqueo internacional a España e pol populacionista fomentada polo franquismo para conseguir reconstrución.

c) 2ª etapa de auxe (1945-1960):

 Causas:

- Autorización para saír libremente de España a partir de 1946.

- O levantamento do illamento internacional por parte da ONU en 1949 (grazas a EEUU e Vaticano).

 Procedencia: Galicia e Canarias. Descenso da emigración asturiana por industrialización da rexión.

 Destino: Venezuela (por postos de traballo relacionados co petróleo), Arxentina, Brasil.

 Perfil do emigrante: con maior cualificación que na etapa anterior (agricultores preparados, obreiros e técnicos industriais)   corrente migratoria.

d) 2ª etapa de crise (desde 1960):

 Causas:

- Competencia coa emigración a Europa  cifras baixas e predominio de retornos.

2.2. A emigración a Europa. - Emigración permanente a Europa (1 ano ou + duración)  3 etapas bien diferenciadas: a) Ata mediados S.XX (IIª Guerra Mundial)  principalmente a Francia.  Procedencia: rural levantino.  Perfil inmigrante: agricultores estacionais, obreiros de construcción e servizo doméstico e refuxidos G. Civil. b) 1950-1973  maior auxe da emigración.  Causas: - reconstrucción ec de Europa tras II GM  ampla oferta de emprego, para unha pob reducida polas mortes e baixa natalidade durante a guerra. - Forte crecemento demográfico en España. - Excedentes de pob no campo pola mecanización. - Insuficiencia da industria española para absorber este excedente.

2.2. A emigración a Europa.

- Emigración permanente a Europa (1 ano ou + duración)  3 etapas bien diferenciadas:

a) Ata mediados S.XX (IIª Guerra Mundial)  principalmente a Francia.

 Procedencia: rural levantino.

 Perfil inmigrante: agricultores estacionais, obreiros de construcción e servizo doméstico e refuxidos G. Civil.

b) 1950-1973  maior auxe da emigración.

 Causas:

- reconstrucción ec de Europa tras II GM  ampla oferta de emprego, para unha pob reducida polas mortes e baixa natalidade durante a guerra.

- Forte crecemento demográfico en España.

- Excedentes de pob no campo pola mecanización.

- Insuficiencia da industria española para absorber este excedente.

 Procedencia: todas as rexións, sobre todo de Gal, And e Ext...  Destino: Francia, Alemaña, Suíza...  Perfil: traballadores pouco cualificados (agricultores, peóns da construcción, obreiros) desempeñando traballos duros e mal pagados, que non querían os traballadores autóctonos (servizo doméstico, peóns, xornaleiros, construcción...). c) A partir de 1973   emigración permanente a Europa  predominio retornos:  Causas: debido a crise enerxética de 1973  aumento paro e descenso demanda de man de obra en Europa.  Perfil: emigrante de tempada (ata 3 meses) e temporal (ata 1 ano) para traballar en tarefas agrarias, industria ou construcción.  Procedencia: And, Gal, Ext…  Destino: Francia e Suiza.

 Procedencia: todas as rexións, sobre todo de Gal, And e Ext...

 Destino: Francia, Alemaña, Suíza...

 Perfil: traballadores pouco cualificados (agricultores, peóns da construcción, obreiros) desempeñando traballos duros e mal pagados, que non querían os traballadores autóctonos (servizo doméstico, peóns, xornaleiros, construcción...).

c) A partir de 1973   emigración permanente a Europa  predominio retornos:

 Causas: debido a crise enerxética de 1973  aumento paro e descenso demanda de man de obra en Europa.

 Perfil: emigrante de tempada (ata 3 meses) e temporal (ata 1 ano) para traballar en tarefas agrarias, industria ou construcción.

 Procedencia: And, Gal, Ext…

 Destino: Francia e Suiza.

2.3 Consecuencias das migracións exteriores. a) Demográficas:  efectivos demográficos e cambios na súa distribución  desequilibrios da poboación (rexións desenvolvidas + poboadas e rexións atrasadas – poboadas). b) Económicas: 2 tipos:  Positivas: - Saídas  aliviaron forte crecemento natural e paro. - Divisas enviadas por emigrantes ( remesas )  financiación desenvolvemento ec español e reducción déficit comercial.  Negativas: - Moitos aforros non se investiron nas áreas de partida dos emigrantes, senón en áreas distintas (grandes cidades industriais e turísticas)   desequilibrios territoriais.

2.3 Consecuencias das migracións exteriores.

a) Demográficas:  efectivos demográficos e cambios na súa distribución  desequilibrios da poboación (rexións desenvolvidas + poboadas e rexións atrasadas – poboadas).

b) Económicas: 2 tipos:

 Positivas:

- Saídas  aliviaron forte crecemento natural e paro.

- Divisas enviadas por emigrantes ( remesas )  financiación desenvolvemento ec español e reducción déficit comercial.

 Negativas:

- Moitos aforros non se investiron nas áreas de partida dos emigrantes, senón en áreas distintas (grandes cidades industriais e turísticas)   desequilibrios territoriais.

c) Sociais: - Desarraigo dos emigrantes (incorporación sociedade con lingua e costumes diferentes). - Malas condicións de vida iniciais (vivenda) e de traballo (salarios + baixos que a pob autóctona, maior frecuencia despidos). - Regreso a España  problemas para encontrar traballo, vivenda e readaptación condicións de vida española.

c) Sociais:

- Desarraigo dos emigrantes (incorporación sociedade con lingua e costumes diferentes).

- Malas condicións de vida iniciais (vivenda) e de traballo (salarios + baixos que a pob autóctona, maior frecuencia despidos).

- Regreso a España  problemas para encontrar traballo, vivenda e readaptación condicións de vida española.

3. INMIGRACIÓN ACTUAL. - Desde hai algúns anos España está recibindo un volume importante de inmigrantes. - 3 tipos de inmigrantes: a) Estranxeiros nacionalizados  tras varios anos de permanencia no noso país, pasan a ser españois a todos os efectos. b) Inmigrantes legais  con permiso de residencia que manteñen a súa nacionalidade. c) Inmigrantes ilegais  sen permiso de residencia. Moi difíciles de conabilizar. - Procedencia: Europa (UE, sobre todo, e países Europa leste), África (Marrocos e África subsahariana), América Latina (Ecuador, Colombia, Arxentina,…), Asia (China, sobre todo…). - Destinos: áreas desenvolvidas (secundario e terciario  Madrid, Cataluña, Val, Can…) e áreas agricultura desenvolvida (Andalucía,…).

3. INMIGRACIÓN ACTUAL.

- Desde hai algúns anos España está recibindo un volume importante de inmigrantes.

- 3 tipos de inmigrantes:

a) Estranxeiros nacionalizados  tras varios anos de permanencia no noso país, pasan a ser españois a todos os efectos.

b) Inmigrantes legais  con permiso de residencia que manteñen a súa nacionalidade.

c) Inmigrantes ilegais  sen permiso de residencia. Moi difíciles de conabilizar.

- Procedencia: Europa (UE, sobre todo, e países Europa leste), África (Marrocos e África subsahariana), América Latina (Ecuador, Colombia, Arxentina,…), Asia (China, sobre todo…).

- Destinos: áreas desenvolvidas (secundario e terciario  Madrid, Cataluña, Val, Can…) e áreas agricultura desenvolvida (Andalucía,…).

Causas e perfil do inmigrante:  Inmigrantes comunitarios : xubilados europeos por clima e nivel de vida, ou adultos atraídos por negocios.  Inmigrantes extracomunitarios : por motivos ec (moita pob e carencia recursos e traballo nos seus países de orixe) ou políticos (persecucións e falta dereitos)  mozos en traballos de baixa cualificación (minería, construcción, agricultura, hostaleria, pesca, servizo doméstico).

Causas e perfil do inmigrante:

 Inmigrantes comunitarios : xubilados europeos por clima e nivel de vida, ou adultos atraídos por negocios.

 Inmigrantes extracomunitarios : por motivos ec (moita pob e carencia recursos e traballo nos seus países de orixe) ou políticos (persecucións e falta dereitos)  mozos en traballos de baixa cualificación (minería, construcción, agricultura, hostaleria, pesca, servizo doméstico).

- Consecuencias da inmigración: varios tipos:  Demográficas: inmigración  freno ao descenso natalidade por ter estructura demográfica + nova e menor control nat.  Económicas: - Inmigrantes son considerados por algúns sectores de pob competidores no mercado de traballo, sen embargo adoitan desempeñar as tarefas máis duras e peor remuneradas = menos desexadas por traballadores españois. - Inmigrantes contribúen ao sistema de pensións e seguridade social, freando o descenso de pob activa actual (traballo inmigrantes  garantía pensións para 1 millón de españois).

- Consecuencias da inmigración: varios tipos:

 Demográficas: inmigración  freno ao descenso natalidade por ter estructura demográfica + nova e menor control nat.

 Económicas:

- Inmigrantes son considerados por algúns sectores de pob competidores no mercado de traballo, sen embargo adoitan desempeñar as tarefas máis duras e peor remuneradas = menos desexadas por traballadores españois.

- Inmigrantes contribúen ao sistema de pensións e seguridade social, freando o descenso de pob activa actual (traballo inmigrantes  garantía pensións para 1 millón de españois).

 Sociais: inmigración  problemas sociais:  Aumento inmigración   racismo e xenofobia  sectores de opinión favorables a devolución aos seus países, restrinxir dereitos, ou endurecer leis de estranxería para evitar efecto chamada de inmigracións ilegais.  Moitos inmigrantes padecen discriminación laboral e duras condicións de traballo (non contratos, non seguridade social, baixos salarios, moitas horas de xornada,…), e de vida (barrios marxinais e vivendas de mala calidade, hacinamento, sist camas quentes ).  Discriminación social dos inmigrantes  responsabilizados abusivamente de roubos, atracos, mafias, tráfico de drogas, prostitución…  Diferencias culturais, lingüísticas e relixiosas (polémica do velo islámico…)  fan difícil integración e provocan tensións coa pob autóctona.

 Sociais: inmigración  problemas sociais:

 Aumento inmigración   racismo e xenofobia  sectores de opinión favorables a devolución aos seus países, restrinxir dereitos, ou endurecer leis de estranxería para evitar efecto chamada de inmigracións ilegais.

 Moitos inmigrantes padecen discriminación laboral e duras condicións de traballo (non contratos, non seguridade social, baixos salarios, moitas horas de xornada,…), e de vida (barrios marxinais e vivendas de mala calidade, hacinamento, sist camas quentes ).

 Discriminación social dos inmigrantes  responsabilizados abusivamente de roubos, atracos, mafias, tráfico de drogas, prostitución…

 Diferencias culturais, lingüísticas e relixiosas (polémica do velo islámico…)  fan difícil integración e provocan tensións coa pob autóctona.

CRECEMENTO REAL DA POBOACIÓN Crecemento real da pob = crecemento natural e saldo migratorio. Desde inicios S. XX a pob española duplicouse, pero este crecemento non foi constante  3 etapas:  Mediados S.XIX- Inicios S.XX: crecemento baixo por altas taxas natalidade e mortalidade (crecemento natural baixo) e emigración a ultramar.  Inicios S. XX- 1975: alto crecemento (transición demográfica) por elevado crecemento natural, pero incremento estivo limitado por factores: epidemias (gripe, 1918), guerras (G. Civil, 36-39) e emigración a ultramar e a Europa.  De 1975 en adiante: baixo crecemento por escaso crecemento natural actual (baixas taxas nat e mort). Retroceso demográfico sería maior, senón fora polo retorno de emigrantes e por chegada inmigrantes  crecemento baixo e incluso negativo nalgunhas provincias.

Crecemento real da pob = crecemento natural e saldo migratorio.

Desde inicios S. XX a pob española duplicouse, pero este crecemento non foi constante  3 etapas:

 Mediados S.XIX- Inicios S.XX: crecemento baixo por altas taxas natalidade e mortalidade (crecemento natural baixo) e emigración a ultramar.

 Inicios S. XX- 1975: alto crecemento (transición demográfica) por elevado crecemento natural, pero incremento estivo limitado por factores: epidemias (gripe, 1918), guerras (G. Civil, 36-39) e emigración a ultramar e a Europa.

 De 1975 en adiante: baixo crecemento por escaso crecemento natural actual (baixas taxas nat e mort). Retroceso demográfico sería maior, senón fora polo retorno de emigrantes e por chegada inmigrantes  crecemento baixo e incluso negativo nalgunhas provincias.

ESTRUCTURA DA POBOACIÓN ESPAÑOLA 1. ESTRUCTURA POR SEXO E IDADE. Estructura por sexo = relación entre o número de homes e mulleres que compoñen a pob  taxa de masculinidade e feminidade. Taxa de masculinidade = Nº homes x 100 / Nº mulleres. Taxa de feminidade = Nº mulleres x 100 / Nº homes. Sempre nacen + homes que mulleres (factores biolóxicos), pero co paso do tempo os dous sexos iguálanse en nº, e na idade anciá desequilíbranse a favor das mulleres por factores biolóxicos e hábitos de vida menos nocivos.

1. ESTRUCTURA POR SEXO E IDADE.

Estructura por sexo = relación entre o número de homes e mulleres que compoñen a pob  taxa de masculinidade e feminidade.

Taxa de masculinidade = Nº homes x 100 / Nº mulleres.

Taxa de feminidade = Nº mulleres x 100 / Nº homes.

Sempre nacen + homes que mulleres (factores biolóxicos), pero co paso do tempo os dous sexos iguálanse en nº, e na idade anciá desequilíbranse a favor das mulleres por factores biolóxicos e hábitos de vida menos nocivos.

Estructura por idade  índice de avellentamento = porcentaxe de maiores de 65 anos nunha poboación. Se é maior a 12% = poboación envellecida. Índice de avellentamento = Pob > 65 anos x 100/ Pob total. España ten estructura por idades envellecida: Mozos: (0-14 anos)  porcentaxe desde principios de século XX por descenso da natalidade  15% en España. A maior proporción atópse nas zonas de natalidade + alta (sur e arquipélagos) ou zonas anovadas por inmigración (Val, Mad, Cat…). Adultos: (15-64) aumentaron  67% con poucas variación entre comunidades autónomas. Anciáns: (+ 64) aumentaron  media de 17%. Maior proporción no norte peninsular, afectada por reconversión industrial e emigración (Ast, CL, Gal,…)  baixas taxas de fecundidade, alta esperanza de vida e sobreavellentamento causado polo retorno de antigos emigrantes.

Estructura por idade  índice de avellentamento = porcentaxe de maiores de 65 anos nunha poboación. Se é maior a 12% = poboación envellecida.

Índice de avellentamento = Pob > 65 anos x 100/ Pob total.

España ten estructura por idades envellecida:

Mozos: (0-14 anos)  porcentaxe desde principios de século XX por descenso da natalidade  15% en España. A maior proporción atópse nas zonas de natalidade + alta (sur e arquipélagos) ou zonas anovadas por inmigración (Val, Mad, Cat…).

Adultos: (15-64) aumentaron  67% con poucas variación entre comunidades autónomas.

Anciáns: (+ 64) aumentaron  media de 17%. Maior proporción no norte peninsular, afectada por reconversión industrial e emigración (Ast, CL, Gal,…)  baixas taxas de fecundidade, alta esperanza de vida e sobreavellentamento causado polo retorno de antigos emigrantes.

Causas do envellecemento:  Descenso natalidade   nº mozos.  Aumento esperanza de vida   nº vellos Consecuencias de envellecemento:  Financiamento pensións: dependen das cotizacións que realizan os traballadores en activo en cada momento.  activos e  xubilados  agravamento do problema.  Sistema de saúde: anciáns consomen elevado número de recursos sanitarios (estancias en hospitais, receitas e visitas médicas)  necesidade de recursos crecentes  + gasto sanitario.  Sociais: problemas de residencia, dependencia e de ocio  necesidade de + residencias públicas e privadas, axudas para actividad diaria e actividades de ocio (excursións, centros de día, cursos…).

Causas do envellecemento:

 Descenso natalidade   nº mozos.

 Aumento esperanza de vida   nº vellos

Consecuencias de envellecemento:

 Financiamento pensións: dependen das cotizacións que realizan os traballadores en activo en cada momento.  activos e  xubilados  agravamento do problema.

 Sistema de saúde: anciáns consomen elevado número de recursos sanitarios (estancias en hospitais, receitas e visitas médicas)  necesidade de recursos crecentes  + gasto sanitario.

 Sociais: problemas de residencia, dependencia e de ocio  necesidade de + residencias públicas e privadas, axudas para actividad diaria e actividades de ocio (excursións, centros de día, cursos…).

2. ESTRUCTURA ECONÓMICA DA POBOACIÓN. - Estructura ec da poboación inclúe o estudio da poboación activa e o dos distintos sectores que contribúen a esa actividade (sectores ec). 2.1 A poboación activa. Pob activa = conxunto de persoas de 16 e + anos que subministran man de obra para a producción de bens e servizos ou que están dispoñibles para desempeñar esa actividade  pob activa = poboación activa ocupada, como a desocupada que está buscando traballo. Pob inactiva = a que non ten traballo remunerado (pensionistas, rendeiros, estudiantes, amas de casa…) Existen diversos índices para medir a actividade dunha pob:  Taxa de actividade: porcentaxe de activos dunha pob  Taxa act = pob activa x 100/ pob total.  Taxa de paro : porcentaxe de pob desocupada dunha pob total  Taxa paro = pob act desocupada x 100/ pob act.  Taxa de dependencia : relación entre pob dependente (anciáns, mozos) e pob adulta en idade de traballar  Taxa dep = pob dependente x 100/ pob en idade traballar.

2. ESTRUCTURA ECONÓMICA DA POBOACIÓN.

- Estructura ec da poboación inclúe o estudio da poboación activa e o dos distintos sectores que contribúen a esa actividade (sectores ec).

2.1 A poboación activa.

Pob activa = conxunto de persoas de 16 e + anos que subministran man de obra para a producción de bens e servizos ou que están dispoñibles para desempeñar esa actividade  pob activa = poboación activa ocupada, como a desocupada que está buscando traballo.

Pob inactiva = a que non ten traballo remunerado (pensionistas, rendeiros, estudiantes, amas de casa…)

Existen diversos índices para medir a actividade dunha pob:

 Taxa de actividade: porcentaxe de activos dunha pob  Taxa act = pob activa x 100/ pob total.

 Taxa de paro : porcentaxe de pob desocupada dunha pob total  Taxa paro = pob act desocupada x 100/ pob act.

 Taxa de dependencia : relación entre pob dependente (anciáns, mozos) e pob adulta en idade de traballar

 Taxa dep = pob dependente x 100/ pob en idade traballar.

a) Taxa de actividade: evolución e variacións. 1. Evolución: 2 etapas: - Descenso ata década 80, causado por emigración e aumento taxa de dependencia, debida a prolongación escolaridade obrigatoria (que atrasa entrada de mozos en mundo laboral), á xeneralización da xubilación pagada e anticipación de xubilacións nalgúns casos - Aumento a partir 1987: por incorporación da muller ao mundo laboral, aínda que en nº menor que en outros países desenvolvidos. 2. Variacións da taxa de actividade: - En función do sexo: taxa actividade masculina descendeu ata datas recentes debido á crise ec e reconversión   xubilacións anticipadas e paro. Taxa femenina, foi aumentando a partir de cifras baixas, por razóns ideolóxicas (cambio mentalidade sobre papel muller na sociedade), demográficas (control natalidade) e económicas (terciarización ec)

a) Taxa de actividade: evolución e variacións.

1. Evolución: 2 etapas:

- Descenso ata década 80, causado por emigración e aumento taxa de dependencia, debida a prolongación escolaridade obrigatoria (que atrasa entrada de mozos en mundo laboral), á xeneralización da xubilación pagada e anticipación de xubilacións nalgúns casos

- Aumento a partir 1987: por incorporación da muller ao mundo laboral, aínda que en nº menor que en outros países desenvolvidos.

2. Variacións da taxa de actividade:

- En función do sexo: taxa actividade masculina descendeu ata datas recentes debido á crise ec e reconversión   xubilacións anticipadas e paro. Taxa femenina, foi aumentando a partir de cifras baixas, por razóns ideolóxicas (cambio mentalidade sobre papel muller na sociedade), demográficas (control natalidade) e económicas (terciarización ec)

- En función da idade: as maiores taxas de actividade danse entre 25 e 54 anos entre homes e 20-24 entre mulleres. Caida posterior por formación de familias  abandono de traballo plas mulleres en ocasións, por insuficiencia empregos a tempo parcial e garderías insuficientes e caras. - En función do territorio: as taxas + altas corresponden a zonas con maior dinamismo ec (costa mediterránea, arquipélagos, Eus, Bar e Mad). Taxas baixas nas zonas con maior porcentaxe pob nova (And), envellecida (interior) ou afectadas por reconversión ind (Ast e Cantabria…).

- En función da idade: as maiores taxas de actividade danse entre 25 e 54 anos entre homes e 20-24 entre mulleres. Caida posterior por formación de familias  abandono de traballo plas mulleres en ocasións, por insuficiencia empregos a tempo parcial e garderías insuficientes e caras.

- En función do territorio: as taxas + altas corresponden a zonas con maior dinamismo ec (costa mediterránea, arquipélagos, Eus, Bar e Mad). Taxas baixas nas zonas con maior porcentaxe pob nova (And), envellecida (interior) ou afectadas por reconversión ind (Ast e Cantabria…).

b) Taxa de paro: evolución e variacións. 1. Evolución: 3 etapas: - Ata 1973 : problema pouco grave (apenas 3% pob act) por emigración parte de activos e escasa incorporación da muller ao mundo laboral. - Entre 1973 e 1985 : aumento taxa de paro por crise ec, reconversión industrial, retorno emigrantes, incorporación muller ao traballo, e inicio da demanda de emprego da xeración do baby boom. - Entre 1985 e 1995 : o paro retrocedeu ata 1990 por mellora da ec, para volver a medrar ata 1995 por crise ec de comezos dos noventa, que freou a oferta de emprego. - A partir de 1995: descenso da taxa de paro (11% en 2002, 8,5% actual), debido á favorable coxuntura ec e a entrada no mercado laboral de xeración menos numerosas.

b) Taxa de paro: evolución e variacións.

1. Evolución: 3 etapas:

- Ata 1973 : problema pouco grave (apenas 3% pob act) por emigración parte de activos e escasa incorporación da muller ao mundo laboral.

- Entre 1973 e 1985 : aumento taxa de paro por crise ec, reconversión industrial, retorno emigrantes, incorporación muller ao traballo, e inicio da demanda de emprego da xeración do baby boom.

- Entre 1985 e 1995 : o paro retrocedeu ata 1990 por mellora da ec, para volver a medrar ata 1995 por crise ec de comezos dos noventa, que freou a oferta de emprego.

- A partir de 1995: descenso da taxa de paro (11% en 2002, 8,5% actual), debido á favorable coxuntura ec e a entrada no mercado laboral de xeración menos numerosas.

- 2. Variacións:  Idade: forte desemprego xuvenil.  Sexo: maior paro feminino.  Nivel de instrucción: maior paro canto menor é a cualificación profesional por maior competencia.  Época do ano: paro estacional (inverno por menor demanda sector hoteleiro).  CCAA: paro maior nas de menor desenvolvemento ec e nas que constan con maior proporción pob moza  altas taxas de paro en Andalucía, Est e baixas en Baleares, Nav, Mad…

- 2. Variacións:

 Idade: forte desemprego xuvenil.

 Sexo: maior paro feminino.

 Nivel de instrucción: maior paro canto menor é a cualificación profesional por maior competencia.

 Época do ano: paro estacional (inverno por menor demanda sector hoteleiro).

 CCAA: paro maior nas de menor desenvolvemento ec e nas que constan con maior proporción pob moza  altas taxas de paro en Andalucía, Est e baixas en Baleares, Nav, Mad…

2.2 Sectores económicos: - Evolución sectores económicos  varias etapas: A) Sector primario : actividades destinadas á obtención materias primas (agricultura, gandería…), etapas:  Inicios S. XX : sector predominante (63% de activos). Desde entón reduciuse por éxodo rural.  Guerra civil e posguerra (anos 30 e 40): recuperación por destrucción bélica, dificultades ec  permanencia de pob activa en campo ou retorno a él, favorecido por política de colonización rural franquista.  Entre 1950-75 : reducción sector primario ao acelerarse éxodo rural por mecanización agricultura.  Desde 1975 : desaceleración do descenso (segue baixando pero lentamente) por detención éxodo rural por crise ec e porque xa se atopa en niveis baixos (6% pob activa).

2.2 Sectores económicos:

- Evolución sectores económicos  varias etapas:

A) Sector primario : actividades destinadas á obtención materias primas (agricultura, gandería…), etapas:

 Inicios S. XX : sector predominante (63% de activos). Desde entón reduciuse por éxodo rural.

 Guerra civil e posguerra (anos 30 e 40): recuperación por destrucción bélica, dificultades ec  permanencia de pob activa en campo ou retorno a él, favorecido por política de colonización rural franquista.

 Entre 1950-75 : reducción sector primario ao acelerarse éxodo rural por mecanización agricultura.

 Desde 1975 : desaceleración do descenso (segue baixando pero lentamente) por detención éxodo rural por crise ec e porque xa se atopa en niveis baixos (6% pob activa).

B) Sector secundario : actividades destinadas á transformación das materias primas (industria e construción). Etapas:  Inicios S.XX: activos escasos (16%) debido ao insuficiente desenvolvemento industrial. Medrou considerablemente durante Ditadura Primo de Rivera por impulso á industria e obras públicas.  Guerra Civil e posguerra : paréntese no crecemento debido ás destruccións de industrias e mantemento ou retorno da pob no campo.  Década dos 60 : aumento do sector secundario, debido a impulso industrial franquista (plans de desenvolvemento).  Desde 1975 : pob activa na industria diminuíu, por crise industrial  transvase pob activa hacia sector terciario e terciarización da industria (demanda de servizos á producción por parte da industria).

B) Sector secundario : actividades destinadas á transformación das materias primas (industria e construción). Etapas:

 Inicios S.XX: activos escasos (16%) debido ao insuficiente desenvolvemento industrial. Medrou considerablemente durante Ditadura Primo de Rivera por impulso á industria e obras públicas.

 Guerra Civil e posguerra : paréntese no crecemento debido ás destruccións de industrias e mantemento ou retorno da pob no campo.

 Década dos 60 : aumento do sector secundario, debido a impulso industrial franquista (plans de desenvolvemento).

 Desde 1975 : pob activa na industria diminuíu, por crise industrial  transvase pob activa hacia sector terciario e terciarización da industria (demanda de servizos á producción por parte da industria).

C) Sector terciario: act que proporcionan servizos (transporte, comercio…). Inicios S.XX con porcentaxes baixas (17,8%) pero medrou ao longo de todo o século, agás paréntese G. Civil  emprego de maioría da pob activa na actualidade (+ do 65%). Causas:  Aumento nivel ec e nivel de vida.  Cambios na industria (descenso pob activa na industria por crise e introdución novas tecnoloxías terciarización da industria).  Incremento servizos públicos, por desenvolvemento administración das CCAA e do estado do benestar . Distribución espacial da pob activa por sectores ec (ainda que o sector terciario é maioritario): a) Importancia primario: interior peninsular, Gal e And. b) Importancia secundario: Navarra, Cat e Eus. c) Gran dominio do terciario: Madrid, áreas turísticas (Levante e arquipélagos)

C) Sector terciario: act que proporcionan servizos (transporte, comercio…). Inicios S.XX con porcentaxes baixas (17,8%) pero medrou ao longo de todo o século, agás paréntese G. Civil  emprego de maioría da pob activa na actualidade (+ do 65%). Causas:

 Aumento nivel ec e nivel de vida.

 Cambios na industria (descenso pob activa na industria por crise e introdución novas tecnoloxías terciarización da industria).

 Incremento servizos públicos, por desenvolvemento administración das CCAA e do estado do benestar .

Distribución espacial da pob activa por sectores ec (ainda que o sector terciario é maioritario):

a) Importancia primario: interior peninsular, Gal e And.

b) Importancia secundario: Navarra, Cat e Eus.

c) Gran dominio do terciario: Madrid, áreas turísticas (Levante e arquipélagos)